Skip to main content

Full text of "Aristotelous peri thaumasion akousmaton : Aristotelis liber de mirabilibus auscultationibus"

See other formats







BRIGHAM YOUNG UNIVERSITY 



































r fA 3//oo 



ii. 


Digitized by the Internet Archive 
in 2019 with funding from 
Brigham Young University 


https://archive.org/details/aristotelous00aris1786 


API2TOTEAOTI 

7 repi 

© ATM ASIX2N AKOTSMATflN. 


ARISTOTELIS 

LIBER 

DE MIRABILIBVS AVSCVLTATIONIBVS 

EXPLICAT V S 

A 

IO ANNE BECKMANN 

MAGNAE ERITANN. REGIS A CONSILIIS AVL, PROFESSORE 

OECONOMIAE, 

SOCIETATIS SCIENT. GOTTINGENSIS SODALI. 


ADDITIS 

ANNOTATIONI BVS 

HENR. STEPHANI , FR. SYLBVRGII, IS. CASAVBONI, I. N. NICLAS; 

fabiettis fub finem notulis 

C. G. HEYNII; 

INTERPRETATIONIBVS 

AN0NYMI, NATALIS DE COMITIBVS ET DOMINICI MONTESAVRI 

A T Q_V E 

LECTION1BVS VARIIS 

E CODICE CAESAREAE EIEL IO TIIE C AE VIND 0 BO NEN SIS. 


GOTTINGAE 

APVD VIDVAM abrahami vandenhoek 

clo IoCCLXXXVI. 










» 

m 






:' J ' 

i ?. .T ' 

• . : ‘ Kfi - ■ : 


K > 


T •' f r "•< 
u.i. - .i. 


r T ;i r-.) r - rr “ 

-t » - 


i! ■::: i .1 

' 77 " J' r; ; 7■ 7 .. :; 7 7 7 1 7. 7 ;i 

\ r 7 X 7 • <: X t‘I 

'i' a:. ■ 1 


IV : 


^ - 




■■ ' (ii t;;: ■. - i': • i :•••.j x /•. ?: • / * t :- 

: >. >- 3 ? 

.1 

a c ■ . ■' _ ; . ; ' 


C 3 J. 


■ v i. . -• . 1 ■ ' - f: ' • v 


,-r m 




1 


T T i 


i • : - 

~ ; x ( 


■ '4 A. 


r 






• t / . i-;:;; ?. JC • 


r ‘ * ‘ r ' ' r . 


/ . ' . 7 7 • T . 

■ 


UPB 







I. BECKMANN 

LECTURIS SALUTEM. 


!Non ignoro neque diffiteor, Leftores, me In fufpicionem in- 
folentiae, audaciae atque impudentiae incurrere , qui librum 
Graecum a me explicatum Vobis offero, cum litteris Graecis, 
etfi eas ab iuventute maxime amavi, tamen non totam vitam, 
quam merito flagitant, fed horas tantum fubfecivas, quas ego 
perire non patior, tribuere et potui et volui. Neque invenio 
exc-ufationem fatis gravem, qua uti poffim, cum neque ab ami¬ 
co, neque a librario excitatus hanc in fcenam prodeo, etfi fint 
viri dotli, quorum magna e fi exiftknatio et auctoritas, qui pro- 
pofitum meum cum probarunt, tum adiuverunt. Nihilo minus 
fpero atque confido, fore ut iudices non iniqui operam meam, 
quam levem effe probe frio, aequi bonique confulant 

Elegi unum ex iliis libris, qui magis ad hifioriam natura¬ 
lem, quam ad hifioriam ge-ntium et antiquitatis notitiam fpe- 
ciant, quorum ad explicationem non philologi foli, fed et phyfi- 
ci fymbolas conferre debebunt, cum illi potiffimum doceant, 
quid fcripferit auctor, hi vero quam vere fcripferit. Equidem 
iis infervire fiudui, qui veterum hifioriam naturalem tractant, 
atque inde quae ad naturae notitiam facere queunt, petere vo- 

a 3 hint. 






IV 


lunt. Quo confilio omnes res, quae hoc in libello, nunquam 
feparatim edito, occurrunt, ita explicare enifus fum atque con¬ 
tendi, ut facile liqueant et iis, qui non quotidie hifce in litte¬ 
ris verfantur, quibus non omnia, quae ad mythologiam, geo¬ 
graphiam et hiftoriam antiquam pertinent, in afildua comme¬ 
moratione efle poliunt (*). Prima vero mihi cura fuit, defi¬ 
niendi animalium, ftirpium rerumque mineralium nomina, qui¬ 
bus au&or ufus eft, ut fciant letfores, qua de re fermo fit. De¬ 
inde quidquid de re quadam naturali relatum legimus, illud vel 
comprobavi vel confeci argumentis a natura rerum petitis et au- 
froritate recentiorum. Atqui cum relationes veterum de rebus 
naturalibus pleraeque mancae et abruptae effe foleant, ita ut 

nec facile nec certo intelligatur, quamnam rem cogitaverint, 

aut 

( T ) Plerique qui hodie veterum libros edunt, hoc libi propofitum habent, 
ut operse fuae probentur fummis philologis, quam ob cauffam diffi¬ 
cillimis tantum locis verbisque immorari folent. Sed, quod bona venia 
tantorum virorum , quos omnes maxime fulpicio atque admiror, dixe¬ 
rim , optandum mihi quidem videtur, ut plures viri docti vellent ex¬ 
plicare veterum libros in eorum quoque ufum, qui aliis doctrinis di- 
ftenti ad facile intelligenda veterum monumenta pluribus indigent 
adminiculis. Quorum inopiam levantes, efficerent, ut etiam ifti, qui, 
cum eorum ftudia in alias atque diverfas doctrinas diftrahuntur, hifce 
in litteris aetatem confumere nequeunt, allicerentur et excitarentur 
ad legenda veterum fcripta, in quibus quisque, quae in rem luam 
convertere poffit, certo reperiet. “Offendit lectores plerosque, inquit 
„Olearivs in praefat. ad Philoftr. p. XII, fi inter legendum occurrat, 
„quod non nifi poli: longam meditationem, et adhibitos in conlilium 
,,libros complures, affequi liceat. Hinc paffim annotata nonnulla, 
,,quae praetermitti potuiffent, fi eorum tantum, quorum lingularis 

„doctrina eft, ratio habenda fuiffet.-II y a grand nombre de 

,,perfonnes ferieufes et occupees a des emplois plus relevez , qui ont 
,,beloin de Notes, qui expliquent les endroits oblcurs, et qui feroient 
,,ravies d’en trouver. Elles n’ont pas le tems de chercher dans d’au- 
,,tres livres les eclairciffements dont elles ont befoin ; parce qffelles ne 
„lifent ces auteurs, que pour fe delaffer d’autres occupations , et non 
,,pour fe fatiguer a chercher dans de grands volumes 1’explication de 
,,ce qui leur fait de la peine.” Parrhajiana I p. 22 9. 




V 


aut quid illud fit, quod de ea memoriae mandare voluerint, di¬ 
ligenter collegi et attuli quae alii fcriptores veteres de eodem 
argumento commemorarunt. Saepe enim veritas, de qua am¬ 
bigitur, vel uno verbulo declaratur, quod alius adiecerit; ne 
quis igitur hanc teftimoniorum nubem inanem atque inutilem 
exifiimet. 

Ufus fum editione Cafauboniana ( 2 ), quam Sylburgianae 
omnino fimilem repetiit etiam Duval. Addidi etiam inde in¬ 
terpretationem Latinam , vulgarem eam et antiquam , cuius 
auftor ignoratur. Quam cum a recentioribus paucis in locis 
emendatam aut mutatam vidi, confului editiones antiquiores, 
eam nimirum, quae prodiit, cura A. Icicobi Martini , Lugduni 
apud Stephanum Michaelem M78- fol. et Wechelianam , quae in- 
fcribitur : Arifiotelis IV tomus phy ficus. Francofurti 1^93. 8. 
Quae verba his in editionibus diverfa reperi, ea indicare operae 
pretium duxi. Altera interpretatio, quam fubieci, efi Natalis 
de Comitibus, ex editione Latina operum Arifiotelis cum com- 
mentario ^fz jerrois, quae prodiit Venetiis apud Comitium de Tri - 
dino m6o. 8- ( 3 ). Tertiam quoque addidi, cuius auftor efi: 
Dominicus Montefaurus , Veronenfis, cuius mentio fadta efi non 
folum in indice eorum , qui in fingutas Arifotelicae pliilofopbiae 
partes fcripferunt , adiefto editionibus Cafauboni, Duvallii alio¬ 
rum* 

( 2 ) Opera Arifiotelis ex bibliotheca If. Cafauboni. "Lugduni 1590. fol. 

( 3 ) Haec editio rarior, quae in bibliotheca academiae noffrae adeft, con¬ 
flat voluminibus XI. Sed neminem invenio, qui huius interpretatio¬ 
nis mentionem fecerit, quam omiiit etiain Conr. Gefnerus in Biblio¬ 
theca au£la per Simlerum. Tiguri 1574 P* 5 11 ? etlx reliqua Natalis 
opera ibi recenfuerit. 

a 3 




VI 


rumque, fed etiam in Conr. Gefneri bibliotheca aufta per Simie- 
rum p. 173. Quam interpretationem diu, fed fruftra quaefitam, 
mifit mihi exienptam e Caefarea bibliotheca Vindobonenfi vir 
humaniffimiis Midi. Denis , cui pro hac benevolentia gratias ago 
maximas. Saepius vero hoc Montefauri opufculum repetitum 
ePc; reperitur in editione Ariflotelis, quae apud linitas prodiit 

Venetiis 1552, et in alia apud eosdem 1573-7J. ( 4 ). Pofthac 

cum 

( 4 ) Harum editionum, quas ipfe non vidi, notitiam mihi impertitus eft 
vir generoiilT. L. B. a Locella , cuius verba grato animo referam. 

De editione operum Ariflotelis et Averrois latina. 

Conflat haec fplendida Editio Voluminibus XI. in fol. cum Privile¬ 
giis Inlii III. P. M. Henrici II. Reg. Galliar. et Franc. Do?:ati Ducis 
Venet. in lucem emifla. Vol. I. Titulus ita habet: Ariflotelis Stagi¬ 
ritae omnia quae extant opera. Nunc primum feleStis translationibus , coi- 
latis que cum graecis emendatifjimis exemplaribus , Margineis fcholiis iliu- 
Jlrata , et in novum ordinem digefla : Additis etiam nonnullis libris nun¬ 
quam antea latinitate donatis. Averrois Cordubenjis in ea Opera omnes 
qui ad nos pervenere Commentarii, Aliique ipjius in logica , philofopkia 
et medicina libri: Ouorum aliqui non amplius ii Latinis viji , nuper a 
lacob Mamino Jnnt converfi: Alii ab eodem clarius et fidelius , qua m 
unquam antea ab aliis , translati: Caeteri ex manuferiptis , optimisque 
codicibus Fhilofophorum hac nofira aetate celeberrimorum , innumeris pe¬ 
ne locis diligentijjtme cafligati: Singuli compluribus margineis fcholiis 
exornati. Levi Gerfonidis Annotationes in Aver. expofaionem fuper lo¬ 
gices libros; Latinis hucufque incognite , eodem lacob Mamino interpre¬ 
te. Graecorum , Arabum , ct Latinorum monumenta quaedam , ad hoc 
opus /pedantia. M. Antonii Zimarae in Ariflotelis ct Averrois dici a 
Contradiblionum Solutiones. Io. Raptflag Bagnolini Vsronenfis Labore 
ac Diligentia. Haec autem omnia tum ex Praefatione , tum ex Indice 
Ubi ■orum clarius innotefeunt. Demando Salviato Epifc. S. Papuli Ro¬ 
mae Priori Dicata. Huius Scutum gentilitium , et infra : Cum fummi 
Pontificis , Gallorum Regis, Senatusque Veneti decretis. Venetiis apud 
luntas MDLII. Titulum hunc excipiunt Dicatio Thomae Imitas , 
Praefatio Marci de Odis Patavini , quae Angulorum Voll. contenta 
explicat, et alia Romuli Fabii Florentini. Sequuntur Privilegia fupra 
di£ta, Elenchus Erratorum, et Index Librorum omnium, qui lingulis 
"Voll. influit. Habet vero Vol. I. Logica. II. Rhetorica et Poetica. III. 
Moralia. IV. V. Vi ct ViX. Phijfica. VIII. Metaphflica. IX et X. Aver¬ 
rois reliqua. XI. Zimarae Solutiones fupra iniinuatas. 

Vol. 




cum bibliothecam Gymnafii Hamburgenfis libris rariflimis divi¬ 
tem invifebam menfe O&obr. anni praeteriti, inveni ibi eandem 
Montefauri verfionem in alia etiam editione Latina operum Ari- 
flotelis, quae et ipfa Veneriis apud luntas prodiit an. i j 63 , con¬ 
flans voluminibus XIV in 8. 0 ) cuius ufum mihi benevole con¬ 
cedit vir dofriflimus Pitifcus , profeffor et bibliothecarius. 
Itaque non dubitavi triplices interpretationes eiusdem libelli ad¬ 
dere, quippe quae partim nec facile parabiles funt, nec volu¬ 
men multum augent, praefertim cum perfpicuum fit, auctores 
ufos effe codicibus manufcriptis, qui compluribus in locis difcre- 
parunt non parum ab exemplaribus huius libri, quae hodie pro¬ 
flant, unde fortalle locis vitiofis medicinam elicere poffint viri 
docti. 

Ma- 

Vol. Vll. fol. 66. incipit Ariftotelis Opufculum repi Qavp.ci(Tiuv 
Axxcrucircvv interprete Dominico Montefauro Veronenfi, et ab eo dica¬ 
tum Dominico Mauroceno Veronae Praetori, ut docet adiecfa Opufcu- 
li Defcriptio. De hoc Montefauri labore Marcus de Odis in Praefar. 
Vol. I. fupra citata ita fcrihit fol. io. Incedit poftca liber de Admi¬ 
randis auditionibus a Dominico Montefauro in latinum vsrfus , quem 
Ariftotelis ejfe fnbtiUjftmis iu fua praefatione rationibus comprobare niti¬ 
tur. Sed haec Praefatio non comparet. Itaque liquet, Montefauri 
Verfionem non nunc primum apud luntas prodire, ied prae cedi fio 
Editionem aliam, fortaffis in 4to. ab Antore Veronae aut Venetiis pro¬ 
curatam, quae dubio procul in Bibliothecis Italiae latebit. Eam vero 
aetate non multo maiorem effe lumina noflra 3 nni 1552. argumento 
eft Elenchus Contentorum in Vol. VII. ubi Commentariolus nofler nu¬ 
per in latinum converfus dicitur. Eft in Bibi. Caefarea et alia Ari¬ 
ftotelis Editio apud luntas annis 1573. — 75. Vol. X. in 8 V0 » ex prae¬ 
cedenti anni 1552. expreffa, cuius Vol. VII. fol. 120- pag. 2. Mon¬ 
tefauri Interpretatio pariter ex tat; neutrubique tamen aliquid Nota¬ 
rum aut Obfervatiomm adie&um cfl. 

( 5 ) Septimum volumen Ariftotelis Stagiritae extra ordinem Naturalium va¬ 
rii libri. Quibus nonnulli etiam additi funt Ariftoteli adferipti, Ale¬ 
xandri problematum libri duo. Venetiis apud luntas 1562. 8 pag. 

1 2T — 132: De admirandis auditionibus commentariolus, nuper a 
Dominico Montefauro Veronenii in Latinum converfus. 




VIII 


Maiorem vero ut conciliarem opufculo et utilitatem et gra¬ 
tiam, exornavi illud emendationibus ac annotationibus virorum 
do&iflimorum, qui olim in hunc librum operam impenderunt. 
Optime de eo meruit Hernicus Stephaniis , qui codicibus manu 
fcriptis ufus non folum multas fordes abfterfit, hiulca explevit, 
luxata repofuit, fed etiam primus illud fragmentum pag. 336 
fuppeditavit, quod etfi libello ipfo recentius, tamen non parvi 
momenti aeftimandum eft. Hunc Stephani librum benevole 
mihi commodavit e numerofillima bibliotheca fua cel. Nicias , 
reftor Gymnafii Llineburgenfis, cuius humanitatem et facilita¬ 
tem non fine magna laude commemorare polfum. Liber, qui 
a Maettaire Annal. 3 p. 694 not. B. et a Clement in Biblioth. cu - 
rieufe 2 p. 108 rarioribus annumeratur, ita infcribitur: Ex roov 
K^-otHgvs li&j ©sctpqc&sov. Arijlotelis et TheophraJU [cripta quae¬ 
dam, quae vel nunquam antea , vel minus emendata quam nunc , edi¬ 
ta fuerunt. (Parifiis 1^7. 8-)- Hinc excerpti omnes annotatio¬ 
nes, quae ibi a pag. 1^1 ufque ad finem p. 168 leguntur. 

Poti H. Stephanum maximam curam atque operam huc con¬ 
tulit Frieder. Sylburgius, cui tam multa debent Graecae litterae. 
Is enim in editione Graeca operum Ariftotelis apud Andr. We~ 
cheli heredes Francofurti if87- 4, (t) in volumine quod quar¬ 
tum plerumque audit et infcribitur: Ap-orHcvs dtdtpcqa avy- 
yqdppocTct; Ariftotelis varia opufcula , totum hunc librum dili¬ 
genter recenfuit, ad optimas editiones, easque iam rariffimas, 
contulit et emendavit, unde omnia accurate huc retuli. Ufus 
eft Sylburgius potiflimum Leonici et Camotii et Ifingrinii editio¬ 
nibus, 

(j) De Sylburgii editione rariori conf. Clement. biblioth. curieufe 2 p- 92 - 




JX 


nibus, quas L. et C. et If infignire folet. Nicolai Leonici Tho - 
maei exemplar in bibliotheca academiae noftrae adeft. Conti¬ 
nentur eo varii libri phyfici Ariftotelis line interpretatione Lati¬ 
na, quorum nomina feu'tituli graece leguntur pagina prima, ad¬ 
ditis Ilis verbis: Omnia ex exemplaribus N, Leonici Thomaei dili¬ 
genter emendata. In pagina ultima legitur: Florentiae per heredes 
Philippi Iuntae an. 1527. in 4. Quo de libro praeftantiftimo 
conf. Fabricii biblioth. Gr. 2. p. 134, 137, 168. De Camotii qui¬ 
dem editione ipfe Sylburgius in praefatione voluminis primi p. 6 . 
quaedam indicavit, e quibus intelligitur elfe eam, quae ex AI- 
dina officina prodiit ifji. 8, adornata ftudio loannis Baptiftae 
Camotii , cum praefatione Friderici de Turrefanis. Haec eft ea¬ 
dem, cuius meminerunt Fabric. Bibi. Gr. 2 p. 168 et Hamber- 
ger in jutterldjhgen 1 p. 272. De Camotio vid. C. 

Gefneri biblioth. p. 341. Ifingriniana vero editio eft, quam fine 
interpretatione Latina Bafileae an. 1^50. fol. in lucem emiferunt 
loh. Bebelius et Michael Ifingrinius , emendatam in primis Conr. 
Gefneri , Simonis Grijnaei aliorumque opera, quam bibliotheca 
academiae noftrae habet Infcnbitur: Kqt^orkh.ovs cc 7 volvtc&. 
Arijioielis opera — — per Def. Erafm. Roterod. qui praefatus 
eft. Quae vero annotationes in editionibus Cafauboni et Duval- 
lii in margine additae leguntur, eae fere cunftae e Sylburgianis 
excerptae funt 

Quod in proverbio dicitur: audacem iuvare fortunam, illud 
et mihi contigit Namque cum per litteras de confilio hunc li¬ 
bellum edendi colloquutus fum cum amico, viro eruditiffimo 
Nicias , cui praeftantiffimam ac elegantiffimam Geoponicorum 

b edi- 




editionem debemus, is non folum me a propofito non deterruit, 
fed potius id eo confirmavit, atque adeo, pro eius humanitate 
et in litteras Graecas amore, mecum communicavit, quaecun¬ 
que ipfe libellum relegens in eum commentatus eft. Idem a me 
rogatus emendavit, expolivit et explevit vulgarem interpretatio¬ 
nem Latinam, cuius amicitiae memoria fempiterna me fibi ob- 
flrinxit vir humaniffimus. 

Cum mihi probe confcius eram imbecillitatis, quae nihil 
quidquam ad expoliendum libelli contextum poifit fuppeditare, 
nihil mihi fuit optatius, quam adipifci lertionis varietatem e co¬ 
dice nondum collato , quam novam offerre poffem leftoribus 
criticis. Huius me voti praeter expeftationem compotem fecit 
fummus amicorum quorundam favor. Nam cum celeb. Dan. 
Cornides , iam bibliothecarius Peftenfis, qui illuftriffimos Comi¬ 
tes Lcidisl. et Steph. Teleki de Szeck , quos viros iuvenes gentis 
fplendore, doftrina et virtutibus infignes honoris cauffa nomino, 
in academiam noftram adduxerat, per Viennam in Hungariam 
rediturus erat, rogavi amicum, ut mihi eius codicis, quem in 
Caefarea bibliotheca Vindobonenfi effe, e Lambecii commentariis 
conflabat, notitiam vellet impertiri ( 6 ). Is redux cum in bi- 

blio- 

( 6 ) Lambecii commentar, de bibliotheca Vindobon. lib. 7 p. Too cod. ^6. 
Dan. de NefTel breviarium et fupplem. commentar. Lambecianoram P. 4 
p. 127. Lambecii commentar, ed. Koliarii lib. 7 p. 216 numero no¬ 
vo 231: Arifiotelis liber ts. pl Sxv/AUGiuy kkov<t i ucctcvv , qui ab editio¬ 
nibus impreffis valde difcrepat. 

Mihi quidem non videntur multi codices mfti huius libri fuperefle. 
Quos in catalogis offendi, funt: 1) Codex membranaceus faeculi 
circiter 15. Conf. Graeca D. Marci bibliotheca codicum. Venetiis 1740. 
fol. I. p. 1 r5 n. 215. 2) Codex graecus membranaceus in 8. fae- 

- culi XJV optimae notae. Conf. Catalogus coclicum Graecorum biblio¬ 
thecae Laurentianae II p. 60. 3) Codex papyraceus in 4. I'aec. XiV 

varia 




Xf 


bliotheca quid mihi in optatis edet, viro meritiffimo Denis, bi¬ 
bliothecae cuftodi, renunciabat, contigit cafu et fortuna, ut 
adedet vir generofidimus Liber Baro a Locello, ( 7 ), qui libens ac¬ 
curatam codicis collationem in fe recepit Neque promifit tan¬ 
tum, fed perfecit promilfum vir eruditione et animo excellens. 
Huic itaque grato animo acceptas refero leftiones varias, quas 
primus iam in publicum edo, in quibus etfi forte pauca non 
magni momenti elfe videantur, tamen religio mihi fuit, omitte¬ 
re quodcunque acceperim. De codice quae mecum communi- 
cavit, ea ipfius verbis iam referam. “Codex noder ed charta- 
„ceus in forma quarta initio faeculi XV, ut opinor, fcriptus a 
„manu quidem non ineleganti, fed a fupino et graecae linguae 
„valde ignaro librario, cuius longe plurima et dultidima 7sx%o- 
^ocpxrx fi adnotadem, facile in duplum crevident hae leftio- 
„nes. Sed quod in eo genere gravidimum habetur, filentio 
„praeterire non podum; nam fimilitudine plurium verborum 
„deceptus fcriba noder omnia omifit, quae habentur in edit. 
„Duval. a pag. 714 v. 11 ufque incl. ad ultimum vocabulum in 
„pag. 717. (ided cap. 1 p. m. 1 v. 13 ufque ad finem capitis 
„30.). Scilicet cum pod cCp^xX^oov in codice, quem defcripfit, 
„invenidet infertum articulum illum: rovs eXeCpxvrxc pag. 739 

«v. 32 

varia manu confcriptus. ibid. III p. 290. Nefcio an huc referendus 
■fit: De mirabilibus ex Ariftotele et aliis codex mftus inter libros mftos 
Narcifii archiepifcopi Dublinenfis n. 1306 ia Catalogo mftorum An- 
gliae et Hiberniae , qui editus efl: Oxoniae 1697. fol. Potell fieri, 
ut codicibus quibusdam , qui vulgo Parva naturalia infcribuntur , 
etiam nofter libellus infit. 

C) Aloyfius Emericus Liber Baro a Locella S. C. M. a confiliis aulicis, 
cuius Tentamina ad illuftrandas leges XII tabularum , quae vir iuvenis 
XIX annorum contexuit, edita iunt Viennae 1754 - 8, et approbata 
quam maxime omnibus viris doctis. Conf. £)a 3 gelefyrte Deftcrreid; I 
p. 296. b 2 




XII 


„v. 32 (cap. 191.) et fequentem, qui definit in verbis ty \9 •not^u- 
„K07ryj<; eCprjcrev ey.eivcv civrcv rov %qovo\> Sef^iooa-B-o^ , ibid. v. 

„34, 3 S (cap. 192.) atque eo loco, ut videtur, finem fcribendi 
„feciffet; poilea ad opus reverfus, incidensque in eadem plane 
„novem verba, quae in fuo codice, multis interiectis infra ite¬ 
rum occurrebant (in edit. Duv. p. 717 v. 48 feq. cap. 30.), 
„putavit fe ibi defiiffe, atque adeo a verbis: x&j h Tct^ccvrt p. 
„718 v. 1 (cap. 31.) rurfum fcribendi initium fecit. Cete¬ 
rum tamen multae bonae leftiones nobis fervatae funt in hoc 
„Caef. bibliothecae codice.” Quoniam leftiones idas accepi, 
cum iam capita LXX imprelfa erant, adieci, quae ad ea perti¬ 
nent, in fme libri. 

Podquam plurima libri pars iam im pretia erat, accefiit ei 
nova et maxima quidem commendatio. Namque vir illuftris 
Heyne, qui omnes fublevare et iuvare folet, quicunque dudia 
humanitatis colunt et promovere enituntur, fua in hunc libellum 
notata mihi benevole concedit. Iam vero audacior fpero veniam 
a viris doctis, qui, fi ipfe parum praediterim probabile, tamen 
attulerim quaedam , quae non poftunt non elfe gratiffima et ac- 
ceptifiima omnibus. Equidem viro illudri et humaniflimo me 
hoc nomine plus debere fateor, quam ut unquam folvendo elfe 
podim. 

Quam vellem, potuiffe me etiam eas addere opes, quas 
quondam Conr. Gefnerus , magnus ille vir, in hunc librum para¬ 
tas reliquit, de quibus ipfe in epidola de libris a fe editis et in¬ 
choatis ita ( 8 ): Admirandas Arijlotelis narrationes emendavi , et 

melio - 

( 8 ) Haec epiftola adiuncla eft Vitae C. Gefneri a lof. Simi ero ccnfcripta. 

Tiguri 1566. 4. et inferta etiam Bibliothecae Gefneri auctae per Sim- 

lerum. Tigurini 1574. f°f P* 13^. 




XIII 


meliore ordine digejjl , graece. Verum ignoro, an iftae adhuc fu- 
perfint; certe nunquam eas editas ede credo ( 9 ). In Hijloria 
vero animalium paflirn vir optimus ad nodrum librum interfperfit 
annotationes, quas omnes fummo dudio expifcatus fum atque 
in horreum meum congedi. Neque minori diligentia inquifivi, 
quae alii viri dofti in libris fuis data quadam occafione ad emen¬ 
dandum vel explicandum librum attulerint; nec parvi pretii ae- 
flimanda funt, quae e libris Salmafii , Meurfii , Eo charti , HoU 
Jlenii , Harduini , et Cluveri haufimus. Sed videtur libellus no¬ 
der fere negledtus a multis, ut nullam eius mentionem faftam 
videas ab iis, qui inde ad rem, in qua verfati funt, non leve 
potuident fumere argumentum, cum vere infunt multa, quae 
ab aliis auftoribus vel prorfus non, vel aliter commemorata funt, 
vel quae aliorum relationes de aliqua re aut confirmant egregie, 
aut corrigunt aut fupplent. 

De auctore quidem huius libri difputationem libens relin¬ 
quo artis criticae doftoribus, qui fi negant Ariftotelis ede, ta¬ 
men, ut puto, mecum cenfebunt, elfe antiquillimum, quippe 
iam ab Antigono Caryjlio , Athenaeo , Sotionc , Stephano Byz. 
aliisque laudatum. Sunt quoque alia antiquitatis indicia a me 
padim notata, quae ad auftoris aetatem declarandam dirigere 
queunt. Neque multum, aut nihil omnino a vero aberrabimus 
credentes, aliquam laltem, etfi fortade minimam libelli, quem 

nunc 

( 9 ) Saltem in Bibliotheca Gefneri continuata alo Tac. Frilio. Tiguri 15R3. 
fol. p. T67, ubi libri a Gefnero poft illam epiftolam editi recenfentur, 
nulla mentio eft Aufcultationum mirabilium. Quae vero emendatio¬ 
nes Gefneri a Sylburgio et Cafaubono laudantur, eas ex Hijior. anU 
tnal. excerptas effe cognovi. 

b 3 




XIV 


nunc habemus, partem confcriptam effe vere ab Ariftotele, qui 
forte fle multa notatu digna fine ordine fibi ad fubfidium memo. 
riae annotavit, et in adverfaria quafi coniecit, quibus aliquando 
uti poffet. Quod vero huius generis libris faepius accidit, etiam 
huic accidiffe puto. Multa fuis exemplaribus adfcripferunt fub- 
inde polfefibres, quae pofthac in contextum recepta funt, unde 
repetitiones eiusdem rei extitiffe credibile eft. Quodfi eos au¬ 
dire malumus, qui libelli argumentum leve, et non fatis dig¬ 
num fumrni philofophi ingenio iudicant, pofTumus in eam inci¬ 
dere opinionem, elegiffe atque excerpfiffe auctorem, quicunque 
demum ille fit, quae fingularia aut mirabilia fibi vifa funt in 
feriptis Ari Ito telis , quibus alii multa aliunde collecta fortaffe 
addiderint. Neque huic fententiae obfiant, quae hic quidem 
leguntur, fed in feriptis philofophi hodie reliquis defiderantur; 
poteft enim fieri, ut defumta ifta fint e libris iam dudum deper¬ 
ditis. Verum unum reftat, quod minime praetermittendum 
arbitror, nempe Plinium aliosque veteres fubinde dictitare, 
uti fe auctoritate Theophrajli , ubi ex hoc Ariftotelis libello hau- 
fifie videntur. Quam ob cauffam complures viri dotti fufpicati 
funt, non Ariltotelem, fed TheophraItum effe auctorem harum 
Aufcultationum mirabil., quorum in numero eft Harduinus ad 
Plin. I. p. 470. Sed de hoc fatis; legant, qui velint, iudicia 
doftorum de hoc libro a nobis colletta, quae iam iam allaturi 
fumus. 

Supereft, ut de divifione in fegmenta feu capita amein- 
flituta dicam. Uno tenore et continuatione libram confcriptum 
vidi in cunCtis, quae mihi adhuc obvenerunt exemplis et Grae¬ 
cis et Graeco-Latinis. Quam ob rem mihi licitum fore iudicavi, 

li- 




XV 


librum in Tegmenta redigere, quo commodius eo uti potient 
le&ores. Sed cum interpretationem Montefauri acciperem, 
cognovi, eum iam eandem adhibuitie divifionem, qua ufus effc 
quoque Natalis. Tunc demum animadverti, paucos fcriptores 
recentiores, e. c. Caefium in Miner alogia , eandem accepifie di¬ 
vifionem. Quod fi mihi citius innotuifiet, certo non tentatiem 
novam, ne inde exifieret vel confufio vel moletiia. Quamquam 
neutram valde metuendam opinor., cum perpauci fint, qui li¬ 
brum fecundum interpretum capita vel Tegmenta indicaverint. 
Atque ut refarcirem prorfus omne damnum, fi quid ullum eo 
dederim, adfcripfi interpretationi Montefauri et veterem illam 
et meam divifionem, quae ambae ufque ad cap. 3 6. non difcre- 
pant (t). 

Reflat iam, ut gratias agam cupide et libenter F. C. MaU 
ihiae , Gottingenfi, viro iuveni tam folidae eruditionis, ut Hey- 
nii noflri difcipulum potiis agnofcere, qui mihi operam ad typo- 
graphi errores in veftigandos et emendandos, benigne et attente 
locavit. Idem indices leftionesque Aldinas addidit, et inter le¬ 
gendum adfperfit paucula pag. 246, 248, 301 quae accipere non 
dubitavi. 

Denique in libro tam varii argumenti fi vel quaedam expli¬ 
caverim, (quae non intellexiffent alii, qui mihi exprobrare pos- 
funt ea, quae ego explicare non potui aut non fatis refte intel¬ 
lexi), nec mihi nec aequis cenforibus oleum et operam perdi- 

difle 

(*T) Holftenius in notis ad Stephanum e. gr. p. 2 3T, 239, 253, 284, utitur 
divilione huius libri, diverfa ab illa, quam adhibuerunt Montefaurus 
et Natalis. Num Holilenius iple librum ad arbitrium fuum fibi de- 
fcriplit in capita? 




XVI 


difie videbor (f). Finiam nunc verbis I. M. Gefneri, praecep¬ 
toris quondam mei: “Qui placide et humaniter, quod decet 
S1 litteras noftras, monuerit aliquid , huic lubens merito agam 
„gratias; fi quis fecus fecerit, vel invitus me docebit aliquid, 
„hoc efi praefiabit, quo ego gaudeam; vel nihil me laedet, fuo 
„praeconio fuum ipfe dedecus vulgabit.” Scrib. Gottingae d. 
29. Aug. 1786. 

(f) Nam non uti fummus 'philologus , nec grammaticus fumtnis rationibus 
artis exercitatus , fed (ut architectus) his litteris imbutus haec nifus 
fum fcnbere. Vitruv. in praef. 





IVDI- 





IVDICIA V 1 R 0 RVM DOCIORVM 

DE HOC LIBRO. 


Henr* Stephanvs ia epiftola ad Petr. ViSiorimn , prae» 
fixa libro 3 de quo vid. praefat. noftra. 

Ci^uod autem ad libellum rtepl ^uvpxtrlcvu ocKovirp.iy.rcvu attinet, is certe 
non novus, fed plane veterum exemplarium opera renovatus in hac editione 
nunc prodit. In quibus quod principium huius libelli reperitur aliud ab eo 
quod in prioribus editionibus habemus, id vero meam de libro illo (quam 
mox tibi exponam) non parum adiuvare poteft coniecturam. At de illis ex 
novem Theophrafti libris anAoyxTg quid dicemus? quid vero potius, quam 
optabile efle ut non iz)ioyxg ex Theophrafti libris, fed Theophrafti libros 
iure vocare poftemus ? Sed exime quaefo mihi hunc fcrupulum, yictori, fi 
potes: qui fit ut eorum multa quae hic ex duobus Theophrafti libris, au rwv 
rrepl noiruu et i% rov repi ISpcinvu, excerpta habentur, inter Ariftotelis 
problemata, totidem et iisdem ubique fere verbis relata inveniantur? Hoc 
fane facit, ut quod de hoc quoque Ariftotelico libro antea fufpicabar duntnxst, 
nunc omnino perfuafum habere coeperim; eius videlicet, qui foli Ariftoteli 
tribuatur, problematum libri, vendicare quidem fibi partem aliquam Arifto- 
telem , fed eam fortafte minimam. Nec vero ex Ariftotelis tantum et Theo¬ 
phrafti, fed ex quorundam praeterea nequaquam cum illis comparandorum 
feriptis conflatum illud volumen efle exiftimo. Hinc fit ut multa repetita , 

e quae- 






XVIII 


quaedam et ter pofita, mutatis tantum aliquot verbis, multa longe maxi¬ 
mam ftyli differentiam inter fe habentia ; multa etiam ne mediocri quidem 
philofopho , nedum ipfo Ariftotele aut omnium eius difcipulorum prneftan- 
tiflimo Theophrafto, digna inveniantur. Hinc fit denique (quod te, opinor, 
non latet) ut in manufcriptis codicibus, iis quidem qui antiquitatem prae 
fe ferant, multa eorum quae in vulgatis editionibus leguntur, defideremus 
quae autem illic extant, alio ordine plerumque collocata reperiamus. Mea 
autem de Ariftotelis ir spt SoLV/Axclav uxovfffixTcov libro conieclura , iis pro¬ 
fecto quae de problematum volumine perfuafa mihi effe dixi, non eft abfimi- 
lis Ariftotelis enim librum illum effe non nego (quo ore enim id negem, cui. 
etiam a Sotione, cuiu' paucula quaedam ad idem argumentum facientia ad- 
iunxi, ex Ariflotele citati, illic habeantur loci?) fed totum librum, qualis 
quantusque efl, Ariftotelicum effe, id fane pernego. Nec vero hoc dunta- 
xat argumento niti velim, quod aliud in manufcriptis exemplaribus initium, 
et magna in multis locis lectionum varietas reperiatur; fed cum aliis, tum 
hifce duobus potiffimum: nimirum et quod nonnulla etiam quae multo poft 
Ariftotelis tempora acciderunt, illic narrentur; et huius modi fit aliquot in 
locis fartago loquendi (ut loquutus eft Perfius) quam tantum abeft, ut Ari- 
ftoteli tribuere audeam, ut ne ulli quidem nifi plane impolito feriptori ea fi¬ 
ne piaculo tribui pofle videatur. 

Erasmvs Roterod. in praefatione ad edit. Ifingrinianam 
Ariftot. Bafileae. 1550. fol. 

Librum de mirabilibus narrationibus res ipfa loquitur e diverfis auctoribus 
efle confarcinatum, nec prae fe fert indolem Ariftotelicam. 

Fr ancis. Patricivs in DifcuJJionilus Peripateticis. 

Bafileae I58T. fol. p. 25 . 

Librum de admirandis auditionibus, nemo litteratorum eft, qui Ariftotelis 
eum effe audeat afterere. Ita omnia videntur ab Ariftotelicis omnibus aliis 
diferepare. 


Isaac. 




XIX 


Isaac. Casavbonvs In notis ad Aeneae Poliorcet. p. m. Igog. 

Prifcis temporibus, cum vel nullae vel paucae adhuc legitimae hiftoriae 
exftarent, ftudioli doctrinae homines exempla propohto fuo convenientia , 
quae fando acceperant , ad fubfidium memoriae fibi aliisque adnotabant; 
eaque fcripto mandabant. Haec funt quae xnovafixTx vocabant, hoc eft, 
auditiones vel hiftoms auditas. Extat liber Ariltolelis, quem vulgo -nepl 
KKWC/xolrcov .Jxv/ixfftwv inlcribunt; quum verus index fit, otKOva/axTu ftocv- 
ficttnx. Is liber ad do£trinam parandam et cognofcenda naturae miracula 
eft a philofopho coinpofitus. 

Vossivs de hifioricis Graecis lib. 4. cap. 3. 

Libellus ille lectu quidem dignifiimus; magno autem Ariftotele minus dignus 
videtur. Quodfi nihilo minus genuina eft infcriptio, iunioris credo A-riftote¬ 
lis erit. 

„ Fabrictvs biblioth. Graeca lib. 3. cap. 6. vol. 2 p. 137 * 

Multa ex hoc libro refert, Ariftotele auctore laudato, Antigonus Caryftius 
Hiftor. mirab. cap. 31-127. Allegat et Athenaeus XII p. 541. Suidas in 
uorlvcp, Stephanus Byz. in rrji/og et alibi. Sed in ysXcovol male quaedam edi¬ 
tiones et in his Berkeliana habet, ntifiTtru vepl Sxvfixaiaiv oltiovGftolTuv , 
cum illud TcifiTCTU a Xylandro recte fit expunctum. Etiam Laertius, Patri¬ 
cio judice, per Gvvxyceyijg oc, / 3 , V, 25 hoc fcriptum intelligit. Meminit 
et Sxvfixeiav xhov<t/j,xtuv in Ariftotelis fcripta Anonymus Menagii. Si qua 
conietturae venia , inquit H. Dodvellus diff. de aetate peripli Hannonis cap. 
21, crediderim hoc opus e variis Ariftotelis operibus colleEium effe a difcipulo 
et fucceffore illius Theophrafto , verbis nonnunquam fuis , nonnunquam ipflus 
Ariftotelis. Ariftotelis efie negat praeter Erasmum Philander ad Vitruvium 
VIII, 3, idque fe multis pofle demonftrare argumentis, Ionfius p. 176. 
Voltius de hifi. graec. p. 514. Ioh. Bodaeus a Stapel ad Theophraftum p. 
214. etc. Etiam Theophrafti efle, e Plinio obfervafle vifus eft fibi Ioh. Ca¬ 
mers ad Florum. Contra tamen Iulius Caefar Scaliger ad eundem fheo- 
phraftum de cauftis plantarum p. 325 : Commentarius de miraculis auditis , 
Ariftotelis effe , non 'Theophrafti. Eft enim illius neffareus ftilus. Liber iple 

c 3 ge- 




genuinus Ariftotelis, fed fragmentum, quod ad calcem huius libri legitur, 
virofiohfixtov eft Mauffaco in limine notarum ad Plutarchum de fluminibus , 
ex quo multa in illud congefta et inde avulfa effe obfervat. 

Ion. Bavhinvs Hijloria plantarum lib. 8. cap. 6. Vol. 1,2 p. 152 . 

Libellus de mirabil. aufcultat. non eft Ariftotelis, quod vel ex eo patet, 
quod Veneriarum in eo meminerit, quas certum eft ex hiftoriis fide dignis 
Ariftotelis faeculo nondum extkifle. 

Hoc quidem argumentum nullum eft. Videtur Eauhinus ab interprete forte ac¬ 
ceptus puta fle , au&orem cap. 129. ioqui de Venetiis , urbe maris Adri.itici, 
quod eft longe lecus. Sermo eft enim de Venetis, Italiae antiquo populo, Tro¬ 
jana ftirpe orto, ut auAor eft Cato apud Hin. III, 19. 

I. M. Gesner de eleclro in Commentariis fociet. /cient. 

Gotting . an. 1753. pap. 72. 

Auclor mirabil. aufcultat. certe Ariftotele non multo iunior. 

I. G. Bvhle dilT. de diftributione librorum Arijlotelis in exotericos 
et acroamaticos. Gottingae 1786. p.‘ 77. 

Primo ftatim intuitu apparet, hunc librum ex aliis Stagiritae feriptis, inpri- 
mis ex animalium hiftoria Meteorologicisque absque ullo confilio et deleftu 
temere eonfarcinatum effe. 



Cap. 




Tpn 

JlLv 7%j HcitsviM (p.oia.v , iv rw 
cgei rZ Wacclvoo KC6hovfj.ha>, c rrjv 
Uc&icviKYjv Kct) rrjv M ri^iKrjv 
eJvcc! n Syglov, ro zuXcvfjisvov J3o- 

TuvScV , V7T0 de TtoV IlcUOVOOV fJLOVS- 

wov tovto A sysaSco' rrjv y,sv ofajv 
(pvaiv TTCC^O&TT^tUOV eTvoCi Tto j2oi. 
$toi<Pfysiv de rd fueyiSsi ko&) ry 

7lQC<JtTl de KOi) T%j %OtlTr f ' 
£%st yotg CC7Tc TCV CCV%£VO£, d<J7t£(> 

o 'Imtos , KocrciTelvcwrciv (Zu&sluv 
<r(po^ci, noci dctto 7y\s noflvipijz 
eW Tooy o^BocX/aoov' rd de vJ- 
^CiTCi , 0V% -m7I£Q 01 /3 oss , clhXct 
y.ccrssgocjjcy.svte, «ce< ro o£v v.droo 
Tto&qd rd ootoc, %v%etv de dvrd 
?i}u%cov ttA eicv indregov dvrd v, 
y,cii a(po^oi sivxi , dci~lh- 


Ia Paeoniae monte HefaenO, qui 
Paeonicam Medicamque regionem 
terminat, feram quandam, alibi 
Bolinthum, a Paeonibus vero Mo- 
nepon vocatam, inveniri tradunt, 
quae omni quidem natura ad bo¬ 
vis fknilitudinem accedat proxime, 
differat vero magnitudine et robore 
ac juba infupen Efl enim ea 
a cervice illi, velut equo, admo- 
dum promiifa, atque vertice ad us¬ 
que oculos dependens. Cornua 
autem non quemadmodum bobus, 
fed adunca in fe inflexa, mucro¬ 
nibus deorfuin verfus aures por¬ 
rectis, magnitudine tam ampla ut 
fingula plus femifextario capiant, 

colore maxime atro, et relucente 

\ '/ 

A ' per- 







Capvt I. 


n 


@etv de ccs styott XeXe7ri(rphoc. 
oroiv de ey,$ocqy ro dr^cf , v.ccrl- 

%SIV T 07TCV CKTOtKXlvOV. YjVtKOi de 
wXrjyy, Cpevyet * mv e£#duv«r?/, 
fASVSi. efi de rjfivKqsoov. ccp.uvsrcii 
de XoiktI^ov kui 7 Tqorcctpo^sZcv ocs 
S7i) rirrccqus oqyvicls. qccfodS 
de yqnrca rcvTM 7!cXXolxis roo 
e;de/ e7 ukc&isi de, corte cc7>o- 

\pijyecrBc6f tols rqlyocs roov kv- 
vcov. rerocqctypevcv pev cw, rcv- 
rov rrcieiv (pari rov d(pcdov' dra- 
qdycv de , pvj i7FiKocietv. orccv de 
T iKTCdtl , 7rA slovs yiVOpSVOl , Kfif) 
£TDV«%3'tVrfS‘ dpa 7 Tocvres ci pe- 
yitoi, tIktcvctiv, v,a) kukXoj rtqcr- 
utpo^evovn. 7ToXv ydq rt rov- 
rcv rcv 7reqirrdparos rc 3 yqlov 
rsqoierai. 


perinde ac rafa decorticataque. 
Tergus difientum, locum odo 
accubantium occupat. Percuflfa 
fugit, nec nifi curfu delalfata fub- 
fiflit. Carnem habet gufiu gra- 
tifiimam. Calcibus fefe tuetur, 
et alvi proluvie, quam ad palTuum 
etiam quatuor fpatium projicit 
(nam ea egerendi forma frequen¬ 
ter utitur,) ferventem adeo, ut 
♦ 

canum, qua pertingat, pilos ab- 
fumat. Verum concitatae tantum 
belluae, non etiam quiefcentis, 
dercora eam vim habent. Immi¬ 
nente partu, fimul pluribus col- 
ledis, enituntur adultiores, inque 
circulum egerunt, ac fe quafi vallo 
circumdant et muniunt; largam 
enim quandam ejus fimi copiam 
hoc genus animantis rejicere folet. 


Natalis de Comitievs. 

In monte vocato Hefeno Paeoniae , qui Mediam Paeoniam que 
dijlerminat , feram quandam bolinthum nuncupatam effe ajunt , quae 
a Paeonibus tamen Menepus dicitur , quae univerfam corporis for¬ 
mam bovi habet fmillimam , at antecellit magnitudine , membrorum 
firmitate et juba praeterea; habet enim dependentem a cervice, tam¬ 
quam equus , eamque valde denfam atque a vertice usque ad oculos 
protenfam. Cornua non ficuti boves habet lunata , fed contorta , 


quo - 


DE BOLINTHO. 


3 


quorum acumen inferius juxta aures referitur; funt ea porro illius 
amplitudinis , ut plus capiant fingula femifextare , funt que valde 
nigra , atque ita fplendent, ut fi abrafa ejfent et expolita. Vhi 
pellis fuerit detracta , locum occupat ocio thororum , carnem habet 
fuavem. Vbi percujfum fuerit id animal, fugit; fi nequeat am¬ 
plius , fubflflit , atque calcibus et fer coris jaffu fe defendit , 
ad fpatium quatuor ulnarum projicit , projiciendi forma et 

faepius et perfacile utitur, atque ita comburit , ut canibus fetae 
inarefcant ac delabantur. Hujusmodi alvi profluvium commoto et 
perturbato effe inquiunt , at quieti excrementum , urere. 

Vbi patiendi tempus adventavit , complures in unum conveniunt et 
congregatis iis , qui maximi funt , pariunt; atque excrementum in 
circulum emittunt , quod plurimum eft illi belluae. 


De hoc, ante omnia, te admonitum volo, in manu fcriptis exemplaribus quae 
viderim, non hoc effe libri hujus principium, fed illud quod habes infra (cap. 163), ab his 
videlicet verbis: AtysTxl TCep\ rx Tvxyx etc. usque ad (cap. 194): ef ov (pxul 
7 rvp xvxTfteffSxi. Inter ea autem quaedam funt quae fparfim in hoc libro pofita 
reperiuntur. Stephan. 

Hic quoque liber, cum in fuperioribus editionibus parthn mutilatus, partim cor¬ 
ruptus elfet, Stephani induftria et integrior nobis et correclior eft datus; fed ut 
in fordibus eluendis raro tanta poteft adhiberi accuratio, ut non aliquot maculae ocu¬ 
los et manus fugiant, ita in hoc quoque tra&atu accidit. Cum igitur et nos ad 
eum emaculandum aliquid conferre officii ratio poftulet, in variae fcripturae indi¬ 
catione ea proferemus, quae ingenii noftri tenuitas obiter perfpicere potuit ; cetera 
iis relinquemus qui et otio abundant, et doctrina judicioque pollent majore. Porro 
ad principium libri quod attinet, Stephanus monet, in manu fcriptis exemplaribus non 
effe idem quod in vulgatis libris initium; fed illud quod feorfum vulgatarum editio¬ 
num textui fubjunffum eft infra, quae non adulterina effe, fed Ariftotelica, ex eo 
licet conjicere, quod quae Stephanus Byzantius in T^vog ex %xV[J,X(j[oig xHOVGy-XCiV 

A Q, Ari- 


Capvt I. 


4 

Ariftotelis citat, ea fub finem illius additamenti leguntur, (cap. 193). Sed vicifiim 
in hoc ipfo additamento quaedam funt, quae in vulgatis editionibus fparfitn reperiun» 
tur. Jam ut ad notationum feriem revertar,, in prima narratione quatuor fufpe&a 
funt nomina. Nam pro 'HcaiVto monte, qui interpreti Hefenus eft, >U Hiftor. anim. 
lib. 9 cap. 45 legitur opEl Tw Memi/a, monte Mejfapio , feu (ut in Gazae verftone 
eft) Mejfapo. Ptolemaeus in Pannoniae defcriptione 'K.ctiov opovg et Bs ftuov opcwv 
meminit p. 135. Deinde Mlegitur etiam in Hiftor. animal, lib. 2 cap. I et lib. 9 
cap. 45 5 nec multum abfimiliter infra (cap. 125) TVjV TfttvS WJ^SutV H0ClM.c6wV ycopxVj 
fed verior fcriptura eft per ca, ficut apud Ptolem. p. 195, M.cctdiX 7 ] zpxTTjylx-, 
Maedicus ducatus, (eu Maedica praefeBura , quod clarius etiam apud Stephanum Byz, 
indicat alphabeti feries; diun fcribit M xiSovg Thraciae gentem efle; cujus pars, cum 
in Macedoniam finitimam transiliet, M ouio/ 3 -lSiVVO.t fit vocataatque inde elfie gentile 
polfeftivum M oudixog, M XlSl% 7 ]. Tertio, pro / 3 oXlV&Og, quod interpreti quoque Bo- 
linthus eft, in Hiftoria animalium lib. 2 cap. I et lib. 9 cap. 45 legitur [iovxccog. 
De partibus animal, lib. 3 cap. 2 , /SoVVXCOg \ apud Plinium lib. 8 cap. 15, bonafus. 
Poftremo pro pov&irog , quod apud interpretem quoque legitur, Hift. animal, lib. 9 
cap. 45, eft povxirog ; apud Aelianum Hift. anim. lib. 7 cap. 3 povo^f, de quibus. 
Gefnerns quoque in Bonaft hiftoria monuit pag. 151. S v l b v r G. 

pdvcitov tovto Xdy&Txi\ pro Xdy&TXl convenientius fcribemus Xdy&cSlxi, dicf 
S.YLBVR. 

Hxl To o%v] de cornibus intelligendum eft; ficut interpres quoque vertit:, mucro¬ 
nibus deorfum verfus aures porretfis. Sylbvr. 

7 jfUXQ°v\ pro fjptyoov , Leoniceni et. Camotii editio habet ypliryyslovt parum* 
apte. Interpres vertit: plus femifextario , ypi^dzov icXhov. Noftrum Tjfliyoov voca» 
bulum infra fic ufurpatqr, cap. 140. et Hift. anim. lib. 9. cap. 45 de hoc ipfo bonafo. 
Sylbvr. 

y/li% 00 v 2 Errat Sylburgius, interpretem femifextario vertentem ijfu^dzov legifie, 
putans. Nam Yjplyoog , qui proprie dimidius eft congius, primi interpretes, quotum 
que errore indu&i , femifextarins reddiderunt. N 1 C. 

XeXeificpevx] Interpres legit ojg h (feu WCxvtT) Xc.XBiricp.dvx, perhtde ac rafci 
decoriicataque . Gefnerns mavult XcXlirxcpdvx , •;/eluti peruncta ; ficut in Hiftor. anim. 

lib. 9 


DE EOLlETHo, £ 

I!b. 9 cap. 45 legitur: 57 de fxeXuvto : axXrj kxi hntapyj rov Kspxtog, Sylbvr, 
Salmafius Ex. Plin. p. 589 emendationem Gesi.eri probat. N 1 c. 

<pavyst\ fuit qui (pevyiav legere voluit. I. B. 

wg hn TsTTxpxg opyvixg} i. e. XXIV pedes. Nam dpyvtx Herodoto 2, 149 
fex eft pedum, qui efficiunt pajfum apud Graecos, cum paffus Romanus fit tantum V 
pedum. Conf. VV. DD. ad Hefych. h. v. et Perizon. ad Aeliani var. hift. 12, 22 ■ Solinus 
iig Tplx TrXiSfpx legiffe videtur. Sic enim ille: Cum in fugam vertit proluviem citi 
ventris egerit per longitudinem trium jugerum, i. e. pedum feptingentorum viginti, nam 
jugerum in longitudinem patet 240 pedes, quod merito repiobat Salmafius Ex, Plin, 
p. 589. N1 c. 

&£?£;] fuit qui maluit legere e^ei. I. B. 

TeTxpxypivov pkv ovv~\ Re&ius: Ts.Txpxyp.ivov p.kv ouv , tovto tto istv 
(pCCGl TOV xtpoiov) ut fatis declarant haec in Hift. anim. lib. 9 cap. 45 : TSTxpxyps-> 
vov pkv ouv , kxi (pofiovp&vov , tovto 7 roiei ;/ tio-rpog ’ xtxpxktov 6 'ovTog , ovk 
sTlXXisi. ubi nota etiam mafe. gen. TOV xCpodov pro excremento j cum in feceffus 
figuificatione id vocabulum fit foemiuinum. S v l b v r G. 


Animal, quod hic fioXivSog vo¬ 
catur, ab Ariftotele hift. anim. lib. 9 
cap. 71 p. 1156 ed. Scalig. dicitur 
/36vxc<rog, et libro 3 (te fartibus ani¬ 
mal. cap. 2 (Bovvxaog ; apud Plinium 
bonafus , apud Solinum bonacus vel 
bonnacus , quam lcripturam Salmafius 
exerc. Plin. p. 589 his probat verbis: 
ditium fidvxxog hoc animal , quaji 
(Sovvxwg vel /3o6vxKog, quod corium 
bovis haberet , cum filis. 

Etiam alterum nomen, quo ani¬ 
mal Paeonibus vocabatur, vario mo¬ 
do feribitur. Nam h. 1 . pov&itog le¬ 
gitur , in hift. anim povxttog. Anti¬ 
gono Caryft. kiftor. mirab. cap.58 di¬ 
citur povuTog, et Aeliano hift . anim. 


lib. 7 cap. 3, quali povxitov legeriiv 
povo^J/. Hoc quidem nomen Grae¬ 
cum eft, i. e. povoCpSfxXpog, fed quod 
hoc fenfu animali prorlus non con¬ 
venit. 

Paeonia, quae bolinthi patria di¬ 
citur, hodie eft pars Bulgariae etRo- 
maniae; late enim patuit olim ifta 
regio. Gentes Paeoniae recenlentur 
a Plinio lib. 4 cap. 10. I p. 2or. 
Paeonia , inquit Juftinus 7 cap. 1, nunc 
fortio eft Macedoniae. Livius lib 40 
cap. 2 : Emathia , quae nunc dicitur , 
quondam affcllata eft Paeonia. Etiam 
Aelianus hift. an. VII, 3 animal illud, 
de quo fermo eft, £wov Tlxiovixov vo¬ 
cavit. Plinius etiam lib. g cap. 15 
A 3 P-44S 


6 


C A P V T I. 


\ 


p. 442 et Antigonus Caryd. cap. 58 
Paeoniam ejus patriam effe dixerunt, 
fed Solinus cap. 40 nafci hoc animal 
circa Phrygiam Lydiamque perhibuit, 
quam ob caudam jam Hermolaus an¬ 
te Harduinum fufpicatus eft, legide 
Solinum apud Plinium, nonPaeoniam, 
fed Maeoniam , quae conjectura vel 
propterea probabilis eit, quoniam 
Conr. Gefnerus in fcripris Plinii co¬ 
dicibus Maeonia pro Paeonia repetiti 
teftatur. 

Mons Hefaenus in Aridot. hiflor. 
anhn. IX cap.71 p. 1156, ubi ejus¬ 
dem animalis hiftoria legitur, voca¬ 
tur Meffapius : iv rw opet MsGffXTcica. 
Antigonus Car. c, 58, qui ex Arido- 
tele haufit, Marfanum vocat: iv rx 
opeiMxpaxvtc, quam lectionem probat 
Salmafius Exerc. Plin. p. 179 et 589. 

Medica feu Maedica Thraciae me¬ 
diterraneae pars fub monte Pangaeo 
lita, proxima Macedoniae. Gens vo¬ 
cabatur Medi feu Maedi. Stephanus 
Byz. M xiSu sSvog Qpxntjg , irXrjdlov 
Mxuedovlxg. Alii funt Medi Afiani. 
MouSiujjv legendum ede jam Sylbur- 
gius monuit, et fic loco priore fcri- 
bit Salmafius. 

Bolinthus, qui magnitudine a bo¬ 
ve differre hic fcribitur, in Aridote- 
iis kifl. anim. dicitur animal magni¬ 
tudine tauri, fed corpore quam bos 
latiore, oyxxddzspov. Cervix, inquit 
Aridoteles, jubata armorum tenus , ut 
equi eft, fed villo molliore , quam juba 
equina et compojitiore. Kdpxrx r.xr- 
eipxpqxdvx , cornua adunca, id ed 
deorlum verfa , ita ut mucro inferne 
juxta aures fit. In hift. animal, di¬ 
cuntur cornua adunca in fe flexa et 
pugnae inutilia ; ndpxtx yxyrflx, xs- 


nxfj.p.ivx rrpdg xkXrjkx, ux) xxpYjtx 
7 rpdg to u/avveadfxt. Atque lib. 3 de 
partibus animal, c. 2 : xdpxrx yxfi-tyec 
irpog x\Xr\Xx. Plinius: cornibus in 
fe flexis, ut non fint utilia pugnae. 
Ergo temere Solinus: cornua ita mul¬ 
tiplici flexu in fe recurrentia , ut Ji 
quis in ea offenderit, non vulneretur . 
AeAe Trifffieux dicuntur a verbo XsttI- 
fio, decortico. Sed Conr. Gefnerus 
kifl. quadrup. I p. 146 legit AsA 1- 
•jraGfi&va, a verbo Kntxlvw, a quo et 
farxG/xdg , hoc fenfu : cornua ajunt 
nigro colore adeo faturata ede, ut 
tanquam peruncta fplendeant. In 
hifl ■ anim. p. 1157 : rj de /xeXxvlx 
xxh) %x\ kiKxpx tov xdpxrog. At- 
itxpov Graeci vocant quidquid nitet 
et fplendet ab olei vel unguinis ni¬ 
tore. Ita Hefychius : hirxpov , ?<A- 
flov. Diofcorides aluminis genus At* 
rxpov laudat lib. 5 cap. 123, atque 
idem lib. 5 cap. 85 : rj 6 i 7 tou(p 6 Xv§ 

XtTTXpX V 7 T xpx&i. 

'H ffi%oog ed dimidius congius. 
Conr. Gefnerus in kifl. quadrup. I 
p. 146 reprehendit Gazam, qui femi- 
fextarium reddidit, cum Clius, id ed, 
congius, fextarium fexies capiat, unde 
et fextario nomen apud Latinos. 
Verba viri doctiffimi digna lunt, quae 
huc referantur. ”Ed congius men- 
,,fura liquidorum , quae vini vel 
„aquae libras decem capit, tede Paulo 
,,Aegineta ■, qui etiam feVy, fextario 
,,uncias viginti attribuit. Alius ed 
,,aridorum fextarius , tv.re.vg apud 
,,Graecos, cujus dimidium -fuetftov. 
,,Huic nomen quod medimni Attici 
,,pars fexta fit; choenices capit ocio; 
,,condituunt autem choenices, ocio 
,,modium Aegyptium vel Italicum. 
„Choenix xedas (id ed fextarios li- 
,,quidorum) duas capit. Quod fi 

„quis 


DE B0LINTHO. 


7 


„quis de illo intelligat, femifextarius 
„choenices quatuor capiet, id efifex- 
,,tarios liquidorum octo, qui vini vel 
,,aquae libras tredecim et uncias qua¬ 
ttuor caperent. Ita femifextarius ari¬ 
dorum ad femicongium liquidorum, 
,,duplus erit et fupertripartiens quin¬ 
ctas, ut uncias quatuor omittam. 
,,Sed Chus liquidorum efi menfura, 
,,et Ariftotelem de liquidis intellexif- 
,,fe verifimilius efi, quoniam cornibus 
,,hujusmodi pro poculis utebantur. 
,,Sed forte Gazam defenderit aliquis 
,,d. Hieronymi auctoritate, qui com- 
„inentariorum in Ezechielem libro I 
„choa Atticum, fextarium Italicum 
,,effe fcribit At hoc auctorum alius 
„nemo fcribit, ut omnino memoria 
,,vel rei infcitia lapfum Hieronymum 
,,aut librarium potius credam; qua 
,,de re adverfus Alciatum Hieronymo 
epatrocinantem , Georgius Agricola 
,,libro 2 de ponderibus et menfuris 
,,doffiffime differit, ubi Plinium etiam 
,,erroris incufat, qui in vini neffari- 
,,tis apparatu ubi Diofcorides choas, 
,,id eft congios fex habet, ipfe five 
„exDiofcoride five alio Graeco aucto- 
,,re transferens, totidem fextarios red- 
„dit, quod itidem vel ipfius vel libra¬ 
liorum negligentia factum conftat, 
,,cum alibi femper pro Graecorum 
,,fextario congium reponat. Sed Ga- 
,,zam fortafhs offendebat nimia capa- 
„citas, ii dimidium congii reddidiffet. 
,,Atqui alia legimus lortge capaciora 
,,cornua, qualia Plinius urorum e fle 
,,fcribit, ex quibus barbari feptem- 
,,trionales potant urnasqne binas ca¬ 
rpitis unius cornua implent. Am¬ 
phora duas capit urnas, urna con- 
,,gios quatuor, Volufio tefte, et ap- 
,,probante Ge. Agricola. Vnum igi¬ 
tur uri bovis cornu congios qua¬ 
ttuor capere poterat. Aelianus Pto- 


„lemaeo fecundo ex India cornu alla- 
,,tum fcribit, quod tres amphoras 
„caperet, ut Aelianus tradit. Tres 
,,amphorae congios viginti quatuor 
,,efficiunt.” Hactenus Gefnerus. De 
congio confer. Budaeus de ajfe lib. io 
p. 22r. Recentiori vero aevo cornua 
reperta funt tam immani magnitudi¬ 
ne, ut Ariftotelis de bonafi feu bo- 
linthi cornibus narrationi facile fidem 
faciant. Conf. Pallas comment. de 
offibus Sibiriae follilibus in Novis 
commentariis acad. Petropol. tom. XIII 
pag. 461 feq. 

Pellis bolinthi extenfa fcribiturhic 
J£<xts%£{V r oicov outocxXIvqv. Eadem 
in hiftor. anim. dicitur occupare fpa- 
tium eic htttxxXivov. Sic in noftro 
libello infra cap 58 fontem Siciliae 
Palicinum effe fcribit no Aer wg Seux- 
uhvov. Etiam cap. 139 roitog it&vTx~ 
xXivog. Conf Pollux lib. 1 c. 8 p. 5C 
et lib. 6 cap. i p. 566, ubi quid fit 
oiKog rptuXivog, itevrxnXivog, dexx- 
uXivog docet. Hifce vocabulis Grae¬ 
cos certam defignaffie menfuram, non 
minus quam fi cubitos et pedes no- 
minaffent, palam eft. De ifia vero 
quaeflione, quantum fuerit hoc fpa- 
tium, difputavit Gefnerus hifi. quadr. 
I p. 147 , qui eandem omnium ifto- 
rum fpatiorum, quae a eline nomen 
habent, fuiAe latitudinem, et longi¬ 
tudine folum differre , credidit. Ex 
ejus fententia heptaclinos vel octacli- 
nos bonafi longitudo non brevior fuit 
pedibus feptemdecim ; quae vero la¬ 
titudo fuerit, ex ratione longitudi¬ 
nis ad latitudinem in communium 
boum pellibus conjicere liceat. 

’0 pyvix efi menfura , quae mani¬ 
bus extenfis fit; feu extenlio manuum 
una cum pecloris latitudine. Conf, 

Hefy- 


Capvt I. 


8 


Hefycluus, Pollux, Suidas, et Nic. 
Blancardus ad Amani lib. 2 de exped. 
Alexandri p. 130. Gaza et complures 
interpretes orgyias reddiderunt pajfus, 
quos propterea reprehendit Conr. Gef- 
nerus. Attamen Plinius quoque Grae¬ 
corum orgyias noftratibus palfibus 
pares effe intellexit, qui lib. 5 feci. 9 
altitudinem Moeridis paludis dixit effe 
quinquaginta paffuum, quam Herodo¬ 
tus lib. 2 pronunciavit effe 7revrj/xovr- 
opyviov. Eodem modo Plinius VI, 
18 fluvio Gangi tribuit altitudinem 
nusquam minorem paffibus XX, pro 
eo , quod Graeci e. c. Strabo lib. 15 : 
fioiSog tinos 1 opyviwu rovXx%izov, alti¬ 
tudinem orgyiarurn minimum viginti. 
Conf. Perizonius ad Aeliani var.hifi. 
XII, 22 p. 697. Plinius quidem in 
bonafi hiftoria non orgyias , fe d juge¬ 
ra dixit, cujus propterea judicium 
eruditionemque defiderarunt Gefne- 
ius aliique critici. Conf. Ant. Mu- 
•reti variarum leSticn. lib. 14 cap. 4 
p. 366. Quis enim credat, inquit 
Gefherus, ad tantum fpatium ftercus 
bonafum ejaculari! jugerum enim 
vocabatur, ut ipfe Plinius alibi Peri¬ 
bit, quod uno die boum uno jugo 
•exarari poffet. Verum enimvero jam 
Solini aetate in Plinii codicibus ita 
legebatur, cum is, fimum , inquit, 
egerit per longitudinem trium jugerum. 
Neque quatuor jugera, fed tria tan¬ 
tum dixerunt Plinius atque Solinus, 
cum Ariftoteles orgyias quatuor feri- 
pfer.it; quam ob cauffam Meurlius 
ad Antigonum non III, fed IV juge¬ 
ra apud Plinium legere vult. Atqui 
Harduinus Plinium tua interpretatione 
vindicare conatus eft; ita enim ille: 
dum fugit bonafus , fimum egerit, do¬ 
nec jugerum trium fpatium fugiendo 
percurrerit. E contrario Ariftoteles 
22011 in fuga, nec cum in fugam ver¬ 


tit, ventris proluviem egerere bona¬ 
fum dicit, fed cum viribus defeclus 
fugere amplius non poteft ac ftare 
cogitur. Primo igitur percuffus in 
fugam fe dat bonafus; ubi vires eum 
defecere, tunc ftat, ac fe defendit cal¬ 
cibus et ftercoris adverfus infequentes 
ejaculatione. Aritloteles lib. 2 di 
partib, an. eap. 6 p. 515: tovtu yxp 
citem/eroti (pofiqSrevTx. Eo (excre¬ 
menti profufione) fe tuentur bonafi , 
cum metuunt. Antigonus Car. Ari- 
ftot-elis mentem non prorfus expref- 
lit : 2 6 iun 6 /xevov ok TtposxOoSeveiv 
TToppuSrev, animal agitatum longe emit¬ 
tit merdam. 

Verbum hnuxioi), aduro , dicitur 
etiam de fruclu, qui folis ardore 
exuritur; e. c. Geopon. lib. 1 cap. 12 
p.59. Antigonus: tanto ardore efi mer¬ 
da, ut jumentis (canibus) ea taftis pili 
defluant. Plinius: cujus contaBus, ut 
ignis aliquis amburit. Solinus: cujus 
ardor quidquid attigerit, amburit. Ari- 
ftotelis fententia haec eft: pilum tan¬ 
tum amburere ac depeflere canibus, 
quos contigerit ftercus illud. Male 
itaque haec omnia pro more fuo, 
quo majus effet miraculum , exagge¬ 
ravit Aelianus; hic enim ira: acre 
et igneum reddit fiercus , quod quidem 
ipfmn fi in venatorum quempiam inci¬ 
derit, mortem afferat. Gefnerus Got- 
t in geniis in lexico et Stephani et Fa¬ 
bri verbum amburere reddidit grsece 
Ttepiuxieiv vel spevj^eiv; fed Plinius 
et Solinus idem effe quod eirmxi&iv 
docent. Alioquin Latini verbum 
adurere dicunt de ftercore, quod ni¬ 
mio ardore fuo nocet; e. c. CatoVI, 
27, 12 : adurit ftercore ungulas pul¬ 
lus. Pallad. Jan. XV, 16: aduritur 
planta calore ftercoris. 


Deni- 


DE BOLlWTrio. 


Denique fabula de partu ab Ari- 
ftotele in hiftor. animal, aliter enar¬ 
ratur: imminente tempore pariendi , 
univerji (ddfpooi) in montibus paviunt ; 
ac priusquam fobolein edant , circa lo¬ 
cum alvum exonerant , tanquam ponen¬ 
tes munimentum. Emittit fera haec 
largam quandam copiam excrementi 
hujus. — Hac de re nihil legitur 
apud Plinium, nihil apud Solinum. 
Neque Antigonus hnc de re quid¬ 
quam , (jui quidem aliam fabulam 
adjecit, cujus nullus alius mentionem 
fecit.; quam femellam , inquit, femcl 
iniverit , ac impraegnaverit , ab ea por¬ 
ro ahftimre. 06’ dv o^&txsrj , y.xl ty- 
dvov croi/cry, tovtov ttdXiu 6v%) ktct&g- 
Sou. Haec ipfa verba leguntur qui¬ 
dem in Ariftotelis hifl. anim. p. 1160, 
fed de elephanto, non de bonafo. Ibi 
Ariftoteli primum ferino eft de bo¬ 
nafo , deinde de elephanto, poftea de 
camelo, denique de equa regis Scy- 
tharum. Inde legitur apud Antigo¬ 
num hiftoria bonali, quam vero fta- 
tim excipit fabula de equa regis Scy- 
tharum; ergo deell: in Antigoni libro 
quodAriftoteles de elephanto et camelo 
interferuit. Eft itaque fatis manife- 
ftum, vel ipfius Antigoni vel libra¬ 
liorum negligemia ad bonafum elbe 
relatum , quod Ariftoteles de ele¬ 
phanto enarravit. Potuit etiam fa¬ 
cile haec fabula (marem non iterum 
attingere feminam , quam femel ini¬ 
verit) exiftere de elephanto, cum hoc 
animal nunquam nili in abdito coit, 
ita ut nemini usque ad noftrum tem¬ 
pus ejus coitum videre contigerit. 
Vid. Plin. VIII, 5. Ariftot. hift. anim. 
lib. 5 cap 2. Aeliani hift. anim.V III. 
17. Bosmann Stcifc nad) ©ttittea. 
jpamburq 1708. 8- p- 285 - Deinde 
etiam veteres elephantum prudentil- 
iimum putantes voluerunt laudare 


§ 

hujus abftinentiam ac parfimoniam, 
quali feminae jam gravidae nunquam 
moleftus Iit. Quamquam haec laus 
potius feminae quam mari convenit. 
Namque femina gravida marem lafci- 
vientem recufare videtur, ficut nec 
equa gravida adrniftarium admittit. 
Meurlius hoc vitium, quo Antigo¬ 
num fuum librarii contaminarunt, 
non animadvertit. 

Jam videamus, fi animal, cujus 
hiftoriam haftenus explicavimus, 
ognofcere liceat. Solus inter vete¬ 
res Ariftoteles ejus notitiam habuif- 
fe videtur, quippe qui ejus men¬ 
tionem faepius injecit; fed Plinium, 
Aelianum atque Antigonum ex Ari- 
ftotele, Solinum vero ex Ariftotele 
et Plinio fua haufifte, manifeftum 
eft. Neque quisquam ex his ali¬ 
quid ad hiftoriam animalis addidit, 
quod non legatur etiam apud Arifto- 
telem. Quae ab his auctoribus de 
bonafo relata ad animal agnofeendum 
facere queunt, haec funt: 1) bona- 
fus eft fpecies boum filveftrium. 2) 
nafcebstur, tempore Ariftotelis, in 
montibus iftius terrae, quae hodie 
Bulgaria et Romania vocatur. 3) bo¬ 
ve vulgari major et robuftior. 4) vox 
bovis vulgaris 5) cornua nigra, 
fplendentia, permagna, adunca, feu 
deorfum verba , ut mucro inferne 
juxta aures fit. 6 j juba equina. 7) 
pilus mollior quam equinus , demif- 
fior, colore partim flavo, partim mix¬ 
to ex cinereo et rufo; antiae ad ocu¬ 
lum pertinentes ; crura hirta. 8) 
cauda bubula , fed brevior. <;) co¬ 
rium vehementer craflum 10) pul¬ 
verem lpargens, more tauri; fuga 
delaflatus ejaculatione ftercoris am¬ 
burentis fe defendens. 11 ) feminae 
complures limul in montibus pariunt, 
B ubi 



IO 


Capvt I. 


ubi magna ftereoris copia acervata 
eft. 12) caro fuavis. 

Equidem dubito , quin ex his ho¬ 
diernum bonafi nomen certo erui 
poflit. Zoologi referunt omnia ani¬ 
malia , quae fponte coeunt et quo¬ 
rum coitu procreantur pulli, qui et 
ipfi aliquando gignere queunt, ad 
unam eandemque fpeciein. Species 
vero quascunque in plurimas Simili¬ 
tudines et varietates mirum in mo¬ 
dum transformari, conflat inter omnes, 
qui biftoria naturali vel paululum 
imbuti funt. Hae varietates, quarum 
quaelibet lubinde in aliam transire 
folet, frequentiffimae funt in iftis ani¬ 
malium generibus, quae ab homini¬ 
bus aluntur et manfueta vocantur. 
Eixempli gratia nominalTe fufficit, 
columbas, gallinas, canes, capras, 
oves, boves. Neque haec animalia 
tunc tantum varias mutationes fub- 
eunt, quando domeftica funt, fed 
etiam quando filveftria fponte degunt, 
nimirum pro loci vel foli natalis va¬ 
ria ratione. Pertinent huc difcrimi- 
na, quae intereffe videntur inter bo¬ 
ves ingentes Podoliae, Holfotiae, Bel¬ 
gii, laxis palearibus cornibusque va- 
ftiffimis ornatos, interque macilentos 
ac parvos aliarum terrarum ; vel inter 
boves camuros , qui converfa introrfus 
cornua habent, etpntales, quorum cor¬ 
nua diverfa funt ac late patent, et lae¬ 
vos, quorum cornua terram fpecfant, 
et licinos , qui cornua lurfum verfum 
reflexa gerunt, atque inter iflos, qui 
cornibus prorfus carent, quales fe- 
ptemtrio fert. Hos quidem boves 
meras, uti dicunt, varietates fpeciei 
vulgaris efte , graviffimis argumentis 
jam dudum probatum eft. Neque 
urus non eft varietas, immo is ipfe 
fator omnium varietatum e fle vide¬ 


tur , cujus ab indole reliquae vel 
degenerarunt , vel deflexerunt. In 
tanta bovini generis varietate lola ge¬ 
neratio limites finire poteft. Nam 
differentiae, quae facile in oculos in¬ 
currunt , uti magnitudo forinaque 
cornuum, color pili, tophi, jubae 
prolixitas et quae funt alia, in qui¬ 
bus attentio eorum, qui biftoria na¬ 
turali non fatis imbuti funt, hae¬ 
rere folet, ad ftatuendam fpecierum 
differentiam non fufficiunt. Poteft 
etiam accidere, ut varietas, quae 
olim in regione aliqua frequentifli- 
ma fuit, hodie nusquam fuperfit. 
Poteft univerfa animalium fpecies 
venatione abfumi, qua perierunt jain 
dudum in Anglia ac in noftris ter¬ 
ris lupi, atque uri, qui in Germa¬ 
nia antiqua frequentes fuerunt. In¬ 
terdum etiam homines omnia alicu- 
jus fpeciei animalia comprehenderunt 
et manfuefecerunt, ita ut noftro 
tempore iftorum ferorum reliquiae 
fuperfint nullae, atque ut credant 
propterea nonnulli, hanc animalium 
fpeciem nullo in loco feram feu fil* 
veftrem unquam fuiffe; quod in pri¬ 
mis iftis animalibus accidit, quae 
placidiora erant, quorumque ufus 
maximus et ab antiquiftimis tempo¬ 
ribus cognitus eft. Ita cum anima¬ 
lia fruuntur cura humana, deflectunt 
ea paulatim a priftina indole , ut vix 
progeniem , unde ortum duxerunt, 
agnofeere liceat. 

Sed ad bonafum revertamur. Ve¬ 
rum quidem eft, inter boum fpecies, 
quas Linneus, Briffonus aliique an¬ 
numerarunt, efte unam, cui illi et 
nomen bojiaji et quidquid Ariftoteles 
de tauro Paeoniae memoriae mandavit, 
attribuerunt ; fed fi omnia teftimo- 
nia, quae de hac fpecie acervarunt 

Brif- 




DE BOLINTHO. 


IT 


Briffonus in Regtn animali p. 84 et 
Erxleben in fyflemate regni animalis 
p. 233, diligenter perpendimus, fa¬ 
cile cognofcimus , omnes auctores 
recentiores, qui de bonafo quidquam 
retulerunt, omnia haufiffe folo ex 
Ariftotele, neque ullum ede recen- 
tiorem, qui bonafum ipfe viderit. 
Etli enim Kramerus in Elencho vege¬ 
tabilium et animalium per Anftriam 
inferiorem obfervatorum ; Viennae 
1756. 8- p-323 refert, fuiffe quon¬ 
dam bonafum in vivario principis 
Eugenii, ibique fobolem procreaffe, 
tamen hac de re dubitare licet, cum 
ipfe nihil attulit, quod hanc fpeciem 
polii t declarare, cumque bonafum 
iuum germanice vocavit 2ltterod)3, 
quod quidem uri, non bonali nomen 
eft. Effigiem capitis bonaii dedit 
quidem Conr. Gefnerus in hifi. quadr. 
p. I45, quam libi Norimberga a Cor¬ 
nelio Sittardo medico iniflam effe fcri- 
bit; fed unde is Sittardus effigiem 
naftus fit, ignoratur. In appendice 
hijloriae quadrupedum p.5 et in Xt)iev: 

bud)e, grft. a. 5W. 1669. I. p. 298. 
idem Gefnerus etiam fceletum capi¬ 
tis cum cornibus depinxit, quod in 
Anglia effioiTum effie fcribit; fed ne¬ 
que hoc argumentum alicujus pon¬ 
deris eft. Nam cornua ejus fceleti 
accedunt quidem ad (imilitudinein 
cornuum, quae Ariftoteles bonafo tri¬ 
buit, fed etiam inter boves noftrates 
funt, qui cornua ita adunca habent. 
Jonftonus in Theatro animal. Heil- 
brnnnae 1755. I p. 52 tab. 18, qui et 
ipfe incertum diftitat, an cornua olim 
Gefnero miffia bonali fuerint, effi¬ 
giem dedit animalis, cui nomen bo- 
nafi adfcripfit , de qua Briffionus: 
bona , inquit, Ji jubam haberet; fed 
facile intuenti intelligitur, Jonfto- 
nura nihil quidquam praeter capitis 


effigiem a Gefnero editam habuiffie, 
cui piftor truncum et pedes fponte 
appinxit. Quae cum ita lint, de¬ 
lenda eft haec fpecies in fyftemate, 
nili vel reliqua animalia veterum 
nondum teftimonio recentiorum com¬ 
probata in fyftema recipere velimus. 
Gefnerus, Spanhemius, ICleinius et 
Buffonus in hijl. nat. edit. Lipfien. 
VI, I p. 177 demonftratum iverunt, 
bonafum effe idem animal, quod ve¬ 
teribus bifon vocatur; fed haec mera 
conjectura eft, non valde probabilis. 
In eo quidem confentio, fuiffe bona¬ 
fum bifontis vel tauri lilveftris jubati 
varietatem Paeoniae indigenam. 

Quod in bonali hiftoria maxime 
mirum fortalfe videatur, eft haud 
dubie illud, quod Ariftoteles de fter- 
core amburente retulit, quod aRajo 
fynopf method. animal. Londinil693. 
8. p. 71 aegre fidem impetravit et 
a Buffonio prorfus praetermiffum eft. 
Equidem hac de re paucis fenten- 
tiam afferam. Vehcmentiftimas ani¬ 
mi contentiones, terrorem et iram 
interdum hominibus alvum laxare, 
comprobarunt phyliologi rationibus 
et exemplis, conf. Halleri elementa 
phij/iolog. Laufannaei763. 4. Vol. 5. 
p. 587. Tale aliquid potiffimum eve¬ 
nire quibusdam fpeciebus generis 
Viverrae, quas Buffonius Mouffctes 
vocat, memoriae mandarunt voologi. 
Animal a Linneo Tutorium , a Buffib- 
nio le conepate dictum, quod in Ame¬ 
rica feptemtrionali degit, quando ab 
hominibus , vel canibus vel hofte 
quocunque exagitatur, prirnum fe in 
pedes dat et fuga falutem petit; fed 
deinde viribus defectum, quando effu¬ 
gium omne praeclufum videt, uri¬ 
nam cum halitu foetidilfimo fubito 
et vehementer e longinquo m inle- 
B 2 quen- 


12 


C A P V T II» 


quentem emittit, atque hoc modo 
hoftem effugere conatur. Vid. Kalms 
Sieife nacl; bem norbltctyen 2Imet*ifa, 
II p. 412. Carvers SKeife p. 373. Si¬ 
miis perterrefactis illico alvum mo¬ 
veri, pervulgatum eft. Ita quoque 
Lama, animal Americanum camelo 
affine, in hoftem vomitu egerit ci¬ 
bum cum humore impuro, qui tam 
caufticus eft , ut puftulas faciat. 
Buffon. hift. nat. VII, I p. 14. Ita 
fepia, ubi fe apprehendi metuit, effu- 
fo cruore atro, quem atramentum 
veteres vocarunt, infufcata aqua abs¬ 


conditur. Cicero de nat. deorum 2, 
127 c. 50. Quod itaque in bonafi 
hiftoria maxime mirum videtur, il¬ 
lud etiam in aliis animalibus non 
infolitum eft, quod jam ipfe Arifto- 
teles non ignoravit, nam lib. 2 de 
-partii, anim. c. 2 p. m. 515: kxi 
T uvry Tyj itpoia&i c hxvoufe txi stepx, 
hac eadem alvi profufione alia quoque 
animalia fervari certum eft. Deni¬ 
que etiam verifimile eft, fabulam de 
bonafi defenfione non parum efte 
exaggeratam, quod faltem ab Aeliano 
facium efte conflat. 


Caf. 

TcuV iv Kqocfilcc (puc-) v.afj.r\- 
A ovs pri ccvtxQcilvsiv ht\ Tois [av\- 
rlqas' coAKol xctv /3icc(rr]roil ns, 
ov S^A ovat. kcu yclq 7 Tore Ae- 
ysroa, §71 fi ovx r\v oyjiov , tov 
§ 7it/A?AriTrjv y.oiAv\jvc6VToi i(phvcu 
Tov 7 I 00 A 0 V. oos 0 oysvoov ZTTelSq, 
tots yh, oos eoive , avveTSAecre, 
[JliX^M V^egOV dcCKVOOV TOV K06- 
ptrjAiTrjv cc7isKTeivev. 

Natalis de 


ii. 

In Arabia, ajunt, camelos non 
inire matres fuas, fed etiam fi 
quis cogat, non patiuntur. Porro 
curatorem admiftario aliquando 
dcftitutum, opertam matrem fub» 
mifitfe pullo, qui etfi coitum {ut 
videtur) abfolvit, paulo tamen 
po fl eum hominem morhbus 
necavit. 

Comi t i b v s. 


Camelos , qui funt in Arabia , matres non conscendere fama 
'eft, quos fi quis compellat , minime poteft inducere. Atque comme¬ 
moratur armentarius aliquando cum non adejfet admijfarius, pullum 
contexiffes cum vero rem veneream tunc confcendens is abfolviffet , 
paulo poft morftbus armentarium interemit. 


i<p'd,vca] 


DE CAMELORVM PIETATE. 


13 

e(peivou] C. et L. olCpetvxi. S y l b. 

q%svwv ibidem gen. cafu o%eyovro£ itt&ftp. S v l b. 


Arabiam camelorum patriam effe, 
convincit Buffon hift. nat. VI, I p.121. 
Quae vero hic de horum animalium 
pietate erga matrem enarrata funt, 
ea etiam leguntur in Arift. hift. anint. 
IX cap. 73 p. 1161, qui quidem locus, 
cum Scaligero mendis laborare vide¬ 
tur, fortaffe a viris dodtis ex hoc 
noftro libello corrigi poteft. Came¬ 
lum nec matrem, nec fororem inire, 
relatum eft etiam in Geopon. XVI 
cap. 22 p. 1135. Fabulam ipfam de 
camelario interfecto, variis addita¬ 
mentis, pro more fuo, exornavit Ae¬ 
lianus hift. anivi. III cap. 47. Inde 
G'eorgius Piiida in Opific. mundi V. 
910 fua haufit, cujus verba in an¬ 
notationibus ad Geopon. laudavit do- 
ctiflimus Nicias. Nos adfcribimus 
interpretationem latinam ex editione 
Commelina 1596. 8- pag. 67: 

Ojiisnam camelos , aeftuent ira licet , 

Perfuaftt ut parentis haud fe polluant 

ContaEtibus ? libidinofmn ergo hoc 
pecus. 

Dum temperat conftanter a venere 
impia , 

Perfas nefandae impuritatis arguit. 
quippe Perlis hunc inceftum expro¬ 
brat Minucius Felix , ad quem vid. 
Elmenhorftii et Woweri annotationes 
p. 303. Avicennam quoque in libro 
de animalibus eandem camelorum col¬ 
laudare pietatem, novi ex Caelii Rho- 
digini leElion. antiq. pag. 357. 

Scaligero in annotationibus ad 
Ariftotelis hift. anim. pag. 1162 mi¬ 


rum videbatur, camelum morfu polTe 
interficere, quoniam mordere, ut pu¬ 
tabat, non cadit in animal, quod 
dentium fuperiore ordine, ut recte 
ait Plinius, caret. Sed non erravit 
Ariftoteles. Cameli enim, quando 
coeunt, furore agitantur et mordent 
temere appropinquantes, quam ob 
caudam Pcrfae eo tempore camelos 
filcellis capiflrare folent. Recte ita¬ 
que Plinius lib. X cap. 63 : neque in¬ 
tervenire datur Jinc pernicie. Qui 
hac de re teftimonia recentiorum re¬ 
quirit, legat itineraria e. c. Olceirii 
lib. V cap. 8 p. 299 edit. Hamb. 1696. 
fol. Thevenot II lib. 2 cap. 15 p. 167 
edit. germ. Francof. 1693. 4. Voyage 
d’Ovington . Paris 1725. 12. I p. 222. 
EJ]'ais philofophiques fur les moeurs 
de divers animaux itrangers. Paris 
1783 - 8- P a g- 194. Atque nefeio, 
an tota ifta de pietate fabula inde 
orta fit. Fortaffe in furore venereo 
camelus hominem morfu confecit, 
non quia animal ad matrem ad mi fe¬ 
rat, fed quia incautus accefferat, unde, 
ut folent homines animalibus rationes 
tribuere , cognationum intellectum, 
ut loquitur Plinius, in camelo ede 
fufpicati funt. 

Denique eandem pietatem et co¬ 
gnationum intellectum attribuerunt 
etiam equis Ariftot, .hift. anim. lib. IX 
cap. 76. Plin.VIlI cap. 42 I p. 466. 
Varro de re ruft. lib. II cap. 7. Op- 
pianus devenat. I v. 235 (conf. Rit- 
tershufii commentar, in hunc locum 
B 3 P- 


H 


Capvt III. 


p. 27) Antigonus Caryftius cap. 59. 
Attamen ipfe Ariftoteles kift. anim. 
iib. VI cap. 22 p. 750 auftor ell, in¬ 
ire equos et matres et tilias. Spe- 
ftant huc etiam venus Ovidii metam. 
X, 324 : 

coeuntque animalia nullo 
Caetera deliflo , nec habetur turpe ju¬ 
vencae 

Ferre patrem tergo , fit equo fua filia 

conjux, 

Quasque creavit init pecudes caper , ipfa- 

que cujus 

Semine concepta ejl ex illo concipit ales. 


Cap. 

Teus - v.cKKvyo&s (paa) rovs ev 
EA/xft, oTav /ufAAcocr; t/ktsiv, ptyj 
77 cislv vsott locv , gjAA’ ev ron? 
(pccTToov , $ raTs - rtov rgvycvoov 

UVTlY.TSlV , Kod yUJjV £770)00 IV ^ 
fXYjT eUYoXcC77TSlV , yMt/Vff T^slpSlV 
dvTcvs' «A A ctccv yevvpSq 0 

VSCTTCS' Y.d) £Y,T£tt(p?j , yUgS'’ OCV 
CtV OVXCS trvvy, TOVTCVS !k TjjfS' 

vsottIoos sy$ocXXsiv. ylverott cT, co? 
eoius , y.eyocs kcc) Y.oiXos , obze 
gddloes Kobro6KgC6T£lV TOOV XoiTICtiV. 
rcvToo Se y^cclqeiv (pcus) ymi tocs 
( poturus ov7o)S , wVe kcc* oivrobs 
avvsY.&clXXeiv ev.elvop rcvs idjovs 
vsorrcvs , 


Verbum xvxfixivsiv eodem fentu 
occurrit in Aeliani /zzy?. I cap. 15 
p. 17, led fine praepofitione, cum folo 
accufativo cafu. ’0%g<ov et o%e» 0$ 
eft admiffarius. In lexicis 6%eiXi ad- 
mijfarii , quali fit nomen plurale tan¬ 
tum , fed occurrit etiam fingulare. 
In Geoponic. XVI cap. I p. 1100 equus 
admittimus dicitur i-mtogxpog 6 %elxv. 
Verbum reMcc, faepius de re ama¬ 
toria; ex. gr. Oppian. devenat.l, 254. 
Kxixeklrtjg, camelarius ; faltem in le¬ 
ge quadam hoc nomen latinum legi¬ 
tur. Vid. lexica Gefneri. 

III. 

Cuculos in Helice, inquiunt, 
generaturos, non nidificare, fed 
in palumbium aut turturum nidis 
parere, fed et nec incubare, nec 
excludere, neque nutrire. Ve¬ 
rum natum jam pullum, (fingu- 
los enim edit tantum) nutritum- 
que reliquos fuos coalumnos e 
nido deturbare; quippe qui ad 
tantum roboris pulcritudinisque 
excrefcat, ut et reliquis facile fit 
fuperior, et nutricem quoque in 
fefe convertat, quae fpecie ejus 
exultans in eiiciendis fuis fert 
opem. 


Nat a- 


DE CVCVLIS INGRATIS. 


15 

Natalis de Comitibvs. 

Cuculos ajunt, qui funt in Helice, ubi pariendi tempus ad- 
ventarit, nidum non extruere, fed in, vel palumbarum, vel turtu¬ 
rum nidis parere ; ac neque ovis quidem incubare, neque educare, 
verum ubi pullus natus fuerit, reliquos quibus cum educatur, ex 
nido dejicere. Fit autem magnitudine uti patet ac pulcritudine 
eximius, ita ut reliquos facile vincat, quare palumbas etiam tanto¬ 
pere gaudere inquiunt, ut vel fuos pullos illi opem ferentes extrudant. 

tV Txig (pxTTcev] Ifingrinli et Stephani editio habent (pxftxV , mafc. gen. S Y 1 n. 
In libris fcriptis fuit (pxjSioV, quod adhuc legitur apud Ariftot.-hift. aniin. lib. 9 cap. 29 
et apud Antigonum Car. cap. 109; fed in Aiiftotelis hift. aniin. VI cap. 7 refte legitur 
(pXTTWV. I. B. 

TOVTCp (Je %xtp£iv~\ Qui verbis Graecis adhaerere vellet, poftet forte ita redderes 
palumbae dicuntur eo (cuculo) gaudere ita, ut et ipfae quoque ejiciant pro eo pullos fuos. 
Verba ifta: nutricem in fe convertit, interpres a Plinio mutuatus eft. I. B, 


Nolo multus efie In exponenda 
avis hiftoria, in qua elaboranda oc¬ 
cupati funt adhuc ornithologi noftri. 
Modo quaedam adferre liceat, quae 
potiffimum huc fpectant. Qui uni- 
verfam eorum farraginem, quae ve¬ 
teres de ave litteris mandarunt, legere 
vult, adeat Aldrovandi ornithol. lib.V 
cap. 17 et Conr. Gefneri kifior. avium 
P- 348 - 

Kd? wv% nomen habet avis a voce, 
qua femper et ad taedium usque repe¬ 
tita, fe primo vere prodit, per onoma- 
topoeiam, ut vix alia Iit avis, quae limi- 


liter in tot linguis idem nomen habeat. 
Inde etiam Graecis verbum v. 

Plinius nomen graecum Coccyx fer- 
vavit lib. X cap. 9, ubi totidem ver¬ 
bis expreffit, quae apud Ariltotelem 
hift. anim. lib. 6 cap. 7 leguntur. 
Saepius vero Latini dixerunt Cuculus. 
Ifac.T7et7.es in Lycophronem inquit; 
0 ' 7rctpoc P ouciiovg kovhovXoq. Satis 
bene etiam quae de fpecie et forma 
corporis apud veteres leguntur, con¬ 
veniunt in Cuculum canorum Linnei, 

LIanc avem femper in aliis nidis 
parere, referunt veteres, e.c. Ariitot, 

hift. 


Capvt III. 


1 6 

hifl. anim. VI cap. 7 et IX cap. 29. 
Aelian. hifl. anim, III cap. 30. Theo- 
phrailus de caufis flantor, lib. 2 cap. 
24 p. m. 26 r. Antigonus cap. 50 et 
cap. 109. Philes carm. 22 p 34. Gly- 
cae anual. edit. Ven. p. 36 et Parilinae 
p. 46. Plin. lib. X cap. 9. Confen- 
tiunt etiam recentiores praeter Bar- 
rington Anglum, qui fola e conje¬ 
ctura perhibet, nidificare et incubare 
cuculum ipfum in Anglia; vid. Fhi- 
lofopkic. transabi. vol. 62 p. 265 feqq. 
Bellonius et po(t eum Kleinius con¬ 
tenderunt, ita efle a natura inftitu- 
tum, ut excludantur cuculi ova in 
nidis talium avium, quales eodem 
alimenti genere victitant, quod qui¬ 
dem omnino verilimile eft. Atta¬ 
men diftentiunt veteres, qui et in 
palumbium et alaudarum nidis cucu¬ 
lum parere volunt. Ariftot. kiftor. 
anim. VI cap. 7 : iy ry tcSu £\cctto- 
vwv opviSxv. et 9 cap. 29 pag. 1065: 
f.ixki?ot fxkv kv Tcicu; raov (px/ 3wy , hocI 
kv VTokod' 8 og, xxl uopvSov, %x,p,xt. 
km SevSpov 6 , iv ry rrjg %kupli'o<; 
%xkovfj,£v 7 jg vsottU. praefertim in pa¬ 
lumbarum et currucae , et alaudae , 
humi. Super arboribus autem, in 
chloridis nido. Non eit hujus loci 
de harum avium nominibus difputa- 
re, led faltem palumbes effe aves 
1'perinologas i. frugilegas certo con¬ 
fiat. Inter recentiores ad nidos a cu¬ 
culo adulteratos nemo diligentius ani¬ 
mum attendit quam Guntherus; vid. 
illius opus fplendidffllrnum , quod 
Vfirling edidit Norimbergae : S 5 e; 
febre tbung bet 235 geIne|ter. D 

Is, cui interpretationem latinam 
Aufcultationum debemus, fponte ad¬ 
didit, parere cuculum unum tantum 
ovum. Etfi hac de re nihil h 1. le¬ 
gi tui , tamen aliis locis ipfe Arifto- 


teles rem comprobavit ; v. gr. de 
gener, lib. 3 cap. 1 p. 643: nulla avis 
ponit unum , excepto cuculo , qui et 
ipfe interdum duo parit , Et kiftor. 
anim. VI, 7: parit plerumque fingula 
ova, raro bina. Ita quoque Plinius 
X, 9: majori ex parte Jingula ova> 
quod nulla alia avis , raro bina. Qua 
in re confentiunt etiam recentiores. 
Nunquam enim plura cuculi ova in 
eodem nido, etli duo in ovario, re¬ 
perta funt; quodfi verum eft quod 
nonnulli afteverant, cuculum femper 
in vicinitate nidi, in quem ovum 
pofuit, morari, unum tantum pariat 
necefte eft; nam plures nidos non 
poftet fitnul obfervare. In eo tamen 
erravit Ariftoteles , quod cuculum 
folam dixit avem, quae unum pariat. 
Etenim inter aves aquaticas funt, 
quaefingula, raro duo pariunt. Conf. 
Stelieri commentatio in Novis com¬ 
mentariis Petropolit. IV p. 411. 

Cuculus fubditus nutricis fuae 
pullos necat, et mater ipfa, dum 
ejus fpecie gaudet miraturque fefe 
ipfam , quod talem pepererit, patitur 
non folum pullos fuos, fe infpectan- 
te , abfumi, fed opem adeo fert in¬ 
terfectori. Ita h. 1 . atque a Plinio 
fabula enarratur; fed paulo aliter 
ab Ariftot. qui hac in re fibi non 
fatis conflat. Nam devorare, inquit 
hifl. anim. VI, 7 p. 667, cuculum 
ova avium, quarum nidos adulterare 
velit Quod fi verum eft, quomo¬ 
do fuperftites efle poffunt puili nu¬ 
tricis , nili vero dicamus, nutricem 
deiiderantem ova, quae jam potue¬ 
rat, parere alia, e quibus poft ex- 
clufos pullos denuo cuculus ifte ju¬ 
nior interimat. Quamquam hac de 
re nihil attinet dicere. Nam cum 
cuculus a natura reliquarum avium 

quo- 


DE CVEVLIS INGRATIS. 


quodam modo recedit, potuerunt fa¬ 
cile de eo exiftere fabulae, quae non 
omnes confentiunt, atque etiam nunc 
magna manet diflenfio opinionum, 
quas qui fcire velit, iegat Heriflant 
in Hiftoire de Pacadem. des fciences 
a Paris 1752 et Cottingers 9 cad)rid)t 
uott bcr 9 taturgefd?id)te bes> •ftutfucfS. 
©tra^bitrq 1776. 8* Ovum cuculi 
depictum habemus in 33 efd)dftiguns 
gen berSetdtner 9 ?aturforfd;enben 


17 

feHfc&ftft. vol. IV p. 536 tab. XVIII 

fig. 1. 

Helice feu Elice fuit oppidum 
Achaiae , ad linum Criflaeum , maris 
impetu hauftum, de quo Ariftoteles 
de mundo lib. cap. 4 in fine et Pli¬ 
nius lib. 2 cap. 92. Nefcio , cur hoc 
quidem oppidum in cuculi, avis fre- 
quentiffimae, hiftoria nominetur, cuin 
nullus alius ornithologus, quod fciam, 
mentionem fecerit. 


Cap. 

A< ev Kfjfr# cciyes, otclv ro - 
^sv&ooai, fyrovcriv, cios eoiKs, ro 

&'uroCfXOV , T 0 BKSl (pVOfJLSVOV. OTOCV 

yuq (pccyooatv, ivSvs £x(3cchhovai 
rcc ro^svy.oiroc. 


IV. 

Caprae Creticae, fagittis per- 
cuflae, quaerunt, ut apparet, di- 
damuni, irthic proveniens, cujus 
partu tela e corpore eiiciunt. 


Natalis de Comitievs. 

Capras quae funt in Creta, ubi fagittis fuerint transfixae, 
fama efl diciamum quaerere , quod ibi nafcitur, atque ubi illud 
comederint , fagittas eiiciunt. 


Excerptum ex hift. anim. lib. IX 
cap. 6 edit. Scalig. p 1023. Sed res 
ipfa a quam plurimis enarrata eft. 
Conf. Diofcorides de mater, med. lib. 
III cap. 37 edit. Sarac. p. 188- Theo- 
phralti kift, flant. IX cap. 16 edit. 
Stap. p. 1130. Aeliani var. kiftor. I 
cap. 7 p. n. Plutarchus de folertia 
anim. p. 974 et in Gryllo p. 991. An- 
tigon. Caryft. cap. 36. Euftathius in 


Hexaem. p. 37. Georg. Pifida mundi 
ofific. v. 915. Virg. Aen. XII v. 411. 
Plin. VIII cap. 27 et XXV cap. 8. 
Solinus cap. 19. Cic. de nat. deor. 
lib. II c. 50, qui fere totidem verbis 
reddidit mentem Ariftotelis. Valer. 
Max. I c. 18 - Apulejus de herbis 
cap. 62. Eadem quoque infra frag¬ 
mentum repetet cap. 175. 

C Atta- 


/ 


Capvt IV. 


Attamen diflentiunt inter fe ve¬ 
teres. Plinius enim atque Solinus de 
cervis referunt, quae reliqui de capris; 
fed ille limnl a capris mire expeti plau¬ 
tam comprobat. Etiam Tertullianus 
de ■poenitentia cap. 12 edit. Semleri IV 
p. 63 de cervis tantum, fed Apulejus 
de capris et cervis limul loquitur. Me¬ 
lius etiam Serapio : venatores dare ca¬ 
rnibus et quibusvis animalibus, quae 
telo forte percuffla funt, dictamnum, 
cujus ope tela excutiantur. Conf. Se¬ 
rapionis , Averrois caet. opera edita a 
Brunfelfio. Argentor. 153 (. fol. p.204. 
Quodli planta efficere pollet in capris, 
pollet etiam haud dubie in caeteris 
animalibus, fed negant hanc virtutem 
medici noftrates. 

Longa de dictamno veterum exfti- 
tit concertatio , quaenam fit planta. 
Jam omnes fere confentiunt, elTe 
Origanum diEtarnnum Linnei, cujus 
iconem pulcram dedit Regnault. Haec 
planta noftratibus innotuiffe dicitur 
per Georg Agricolam, qui eam ex 
Italia in Germaniam intulit. Vide¬ 
rat plantam in fictilibus vafculis Ve- 
netias ex Creta allatam. Poftea ma¬ 
gna ejus copia quotannis ex Creta 
Venetias, et inde Franeofurtum et 
Norimbergam venit, ficut memoriae 
prodidit Val. Cordus in annotat, in 
Diofcor. libr. 3 cap. 37 p. 52. In 
hanc origani fpeciem fatis bene etiam 
convenire videntur, quae veteres de 
diitamno fuo prodiderunt. Fuit ni¬ 
mirum planta lanuginofa feu pube 
quafi obducta , ramis praetenuis , fo¬ 
llis pulegio fimilibus, flore purpureo, 
fervens et acris guftu, radice tenui, 
non nifi in Creta et in afperis cre- 
fcens. Ita Diofcorides, Theophra- 
ftuSj Virgiiius, Plinius. 


Origanum diEtarnnum Linnei tanta 
lanugine obductum eft, quanta paucae 
plantae aliae, quam ob cauflam mi¬ 
hi quidem verifimiie, pubera folia 
apud Virgilium non effle adulta, ne¬ 
que efRorefcentia vel exuberantia, 
fed lanuginofa. Orpheus in Argon . 
v. 917 SiHrzp.GV dixit -^xCpxpov, quo 
tenuiffimam lanuginem, qua folia, 
ut fubtiliflimo pulvere confperfa funt, 
fignificaffle videtur. Conf. Gefneri 
index in Orpheum voc. \J tettyotpov. 
Florem dictamni purpureum vocavit 
Virgiiius, qualis origani flos eft-, 
neque audiendus eft Diofcorides, qui 
plantam nec florem nec femen ferre 
perhibuit. Nolo tamen verba Diofco- 
fidis mutare, quodMatthiolo placuit, 
cum et Plinius et Apulejus flores 
negarunt, unde conflare videtur, jam 
horum aetate codices Diofcoridis eo¬ 
dem modo fcriptos effle. Hodie per¬ 
vulgatum eft, nullam effle plantam 
floribus prorfus deftitutam. Vidit 
fortaffle Diofcorides plantas tantum in 
ufum medicum ficcatas, quae ple¬ 
rumque praeciduntur et colliguntur, 
antequam florere incipiunt. 

Hanc fpeciem Origani, ficut vete¬ 
rum dictamnum, crefcere etiam nunc 
in monte Ida infulae Cretae, atque 
non nifi in afperis, id eft in fcopu- 
lorum tantum fiffluris, ccmperit Bel- 
lonius. Conf. iftius: Obfervations 
de plnfieurs Jingularith. Paris■ 1554. 
4. p. 19 et in itinerarii interpreta¬ 
tione Ciufii Exoticis adjecta pag. 24. 
Facile itaque credimus veteribus, 
plantam olim fuiffle rariorem, cum 
non fpatiofe nafcebatur mireque ex¬ 
petebatur capris, quas filveftres in 
Candia reperit Bellonius. Noftra 
memoria negligitur planta a medicis. 
Vid. Murray apparatus medicaminum, 

Goet- 


de capris. Creticis. 


*9 


Goettingae 1^79. 8. vol. II pag. T39. 
Heumatme CSr;t?tnie t>on l&effel fcv: 
rtu^eqebcit II, 2 pag- 279. Denique 
nomen plantae vario modo fcribitur: 

Caf, 

®'Xal rivus h A %u'l'u roov 
eXu(pcov , cfotv cc 7 fo/ 3 uXoo(rt ru 
xeqxrx, bs rovrovs rovs tottous 
e^Xsa^ui, oors /uij qafiocs svqs- 
Sijvui. TCVTO - 7 ! Ol?IV , $IM TO 
jUJJ £%eiv M UfAVVCOVTUi, KCtl fcc 
ro 7S0V?lV rovs TQ770VS , oSsv ru 
xeqo&rcc u 7 Ts/ 3 u/\cv * 7 to\Xccis §e 
xirrov %tx i 7 ts(puY<oTu bv ru roov 
Xt^uruv TCTtto oqcca&cci. 


dlurci/acv, Sinvy^ivw, 'oiv.rx.aco, mo¬ 
do mafculini, modo feminini, modo 
neutrius generis, quae variatio in plan¬ 
tarum nominibus non infrequens. 

V. 

Cervos Achaicos, ajunt, cor¬ 
nua amiffiuros, loca difficilia, et 
qua inveniri nequeant , petere, 
propterea quod, armis deffituti, 
tueri le nequeant, tum ob dolo¬ 
rem , quem ex avuiforum cor¬ 
nuum veffigiis fentiunt; ubi et 
enatam gerentes hederam pluri* 
mos vifos effie. 


Natalis de Comitibvs. 

Effe cervos quosdam afferunt in Achaia , qui ubi cornua funt 
dejecturi , in locos quosdam fe conferunt , ubi non facile inveniantur, 
quod idcirco faciunt , quia non habent quo fe defendant , et quod 
loca fuit infima ubi ejecerunt cornua; atque multis accidit ut in 
cornuum loco nata fit hedera. 


iv A^xici] Aa hic mos cervorum modo eft eorum, qui Achaiam incolunt? 
At ne hanc quidem provinciam illis Apollonii Rhodii interpres reliquit, fed eos in 
Cretam relegans, anguftis orbis ejus infulae Achaiae finibus coercet. Sic enim ad 
IV, 175 (edit. Stephani p. 18): A%«/'« id Kf JyVjje 7 rohig, Lv 1) ylvovTui 

C 2 d%xii- 


20 


C A P v T V. 


K%duvica Xeydptevxi VXxGfoi * ui xxl aicxSivxixi xxXovvrxi. di <Je xipxrx 
fl&yxXx t% 0 VT 8 g aXx(poi, XSpxGXi. Quid? quod vel hunc illis angulum invidens 
Plinius eos ex ifto exterminat VIII, 58 = Mirabilius, in eadem infula cervos, praeter¬ 
quam in Cydoniatarum regione, non effe. Merito igitur fcholiaftes Apollonii vapulat 
Exercitatori Pliniano pag. 156 feq. qui liquido demonftrat, hic non provinciam unam 
aliquam, fed nomen aetatis defignari. Nempe ut ruftici pecoris fui aetates variis di- 
ftinguunt nominibus; ita et venatores ferarum aetates lingulas lingulis appellarunt 

nominibus. Graeca Salmafius pag. 158 enumerat. Cervulus itaque, ;qui primo anno, 
veSpdg , hinnuleus erat, fecundo eft x^xivog , x^xiTTjg, x%xtiVi]g , x^xiivog , et 
feminino genere X%Xi IVT] ■> unde poetae x^xuvil] formarunt. Loca ipfa fcriptorum in 
Stephani thefauro et a Sylburgio ad Ariftotelis hifl. anim. p. 337 funt indicata. Si 
Apollonii interpretem audias, quem etiam Salmafius fequitur, eodem tempore et 

GirxSlVxiOl feu GTTxSlVxixi vocantur. Sed aliam aetatem hoc nomine denotari, au- 
&or eft apud Euftathium ad IA. 3 . pag.711. 38 (Bafil. 1597. 29 ) pefcio quis, his verbis: 
iXx(puv rx /xav vix , vafipdi' xi de xpricog ix vefip&v iir' &Xx(povg /xeTxfiotX- 

Xovgxi, kxXovvtxi xapexd&g. rx da riXaix, oux xXXoti 7 7 sXxCpoi. ii p.rj xpx 

(<p>/<rii/) di x^xtivxi xxi 01 GirxSivxi Xsyoptevoi, vjXixlx nvl dixCpipovciv, 7} tid&i, 
XXi xapxTUV idtoTTjTt , xxi /xayiZrsi. Idem nomen apud Hefychium <T7 Tx^rjVYjg, fed 
vitio, ut videtur, fcribitur, qui et ipfe TjXlxixv aXxCpOV eo fignificari ait. Apud eundem 
alia cervorum aetas, TjOp eft. Hoc itaque conftat, hic non fermonem efle de cervis ali- 
cujus regionis, fed de certa eorum aetate, quam Salmafius fic didlam vult, quod tum tenera 
adhuc fint cornua, et mollis ad inftar velleris lanuginofa, vel in panniculos harundineas molli 
lanugine plumata, ut Plinius VIII, 32 loquitur; et originem nomini dedifle x^xix , quae 
Hefychio funt ‘Lpix flxXxxx, Vt hic facile affentior Salmafio, ita mihi minus placet 
locum noftrum fic conftituens: <pxc Tt Tiv&g x^xivxg TcSv iXx(pwv. Non modo ni¬ 
mis recedit a fcripturae vulgatae veftigiis; fed eodem modo ut hic, etiam in fragmento 
a Stephano edito (cap. 177) legitur. Ego nihil muto; fed iv x%xfx non de regione, 
verum de ipfa cervorum aetate accipio. Habuifle Graecos tale nomen non eft dubium. 
Veftigia apud Hefychium extant, cui vefipcvv funt sXx(f>wv fjXlxlxi. Si nomen 

hoc, jam corruptum, fuerit noftrum x%xix feu x^xlx , inde derivata eflent x^XLVTjg, 
K^XiT 7 ]g, et, quae vidimus, reliqua. Forte igitur apud Hefychium legendum eft x^xtxi 
feu x%xixi vefipuv. Et di iv x%xix tXx(p’Ol, cervi qui funt ea aetate, qua cor¬ 
nua adhuc tenera funt et lanugine obduSla , eodem modo dicti funt, ut dt iv fjXlxlx, 
qua dicendi forma Graeci vulgo juvenes aetate florentes appellant. Sic Graecis etiam 


o< 


DE CERVIS ACHAINIS. 


21 


Ol iv oipx, juvenes , rit ev upx , virgines. Mallem tamen : (pxal tivxg Tuv iv x%atx 
ikxCpWV. Caeterum haec infra in fragmento cap. 177 iterantur. Nic. 

itq rovrovg Tovg roTtOVgf TOVTOvg pro TqiovTovq politum; vel pro fequenti 
commate legendum: iv oi$ OVK pxdtov evpeSijvxt) ut infra cap. 177, ubi eadem 
narratio repetitur. Sylb. 

ccVs firj pxdlwg] Adfcripfit nefcio qui, conjecluras quasdam exemplari hujus 
libri, quod in bibliotheca academiae noftrae adfervatur. Is pro U<Se maluit legere 01TOV. 
I. B. 

x/xvvoovTxt] Ex eodem loco re&ius leges xp.vvovvTxt. Sylb. 

ivpeSyVXl] Conferunt fe in ea loca, ubi non facile inveniuntur. Difficilia 
loca addidit interpres, fed in hijior. anim. IX cap 5 edit. Scalig. p. I0I9 vocantur loca 
et aditu et inventu difficilia, unde proverbium adducitur: ov xt ukxCfioi Tx udpxTX 
«7 TofixXXovGl. ubi cervi cornua deponunt. Mich. Apoftolius centur. XV, 76 p. 176: 
iri rwv ipyridetg frig SixTpifixg 7 rotov/xdvuv. xt yxp Vkxtyot iv dwfixroig 
3 ixt rpxxdut TOTTOig Tx yJpxTX xirofixXXcvGLV. De iis dicitur, qui in locis diffi¬ 
cilibus agunt. Cervi enim cornua in locis inacceffis atque afperis proiiciunt, I. B. 


Sententia Ariftotelis haec eft, ab- 
fcondere fe cervos amiffis cornibus, 
tanquam inermes, atque etiam ob 
dolorem, quem in avulforum cor¬ 
nuum veftigiis fentiunt. Aliam ra¬ 
tionem docuit in hift. anim. nimirum 
quoniam mufcas metuunt. Eadem 
habent Aelianus hift. anim. VI cap. 5. 
Plin. VIII cap. 32. Oppian. de venat. 
II, 214. TheophylactusSimoc. quaeft. 
phyf. cap. 5. Euftathius in Hexaem. 
p. 37. Latere cervos eo tempore con¬ 
firmant artis venatoriae doflores. Vid. 
Robeis 3agerpraftiE I p.n. tlTellin 
2Imt>eifunq jurSlnlegung ber2Bilbbaf)s 
tten. IBerltn 1779. 4. pag. 130. Cor¬ 
nua recentia, fi vulnerantur a mufcis, 
inprimis a Tabano bovino , fanguine 


manant et plerumque monftrofa eva¬ 
dunt, qualia ipfi in rerum natura¬ 
lium collectione fervamus. 

De hedera in cornibus cervorum 
viridante loquitur etiam Ariltot. hift. 
anim. p. 1020: sttItuv HepxTwvixwv 
KtTTov iroXvv tte^vmotx %Xupdv. Cer- 
vus gerens in cornibus enatam hede¬ 
ram multam viridem. Itemque Pli¬ 
nius 1 . d. Theophraftus in lib. II de 
caufis 'plantarum c. 23. Etfi ridetur 
Ariftoteles apud Athenaeum lib. VIII 
cap. 176, qui ifta crediderit, tamen 
ea nec Buffonus incredibilia putavit; 
vid. iltius hift. nat. interpret. ger- 
manica vol. III, 2 p. 50. Verum enim- 
vero videtur Athenaeus exiftimalfe, 
C 3 phi- 


Capvt VI. 


12 


philofophi mentem e fle, occulta qua¬ 
dam naturae proprietate ex cujuscun- 
que cervi cornu hederam pofTe nafci; 
de quo ille ne per fomnium quidem 
cogitavit unquam. Conf. Cafauboni. 
auiinadv. in Athen. Ub.VIII c.12 p.,6i8. 


Eis , quae doJKffimus Nicias edo¬ 
cuit de cervis N ackainis (ita enim 
fcribendum eft) conferantur quae 
difputavit Conr. Gefnerus in hiflor. 
quadruf, pag. 355. 


Cap. 

Ev A qpevlot (pdjJictv.cv rt (poter) 
(pvsadcti, 0 KothetToti TiotqfidtKeiov. 
rouTc cvv, orotvcCpBry 7 rc&qdoi\is, 
%ql<rotvres ro sqjov otipiotcriv. d d?, 
cTotv cc-^rircti ctvrov , , 00 s 

sorte , rr\v rev dvBgojTCcv kott^dv. 

0 v.oti 01 nvvtjyoi hs otyyeicv 
dvrriv epij 3 ocAXcvres , sk rivos 
dsvoqcv tqepocsiv, 7 vot 7 tqocoih.h.o- 
phr\ ‘toti v 7 te^y. 07 Tcs yevcpevrj, vF 
dordv TrcigccAv&y tot) \> 7 to%eiqics 
yhqrctt. 


VI. 

In Armenia venenum quod¬ 
dam nafci ajunt, quod pardalium 
vocant, id venatores lanae illitum, 
ubi vifus efl pardus, abiiciunt. 
Qui fi ex eo deguflaverit, hu¬ 
mana excrementa remedio quae¬ 
rit. Quocirca venatores, vafculo 
irnpofita, ex arbore -fufpendunt,- 
ut aiTultatione frequenti, frafla 
viribus laffataque beflia domari 
queat. 


Natalis de Comitievs. 

Fama eft pharmacum quoddam nafci in Armenia , quod appel¬ 
latur Pardalianches, quo vici imam undam dimittunt ubi vifa fue¬ 
rit’pardalis. Vbi vero illa attigerit, quaerit humanum jlercus , 
quam ob rem venatores ipfum in vafe aliquo arbori fufpendunt , 
utilia affiliens ac defeffa plurimum labore folvatur, et fiat captiva . 



f9 


r DE PARDALIO, 

To tpiov adpixctiv"] L. et C. TO lepetov. Nihil ad rem ; epiov agnofcit etiaia 
interpres: lanae illitum. Syib. 

HuSdkKovreg] C. iaBxkouteg. Syib. 


Ex Ariftot. hiji. anim. lib. IX 
cap. 8 p. 1023. Eadem fere legun¬ 
tur in Aeliani hijlor. anim. IV c. 49; 
in Plinii hi fi. nat. VIII c. 27. I p. 454 ; 
Solin. cap. 17 p. 38 ", Ciceronis lib. 2 
de natura deorum p. 498. Pollux 
onomafi. lib. 5 cap. 12 p. 521 : r?;v 
de Troipooihv rpoitoig re roHg ttpoeipp- 
pdvcng kccyfiotvoviji , nui (pdpuxnov 
dnovirov TapxpU^xvrsg Girloig, to fnv 
Srjpiov SixppoicpKzyovTcii. Sed et par- 
dalim iisdem modis capiunt, atque 
aconitum pharmacum cibis admifcentes, 
et hoc quidem fera dyfenteria exhau¬ 
ritur. Xenophon de venatione p. 638- 
Plinius fere totidem verbis reddidit 
fabulam, cujus verba adfcribere vo¬ 
lumus: Pantheras perfricata carne 
aconito (venenum id efi) barbari ve¬ 
nantur. Occupat iUico fauces earum 
angor; quare pard.alianches id vene¬ 
num appellavere quidam. At fera con¬ 
tra hoc excrementis hominis jibi mede¬ 
tur; et alias tam avida eorum , ut 
a paftoribus ex indufiria in aliquo 
vafe fufpenfa altius, quam ut queat 
faltu attingere, jaculando fe appcten- 
doque deficiat et pofircmo expiret ; 
alloqui vivacitatis adeo lentae , nt 
ejettis interaneis clin pugnet. Et ite¬ 
rum lib. 27 cap. 2 - Tangunt carnes 
aconito , nccantque gnftatu earum pan¬ 
theras , niji hoc fiieret, repleturas illos 
fitns. Ob id quidam pardalianches 
appellavere. At illas fiatim liberari 
morte, excrementorum hominis gufiu 
demon fi ratum. 


De ifta fera, quae Graecis ttdp- 
dxkig , Latinis panthera, pardus vel 
panther vocatur, difputarunt viri do¬ 
cti, Gefnerus in hifi. qnadrup. p.935, 
Bochartus in Hierozcico lib. 3 cap. 7 
et 8, atque BufFonus edit, german. 
Berolinenfis VI p. 193. Equidem du¬ 
bito vehementer, quin quae de ifta 
fera a veteribus accepimus, ad agno- 
fcendam fpeciem fufficiant. Hoc qui¬ 
dem certo conflat, elTe animal e fe¬ 
lium genere, atque affine tigridi, 
quam veteres bene noverunt et di¬ 
ffinxerunt a panthera. Sed neque 
nos omnes horum animalium fpecies 
cognitas habemus ; magna de iis 
etiam nunc disfenlio , magna confu- 
fio. Veteres non raro animalibus 
vere diverlis nomina eadem indide¬ 
runt, vel Ipeciem unam alterius aut 
marem aut feminam putarunt, libi 
in nominibus non femper conflantes. 
Secundum meam fententiam, nitra 
quo progrediamur, non habemus, 
quam ut perfuafum habeamus, omnia 
a veteribus de hifce feris relata per¬ 
tinere ad unam ex his tribus fpecie- 
bus: la panthere Buftonii, Vonce Buf- 
for.ii et gcpard, vel gepardus Schre- 
beri. Vid. eius mammalia III tab.105 
et Forfleri annotationes ad Buffon. 
ed. Berolin. VI p. 218 * Hae fpecies 
jam veteribus cognitae fuerunt. Ne¬ 
que fcio, an plurima, quae de pan¬ 
theris prodita a veteribus legimus, 
conveniant in ultimam hanc fpeciem 
Gepard diclam, quippe quae etiam 

nunc 


Capvt VI. 


DE PARDALI O. 


24 

nunc iftis in terris frequens eft, ubi 
oliin fuerunt pantherae. In hoc li¬ 
bro, quem edimus, Armenia vocatur 
patria pantherarum, Solino vero Hyr¬ 
cania. Confentit Philoftratus vita 
Apollon. lib.2 cap. 2 p. 50 edit. Olea¬ 
rii , qui in Caucafo et Tauro, qui 
Armeniam percurrit, pantheras efte 
captas auctor eft. Iftis in terris etiam 
recentiores peregrinatores e. c. Char- 
din, Bernier, gepardos Schreberi of¬ 
fenderunt. 

Jam de veneno, quo pantherae 
necabantur. Vocatur planta h. 1 . irxp- 
SxXeiov, fed ab aliis atque ab ipfo 
Ariftotele 1 . d. irxpixhxy^sg. Efte 
hanc e genere aconiti docent Diofco- 
rides lib. IV cap. 77 et Plin. XX cap. 
6. II p. 195 et XXVII, 2 pag. 419. 
Verum neque hanc plantam certo 
agnofcere licet, cum veteres in ea 
defcribenda non omnes confentiunt. 
Videntur compluribus plantis maxime 
venenatis aconiti nomen indidiflfe. Sed 
Conr. Gefnerus diflertationem confcri- 
plit de hoc aconito , (quod primum 
Diofcoridis eft) quae adje&a eft ejus¬ 
dem Epiflolis medicinalibus , Tiguri 
1577- 4* 1° ea contendit vir doctif- 

fimus, efte plantam, quae botanicis 
noftris Ranunculus tliora dicitur, de 
qua conf. Halleri hifioria fiirpimn II 
p. 76. n. 1178. Argumenta, quibus 
fententiam confirmavit, ea funt, quae 
me in eandem ducunt, etfi Matthio- 
lus habuerit , quae contradiceret. 
Alii exiftimant, aconitum veterum 
e& Aconitum cammarum Linnei, cujus 
plantae vires recenfuit Hallerus 1 . d. 
II p, 90 n. 1198- Qui plura hac de 
re accipere vult, adeat Stapelium ad 
Theophraftum p. 1135. 

Mirum, quod h. 1 . de lana ferino 
fit, quae non fatis apta ad venenum 
recipiendum et ad pantheram deci¬ 


piendam videatur, nili quis lanam bi¬ 
bulam fucco aconiti exprefto imbutam 
intelligere velit. At nec alii de lana 
locuti funt, quod memini, neque Na¬ 
talis de Comit, ipiov, fed kpeiov legit. 
Satius etiam Xenophon lib. de venat. 
cap. 11, qui venenum aconiticuin ei rei 
admifcere praecipit, quae ferae cui¬ 
que edulis eft. AA 'ksh&txi de r« piv 
eu roTg op£(Ti (poip/xotucn Sux crv(T%ce)plca/ 
xkovitikm. trxpxfixXXovGi de tovto 6t 
drijpcofJtevoi, (Tv/xfuyvvvTeg eig to oIvto , 
orca dv enazciv %odpy , rtepl ro vdxrt, 
noti irpog 0, ti oiv «AA0 rcpoaiy. Ca¬ 
piuntur partim in montibus aconitico 
veneno , propter afperitatern regionum. 
Hoc autem venatores rebus iis mifcentes , 
quibus quaeque deleSlatur fera , fecus 
aquas illis obiiciunt , et fi quid aliud 
adire confueverint. 

Liceat vero mihi quoque huc ad- 
fcribere, quae in memoriam venerunt 
Harduino legenti fabulam de eo, quo 
libi mederi dicuntur pantherae, nimi¬ 
rum etiam homines in infula orienta¬ 
lis Indiae, quaejnva dicitur, veneni 
vim e fuis corporibus eodem modo ex¬ 
pellere. Nam, referente Tavernerio, 
ad ictus telorum, quaefolent hoftes ve¬ 
neno inficere maxime letali, excre¬ 
mento fuo fibi quisque medetur, are¬ 
facto, tritoque in pulverem et ex aqua 
poto; qua de medicina deteftabili mul¬ 
ta leguntur teftimonia in Paulini fDrecfs 
SIpotfjcfe, Frcf. 1734. 8- P- 3 I 7 - Quin 
etiam contra ipfum aconiti cammari ve¬ 
nenum valere excrementa humana 
comprobatum eft a Fr Hofmanno ad 
Schroderi pharmacop. lib. 5 p. 664 et 
abEttmiillero inSchrod. dilue, p. 176. 
Denique modus, quo pantherarum vi¬ 
res frangebantur olim, fimilis eft ei, quo 
hodie urfi arcentur ab apiariis. Vid. 
Bviinis tdon.Sncpcl. IV p. 45 ofig-.i 62 . 

Cap. 


Capvt VII. 
Cap. 

Ev A iyv7trcp ds rovs r^oyj- 
7\ovs (pocriv iia-TTerophovs hs to& 

=r CfAOCTOO TCtiV KqOKcUciXooV , XCC&CCi- 

qsiv cIvtojv rovs c^ovrocs, roo 
GMgvJct rei ^soyousvoc rots $vy- 
%ec tiv kovtc&s ' rovs de posr- 

K<%) py^sv /SAo&tttsiv clvrovs. 


DE TROCHILIS. 'jf 

VII. 

In Aegypto, ajunt, crocodi¬ 
lis hiantibus , trochilos aves, den¬ 
tes expurgare, carunculis, quae 
Iu rofiris haerent, exefis, atque 
hoc velut gratum officium cum 
voluptate admittere„ nec ullo pa« 
do nocere. 


Natalis de Comitibvs. 

Trochilos in Aegypto in crocodilorum ora advolare ajunt , 
eorumque dentes purgare , carunculas rojlris ev dentes , atque illos 
voluptatem percipere , minimeque hos offendere , 


Eandem fabulam de ave os cro¬ 
codili repurgante enarrarunt Arillot. 
hifi.anim. lib. 9 cap. 8 p. 1024. He¬ 
rodotus lib 2 cap. 68 p. 116 Plutar- 
chus de folertia anim. edit. Francof. 
1620. fol. I p. 980. Aeiian. kift. an. 
lib. 3 cap. 11 et lib. 8 cap.25 et lib.12 
cap. 15. Antigonus Car. cap. 39. 
Phile cap. 75 p. 113. Apoftol. cent. 
19 prov. 52. Pifida kexam. v. 983 
feu fecundum edit. Commelinam v. 
687. Plin. lib. 8 c. 25. Ip.452. So- 
linus cap 32 p.44. Ammian. Marcell. 
lib. 22 cap. 15. Apulejus in apolog. 
edit. Elmenliorftii p. 278. 

Verum ifti rem non prorfus eo¬ 
dem modo enarrarunt; multa pro 
more fuo addidit Aelianus , plura 
etiam Pifida, cujus verba adlcribainus 


ex interpretatione non illa, quanti 
temere in verfus latinos coegit Mo- 
relius, fed quae addita eft in Nova 
appendice corporis hijloriae Byzantinae 
edita Romae 1777. fol. p. 166: Sed 
contra eft avis cujus dam tam diverfa 
natura , ut in ejusdem belluae denti¬ 
bus pafcatur , et ex reliquiis , quae 
ibi fuperfunt , convivetur; ut autem 
fuae Jincerae amicitiae et ingenui amo¬ 
ris ei faciat fidem , et quanto in ho¬ 
nore habeat cibum et menfatn Jibi pa¬ 
ratam demonftret, ubi primum hyl- 
lum appropinquantem videt, obftrepit , 
alis plaudit, pedibus circumcurjitat, 
fcalpit unguibus , et ante necem fit im¬ 
minentis cladis praeco falutaris ; atque 
ita menfarum amicos , cum opus eft , 
amicis non auxiliantes redarguit. Ha- 
clenus Pifida, 

D 


V artis 


2 G 


CAPVT VII. DE TROCHILIS. 


Variis avium generibus trochili 
nomen olirn fuiffe , conflat ex Aelia¬ 
no, cui ifte trochilus, de quo hic 
fermo eft, vocatur nXxJxpopvy^og, 
quod nomen a motitatione roftri de¬ 
ducium confirmatur etiam ab Hefy- 
chio; uXaixpopvy^og, Tpo-^iXov h- 
dog. Ariftoteli vocatur quoque Ttpka- 
fivg kx) /3x<uXevg, et Latinis regulus , 
quamquam hoc nomen etiam pluri¬ 
bus avibus inditum fuerit. Avis iila 
crocodilo amica parva eft, degit in 
regione paluftri et circa oras fluvio¬ 
rum, opng, inquit Aelianus, £$] ruv 
iX&loov kig, %x\ ttxpx rxg xg ruv 
TCOTxpe&h/ dXxrxt. Incolit fruteta et 
foramina, A o%yxg ucd TpuyXxg> telte 
Ariftotele. Nofter hoc loco avem 
carunculas (crxpulx) in crocodili den¬ 
tibus haerentes affectare inquit, cui 
conientit Plutarchus, qui trochili ci¬ 
bum X&tyxvx et X&irrdruv einT^oyd- 
vwv rdig odovcri ctxpneSv vocat. Ita 
Solinus reduvias efcarum, et Ammia¬ 
nus Marcel. efcarum minutias dixe¬ 
runt. Sed Herodotus atque ex eo 
Aelianus avem fanguitugas, rdg /3SsX- 
kxg captare perhibuerunt, fcilicet 
quae, dum crocodilus hians natat, 
facile illius os intrare et ad gingivas 
adhaerefcere queunt» 

Mea quidem lententia ex his, quae 
de trochilo relata legimus, nemo ho¬ 
diernum nomen elicere potefh Ni¬ 
hilo minus Aldrovandus ornith. lib.20 
cap. 65 p. 288 probatum ivit, effe 
avem, quam Itali Corriva vocant, 
fed quaenam lit illa Corrira non li¬ 
quet j etli ejus iconem addiderit» 


Quae de Corrira habet Rajus in 
Syuopfi meth. avium p. 118 iunt omnia 
Aldrovandi, neque nomen invenio in 
Storia naturale degli uccelli , cujus 
operis fiplendidiflimi tomus quintus 
prodiit Florentiae 1776. Ad Gralla¬ 
rum- familiam hunc Aldrovandi tro¬ 
chilum pertinere palam ell; fied gral¬ 
lae aves fiunt magnae, cum trochilus 
veterum lit parva. AlbertusM. au¬ 
ctoritate Avicennae afferit, trochilum 
elfie avem fiinilem picae, fied aqua¬ 
ticam et variam , cujus roftrum fimi- 
le fit roltro anatis, Conr. Gefinerus 
in Ornithol. lib. 3 p. 7 J 9 auctor eft, 
trochilos non anatum aut mergorum 
generis, quibus velocitas incuriimon 
convenit, fied gallinularum aquatica¬ 
rum i. e. Tringarum Linn. elfie; lci- 
licet nomen duxiffe avem a 
rpoy^og , volunt. Sed negligo , quae 
illi conjectura augurari conati fiunt. 
Neque recentiorem novi quemquam, 
qui in Aegypto ad Nili ripas, ubi 
crocodili adhuc fuperftites fiunt, tro¬ 
chilum agnovifle libi vifius eft, prae¬ 
ter Siccardum, qui veterum trochi¬ 
lum hodie Saqfaq vocari auctor eft: 
”LTbis, inquit, fioie a plumnge dore, 
,,la poule de ris, ou poule de Da- 
,,miette , le laqfiaq , connu autrefois 
, 1’ous le nom de Trochilus, fiont ce 
„que j’appelle proprement les oifieaux 
,,du Nil.” Lettres edifiantes. Nouv . 
editiori. TomeV p.35 I. Eadem refe¬ 
runtur in Nouvelle re/ation d'un voya- 
ge fait en Egypte far le l\ Vansleb . 
Paris 1677. \2,. 


Cap. VIII. 


27 


Capvt VIII. 


Cap. 

A; hKs(pccKKY\v\cc txiyes ou 7 r/- 
vovtriv ., ooseomev, ooaTtsg koutcc ccA- 
Act Ter$c67rccjoi, uaS' eKc&qqv yjfxs~ 
goiv ’ ciAAoc 7Tf os ro TTvsvjucc civrlcc 

' f r t 

TOi 7 CQC<J 007 SOi 7 t 0 lY]C 0 iaoil , 'Xjxmoxi- 
eiv Sicr^exc^evoci rei nvsvparoi. 


DE CAPRIS. 



Iu Cephalenia non bibunt 
caprae diebus lingulis, ut vide¬ 
tur, pro reliquorum quadrupe¬ 
dum more, fed ad flantem au¬ 
ram converfae, hiantesque, hau* 
flo vento reficiuntur. 


Natalis de Comitibvs. 

In Cephalenia caprae , uti eji hominum opinio , non bibunt 
fingulis diebus , ficuti caetera animalia, fed faciem in ventos conver - 
fae aperto ore ventos percipiunt. 


K e(pxXhfjvlc{\ L. et C. K etpxXtjvtx, imo A. Sylb. 

Hxd' ixxzyy] Ita prorfus Chiyfoftomus ; ycc-T incisijV faipXV. Alii KU§° 
yflipxv , alii etiam KOiS' Ly.tXZYjV , omifio fubftantivo. I. B. 

rpoaxira TOipcxaxf] atpoQ ro ttvUvllx rd, rpoaxTfx voi&iv, faciem vento 
obvertere; quam diftionem adfcribas velim exemplis, quae de hujus verbi ufu colle¬ 
git Vigerius. Eodem modo Galli dicunt: faire front . I. B, 


Haec de capris fabula ex Arifto- 
telis libris excerpta non videtur, fal- 
temfln eis, quos jam habemus, ni 
fallor, defideratur ; neque Plinius 
ejus mentionem injecit, fed bis Ae¬ 
lianus, lib. 3 cap 32 : Caprae Cephal- 
le71id.es fex menjibus non bibunt; at¬ 
que lib. 5 cap. 27: Capras in Mi¬ 
mante (monte Joniae) natas fex men- 


fibus potu abflinere , et ad mare fo° 
lum hianti ore refpicere , atque inde 
fpirantes auras excipere , Alexander 
Mundius tradit. Ergo Aelianus rem 
non ab Ariftotele, fed ab Alexandro 
Myndio accepit. Hujus Alexandri 
mentionem fecerunt Plutarchus, Ar¬ 
temidorus, Athenaeus aliique. Fuit 
medicus, Myndo Cariae oriundus, 
D z feri- 


Capvt IX. 


Sg 

fcripfitque hiftoriam animalium, qua¬ 
drupedum aviumque, quae jam du- 
dum perdita eit. Nefcio, fi viri 
eruditi iftius aetatem jam finiverint, 
unde fortaffe tempus, quo noftrae 
Aufcultationes contextae fint, quo¬ 
dam modo poftes augurari, quarum 
auctor ab Ariftotele diverfus poffit 
credi, fi Alexander Mvndlus multo 
poft Ariftotelem vixerit. 

Fabulam iftnm de capris, quae 
iterum in fragmento cap. i 76 occur¬ 
rit, inde ortam efife puto, quoniam 
fitim diutius, quam reliqua animalia, 
ferre queunt. Parum enim bibunt 
omnia animalia, quae ruminant, quo 
de argumento docte differuit Dau- 


Cap. 

, ev Evfoc rdv ccyqloov 
7 l7t7ttoV evoe c&tpYiysh&cci rijV ccysKv]?. 
sTreioocv de ns vsooTegcz oov rw uA- 
Acov, Itc\ rrjv SyAeiuv dvcc/3^, tqv 
dfpyjyovfjtsvov BvfjiovffBoct, ym) cW- 
y.siv reas rovrcv , eoos ctv ko6Tcc- 
h(%(3y TCV 7?00/\OV ' Y.Oil V7roYvxpav- 
T06 067?0 T60V OTTKtSIwV G"/.SAOOV T&? 

i 

zopoert U-TSCCTtUcB' CC b 'T CC CC i () 01CC » 


benton in commentariis acad. Partf. 
17681 cujus commentatio Germanice 
reddita habetur in HJtdjmanno,Sates 

d)ifmu6 ber Sdbaafjuclft. Lipf. 1784. 
p. /407. Antigon. Garyft. cap 42: 
Eu de TOig <£uA Koig (QvXXfotg) Aeye- 
tou , roig TCOifxuug dix 'jtiu.irrTjg tfiti- 
potg TroTigecrSou. Phylli s ferunt gre¬ 
ges quinto demum die •potari . 

Cephalenia eft infula maris JoniI 
inter Ithacam et Zacynthum, cujus 
nomen Thucydides, Strabo, Polybius, 
Livius gemino A fcripferunt; fimplici 
vero littera Ptolemaeus, Plinius, Me¬ 
la. Infula multis rupibus obfita eft; 
conf. Pocockii itinerarium edit. Ger¬ 
mali. III p. 363. 



In Syria, inquiunt, inter fll- 
veflres equos, unum praeire ar¬ 
mento , ubi fi junior aliquis 
equam initurus confcenderit, du¬ 
cem indignari, et hunc tantifper, 
dum comprehendat , perfequi, 
defixoque morfu verenda evellere* 


Natalis de Comitibvs. 

In Syria vero unum ex agreJUbus equis armento praeeffe dicunt , 
atque ubi quis caderis junior exijlens feminam confcenderit , duBo- 


rem 


DE EQVIS FERIS. 


29 


rm irafci, ewnque tamdiu infedtari quo ad pullam deprehenderit , 
qui fefe fle ciens ex pojlerioribus coxis ore pudenda divellit. 

vrfouvip xuf olim {egebatur VTtOKufoc^y fed rebitis accufativo cafu VTtWu^avta^ 
S v L b v R, 


Equi feri fuerunt olim in variis 
Europae terris; fuerunt tempore He¬ 
rodoti in Scythia, Varronis in Hifpa- 
nia; verum jam nusquam gentium 
reliquiae fuperfunt. Nam qui hodie 
in Sardinia, comitatu Lippienli, Si- 
biria, America feri vocantur, oriun¬ 
di funt a manfuetis, qui ex fervitute 
quondam elapfi funt. 

Non memini, quae hic de equis 
feris legimus , ea tradita etiam effe 
ab aliis; attamen Oppianus de venat. 
lib. 3 v. 205 non prorfus abiimilia 
prodidit de onagro, qui pullis fuis 
modo natis, mafculis nimirum, ae¬ 
mulatione feu zelotypia commotus, 
genitalia, p,jieu t praemordere dicitur. 


Cap. 

T ds ^sKoovois (pocatv , crotv 
i%sccs (pctyoocriv , hrscr&lsiv to 
cqiyavov * iccv ai pq Qixttov svqy, 

CC7C0^Vrj(TKSlV. VTcAAouV (f d7C0- 

Trsiqu^ovTas roov ceyqccvAcvvToov, 


Atque Plinius VIII, 30 p. 4$6 auctor 
eft, almos lilveltres in Africa, cum 
timeant libidinis aemulos, ideo gra¬ 
vidas cultodire, morfuque natos ma¬ 
res calirare. Idem Solinus cap. 27 
p, 37 de onagris, et de iisdem idein 
quoque Euftathius in He.vaem. p. 41. 
Quarum fabularum originem expi- 
fcari fortafle pofiemus, fi equorum 
ferorum vitae ratio et mores con¬ 
flarent. Pauca, quae huc fpeclant, 
habemus in itinerariis eruditifiimi viri 
Pallafii III p. 217; Gmelini junioris 
I p. 45, atque in Falkners defcriytion 
ofPatagonia; Londinii774. 4. Elfe 
inter equos feros ducem gregi prae» 
euntem, compertum eft. 



Teftudines, ajunt , quando 
ferpentem deglutiverunt , mox 
oirganum infuper vorare; id nili 
promptum flatim inveniant, in¬ 
terire. Muitosque ruri agentes 

D 3 cum 


30 


Capvt X. 


st rcur ahrfth l^iv , orctv 
ctv txvrrjv rovro 7sqotTTovcotv, 
sv.rlhKstv ro oqiyccvcv. rcvro <Jg 

O I \ \ > 

cro&v 7fotY](Too(Ti , pteroj fJUKgOV UV- 

Tyjv C£<X(&Cil CCTTO&VqCKOVQ-OtV. 

Natalis d 


cum id experiri vellent, captata 
opportunitate, origanum evuifam, 
quaerenti praeripuide, eoque ani¬ 
mans in ipforum confpe&u fub- 
ito interlide. 

CoMlTIEVS. 


Fama ejl teftudines ubi viperam comederint , origanum quae¬ 
rere; quod nifi cito comederint, interire; itaque multos agreftes, 
qui illud num verum fit , inquirentes , ubi viderunt illas id fecijfe , 
convulfffe origanum , quare paulo poft ipfas videre mortuas. 


fc%£ w; (pdywaiv] If. et Stephan. &%i$vot$ (pccywffi , minus belle- In fequen,- 
tibus nota transitionem a plurali numero ad lingularem. Sylb. 

£%£#?] Ita quoque apud Ariftotelem hifl. anim. et Plutarchum et Aelianum 
hi fi. anim. VI, 12 . Sed oCpECoq legitur etiam apud Plutarchum alio loco, er apud 
Aelianum III, 5 et Antigonum Caryft Glycas vero etApoftolius habent GKpnuv £%<^V7 ]g. 
I. B. 

&X.V <}g [lyj 1 §Sxrov~\ Comparativus gradus faepe pro pofitivo, ut fit: cito, 
fatim. Ita in Theocriti idyl. XV, 29: (pdps SxGffOV vScvp, affer propere aquant. 
Atque prorfus uti h. I. occurrit in Aefchinis dialogo de morte cap. 9: KXV [tr/ TIQ SctT- 
rev d<; diro$i$c 3 ro et nifi quis fatim (quantocius) vitam tanquam 

debitum reddiderit . L B. 


Quae htc habemus, commemo¬ 
rarunt etiam Ariftot. hift. anim. lib. 9 
cap. 6 p. 102,?. Plutarchus quacft. nat. 
p. 918* et idem de folertia anim. 


p.974. auctores Geopoti. lib. 15 eap.i 
p. 1043. Aelianus kift. anim. lib. 3 
cap. 5 et iib. 6 cap. \2. Antigonus 
Carylt. cap. 40. Glycas annal. edit. 

Parii - . 


DE TESTVDIKE. 


3 * 


Parif. p. 49. Apoftolius cent. 20 prov. 
66. edit. Heinlii p. 262- Bafilius ho- 
mil. 9 in Hexaem. edit, operum Pari- 
fiis 1721. fol. I p 82 : Teftudo vipe¬ 
rae carnibus (ffxpxwv exfa- 

tiata, noxam Jibi a venenata befiia 
impendentem per adverfam origani na¬ 
turam evitat. Plin. iib. 8 cap. 27: 
Teftudo cunilae , quam bubulam vo¬ 
cant , paftu , vires contra ferpentes 
refovet. Idem lib. 20 cap. «5: item 
teftudines cum ferpentibus pugnaturae 
hac (cunila bubula j fe muniunt. Am- 
brofius in Hexaem. lib. 6 cap. 4 edit, 
operum Paridis 1694 fol. p. 88: Te¬ 
ftudo vifceribus pafta ferpentis , cum 
venenum adverterit Jibi ferpere , ori¬ 
gano medicinam fuae falutis exercet. 

Graeci, quos laudavimus, confir¬ 
mant , teftudinem edere origanum, 
poftquam viperam devoraverit, fed 
diffentit Plinius, qui non de origano 
loquitur, fed de cunila , qua planta 
teftudinem vires fuas ad pugnam 
cnpeffendam munire fcribit. Ad hanc 
fententiam accedit Aelianus, qui: 
terrena teftudo , 57 veXdvyj., 

inquit, cum origanum comederit, vi¬ 
peram contemnit: quamquam is ipfe 
alio loco, ficut reliqui, tradiderit, 
teftudinem, fi vipera pafta fuerit, 
pro antidoto veneni ejus, origano 
uti. Cunilae nomen olim etiam ori¬ 
gani fuiffe, conftat ex Diofcoridis 
lib. 3 cap. 32 et 33 p. 186 , qui ita 
vocatum effe origanum et heracleoti- 
cum et Jilveftre, exprelfis verbis dicit. 
Quam ob cauffam Scaligar inAriftot. 
hift. anim. p. 1025 oplyotvov non te¬ 
mere reddidit cunilam bubulam. Ergo 
eandem plantam cogitarunt Ariftote- 
les et Plinius, etfi nominibus diver- 
fis ufi fint. Cum itaque ille plan¬ 
tam antidoton contra venenum vipe¬ 


rae jam devoratae, hic vero eatn me¬ 
dicamentum dixit, quo teftudo libi 
contra venenum viperae devorandae 
praecavere foleat; verilimile eft, aui 
Plinium erraffe, neque recte reddi- 
diffe, quae apud Ariftotelem legerit, 
aut duplicem olim fuiffe traditionem, 
unam, quam Ariftoteles, alteram, 
quam Plinius prodidit. Illa fenten- 
ria placuit Salmafio ad Solin. p. 900, 
haec vero Harduino ad Plin. I p. 491. 
Origani vires contra morfus venena¬ 
tos atque contra venenum iplius vi¬ 
perae, rijg £%Hvtig , laudavit Diofco- 
rides edit. Sarrae, p. 186 , 405, 436. 
Conf. quae de origano corrafit dili¬ 
gentia Stapelii ad Theophr. p. 562. 

Jam de fabula ipfa; non facile 
intelligitur, qui fieri poffit, ut teftu¬ 
do , animal tardigradum ftupidum- 
que, devoret viperam, animal agile 
et callidum Atque hoc in cauffa 
fuit, quod Harduinus opinatus eft, 
Ariftotelem non de vipera viva, fed 
de viperae cadavere a teftudine de¬ 
vorato loqui. Verum enimvero ve¬ 
nenum viperae emortuae adeo nihil 
nocet, ut antidoto nullo opus fit. 
At quod vix verilimile erat, illud 
tamen hodie teftimoniis multorum 
virorum comprobatum eft, infectari 
vere teftudines ferpentes, eosque ma¬ 
xime venenatos devorare. Vid.Gme- 

II ni junioris itinerarium per Rujftam 

III p. 482. Seba vol. I tab. 80- n. r. 
(BabricnCfyofitae unb IDamd 5dlcfrs 
nct*0 £ 3 efd)reilm!iq v-on Amfnftanien. 
grarftf. u. Sctpj/i 7 o 2 - 8- H P 32 - 
Sed aliam dubitationem afferunt ex¬ 
perimenta a Fontana, Italo, facta, 
quibus compertum eft, morfum vi¬ 
perae teftudini nihil quidquam no¬ 
cere. Permultae enim teftudines a vi¬ 
peris vehementer morfae, nullo rao- 


Capvt XI 


do doluerunt; paucifilmae lente mor¬ 
tuae funt, et eae tantum , quas plu- 
res viperae faepius momorderant. 
Quae cum ita fint, tefrudo, fi vel 
facile viperam devorare pofiit vivam, 
tamen antidoto indiget nullo Conf. 
Traite fur le venin de la vicere et fur 
que/ques autres poifons , par Felix 


Fontana. Florence 1^8 f- 2vol. in 4. 
I p. 34 ; unde haec verba potiflimum 
huc pertinent: ’’11 paroit donc que 
,,ce venin ne penetre, et ne fe repand 
,,que rarement dans le corps des tor¬ 
ques , et qu’il y agit avec bien plus 
,,de lenteur et moins d’a£livite que 
„dans ies autres animaux afang froid.’ J 


Caf. 

To rps- mti&os A lyerou cct$o7ov 
etvpit cv%ojACiov tij (pvasi rfv A 01 - 
ttoov ddoov , etAAcs zeqsov vroiv- 
ros ciov cVouv, o7ta>s ctv 7tore $tx- 
xgjfxhri rv%y * (pxr\ de sqxyyov- 
qlus duro (pdqfAXKov hvoti iv rois 
dqfcots, kcu dlocaBxi eTufipop.evov» 

Natalis de 


xi. 

Viverris ajunt genitalia effe, 
reliquis animalibus plurimum ab* 
fimilia, quod ipfis quomodocun- 
que afFedis fint infiar offium fir/ 
ma duraque. Singulare firangu- 
ria laborantibus remedium, fi rafa 
tritaque exhibeantur. 

CoMITlBVS. 


Viverrae pudendum non eft natura [mile reliquorum animalium 
pudendis, fed efl /olidum omnino et offium , atque id quacunque 
fe habeat ratione ajunt ad urinae difficultatem inter optima effis 
medicamenta , quod datur in ramenta disfeBum. 


T 0 7rjg iKTlSod] Ixtiq Cum genitivo intliog, barytonas legitur etiam apud 
Sui dant. S v l b. 

OTTteg cev 7Tors SicMeifJeivTj Tt/%y] Hoc verbum plerumque de animi difpoli- 
doiie -dicitur, interdum etiam de corpore. Exempla habes in Perizonii indice ad Aeliani 
var. hiftoc. Nollet interpres retulit haec verba ad genitale, quali dixerit Ariltoteles, 

illud 


DE VIVERRIS. 


n 

illud femper effe rigidum, feti Natalis de Comit, retulit ea ad verba quae fequuntur, 
quali dixerit auctor: genitale hujus animalis femper feu in quolibet ilatu efle medi¬ 
camentum. Hoc quidem minus re&e, mea fententia. Sed nefcio , an haec verba in 
hunc locum aliunde irrepferint, defunt enim apud Stobaeuin, ubi alioquin totum hoc 
caput prorfus iisdem verbis legitur. I. B. 


Praeter Stobaeum , qui Sernt. 98 
p. 541 eadem ex Trophili Collettan. 
mirab. narrat, tradidit, etiam ipfe 
Ariftoteles kifl. anim. lib. 2 §. 54 P* 
182 hujus animalis quod h. 1. luris 
vocatur, mentionem injecit: aliis 
animalibus genitale offeum ejl; ut vul- 
; pi , lupo , viverrae , muftelae , (luri¬ 
dos hxI yothrjg) nam haec quoque tale 
habet Itemque lib. 9 §. 108 P- 1027: 
JBis ejl Melitaei catelli magnitudine .— 
Ejus veretrum Jicuti diximus offeum 
ejl. Cujus ramenta 'putavit facere ad 
urinae ftillicidia. ro 6' oLSolov olorps 
ff&v , cocnrsp eipyTou , 6?ovv ' doxiU 
6 ’ siuou (p dtp pux.no v ^pxyyovplxs ro rou 
uppevos' didocun J’ ircffvovr&s- Lati¬ 
nis animal vocari muftelam , expreflls 
verbis dixit Plinius lib. 29 c. 4 II p. 
503: Muflelarum duo genera; alte¬ 
rum Jilveftre. Graeci vocant iSlidas. 
Idem lib. 9, c 49. I p. 642 muftelam 
et viverram nominat, cum Ariftote- 
les, a quo ifta mutuatus eft, loco 
modo laudato 'luridos nui yxXijs men¬ 
tionem fecit. Attamen Latini inter¬ 
dum muftelae nomen dederunt ani¬ 
mali , quod Graeci yxhijv vocarunt; 
ex. gr. Ariftoteles hift. anim. lib. 9 
§. ioi de pugna rr : s yxArs cum fer- 
pentibus loquitur, quod ipfum vero 
Plinius lib. 24 cap. 4 de muftela tra¬ 
dit. Sunt luris et yoiAff muftela et 
viverra, animalia valde affinia et fpe- 
cies ejusdem generis, quae difficulter 


dignofeuntur, quarum nomina etiam 
nunc faepiffime permutantur, quare 
mirum non eft, veteres ifta animalia 
non femper diftinxilfe nominibus 
propriis. Sunt etiam multo plures 
fpecies hujus generis, et fieri poteft, 
ut luris fit fpecies nondum latis co¬ 
gnita. Franc. Cetti in libr. primo 
de hiftor. naturali Sardiniae, cujus 
interpretatio germanica prodiit Lipliae 
1783. 8» p- 224 demonftratum ivit, 
animal Ariftoteli luris dictum effe eam 
muflelarum fpeciem , quam in Sar¬ 
dinia vocant Boccatnele. 

In eo vero veteres nequaquam 
errarunt, quod penem horum anima¬ 
lium eife offeum tradiderint. Habent 
enim non folum ifta, quae ad mu¬ 
ftelae genus pertinent, fed complura 
animalia alia penem offe inftruttum; 
qua de re videfis Schurigii fpermato - 
iogiam p. 133. et Redi olffervat. de 
animalculis in corporibus animalium 
vivorum. Amftel. 1708- 12. p. 13, qui 
tab. 26 icones dedit offium e pene 
lupi, canis, lutrae, martis, mufte¬ 
lae , melis cet. Optime omnia, 
quae huc pertinent, expofuit diligen¬ 
tia Daubentonii in anatomia horum 
animalium, inferta Buffbnii hiftoriae 
naturali. Medicinae contra ftrangu- 
riam, quam veteres quidam ex hoc 
muftelae offe elicere voluerunt, men¬ 
tionem fecerunt quoque Plin. 1 . C. 

E et 


•34 


Capvt XII. 


et Albertus Magnus Iib. 22 de anim. 
tracl. 2 cap. 1 p. 598* Furonem vel 
furunculum , Gallici furettum vocant — 
■— Eft autem hoc animal medicinale , 
ut dicunt. Virga enim furonis ma- 
fculi magnae utilitatis eft eis , qui 
•patiuntur in vefica , et eis qui gutta- 
tim et cum difficultate mingunt, Ji 
teratur ex eo uncia caet. Etiam Ra- 
fes: furonis , inquit, priapus peruti¬ 
lis eft dolenti vejicae, et ftillicidio ac 
difficultati vejicae. Mifcetur autem 
contrita inde drachma una cum modico 
caryophyllorum et bibitur. 

Haec commentanti redeunt mihi 
in memoriam, quae olim legeram in 
Horapollinis hieroglijphicis lib.2 c.98: 
yvvoilnot uvSpcg epyx arpocrrovaxu ftov- 
l.op.&voi ap/xyrei, yxlfv guypxipovatv. 
tivTTj yxp cipp&yog drfolov e%s 1 , cos 


Cap. 

T OV ^V0Y.cAoi7TtpV ro cqveov 
Tmv fisvfyoev j3otSl£siv Cpaalv, 
VT7ISQ TOVS ciaKCt\cc(?)OOTCCS , Y.CiL 
vTTTtov Y.ccl I 71 ) Trjv ya^eqa. VS- 
fxeaSoit de Asysrai y.dc) tcvs sy. 
rdov cftv^oov aY.ooAriY.cis, y.cc) cvtoos 
aCpcfyoi Y.CiTCi ficcSovs cqvTTSIV 
roc grjTcvvrct Tcvs ay.ftAp- 

ooTe Kccl KOiTuf^clAAetv civrd . 


osdpiov. Vbi mulierem , quae viri 
praejiat opera , volunt exprimere , 
mujlclam pingunt ; quod haec maris 
pudendum habeat velut ojjeum. Vide¬ 
tur audior putafle, muftelam femi¬ 
nam habere, ficut marem, puden¬ 
dum odeum; et J. C. de Pauw hoc 
ipfum probare voluit verbis Ariftote- 
lis modo laudatis: ro 6 ' diSolov dv- 
T'ijc ESI p.EV osovv, Sohsi 6' eivxtjpxp- 
/Ltcatov spxyyovplxc ro' rou cippeuoc. 
Quia , inquit de Pauw, et mas et f c-- 
mina illud genitale habent, dJferte ad¬ 
dit ro' tcv otppsuos', cmphajis eft in 
voce . Minime hoc quidem. Genitale 
mutbelae feminae non habet os, ne¬ 
que hoc cogitavit philofophus, qui 
ro' tov xppevog addidit,, ut milii qui¬ 
dem videtur, propterea, quoniam rd 
aidoFoy dicitur de fexu et mafculino- 
et feminino. 

XI!. 

Picum Martium, arbores Can¬ 
dere ferunt, quemadmodum afca- 
laphum, tam refupinum, quam 
pronum, depafciquc vermiculos, 
quos adeo vefligat avide, ut to¬ 
tos flipites tundendo perforet. 


Nata- 


de pico Martio» 

Natalis de Comitibvs. 


3? 

Picum Martium avem in arboribus ferunt confidere nunc pro « 
nam nunc in ventrem refupinam , JleUionum more , quae cum vermi¬ 
culos inquirit , arbores excavat , ita ut vel ipfas arbores projlernat. 

KXToo ficcfyovg] usque ad Intimam partem, feu usque ad medullam, fu enim. 
iMutarchus de eadem avet acpg rfj ivT&piWVrjV. I. B. 
tundendo perforet] perforet fi emat que, Nic. 


AfvoKoAa-Trri/s efl nomen geneti¬ 
cum earum avium, quae, ut ait Ae¬ 
lianus hifl. anim. iib. i cap. 45, no¬ 
men habent ab eo, quod faciunt. 
Arbores enim feriunt, rdg Spvg ko- 
Xx-irTovai) dum vermiculos quaeritant. 
Noflrates eadem ratione eas vocant 
23aum[;ac£er, ^aumbtefer, 23aimii 
piefer. Latinis easdem aves, arbo¬ 
rum cavatores , vocari picos , expref- 
fis verbis dicit Plinius lib. ro cap. 18. 
1 p. 552: Sunt et parvae aves unco¬ 
rum unguium , ut pici; Martio cogno¬ 
mine injignes , — quo in genere arbo¬ 
rum cavatores fcandcntes in fubreptum 
felium modo ; illi vero et fupini, per- 
cuffi corticis fono , pabulum fubeffe in- 
telligunt. Pertinet itaque huc in pri¬ 
mis picus ille Martius , de quo Plu- 
tarchus quaeft. Romanis p, sbS • Picus 
Marti pacer ; efl enim audax et ferox 
avis , roflrumque habet adeo robnjlum , 
ut quercus (arbores) etiam exfeindat , 
cum rofiri ictibus usque ad medullam 
pervenerit. Nefcio , an verbum Ger¬ 
manicum Dicten affine lit pici no¬ 


mini , .an potius deducium fit a voce 
bec , roftrum. Non raro pici arbores 
tundendo tantum ftrepitum efficiunt s 
ut poffis credere, eife in filva ope¬ 
rarios, qui arbores caedant. Quae 
hic de pico enarrantur, leguntur 
etiam in Arillot. hiflor. anim. lib. 9 

§. 146, 147 p. 1039. 

AtjKxha/BuTi]^ efl ftellio , quod 
certo conflat e Plinii lib. 19 cap. 4. 
Ii p. 508* ft cilionem Graeci coloten 
vocant et afcalaboten et galeoten. Idem 
nomen eli etiam apud Ariflotelem, 
qui, ingreditur , inquit, fuper arbo¬ 
ribus celeriter , quovis tnodo , etiam 
fupinus , flcllionum more, ntopsverxe 
kit\ to?c devdpzai tcoIvtx rpo- 

7roy, nod vitriog , xxSbhrep 61 dauce- 
AXj 3 etiToci. Quiun ob rem mirum vi¬ 
detur, quod Plinius picum non fiel- 
lionnm , fed felium modo fcandere 
fcripferit. Nefcio quid (ibi voluerit 
interpres nofler, qui non afcalaboten, 
quo nomine Plinius ufus eft, ied 
afcalaphum reddiderit. Fuit enim 

E 2 , Afca- 


3 * 


Capvt 


XIII. 


Afcalaphus, AanolXxCpoci filius Ache¬ 
rontis, de quo fabulam vide apud 
Ovidium met. V, 539. 

Ad explicandum modum, quo 
picus arbores fcandere dicitur, affe¬ 
ram verba Conr. Gefneri ex Ornithol. 
pag. 676: ”Non modo furtum per 
,,arborem reptando, fed etiam deor- 
,,fum , et fub ipiis ramis pedibus et 
,,ventre furfum , tergo deorfum ver- 
,,fus terram converfo ; id quod intTiov 
,,dicere videtur, et per epexegefin 
,,etiam in ventrem. Niphus vero 
„aliter pici ingreffum accipiens, Re- 


Cap. 

Qcca-) Tcvs 7teX?Koivcts reis ev 
reis 7rcrupois ysvcplvcts y.oy%ocs 
C^VTTCVTOiS KOiTSCrSleiV ‘ e7TSiroi, 
CTCCV 7lh.rflcS £KT(p0^G00t7lV CCVTCtiV, 

»y ~ ■ 'V c/ ' \ t 

s^spsiv cvToos Toe pev 

Zc&ieiv roov /ccy%<£v, roov $ c^qct- 
Kooy piri u7tT£crSfoci. 


„fupinus, inquit, afeendit arborem, 
„id eft humeris juxta politis ad ar- 
,,borem, et pedibus (fimiliter) vertis 
,,ad arborem; roftro vero et pectore 
,,convertis ad contrarium arboris.” 
Atque idem Gefnerus in lib. de qua- 
drwp. oviparis p. 91: "inrnov dixeris 
,,reptare animal, cum fub aliquo 
,,transverfo progreditur; ut t7rl yx- 
,,sepx, cum fuper eodem, hic dorfo 
,,furfum, illic deorfum fpectante.’’ 

Sxce/b/f eft nomen generale omnium 
vermium, hic vero intelliguntur eru¬ 
cae'ac larvae infectorum. 


XIII. 

Pelecanos, ajunf, conchas flu¬ 
viatiles vorare, multitudinemque 
ingeflam mox vomere, ac eo, 
quod efui efl, vefei, caeteruin 
a tefla abflinere. 


Natalis de Comitibvs. 

Dicunt et pelicanos aviculas vorare conchas in fluminibus coor¬ 
tas , easque comedere , quarum ubi ingens multitudo fuerit abforpta 
illas evomere; ac ita carnibus vefei concharum , t efl as vero non 
attingere. 

iv 


DE PELECANIS. 


37 


6V re; $ irorx/iois] Ariftoteles hiflor. anim. llb. 9 §. I49 non conchas in flu¬ 
minibus coortas dixit, ftd pelecanos in fluviis degentes: 01 7 TsXsKOiV&g , 01 t'J T 01$ 
TCOTXfXoHc yiuo/asvot- Natalis de Comit, pelecanos aviculas dixit, fed unde hoc dimi- 
iiutivum acceperit, nefeio. I. B. 

y.oy%xg opvTTOVTuJ] Pelecani eruunt feu effodiunt conchas e limo fluviorum. 
Id fumina dexteritate facit phoenicopterus, qui perpetua pedum et capitis motatione 
quidquid edule in limo repetit, in roftrum ,protrudit. I. B. 

il<t(pOpqffW(Tlv\ L. &l(T(pp7]<TU<UV ; belle. S Y L E. 

icSiSiv tujv K 0 y%uiv] Alii noy^ccu , qui genitivus erit a nominativo H0y%0$. 
Vtrumque certe dicitur; fed quia praecellit W 0 'y%«<, hic malim Stet h. 


Camotii editio habet barytonCVs KoyXCVV ', fed 
mavult. S Y L fi. 


Pelecanos eruere e fluviis conchas, 
easque devorare, et pofl aliquod tem¬ 
pus evomere, deinde leparatis teflis, 
concharum carnem edere, memoriae 
prodiderunt Ariftot. hift. anim. iih. 9 
p. 1041. Aelianus hifi. anim. lib. 3 
cap. 20 et cap 23. Antig. Caryftius 
cap. 47, cujus verba triplici mendo 
laborant, quod jam correxit Bochar- 
tus in hieroz. II p. 294; porro etiam 
Apoftolius cent. 15 prov. 93. Eufta- 
thius in Hexaem. p. 24. Phile cap. 8- 
Pilida v. 1098, cujus verba latine red¬ 
dam ; Quis 'pelicanis infiar lanceae os 
conformavit, et longis novi generis 
fpiculis injlruxit P Otiis omnivoras 
eorum fauces ad inexpletas pifeium 
rapinas tanto hiatu diducit P Onae 
vero ipforum efi follertia , ut conchas , 
quae fuis te/lis comprimuntur, arte 
exquijitijjima divellant P Cum enim ge¬ 
minas valvas firmiter unitas ad refo- 
lutionem adducere nequeant, igne vi- 
feerum ipfas relaxant; quo fit, ut val- 


quia praecellit Koy^ocg, Stephaniis HOy^wv 


varum firmitas interno calore emollita 
folutionem patiatur ; ac tum illi, quae 
nuper erant colligata evomentes , nuda 
pugna carnes diripiunt, tefiaceo fcuto 
jam non amplius munitas. Hactenus 
Pilida. E fle hos pelecanos aves mi- 
gratorias docet Ariftoteles lib. 8 §• 126 
p. 915, qui eas ad Danubium quot¬ 
annis advenire tradit. Scribitur no¬ 
men pelecanus et pelicanus, led illud 
verius. Ex his quae Graeci de pele¬ 
cano tradiderunt, avem certo agne- 
fcere non licet. Complures enim 
aves aquaticae evomunt facillime ac 
faepiffme quod devorarunt fubito, et 
eligunt poftea ex cibo eructato id 
quod efui maxime idoneum eft. Ne¬ 
que hoc ignorarunt Graeci, cum Plu- 
tarchus de folertia anim p. 967 ean¬ 
dem rem non de pelecanis, fed de 
ipoedme enarrat; et Aelianus atque 
Apoftolius diferte monent, non pele¬ 
canos folum, fed etiam ipoeSiovg ita 
agere. Eft vero ipccSiog, ut videtur, 
£ 3 ex 


Capvt XIII. 


n 

ex ardearum genere. A pelecano 
diverfus ePipelecinus, ateXenlvog ; nam- 
<jue Arirtophanes in avibus v. 883 P e * 
lecanos et pelecinos fimul nominat, 
tanquam aves diverfas. Sed praeter 
noinen nihil de pelecino fcimus. 

Latini veteres, quod fcio, nun¬ 
quam pelecani nomine ufi funt, fed 
quae Graeci de pelecano, ea ifti de 
platea vel -platalea enarrarunt. Plin. 
lib. ro cap. 40. I p. 567 : platea cum 
devoratis fe implevit conchis , calore 
ventris cottas evomit, atque ita ex iis 
efculenta legit , tefias excernens. Et 
Cicero de nat. Deor. lib. 2; Platalea 
fcribitur conchis fe folere complere , 
easque cum fiomacki calore concoxerit , 
evomere , atque ita eligere ex iis quae 
efculenta funt. Quae verba Cicero¬ 
nis ampliffimo commentario obruit 
Lefcalopier in Humanitate theologica; 
Parii'. 1660. fol. p. 463. Qua ratione 
facium fit, ut Latini nunquam addi¬ 
derint nomen Graecum , mihi non 
liquet. De platea f. platalea tradit 
Cicero 1 . d. avem fibi cibum quae¬ 
rere advolantem ad eas aves, quae 
fe in mari mergerent; quae cum 
einerlilTent, pifcemque cepiftent, us¬ 
que eo premere earum capita mor¬ 
dicus, dum illae captum amitterent; id 
quod ipfa invaderet. Eadem etiam 
Plinius 1 . d. Platea nominatur , advo¬ 
lans ad eas quae fe in mari mergunt , 
et capita illarum morfu corripiens , do¬ 
nec capturam extorqueat. Neque haec 
a vero abhorrent; nam ex. gr. avis, 
quae Linneo Larus parafiticus et Brun- 
nichio in ornit/iologia horcali p. 32 
CataraScs parafiticus vocatur , pifca- 
turae ipfa inepta, exagitat conge¬ 
neres , ut vomitu ab iis ejeftum ci¬ 
bum eripiat. Vid. Atta Hohnicnfiia 
1753 - vol. 15 P- 296 et Llnnei iter 
Weflgothicum pag. 211 


Sunt qui putant, pelecanum feu 
plateam efte eandem avem, quain 
Plinius aliique vocarunt Onocrotalum. 
De hoc Plin. lib. 10 c. 47. I p. 5691; 
Olorum fimilitudiiiem onocrotali ha¬ 
bent ; nec difiare exiftimarentur omni¬ 
no , niji faucibus ipjis inejfet alterius 
uteri genus. Huc omnia inexplebile 
animal congerit , mira ut fit capacitas, 
Mox perfetta rapina , fenfinn inde in 
os reddita , in veram alvum ruminan¬ 
tis more refert. Gallia hos feptentrio - 
nali proxima oceano mittit. Equidem 
Harduino adfentior has aves diverfas 
di&itanti. Nam Plinius primum de 
platea, inde feparatim de onocrotalo 
loquitur, nec verbulo innuit has e(Te 
aves easdem. Paululum eft etiam di- 
verfa fabula de hifce avibus. Platea 
devoratasteftas e ventre revomit, eius¬ 
dem ftomachi calore coctas; onocro¬ 
talus ex falfo utero, hoc eft, pro- 
lobo, five ingluvie quadam , (ex fac- 
co gulari) antequam in veram alvum 
defeenderint. De onocrotalo equidem 
non dubito, quin fit avis, cui orni- 
thologi noftrates fervarunt noinen ve- 
tuftum, nimirum Pelecanus onocrota¬ 
lus. In hanc avem conveniunt omnia, 
quae Plinius habet. Atque eadem 
eft, quae Aeliano bifl. anim. lib. 16 
cap. 4 dicitur mjXp, quod nomen in¬ 
ditum eft propter nqXrjv feu / 3 poy%o- 
i. e. tumorem in gutture. Cc- 
lam , inquit Aelianus, avem in India 
nafei accepi , magnitudine triplo ma¬ 
jorem otide , ore permagno , et longis 
cruribus , ingluvie etiam maxima , pe¬ 
rae Jimilitudinem habente , alfonum 
quiddam fonare, eius que fummas alas 
pallidas , ceteras vero pennas cineri¬ 
cias ejfe. 

De pelecano, ut ad eum rever¬ 
tar, permultae fabulae ineptae occur¬ 
runt 


CE PELECANO. 


runt m theologia afcetica, in libris 
Gregorii, Auguftini, Epiphanii caet. 
in libris, inquam, veterum theolo¬ 
gorum, qui vulgo patres vocantur, 
quibus opinio fuit, pofie ejusmodi 
narrationes fictas et vulgi commenta 
non parum facere ad pietatem in Deum 
excitandam. Fabulati funt illi, avem 
occidere pullos fuos, eosque per tri¬ 
duum lugere, deinde fe ipfum roftro 
vulnerare, et afperfione fanguinis fui 
revocare ad vitam. Quis primus iftas 
fabulas decantatas compofuerit,nefcio, 
fed eas in libris philofophorum non 
inveniri, fcio. Aliquid tamen, quod 

Cap. 

Ev KuAAjfvy (puc) rqs 
Tovs Y.oaavCpcvc Xsvkovs tIy.ts&cu, 
uXXc&i cu$ct[Arj • v,cu (Pmvxs 
TtOlvdXttS 7Tqc'l£<&Cii , eKTto^svs^ul 
rs 7 ipgs rr,v csXriv^v. tyjv c? rjfuspxv 
st ns aCpcfyx <W$q- 

qccrovs hvtxi. 


39 

iftis fimile videatur, habent Korapol- 
linis hieroglypkica lib. i cap. it p.23, 
fed de vulture, non de pelecano, 
etfi etiam hujus avis ibidem lib. i 
cap. 67 mentio facta lit Denique 
qui cunctas de pelecano theologorum 
fabulas et de iis fententias legere 
vult, adeat Conr. Gefneri ornithoi. 
p. 639. Aldrovandi ornithoi. lib. 19 
et 20. Bocharti kierozoic. II p. 275 » 
294, 301 et Antonii Deufingii difler- 
tatiunculam de pelecano in ejusdem 
Fafcicnlo differt at ionum felettarnm ; 
Groningae 1660. 12. p. 616. 

XIV. 

Circa Cyllenen Arcadiae, meru¬ 
las candidas gigni tradunt, quod 
alibi nusquam contingat, vocesque 
varias fonare. Luna lucente pro¬ 
gredi, interdiu vero quantolibet 
{ludio advigiletur , deprehendi 
non polle. 


Natalis deComitibvs. 

In Cyllene Archadiae mendas albas najei autumant, quod alibi 
minime contingit; easqne varicis voces emittere, et ad lunam adverfam 
proficifci; at fi quis per diem illas venari cooptet, non fine magna 
illud efficiet difficultate. 


4 ° 


CapVT XIV. DE MERVLIS CANDIDIS. 


tl TlQ b 7 Tl%£ipot 7 l~\ 3 perf. praef. optat, a£livi verbi kTTl^Eipiw. Ita etiam pr» 
•KOIOIUU dicunt Attici irOLOiTjV. Interpres nofter non fatis accurate. Reftius fic: fi qtoiS 
interdianas captare conabitur, videbit, effie eas venata valde difficiles, I. B. 


De merulis albis Ariftoteles hijl. an. 
lib. 9 cap. 25 p. 1057 ita: merularum 
genera duo ; altera nigra, et ubique vi- 
jitur; altera exalbida , magnitudo par 
et vox jimilis. Haec in Arcadiae Cyl¬ 
lene cft , alibi nusquam. Aelianus kijl. 
anim. lib. 5 cap. 27: merulas in Cyl¬ 
lene omnes candidas effie narrat Sojira- 
tus. Stephanus Byzant. v. xvkhjvTj. 
Euftathius ad Homeri lliad. B. p. 300. 
Paufanias in Arcadicis p. 634. Plin. 
lib. 10 cap. 30. I p. 562: merulae cir¬ 
ca Cyllenen , nec usquam aliubi candi¬ 
dae nafcuntur. Solinus cap. 7 p. 17: 
Varro perhibet , fontem in Arcadia 
effie , cujus interimat kauflus. In ea¬ 
dem parte de avibus hoc folurn non 
indignum relatu , quod cum aliis locis 
merula furva Jit , circa Cyllenen can- 
didijjirna eft. Hos feriptores omnes 
ab Ariftotele accepifte , quae de me¬ 
rulis albis retulerunt, omnino veri- 
liinile eft; folus Aelianus fe e $0- 
ftrati libro haulifle perhibet. Neque 
Ariftoteles omnes merulas circa Cyl¬ 
lenen efte albas fcripfit, uti retulit 
Aelianus; fed reperiri tantum ibi 
fubinde etiam albas. Sunt etiam me¬ 
rulae albae non fpecies peculiaris, fed 
nuda varietas, quae etiam nunc va¬ 
riis in locis, etfi raro, capitur. In 
noftra quoque vicinia easdem efte 
obfervatas memoriae proditum legi¬ 
mus in diario Haunoverano: JpanrtO; 
t>er- mft}!td)e 0ainm(. / 1756. p. 671. 
Neque in Gallia eas defiderari con¬ 
flat ex Journal d'agri culture et Jour¬ 


nal en cy elope dique 1772. Conf. Buf- 
fonii ornitkol. volumen nonum, quod 
cl. Otto gennanice edidit p. 23, 34 et 
48. Procul dubio etiam Ariftotelis 
tempore iftae aves compluribus in 
terris fuere, etli hoc philolopho igno¬ 
tum fuerit. Fuerunt fortafte circa 
Cyllenen frequentiores, et obferva- 
tum eft eriam, varietates animalium 
albas quibusdam in locis, ubi femel 
exftiterunt, per multos annos durare 
ibique genus fuum procreare. Novi 
domum, in qua permultos annos mu¬ 
res candidi capiuntur, qui aiioquin 
rariftime et vix unquam in tota repe- 
riuntur urbe. 

Quae hic de varia merularum can¬ 
didarum voce leguntur, pertinent ad 
ea, quae Ariftoteles hift. anim. lib. 9 
cap.75 p. 1168 et Plin. lib. 10 cap. 29 
prodiderunt. Alia admiratio , inquit 
Plinius, circa ofeines; fere mutant 

colorem vocemque tempore anni ,-- 

merula ex nigro rufefeit: canit aeftatc, 
hieme balbutit , circa folfiitium muta. 

Latere interdiu merulas albas et 
noclu tantum circumvolitare, folus hic 
Ariftoteles nofter, quodfcio, retulit. 
Quam fabulam qui probatum ire vel¬ 
let, poftet eo coniilio adferre, quae 
phy lici de animalibus citra analogiam 
albis obfervarunt; efte fcilicet horum 
oculos ita conturbatos ac infirmos, 
ut hebes vifus vix diem ferat. Sed 
nolumus hoc argumento Iruftra tem¬ 
pus conterere. 

Cap. XV. 


DE MELLE. 


41 


Capvt XV. 

Cap. 

Ab/srat f v7io nvuv ptM ro 
kxAov/usvov ctvSivov 7 rsfi M^A o\> 
v.ctl Kvl^ov ylvsSfat * v.cc) svxoss 
/asv Tij ocr/xy , oXiyo^oviov <Je 
kcctcc rrjv sqMccy.yjv ylveddoti. 


XV. 

A quibusdam fertur, melAn- 
thinum, ut vocant, circa Melum 
Cnidumque nafci, odore quidem 
fuavi, fed neutiquam durabile id 
erithacam fieri. 


Natalis de Comitibvs. 

Sunt qui circa Melum et Gnidum vinum anthimium floridum fci- 
licet vocatum nafci affirment , quod odore quidem efl fuave , at pa¬ 
rum durat apud Erithacem , uti proditum efl . 


V 7 T 0 TiVWV jid\i~] legendum efle pro vulgato jxkv, declarat etiam inter¬ 

pres; A quibusdam fertur mei anthinum circa Melum Cnidumque nafci. Sylb. Ita 
apud Antigon. Caryft. cap. 57 pro rore jixki?x jJ.lv kafdis.iv legendum efle jxdXly 
auftoritate Ariflotelis hifl. anini. IX, 40 refte probavit cl. Sthneider periculo critico in 
anthologiam pag. 141. I. B. 

UXTX T7/V spiitxHyv] Videtur fignifleare ficut erithaca. Plinius certe lib. XI, 14 
otvitIVQV jisXi nominatum tradit mei vernum, favo e vernis floribus conftru&o. Sylb. 


Praeter mei et ceram reperiun- 
tur inter apium opera etiam aliae 
materiae ab iis diverfae. Altera, 
quae Reaumurio cera crucia , cire bru¬ 
te, noftratibus panis apium, 23 ,ienert; 
brob, vocatur, efl: materia granofa, 
meile fpiilior, qua apes vefei credun¬ 
tur ; altera efl, quae plerumque pro¬ 
polis dicitur, indolis refinofae , qua 


apes alvearia intus obducunt favos¬ 
que compingunt. Hafce materias 
iam veteres noverunt, nominibusque 
propriis diftinxerunt, fed non femper 
eadem nomenclatura ufi funt. Pa¬ 
nem apium Plinius vocavit erithacam; 
ita enim lib. XI cap. 7. I pag. 594: 
Praeter haec (fcil. commolin, propo¬ 
lin caet.) convehitur erithace , quam 
F aliqui 


43 


Capvt XVI. 


aliqui fandaracam , alii cerintham vo¬ 
cant. Hic erit apium , dum operan¬ 
tur , cibus , faepe invenitur , z« 
favorum inanitatibus fepojitus et ipfe 
amari faporis. Idem p. 506: apes 
inopia cibi defperant , moriuntitrque ; 
contra copia ignaviam affert , ac zawz 
meile, non erithace pafcuntur Et 
p. 598 : Relinqui (in vindemia) duas 
(mellis) partes apibus ratio perfuadet , 
et femper eas partes favorum, quae 
habeant erithacen. Ita etiam He- 
fychius: EpiSciur] rj vtto toSv p,ski(T- 
cooi' TtozpciTiUrEUEVii tpo(pq. Alii vero 
veteres erithacae nomen dederant ma¬ 
teriae relinofae; e. c. Varro de re 
rufi. lib. 3 cap 16, 8: Extra ojlium 
alvei obturant omnia , qua venit inter 
favos fpiritus , quam epiSftx-HTjy appel¬ 
lant Graeci. Idem paulo poft ita: 
Erithacen vocant, quo favos extremos 
inter fe conglutinant , quod eft aliud 
meile et propoli. Hanc materiam vo¬ 
cavit Virgil. Georg. 4 v. 40 et 160 glu¬ 
ten. Ariftoteles quidem, femel, quod 
fcio, erithaces mentionem iniecit, 
nimirum hift.au. lib.5 cap. 19 p.614: 
ceram et- erithacen in cruribus gerunt. 
Idem cibum apium vocavit fandara- 
cam, qua voce etiam Plinius ufus eft. 
Operae pretium exiftimo relegere, 
quae Reaumurius in Memoires pour 
fervir aVhifloire des infettes, tomeV, 


Cap. 

JIsq Koc7r7rcc$oK!<xv sv tuti tc- 
Ttcis o&vsv Ktiglcv (pa ftv fycc^eSca 
ro yJAt , ytVcSoii de ro Ttccyjs 
eyciov sXoilcc. 


2 . Amfterdam r74T. T 2 . p. 50 et 75 
de drferimine , quod inter hafce ma¬ 
terias intereft, difteruit. Varia no¬ 
mina . quae apud veteres occurrunt, 
e. gr fandaraca , cernulius , piffoce- 
ros, propolis, caet. non curamus, 
cum partim lynonyma funt, psrtim 
diferimina levidenlia notant Secun¬ 
dum meam quidem fententiam hoc 
loco nobis iam explicando fermo eft 
de erithaca Varronis feu glutine Vir- 
gilii, quo apes favos compingunt. 

Mellis terna genera fecerunt ve¬ 
teres. Vernum , inquit Plinius I 
p. 596, ex floribus conflrutto favo , 
quod ideo vocatur anthirtum; — al¬ 
terum genus mellis aejlivi , quod vo¬ 
catur dpxi-ov , — tertium filveftre. 
Quae cum ita fint, Ariftotelis noftri 
fententia haec mihi efle videtur: mei 
vernum, quod circa Melum Cnidum- 
quenalcitur, odore eft quidem fuavi, 
fed quod ad erithacen attinet , ea 
minime durabilis eft. Equidem lo¬ 
cum in Ariftotelis libris, unde haec 
defumta fint, non invenio, neque 
novi quemquam inter yeteres, qui 
hanc rem .enarraverit. Sed quid, 
quaefo, libi voluit Natalis de Comi¬ 
tibus , qui nobis vinum anthimium 
propinavit? Nuin vitium hoc eft ty- 
pographicum? 



Circa Cappadociam, aiunt, 
locis quibusdam melia citra favos 
comportari, olei inflar craffa. 


Nata- 


4 $ 


DE MELLE CAPPADOCIO. 
Natalis de Comitibvs. 


Sunt loca quaedam apud Capadociam, ubi mei inquiunt fine 
favis confici , quod ita fit fpijfum, ut oleo fit per fimi le . 


ojioiov eA«<w] Hoc mei aerftim eiTe, et liquidam mannam, idemque quod 
iXxiop£?u Diofcoridis I, 37 Sglmafius cenfet de manna p. 248- a. E. Ni c. 


Eadem leguntur in Ael. hiji. an. 
lib. 5 cap. 42 : ln Cappadocia mei 
fine favis apes conficere ferunt, idque 
ut oleum perinde crajfum effe. 

6& T0VT0 eiVOU 1IXTOt TO eXcttOU XoyOQ 

i%ei. Spectant huc etiam verba Arift. 
ktfi. anim. lib. 5 cap. 22 p. 617: E 
fuperioribus locis in Amifum defertur 
7 ticl candidum , et imprimis crajfum, 
quod apes operantur fine favis in ar¬ 
boribus ; quale etiam in Fonto alibi 
quoque eft. 

Amifus urbs quondam fuit non 
longe didita a Sinope, et a Plinio an¬ 


Cap. 

EvTqotpte^ovvri rp S rp II crrca 
yivsToct re diro rps irvfpv y.eKi, 
Ba^vocfjicv' v.cft (poca) rovs pdv 
uy todvovras e^ifccvai, rovs b em- 
TrXqv.rovs, y.cc) rePeoos dTioiKXcir- 
retv. 


numeratur urbibus Paphlagoniae. 
Videtur itaque mei illud fine favis 
confectum (non comportatum, uti 
temere interpres} e Cappadocia alla¬ 
tum efle Amifum; nix.Tcx.ye.Tou, inquit 
Ariftoteles, eig Apucov cli/u&ev /xeXt. 
Non eft dubium, quin fuerit genus 
mannae, ex arboribus quae colligi¬ 
tur, de qua videfis commentationem 
noftram de biftoria facchari, infertam 
Commentati.foc. fcient. Gotting, vol.5, 
anni 1783 et Fabri diftertationem de 
manna in Reiskii et Fabri opufculis 
arabicis collectis a Grunero. 8. 



In Trapezunti urbe, ea quae 
in Ponto fjta efl, mei ferunt e bu¬ 
xis produci graveolentiflimum, 
quod fanos quidem mentis loco 
moveat, aegros vero perculfosque 
eiusmodi llupore fanet. 

F 2 


Nata- 


44 


Capvt XVII. 

Natalis de Comitibvs. 


Nafcitur mei ex buxo in Pontica Trapezunte , gravis odoris, 
quod aiunt fanos in infamam convertere , fi odor percipiatur; at 
infanos ab aegritudine prorfus abfolvere Jhiporis. 


Ev T ptiXs^ovVTi] Locum Iranc de Pontico meile citat ex hoc Ariilotelis libro 
Stephanus Byzantius in TpXTTS^OVC fed claufula paulum mutata, fic: cy.Gf ov Tovg 
(pxyovrxg, vyicutvovTXQ p.&v , igkccaSou’ tovq 6 ' enXijxrovg, ivSsoog xxxk- 
XxTT&dlfxi. Sylb. Ad hunc locum Gcop.XV, 9 provocatur, ubi pro SXlxkfjHTOVg 
legitur eriXrjxnxovg. Aelianum hifl. anim. V, 42 inXyirTOvg dediffe ibi iam obfer- 
vavij fed addere debebam, Byzantinum quoque Stephanum ad TpxXS<fovg, et Stobaeum 
ferm. 98 de morbis p. 541 . f. noftrum locum attulifle, ita ut eXiXljxTOVg et ipfi exhibeant. 
Sunt igitur epileptici. Alias quoque alternant 8XiXl]XriK0i et ixlkyjTCTQl , v. c. qui 
hic cap. 67 funt dxiXljXTiKOt apud Stobaeum ferm. 98 p. 541. f. ixtXyjXTOl dicuntur, 
Vicifllm paulo poft ibi aiuXyXTnioig legitur, et hic cap. 77 IxiXyxroig. N 1 c. 

perculfosque eiusmodi ftupore] morbo vero comitiali correptos. N 1 c. 


Mellis venenati meminerunt com¬ 
plures Diodor Sicul lib ]4edit.Wef- 
lelingii I p. 665 : Inventa tum fuit 
(circa Trapezuntem) ingens alvearium 
copia , unde largijjhnos erat favos de- 
prornere. Sed mirificum quiddam eve¬ 
nit circa illos, qui hos deguftarent. 
Nam quotquot aliquid deglutijfent, 
amentesfatti, mortuisqueJimiks, humi 
Jlernebantur. At poftridie eadem 
prope hora omnes ad fe redibant , et 
integra mentis fanitate recepta J.'urge¬ 
bant , corporibus non aliter affcEtis , 
quam Ji poft pharmacum aliquod hau- 
ftum, vires recolligerent. Strabo lib. 
XII edit. Almelov. p. 826: Propina¬ 


verunt eis in itinere (circa Trapezun¬ 
tem) infani mellis crateras, quod arbo¬ 
rum fumma ferunt germina ; eo poto 
iam mente abalienatos adorti facile 
interfecerunt. Aeliani kiftor. anim. 
lib. 5 cap. 42. Xenophon de expedi¬ 
tione Cyri lib. 4. Diofcorid. lib. 2 
cap. 103. etParahil. lib. 2, 38 p. 121. 
Stephanus de urbibus voce: Tpxxs- 
£ovg, qui verba noftri Ariftoteiis re¬ 
tulit, ficut quoque Stobaeus p 470. 
edit. Tigur. 1543. Procopius bcll. 
Gotk. lib. 4, 2. Dio Chryfolt. orat. 9 
p. 139. Democritus in Geopon. lib. 15 
cap. 9. Plin. hift. nat. lib. 21 cap. 13. 
II p.246. E Democriti geopon. qui 

Ari- 


DE MELLE VENENATO. 


Ariftotelem noftrum nominatim lau¬ 
dat, et ex Aeliani verbis facile intel- 
ligitur, pro eiwrhjw-ovg fcribendum 
effe apud nothum iirihyirTovg , quod 
iam redde monuit doctiftimus Nicias, 
cui optimam Geoponicorum editionem 
debemus, qui etiam docuit, eodem 
modo apud Pollucem 5 , 120 codd. 
sTTiTrkTjKTog et arlieprTog permutari. 
Mellis, quod ixy.ivs.Sou 7roisi, memi¬ 
nit etiam Longus in pafioral. lib. I 
cap. (2 ed Boden p. 8 4- Ergo mei 
Heracleoticum feu Ponticum fanos in- 
fania afficiebat, fed eos, qui morbo 
comitiali correpti erant, fanabat; 
TOvg de etnkijirTOVg iig vyelxv kirxvx- 
yeiv xv.Jig, quae verba Aeliani ad- 
fcripfimus, ne quis de fenfu verbi 
dirciXXclTrsiv, quo nofter et Democri¬ 
tus ufi funt, dubitet. 

Caufam huius rei attribuerunt 
veteres plantis , unde apes in Ponto 
nael colligunt. Ariftoteles, Aelia¬ 
nus atque Democritus, plantam iftam 
7rv^ov vocant; Plinius vero duas 
plantas nominavit: aegolethron et rho- 
dodencirum , quo filvas Ponti fcatere 
fcribit. Sunt etiam recentiores, qui 
mellis venenati mentionem fecerunt 
veterumque de eo relationes compro¬ 
barunt. Tournefortius argumentis 
graviffimis confirmavit aegolethron 
Plinii effe Azaleam ponticam Linnei 
pag 1669, atque rhododendron Plinii 
effe rhododendruin panticum Linn. 
p 562, quae planta Azaleae ponticae 
quam limillima eft. Vid. Memoires 
de Tacadem. des Jciences a Paris 1704 
pag. 345 et Tournefortii itinerarium 
II pag. 99 , ubi eadem leguntur, etli 
icones plantarum , quas Acia parifina 
habent, defiderentur. Optimam rho¬ 
dodendri pontici iconem dedit nuper 
Jacquin. Vid. eius Icones 'plantarum 


4f 

rariorum tab. 79. Ad hanc fenten- 
tiam novum accedit argumentum, 
quod Lambert in itinerario per Min- 
greliam prodidit, effe in Ponto plan¬ 
tam, quam Oleandro giallo vocat, unde 
mei fiat perniciofum, quae procul 
dubio etiam eft Azalea pontica Lam- 
berti itinerarium editum eft Neapoli 
1652. 4; equidem novi tantum inter¬ 
pretationem Gallicam non fatis accu¬ 
ratam , quae inferta eft collectioni: 
Recueil de voyages au Nord. Amfterd. 
1725 12. vol 7 pag 197. Azaleae 
ponticae vis perniciofa, qua mei in¬ 
ficitur, probatur quoque a Model in 
fleiuen ©cfirtften in praefat. @d)rif- 
ten ber S 3 erltntj'cl)cn nrfturfovfd)cnbcn 
@cfcllfd)oft. 1782. vol. 3 p. 473 et 
474. Bellonius quidem in itinerario 
lib. I cap. 68 venenum mellis Hera¬ 
cleotici alii plantae, quae nefcio an 
Carthamus corymbofus Linnei p. 1164 
fit, attribuit. Verba ex interpreta¬ 
tione Clufii haec funt: ' Diligenter 
„inquifivimus, cur mei cognomine 
,,Heracleoticum perniciofum effet. 
,,Nullam aliam rationem invenimus, 
,,nifi quod ea regio Chamaeleone ni- 
,,gro abundat, cuius radici excrefcen- 
,,tin quaedam adnafcitur, nomine Ixia, 
,,quae perniciofum venenum eft, et 
,,eos qui deguftant illico necat. Quod 
,,ii apes mellis fubftantiam ex eius 
,,chamaeleonis floribus fufcipiunt, non 
,,dubitamus, quin id mei hominibus 
,,admodum fit perniciofum ; non igno- 
„ramus autem, apes mellis materiam 
,,ex i piis floribus non colligere, fed 
,,ex foliis duntaxat, pingui rore C3e- 
,,litus delapfo obfitis.” Conf. Gle- 
ditfchii commentatio : fur diverfes 
plantes , qui ont et e prifes pour le ve- 
ritable Aegolethron de Pline , in Hi- 
Jlcire de 1 ’academie a B eri in , Annee 
i 739 p. 48. Pertinent huc quoque 
F 3 quae 


Capvt XVIII. 


4 ^ 

quae leguntur in Voyagcs de Chat ’- 
diu. aRone?ilj2i. 12. vol. IV. p. 29. 

ITfi^oc, unde nofter, Aelianus ac 
Democritus mellis venenum oriri di¬ 
cunt, eft iine controverlia planta, 
quae etiam nunc Buxus vocatur et 
in oriente arborefcit, quam circa Tra¬ 
pezuntem ede frequentiirimam con¬ 
fiat e Strabonis lib. 10 etTheopbrafti 
hifl- flant, lib. 3 cap.15. Hanc plan¬ 
tam mellis amaritudinem efficere pro¬ 


Caf. 

t&c&c) df ucc) ev Avdlcc cctto 
Toov $ev$qoov to y.sAt ylyvsabou 

TToAv , y.oil 7fOI£lV U7I CCU7CU TOVS 
hoiY.OVVTOCS O&VSV Ktlgov TQCyj.GV.QVS, 
Kcc) CC7rCT?fJLVCVT<%£ OiOC 

Tqlxpswc aCpc^qorsqcis. ylvsrott 
jusv cuv y.cu ev ©qc&Ky , ou% cvroo 
de qsqeov, dh~K ooa-c&ve) C6y.y.oo$s£. 
CiTTOCV os fAtAl 7T/]yVV/JLSVCV , TCV 

t’jcv oy/.cv syjiv <paa)\g ovy racnrsq 

s r r \\ \ \ »/, . t / 

TQ vovg kou 7X oiAAct vyqx. 


barunt Plin. lib. 16 cap. t6 II p. 14 ; 
Diodor. Sic. lib. 5 cap. 14 et Theo- 
phraftus edit. Stapelii p. 223. Inter 
recentiores novi neminem, qui ean¬ 
dem buxi vim confirmant ; cer¬ 
tum eft tamen, folia eius efie amara, 
naufeofa alvumque ducere ad drach¬ 
mae pondus fumta. Denique Ovi¬ 
dius mei in Coriica e Cicuta, etAetius 
ex Aconito venenatum fieri perhibue¬ 
runt. 



In Lydia aiunt ex arboribus 
mella copiofa colligi, unde paftil- 
los absque cera indigenae confi¬ 
ciunt, duritia tanta, ut nifi vehe- 
mentiore attritu nihil demi inde 
poflit. Fit et in Thracia mei non 
perinde folidum, fed arenofum. 
Caeterum mella omnia concreta 
eandem craffitiem fervant, diverfa 
ab aqua, et liquidis reliquis. [Re¬ 
liqua enim omnia concreta non 
nihil ficcefcunt, attenuanturque.] 


Natalis ce Comitibvs. 

Quin etiam met plurimum nafci inquiunt in Lydia ex arbori¬ 
bus , ex quo incolae pajlillos fine cera conficiunt , quibus utuntur 


cum 


DE MELIE. 


47 


cum abfciderint , iique duriores funt quam ut poffint conteri. Nafci - 
tur et in Thracia, verum non ita folidum , at arenaceum , univer - 
Jum autem mei coagulatum non aequam magnitudinem habere in - 
quiunt aquae et caeleris liquoribus. 


Trochiscos Latini, tefte Celfo lib, 
5 cap 17 paftillos vocant,,et pafiilli, 
inquit Feftus, funt forma -panis parvi. 
Nimirum nomina ifta fignificant maf- 
fam cuiuscunque materiae , orbicula¬ 
ris formae. Ita in ufum et medicum 
et culinarem digeruntur fucci plan¬ 
tarum in paftillos; quin etiam ma¬ 
teriae antea in pulverem redntdae 
rediguntur, addito glutine quodam, 
in trochiscos , qui facili negotio 
fervari, et quam citiilime, fi libet, 
iterum comminui poflunt. Perti¬ 
nent huc quodam modo chocolatae 
paftilli. Veteres plerumque ad pul¬ 
verem conglutinandum adhibebant 
mei, cui ceram admifcuifte videntur, 
quo citius trochisci pofient arefcere. 

Mei illud quod in Lydia ex arbo¬ 
ribus colligebatur, fuit fine contro- 
verfia mannae genus tam craftum, 
ut, vel fine cera, in paftillos denfari 
potuerit, qui tanta duritie fuifle di¬ 
cuntur, ut non nifi tritura vehe- 
mentiori comminui potuerint. Lydii, 
inquit nofter, utuntur iftis trochis¬ 
cis, quos tritura vehementiori com¬ 
minuunt. Ex Amyntae relatione 
apud Athenaeum deipti. lib. XI p. m. 
500 conftat, inel aerium live man¬ 
nam in Afiae quadam regione, ab 
incolis fingi in globos , a (p dtp ac , 
quorum micas in poculis dilutas po¬ 


tari, guftu fimili ac mellis, fed Ju¬ 
cundiore Sunt etiam inter recen- 
tiores, qui de meile admodum craflb 
atque lento commemorarunt, quod 
et ipfum mannam efle puto. Ex. gr. 
Scaliger exercitationum libro XV de 
fubtilitate ; Frnncof. 16 12. 8- p. 623: 
"In Troglodyticae parte , quae dici- 
,,tur Balgada, mei candidum adeo, _ 
„ut ne nivibus quidem cedat, durum 
,,vero, quafi lapis. Solidum etiam in 
,,Calicut ita, ut in fportis continea¬ 
ntur.” Quae cum ita fint, nefcio 
an Bocharti Cati. I, 25 p. 539 fenten- 
tia vera Iit, qui in noftro libello non 
iv AvSix, fed iv Atfivy, in Lylna, 
legendum cenfet, et omnia pertinere 
ad Gyrantes, qui nomen ab apibus 
(gazin) acceperunt, quorumque apes 
collaudarunt Herodotus, Apollonius 
et Euftathlus. At non de apum 
meile, fed de manna Lydiae nofter 
loquitur. Conf Salmafius de manna 
p 248. b. qui hunc locum varie il- 
luftrat. 

Vltima verba Ariftotelis noftri ita 
mihi explicanda videntur: omne mei, 
etiamfi coagulatum vel ficcatum eft, 
nunquam tamen tantam craftitiem, 
confiftentiam vel ficcitatem habet, 
quanta praeditae funt materiae, quae 
aqua vel alio humore quocunque di¬ 
lutae et poftea in paftillos denfatae 

funt. 


CapvtXIX. de apvm pabvi.is. 


48 

funt. Nam cui mei admixtum eft, 
illud, fi vel arefactum eft, tamen 
vifcidum ac glutinofum manet. 

Adverbium negativum h. 1 . verbo 
poftpofitum eft, licet conftructio et 
Latinitas, ut praeponatur, exigat, 
quod faepius fit, quando poft 6 v % 
fequitur rep vel ourco. Ita De- 
mofthen. in Midiana: £%ei ■$' 6v% 


Cap. 

H Xoi\ Yjltvfi 7 TOOC Y.C&i TC& 
ufjLvy^ciXa , r x J ^Y]<sipdrxrx 7r^cV 
to fj.iAi TTcifiv. ttA hqov ytxq 
yovov (pxfiv ccutoov ylvee&xt. 


ovtcc txvtk. Haec autem non eo fe 
tnodo habent. Neque hoc prorlus 
abhorrere videtur a Latinorum lo¬ 
quendi modo. Ita Cicero de fen. 
Omnem autem fermonem tribuimus 
non Tithono , fed M. Catoni. Idem 
lib. l de divin. cuius generis oracula 

etiam habenda funt non ea , quae - 

Interpretatio Natalis de Comit, mul¬ 
tum de vulgari deflectit. 


XIX. 

Chalcidica herba et amygdala 
ad mella conficienda ufum prae¬ 
bent maximum. Tum etiam au¬ 
gere foetum vehementer dicuntur. 


Natalis de Comitibvs. 

Chalcidica herba et amygdalae utilifjlmae funt melli conficiendo, 
nam plurimum foetum aiunt ex illis fieri . 


Apum pabula recenfuerunt do- 
ctores rei rufticae, inter quos Arifto- 
teles hifi. anim. lib. 9 cap. 40 cljxvySoi- 
kyjv, et Palladius lib. I c. 37 amygda¬ 
lum nominarunt. Flores huius ar¬ 
boris efle omnino in apium pabulis, 
confirmarunt recentiores; conf. Gle- 
ditfch Sactracfitunq hos SfienenfninbeS 
in ber 9 )?arf 33 ranb?nburq. Sirpi unb 
ictau 1769. 8. pag. 265. verum hoc 


loco non arbor, fed fructus, r 0 u/niy- 
SxAov, tanquam apum cibus lauda¬ 
tur , qui error fortafle incuriae fcri- 
ptorum tribuendus eft. Varro atque 
Plinius laudarunt ficum chalcidicam, 
etiam gallinas chalcidicas, fed chalci- 
dicae herbae qui mentionem fecerit, 
novi neminem neque Graecum, ne¬ 
que Latinum. 


Cap. XX. 


49 




Capvt XX. 

DE APIS VS. 49 

Cap. 

XX. 

T ois peklrrots keyetcu vtto pv- 

qcv KKqcvScil, KCi) CVK OCVt%?Sl}Cll 
rrjv ocpry. evici S'e keycvai pe\!<r- 
gocs rovs pspvqiaphovs ro r 7 sreiv. 

Apes aiunt ex unguentis in* 
ebriari, neque odorem ferre poffe. 
Itaque redolentes unguenta, acae- 
teris vapulare. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama ejl apes ob unguenta caput infejlari, neque illaspoffe odo¬ 
rem perferre; atque non nulli dicunt unguento perfufos homines ab 


apibus percuti . 

— yr 

‘a CI Qy- 1-- i '1 / 

Eadem leguntur apud Ariftot. hifi. 
anivi. lib. 9 cap. 40, edit. Scaligeri 
p. 1126 : odere tutu malos odores, tum 
etiam unguenta ipfa. Itaque ipjis de¬ 
libutos pungunt , Sio Kou tovc xpwpl- 
vovq uvtoT^ TVTtrovffiv. Theophraft. 
de caufis piant, lib. 6 cap. 4 pag. 357. 
Ael. hifi. anim. lib. 1 cap. 58 et 5 
cap. 11. Sext. Empir. Pijrrhon. Hijpot. 
Columella lib. 9 cap. 14 p. 681 . Var- 

ro de re rufi. lib. 3 cap. 16 p. 366, 
quem locum Didymus a Varrone ac¬ 
cepit, xwGeopon. lib. 15 c. 3 p. 1068» 
ubi doctiffimus Nicias iam ifros au- 
ftores omnes laudavit. Noftri mel¬ 
larii rem comprobant, conf. Balthaf. 
Sprenger Ginleitunq in bic Sdiencttc 
5Udl)t, '©tutqart 1773. 8. p. 94 , quam¬ 
quam, ut verum fatear, rem meis in 
apibus nunquam ipfe expertus fim. 

Cap. 

XXI. 

Ev Ik/Wpcls (pecori , tols Tav- 
}\UVTlCtS Kc&kcvpevois , £K rou pe- 
A ITOS 7 TCieiv CtVCV. GTCCV de rcc 
Kyiqioi b/Fk'$t»Gtv , vfjoq e7ii%ecv- 
Tss , e\povanv ev ke[bv\Ti eW <xv 

Illyrios ferunt, quos Taulan¬ 
tios vocant, ex meile vinum red¬ 
dere. Favos enim aqua fuperfufa 
exprimunt, acfimul aheno ad me¬ 
diam usque partem incodlam, pri- 
G mum 


muni 




Caevt XXI. 


IkA/tt# ro rifxKTv’ sTteiTa hs y.e- 

qccpicc sk%sccvtss kdc) 7toiv \- 

cr oiVTss, TiSeccaiv hs croivl^ois. 
iv TctvTotis <je (paaiv e%eiv 7?ck.v- 
%fov/cv, ylvsaljou otvwfies, voci 
clWocs rjdv Ktx) euTovov. rfirj hs 
r;v^ kcG IvEAAeed* (7vp(d>s^>y]ydvou 
A syovai rcvro , wgr (hoc<ph 

qetv oivov TtccXcticv, net) £v\tcvvtus 
vTsqov T’/jv wfrcccrtv, juij SvvccSjcci 


muni fidilibus infundunt, iam tum 
dulcifpmam; dehinc vafis ligneis 
refervant in multa tempora, donec 
per omnia vini faporem contrahat, 
caetera potus dulcis et fincertis. 
Ea vero induftria in Graecia ali¬ 
quando paratum ferunt, ut a vino 
vetere nihil differret; verum mix¬ 
tionem deinceps per politam ex¬ 
plorari non potuilfe. 


Natalis de Comitibvs. 


Invaluit opinio quod in Illyriis vocatis Taulcntiis vinum ex 
meile conficiatur , nam uti favos exprefferint aquam infundentes , co¬ 
quunt in lebete donec dimidium fuerit abfumptum. Mox in ficiilio 
effundentes , fuaviffimumque iam tunc habentes fuper afferibus dolia 
reponunt, atque in his diutius continere inquiunt , fierique vinofum. 
Accidit etiam in Graecia id ipfum , uti fama efi, ita ut a vino 
veteri minime differret , verum cum temperamentum pofiea perquire¬ 
rent , illud affequi nullo pacto valuerunt . 


Tote Tocv\xvtIoiq~\ Convenientius accufativo cafu TOvg HoivkoiVTloug , fient 
etiam interpres vertit: Illyrios ferunt , quos Taulantios vocant, ex meile vina reddere. Sylb, 
Taulantiorum non infrequens mentio in hiftoriis; e. c. Plin. lib. 3 cap. 22 pag. 179 * 
Ptolemaeus lib. 3 cap. 13. Thucydid. lib.,I. Mela lib. 2 cap. 3. Strabo lib. 7 pag. 503. 
Stephanus Byz. ait effe Ikhvptxov Vdvog. Idem eodem loco voce T avXdvTlOi ex noftro 
Ariftotele: TTotpx TouToig ht oivov ylyv&s^od (pyatv ApisoTekyg , iv 

SctVfiKiTtoig, i. B. 

ixpoiicti' 


DE HYDRO MELI. 

i$OV<TlV iv ki&ijTt] nota iS/ovciv , et cap. 32 gypovnv. Syib. 


f* 


Sug X'J gJiAtV^] usque dum dimidia pars defit feu defecerit; id eft, usque ad 
dimidiam partem. I. E. 

na.) 'i / Si?a. TtoirjCxyTsg] Videant viri do&iores, fi re£re fe habeant haec verba. 
Equidem crediderim pro SjSt^x eligendum efTe aliud adie&ivum, quod ad nspoc/jux 
pofiit referri.. I. B. 

TlS&XGiV iig GCivlSxg\ minus refte reddidit interpres: vafa lignea. Super 
afleribus dolia, TK nspcc.uix, reponi vult nofter. 'EciVlSsg funt a fieres ; ita I11 Geopon. 
lib. 15 cap. 2 , 7- ciyyelx in GxviSxv GVnlvoJV, vafa ex tabulis ficulneis» Columella 
iib. 12 cap. 12 p. 788 > vafa aqua mulfa repleta in tabulatum reponi iubet. I. B. 

g%S/2/ TtoXvxpoVlOV^ aqua mulfa debet per longum tempus iftis in vafis ma> 
nere. I. B. 

TjSv Y.Dil tt JTOVOv] Pro bVTOVOV interpres habet fincerus. Sonat potius nervos 
et vires habens. Sed pofies etiam legere ev? ‘optov. Sylb. Diluto et leni et imbe¬ 
cillo opponitur. Vinum forte et robiiftum vulgo dicimus. Haec Salmafius ad Solin. 
p. 244. b. B. veriflime, ubi pluribus hoc nomen illuftrat. Nec opus eft bV^OfiOV cum 
Sylburgio legere. Sic vinum e molli ut forte fiat, Palladius docet Ottob. 14, u. va¬ 
lida vina apud Plin. XIV, 21 funt; et vini firmitas apud Colum. XII, 2 S et Pliu. XIV, 
2 , I. NI C. 

rjSrj Se TlVeg] frequens conneftendi formula; lam vero. Ita Plutarchus de 
educat, pueror. c. 13 : J/cfy Si TlVOtg iyu ilSoV iroiTepxg", iam vero vidi ipfe patres „ 
Idem cap. 7, 20. I. B. 

ex meile vinum reddere] Iu Latina Ariftotelis operum editione, quae prodiit 
Lugduni apud Michaelem 1578- f°l- legitur: ex mellis vina reddere. Ita quoque in 
editione Cafauboni, et ea quae Latine prodiit apud'Wecheli heredes 1593 , 8- Syl- 
burgius vero auftor eft, legi in interpretatione vulgari: ex meile vina. Ergo Duval 
primus correxifie videtur ita: ex meile vinum reddere. Mella fit ablutione cerarum ali¬ 
quid mellis adhuc habentium Columella XII, n. I. B. 

et fincerus] fortis. NI C. 


G 2 


Ex 


Capvt XXII. 


f* 

Ex meile iam antiquiftimo tem¬ 
pore variae gentes potum confece¬ 
runt. MsA Itsiov fuifte in ufu , ante¬ 
quam vinum hominibus innotuerit, 
Plutarchus auctor eft, Sympof lib 4 
p. 672, qui idem refert, fuo adhuc 
tempore gentes, vino carentes, eo 
folo uti et inebriari. Quin etiam 
manlit in ufu etiam nunc. Verum 
non uno modo componebatur ifbe 
potus, quem Latini aquam mulfam 
feu hydromeli vocabant. Nam qui¬ 
dam mei aqua frigida diluebant; non 
nulli mei multa aqua dilutum ad duas 
aut tres partes decoquebant; non 
nulli etiam aquam mulfam, poftquam 
decoxerat et fermentaverat, in multos 
annos fervabant, usque dum longa 
vetulfate transiverit in vinum. At¬ 
que hunc potum, qui vini laporem 
aiTecutus erat, proprie dicebant hy- 
dromeli , tefte Diofcoride , qui holce 
tres componendi modos diftincte edo¬ 


Cap. 

©STTC&XlMV fXVYIfAGVSVOV- 

8"iv c(psis ^oooyovyjBijvoci rocrovrovs , 

c; , 

oo~s ei fx7j v7:o roov 7reXct(>ywv 
uvypovvro, sK^cogvjcroct <%v ccvtcvs. 
dio kxi Tipooai Tcvi' TTsXoigyovs, 
KOGi KTslvSlV CV , VOfJIOS’ Z 0 C 4 SCiV 
ris Ktehy, svoyos rols dvtcis y /- 
VSTCit Ci77lsg HCil o dv$go(povos. 


cuit lib. 5 cap. 17 p. 43T- Nofter 
quidem non mei purum aqua dilui 
refert, fed favos, unde mei iam ex- 
preiTum eft, aqua fuperfundi , qua 
mei reliduum, quod nunquam tam 
prorfus exprimi poteft, quin aliquid 
luperfit et adhaereat, abluatur. At¬ 
que ita agunt etiam nunc mellarii 
noftri; conf. XUTmi$3 ofonomifcl;e 
(Jnct)dopabtc XXV p. 22. 

Quae cum ita funt, mirum vide¬ 
tur , quod nofter de Illyriis, immo 
de folis Taulantiis artificium prae¬ 
dicat adeo vulgare, quod Graecos afte- 
qui potuifte negat. Nam forte ferino 
eft de hydromeli virtutis fingularis, 
quod vino vetufto ftmilius fuit, quam 
plerumque effe folebat ? Eos, qui 
hydromeli parandi modum et vires 
fufe recenfuerunt, laudavit Nicias ad 
Geoyon. lib. g cap. 28 p- 548. 



Circa ThefTalism tantam fer- 
pentum copiam generari memo¬ 
rant, ut a ciconiis ni fi tollantur, 
inhabitabilis defertaque reddatur 
regio; quocirca et has veneran¬ 
tur incolae, et lege, ne quis no¬ 
ceat, cavetur, homicidii poena 
transgreffori coiiftituta. 


Nata» 


DE CICONIIS. 


55 ? 


Natalis de Comitibvs. 

Tot ferpentes nafci aiunt circa Th effati ani , ut nifi a ciconiis 
interimerentur , opus ejfet colonos migrare. Quam ob rem ciconiam 
venerantur , apud quos lege cautum ejl, ne quis eam occidat; quod 
fi quis interemit , reus ejl eiusdem fceler is, atque fi hominem occidiffet. 

7 te.fi 0err«A/«v] Stephanus QeoccxXlx i Et/ TxvTy ovk i£e?i rovg 7CS- 
kxpyovg HTeivstv ’ roz/V yeip T$jg %cvpxg ofeig dvouoovaiy, ybi omnino quae 


Berkeiius obfervavit conferantur. N i c. 


Ciconias, quas Graeci hodierni 
etiam ttsA xpyovg vocant, vefci ferpen- 
tibus, apud omnes pervulgatum eft. 
Hincluvenalis fat. 14, 74 vim educa¬ 
tionis praedicans: 

ferpente ciconia pullos 
,"Nutrit, et inventa per devia rura la¬ 
certa. 

Hanc ob cauflam his in Theffalia 
olim honorem fu i (Te tantum , ut ca¬ 
pitale fuerit occidiffe, multorum au¬ 
ctoritate comprobatur. Plutarchus 
in libro de IJide p.380: Thejfali ci¬ 
conias honorant , quod multos angues 
fubito e terra editos univcrfos perdide¬ 
runt; ideoque lege exjiliuiti indicitur 
ei , qui ciconiam necaverit. Solinus 
cap. 40: Noceri ciconias , omnibus 
quidem locis nefas ducunt, fed in Thef¬ 
falia vel maxime , ubi ferpentum im¬ 
manis copia ejl , quos dum efcandi gra¬ 
tia infeblantur , regionibus Tkeffalicis 
plurimum mali detrahunt. Eadem 
fere Plinius lib. 10 cap 23. I p. 557. 
Recentiori aevo in Aegypto quoque 
ciconiis ferpentum exitio magnum 
honorem efle refert Bellonius; cico¬ 
nias , inquit, merito amant Aegyptii, 


cum propter ranas , quas illic nimis 
abunde nafcentes confumunt , tum quis 
ferpentes etiam integros devorant. At 
iunt qui perhibent, etiam nunc in 
Tureia exigi poenam de ciconiarum 
occiforibus, quos errare fcimus ex 
Biornftahlii itinerario interpret. Ger- 
man. VI, I pag, 136. Scilicet adeo 
non curat ifta gens politiam. Atta¬ 
men aliquem ciconiarum cultum apud 
Muhammetanos obfervavit Shaw, qui 
vero eius aliam cauflam attulit in 
itinerario germanice reddito pag. 353» 
Sed in America calidiore eam vultu¬ 
rum fpeciem, quae crnithologis Aura 
vocatur, tali privilegio munitam efle, 
quia efcandi gratia ferpentes infecta¬ 
tur, ab Jacquino accepit Linneus. 

Ne cuiquam incredibile videatur, 
poflfe incolas fugari a ferpentibus, vei 
aliis animalculis, excerpamus quae¬ 
dam exempla ex Hierozoico Bocharti 
lib. 4 cap. 13 vol. II p. 540. Vt de 
Lybia taceamus , inter Sarmaticas 
nives Neuros refert Herodotus lib. 4 
paulo ante Darii aetatem Solum ver¬ 
tere coactos, et reliftis fedibus fuis, 
G 3 ad 


Capvt XXIIL 


H 

ad Budinos fe conferre, propter fer- 
pentum copiam e diverils locis in¬ 
gruentem. Sic in medio Latio Amy¬ 
clas a lerpentibus deletas tradunt 
Varro et Plinius lib. VIII c. 29. Et 
Sotion ex liigono cives inde pullos 
afferit per hydrorum multitudinem. 
Rhodon etiam et Chion et Tenon et 
Salamin infulas propter huiusmodi 
peftes aliquamdiu fu i (Te defertas, con¬ 
flat. Ita ab ranis in Gallia civita¬ 
tem pullam , Varro riuclor ell Plinio. 
Plura exempla qui legere vult, eum 
ablegamus ad Bochartum. Nos qui¬ 
dem unum addere volumus, non 


Cap. 

SlrjCivTOOS Ot Y.Oil h A XXsllal- 

fxovi Kctrct rivas ovcvs pvyjpo- 
veverca ysvs£)ai rccrourcv TcAyjLos 
c(psoov , S>rs Lee elavor irlocv, v.a) 
rqcCpi! reus ActKc-ovas xqnSai ccv- 
rcls. c&ev y.a) rrjv YluLlav (pa- 
vai WQQraycqever^ou avrovs c(pio- 
flslgcvs. 


e libris maiorum petitum, fed recens. 
Anno 1736 colonia deducebatur in 
infulam , quae Sati Pictro dicitur et 
Sardiniae adiacet; ibi coloni tantam 
cuniculorum vim offendebant, ut in 
patriam reverti cogerentur, usque dum 
tandem perpetua cuniculorum extir- 
patione infula habitabilis reddita effet. 
Ita relatum legimus in Cetti Defcri- 
zione de Ha Sardegn a , edita 1774, cu¬ 
ius libri interpretatio Germanica pro¬ 
diit Lipliae 1783. 8- I p. 191. Conf. 
flabat Stcetfett nad; 2Belfd;!ant>, V 
P- 75 et 344. 



Eodem pado Lacedaemonem, 
ferunt, ferpentibus adeo refertam 
quondam, ut ob annonae penu¬ 
riam , his vice alimentorum ute¬ 
rentur Lacones ; unde et a Pythia 
e(piobslqcus vocatos. 


Nataus de Comitibvs. 

Conjimili ratione d'cunt tantam viperarum copiam quibusdam 
temporibus natam fuiffe in Lacedaemonia , ut Lacones ob annonae 
penuriam illis pro cibis ufi fini , ita ut Graculum Pythium fama fit 
ipfos ferpentum excoriatores appellaffe. 


: ixtx 


DE MVRIEVS METALLA DEVOR ANTIBVS, ?? 

Kxtx nvxg %poyovg] aliquando, quondam. Sed xxrx xpoyovg, variis tem¬ 
poribus; uti apud Aelianum var. hift. V cap. io. I. E. 

wVe diu (TttoivoiutCxv'] magna fuit ferpentum copia, adeo, ut propter anno¬ 
nae penuriam iis etiam pro victu ufi fint Lacones. I. B. 

Cpuvou 'tt poffccyopivecScu] Reftius (pxul Trpovayopiwxi. Svlb. 


Habes hic rationem, cur Pythia 
Lacedaemones d(pio/ 2 opovg vocaverit, 
uti refert Plutarchus in libro de Py¬ 
thiae oraculo p. 406. Populos ophio- 
phagos, qui ferpentibus vefcuntur, 


memoraruntPlin. lib. 6 cap 29 p.342 ; 
Solinus cap. 33. Herodotus lib. 4 
cap. 183 p. 283 ; itemque complures 
recentiores. 


Cap. XXIV. 

Ev K ry vijaco A lysTcu In Cypro infula metas aiunt 
Tcvs fxlrois rov aiftrjgcv eaSimv. ferrum devorare. 

Natalis de Comitibvs. 

\ 

In Cypro infula meas ferrum comedere fama eft. 

fovg [lsTug\ Quid verbi eft iftud fxirxg ? Vide ne legendum fit /xvxg. 
Nam apud Theophraftum: 61 peveg Uopovvrxi uxl (Tidypov 1iXTEG^ieiv uxl xpvalov. 
Et fj.vctg etiam Stephanus dicit rov Gidtjpov Siotrpooyeiv > non p.HTxg. Steph. 
YeVltpip et U£7xg agnofcit etiam interpres: In Cypro infula metas ea et» Sed veram 
le&ionem effe Tvupop et /uvxg ex Plinio et Suida docet Marfilius Cagnatus variarum 
obfervationum lib. 2 cap. 17. Idem etiam ex Antigono Caryftio refert Steph. Byz. Svlb. 
Idem cenfent Holftenius ad Stephamnn p. 88 et Eochaitus Hieroz. P-1 p. I0I8 et P. 2 
p. 540. N i c. 


M drocg 


Capvt XXIV. 


Miras eft nomen xTrufiXeydfievov, 
Imtno eft nomen nihili. Duplici 
enim mendo laborat haec narratio; 
pro fiirxg legi debet /avxg et pro Ku- 
7 rpia legendum efiiYvxpcp , quod faci¬ 
le gravidima hiftoricorum auctoritate 
probatur. Antigonus Caryft. cap. 21 
p. 18 '• Gijarus infula efi, Caryfio et 
Andro vicina; ibi mures ferrum ■per¬ 
edunt. Haec Antigoni verba repetiit 
et Stephanus dc urbibus in yvxpog, 
etSuidas, qui yvxpog, inquit, vljcsoc, 
fj.iOi rxv crrtopxScov. Xdy&rxi db , ori 
iv rxvrq dhxrpayovaiv oi /av&g rov 
aldrjpov. Plin. lib. 8 cap. 29: M. Var¬ 
ro audior efi, - ex Gyaro , Cycla¬ 

dum infula , incolas a muribus fuga¬ 
tos. Et cap. 57: Theophraftus auctor 
efi , in Gyaro infula , cum incolas fu- 
gaffent mures , ferrum quoque rofijfe 
eos. Merito Plinius huius narratio¬ 
nis auSorem facit Theophraftuvn ; 
nam Photius in Bibliotheca ex Theo- 
phrafti libro de animalibus , quae re¬ 
pente apparent, haec fervavit verba: 
ori 01 yvsg izopovvrxi c rldypov j ix- 

tsc rftieiv neti xpvrlov. Vid. Theophr. 
opera edit. Heinfii p. 474. Sed omi- 
lit Photius loci, nimirum Gyari in¬ 
fulae, nomen Eandem rem memo¬ 
riae prodidit etiam Aelianus hifior. 
anitn. lib'5 cap. 14, fed verba men- 
dofe feripta leguntur in libris noftris, 
et ipfe, pro more, hiftoriae, cuius 
auctorem vel teftem facit Ariftotelem, 
novam addidit fabulam: In Paro in¬ 
fula Arifiotelcs ait mures ferrum , ut 
e fodinis eruitur , exedere; rvjv yr\v 
GiTsW&xi tt]V csidSvjpIriv. Primum enim 
legendum eiWvxpw pro Yixpip , quae 
nomina facile poterant permutari; 
deinde cum reliqui auctores ferrum 
vel roliffe mures, vel eilijTe perhibue¬ 
runt, Aeiianus, qui vel augere hi- 
ftoriam, vel mutare laltein folet, non 


metallum , fed terram e fodinis eru¬ 
tam , unde ferrum arte elicitur, mu¬ 
rium fecit cibum. 

Adrofide mures metalla vel res 
alias, quae in cibo ede nequeunt, 
frequenter in hiftoriis relatum legi¬ 
mus, propterea quoniam ad oftenta 
publica referebatur. Mures agreftes, 
fj.vt; cipovpy.iovQ , adrofide noctu pha¬ 
retras atque arcus, ut Sanacharibus, 
rex Arabum et Adyriorum , quando 
Aegyptum invadebat, poftero die, 
armis amiflis , in fugam fe dare co¬ 
actus fit, prodidit Herodotus II cap. 
141 p. 144. Arrojis , inquit Plinius 
lib 8 cap. 57 p. 483 , Lanuvii clupeis 
argenteis , Marjicum portendere bel¬ 
lum ; Carboni imperatori apud Clu- 
Jium , fafeiis , quibus in calceatu ute¬ 
batur , portendere exitium. Haec 
etiam Cicero de divinatione lib. I et 
lib. 2. Aurum facrum , id ed Diis 
confecratum et repofitum in templo, 
mures adrofide , in prodigiis retulit 
Jul. Obfequens edit. Qudendorpii 
p. 73 ; itemque Plutarchus in vita 
Sullae p. 455. Simile quid factum 
Cumis in aede Jovis, de quo Livius 
lib. 27 cap. 23; qui idem auctor eft, 
mures aliquando coronam Antii ad- 
rofilTe, lib 30 cap. 2. Ex Heraclidis 
libello de politiis , qui Aeliani variis 
hiftoriis , editis a Coni*. Gefnero ad- 
iunctus eft, p. 455 condat: Chalci- 
denfes fugatos ede a muribus, cum 
tam inulti fuerint, ut non folum alias 
res, fed ferrum adeo corroferint. 
Huc etiam fpectat Antiphili hexafti- 
chon in murem, qui propter fcobein 
auri devoratam incitus eft, in Anthol. 
I) 33 ) e d- Wechel. 1600. fol. p 77. 

Huius modi prodigia rifit lepide 
Cicero , neque temere Livius pravam 

reli- 


DE MVRI 2 VS METALLA DEVOR ANTIBVS. 


V 


religionem damnavit, quae adeo mi¬ 
nimis etiam rebus Deos inferit; atta¬ 
men relationes iftas non omnes dico 
effe conrtftas. Certum eft enim, 
inures feminas adrodere metalla alia¬ 
que corpora dura, quae edere ne¬ 
queunt, eo nimirum tempore, quo 
gravidae funt. Neque mures tantum 
ita tunc agunt, fed caeterorum etiam 
animalium feminae, quae ad glirium 
familiam pertinent. Cum olim mu¬ 
res -porcellos , §[fteerfcl)tt>eind)en, ale¬ 
bam , faepiffime vidi gravidas adro¬ 
dere corpora dura, quae alias intacta 
relinquebant. Idem fere obfervavit 
praeceptor meus Linneus, vid. Amoe- 
witat. acad. vol. 4 p. 203, qui antmal- 
cula pica, more mulierum gravida¬ 
rum, laborare credebat. Eodem mo¬ 
do etiam inter mures candidos, quos 
per longum tempus alui, gravidas 
vidi lapides et metalla rodentes. Ami¬ 
cus, qui cuniculorum familiam habe¬ 
bat, certiorem me fecit, etiam haec 
animalia, tempore foeturae, mordere 
frequenter corpora dura. Poteft fieri, 
ut dentes gravidarum graviter affi¬ 
ciantur, quem dolorem rodendo vel 
mordendo animalia mitiorem faciunt. 
Comprobatur haec fententia noftra 
mirum in modum eo, quod Plutar- 
chus de hocce prodigio litteris man¬ 


davit. Cum mures aurum in templo 
arroferant, aeditui unum ex illis ani- 
malculis ceperunt, quod femina fuit, 
quae in ipfa inufcipula tres mufculos 
partu edidit. Sunt qui mures potif- 
fimum plumbum rodere contendunt, 
quod metallum animalculis dulcedine 
placere credunt. Neque huic fenten- 
tiae defunt argumenta, quae verbis 
Borrichii proferamus. Is enim in 
differtatione de dulcedine ita : ”Cer- 
,,tum eft, plumbum, etiam nullo 
,,acido comite, dulce effe. Hanc 
,,dulcedinem licet humana lingua in 
,,plumbo non aeque animadvertat, 
,,fine acidis admiftis, oppido tamen 
„credibile eft muribus maioribus ean- 
,,dem obfervari, qui tanto conatu 
,,plumbum devorant, et ubi ubi in- 
,,ventum arrodunt. Narrat Borellus 
,,Caftrenfis medicus, in armamentario 
,,regio millenas aliquot glandium 
,,plumbearum libras a gliribus con- 
,,fumptas fuiffe. Et tedfta noftra idem 
,,nimium quantum loquuntur, prae- 
,,fertim aeftivis caloribus, ut quorum 
,,canales plumbei quotannis ab hoc 
,,genere infaufti animalis, terebran- 
,,tur, hauriuntur.” Vid. Olai Bor¬ 
richii differtat. academicarum tom. II. 
Havniae 1714. 8. p. 76. 


Cap. 

<&(%&} j icc) tovs XccXvQcts 

SV TlVl V7TS^KSlfA£V00 O&VTCiS VyjtTf- 

$!go to %qva!ov (TvfxCpogetaScu 7te(n 
nhs/ovw. §10 y.ct) iv rois [xstc&X- 
A as c&vuGyJ^Qvciv, oos eotnev. 


XXV. 

Aiunt et Chalybas, in iuxta 
fita parva infula aurum comporta¬ 
tum conOruere peculiari prae aliis 
omnibus Audio; quocirca in me¬ 
tallis, ut videtur, effoffutn fecant. 
H Nata- 


58 Cap. XXV. ce MVRIBVS METALLA ADRODENTIBVS. 
Natalis de Comitibvs. 


Chalybes diam in infula quadam exigua illis imminente aurum 
ex multis rebus aiunt componere , quare illud refcindunt in metallis , 
uti placuit . 

Ttefl vXsiovcw] TJspi agnofcit etiam interpres: comportatum congruere pecu¬ 
liari prae omnibus (ludio. Sequens oi]S01<T%[<£ovg~IV idem vertit: ejfoffism fecant. S Y t &. 
Adfcnpferat non nemo cil/Ci%Ctfpi£oV7il/ , quae conieftura criticis vix probabitur. I. E-. 

comportatum conftruere] Videntur huninatim conilruere, non fundere, quod 
alii folent. (Haec leguntur in margine editionis Latinae operum Ariftoteiis, quam Ja- 


cobus Martiuus curavit Lugduni 1578 - fol. 


Hoc caput, quod arcle cohaeret 
cum antecedente , novum praebet 
exemplum ingentis murium multitu¬ 
dinis horumque voracitatis, fed nefcio 
an mendis laboret, quorum etfi cor¬ 
rectionem artis criticae doctoribus 
committo, tamen 1'ententiam partim 
ex Plinii, partim ex Theophrafti re¬ 
latione coniicere mihi videor. Ille 
enim lib. 8 cap. 57 p. 484, pofrquain 
de muribus infulae Gyari loquutus 
efl, id, inquit, (fcilicet de adrofione 
ferri ferino fuerat) natura quadam et 
ad Chalybas facere in ferrariis offici¬ 
nis. Aurariis quidem in metallis ob 
hoc alvos eorum excidi , fevrperque fur¬ 
tum id deprehendi; tantam e(fe dul¬ 
cedinem furandi. Theophraftus qui¬ 
dem in fragmento libri de animali¬ 
bus, quae repente apparent, edit. 
Heinlii p. 474: Lineris etiam tradi¬ 
tum efl, ferrum mures et aurum ede¬ 
re ; quam ob rem aurarios disfe [lis 
illis aurum extrahere; oho' ual «Vct- 


faifa funt illa omnino. I. B.) 


rfetvwr sq dvrof ot ei/ ron xpvcloig, 
rov %pv7vv duiptoSuToit. Itaque enar¬ 
ravit noller, ut coniicio , primum 
inures etiam ad Chalybes in ferrariis 
officinis ferrum adrodere, quod ibi 
natura quadam faciunt, ex lententia 
Plinii, ita ut hoc non oftentum lit, 
uti in Gyaro infula quondam fuit. 
Deinde enarravit, mures etiam in fo¬ 
dinis aurariis aurum corrodere et ede¬ 
re, quos propterea ab operariis difle- 
cari, ut fcrobem auream ex intefti- 
nis pollent exfculpere. Antiphilus 
in epigrammate modo laudato fcobem 
auream vocavit Illorum mu¬ 

rium fatum habuerunt olim Judaei, 
quos Hierofolyma capta necarunt mi¬ 
lites Romani, ut ex interaneis eorum 
excuterent aurum degiutitum. Vid. 
Jofeph. de bello Judaico lib. 6 cap. 15. 
Chalybes fuerunt populi in Ponto 
iuxta Thermodocntem fluvium, quo¬ 
rum de fodinis ferrariis multa leclu 
digna habet Strabo lib. 12 p. m. 826. 

Cap. XXVI 


Cap. XXVI. DE SCORPIONVM MVLTlTVDlNE, 


Cap. 

A eyercu Ik Hovcoov hs Mtj- 
Stbtv lovaiv iv SevTeqa) ctc&Q/aco 
crKog7r!ojv clmAstov ri TtXq&os ys- 
veoScci. 3to Kc&i o {oxa-sAs uV o nsf- 

CMV , 078 JW 'SUOI , YJfJLS^OtS 

sjj.svs , roTf ixurou 7Ic&<ji gvvtc&o'- 
gw ex&yigevetv ' rd> ds TiXefiovs 
&qqevcrctV7i d&Xov ed/dsu. 


XXVI. 

Fertur exSufis ia Mediam ifer 
facientibus ftatione altera, immea- 
fam fcorpiouum multitudinem ge- 
nerari. Quocirca transiens aliquan¬ 
do iflhacPerfarum rex, triduo ibi¬ 
dem haefit, fuisque omnibus fcor- 
pionum venationem imperavit, 
praemio iis, qui captorum numero 
excellerent, propofito. 


Natalis de Comitibvs. 

Quin etiam ex Sufis in Mediam proficifcentibus fertur ingens 
fcorpiorum copia in itinere fecundo die reperiri , quare cum rex Per» 
farum iter faceret, per triduum ibi commoratus eft, ac fcorpiorum 
venationem imperavit , certaque praemia iis conjlituit, qui plures fcor - 
pios occidiffet. 


M vjilotv] Sic mei omnes; fic interpres; et cum neque Sylburgius aliquid 
varietatis habeat, A V$ioiV, quod Dii-Valliana editio poftrema exhibet, pro vitio erit 
habendum. Nic. 

ore diodevot] Non de fortuito aliquo transitu, fed de folenni migratione regum 
Perfarum, hieme Babylone, vere Sufis, aeltate in Media agentium, ad Curt. V, 8; I ac- 
cipit Freinshemius. N x c. 

multitudinem generari] occurrere, N i c. 


H § 


X 


Retulit 


60 


Ca pvt XXVII. 


Retulit haec omnia ex hoc libro, 
uti videtur, Aelianus liifl. anim. lib. 
15 cap. 26, fed non fine additamen¬ 
to; ita enim ille: In fecunda man- 
fione eorum, qui a Perficis Sufis in Me¬ 
diam proficifcuntur, 'permagna fcor- 
piorum multitudo nafci dicitur ; id¬ 
circo Perfarum rex, quum eo fufcepit 
iter, triduo ante omnibus imperat, ut 
eos venentur , et ei, qui plurimos con¬ 
fecerit, donat munera; nifi enim hoc 
fit, locus transiri non potcfl , nam 
fubter omnem lapidem et cejpitem ab¬ 
ditus fcorpius manet. Pro oVorg osot 
legendum ibi effe : oVors Stoisvoi ,fa- 
eile ex noftro libro intelligitur. 

Sufa fuit metropolis Perfidis. So¬ 
lebant reges per alteram anni par¬ 


tem in hac urbe, per alteram Ecba- 
tanae, quae Mediae petropolis erat, 
commorari. Athenaeus deipnof. lib. 
XII, 2 p. 513. Qui recentiori aevo 
Perfiam peragrarunt, ii fcorpionum 
magnam vim offenderunt; videfis 
Voyages de M. le Ckevalier Chardin. 
Rouen 1723. III p. 84. Olearii 5 ])cr* 
ftantfcl;e9teifebefd)reibung, jpamburg 
1696. fol. p. 261. Dapper S5efd)rets 
bung beS $5mgreid)6'Jlerften, Ocurnb. 
168T. fol. pag. 33. Strabo lib. 16 
loquitur de regione propter fcorpio¬ 
num copiam derelicta; conf. Plin. 
lib. 8 cap. 29. Pertinet huc etiam 
exemplum Balearicorum, qui adver- 
fus cuniculorum proventum auxilium 
militare ab Augufto petierunt. Plin. 
lib. 8 cap. 55. 


Cap. 

Ev Kvqpvy <5e (pccriv ou% sv h- 
vcu pvoov y8Vos, ccAAcc 7tK8ioo koc) 
$tcc(pcqct y.ot) retis (potis voti 
retis poetis, svlovs yccq ttA otrv- 
7r(Q<roo7rcvs, ooaneq c&t yocKcct, y /- 
veo&cci • rivccs 08 e%tvoo$ets , ovs 
KotKovcrty i^lhocs. 


XXVII. 

In Cyrene aiunt nqn unum 
tantum mufearum genus reperiri, 
fed plura, formisque et colore 
diflindhi; latifrontes enim alias 
velut muflelas, alias viperis fimi- 
les effe, quas et echidnas vocant. 


Natalis de Comitibvs. 

Non fimplex murium genus effe ferunt in Cyrene, fed plura, 
eaque colore et forma plurimum differentia; alios enim latam habere 
faciem , cuiusmodi funt muflelae , alios viperarum formam fortitos 
effe, quos viperas appellant. 

javwv 


DE VARIIS MVRIVM GENERIBVS. 


6 1 


flvcSv yduog] Interpres legit (iviwv , mufcarum, cui lectioni adverfantur fequeu- 
tia mafculina. Syle. 

ovg Htxhowiv dxldvxg] Interpres legit dxitfideig, alias viperis [aniles ejfe, 
quas et echidnas vocant. Sed reftius retento pro &xiivecg cum Gesnero 

legemus dxtvxg’, ficut fcilicet apud Herodotum lib. 3 p- 179 > Libycorum muriunj 
tertia fpecies £%<V££ nominantur, vel etiam £%<v/<}%; ut intelligantur mures echinici 
generis, quali echinorum foboles. In hifioria animalium, in fine libri 6 , dicuntur Ae¬ 
gyptii mures av.Xr\pdv i X eiv frjv rpl%x y c%&Sov wW ep 61 x&paoUoi £%(Vo<. Sylb, 
mufcarum] murium . . alios . . . alios. 

viperis fiiniles] echinis [miles , . . quos et echinas vocant. N1C. 


Cyrene fuit urbs et regio Africae. 
De muribus, quae hic enarrantur, 
habet etiam Aelianus lib. 15 cap. 26. 
Iu Cyrene diverfa tum colore , tum 
forma , murium genera nafci tradunt; 
ac quosdam ipforum , quemadmodum 
tnufielaefita lata facie effe; alios echini 
fpecicm Jimilitudinemque gerentes acu¬ 
tas fpinas habere , quos indigenae ecke- 
natas appellant. Vltimum hoc mu¬ 
rium genus haud duhie pertinet ad 
Hyflrices , qua in re confentit Pal¬ 
las hijlor. glirium. Erlangae 1778. 4. 
pag. 277. In Aeliani libro legitur 
sXswSeg, fed exAriftotele noftro pa¬ 
lam eft, effe legendum dxivoideig , id 
quod iam monuit Gesnerus. Dein¬ 
de in noftro libro legitur e%/dV«c, 
in Aeliani libro s-)/svcxrag, fed ex He¬ 
rodoto intelligitur , d X ivxg effe le¬ 
gendum. Is enim lib. 4 cap. 192 pag. 
286 ita: Sunt in Libya tria murium 
genera , quorum alii bipedes vocantur , 
alti zegeries , <fsydpieg, Libyca lingua 
(quod in Graeca pollet idem quod 
fiovvoi , id ejl , colles ] , alii echines , 
ixfveg. De iisdem muribus, quos 


hyftrices effe contendo, egit etiam 
Ariftoteles hifl. anim. lib. 6 cap 37 
p. 788 : 01 <T dv Alyvirra yveg crjtAjy- 
pdv $ x °v<ri T7jv Tpi%cc, <y%siov a>Wep 
61 xeptrdioi & X ivoi. Aegyptii mures 
duro funt pilo , pene quafi erinacei . 
Plinius lib. 10 cap. 65 : Aegyptiis mu¬ 
ribus durus pilus, ficut herinaceis. 
Conf. Hermanni tabula affinitatum ani- 
mallum pag. 89, qui fufpicatur, la¬ 
tere etiam nunc in Aegypto mures 
pilum praedurum habentes, eosque 
ad Caviarum genus propius accedere. 

Mures, quos TcXxrvitpoadntovg vo¬ 
carunt et nofter et Aelianus, diffi¬ 
cilius agnofeuntur. Verum fi licet 
credere, effe eosdem, quos Herodo¬ 
tus Libyco nomine vocavit zegeries , 
coniecturas faltem quasdam afferre 
poffumus. Bochartus in Geographiae 
facrae parte altera, edita Cadomi 1646. 
fol. lib. 2 cap. 3 pag. 793 ' n Herodoti 
libro pro fiovvoi legendum cenfet 
fiovvlvoi, bunini, ’'Hoc formatum 
,,eft , inquit, ex fiovviov. B ovviov, 
,,bunium herbae genus, quae Punice 
H 3 «dici- 


62 


Capvt xxvih. 


jydicitm' zigar. Ex zigar faciam eft 
5 ,zegeri, cuius plurale Graecum in 
„Herodoto geyipisg. Itaque mus ze- 
„geri idem eft, quod mus buninus, 
,,fi verbo datur venia, vel mus bunii •, 
,,five illius plantae efu aut umbra 
,,delectetur. Coniecturam hanc mul¬ 
ctum confirmat quod in Galeno bu- 
,,nium alio nomine ospKUuov dicitur, 
,,nempe ab xpura, id eft ab illo mu- 
,,ris genere , qui Graece vocatur 
„dpxT0fiv <;, quia figura et colore re- 
,,tert urium. Omnino enim ocpuro- 
idem qui mus z e geris, quem de- 
5 ,fcribi docuimus muftelae inftar tt/m- 
^TVTCpoaioTtov. Nonnulli liodie crice- 
,,tum appellant.” Hactenus'Bochar- 
tus, cuius a coniectura non valde 
abhorret fententia Pallafil, (jui Hero¬ 
dotum murem fubterraneum, colles 
excitantem, .cogitafte credit, eam for- 
t-alte fpeciem, quam Pallas vocavit 
Murem capenfem , quamque totius 


Africae arenofae incolam credere li¬ 
cet. Huic fpeciei optime convenit 
nomen ■ffAXTVTtpoatwitog. Vide iconem 
animalis apud Pallas tab. 7. Quod 
fi verum eft, vix opus eft mutatio¬ 
ne vocis fiovvoi in flovvtvoi, quam 
obtulit Bochartus, qui temere rifit 
nomen muri a colle inditum ; ecquid , 
inquit, mures et colles habent inter fe 
commune, niji credatur fabulae de mu¬ 
re ex •partu montium? At habent 
omnino aliquid commune, nimirum 
propterea, quia colles ifti inures ex¬ 
citant vel attollunt. 

Quod reliquum eft , moneam 
lectorem, ne ab interprete noftro in 
errorem inducatur. Is enim /jcviwv 
legifte videtur , cum mufearum , non 
murium genera reddidit. Rectius 
Natalis de Comitibus murium genera 
interpretatus .eft. 


Cap. 

Tle§i ZixeKto&y <5s (paaiv hvoct 
velatos av^qspipiccTiov , hs 0 rcc 
7?e7>viy(4£vcc roov oqveoov v.ot) toov 
A oittmv £ojcav , otccv UTScfjxCpf 

7!xT\iv CCVX&tQ(. 



In Sicilia ferunt aquae vorti¬ 
cem efle, in quem merfae aves, 
reliquave animantia fuffocata, vi« 
tae reftituantur. 


Nata 1.is de Comitibvs. 

'orticem quendam aquarum circa Siciliam ejfe dicunt, in quo 
aves fuffocata e , reliquaque animalia , ubi fuerint immerfae , revU 
vifeunt. 


Uep} 


DE FONTE SICILIAE. 


TTe^; 'Ziy.e\ta,v\ Ciliciae hoc tribuit Sotion ed. Steph. p, 139 , ecf. Sylb. p. T 24 ; 
Jlxpoi K<A«t/<% (poi criv vSxrsg hvxi n (Tvsq/xx, ev w r« TCeTtvxyyivx twv opviiav 
Kxl tlov oikoywv <?uoov ep.fipxye.vrx dvx^rjv. Nic. 


Nondum mihi fuccurrit alius fcrf- 
ptor, qui eandem rem memoriae tra¬ 
diderit, neque multum ad eam ex¬ 
plicandam conferre queo. Animalia, 
quae vapore antri Grotta dei cane 
dicti pene fuffocata funt, revivifcere, 
quando ftatim in lacum vicinum con- 
iieiuntur, ex itinerariis inter omnes 

Cap. 

Ev J? 'Zy.vBdis rois yxXovyi- 
vcis Tshxvdis (fccai Brj^lov yivea- 
Boct, G7tclvicv yev v7req@oXy, 0 
cvoyx^eToti TcZ(jotv$os ’ XeysTou 
os tcvto (AeTci@oZXk.eiv tccs %$cccs 
tojp TqtyJZv YjOcZj ov <xv y.oZl tot.ov 
V- etvc&r oe $i<% re tcvto 
TCV, XX/ (ZlOC Ttjv (A8TOC@oXqV. Y.cZl 
yoip Zih^em xx) Tortas, xx) oXccs 
ev ois ocv y , tcicvtcv Ty %^cx yl- 
vecrBxi. Boivjuois ioZtxtcv to 
T' t]v tqI%cc y.eroc@xXXc;v. toc yxg 

XoiTTCi , TCV %%OoTX, CICV 0 , T6 

%xy.cciXeoov xx) 0 TtoXvTtovs. tc 
de yeyeBos oocxve) /3ovs. Tov $e 

7S(jCC-d~Cv TCV TV7TCV OyciOV ?%fl 

Ia oc(px. 


conflat, neque fcio, an ex re fimilj 
ifta hilloria ortum duxerit, de qua 
nihil invenio in Cluveri Sicilia anti¬ 
qua. Dictio v§xrog crvspeppxnov no¬ 
tatu digna videtur. In Pollucis ovo- 
maftico lib. 4 cap. 18 p. 418 avspep- 
pxriov eft nomen involucri cuiusdam 
vel velaminis. 

XXIX. 

In, Scythis, quos Gelonas vo¬ 
cant, Tarandus reperitur, haud 
frequens 5 colorem mutat pro lo'* 
eorum, in quibus extiterit, varie¬ 
tate, et proinde raro capitur; 
nam et arborum et locorum, et 
in univerfum omnium, quibus ap¬ 
propinquant, colorem reddit. Er, 
quod admiratione cum primis di¬ 
gnum eft, habitus non folum 

O 

corpori tam varius, quod etiam 
cum chamaeleone ilii commune 
eft, fed etiam villo datur. Ma¬ 
gnitudo ei quae bovi, caput cer¬ 
vino ftmile- 


Nata- 


6 4 


Capvt XXIX. 

Natalis de Comitibvs. 


Inter eos Srythas, qui Geloni appellantur , quandam feram 
ejfe ferunt , quamvis perraro invenitur , qui Tarandus nominatur, 
atque hunc colorem villorum commutare inquiunt ad colorem eius 
loci in quo fuerit; quare efficitur , ut difficilis fit captu propter colo¬ 
ris mutationem. Nam et arborum et locorum et omnium denique 
colorem affiumit. Admirabile efl fane quod villos immutet , cum re¬ 
liqua immutent cutem , ut Chamaeleon ac polypus. Ejl autem magni¬ 
tudine quantus bos , at frontis formam cervis habet perfmilem. 

Y&Xouvoti;'] Stephaniis de urbibus: Gelorum urbs Sarmatiae Europae. . . Eft 
urbs lignea, iaBudinis fita, gente magna, Herodoto tefte. Conf. Herod. lib. 4 c. lo8< !• B- 

OV oiv 7 lxl T0it0v\ K x\ abundare videtur. Stephanus ita: [AETx/ 3 xk~ 
Ast txq xpooa; tuv rpi%wv, %xS' ou xv roitov y. Et Euftathius: /x&rxftxhhet 
yxp txq %poxi; rwv Tpix^v uxS' ou xu to-kov Ur\. I. B. 

Eivxi <$e Sufpicor legendum efie: siuxi $& tivcSypxTOV iix rrjv /l£TX~ 

fioXrjv. Stephanus ita: izi <Je tivaSrjpxTOV , tiix rrjv /uerx/ 3 oh]V. Iisdem verbis 
Euftathius. I. B. 

ry XP°? ytusff^xt] I.. et C. ylvsrxi. Syle. 

SlxvfixtilooTxTOV de] Nimirum hoc potiffimum videbatur mirum, quod taran¬ 
dus non cutis colorem, uti chamaeleon , polypus et rana variabilis , quam phyfici recen- 
tiores obfervarunt, fed pilorum adeo colorem mutare dicebatur. Admirandi rationem 
accuratius expofuit Theophraftus , cuius verba iamiam adfcribere debebimus. I. B. 

Tarandus repetitur ] aiunt feram'napi , valde illam varam , quae Tarandris voca* 
tttr. Colores vero pilorum pro locorum , in quibus extiterit, varietate, mutare dicitur . 
Quam ob rem venatu ejfe difficilem, et propter mutationem. Nam et arborum . . . 
colorem reddere. N 1 C. 

admiratione dignum eft, habitus] quod pilos mutat. Reliqua enim colorem variant, 
veluti chamaeleon et polypus. 

Magnitudo ei quae bovi] Magnitudine fere bovis ejl, vultus vero formam cerve 
habet fmikm N 1 c. 


Dc 


DE TARANDO. 


De Tarando veterum , quodnam 
fit animal, difputavi iam anno 1764 
in commentatione de praecipuis Ger¬ 
maniae antiquae animalibus , inferta 
ven. Bufchingii libro: ©delude 9 iad)s 
ridjten uon unb au$ 9 lug!an&; quae 
Vero ibi adeo negligenter imprelfa eft, 
ut vitiis typographicis ubique fica- 
teat. Nunc eandem rem paulo ac¬ 
curatius- retractabo. Atqui ut quis¬ 
que de fententia noftra pofiit indi¬ 
care, praemittam omnia veterum loca, 
quae de tarando nominatim agunt. 
Neque haec fcriplimus philologis, 
qui omnibus veterum libris inftrufti 
iunt, fed iis potius, qui hiftoriae 
naturali operam navant, quibus non 
omnibus hofce libros adire contingit. 

Antigonus Caryftius, poflquam 
de iftis animalibus, quae colorem 
mutant, de polypo et chamaeleone 
loquutus eft, cap. 31 ita: Ariftote- 
les tradit, tarandum quoque eadem effe 
natura; animal ejfe quadrupes , fere 
ajini Jimile , cr^sSov ’1<tov oven , craffa 
cute , et pilis inteEla; mirum que ejfe, 
quod pili tam cito alterantur; T&Tpi- 
%U[xi'J0V, Kxl dfxvpixsov hvxi , TTWQ 
di Tpl)(eg ovrcog o^eoeg xkko.ovvrxi. 

Theophraftus de animalibus, quae 
colorem mutant , in excerptis Photii et 
edic. Heinlii p. 470: Animalia , qui¬ 
bus mutatur color , fimilisque redditur 
plantis , lapidibus , iisque locis , ad 
quae accefferint , funt polypus , et cha¬ 
maeleon , iliaque bellua, quae vocatur 
Tarandus , quae apud Scythas aut Sar¬ 
matas nafei traditur. — — Tarandi 
magnitudo quae bovis, caput cervo non 
abjimile , duplo tamen latius , ro 7 rpo- 
awirov dg o/xoiog iXxdpoo ' irkrjv rrXxrv- 
repog , ugxvei in $vo Gvyxei/x&vog dXx- 
{peiwv orpoGUTuv. Sunt illi cornua , 


eaque rarnofa cervorum inftar , bifida- 
que ungula , tergus undequaque villo 
hifpidum. Nam circa offa extenditur, 
unde etiam ortum habet digiti crafft- 
tudine; Slxpkov dis hi uxl mpurOo- 
pov. dk ro xepxg ot-rro(pvxixg, 

wrttep ro eXxCpov ‘ xxi rpt^corov d<gi 
Si oXov. 7 Tspi yxp ro ogovv , 6spp.x- 
rog dsiV ibrlrxcsig , o.Jev 57 zxCpvGig. ro 
dipux rep Sxxrvkixioi/ egiv, 

foxvpov S& Gipodpx. Tanta vero du¬ 
ritie , ut thoraces ex eo arefaffo fa¬ 
ciant. Rarum eft et infolens animal , 
raroque etiam confpicitur , mira habi¬ 
tus mutatio pene fidem fuperat , aliis 
enim in cute contingit mutatio, intimo 
humore commutato , five tlle Jit fan- 
guis, Jive quis alius huiusmodi , ut 
facile quis humoris et cutis cotifenjio- 
nem agnofeat; villorum vero arido¬ 
rum atque pendentium neque confertim 
natorum immutatio multipliciter va¬ 
riata admirabilis certe eft et incredi¬ 
bilis. 

Aelianus hift. anim. lib. 2 c. 16: 
Ruborem , pallorem , livorem, homini 
et beftiis cutem mollem habentibus , et 
minime villojis, accidere, nihil mirum ; 
turandus vero feipfum cum villis fuis 
vertit , et innumeras colorum fpecies 
cum fummo videntium ftupore reddit. 
Scythicum id animal eft , dorfo et ma¬ 
gnitudine tauro Jimile; eius corium 
ne fpiculo quidem penetrari poteft, 
quam ob rem Scythae fua fcuta indu¬ 
cunt. 

Philo Judaeus de ebrietate , edit. 
Thom. Mangey, Lond 1742. 2vol. 
fol. I pag.383: ApudScytharum quo¬ 
que gentem, quos Gelonos vocant, fer¬ 
tur mirandum animal , raro quidem, 
nafei tamen, Tarandum nomine, magni¬ 
tudine bovis , facie vero cervo quam 

I Jirnil- 


Capvt XXIX. 


66 

JimiUimwn. De hoc narrant, pilum 
eius omnia propinqua, Jive arbores , 
Jive alia, colore imitari , et per eam 
Jimilitudinem fallere , in quemcunque 
incideris , atque hac ratione magis 
quam corporis viribus haud facile capi. 

Hefychius: T xpxvbog, fitvov ekxtfito 
T ctptx.it < 7 iov, ov Txg bopxg big 
vxg xpwvrxi Txv%xi. Eadem haec 
verba leguntur in Varini Phavorini 
dictionario , edit Ant. Bartoli. Venet. 
J 7 I 2 . fol. pag 690. 

Phile de animal, proprietate: 

Efi in Scythis Tarandus ingens bellua , 
Proceritate quem bovi dicas parem , 

Si membra contempleris, et curfum 

notes. 

T avpcc yxp Stvng ip(pzprj tovtov upivoi , 
ToV oywov xdrpuiv tuv p.&kwv, %x\ tov 

bpopov- 

Sed intuentes fallit ut Chamaeleon , 

In mille vertens fe pilorum imagines, 
Mutabilem vitae /latum et variabilem , 
Ac improborum denotat verfutiam , 
Oui nequiter pecunia emungunt probos, 
lllujione verjipetiis peEloris. 

Thorax paratus illius de tergore , 
Haud fpiculorunt perforatur ibi ibus. 

Stephanus- de urbibus fabulam de 
tarando ex noftro Ariftotelis libro, 
fed interruptam reddidit, cuius verba 
haec: Txpx TovToig fiebov .Jxvpxtuov, 
0 cvop.yfe.Toti Txpxvbog, uxl pSTxfixk- 
Aet rxg %pbxg tcov rpi^xv, xx-T ov 
uv TGT 0 V y. t?i de dvcSfypxTov , Six 
rrjv pzTxfiokyjv. biog yoip xv y TOTOig, 
roiovTog ylyvsrou tov Tply^x. xxt Stxv- 
px’ c yxp %xpxik£oov , uxl b Tokv- 
Tovg, tov %pbxv p&Txfixkkei. to pe- 
ysSog fiobg , tov TpoaxTOv tov tvtov 
ikxCpcp, cbg Api^oTikTjg 7 repi .Jxvpx- 
aixv xxoveTpdruv. Apud hos efi ani¬ 
mal mirandum , quod tarandus voca¬ 


tur, capillorum colores mutat, fecun¬ 
dum locum, in quo Jit. Efi vero ve¬ 
natu difficile propter hoc. Talis enim 
efi pilo , quatis efi locus , quod efi mi¬ 
raculum. Chamaeleo enim et polypus 
colorem mutant. Magnitudine bovis , 
forma faciei cervo fimilis , ut Arifio- 
teles de admirandis aufcubationibus. 

Eadem fere fcripfit Euftathius in 
commentario in Dionyfii poematium 
de Jitu orbis; edit. Stephani 1577. 4. 
pag 44. Vixit Euftathius faecula 
duodecimo, poli: Stephanum feripto- 
rem faeculi fexti, a quo pleraque 
mutuatus eft. Ita ille : 7 rx-px tov- 

Totg £uov key&Txi Sxvpxcriov yiveaSfxt, 
to p&yeSog ocrov fiobg , zotubg tov tov 
T poaxTov tvtov ikxCpu , r.xkovp&vov 
T xpxvbog, dvaSijpxTov, oui Trjv pzTx- 
fioffiv. pe.Txfix.kkei yxp rxg %pbxg 
TUV Tptyffiv Y.xT OV XV TOTOV bll) , XXt 
xkkoiovTxi, hx&x nxi 6 ^xpxtkecov 
}txl b 7 tokvirovg. 

Job, Damafceni facra parallela tz- 
p\ f cbojv xkbyuov ; edit. Midi. Lequien. 
Paridis 1712. 2 vol. fol. II p. 531: 
yiv&Txt Syplov , 0 nxkelTxi Ta.px.vbbg, 
pdyaSog piv fiobg , ikxtpca de roV tov 
T poaiaTov tvtov epCpepszxTov. kbyog 
e%e: tovtov p&Txfixkkeiv xel txq Tpl- 
%xg t pbg t& tx %xpix, nxl tx bev- 
bpx oig xv iyyvg 'itxTxi , ug bix Trjv 
Tr,g xpbxg opoioTTjTx kxvfixv&tv Tovg 
tVTvy%xvovTxg , uxl TxtiTy pxkkov ij 
T'p 7 repi to Gjspy. xknij bvcsSppxTov. 
Efi bellua, quae tarandus vocatur 
magnitudine bovi non impar , oris au¬ 
tem forma cervo quam fimillima. Hanc 
aiunt inxta ea loca atque arbores, qui¬ 
bus propinqua efi , pilorum colorem 
fubinde mutare , adeo ut ob coloris Ji¬ 
militudinem ab iis , qui obviam fiunt , 
animadverti minime queat,, et hac ra¬ 
tione 


DE TARANDO. 


tione potius , quam robore corporis id 
confequi , ut vix omnino capi pojfit. 

Euffathius, arcliiepifccpus Anti¬ 
ochenus commentar, in Hexaemeron , 
edit. L. Aliatii. Lugduni 1629. 4. 
p. 36: E/i et apudScythas, quos Eoos 
vocant (joHg KctXovpJyou; Acvoig), fera , 
Tarandus nomine , czzz magnitudo quae 
bovi , afpeftus , <yzzz cervo ; fitque ajji- 
111 ilis cuicunque rei proxime venerit , 
coloremque omnium reddit , /ive illa 
arbor, Jive terra , Jive quid aliud fit; 
hinc evenit , zzz difficulter capi pojfit , 
multorumque notitiam fugiat. 

Plinius iib. g cap. 34 pag. 459: 
Mutat colores et Scytharum tarandus , 
z?//W e.v iis quae pilo veftiuntur , 
»//z z'« Indiis hjcaon , czzi iubata tra¬ 
ditur cervix. Nam tkoes (luporum 
id genus e/i procerius longitudine , 
brevitate crurum di/Jhnile , velox /al¬ 
tu , venatu vivens , innocuum homini) 
habitum , non colorem mutant , per 
hiemem hirti , ae/iate nudi. Tarando 
magnitudo, quae bovi; caput maius 
cervino , abfimile ; cornua ramofa , 

ungulae bifidae , villus magnitudine 
tirformti. Sed cum libuit fui coloris 
ejfe , a/zzzi fimilis e/i. Tergori tanta 
duritia , thoraces ex ea faciant. 
Colorem omnium arborum , fruticum , 
florum , locorumque reddit , z?z quibus 
Latet , metuens , ideoque raro capitur. 
Mirum efflet habitum corpori tam mul¬ 
tiplicem dari , mirabilius ct villo. 

Solinus cap. 30 p. 4T: Aethiopia 
mittit et tarandum , boum magnitudi¬ 
ne , bifulco ve/ligio , ramofis cornibus , 
capite cervino , urfino colore et pari¬ 
ter villo profundo Hunc tarandum 
affirmant habitum metu vertere , e? cum 
delitefcat, fieri affunilem cuicunque rei 


67 

proximaverit , five illa faxo alba fit , 
Jeu fruteblo virens , Jive quam aliam 
praeferat qualitatem. Faciunt hoc 
idem in mari polypi , in terra cha¬ 
maeleontes; fed et polypus et chamae¬ 
leon ’ glabra funt , k? fit pronius cu¬ 
tis levitatem proximanti aemulari; in 
hoc novum ejl ac fingulare , hirfutiam 
pili colorum vices facere. Huc eve¬ 
nit , ut difficulter capi pojfit. 

Ariilotelis noftri mentem inter¬ 
pres non fideliter reddidit Equidem 
eam ita reddiderim: In Scythis , 
Geloni vocantur , azzzzzr feram najci, 
inventu valde raram , quae dicitur ta¬ 
randus. Fertur ea villorum colores 
mutare ad colorem eius loci , ubi fue¬ 
rit. Propter hanc mutationem ea di¬ 
citur venatu difficilis effe. Etenim 
arboribus et locis , zzc denique ubicuu- 
qne Jit , colore fimilis fit. Mirandum 
vero maxime ejl , ^zzori mutat; 

reliqua enim animalia cutem mutant , 
uc/w? chamaeleo et polypus. Magni¬ 
tudine c/l , zzzz yo.r; frontis vero for¬ 
mam habet cervo Jimilem. 

Ex his, quae ad Tarandum agno- 
fcendum facere queunt, ita colligo, 
i) Tarandus eft animal quadrupes, 
magnitudine bovis vel tauri. 2) Ca¬ 
put cervo non abfimile, fed duplo 
maius. 3) Cornua ramofa. 4) Vn- 
gulae bifidae. 5) Cutis valde viliofa 
atque crafia, quae fpiculis non pe¬ 
netratur, ita ut corium ad thoraces 
et fcuta adhiberetur. 6; Color na¬ 
turalis fere alini, fed mutabilis, ut 
affimilis fiat cuicunque rei proxima¬ 
verit. 7) Curfu tauro non impar. 
(Phile). 8) Patria apud Scytbas aut 
Sarmatas, fed etiam in patria infre¬ 
quens et rarum animal. Aethiopiam 
folus Solinus patriam fecit tarandi, 
I 2 ied 


Capvt XXIX. 


68 

fed non audiendus, quippe qui fae- 
piflime aut ofcitantia aut ltudio fal- 
fa retulit. 99 Venatu difficilis fera 
et timida. 

Ex his facile intelligitur, taran- 
dum effe cervini generis, cum cor¬ 
nua habeat ramofa, qua in re vete¬ 
res, cum facile in oculos incidat, 
errare non potuerunt. Quam ob 
cauffam repudianda eft fententia do- 
dtilfimi viri Conr. Gesneri, qui lib. I 
pag. 156 kijlor quadrup. credidit ta- 
randum effe varietatem uri In nul¬ 
lam vero cervorum fpeciem omnia, 
quae de tarando legimus, melius 
conveniunt, quam in eam, quae Lin- 
neo vocatur Alces , nofiratibus tjlcnb, 
(Slenbtfyier. Haec fera, quam fae- 
pius vidi in Suecia et Petropoli, ea 
eft proceritate corporis, ut non te¬ 
mere cum tauro comparetur. Caput 
propter cornua cervo non abfimile 
videtur, etfi multo maius. Pili 
etiam eum colorem eamque craffi- 
tiem habent, cuiusmodi a veteribus 
effe dicuntur. Cutem alcis duriffi- 
mam craffiffimamque ede, inter omnes 
conftat, adeo ut corium, ita inquit 
Linneus, globum plumbeum fere 
eludat. Quae omnia abunde confir¬ 
mantur ab his , qui feram diligen¬ 
ter verbis et coloribus depinxerunt. 
Praeter iftos , quos laudarunt iam 
Linneus et Erxleben , pertinet huc 
Johannis Wigandi de kijloria alcis 
Borujjiae differ tatio , accurata lectu- 
que digna ; inferta eft ea A Et is Ro- 
rujjicis 111 p. 6 ro itemque libro a Joh. 
Roiino edito jenae 1590. 8* qui in- 
fcribitur. Vera kijloria de fuccino 
Boruffco , de alce Boruff. et de 'plantis 
in Rornfjia nafcentibus , Porro etiam 
AEla Wratislav. fuppl. 4 p. 35. Pnn- 
tal. Lentneri differt, de alce , praelide 


V. Heinfio, Jenae r6gr. 4; Severini 
Goebelii kijloria brevis de alce , Ve- 
netiis 1595, cuius epitomen dedit 
Lentnerus modo laudatus. ©trals 
fu-ndtfd)e0 9 )?aqa}in I pag. 394. Po- 
tiffimum huc fpectant: Memoires pour 
fervir a l’ kiftoire naturelle des ani - 
maux et des plantes par Meff. de Vaca- 
dem. des fciences ii Paris, a la Haye 
173 r. 4. Nos ad confirmandam fen- 
tentiam noftrain quaedam e Wigan¬ 
di differtatione excerpere volumus. 
”Caput alcis, inquit, valde fimile 
,,eft mulo et quantitate et figura et 
,,colore. Statura mulorum. — Pe- 
,,ftus cum humeris praecipue am- 

,,plum ac robuftum.-In colli 

,,fuperiore parte fiunt capilli altiores 
,,caeteris, quali iuba aut fetae, quae 
,,per dorfum usque ad medietatem 
„animalis fere fe extendunt. — —• 
,,Crines fiunt cinericii et fubnigri, 
,,digiti fere longitudine, craffitudine 
,,fetam porcinam aequantes , et in 
„parte inferiori canefcentes. Ac fiane 
,,mihi initio hoc animal, afini feu 
,,potius muli figuram, praefertim in 
,,capite et colore repraefientare vide- 
„batur, licet crura effent fiublimiora 
,,et corporis atque tibiarum et un- 
,,gularum difpofitio cervum repraefien- 
,,taret Non autem unius fiunt co¬ 
mioris alces. Nam alii maculas ha- 
,,bent fiubalbeficentes fub ventre et 
,,in coxis , alii non; plerique tamen 
,,cruribus albefeunt. — Innoxium 
„prorfus animal et valde timidum.” 
Hactenus Wigandus. 

Alii, uti Agricola , Harduinus ac 
Buffon tarandum veterum habuerunt 
pro rangifero feu fpecie ifta, quae 
in Linneano fiyftemate tarandi nomen 
retinuit. Sed corporis proceritas, 
capitis magnitudo cutisque craffitudo 

huic 


DE TARANDO. 


6 9 


huic fententiae refragantur. Buffo- 
nus quidem in ldftor. natur, quae 
Lipiiae germanice prodiit vol. VI, 2 
p. 53 temere negat, tarandi nomen 
apud fcriptorem Plinio vetuftiorem 
inveniri. Fuide alces olim in Scy¬ 
thia leu Sqrmatia verifimile eft, neque 
fcio , an etiam nunc reliquiae fuper- 
fint. Sunt noftra adhuc memoria in 
regionibus feptemtrionalibus Europae 
et Aliae, funt in Borudia, Livonia 
atque Polonia, et fuerunt haud du¬ 
bie olim quoque in Germania, quod 
iam pridem et veterum teftimoniis 
et rationibus gravillimis probavi. 

Huic fententiae magnum addunt 
argumentum verba, quae in diplo¬ 
mate imperatoris Ottonis M. de anno 
943 ? quod epifcopo Vltrajeclenfi da¬ 
tum eft, leguntur: verno fine venia 
BalcLerici epifcopi in •pago forefienfi 
Trentano thodie Drenthe) , cervos, 
urfos , capreas, apros , beftias infuper, 
quae Teutonica lingua Elo aut 
Schelo appellantur , venari prae¬ 
finiat. Eadem verba repetuntur in 
diplomate Henrici II feu Sancti dato 
Anfrido epifcopo Traje£h a. 1006, 
itemque in litteris Conradill regis 
Adelboldo epifcopo datis a. 1025. 
Hae litterae cinnes infertae funt Joh. 
Bekae et Wilhelmi Hedae libris de 
epifcopis Vltrajeftinis, recognitis et 
•notis kijloricis illuftratis ab Arnoldo 
Buchelio. Vltrajecii 1643. fol. p. 83 > 
101 et 114. Nullus dubito, quin 
Elo fit alces, quae a maioribus no¬ 
this Elch vocabatur et a Suecis ho¬ 
die Aclg , ab Anglis Elk vocatur. 
Confer. Wachteri gtojfarium 1 p.362. 
Differtationes epiftolicael. H. Nunnin- 
gii et I. H. Cohaufen. Francof. ad 
Moen. 1746. 8- p. 23. I. H. Jungii 
hifioria comitatus Benthemienfis, Han- 


noverae 1773. 4. p. 6r. Scblozeri 
2 uicfmed)jel. Spe ft2 p. 79. Etiam in 
Gallia faeculo adhuc fiexto et alces 
et uros adfuide fuperfiites, auctori¬ 
tate Gregorii Turonenlis liift. lib. 10 
cap. 10 et Fortunati lib. 7 carni. 4 
confirmavit Martin in La rcligion des 
Gaulois. Paris 1727. 2 vol 4 IIp.87. 
Recentiori aevo tot filvis ubique ex- 
cilis, tot paludibus exficcatis, caeli 
qualitas non potuit non mutari, quam 
ob caudam animalia quaedam, quae 
ibi olim degerunt, abire coacta funt. 

At nulla res in tota tarandi hi- 
ftoria eft, quae magis non modo a 
lententia noftra, led ab omni veri¬ 
tate abhorrere videtur, quam colo¬ 
rum mutatio ab omnibus commemo¬ 
rata. At cum nemo fcriptor ipfum 
vidit animal, cuius patria veteribus 
parum cognita fuit, cumque de mul¬ 
tis aliis animalibus Scythicis variae 
fabulae in libris veterum obviae funt, 
quidni etiam iftam rem falfam ede 
putemus? Nihilo minus etiam huic 
fabulae aliquid veri fortade fubeft. 
Cum omnes cervi colorem pellium 
pro anni tempore atque aetate mu¬ 
tant, fuit fortade haec res errandi 
occafio. Hanc coloris mutationem 
enarrarunt fortade peregrinatores, led 
vulgus, quod mirabilia amat eaque 
novis fabulis augere lolet, inde ta- 
rando chamaeleontis naturam tribuit, 
qua de re tamen Theophraltus, vir 
inter eundos hiftoriae naturalis feri- 
ptores veteres, acutifiimus, non teme¬ 
re lubdubitavit. 

Denique Ariftoteles hoc loco etiam 
chamaeleontis et polypi mentionem 
iniecit. De tfto quidem nihil attinet 
diderere, cum animal fat cognitum 
fit. Polypus quidem, de quo eadem 
I $ Plu- 


70 


Capvt XXX. 


Plutarchus quaejlion. nat. p. 916 , et 
< 3 ratius Falif. in kalieut. v. 55 p. 206, 
quin lit fepia, dubitandi nullus eft 
locus , atque hanc re vera cutis co¬ 
lorem mirabili modo variare, tefri- 
rnoniis comprobatur eorum , qui ani¬ 
mal vivum obfervarunt. Lectu in 
primis dignum eft , quod Le Cat hac 
de re litteris mandavit; vid .Journal 
det /cavans 1765. Avril p. 474 atque 


Capvt 

Asyerca nva Iv A/Bv^co 7>a,- 
gciy.c\po£vrci ry favclcc, v.a.) lis 
ro drbxrqcv eqyjppev&v hu 7rc'Ahccs 

YjjJ.'c(^CiS &SM(fhv , co£ V7tCY.(pVCp£- 
VOCV TiVOOV , KOi) Z7UGV]UCilv£cS<Xi ‘ 
Y.CU MS KOC,TS~Y\ 7T0CgCCKC7>tj£, 

eCprjaev Ffivov dvrd tcv %qo)k>\> 
jy&Sot /3f/3 ioaaB^oci, 


Natalis de 

Fama ejl in \'Abydo quendam 
dies accejfiffe in theatrum ac fpeUaff 
notafje; qui cum ab in fani a pofea 
pus [e fuauiffime victitafje dicebat » 


inde in FTcuem -^ambiirgifcbeit 
tnaga3itt 5 p. 146. Bellonius etiam 
hac de re nos certiores fecit: ”Quod 
„polypus, inquit, in varios colores 
,,fe commutare dicitur; id quidem 
,,a molli eius pelle provenit, quae 
, facile glubi poteft, cuius colorem 
„nunc album, mox rufum, poftea 
,,lividum, mox variis coloribus di- 
„ftinctum videas.’' 


XXX. 

Ferunt in Abydo quendam men¬ 
te deflitutum, in theatrum pro- 
greiTum vacuum, multosque dies 
illic diligenter, tanquam in eo 
elTent hiflriones, applaufifle, accla- 
mafteque admirabunde; caeterum 
mente recepta dixit fuavius Te nun¬ 
quam , atque eo tempore, vixiffe. 


COMITIEVS. 

infanum extitiffe , per multosque 
quosdam hiflriones, cos que ad - 
fuiffet abfolutus , per illud Um- 




DE DELIRIO IVCVNDO. 


71 


£V A/? v$tf\ Quod Ariftoteles hic Abydi contigffle narrat, Horatius in epiftola 
1! Julium Florum, Argis cuidam ufu veni fle refert, ut adnotavit Petr. Vi&or. var. le(t. 
lib. 3 cap. 9. Infra cap. 193 Demarato cuidam fimile accidifle j dicitur. Sylb. 

vi tOHpivofiivocv] Pollux onomafl. IV, 17 : VTtOxphouy^oct Tx ixp./3s1x, 

iambaea peragere. I. B. 

xvTtp roi> xpovov] Ita Cicero ad Atticum XIV ep. 23 : amariorem me feneSlus 
facit; ftomachor omnia, feci mihi quidem /3s/3tUT0U. Idem in epiftola ad Octavium, 
quamquam Ciceronis epiitolam efle negent critici: quibus ille fptus omnia mi fer et. 
nulli parceret, fibi viveret. Tamen pro xvtip non nemo legere maluit XVTOV* I. B, 
applaudiflej fpedavijfe. 
admirabunde] admirabiliter , 


Hanc luftonam de lucundo deli¬ 
rio, quam Ariftoteles Abydi, urbe 
Aliae ad Hellefpontum faflatn narrat, 
Horatius Argis contigifle ait. Quare, 
ne memoria forte lapfum aliquis poe¬ 
tam exiftimet, pro Argis Argus relcri- 
bendum putavit Torrentius; potuit 
enim patria Argivus efle, qui Abydi 
eo delirio laboravit. Potuit tamen 
Horatius etiam alios auctores, qui ab 
Ariftctele difcreparent, fecutuseffe; 
vid. Petri Victorii variarum lectionum 
libri XXV. Florent. 1553. f°l- lib. 3 
cap.9 p.36. Vel potuit etiam, quod 
re£te monuit Gefnerus Gottingenlis, 
eadem infania bis obfervata efle. 
Horatius epift. lib. 2, 2 r 128 

Fuit haud ignobilis Argis , 
Qui fe credebat miros audire tragoedos , 
In vacuo laetus feffor plauforque thea¬ 
tro ; 

Cactera qui vitae fervar et munia reflo 
More ; bonus fane vicinus , amabilis 
hofpes, 

Comis in uxorem , poffet qui ignofccre 
fervis , 


Et figno laefo non infanire lagenae , 
Pojfet qui rufem et puteum vitare pa¬ 
tentem. 

Hic ubi cognatorum opibus curisque 

refeftus, 

Expulit helleboro morbum , bihmquc 

meraco , 

Et redit ad fefe;. Pol , me occidiflis 
amici, 

Non fcrvaflis , ait , cui fic extorta vo¬ 
luptas , 

Et demtus per vim mentis gratijfimus 
error. 

Similis plane Thrafylaei, cuius Athe¬ 
naeus lib. 12 extremo meminit, fu¬ 
ror, qui naves omnes, quae in Py- 
reeum veniflent, luas efle credens, 
eas et annotabat et emittebat admi- 
niftrnbatque ; ft quae etiam recenter 
appuliflent, magno eas gaudio ex¬ 
cipiens, perinde ac verus dominus; 
quod vero aliquas contingeret, nulla 
inde cura afficiebatur, gaudens quot¬ 
quot evaderent incolumes, atque ita 
plurima cum voluptate degens.. 
Quem cum frater, Athenas e Sicilia 

veniens. 


72 


Cap. XXXL de delirio noctvrno. 


veniens, medico tradens ab infania 
liberaflet, fatebatur iple fe in vita 
nunquam egifte iucundius. Hanc 
hiftoriam litteris mandavit quoque 
Aelianus var. kift. lib. 4 c. 25. Plu¬ 
ra exempla recentia delirii laeti col¬ 
legit Haller in Elementis phyfiologiae , 
tom.V. Laufannae 1763. 4, pag. 566. 
Huc; etiam pertinent Ajacis, qui modo 
ab infania refipuerat. 

Ev tcv (ppovetv ydp rfiisog filog. 

To y.ij (ppoveiv ydp y.dpr dvwfivvov 

HXKOU. 

Suavi fima hic eftvita , Ji fapias nihil. 

Nani facere nil, doloris expers efl 
malum. 

Hanc fententiam e Sophocle citant 
proverbii loco Erafmus et Manutius. 


Conf. infra cap. 192. Ceterum me¬ 
dici noftrates huncce morbum neque 
delirium neque infaniam vocant, fed 
referunt eum ad melancholiam. Lorry 
in libro de melancholia ; edito Lutetiae 
Parif. 1765. 2vol. 8- I p. 5, ”qui, in- 
,,quit, leves rifus captat, iocofus ha- 
,,bendus eft; fed fi praeter modum fefe 
„laetitiae tradit, eaque totus ita occu- 
,,patur, ut rurfus ad gravitatem re- 
„vocari non polfit, morbofum quid 
,,habet, in quo faltem illud eft me¬ 
lancholici, quod adeft mentis error 
,,debilitatae et impotentis, iucun- 
,,diftimus quidem , et de quo mor- 
,,bum depellentibus dicere poffit: 
„me occidiftis, non fervaftis.” 


Cap. 

K cu Iv T ccqocvn ds (pccctv , 01- 
V07100Avjv tivcc, ty]v ph vvvroc pccl- 
yeaSou, rpv npt-qav Je oivcTtooXeiv, 
y.oc) y £ ro y.Asi^lov rov olyfpotTos 
TtfoS TGO ^OOViCi) $lE(pvKctTT£' 7 ic\- 

Aa>v (5e hnyjziQoxjVToov [7T«^fAt'cr- 
Soci JC «<] A«/3f<V, 0V$E7t0TS 0,7100- 
A e<rev. 


XXXL 

Tarenti aiunt cauponem nocflu 
quidem infaniiiTe, interdiu vero 
vina vendidiffe; fed et claviculam 
domus fuae in zona ita conferva (Te, 
ut quamlibet multis furripere co- 
nantibus, nunquam tamen amiferib 


Natalis de Comitibvs. 

Dicunt etiam in Tarento quendam cauponem no diu quidem 
infaniijje , at interdiu cauponari folitum , qui tabernae elavem zonae 
dependentem affervabat , quam cum multi furripere conarentur , nun¬ 
quam amifit. 


Cap. XXXII. de insvla Lipara. 73 

nod ye to v.X sid/oi'] Ifmgrini editio xxi yxp j fed margo Kou ye. Sylb. 

Tov 6utyflCcrog~) to olurjU-X omnem locum habitabilem figuificat, quandoque 
etiam carcerem, quandoque lupanarium, in primis apud Atticos; fed non raro quoque 
cellam vinariam, ut Iit idem quod OlVoSfTjKJJ apud Gcopou. lib. 6 cap. 2- Ita Xenophon 
in oeconom. cap. 15 edit. Eafil. 1555. fol. p. 533 : Tx OlHljpixTX ^V%etVCC, cellas geli■ 
das vino eligendas effe praecipit. I. B. 

7 r&peXitfSfoil kxI] aor. 2 infui, med. verbi irttipoupiw , aufero. 1 . 13 . Indura 
abfiiut a Leoniceni et Camotii edit. Sylb. 


Hoc de morbo rogavi iudicium 
Wrisbergii, collegae coniunililTimi, 
qui Tarentinum febri noidurna cum 
delirio laborafle, exiftimat. Eius¬ 
dem morbi exempla prodiderunt Do¬ 
donaeus in Obfervatl meclic. pag. 21, 


Tulpius in obfervat. med. p. 22. F. 
C. Medicus @efd>id)te periobijeber 
$ranfl)dtett, I cap. 37. Tarentum, 
Txpxg, eft urbs nobilis Calabriae ad 
mare. 


Cap. XXXII. 

Ev <Jg Antolqct ryj vy\<tc y Xeycv- In Lipara infula aiunt quidam 
a iv hvocl rives yrjv , eis rjv eotv terram reperiri, qua, II ollam 
Kgifyiuai %uTqocv, ep&oiXXovres obruas, quicquid iniicias, lixetur. 
0 e&eXcvi7tv , exjjoveriv. 

Natalis de Comitievs. 

At in Lipara infula quidam terram effe autumant , in cpia 
fi olla cooperiatur , quidquid fuerit iniedtum , Jlatim coquitur. 


K 


Lipara 


74 


Capvt XXXIII. 


Lipara, infula maxima ex feptem, 
quae Aeoli feu Aeoliae infulae, Lati¬ 
nis etiam Vulcaniae feu Vulcani ap¬ 
pellantur, vel etiam ab ipfa Lipara, 
quippe quae celebrior erat, Lipa¬ 
raeorum infulae. Pertinent huc po- 
tiffimum , quae diligentia Cluveri 
congedit in Sicilia antiqua lib. 2 cap. 
14. Hoc capite atque iis, quae hoc 
excipiunt, fermo eft de regionibus, 
quarum folum naphtha live petro- 
leo fubtilidiino penitus repletum eft, 
unde vapor indammabilis exiftit, qui 
facile flammam concipit. Tali in 


terra fi olla foveae recens faelae im¬ 
ponitur, et vapor fub olla accendi¬ 
tur, ardet ille per longum tempus, 
ita ut caro hoc modo , fine ligno, 
commode lixetur. Neque caro tan¬ 
tum, fed, quod multo magis mirum 
eft, etiam calx eadem ratione e la¬ 
pidibus coquitur in Perfla circa Baku , 
quod optime prodidit Gmelinus iu- 
nior in itinerario III pag. 41. Li¬ 
para infula habuit quondam montem 
ignivomum, de quo conf. quae a no¬ 
bis fcripta funt ad cap. 35. 


Cap. 

E?/ Je' y.cc) ev M rj^icc y.cc) iv 
^iTTor/Jvy rijV II equinos 7rvgct 
KXioysvcc, Toc yev IvM rjfllct , cKt- 
ycv, rcc de iv '¥ittock!v% , ttcAu 
y.cc) xoc&ocgov rfj (pXoy). ciio y.cc) 
yocyeife ioc uqcs cIvtm y.ocreay.evcc- 
C£V 0 VGQV QoCCTtKsVS. OCyCpOO 
de ev cycchors rc7rcts y.cc) cvy. [sV] 
ocvooyocLcis. ivrocv&cc <Jg vvy.rooq 
y.oc) y.sB' rjyeqccv (pccveqoi. rcc 
d' evYlccyCpvKlci^ vvv.rooq ycvcv. 


XXXIII. 

In Media Pfittacine, regione 
Perfidis, ignes quidam iugiter 
aefluant, illi quidem modice, hi 
autem vehementer, flamma pura 
lucenteque efflagrantes, locis uti¬ 
que planis, non acclivibus. Quam 
ob rem et rex Perfarum iflhic 
coquinas extruxit. Confpicui 
funt hi quidem diu nodluque, alii 
vero in Pamphylia nodlu tantum. 


Natalis de Comitibvs. 

Sunt ignes ardentes in Media et in Pfittacina Perfidis , qui 
funt in Media parum ardent , at in Pfittacina frequens ef flamma 

et 


DE IGNE IN PSITTACENE. 


7? 


ei fplendida. Idcirto et rex Perfarum multas coquinas ibi extruxit. 
At ambo in locis fimt planis, non autem falebrofis. Hic funt 
ignes et per noctem et diem confpicui, quamquam nothi fotum lu¬ 
cent in Pamphylia. 


Rectius SP 'iTToiuyvijj , ut mamfeftum e Stephano Byz. S v t e. 
Inclufa £u, abeft a Leoniceni et Camotii edit. Svn. 
Legendum Toi Tte.fi II Oi/aCpvklxu. S t e y h. et S Y l b. 
in Pfittaccne. N i c. 


tU 'JP'.tTXYAVf\ 

OVX tU XUCO^xkoic] 

roi I’ eu YlxfitpvXix] 

In Media] Et in Media et 
locis uti(|ue planis] utri que. 


Equidem haec latine ita reddam : 
Sunt in Media et in PJittacene Perfi¬ 
dis ignes ardentes; qui funt in Me¬ 
dia parum ardent, plus vero qui funt 
in PJittacene et hi quidem clara flain- 
7 na. Propterea etiam apud eos coqui¬ 
nus infiruxit rex Perfarum. Atque 
ambo funt in locis planis et non in 
jalebtrofis. Ibidem funt ignes per no¬ 
dem et diem confpicui , fed in Pam¬ 
phylia nodu tantum lucent. 

De regione Perfidis Pfittacina di¬ 
cta nihil afferre pofium, nifi men¬ 
tionem , quam ex Ariftotele noftro 
iniecit Stephanus de urbibus v. Wir- 
Tcturj , qui quidem non Pfittacinam, 
ied 'jp ittxk}]Uj]U vocavit. Neque 
plura afferre potuit Gronovius in an¬ 
notationibus ad Stephanum. For* 
tafle eadem eft vel regio vel urbs, 
quae Straboni lib. 15 p. 732 E<t«- 
nyuij et Plinio lib. 6 cap.27 p* 334 


Sittacene et, ex Harduini conieflura, 
etiam lib. 2 cap. 106 p. 122 dicitur. 

Terram naphtha plenam fpargere 
fubinde flammulas, quae vel noctu 
tantum, vel etiam interdiu confpt- 
ciuntur atque interdum fubito exlpi- 
rare folent, certum eft. In primis 
huc faciunt, quae phyfici comme¬ 
morarunt de ifta regione Florentina, 
quae Pietra mala vocatur, cuius fre¬ 
quentes flammulas incolae fuoco di 
legno vocare folent. Operae pretium 
eft, ad verba Ariftotelis explicanda 
conferre, quae habet de la Lande 
in Voyage d’un Francois par lltalie II 
pag. 134 et inde Volkmann in 9 tacl)s 
vtdftcn von ^talien I pag. 445. Po- 
tiflimum vero lectu digna eft relatio 
a Foiigeroux inferta commentariis 
AcademiaeParifinae anni 1770 p 45, 
unde praecipua excerpli in 

lifcb: d?onc*mifd;ct* 33ibIioti?e£ V 

K 2 pag. 


7 « 


Cai-v.t XXXIV. 


pag. l$6. Magis etiam ad rem no- 
ftram faciunt, quae Kaempferus de 
Perliae peninfula Okesra litteris man¬ 
davit in Amaenitat. exoticis p. 27r, 
cuius verba digna puto, quae adfcri- 
bantur. "Invenimus, inquit, ibi de¬ 
minorantes viros circiter denos, di- 
,,verfo in opere circa ignem occupa- 
,,tos; alii enim ahenis et ollis ficli- 
,,libus rimae non nimium aeftuanti 
,,impolitis, prandia parabant pro do- 
,,medicis vicini pagiSroganni atesga- 
„wa, ab igne hoc ita didi; alii 
,,lapidibus aliunde adveclis cumula- 
,,timque impolitis, calcem cremabant, 
,,paratamque digerebant in acervos, 
,,naviculis devehendos” caet. Plura 
qui de ifto campo ardente circa ur¬ 
bem Baku legere vult, adeat praeter 
Gmelinum iam laudatum : 
manno 23ergafabemte II pag. 334 ; 
HlttUtTO 3ittfftfcl;c ©ammlttng VII 


Capvt 

os ycci 7rsfi Antccvluv , 

7IQ0G TCtS ofiCtS TtJG A 77oAAaW IciTl- 
Hos hvc&i rtva 7r erqccv, e£ yjs ro 
fxh otviov 7tvq cv (pocvsqcv sgtv’ 
f7Tei$o&v ehctiov i77/%u3'# I 71 

ccvTijv, iy.(pAeyouTctt. 


p. 331; et alios, 

quos laudavit Baumgarten in ‘illiges 
mctncr 2BdrT)i}toric vol. 6 praef. p.41. 

Ariftoteli noftro mirum vifum eft, 
quod, cum alioquin montes tantum 
ignes eructare folent, campus planus 
eiusmodi flammas alat; fed interelt 
haud dubie difcrimen magnum. Ni¬ 
mirum terra, ut dixi, naphtham im¬ 
bibit, quae vaporem exhalat inflam- 
mabilem, vel quae potius ipfa abit 
in vaporem. Attamen verilimile 
omnino eft, oriri naphtham in a icino, 
monte Caucafo, atque inde terram 
bibulaln tranare, ex qua naphthae 
magna copia in mare Cafpium influit, 
quod inde amaritatem trahit. Quam 
ob cauflam hi errant , qui naphtham 
e mari ortum ducere credunt. In 
Pamphylia quidem qui naphtham re- 
pererit, novi neminem. 


XXXIV. 

Aiunt, circa Atitaniam, iuxta 
colles Apolloniatidis, petram elTe, 
in qua latens ignis non appareat 
quidem , fed fuperinfufo oleo 
exardefcat. 


Natalis de Comitibvs. 

In locis montanis Apolloniatidis iuxta Atitaniam , petram qnan¬ 
dam effe aiunt, ex qua ignis emanans non cernitur; at cum in 
illam oleum effunditur , continuo flamma exurgit. 



DJ2 igne t-N Atintania'..- 77 

7 rspl ATiTdVtxf'] Atititniam habet etia{n interpres.; .at Stephnbus Byz. Ar;y- 

TXVtXV. S Y L-B. 

7 rpog rote opinio] Leoniceni et Camotii edit., habent: roTq ofiloig rotg AttoA- 
XlcyidTioog. Syle, 

iuxta colles] iuxta fines. 
latens] emijfus. N i c. 


Cafauboni editio habet Arivrxvlcev, 
fed Duval nihilo fecius fcriplit Ati- 
7dvixv , atque hoc minus redde. 
Fuit enim Anvrxvix portio Macedo¬ 
niae , terte Stephano pag. 134 , qui 
etiam p, 94, ubi omnes urbes, quae 
nomen Apolloniae habuerunt, eam 
ipfam, quae in Macedonia fuit, nomi¬ 
navit. Strabo pag. 502 Atintanes 
Macedonibus attribuit. Multo corru¬ 
ptius etiam in noftro libro infra c. 139 
legitur : 7rjg t&v AtA W 7 ‘lvm %a ’>pctg, 
ubi Ativtxvcov legendum efle, mo¬ 
nuit iam Vortius ad Scylacis periplum. 
Liceat offerre coniecturain, quae mi¬ 
hi Lucii Ampelii librum memorialem 

Cap. 

A eysroit de koc) tcc s^oo zrhwv 

HfCCKASIdOV KOCiS oSui, rct /usv, $ioc 
770CVT0S' TCC de, VVKTOOg filCVOV, COS 
A vvcovos sts^IthAovs V.OC) TO 

?v [ry J Amasce de (pccvegcv v.oc) 
(pXcyoofes, ov /ur}y ppcefcts, ocKAoc 
WKTCS /UQVCV. 


legenti nuper enata eft. Cap. VIII 
in libris nortris ita : Ab Apollonia, 
Athamantia millia paffus quinque in 
monte Nymphaeo , ibi ignis efl, et de 
terra exit flamina. Nullus dubito, 
quin Iit legendum : Ab Apollonia 
Atintaniae. 

Rem ipfam vero, quam hic me¬ 
moriae prodidit nofter, ita explico; 
exiit fortafle e petra igneus fervor, 
qui oleum infufum accendere potuit. 
Sed reliqua quae huc pertinent, re- 
fervamus ad cap. 139, ubi eadem ree 
copioiius retractatur. 


XXXV. 

Ferunt, ex columnis Herculis 
incendia alia quidem iugi flamma, 
otnnique tempore flagrare, alia 
autem no&u tantum, ut Periplus 
feribit; flmilem et in Lipara, con» 
Ipicuum quidem ignem lucentem- 
que, fed nocflu tantum, 

K a 


Nata 


78 


Cap, XXXVr DE VVLCANIS. 

Natalis de Comitibvs. 

Fama ejl loca etiam ardere extra columnas Herculis , quaedam 
alia fplendent nocht tantum , alia femper, ficuti in Anonis naviga¬ 
tione conscribitur. Atque in Lipara ignis ejl confpicuus et flamma¬ 
tus locus , non tamen per diem , fed noffiu tantum. 


iv T7J Llirdpx] Inclutus articulus rlj abeft a Leoniceni et Camotii edit. Ex 
Annonis autem TeptTrXcp , quod citat, extat Frobenianae editionis pag. 40. Syle. 
ex columnis] extra columnas, ... ut Hannonis Periplus fer ibit. 


Hanno, Punicus feriptor, auctor 
Peripli, dux fuit Carthaginienfis, cu¬ 
ius de aetate magnum eft disfidiutn 
inter viros eruditos. Habemus ad¬ 
huc interpretationem Graecam huius 
peripli, quae vetuftiflima videri pot- 
eft, cum iain ab Ariftotele noftro 
hic laudetur. Verba , quae nofter 
cogita de videtur, haec funt: dtp ece- 
poofiev — vvarog 7 rvpotre srokXx noao- 
pesvx , wx.) (pcoVTjV dvAcev puovopcev. 
Nofte multos ignes vidimus et audivi¬ 
mus tibiarum vocem , caet. Atque 
aliquot diebus interiectis : vmxoq tt,v 
yyv dpewpw/xsv, (pA oyog fiezijv. iv 
/J.4<TCC 6 ' 7]V yklfictTOV Tt Ttvp , TWV «A- 
fuv /.tsijov, ccTTOfievov dg Hoxu rwv 
uzpcov. tovto <T fluspxg , opog tCpxl- 
vsro fjciyistov, Sfewv o%pifioi nakovpt&vov. 
Apparuit nobis de notie terra flammis 
plena, cuius in medio ignis altiffimus , 
maior que caeteris , Jidera attingere vi¬ 
debatur ; diurno autem tempore mon¬ 
tis maximi fpeciem prae fle ferebat, 
quem deoruv » vehiculum appellitabant. 
Ad haec verba If. Voffius iu Melam 


3, 4 Q, 46 ait: ”Vtrum vero Aethio- 
,,pes interdiu fugientes, noctu autem 
,,fe colligentes, ac facibus, clamore, 
,,tympanis ac incenfis pyris belluas 
,,abigentes, pt etiam num apud ipfos 
,,fieri folet, caudam huic fpectaculo 
,,dederint; an vero naturali hoc fa¬ 
lcium fit ratione, ex apparitione 
,,nempe ignis illius, quem fatuum 
,,appellamus, qui adeo frequens eft 
,,in zona torrida, ut toti in Aethio- 
,,pia campi noctu ceu ftellis collu- 
,,ceant, id vero non addit. Ego 
,,poftremum verum efie exiftimo.” 
Atque hanc etiam Ariftotelis noftri 
fu i fle fententiam, palam eft. Neque 
disfentio , attamen primos ignes, 
quando tibiarum et tympanorum fo- 
nus audiebatur, ab Africanis accen- 
fos puto. Equidem utor editione 
peripli, quam olim praefide I H. 
Boeclero examinandam propofuit I. 
1 . Mulier, Argentor. 1661. 4. Reli¬ 
quae editiones enumerantur a Fabri¬ 
cio in Bibliotheca graeca I pag. 43. 


De 


Cap. XXXVI. DE PlTHECVSlS INSVLIS. 


79 


De Lipara infula quae hic com¬ 
memorantur, ea varii auctores veteres 
Comprobarunt. Theocr. iclyl. 2 v.134: 
'E^jojv <T clpu. hki Anrxpxtov 
YlxXXdmg A CpxAoio c rdhxg (pXoyspw- 
repov ouSei. 
Amor faepe Liparaeo 
Vulcano ardentiorem flammam in¬ 
cendere folet. 

Sil. Ital. lib. 14 v. 56, 57. 

Nam Lipare , vaftis fubter depafla 
caminis 

Sulphureum vomit exefo de vertice 
fumum. 

Eadem Paulus Silentiarius, poeta fae- 
culi fexti in carmine de aquis Pythiis 
expreflit verlibus, quorum interpre¬ 
tatio haec: 

Et in Lipara infula 
EJl halitus caliginofus , 


Qui noHu refplendens. 

Emittit faxa fufurea , 

Quae tonitrus inftar valde fremunt , 
Ac vifui rem omnem fubdunt. 
Confer. Plin. i 11 cap. 9. Strabo lib. 6 
p-423. Ille ignis iam ante aliquot 
faecula extinclus eft. Nam Fazell. 
"infula, inquit, haec ex pluribus 
,,crateribus olim ignem evomebat, 
„quorum ora et veftigia adhuc cer- 
,,nuntur." Idem confirmat Bonanni 
lib. 3 de pyrolog. "Superiori faeculo 
„extin6U prorfus fuere ignes, live 
,,abfumpta omni lulfurea materia, 
,,five alia de caufla; eorum tamen 
,,veftigia adhuc cernuntur.” Conf. 
SDeo&at frc ^olomieu Sieife nad> 
bcn £tparifd)cn 3rttfeln, pag. 75. pos 
porpitfcfi botn 9 }?eerepag. 140. Conf. 
quae iam annotata funt ad cap. 32. 


Cap. XXXVI. 

E’ ivai Jg Kotl h n&pv.ovcciis Aiunt et in Pithecufis infulis 

(pcafi 7rjqooc)es y.h y.cc) aeftuaria elTe, ignea quidem vi 

Iy.to7!oos , ov fpv KcuofASVov, fetventique fupra modum ardore, 

nec tamen dammam mittere. 

Natalis de Comitibvs. 

Dicunt etiam in Pitheu fis ferventem et calidum ignem mirum 
in modum referiri, non tamen ardere. 


ThSrjHovcoci, Pithecufae feuPithe- 
cula, infula in mari Tufco finuque 
Campano ftta, quae hodie 11'chia vo¬ 
catur. Habuifte olim montem Epo- 
pon, ex quo flamma repente emicuit, 


prodiderunt Plin. lib. 2 cap. 88 p- 114 
et Strabo lib. 5 p. 248. Quin etiain 
faeculo XIV varios huius infulae col¬ 
les flagrafie , ingenti cum damno in» 
colarum, ex hiftoria conftat. 

Cap. 


8p Cap, XXXVII. de igne in Lipara. 


Cap. XXXVII. 

To f Iv r# A iTCocpci 7 Tors Y.cc) Porro alterum in Lipara, in- 
€Khet7rsiv (pria} Zevo(£)xvy]s err\ sk- quit Xenophanes, interdum annis 
xaifisKcc, tm (i tQ^o/jiw £7ro&v§. A- fexdecim prorfus extingui, deci- 
SeiV' mo feptimo rurfum redire. 

Natalis de Comitibvs. 

Scnpfit Xenophanes annos fexdecim in Lipara illum (ignem) 
defeciffe, at anno decimo feptimo rediiffe. 


TU) cJg b3Soixt(\ fxibaudienduin &ir) Sitix. Syib. 


Xenophanes, cuius auctoritate 
nofter utitur, eft, mea opinione, 
idem, cuius dogmata phyfica pallim 
in libris Ariftotelis partim celebran¬ 
tur, partiin refelluntur, quo in pri¬ 
mis pertinet libellus de Xenophane , 
Zenone et Gorgia , qui in editione 
Duvallii repentur vol.2 p. 834. Ifte 
Xenophanes natus Colophone, e pa¬ 
tria exui conceffit in Siciliam, ubi 
infula Lipara ei facile innotuit. Li¬ 
ber eius 7 repi (pvcewg laudatur a Pol¬ 


luce lib. 6 cap. 9 p. 590. Ccnf. Laer¬ 
tius lib. 9 fegm. 18 p. 557. Fabricii 
bibliotheca graeca I p. 796. 

De re ipfa, verifimile non efi, 
pofle annum, quo mons iterum ignes 
evomiturus fit, certo flatui. Neque 
Vefuvius periodum vel certum tem¬ 
pus fervat, quod recle iarn edocuit 
Thom. Ittigius de montium incendiis . 
Lipf. 1671. 8. p. 319 - 


% 

Cap. XXXVIII. 


Lov 0 ev ry Airvy gvccr.oc, cure 
(pZcyoo^rj (pctah, cvts crvvs 
iXKKu Del tscaaojV stocv yhsaScci, 


Illam quoque ignis favillam, 
quae ex monte Aetna folet erum¬ 
pere, aiunt eiTe nec flammeam, 
nec continuam j fed pofl multos 
annos redire. 


Nata- 


C. XXXVIII. DE Aetna. C. XXXIX. de igne circa Lydiam. g1 


A TALIS DE 

Ignis undam in monte Aet i 
neque effe continuam , fed pluribus 

TtoXXcvv et r xv\ Antea legebatui 
praepofitione £ix, ut in tiloc %Q0'JW. Ste 


0 '< pvcateg funt, inquit Palmerius 
ad Strabonem lib 6 p. 268) ubi etiam 
de Aetna fermo eft , rivi veluti et 
fluenta ignitorum lapidum immenfo 
fornacis Aetnaeae calore fuforum, et 
fulphuris, qui rivi ab Aetnae cratere 
evomuntur, et inde per fubieclos cam¬ 
pos fluunt omnia adurentes. Recle 
omnino. Hodie Italis dicuntur Lave. 
Minus recie Cafaubonus putavit, 
pvxzx vocari a Graecis, quam Plinius 
lib. 3 cap. 8 favillam ferventem dixit. 


OMITIEVS. 

neque mediocrem exiflere aiunt T 
de caujfis exoriri. 

ciiriwv. Sic refte ex veteri libro, pofit-t 

P K. 


Praecipua genera rerum, quas Aetna 
eructare folet, recenfuit Strabo lib. 6 
p. 420 hifce verbis: nxi rore . fk'J 
ymy.oiQ dvxTt&jjeTCOvroQt tot k de (pXoyxg 
uxi XiyJVQ, xXXots de xxl p.vdoove 
dvxOvffwvrog. Aliquando rivos liquo¬ 
ris igniti emittit , aliquando flammas 
et fuliginem , interdum etiam mafflas 
exfrijflat. Plura qui defiderat, adeat 
recentiores , qui accuratius in mon¬ 
tium incendia inquiiiverunt, in pri¬ 
mis Hamiltonum. 


Cap. XXXIX. 

A systeti de v.a\ 7 refi Avdav Ferunt circa Lydiam ignes 
dvot<ptqsa&cu 7tvq Ttcly.Ttk.r^ec^ emergere immenfos, diebusque 
y.oc) xoilsuScci e(f vipereis iTtrcl. feptem ardere. 


Natalis de Comitibvs. 

Afferunt et circa Lydiam plurimum ignem nafei , ai eque per 
dies feptem ardere. 

h Non 


/ 


82 


Cap. XL. de rivis ignivm. 


Non flatim occurrit alius fcriptor, 
qui montis in Lydia flagrantis men¬ 
tionem fecerit, quo in tractu hor¬ 
ribiles ac frequentes terrae motus 
fuilfe vel e Strabonis lib. i p. iol 


conflat. Conf infra cap. I88> Num 
forte legendum eflAua/av? De Ly¬ 
ciae montibus ignivomis teftimonia 
dabimus ad cap. 139. 


Cap. 

@6&v potior ctrcv de ro iv Etv.e- 
hloc 7teq) rcv qvoixoi yivcyevov. r 0 
ydq 7>\dros Wi ro rqs rov rtvqog 

dvc&Qae.OdS re(T<TCtqdy.OVrc& IV* 

ro de inpw cv (plqsrou, rqidv. 


XL. 

Cum primis vero admiratione 
dignum eff, quod circa Siciliae 
craterem inquiunt, ignium emi¬ 
cantium latitudinem fladia quadra¬ 
ginta patere, altitudine autem vix 
ad tria usque tolli. 


Natalis de Comitibvs. 

Admirabile efl id, quod attinet ad undam ignis in Sicilia; 
nam ebullitionis ipftus ignis fpatium ejl Jladiorum quadraginta, at 
in fublime non fertur per tria fladia . 


CV (piperxi] Fuit qui maluit ctVTOV. I. B. 

quadraginta] Sic Cafauboni editio et Latina illa, quae prodiit Lugduni anno 
1578- Sed male editio Wecheliana anni 1593 : quadringenta. I. B. 


Loqulturnofter de rivorum ignium roo xxToctpspovroci. Ignis, qui cx Aetna 
feu Lavarunt vaftitate , cuius exem- evomitur, fluxti fuo •proxime in Cata- 
pium legitur in Strabonis lib. 6 p.269: naeum agrum devolvitur. 

6 pvotneg ktg rqv Ki xtxvouxv kyyvrci- 


Cap. 


Cap. XLI. de lapide Spino. 


83 


Cap. 

<&<xal Tcv sv ry Qqccy.y A/- 
&0V TCV KOCXoVpLSVCV V7UVGV, $tCCY.O- 
7 ihroc KocleaScti , y.oc) uvvTs^revTa 
Tiqos scivTcv, d)(T7req rrjv cypccql- 
A >JV, CVTOOS Y,CGK£lVOV hs so&vtcv 
Te$evroc y.ou £7riqqcavcpevcv v$ccn, 

YOilsoScii • TO <T CiVTO 7SCISIV Y.OC) 

TCV /UCXgt&tXV. 

Natalis de Comitibvs. 

Lapidem, qui ejl in Thracia et vocatur J'pinus , disfeidum afje - 
runt comburi , atque rurfus compofitus, Jicut fmaritta et iuxta fepo- 
fitus et aqua irrigatus comburit, quod ipfum facit etiam maritha. 

Trjv fffixplkrjy~\ Non lapidem e fle, quod tamen, de lapidibus qui fcripferunt, 
certe quos confului, putant omnes, ad Solinum iam Salmafius obfervavit p. 179 a. D„ 
H fxxpikq fmtt minuti carbones , qui in fornace fabri ferrarii in unum fubinde ad gregan¬ 
tur , et aqua ajpergnntur, ut magis arde aut. Sic quoque Krotianus nomen interpretatur: 
oi (ppvyxvolS&tg nxi punpvi xvSrpxKsg ovreog viro Ttvoav uxXovvtxi, ex arida et 
fnrcnlofa materia fuccenfi carbones, et minutae prunae. Vid. Foelii oeconom. Hippocratis 
Nempe pertinet glofla ad Hippocrat. rnorb. mulierum 2 p. 648- Foef. (edit. Wechel. 
Francofurti 1595 feft. 5 p. 215): tt\v 6d GTT0$d]V, kxI TTjv fxxptkijv kv rw fiodpeo 
VMTxknttilV • Vocem minus notam interpretaturus Erotianus pofuit /xxplkyv. 61 Cfpv- 
yzVLO$£ig %■ T. A. Vnde facium eft [XxpikrjVOl 01 (ppvyxvwSeig. Quod vero addit 
Salmafius: Perperam legitur apud Philofophum Tr\V CptxplkrjV, et quod ipfe dat (ixpihjV, 
longe a vero aberrat. Nimirum ut /xtnpog et aiimpog, pUkodq et cptikx^ , /xvpcuvci 
et fffii'jpxivx dicitur, ut ex /xvppx facium eft (Tptvpvx; fic [xuplkt] dixerunt et Gixx- 
piktj 5 nec quicquam eft mutandum. N 1 c. Edit. Iiing. habet cpixpikkvv. I. B. 

L % Tov 


In Thracia, aiunt, lapidem, 
quem fpinum vocant, disfedum 
ardere , compofitumque rurfus, 
quemadmodum et fmarillem aqua 
per fu Tum accendi, utrimque non 
abfimilein , maritham quoque 
oflendere. 


84 


Cap. XLT. de LAPIDE SPINO. 


rov fiupi^xv] Maritham habet interpres quoque. Verius nc fit fypxUixV, 
non aufim affirmare. Fit autem uTpxutov mentio non infra tantum (cap. 125 )» 
etiam in Alexandri -problem. p. 322, 17- Hrfvov quoque mentio fit iterum (cap. 194); 
non multum abfimrlis alia narratio,, eit cap. 125- S VIB. 

TOV uxpidl’x'/\ Hanc vocem proruis vitiofam, et TOV vx(pSfxv legendum effe, 
iudicat Salmafue- Barbarum hoc vocabulum faepifiime corruptum eft. Exempla ad 
Ammiani lib. 23, 6 p. 400 Gron. dedit Valefias. Nic. 
fmarilem] ramenta prunarum. 
utrimque] utrumque. N 1 C. 


Quos lapides nofter recenfet, quin 
ilti ad illud genus mineralium, quo 
poti (limum lithanthraces et fchifti alu- 
minares comprehenduntur, pertineant, 
dubitari non poteft. Eo etiam referri 
debet lapis Thracius veterum. In- 
(ignis eft enim harum rerum affini¬ 
tas , quamquam hi, qui, pro more 
veterum , colorem vel quidquid for¬ 
tuito adeffe aut abefle folet, refpi- 
ciunt, magnum inter iftas dilcrimen 
animadvertere (ibi videantur. De 
Thracio quidem lapide pofthac (cap. 
125) feparatim loquutus eft nofter. 
De fpino eadem, quae hic legimus, 
prodidit etiam Theoplnaftus in libro 
de lapidibus §. 24, fed pro more, 
paulo accuratius, quam ob caudam 
eius verba adferibere conducit. oV ds 
•Axhovai gttivov , og ijV iv rolg para. A- 
A oie, roiovTog &ixncnreig' nxl avvT&^slg 
Trpog Lcivjov , sv rtv j/Afip TiUipevog 
%xi&Txi y.xi ptxkXou ioiv &mypsHX( 7 y 
xxi Tr&pipccvq ng. Lapis quem dicunt 
fpinum , in metallis reperitur , qui dis- 
fcEtus , et in fe congejlus , ad folem ji 
ponatur , uritur , quod vel magis eve¬ 
nit , Ji infpergat et irroret aliquis. 
Schiftos aluminares bitumine fatura- 
tos, quando cumulatim aeri, pluviae, 
foli atque tempeftati exponuntur, 


facile ignem concipere atque flamma 
confpicua ardere, res eft certiffima, 
cuius exempla palfim occurrunt in 
(criptis phy deorum. Ita non raro 
accidit, ut cumuli fchiftorum, unde 
inBohemia ad Commotau alumen co¬ 
quitur, ardeant. Vid. Henkelii py- 
ritologia p. 759. Eiusmodi fchifti in 
Thracia funt copiod, unde iam olim 
magna aluminis copia in oppido 
Cypfella feu Chapfylar confecta eft, 
quod fufe lateque expofuit Bellonius 
in ohfervationibus itinerariis lib. 1 
cap. 61. Conf. hiftoria aluminis a no¬ 
bis confcripta et inferta volumini 
primo Commentationum foderat, fcient. 
Gottingenfis , quam etiam diligentius 
retractavimus in ^cifttdqen 311 r (J>(: 
fct)id;tc fer (Arftnbunqen vol. 2 p. 92. 
Salmadus ad Solinum p. 179 pro 
GTtiuoc mavult legi GTtlkog ,. quod no¬ 
men ab Hefychio dicitur irirpci 7rw- 
pufo]g, %oipxg. Idem pro cpxplh] 
legendum putat p.upikp^ quod nomen 
dgniiieat pulverem carbonum , qui 
in fornace fabri ferrarii adgregan- 
tur, et aqua adfperguntur, ut magis 
ardeant. ToV /xxpifrcti/ mutat idem 
Salmadus in tov vx(p&xv, quibus de 
coniecluris iudicare meum non eft. 

Cap. 


V 


CaP. XLIT. DE METALLO CRESCENTE. 8? 

Capvt XLH. 

<&lXl7t7!0VS rqs MuksIo- 
vius elvui At ' : ycvcri uhruXXu , ij* 
d>v tu iy.@uXXcy.svu uTrcvuqp.uru 
uvjffuvsvSui (pueri v.u) (pveiv %qv- 
alov , ku} tovto e nui (puveqov. 

Natalis de Comitievs. 

Circa Philippos Macedoniae metalla ejfe afferunt , quorum 
frujla etiam augeri inquiunt , aurum que producere , quod ejl omni¬ 
bus confpicmim. 

disiecta] disfeUa. edit. Wecfrel, 

Philippi , urbs Thraciae, olitn tionem me recle percipere, ndfir- 
Crenides dicta, quam Philippus, in- mare non aufim. Dicam tamen, 
hians auro vicini montis Pangaei, ex- quid mihi de ea videatur, ut, fi 
pugnavit iunxitque Macedoniae, quo quid aberro, meliora, qui fciunt, 
facto urbi nomen fuum indidit. Vid. doceant, Sermo eft, puto, de mi- 
Diodor. Sicul. lib. 16 cap. S. et in pri- neris, quae aeri expolitae fatifeere 
inis Strabo lib.7 in excerptis p. 511 a. vel dilabi folent, quo facto metallum 
Fuerunt ergo ibi minerae auri, im- nobile, quod prius obvolutum erat, 
mo funt etiam nunc in vicinia. Conf. in conlpectum venit et recens natum 
Belionii itinerar, edit. Cluiii pag. 48. videtur. 

Fabulae vero, quae hic legitur, ra- 

Capvt XLIIJ. 

&uai v.u) ev YjoTtqu 7isfi rov Aiunt et in Cypro, circa Tyr=* 
A eyopsvov T vgqlxv %u?\kcv cpciov rhiam quam vocant,, ferrum na- 

L 3 tura 


Circa Philippos m Macedonia 
ferunt metalla inveniri, quorum 
ramenta crefcant disiedta, aurum¬ 
que manifeflo producant. 





Cap. XLIII. de cvpro Cyprio. 


86 

yiyvecr&cti' y.ccrccxoxpcwTef yccq, 
cos’ eomev, hs fAinqcl, a7Seiqovaiv 
duTov' hroi v^ciroov bxiyevcy.l- 
voov , c&v^dvETui ku) clvieTcct, kcc) 
cvtcos (jvvuyeTcUr 

Natalis de Comitibvs. 

In Cypro iuxta Tyrrhiam nuncupatam aes fieri aiunt, quod 
in parva frufi a diffecantes feminant , atque imbribus factis augetur 
et exit , quo pacto colligitur. 

iloci dvierui] Pro dvterai erat i^avl7]Ci. Steph. et Sub. 

%OiXuov ofioiov] In exemplo huius libri quod eft in bibliotheca academiae 
noftrae, adfcripfit., nefcio quis, oy.olwg pro o/aoiov. I. B. 

cvvdyerxi\ Edit. Ifing. p. 547: avva.yd.yer c>u. I. B. 

ferrum] aes. 

ut colligi queat] Iu editione Wecheliana: fur git que ut colUqneat. T. B. 


tura ae]ue miranda provenire; 
quod in minuta frufla concifuin 
feritur, deinde aqua perfufum au¬ 
getur, furgitque ut colligi queat. 


Si de ferro eflet fermo , credide¬ 
rim Ariftotelern cogitalfe mineram 
ferri fubaquofam Wallerii fyft. mine- 
ral. 2 p.255, quam Linneus Tophum 
Tubulcaini vocavit. Hanc enim cre- 
fcere exemplis probatum legimus in 
Swedenborgii libro de ferro p 116, 
117 et Bruckmanni Magnal. Dei I 
p. 22.3 et 2 p. 56. Verum de cupro 
loquitur nofter, quod in Cypro omni¬ 
no frequens fuit, etli interpres Ari- 
ftotelem de ferro loquentem temere 
fecerit. Nam forte loquitur de cu¬ 
pro caemeiuitio , quod vulgo dicitur, 


feu de cupro praecipitato Wallerii, 
quod crefcere videri potuit; an effio- 
refcentia minerarum errandi occatio¬ 
nem praebuit? 

De Tyrrhia poftquam multos geo- 
graphos et lexicographos cilcitatus 
1'um, nec unquam huius nominis men¬ 
tionem inveni, incidi tandem in Meur- 
fiilibellum de Cypro, qui lib.i cap. 27 
pro rce.fi rov X&yo/nevov T vpfiocv cor¬ 
rigendum arbitratur rrepl ro Xeyopevov 
K ovptov. Curias promontorium feu 
peninfula fuit, cuius mentionem fe¬ 
cerunt 


Capvt XLIV. de insvla Melo. 


87 


cerunt Strabo lib. 14 p. 683) Theo- 
phraftus in libro de vento, Ptole¬ 
maeus lib. 5 cap. 14. Plinius lib. 5 
cap. 31. I p. 284. Stephanus: K ov- 


Capvt 

j) Ktx\ h t# wfovw 

Iv roTf tjroqvcrcrofjisvots totsois 
Tyjs’ yrjc, tsuKiv cIvutsKyi^ parce 
yiyveaSai. 

Natalis de 
Fama eft in Mijlo infula in 
terram concrefcere. 


piov, Ttokig Ktirpov , rj %ccpxKovpidi;. 
Erat etiam ibi aes. Vid. Meurfii 
opera vol. 3 pag. 604. 


XLIV. 

In Melo infula ferunt, effof- 
fas terrae cavernas, alia fuccre- 
fcente humo rurfum compleri. 

COMITIBVS. 

locis terrae excavatae rurfus ipfam 


&J M ijhlp] Ipfuin nomon ex eo, quod hic narratur, originem duxilTe, putat 
Bochartus Cun.l, 14 p. 452. Nam melo Hebraeis eft plenitudo vel expletio. N i c. 

IVb/Aw] Edit. Ifing. MtiA07. I. B. 


Infula Melos maxime cavernofa 
eft; mirum itaque videri nequit, li 
aqua ibi .in cavernis terram deponit, 
ut haec crefcere videatur. De terra 

Capvt 

n ottovlotv Ai 'ycvatv, oro&v 
trvvsyelz 01 opj 3 ^ci ylmvrca, tvft- 
trkeoSoti, 7reqiTr t y.ofjihv\s rr\s yije, 
Xgvacv rov x.ci?\cvy.£Vov oIttv^ov. 


Melia hic difterere nec libet, nec opus 
eft. Qui infulae hiftoriam natura¬ 
lem legere vult, ei commendamus 
itinerarium Tournefortii I p. 57. 

XLV. 

Circa Paeoniam , dicunt, cre¬ 
bris imbribus terra liquefacta, au¬ 
rum, quod apyrum vocant, in¬ 
veniri. 


Nata- 


83 


Cafvt XLV. de avro Paeoniae. 

Natalis de Comitibvs. 

Vbi frequentes fiunt imbres in Paeonia terra liquefacta aurum 
apijrmn nuncupatum inveniri affirmant . 


7 tx.Xovy.SVCV cctfVpQv\ Perfectum per fe, quod nulla colone et purgatione 
indiget. Vocatur etiam cdr&(p%0Q , dvToaocTOg-, dvTcCpvfc. Conf. Salnn ad Solii*. 

p. 757 et 7 N1 c * 


J 


Sermo eft de auri micis vel bra¬ 
cteis tenuiftimis , terrae interdum 
immixtis, unde vi aquarum eluun¬ 
tur , atque tunc in oculos incur¬ 
runt. At rvpov , Apijron , quo no¬ 
mine etiam P linitis lib. 21 cap. II 
utitur , vocatur aurum, quodj fta- 
tiin fuutn eft, neque ignem exper¬ 
tum eft» Conf. Diodor. Sic. 3 c. 45» 


Alio fenfu rmneralogt hodierni vo¬ 
cant apyron, quidquid vi ignis ne¬ 
que ablumitur neque deftruitur. Con¬ 
tra aurum ope ignis feparatum, di¬ 
citur uTreipSes, atque obryzum, ii ita 
purgatum eft, ut nihil metalli pere¬ 
grini inhaereat. De Paeonia vid. 
cap. 1. etStrabon. lib. 7 in excerptis 

pag. 511 a* 


Capvt 

. A eyovn iv rlj Ha 1 ovi a cvrco 
t Xqvcrl£eiv rrjv yr { v , ooys ncXhovs 
ivqyjyJvai Kct) v7;f TYjv pvdv %qv- 
clov okvfiv. reo Jfc' (3anXh (paciv 
ivPcvrots dvsvsyy.siv ovo (3dkcvs, 
rov jwfv, rfeis pvds uyovrcc, rev 
oe, 7 .tsvts. ovs (paciv stsi rr t s 
rqamdfiiS dvrd 7raqayeiaBai, noti 
hs iyJtmv ■Trqdrov , n r; ec&lei, 
d/Ta^eofai, 



In Paeonia ferunt, adeo fer- 
tile auro foium elle, ut plurimis 
pondus minam excedens reper¬ 
tum fit. Ex eo regi exhibent 
glebas duas, quarum altera duas, 
altera tres libras appendat 3 atque 
eas aiunt menfae principali ap¬ 
poni, primumque ex iis cibutn 
deguftari. 


\ 


Nata» 


89 


C.APVT XLVI. de avro Paeoniae. 

Natalis de Comitibvs. 

Ita Paeoniae terram aurum ferre ajfeverant, ut multi vel plus 
mina auri invenerint, atque regi cum inveni[fent , duos obolos repor¬ 
tare. Alium attuliffe dicunt tres minas , alium quinque, quos menfae 
cffidere ferunt, primum eque inter illos fi quid edat rex , illis appo¬ 
nere fo litum. 


rpei$ [S.vxq uycvrx\ maluit non nemo Iegeie f%0VTx. I. B. 

xVTw TCx.pt ixsk 7 $xi] xvrip abelt a Leoniceui editione. S y i b. Etiam in edit. 
Iiing. I. B. 

O 

altera duas, altera tres] altera tres, altera quinque, NI c. 


De auro Paeoniae diflum iam efl 
cap. 42 et 45. Reliqua quae hic le¬ 
guntur etli criticis exponenda com¬ 
mitto, tamen offeram meam qualem¬ 
cunque explicationem , quam doctio¬ 
res emendent velim. In Paeonia , in¬ 
quit nofter, terra adeo ferax auri di¬ 
citur, ut complures ibi invenerint pon¬ 
dus minam excedens. Hi regi duas 
glebas obtulerunt , quarum altera trium 
minarum, altera quinque minarum fuit. 
Hofce dicunt regi ad menfam adfedijfe, 
et ab iis , quodcunque rex ederet, -pri¬ 
mum effe delibatum. Haec ultima clau¬ 
dicare non nego. 

Interpres anonymus non tres et 
quinque, fed duas et tres minas legiffe 


videtur. Idem vult non inventores 
regi adfediffe, fed ipfas auri glebas 
menfae regali elfe appolitas, atque 
ex iftis glebis primum cibum effe 
deguftatum. In alia omnia transiit 
Natalis, cuius interpretatio cum a 
vulgari, tum a mea recedit. Is enim 
vult, ex inventoribus unum tres, al¬ 
terum quinque minas regi obtuliffe, 
et ambos regi, honoris fcilicet cauffa» 
ad menfam adfediffe. Reliqua viri 
lententia mihi non fatis liquet. De¬ 
nique xicxp^ea^xi ad res facras potif- 
limum referri, et notare primitias 
alicuius rei offerre, vel initium facri 
facere, inter omnes conflat. 


M 


Cap, 


90 


Cap. XLVII. de avro arenoso 


Cap. 

<3?#c7< §e kix'i Iv Bxxrgcis- tov 
Pl^OV 7 ToroCjJ.OV KOiTOlCpegSlV /3 mKio6 
%(>v(T£i<x 7 loKKoi. y.a) iv \@r]floc Je 
Tov y.coKovpsvov Qecfioogcv TtoToipov 
sy(Bfola(rsiv rs ttcAu TCefl too %£iKy\ 
Xgvulov, cpoias $skcc} KoCTot(plgeiv* 


XLVII. 

Aiunt etinBa&ris, Ozum flu¬ 
vium glebulas auri plurimas ferre, 
fimifiter et in Theodoronte, circa 
litora ebullire aurum, et alveo 
quoque deferri. 


Natalis de Comitibvs. 

Fertur Ozus etiam flumen in Baffiris multa auri flmfla devol¬ 
vere , et in Iberia fluvius Theodorus appellatus aurum multum iuxta 
labra perfundere , multumqiie deferre * 


dZ^ov] Scribendam dZfov. Casavb.. 

in Theodoronte] in Iberia fluvium Theodorum ditium in littora multum eiicere 
aurum et alveo quoque deferre N i C. 


Bactri, populi Bactra incolentes, 
quae fuit urbs Scythiae Afiaticae. 
Vid. Cellarii geograph. lib. 3 cap. 21 
vol. 2 p. 830 et 2 U[gemeine d&eltfyiffos 
rie VIU p. 547, Ampla et dives re¬ 
gio, multis divifa fluminibus, quae 
cuncta fere a meridie in feptemtrio- 
nes delapfa, in Oxum fluvium tan¬ 
dem exeunt. Libelli noftri alia exem¬ 
pla pro flflov habent SI^ov , quod 
reftius. Strabo lib. 2 p. 776 et 788, 
itemque Plinius lib. 31 cap. 7 p. 559 
et Curtius lib. 7 cap. 10 Ochum ab 
Oxo diftinguunt. Hunc quidem flu¬ 
vium Oxum limum vehere et propter- 
ea turbidum efle atque infalubrem 


potu, auctor eft Curtius. Ochus qui¬ 
dem vox in lingua Perfarum figni- 
ficat magnum ; inde nomina : Darius 
Ochus, Artaxerxes Ochus, id eft ma¬ 
gnus; lic Alexander magnus, Caro- 
lus magnus. Pertinent etiam huc 
verfus Virgilii Georg. lib. 2, 137 : 

Nec pulcer Ganges , atque auri tur¬ 
bidus Hermus , 

Laudibus Italiae certent ; non Bactra, 
neque Indi. 

Ganges et Hermus auri ramenta de¬ 
ferunt, quo metailo nec Bactriani nec 
Indi carent, quos igitur eodem no¬ 
mine praedicat poeta. 


Ibe- 


Cap.XLVIII. de av RO VEGETABILI. 


91 


Iberiam Ptolemaeus lib 5 ca P- 11 
et Strabo lib. 2 iuxta Colchidem et 
Albaniam collocant. Conf. Cellarii 
geogr. lib. 3 cap. 2 vol. 2 p. 3^7 e *- 
aiUgemcinc 2SeItf>t)Tovte VIII p. 528'. 

Trahere Iberiae flumina arenas au¬ 
reas, confirmat Strabo lib. 15 p. 1038 
et 1046. Sed nullus mihi iam fuc- 
currit fcriptor, qui fluvium Theodo¬ 
rum nominaverit. Neque hoc mirum, 
cum ex. gr. Ovidius complures flu¬ 
vios, qui in Pontum influunt, com¬ 
memoravit, quorum alibi nulla facta 
efl: mentio, quo pertinent Crates, 
Cynapes caet. Tamen bona geogra- 
phorum venia coniecturam modefte 
proferam in quam incidi; nimirum 
efle legendum 0s pfiodowv feu 0sp- 
fuo&av pro 0 s oSwpov. Efl: vero Ther¬ 
modon Straboni, Plinio, Juflino, 
Cappadociae , Ptolemaeo Pomi Pole¬ 


moniaci , Apollonii interpreti Lenco - 
fyriae (id efl; Cappadociae), Pompo¬ 
nio Chalybum , Plutarcho de flumi¬ 
nibus p. 1156. Scythiae fluvius, qui 
propter auri ramenta, quae defert, 
Chrylorrhoas etiam dictus eft. Vid. 
Stukii fcholia in Arriani periplum 
Ponti Euxini p. 122. Aldrovandus 
in mufaeo metallico lib. 1 p.45, ubi 
loca, quae aurum habent, recenfet, 
apud Bactros, inquit, eft fluvius no¬ 
mine Theodorus aurum vehens. Sed 
apud Iberos, non Bactros fuit ifte flu¬ 
vius ; fciiicet virum interpres noiter, 
qui Iberiam temere non nominavit, 
in errorem induxit. Denique qui 
magnam fluminum, quae auri ra¬ 
menta deferunt, enumerationem le¬ 
gere vult, adeat Tollii epiflolas itine¬ 
rarias p. 28 et F. L. Treitlingeri dif¬ 
fert. de aurilegio ; Argent. 1776. 


Cap. 

A eyerctt v-cc) sv Iheqlct rps 

M ocks^ovIocs dappov Tiy^qocrlov •/,<%• 

T.oqoOgvyiASVQV UT 70 TMV C6g%Ctic0V 
@C6(T.lhe00V, XMtrpiCCTOOV TSTTtZqooV 
ovtoov , Zvcs ccvtoov dvctCpvvcti 
'Xqvalcv, rc psye^cos ut riSa-pucciov. 


XLYIII. 

In Pieria Macedoniae fertur 
aurum non lignatum, in quatuor 
terrae hiatus defoiTum elTe a re¬ 
gibus prifcis, ex quorum uno 
auri lamina palmi magnitudine 
excreverit. 


Natalis de Comitibvs. 

Dicunt et in Pieria Macedoniae incertam quandam auri copiam 
ab antiquis regibus fuijfe defoffam , atque quatuor exijlentibus foveis , 
ex una illarum aurum ad palmi magnitudinem concrevijfe. 

M 5 


XOKTpd- 


Capvt XLIX. 


92 

^Kff/JixtUV teTTxpuv'] Forfan cum coniun&ione legendum: %otfffjt,olTUV r6 
T6 TTclpav OVTUV. S Y L e. Hanc emendationem in librum recepit Cafaubonus. 


Vide, quam vetufta fit de metal¬ 
lorum, in primis auri vegetatione 
fabula, quae usque ad noftram me¬ 
moriam produfta eft. Pertinent enim 
huc omnes iftae fabulae fatis per¬ 
vulgatae et lactatae de vua cum aci¬ 
nis aureis, de auro obryzo, inftar 
fili contorto, e terra prognato, de 
capreolis aureis vitium Hungarica- 
rum et quae funt alia eiusmodi, quae 
partim collegerunt, atque adeo pro¬ 
bare conati funt Tollius et Henninus 
in Tollii efijlolis itinerariis p. 104, 
122 et palfim. Conf. Dav. Wipacher 
de thermis Ribarienfibus. Lipf. 1768. 
g. p. 25. Multa eft quoque hifce in 
commentis dilfertatio, quam praefide 
/Uberti habuit I. C. Huber Halae 1733 
de auro vegetabili Pannoniae 3 ubi vi- 


Cafvt 

Aeystoa icfiMtxtry hvxi 
ysvsciv (Jiori^cv rou XxAv/3ixov 
xcu rev M icny.cv. tv/u(pvstcii yoig, 
0 os ye A syovaiv, ex rric x/u/xov 
ryjs' KUTotbpsgofxhr,? ex tcav Ttorx- 
fxuv. ruvTi]V c5e 01 /.tev x7tXo)S 0 ci¬ 
ci tzXvvxvtxs xcifAivsvctv * 01 df, 
try v7rotci<Tiv ryjv ys\cjj.hry ex rry 
TtXvtSXS 7lcXXxY.lS 7 TXv^?7jXV 


tis cum capreolo aureo icon adiuncta 
eft. Verum magis juvat laudare eos, 
qui hafce fabulas argumentis confe¬ 
cerunt et exploferunt, quorum in nu¬ 
mero praecipui funt von Born, ma¬ 
gnus mineralogus, in Sfttcfcn libet 
mincrctlogifcfie ©egenffanbe ^varftf. 
unb ^cipj. 1774. 8. et C. T. Delius 
Slnleiturtq ju bcv 33 ert}b<uftunf?. &Biert 
1773 - 4 - P- 86. 

De Pieria Macedoniae regione 
vid Cellarii geogr. lib.2 cap. 13 p 1040. 
Conferantur etiam quae de metallis 
Macedonicis leguntur in 3 lt fab,? n Jttt 
fiUqcmeincn 28 dtbiftbrie IV p. 5. In 
quibusdam noftri libelli editionibus 
legitur: y^pvolwv r.xTopcopvyti.iyxv. 


XLIX. 

Fertur autem peculiaris quae¬ 
dam generatio elTe ferri Chalybici 
Mvfinique, ut quod ex iabulo 
fluviorum comportatum; alii fim- 
pliciter lotum in fornace excoqui, 
alii illam etiam ex lotura frequen- 
tiore fubfidentem hypoflafin iniici, 
flmulque igni purgari tradunt, 
adiedo pyrimacho lapide , qui 

iflhic 


DE FERRO ChALYBICO. 


93 


trvyuoileiv * Tifo&qspfiocWetv de rov 
7Tvqlpot%ov KcthbvfAevov A iSov. h - 
voti df iv Tti %to(>o& ttcAuV. cvTos 
H c trimos ttcAu' toov ctAAflov y/- 
ver«/ vmKKIoov. h de pyj ev piot 
xotf/Jvco sv.otlsro , cudev «Y, oY - 
eoius, $ie(peqe rov ciqyvqlov. po- 
vov d? (pccaiv ccvrov dvloorov ’ ov 
TToAvv de ylverSoit. 


iflhic plurimus reperitur. Hoc 
genus ferri aliis efl multo niti¬ 
dius; et nifi unis tantum ignibus, 
unaque fornace purgetur, argento 
fimile redditur. Solum hoc efl 
impermixtum, caeterum minime 
provenit copiofe. 


Natalis de Comitibvs. 

Propriam quandam ortus formam effe dicunt ferri chalybum, 
Myfinique argenti. Cogitur enim , uti aiunt, ex delata arena ex 
fluminibus. Hanc dicunt nonnulli lotam in caminum coniici fimpli- 
citer , at alii quod fubfifit ex natura faepius lavantes aiunt com¬ 
burere, atque lapidem pyrimachum nuncupatum iniicere , qui frequens 
in ea regione reperitur. Hoc ferrum reliquo eji longe praeftantius , 
neque differt ullo pallo ab argento , ut apparet , nifi in eodem ca¬ 
mino cremaretur. Solum autem hoc non fentit rubiginem , at non 
multum efi. 


rov M iGtzov] Pro Mifwov erat fcriptum A .ukttjvov, Steph. Pro M.lffixov 
Leoiiicen! et Camotii editiones corrupte habent XGT^lov fX7jGlV0v, cuius fcripturae ve. 
ftigium eft etiam apud interpretem: ferri Chalybici Myfiniqne. Quosdam codices AfilG7]V0V 
habere, adnotavit Stephaniis. Svle. Aiii legunt rov A[MG 7 ]V 0 V, quod vero fimilius. 
Casavb. Edit. Ifing. MvGlXOU. I. B. 

ifkvvuvrae xxgn/sustv] Alii TrXvvxvreg, fed convenientius accnfirtivo cafi» 
irA vvKVTUQ, Sylb. 

M 3 in 


94 


Capvt XLIX. 


&U Ttjg xXuffewg] in Ttjg (Pvffsoog. Interpres legit 'irXv< 7 £C 0 g, illam e loturt, 
frequentiore fubjidentem hypoftafin, Svu, Edit, lfing. < pVGSCOg. I. B. 

sj $£ pvrj &v il p&j agnofeit etiam interpres: et nifi una tantum fornace 

coqueretur. S y l e. 

Sti(p£ps tov dpyvplov’] Leoniceni et Camotii editiones habent TupyvpioV . 
'S Y L B. Sic quoque edit. lfing. I. B. 

Myfinlque] Myficiqae. 
fluviorum comportatum] conflatur. 

illam etiam ex lotura] alii illud etiam , quod ex lotura frequentiore' fubfedit, iniici. 
inulto nitidius] praeftantius nitidiusque. N i C. 

Solum hoc elt impermixtum] rubiginem non fentit. NIC. 


Quae hic memoriae prodita funt, 
maxime commendamus iis, qui metal- 
lurgiam veterum, adhuc prorfus negle¬ 
ctam , exponere volunt, quo coniilio 
quaecunque in libris veterum de me¬ 
tallis horumque fufione fparlim occur¬ 
runt, fedulo colligenda et cum regu¬ 
lis artis comparanda erunt, quod hu¬ 
ius operis non eft. Neque pauca 
verba de metallurgia, quae veteres 
forte iniecerunt, feorfum explicari 
poterunt, cum nimis manca et ab¬ 
rupta efie folent, Accedit eo, quod 
omnia fere loca in feriptis veterum, 
ad metallurgiam quae fpeclant, valde 
corrupta funt a librariis et interdum 
etiam ab editoribus, mineralogiae et 
metallurgiae ignaris. Atque vereor, 
ne vel haec verba Ariffotelis mendo 
laborent, quod vilis doctioribus tol¬ 
lendum committo. Equidem quae 
hic olferam , lectores aequi bonique 
eonfulant, velim. 


Chalybes fuerunt populi ad Pon¬ 
tum, Paphlagonibus proximi, quos 
ferri inventores faciunt Ammianus 
Marcel. lib. 22 cap. § , Scholiafles 
Apollonii ad lib. 2 v. 375 et Tzetzes 
clui. 10 v. 338 atque alii. Plinius 
veroChalybas aeraiiam fabricam mon- 
ftrafie auctor eft. Ferrum Chalybi- 
cum vel Chalybdicum primum et 
praeftantiftimum collaudarunt vete¬ 
res, unde nobilius genus et ad acies 
aptum, vocatum eft etiam chalybs , 
quod alii aciem dixerunt, quamquam 
alii inverfa ratione populum nomen 
a chalybe traxifte velint. Eudoxus 
apud Stephanum p. 714: itt rf«X*- 
Xu/ 3 wv %wpug 0 aidypog 6 71 'pog rx 
qo/udpiurx inTxivov/Jtevog ZtjdysTou. Ex 
Chalybum regione ferrum , quod ad 
aciem vel chalybem laudatur , educi¬ 
tur. Ad haec verba intelligenda fa¬ 
ciunt, quae habetEuftathius in com¬ 
mentario ad Dionylii Trepirjyycnv ad 
v. 768 edit. Stephani p, 101: Tovrovg 

rovg 


DE FERRO ChALYBICO. 


rovg XclXvfixg xXXoi XxXfilovg iuolXs- 
cxv (iSrvog 6d auri T\ovtiuov , itxpx. 
rw 6s ppwdovTi) x(p' w cldripog, (ptx,- 
clv , xyarxi 6 irpog tx sopxrx t-rrxi- 
vdvpeyog, rjroi trpdg tx soptapMTx. 
ofrev uxl XxXvfiiy.og xvwdwy y y.xl irXeo- 
vxtrpip rov $ , XxXvflStydg irxpx tm 
A vnoCppovi , o if olpfeov atSypov. Eft 
zoficofict idem quod pofterioribus La¬ 
tinis aciarium , noftratibus vero acies 
et chalybs vocatur, atque deductum 
eft nomen a sopccaxi, indurare. Pol¬ 
lux lib. 7 p 764: XxXv/ 3 mov sopccpx. 
Stephanus in Axy.s&xtpcov quatuor 
<sop.xcp.xTw enumerat genera, atque 
inter ea XxXvfiSixov , quod ad tx 
reuTovinx utiliffimum efle affirmat. 

Pro M taiy.dv legitur in aliis libri 
noftri exemplis ApiaTjvov , quod cum 
Cafaubono verius puto. Amifum, 
urbem ad mare litam, inter claiilli¬ 
mas Chalybum urbes recenfuit Pom¬ 
ponius, unde Stephano auctore dici¬ 
tur Apusyvdg et A plaiog. Interpretes 
noftri c Tldypov Mkuxov temere reddi¬ 
derunt ferrum Myjinum. 

Secundum Ariftotelis noftri rela¬ 
tionem Chalybes ferrum fuum ex are¬ 
na fluviorum conflarunt, et compro¬ 
batum eft etiam rationibus gravifti- 
mis, primum, quod hominibus inno¬ 
tuit, ferrum non ex imis terrae vi- 
fceribus efle petitum , fed collique¬ 
factum ex illis rebus, quae in fumma 
tellure, live, ut Plinius loquitur, fum- 
mo terrae corio, obviae ct ccpiofae 
erant, partim e minera paluftri et 
aquofa, partim ex arena ferrea. Haec 
ferri adeo dives efle folet, ut inter¬ 
dum facillimo negotio 80 vel 90 li¬ 
brae metalli obtineantur ex uno cen¬ 
tenario. Conf. Lehmanni difputatio 
ehemica de arena ferrea, quae inferta 


eft commentariis focietatis fcientiarum 
Harlemenjis XI, 2 p. 337. 

Hanc itaque arenam lavarunt Cha¬ 
lybes, et bene lotam line ullo ad¬ 
ditamento excoxerunt in lornace. 
Alii autem diligentius opus tracta¬ 
runt. Hi enim laepius lavarunt are¬ 
nam, quo facio partes alienae, ut- 
pote leviores, lecernebantur, et id 
quod relidebat tv-rrogxaig, ledimen- 
tum), purius evadebat. Huius ad 
fullonem adiuvandam addiderunt la¬ 
pidem pyrimachum dictum, cuius 
magna copia ibi adfuille fcribitur. 
Ita efficiebatur, ut quidquid pere¬ 
grini arenae ferreae inerat, in fco- 
rias abiret, quae, ut leviores, deinde 
reiiciebantur. Atque hoc modo po¬ 
tuit omnino exiltere ferrum purius 
et chalybeum, quod ferruginem mul¬ 
to tardius trahit, quam vulgare fer¬ 
rum noftrum , quam ob caudam me¬ 
rito laudatur ab Ariftotele. Chalybs 
enim eft ferrum puriflimum, quod 
feparatione omnis materiae alienae, 
et reductione omnis terrae martiolis, 
et particularum puriorum arctiore 
connectione haud dubie efficitur. Cf. 
Wallerii elementa metallurgiae ; Hol- 
miae 1768. 8- P- 391 * 

Pyrimachus quidem cuiusnam ge¬ 
neris fuerit lapis, certo non conflat, 
fed facile probari poteft, fuifte lapi¬ 
dem qui lua natura haud aegre li- 
quatur et fluit, atque multo citius 
etiam cum terris metallicis, quibus 
additur, colliquefcit. Pluius indolis 
lapides a veteribus ad metalla exco¬ 
quenda apte efle adhibitos, probat 
inlignis locus Theophrafti in libro 
de lapidibus §. 19 : Quod autem ad 
vftionem attinet , quidam lapides li¬ 
quantur et fluunt) quem ad modum 

metat- 


Capvt XLIX. 


9 « 

metallici; fluunt enim Jlmul cum argen¬ 
to et aere et ferro lapides , qui ex illis 
funt; Jive propter hamiditatem eorum 
quae ipjis accedunt , Jive per fe. Ad 
eundem modum et pyromachi et mola¬ 
res fluunt cum iis , quibus fuperponunt 
urentes. uicxvrwg 6 'g nxl oi ttvpo- 
pcx%oi, 5 ixl oi uvXlxi pdovGiu , oig diti- 
nSdxGiv oi Hxlovr&g. Noli putare 
pyrimachum, de quo hic fermo eft, 
pyriten efte recentiorum, etfi ita Hen- 
kelio et Wallerio Jufl. miner. 2 p. 126 
vifum fit. Etli enim omnis pyrites 
aliquid ferri continet, tamen fulphur, 
quo abundat, ferrum corrumpit ac 
deftruit, atque conftat inter omnes, 
provenire e mineris pyritaceis et ex 
iis, quae vel rariores tantum pyritae 
micas adfperfas habent, ferrum illud 
calidum fragile , noftratibus DtotMunu 
dftqeS Cdfeit dictum, quod minus 
proficuum eft ad opera perennia et 
quae durabilia efife debent, quodque 
nec facile nec penitus politur; etfi 
ad opera rudiora, quae plus tenaci¬ 
tatis, quam malleationis et dudili- 
tatis requirunt, fatis fit idoneum. 
Conf. Wallerii metallurg. p. 268. 

Laudat Ariftoteles ferrum chaly- 
bicuin ad argenti fimilitudinem acce¬ 
dens, quam equidem fimilitudinem 
coloris efie exiftimo. Quod fi verum 
eft, minime erravit nofter. Etfi enim 
metallurgi noftri Reaumurium refel¬ 
lerunt, qui ferrum crudum eo pu¬ 
rius credidit, quo magis albelcat, 
tamen certum eft, ferrum, quod fa¬ 
cillime et optime in chalybem trans¬ 
it, colore efte valde albo aut quo¬ 
dam modo argenteo. Conf. Voyages 
metallurgi que s par M. Jars vol. 1 et 
in interpretatione Germanica , quae 
prodiit Berolini 1777. 8- i p. 20, 32 
et 703 i itemque Mmoires de phyfl- 


que fur Vart de fabriquer le fer par 
M. Grignon; Paris 1775. 4. pag. 56. 
At quid fibi velint haec Ariftotelis 
verba : et de pfj dv pux v.xpdvw dzxis - 
to, hoc me ignorare profiteor. Ne- 
fcio an ad ea intelligenda facere pof- 
lit, quod obfervatur in fabricis ferra¬ 
riis , fcilicet folere colorem ferri eo 
magis album efie, quo citius refri- 
gefcat. Poteft fieri, ut veteres co¬ 
lorem ferri album , quem laudarunt, 
faifae attribuerint caullae. 

Denique non polium non referre 
huc, quae leguntur in Ariftotelis 
lib. 4 meteorolog. cnp. 6, cum iis, 
quae hadenus a nobis difputata funt, 
non parum luminis praebent. Tp- 
7 ietxi ok xxl 0 dipyxspcdvog alSypcg, 
clfs vypog ylyusuSfxi , xxl TtxXiv 7 rq- 
ywcljut. uxl TX GOUUpCXTX 7 TOlOVGtV 
ovrwg • v&fxrxi yxp, uxl xitoxx^xi- 

pZTXl XXTC0 7j GY.OOpix. OTXV jdg XOA- 
Xocy.ig itxSy uxl xxSxpog ylvr<Tca, tov- 
to ^ifitepLx ytyyerxi. cv aroiovci 6s 
GtoXXxxig xvto , 6ix to xttovgIxv yl- 
yysa.Jxi TtoXXrv, uxl rcV <zx$uoi/ 
dXxTTOJ XTtOUxSrxipO/U.dvOV. e-71 de Xpczi- 
vecv clS/jpog 6 dXxtrx x-Trouxljxp- 

giv. rquerxi de uxl 0 Xl&og 6 atvplax- 
%og ■> U7& 7 xfsiv 7 ixl pveTv. Liquefit 
autem et ipfum quoque elaboratum fer¬ 
rum , adeo ut liquidum reddatur ct 
concrefcat. Nec Jecus chalybetn facere 
covfuevere ; ferri namque fex fubjidet , 
atque in imum fecernitur. Vbi autem 
faepe defecatum fuit , ac purum mun¬ 
dumque evafit , fit chalybs. Sed id. 
nequaquam Jaepe agunt , propterea quod 
dum repurgatur, fubftantiae plurimum 
defluit , libramentumque minus effici¬ 
tur. At ferrum eo praeflatititis eft, 
quo minus habet excrementi. Item et 
lapillus ille quem pyrimachum vocant , 
in tantum eliquari , ut ftillet fluatque , 

ajjo- 




D£ FERRO ChALYBICO. 


97 


ajfolet. Hactenus interpres, 6 cJSrj- 
pog hpyoKT/A&vog elt ferrum excoctum 
atque penitus elaboratum, quod li- 
quefcere ignis vi, ait Ariftoteles. 
Neque temere, qui ferrum cogitavit 
vulgare ; nam purifllmum, quod non 
nifi fumrna arte perficitur, liquefcere 
prorfus nequit, quod mineralogi re- 
centiores edocuerunt. Cf. Memoire 
fur la muniere clont on extrait en Corfe 
le fer de la mine d^Elbe, par M. Tron- 
fon du Coudray. Paris 1775. 8- Ver¬ 
bum v(flzxTui fpectat ad ferrum, non 
adfcoriam. Illudenim fubfidet, haec 
vero fupernatat atque detrahitur. Ab¬ 
erravit igitur interpres. Iam vel hinc 
intelligicur, chalybem feu aciem effe- 


ciffe veteres diligenti liquatione ac 
defecatione , qua ferrum multum 
deperire, minuique eius pondus, re¬ 
cte annotavit nofter. Deinde etiam 
his verbis comprobatur, quod modo 
contendi, effe videlicet pyrimachum 
lapidem per fe fufibilem, id elt colli- 
quetieri line aliquo additamento. 

Iam ad noftrum Ariftotelis locum 
revertor. Cur interpres dvtcorov red¬ 
diderit impermixtum , non affequor. 
Neque video, unde Natalis accepe¬ 
rit argentum Mylinum, cuius in Grae¬ 
cis mentio nulla. Pro ex rrjg tzXv- 
cexg legit ille (pyeseog, quod erro¬ 
neum puto. 


Capvt L. 


Qua] c5? v.cc) iv WoTf rov %cc\~ 
Y.OV OVTOOS incct X0Cp7S^0V Koci XOC- 
ov y.dc\ ccvloorov, cos /urj dtccyt- 
vockty. erScct ry %qocc 7tqos rov %pu- 
<rov * ccKK iv rdls A ocqslov 7 rorp- 
qtOlS &0&TIUXCCS iivcil TlVOiS Y.CCl 
7r\slous, ccs it /Jtrj ry cV//y, ccKKoos 
ovk rjv dtocyvoovo&t rcorsqov stat 
XocAy.ix t rj oii. 

Natalis de 


Aiunt et apud Indos, aes adeo 
fplendidum, purum fincerumque 
reperiri, ut colore et fpecie ne¬ 
quaquam ab auro difcerni queat; 
unde et inter Darii pocula cados 
quosdam efle, qui nifi olfadtus 
iudicio ab auro diflare non co- 
gnofcantur. 

Comitibvs. 



Ferrum quod ejl inter Indos ita fplendidum ejfe dicitur , et pu¬ 
rum et expers rubiginis , ut ex colore ab auro minime dignofcatur, 
fed inter pocula Darii quaedam ejje dolia eacpie complura , quae nemo 
nifi odore diiudicare poffit, utrum aerea fint , an aurea, 

Sxtix- 


N 




Capvt L. 


fixflXHXi; J Rcftius fixTtxuxg , ut apud Athenaeum, ubi legitur etiam dlmf* 
nativum /Bxtixtuov. S y l b. Edit. Ifing. / 3 xTtxTlKx$. I. B. De his omnino Hem- 
Herhufius ad Hefych.. v. Bocr/ 3 "^ videatur. N i C. 


Aes feu ^xhtog efl: metallum ho¬ 
die cujorum dictum, quod fi cum aliis 
metallis varia ratione vel proportio¬ 
ne commifcetur et conflatur, varios 
trahit colores, ita ut interdum ad 
argenti,, interdum ad auri fimili.tu.di- 
nem accedat, quo pertinent aes ho¬ 
die luteum , 50 ?e(fiiiq , dictum , tom- 
bacum, metallum principis caet. Ve¬ 
teres unicuique varietati, quae grato 
colore vel alia virtute quadam com¬ 
mendabatur, nomen indiderunt pro¬ 
prium, quo pertinent aurichalcum, 
aes Corinthium, et alia nomina, quae 
fervavit Plinius lib. 34 cap. S- Ex 
hifce aeris varietatibus quaedam olim 
line artificio' vel peculiari mixtura 
ortae lunt, cum in venis quibusdam 
ea naturalis metallorum mixtio efr, 
ut excoquendo non cuprum purum, 
fed commixtum, et colore non vul¬ 
gari, fied vel argenteo vel' aureo, in¬ 
de acquiratur. Fodinae, quae hoc 
modo aes valde gratum praebebant, 
maxime celebrabantur , harumque 
natura tanquam prorfus lingularis ac 
mira praedicabatur. Aiiae vero aeris 
varietates forte fortuna veteribus con¬ 
tigerunt, quando cuprum cafiu cum 
aliis metallis commifcebatur. Ex hifce 
varietatibus veteres a. fortuna femel 
edocti alias poftea ftudio et arte con¬ 
fecerunt,. alias vero conficere nefci- 
verunt, quia mixturae rationem non 
prorfus perfpectam habebant. Hoc 
modo varia cupri genera diu rarifli- 
ma auroque contra cara fuerunt, 
tandemque penitus deperdita funt, 
ignota mixturae ratione, aut, ut Pli¬ 


nii utar verbis, quoniam metalli ra¬ 
tio non poterat reddi, quamquam, 
hominis manu facium dediflet natura. 
Potuit etiam fieri , ut artifices, qui¬ 
bus pulcra aeris mixtura contigerat, 
artificium celaverint, quibus mortuis 
conficiendi aeris pretiofi peritia perdi¬ 
ta efl. Ita antiqua quaedam et uiitata 
Corinthiis temperatura aeris periit, Co¬ 
rintho, cum caperetur, incenfa, unde 
illa de aere Corinthio fabula ortum tra,- 
xifle videtur, Plin. lib 34 cap. 2 et Flo¬ 
rus lib. 2 cap. 16. Aliud exemplum 
habebis infra cap.63. Neque quisquani 
facile cuiusque aeris, olim ex In diis 
quod adveclum efl, rationem et mix¬ 
turam finire poterit, cum etiam nunc 
inde apportatur non unum genus,, 
in quo agnofcendo i pia recentiorum 
ars haeret. Exempli gratia nomino 
metallum Tutanego dictum, et illud, 
quod nuper e China innotuit Sueco- 
rum induftria, de quo leae commen¬ 
tarios academiae fidentiarum Suecicae 
an. 1776 vol. 38 p. 40. 

Maximi fecerunt veteres ea aeris 
genera, quae ad auri naturam et co¬ 
lorem quam proxime acceflerunt, ct 
aut nunquam, aut tardffiime aerugi¬ 
nem traxerunt, atque hoc nomine 
laudat etiam nofter aes Indicum, vo¬ 
cans illud xvixTcv. Hac virtute quae¬ 
dam aeris genera ve tu fi: a vere prae¬ 
dita fuiffe, probatur cum nummis, 
tuin aliis rebus aereis, quae ad no- 
ftram memoriam durarunt. Eas enim 
partlm tam puicras effe videmus, ut 
nuper demum conflatae et confectae 

videan- 


®e aere Indico. 


99 


videantur. Haec excellentia et prae- 
ftantia, qua vulgare aurichalcum ho¬ 
diernum caret, auro et argento, quod 
utrumque admixtum eiTe comperimus, 
potiffimum tribuenda eft. Quo plus 
enim auri vel argenti aeri ineft, eo 
magis hoc aerugini refiftit. Atqui 
acri veterum quin aurum vere iniit, 
dubitare non licet, cum qui recen- 
tiores aurichalcum vetuftum tenta- 
runt arte chemica, neque auri neque 
argenti partem aliquam non invene¬ 
rint. Sunt qui ex uno centenario 
aurichalci vetufti duas auri libras fe 
elicuifie alleverant, et Wiegleb, qui 
nuper antiqua vafa aerea tentavit, ex 
centenario lethones 50 excoxit. Cf. 
ABa academiae Moguntinae anni 1777 
pag. 50. Atque hoc aurum aeri ad¬ 
mixtum eft olim aut ab artificibus, 
quo pulcrius evaderet, aut ab ipfa 
natura, cum non raro reponantur ve¬ 
nae, quae et aurum et cuprum fimul 
continent. Ars vero aurum aeri vel 
a natura vel ftudio femei admixtum de¬ 
ducendi , id eft feparandi, veteribus 
■nondum cognita fuit, quod abunde 
.probatur auctoritate Vlpiani, qu iDi- 
gejlor. lib 6 tit. 1, 5 ita: Si plumbum 
cum argento mixtum Jit , quia deduci 
poffit , nec communicabitur , nec com¬ 
muni clividundo agetur; fcd Ji deduci 
non pojjit , ut puta, Ji aes et aurum 

mixtum fuerit. -Hodie aurum 

non folum vi aquae chryfulcae feu 
regiae, quae dicitur, fed etiam ful- 
phuris vi atque alio etiam modo fie- 
paratur. Sed (ero hoc artificium in¬ 
choatum et ferius etiam perfectum eft, 
quam oh caufiam in cupro, quod vel 
ante aliquot demum faecula excoctum 
eft, aurum animadvertimus refiduum, 
quod opifices recentiores inde non 
fine lucro deducere folent. Nihilo 
minus lianc fententiara admodum 


probabilem, immo veram, Infringere 
videntur verba Calliftrati , qui Digc- 
ftornm lib. 41 tit. r, 12 Si acre ineo, 
inquit, ex argento tuo conjiato, aliqua 
fpecies faBa fit , non erit ea nojh-a 
communis ; quia cmn diverfae materiae 
aes atque argentum Jit , ab artificibus 
feperari, et in prijlinam materiam re¬ 
duci fodet. — Quodli aes et argen¬ 
tum ab artificibus potuit feparari, 
quidni etiam aurum ? Crediderim Cal- 
liftratum metallurgiae non ita ac iuris 
peritum hac in re errafie, et temere 
artificibus fui aevi attribuifte artem, 
quam nondum didicerant. Atqui vei 
in fexcentis legibus non folum vete¬ 
rum , fed recentiorum quoque elus- 
modi errores ex technologiae infeitia 
occurrunt. Iam videas rationem, cur 
quaedam aeris genera auro contra cara 
fuerint; continebant enim nonnulis. 
magnam metalli pretioliftimi partem. 

Iam ad Ariftotelem noftrumrever- : 
tamur, qui aes Indicum nili odore 
ab auro dignofci potuifte negat. Ha¬ 
bent re vera metalla, quae ignobilia 
vocantur, odorem fuum , quo cogno- 
fci queunt, quod iam Plinius recte 
edocuit, et multis experimentis con¬ 
firmavit Rob. Boyie in Exercitationi¬ 
bus de atmofphaeris corporum covfi- 
Jlentium. Sed ne cuiquam mirum 
videatur, quod nofter odorem auri 
experimentum dicit, cogitet velim, 
tunc temporis falium acidorum vim, 
qua. hodie pretio fi tfirnum metallum 
probatur, ignotam fuifie; deinde fer- 
monen? hl effe non de metallo rudi 
atque informi, fed de valis elabora¬ 
tis, quae rion fine detrimento in igne 
potuiffent tentari ; alioquin veteres 
probe ferebant, aes quodcunque rude 
ignis vi dignofci ab auro, cum hoc 
fimili ratione rubere et ignefeere fcie-’ 
N 3 bant. 


100 


Capvt LT. 


bant, ut aitPlin. lib. 33 cap.3 p. 615, 
id eft, fciebant, aurum purum fer- 
vare in igne fplendorem tuum, cum 
e contrario cuprum vel aurum,quod 
inultum cuprum in fe habet, in 
igne nigrelcit. Quae cum ita fint, 
odor olim fuiffe videtur illud folum, 
quo vas aereum , cui auri neque 
color, neque fplendor, neque inligne 
pondus deerat (nam magnam metalli 
pretiolilTimi portionem habebat) di- 
gnofci potuit ab aureo. Obryzum 
enim odorem reddit nullum ; at au¬ 
rum, quod inultum cuprum habet, 
refert etiam odorem. 

Bxtixhxi , quas habuiffe dicitur 
Darius, quem, pro luxu Perfarum, 
magnam rerum pretiofiftimarum vim 
fecum in bello habuiffe, vel e Par- 
inenionis epiftola Alexandro fcripta 
conftat, fuerunt genus poculorum 
Perficorum, cuius mentionem aliquo¬ 
ties iniecit Athenaeus, e. c. lib. 11 


p. m. 484 /3 xrtotKTj et p. 482 fixTxvsiov 
olpyvpovv. Transiit idem nomen etiam 
in linguam Latinam. Eft enim apud 
Nonium 15, 20 batiaca , apud Plau¬ 
tum Jtick. 5, 4, 12 batiola et e Plauti 
Colace apud Nonium : basiola aurea. 
Conf. M. Martinii lexicon pkilolog. v. 
batiola. In Pollucis lib. 6 cap. 16 
p. m. 624 /3t](Jixkov legitur, quod 
YlepaiKov iuTwux fuifle expreftis ver¬ 
bis dicit. Daniel Sennertus in libro 
de chijmicorum cum Ariflotelkis etGa- 
lenicis confenfu et disfeufu , Witteb. 
1619. 8- p.52, exiftimat, haec Darii 
pocula ex aere Indico confecta efte 
eadem, de quibus in facro codice 
loquitur Esdras cap. 8 v. 26, 27, qua 
de fententia iudicare meum non eft. 

Denique interpres nofter xvtuTO v, 
quod capite antecedenti reddiderat 
impermixtum , h. 1. Jincerum male 
interpretatus eft. 


Capvt 

Tov Kotao-iTsgov tov KeKrixov 
TrjYeaSoci (poun 7;oXv toc^iov /xo- 
Kvfdoov. arjfxeiov de rrjs eurr^las, 
CTl TtlKSC&OCl doYSl Y.OCl §V TOJ tdcC- 
Ti. yovv, oos eciv.e, tm%v. 

tyiy.stoh de y.cc) iv ro7s \pv^ i e(T/v 1 
ere yevoiro 7rccytj , eyv.ccrocY.Keto- 
pthov evros (dos (poccrt) y.cc) awoo- 
Qcvjxevov rev SeqfjLov rev §vv 7 Fccg- 
Xovros ccvrd), dtee tjjv dcSevetccv. 


LI. 

Stannum ferunt Celticum, 
multo quam plumbum, citius li¬ 
quefieri; argumento efi, quod 
etiam in aquis folvatur, et colore 
inficiat quaecunque attingit. Sed 
et ex frigoribus liquefeit, calore 
fcilicet ex congelatione intrinfecus 
ob mollitiem inclufo et coado. 

Nata- 


101 


de stanno Celtico. 

Natalis de Comitibvs. 

Stamnum Celtarum multo citius quam plumbum liquefieri di¬ 
cunt, atque quod facile liquatur fignum e fi , quod vel in aqua lique - 
ficere appareat. Cito igitur , ut par efi , colorat; liquitur et per 
magna frigora cum gelu facium fuerit , cum interius includatur , ut 
afferunt , quod accidit oh debilitatem cum calor qui iUi inefi , extrudatur . 

TO!/ KsAftJioyJ Britannicum efle Eochartus Cam. I, 39 p- 721 obfervat. Nempe 
Graeci ftannum ex Gallia, cuius incolae Celtae funt, accipiebant; ad Gallos vero ex 
Cafliteride infula, hoc elt ex Britannia, deferebatur. Vid. ib. p. 719 fe<p NIC, 

lib. 4 cap. 16 p. 223. Neque caflite- 
ron Celticum , quod hic nofter lau¬ 
dat, Britannicum non fuit, auctore 
Bocharto in Geographia facra lib. 1 
cap. 39 p.m. 721. Neque apud Grae¬ 
cos, praeter xxffolrepov, aliud nomen 
metalli occurrit, quod ftanno noftro 
poffit tribui. Neque difficile eft: ra¬ 
tionem invenire, cur ftannum no- 
ftrum a veteribus creditum fit plum¬ 
bi genus. Plumbum et ftannum no- 
ftrum mollitie et fono bene conve¬ 
niunt, nec differunt, praeterquam 
colore, qui in ftanno argenti inftar 
candidus eft, quam ob cauflam a Roma¬ 
nis candidum eft appellatum. Venit 
etiam, tefte Plinio, plumbum hoc feu 
ftannum prae altero, five plumbo vul¬ 
gari, multo maiori pretio. Haec de 
caffitero et plumbo candido fententia 
comprobatur etiam aufforitate Savoti, 
qui de metallurgia veterum bene me¬ 
ruit, in differtatione de nummis an¬ 
tiquis P. 2 cap. 2, quae inferta eft 
Thefauro antiquitatum Romanarum vol. 
XI p. 1168; itemque Aldrovandi tnuf. 
N 3 met ali. 


KDiVGiTspOv vocari latine plumbum 
album feu candidum, expreftis ver¬ 
bis dixit Plinius lib.34 cap. 16 p. 668: 
plumbi pretiofijjimum genus candidum 
a Graecis appellatum cajjitcron. Atque 
idem paucis interiedlis p, 669: Plum¬ 
bum album habuit autloritatem et Ilia¬ 
cis temporibus , tefte Homero , cajjite¬ 
ron ab illo dittum. Iam fi omnia 
quae de caffitero plumboque albo le¬ 
guntur, probe perpendimus, \ix du¬ 
bium relinquitur, quin idem fit me¬ 
tallum , quod hodie ftannum vocatur. 
Petebatur illud ex iisdem terris, ubi 
et noftro tempore effoditur ftannum. 
Infulae Cafl.terides, quarum primus 
meminit Herodotus lib. 3 cap. 115, 
a fertilitate huius plumbi dictae, ut 
ait Plinius lib. 4 cap 22,36, fuerunt, 
fecundum eruditiffimorum virorum 
fententiam, infulae Britannicae, ad 
quas haud dubie referenda eft etiam 
infula Mictis, in qua candidum plum¬ 
bum provenire, quamque a Britannia 
fex dierum navigatione abeffe, auctor 
eft hiftoricus Timaeus apud Plinium 


ro2 


Capvt LT. 


metall. lib r cap. 7 p. 160, Agricolae, 
I_i.ba.vii aiiorumque mineralogorum. 

At ne quis putet, ftanmim ho¬ 
diernum e Re idem , quod veteribus 
di reum eit ftanaum, legat quisque 
v.elim Plin. lib. 34 cap. 16 pag. 669, 
unde facile inteliigitur, ftannum Ro¬ 
manorum effe icleni , quod nunc me¬ 
tallici vocant feu mixturam 

argenti cum plumbo, quae oritur, 
quando argentum in fornace excoqui¬ 
tur- Ita enim Plinius lib. 34 cap. 16 
p. 669 : Plumbi nigri origo duplex 
cfl; aut enim fria provenit venet i, nec 
quidquam aliud ex fe par it ; aut eum 
argento nafeitur, mixtisqne venis con¬ 
flatur. Eius qui primus fluit in for¬ 
nacibus liquor, Jcannum appellatur; 
qui fecundus, argentum ; quod reman- 
Jit in fornacibus, galena, quae ejr ter¬ 
tia portio additae venae. Hacc rurfus 
conflata, dat nigrum plumbum deduElis 
partibus duabus. Manifeftum efl, lo¬ 
qui Plinium de modo feparandi ar¬ 
gentum a plumbo et reducendi plum¬ 
bum. Attamen libens concedam, 
veteres vix unquam habui fle nofirum 
ftannum purum, quippe quod non 
facile obtinetur, quam ob caudam 
fieri poteft, ut de caflitero quaedam 
retulerint, quae in nofirum -ftannum 
purius non convenire videntur. 

Tam periculum faciamus expo¬ 
nendi ea, quae noder litteris manda¬ 
vit. Stannum -nofirum facilius, id 
elt minori caloris gradu, fundi, quam 
plumbum vulgare, comprobaruntphy- 
fici , in primis Kraft in praelett, in 
pinjf. theoret. p. 291 et Mortkner in 
pjiilofophical trans ait. 44 p. 688- Fluit 
plumbum gradu 550 thermometid 
Fahrenheitiani, et ltannum gradu 420. 
Quod vero nofter ftannum in aqua 


fluere, inquit, illud ita; InteTlIgo, 
ut ftannum, quando aqua fuperfufa 
igni exponitur, fluat fub aqua, an¬ 
tequam aqua in vapores relolvatur, 
id quod omnino ita fe habet. Quin 
etiam e mixtura plumbi, llanni at¬ 
que wismuthi oritur metallum, quod 
omnium facillime fluit, ita ut lique¬ 
fiat , modo per aliquot minuta tem¬ 
poris in aquam bullientem immitta¬ 
tur. Hoc metallum primus perfecit 
Valentinus Rofe. Conf. Pott obferv. 
et animadv. colleEt. I p. 150. ©tretk 
funher fL-iaqapu 2 p. 24. Wallerii 
chemia pktjf. vol. 3 p. 42 r. Vox iv- 
ryjrjci , facilis fu fio, in Lexico Er nefit 
defideratur. 

Ad intelUgenda verba: %pci£&i 
ra%£ 5 , faciunt, quae teguntur apud 
Plin. pag. 615: argentoaere, plum¬ 
bo lineae producuntur , manusque for- 
defeunt, decidua materia. Mea opi¬ 
nione idem dicere voluit noder de 
ftanno, quod facile chartam aliasque 
res inquinat. 

Hactenus omnia fatis mtellio-ere 
imln videor. At nunc aqua haeret, 
cogorque, quae fequuntur, intacta re¬ 
linquere viris doctioribus, aut eis, qui 
libros manu feriptos infpicere queunt. 
Attamen mihi deefie nolo, quin quae 
verifimilia in mentem venerunt, quae¬ 
que non tam e verborum fimilitudi- 
ne feu analogia , quam potius c re 
ipfa eonkci, lectoribus offeram. Pli¬ 
nius lib. 34 C2p. 17 p. 669: plumbi 
albi , inquit, experimentum in charta 
cft , ut iiquefifhim pondere videatur, 
non calore rupiffe. Quorum verborum 
feritantia haec mihi e fle videtur : poteft 
plumbum in charta fundi, quo facio, 
li charta dilaceratur, non caiore ru¬ 
pit, fed potius pondere plumbi, cum' 

alia 


alia metalla' fufa chartam incendant. 
Poffe in charta , etiam quae hodie 
In ufu ett, fundi-plumbum ac Pc-an- 
nam, res eft pervulgata, quam fi 
quis tentare velit, debet metallum 
charta arctiffime circumligare, lic ut 
charta ubique plumbum penitus tan¬ 
gat. Mea lententia Ariifoteles idem 
dixit, etii , defcribentium incuria, 
verba adeo vitiata lint, ut, quo mo¬ 
do dixerit, vix coniectura affequi li¬ 
ceat. Licetne pro if egestu legere 
ipyyfixGi, in bracteolis? Vltimis ver¬ 
bis rationem phaenomeni philofophus 
dedit, quam non afiequor, nec valde 
euro. Nam vero haec omnia faci- 

Cap. 

Ev r» HccvBetOi) ' eq'v eAocloc. 

k i ‘ 7 

KCiXeiToti $e Y.ccAAiTeipavcs' Totv- 
Tt]s de 7 Fctvro& tcc (puAAoc tccis 
Xc 177 a is i Accicus evctvTict t riCpvKsv. 

yccq (asAA’) cvk 1 \tIs eyji 
Tcc %A ooqcc ’ ocCplr^t re rcvs Tsrcq- 

A r > <- r r- \ 

tjcvs c>iC 7 C£q v\ /jivqrcs eis rcvs ts- 
<pccvovs (rv/uyJrqcas. utto ravTps 
d? Cpvrcv A cc/Bocv o Hqcey.Atfs e(pv- 
revaev 0 'Avy 77 icc(Tiv, cc(p ps ci Te- 

(pXVCl Teis CiBArjTCCIS $$0VT0tl. 

sti d? uvTTj t rocqcc tov lAicaov 
770 Tccyov , Toi^lovs e^v.ovTcc tcv 
TT crccycu d 77 excvacc. 7 reqiooxc- 
icyriTcti Je, (Jiylcc yeyciArj 


lius reitiusque inlelligi poffint e do¬ 
ctrina philofophi de calore, frigore 
et de caulis coagulationis et liquatio 1 - 
nis, quam expoluit libro quarto tnt- 
teorolog. videant alii. Vltima verba 
huius eapitis Paulus Calatus in Difr 
fertationibus phy ficis de igne , editis 
Lipliae i688- 4* p. 142 ita reddidit la- 
tine : Liquefcir etiam in algoribus 9 
quando fit gelu , inclufo intus et com- 
pulfo calore tpji inexiftente propter 
debilitatem. Putat Calatus, Aiiftote* 
lem hifce verbis probalfe, calorem 
ad interiores corporis partes compel¬ 
li, quando non adeo validus lit, ut 
frigori re lilia t. 



Ia Pantheo olea eft , quam 
Callrfteplianum vocant , omnia 
folia reliquis olivis contraria for¬ 
ma producens. Quippe quae 
fupinam, non pronam partem ha¬ 
beat viridiorem $ ramos mittit 
quemadmodum myrtus. Vnde et 
fumpta plantula Hercules in Olym¬ 
piis oleam plantavit, athletis co¬ 
ronas fuppeditantem. Diftat aB 
Ililfo fluvio fladiis fexaginta , mu¬ 
ro circumiecfto munita. Ac ne 
quis tangat, grandi poena cave¬ 
tur. Hinc et Elei decerptum 
furcuium , in Olympio campo 


Capvt LII. 


104 

rcio Siyovn ccvryjs felv. ccrtc rav- plantarunt, ut victores inde co* 
ty\s ro (puTov Xot&ovTes e(pvTev- ronis donarentur. 
aocv HAs7c/ h OAvfA7r!c&, kcc) rovs 
^eCpccvovs cc7r' ccut^s eUcoKocv. 

Natalis de Comitibvs. 

Efl olea in Pantheo , quae callijlephanus appellatur , cuius fo¬ 
lia contraria funt foliis omnium reliquarum olearum , habet enim 
quod efl viride interius , at non extra , ramos emittit tanquam myr¬ 
tus ad coronas accommodatos , ex hac plantam capiens Hercules in 
Olympicis plantavit, ex qua coronae donantur athletis. Nafcitur 
haud procul ab Iliffo per fexaginta f adi orum fpatium dijlans a 
flumine , quae ab accolis muro efl communita, atque magna 'mulAa 
impofita ejt, fi quis plantam attigerit. Ab hac plantam capientes 
Elei in Olympiis plantarunt , atque ex illa coronas tradiderunt. 

El/ Tw UxvSsiCp] Hunc locum Ariftophanis fcholia ad Plnt. 536 V.XTX A i£lV 
praefentant, unde Suidas in K orlvov zsCpxvcp defcnpfit. Ad utrumque locum vid. 
Kufterus. N 1 c. 

trxVTx 7 « (PvXXx] Schol. et Suidas epctrxhv tx CpvXkx. N1 c.' 

yxp aAA’ ovh\ Inclufa clkk’ abeft a Leoniceni et Camotli editionibus. Syle. 

tp/g( Tx %kxpx\ Schol. et Suidas: £%Si Tx Ag vxx. Re£le. Nihil enim 
differt haec olea ab aliis. Nili cum Kuftero malis s^U) yxp OVK, xkk ivTOg, uti 
iam Bodaeus ad Theophr. hi fi. pani. p. 491 fcribere iuflit. N1 C. 

g TOVg ?e(pxvovg GV/xtidrpwg] coronis faciendis aptos. Scliol. et Suidas: 
Ovp,[A&Tpovg. N1 c. 

citro rxvTTjg 6 e (pvrov kxfiui/] Schol. citro rxvTtjg kx/Scvv llpxxkijg. 
Suidas: xtro rxvryg kxftxv Kxpirov Hpxxkijg. N 1 c. 

Tolg x$fopxlg StdoPTxi] Sic et Schol. edldovro Suidas. N 1 c. 

trxpx 


DE OLEA CALL1STEPHANO. 


lOf 

‘rrctpx TOV lAiffeov] Sic et Suidas. rfgfi Schol. NIC. 

SxSiovg k£?']H0VTX~\ Haec cum tov TtOTXfiov XTt&^OV(Tx omifit Suidas. Schs» 
ita Theocriti Idyl. 4, 7 pro k^ijKOVTX dant OHTM , errore ex permutatione litterarum Jf 
et ij, 0A0. Nam fic numerus in fcholiis Ariftophanis fcribitur. N1C. 

StxStovg egijxoVTCt] Haec verba omifit Suidas. Sed Scholiaites Theocriti ad 
Idyl. 4, 7 p. 59: Ayvovcn <Je, on ovrog (OkvuTrixuog skCpxvog) kx ryg xxXAi- 
sovg ij xxXXt?s(pxyov kXxixg ysvo/usvog dtSorxt , ijrtg xiti^ei gxdlwv oktu (adde 
tov I htrcov TTOTtzjuov) cvg (pyfftv ApizordXyg. Ergo pro ;xovrx legit oxtuj. 

Refpexit certe ad hunc ipfum locum Ariflotelis. Sed non dubium, quin fcholiafta ex 
Ariftotele emendandus fit. Nam ktgijXOVTK etiam legitur apud fcholiaftam Ariftopha- 
nis ad Plut. p. 31 edit. Bifil. [Haec Kvstervs ad Suidam II p. 356.] 

TU) .Jiyoi/Tl xVTjjp k<;\v\ Leoniceni et Camotii libri SlyovTr, minus ufitate. 
S Y L B. Sic et fchol. Sed Suidas ksiv omittit. Reliqua utrobique fic leguntur: bctto 
ravTTjg %(pspov XxjBovT&g HA etoi tuv x.^XtJtwv (tuv Suid.) kv OXvfx-rdx rovg 
•selpxvovg. N 1 c. 


Pantheum templum fuit Athenis, 
de quo confer. Paufanias et 211 ( 0 , 0 = 
incino 2 Bclt()i|tot*!e V p. 188 •, fed ibi 
falfo perhibetur, fuperefle etiam nunc 
rudera huius templi. Nulla invenire 
potuerunt Spon et Wheler. 

Olympia fuit locusElidis, in quo 
certamina Olympica celebrabantur. 
Fuit etiam iiluftris oraculo, quod ibi 
Olympius Jupiter edebat. Habebat 
templum dei, ante quod lucus olea- 
ftris conlitus erat, irpo ksitxi 6 ' xkffog 
dypioAsiiOt)v kv u to sociiov. Strabo lib. 
VIII p m. 5 ?. Conf. Paufanias lib. 5 
cap. 7 et Erafmi Schmidii prolegomena 
in Olympionica s , itemque fcriptores, 
quos laudat Baumgarten in 2UU]0Uld= 
ner 26 eIU)ifiorte V p. 124. 

Ilifius fluvius Atticae, qui urbem 
praeterfluit, de quo Paulan. lib. I 
cap. 19 et Strabo lib. 9 p. 614. 


Oleam primum repertam efle Athe¬ 
nis, auclor-eft, praeter alios, Aelia¬ 
nus var. hifl. II1, 38. Conf. Meur- 
hus dc regno Attico I, 10. Attamen 
verilimilius eft, patriam arboris non 
e fle Graeciam, fed regionem multo 
calidiorem Ex oriente in Graeciam, 
et inde leriori demum aevo in Eu¬ 
ropae partes auftrales transplantata 
efle videtur. 

Herculem oleam ex Hyperboreis 
ab Iftri fontibus Graeciae intulifle, 
eamque iplius iuflu victoribus poflea 
in praemium datam elfe , auclor elf 
Pindarus olymp od. 3. Pleriotfe 
Herculem illum fuiiTe Idaeum con¬ 
tendunt, fed Pindarus hunc honorem 
attribuit Herculi Amphitryonis filio, 

Demoflhenes contra Mac artatum 
legis meminit apud Athenicnfes la- 
O tae ; 


306 


Capvt LIT. 


tae: ne quis Athenis oleam effode¬ 
ret, nili ad templorum Athenienfium 
ftructuram, vel ad municipalia mu¬ 
nera, aut cum ad funus eundum effet. 
Ad fuos vero ufus quotannis binas 
oleas tollere; annexa etiam poena: 
quod fi contra quisquam fecerit, pro 
-fingulis oleis drachmas centum aera¬ 
rio publico pendunto, cuius mulftae 
decima pars Minervae funto. Plin. 
lib. 16 cap 44 p. 40, ubi de varieta¬ 
te arborum agit, Olympiae oleafter , 
inquit, ex quo primus Hercules coro¬ 
natus eft , et nunc cuji oditur religiofe. 
Athenis quoque olea durare traditur 
in certaunne edita a Minerva. Conf. 
H erod. lib. 8 p. 480. Cicero de legi¬ 
bus lib. I in principio, vetuftiffimam 
lianc oleam Athenienfem ludibrio ha¬ 
bet, jiiji forte , inquiens, Athenae 
tuae fempiternam in arce oleam tenere 
potuerunt. Verum tamen magnam 
oleae vivacitatem exploratam habe¬ 
mus. Atque recte Yirgiiius Gecrg. 
II, l8i: Palladia gaudent filva vivacis 
olivae; itemque Georg. II, 3: tarde 
crefcentis olivae. Nam res diu dura¬ 
tura tardius crefcit. Hinc inulta 
oleae epitheta, quorum nubem pro¬ 
duxit ad hunc locum Cerda. Atque 
Theophraftus oleam filveftrem, de 
qua h. 1 . Ariffoteles loquitur, lon¬ 
giorem vitam habere, quam fativam, 
recte edocuit lib. IV cap. 14 pag. 489. 
Etenim arbores, quae fponte vivunt, 
vivaciores effe foknt iis, quae cultu 
hominum languent. Conf. Familles 
des plantes par Adanfon I p. ccxix. 

QXvpmov ln<xg feu athletas, qui in 
Olympiaco certamine victores evafe- 
runt, coronatos effe ramis oleae, 
teftimoniis omnium auctorum com¬ 
probatum eft ; fed huius arboris com¬ 
plures funt varietates infignes, neque 


fatis conflat, quaenam ex his coro¬ 
nam fuppeditaverit. Sunt qui oleam 
feu oleam fativam, iXmloiv, fuiffe 
dicunt, funt qui cotinum, funt de¬ 
nique qui varietatem Cailiftephanum 
dictam volunt. De olea fativa Pin¬ 
darus olymp. 3 loqui videtur, etfi 
fcholiaftes et Schinidius ex epitheto 
yA xvnoxpooe, argumento non fatis 
firmo, coniicere velint, intellexiffe 
Pindarum oleam non fativam, fed fil¬ 
veftrem feu cotinum. Mihi quidem 
poeta nomine generico ufus videtur 
pro fpecifico. 

Cotini ramis coronatos effe victo¬ 
res plurimi contenderunt. Lucianus 
in Anacharji , five de gymnajiis : GXva- 
Triccen fi&v seu 'Oavoe in norlvov. Ita 
etiam Archias in Antholog. lib. I 
epigr. 1. Theophraftus lib 4 cap. 14 
p. 48Q : norivov i"& rov iv OXvptriq, 
ci(p' iv 0 siCpavoe, quae ultima verba 
temere reticuit Gaza. Ariftophanes 
in Pluto ridet Jovem, cui expro¬ 
brat paupertatem, quod certaminis 
Olympici praemium norivov sstpuvov 
conftituiflet. Helychius : norivag 
dypidXcuog. 7j 0 d.ypisXd.icx.g zdtpuvog 
6 Xvp.tr lotnog. (pctol yd.p dvrov norivov 
eivxi Cotinus oleafter, vel olympiacti 
ex oleoftro , dicunt enim cotinum effe. 
In Gcopon. lib. 9 cap. 1 ubi oleam, 
iXaixv, a Minerva in certamine editam 
effe enarratur, addit auctor: ab hac 
viEtoria etiam certaminum viEtorcs ex 
cotino fatta corona cingunt certaminum 
arbiiri. Idem etiam fcholiaftes Pin¬ 
dari ad Qlymp. 3 p. 39 atque Plinius 
lib. 15 cap. 4 p 735: Athenae viEto- 
res olea coronant, Graeci vero oleaftro 
Olympiae. lam cotinus quaenam 
oleae varietas fit, quaeftio eft, quae 
graviftimorum auftorum teftimoniis 
facile perfotvi poteft. Certum eft 

enim 


DE OLEA CALLISTEPHANO. 


107 


enim catinum olim dictam efte oleam 
filveftrein, cuius notitiam dederunt 
botanici laudati a G. P.Lehr in diff. 
de olea Europaea , habita Goettingne 
1779 p. 20. Theophraltus, diligentif- 
linius inter veteres botanicus, fae- 
pius hoc edocuit expreffis verbis •, 
e. c. lib. 4 cap. 14 et lib. 2 cap. 4 
p. 80, ubi affirmat, fieri interdum 
ip iA xixg Horivov, uxl i:t uorluov 
kkxlxv. Atque Pollux onomafl. lib. 
I cap. 12. I p. 142: ?/ de oiypiekxix, 
xdnvog nxkarxi. Diofcorides I cap. 
140 : dypiekxix fy evioi Konvov xxkov- 
av. Idem confirmat fcholiaftes Theo¬ 
criti et Suidas II p. 356 voce xon- 
vog. Eft igitur uonyog eadem arbor 
ac xyptdkxtog feu xypiekxix , olea iil- 
veftris, quam Plinius et reliqui au¬ 
ctores Latini vocant oleafirmn. Glo¬ 
ria, quae coronam hanc ex oleaftro 
iequebatur, cum in Graecia habeba¬ 
tur longe eximia, hoc gloriae ftudio 
incenfa Graecia plus e iilvefm vel 
agrefti, quam ex utilifiima olea fa- 
tiva commodi et honoris fibi fperavit, 
quod non immerito vituperavit Mar¬ 
cellus medicus. 

At coronam non olenftri feu co¬ 
tini, id eft oleae filveftris , fed eius 
oleae varietatis, quae callijtephamis 
vocabatur, accepiffe victores, com¬ 
memorarunt praeter Ariflotelem no- 
ftrum etiam Paufanias, Suidas, fcho- 
lialtes Ariftophanis aiiinuc. At cnl- 
iiftephanum fuiffe eandem ipfara ar¬ 
borem, quam uqtivov vel oleaftrum 
vocarunt caeteri, facile probari pot- 
eft. Ita enim Paufanias lib. VI : kxtx 
t 6 OTTKjkjorSopcv pxktzx e?ly iv delgix 
Ttetpw/.ivg xorivog' tixkeirxt de ikxix 
uxkkizeip xvog. Pofi pofticum maxime 
c;? 111 dextra natus ole a (ler ; vocatur 
autem olea c ali iflep hamis. Deinde 


etiam Pollux 1 . c. p. T42 auctor eft, 
oleaftrum in Olympia vocatum efte 
calliltephanum. Fuit ergo haud du¬ 
bie olea filveftris, cui calliftephani 
nomen indidit Graecia , quoniam e,x 
illius ramis victoribus nectebantur co¬ 
ronae pulcerrimae et glorioliffimae. 

Exiftit autem hoc loco quaeftio fub- 
difficilis de lingulari foliorum ratio¬ 
ne, quam nofter commemorat. Solet 
pagina foliorum fuperior efte laevior et 
viridior, quam pagina inferior, at¬ 
que folia oieae fubtus efte incana, 
conflat inter omnes. Sed calliltepha- 
nus dicitur habere folia prorfus dis¬ 
crepantia. Fuerit ergo iftius foliis 
pagina inferior viridior, et fuperior 
magis alba, necefte eft. Neque du¬ 
bium eft, quin hoc dixerit nofter, 
etfi verba, quae hodie leguntur, con¬ 
trariam afferant fententiam. Nimi¬ 
rum mendo laborat hic locus, quod 
auxilio Suidae vel potius fcholiaftae 
Ariftophanis ad dlut. p. 31 edit. I 3 afii. 
tollere licet. Nam e fcholiafta Ari¬ 
ftophanis defcripfit Suidas II p.356 
fua, quae huc cuncta referre volu¬ 
mus. hxI Apisordkpg ovrce <pi]d\ irepl 
clvrfg. Ey rw ilxy.Jdip t?lu ekxux. 
iixketrcu de v.xkkisedpxvog. rxvTtjg de 
'fwrrcikiv tx Cpvkkx Ty.i-g koitrdug ekxixig 
7 rt(pvjiEVm t£co yxp , clk A’ cvx eyrog 
e%£i rx ksvxx. dCpIrjGi re roiyg irrop- 
Soug ■> L-iGTtep 7\ puprog , dtg rovg ?e- 
Cpxvovg GVftpdrpovg citro rxvrpg kx- 
fixv xxptriy Hpxzkijg , edpvreiGsv 
OXopiridioiv ’ o:(p pe 01 zdipocyoi rlic 
xSfkyTx g edfdoyro. tzi de cIvttj rrxpei 
tov IkzGGoy 7 tOTCi[j. 6 y 7rspupy.c$6p.riro 
de, xai ^7} pix p.&ydhj rw Sfiyoyn ctv- 
ryjg. ui rd rxvrqg eCpepov kxfiovreg 
HAsiO/ 7 &v xijkrrcdv tccv ey Qkvprlx 
rovg <ge(Pxwug. Et Ariftoteles ad ver¬ 
bum fic duruit: In Pantheo cfi olea, 
G 2 cu hi" 


io8 


CAP. LIT. DE OLEA CALLISTEPHANO. 


caUifiephanus diSla , cuius folia contra 
aliarum olearum indolem extrinfecus , 
non vero imrinfecus funt alba Ea¬ 
dem ramos 'producit , ut myrtus , co¬ 
ronis faciendis aptos. Ex hac Her¬ 
cules furculam decerptum Olympiae 
plantavit ; uncle athletis coronae da¬ 
bantur. Stabat autem iuxta fluvium 
lliffum, muro circumdata ; magnaque 
poena propojita erat illis , qui eam 
violaffent. Hinc Elei athletarum Olym¬ 
piae certantium coronas futuebant. 
Hinc Kufterus ad hunc locum verba 
Ariftoteiis emendavit. Ira enim Ku- 
ftetus : Pro egeo yxp, xXX’ ova &vtoq, 
apud Ariftotelem legendum videtur: 
bisu yxp ova, d.XE ova kvTOQ. Nili 
enim iic feribas, CaUifiephanus nihil 
dideret a vulgata olea; contra quam 
Ariftoteles hic inculcat. Vel, li haec 
emendatio non placeat, pro %Xfopii, 
quod ftatirn fequitur , feribendum 
erit X&vxcl, ut Suidas hic habet. 

Hanc perverfam foliorum ratio¬ 
nem nemo notavit praeter quam Ari- 
ftoteles, etii ex Theophrafti etiam 
verbis eandem fententiam extorquere 
liceat. Namque ita ille lib. i cap.:6 
p. 48 • TLcv y&v uXXltiV rei inrrix rcou- 
tiir&px axi 'keiorspci. rxg yxp Jvccq acu 
rxq (pXiflxq iv roig rrpxviny e^ovenv • 
KtTxep f\ %elp. rijg tXxiccg o't 7 .g vxors- 
px , axI rjTrcv XeTot. Xeiot 6 k uxl rd 
tov aittov Haec verba ita inter¬ 
pretanda videntur: omnia folia pa¬ 
gina fuperiore ct inferiore differunt. 
Folia plurima habent paginam fr/perio- 


rem viridiorem et laeviorem ; nam 
pagina inferior habet nervulos et venas , 
Jient manus. Oleae vero pagina (Ici- 
licet luperior ?) candidior tninufyue 
laevis eft. Laevis eft etiam pagina 
(luperior?) hederae Quae interpre¬ 
tatio fi viris doclis probatur, Theo- 
phrafto de cal iftephano Ariftoteiis, 
non de olea vulgari fermo fit, ne- 
cefie eft. Atqui iam Plinius eadem 
ratione Theophrafti verba intellexiffe 
videtur. Is enim, qui certe eTheo- 
plirafto haufit, oleae (folia), inquit, 
fuperne candidiora , minusque laevia , 
item hederae. At 1 'altem in eo erra¬ 
vit Plinius, quod hederae etiam eun¬ 
dem foliorum colorem contrarium 
attribuit. Nam hederae folia fuper¬ 
ne non funt minus laevia, neque 
ita lcripfit Theophraftus. 

Magnam copiam varietatum in 
oleae hiftoria annotarunt botanici re- 
centiores, quorum e libris eas colle¬ 
git Lehr in difiertatione Gottingenfi 
de olea , Notas, quibus illae difcer- 
ni queunt , edocuit diligentiflime 
Michelius in Catalogo plantarum agri 
Florentini Sed in tam ingenti va¬ 
rietatum numero, quem in arbore 
fativa nemo hotanicus mirabitur, 
nulla tamen eft, quae folia habeat 
luperne incana et fubtus viridiora. 
Mea quidem fententia , calliftepha- 
nus Athenienlis fuit olea filveftris, 
fortafte foliis variegatis, cui miracu¬ 
lum addidit et affinxit religio, quae 
fine fabulis adolefcere non folet. 


Caf, 


Caf. LIIL de anthrofolithis. 


109 


Cap. 

^ Fv rols Trrfi Ava-ictv /usrdk- 
kcis reis 7 re fi Hfyapcv , ce drj 
neci Kpclaos hqy desero , 7rok.ly.co 
rives yevophov, y.cere-pvyov ci 
s^ya^ofjievei It: dvrd ‘ rev ds 
Scplcv i7rci;<,odcpr]Ssvrcs, olTisrrvl- 
yyicav • ■/.&) v~eqov yqcvp Tcokkoo 
roov perdkkojv dvcixoc&eifiidhroov, 
evqeB",<j eis syqdvro dyyeiois 1 ?qos 
ras v7io yfiqoc yqsioes dvcckski- 
Baphcc , ctov dp(pc(jsis v.cu rd 
rcioorcrqorcoe. rceZrce drj 7rs7rkvj- 
qwpsvce cv rives ervyov vyqov 
ekeki&Mro, v.ct) acqcalri rd o^oe 
rdov dv&Pco7rw. 



Ia metallis Lydiae circa Per¬ 
gamum , quae quondam extruxe* 
rat Croefus, accidit, ut cum bel¬ 
lo orto opifices in ea confugii- 
fent, obflrudlo ab hofiibus exitu, 
fuffocati fint, verum longo pofl 
temporum intervallo, apertis rur- 
fum repurgatisque metallis, inven¬ 
tae funt amphorae aliaque id ge¬ 
nus vafa, quae ad manuarios ufus 
adhibuerant, repleta humore quo¬ 
dam , et in lapides indurata, et 
iuxta etiam olla humana. 


Natalis de Comitibvs. 


In metallis Lydiae iuxta Pergamum, quorum Erae fis fuit 
audior , confertum eft quoddam praelium , atque opifices eo confu¬ 
gerunt: verum ore obturato fuffocati funt. Poftea longo tempore 
internet0 metallis apertis inventa funt vafa , quibus ad manuum ufum 
utebantur in lapides commutata, ac amphorae et vafa reliqua huius - 
modi , quocunque liquore plena fuerant una cum hominum 0filus 
praeterea , in lapides funt converfa. 


tov <Js eo/xtov] ssftnnbmg bc3 ©djad&td. ita dicimus: ©tdfTtmSJiUttblod?- I- E. 

tuv perdkkwv « 'yxjtx&xp&dvTctfv] a(g Die ©nik tutebef «HfgenommeR rnarb- 1 . b- 

O 3 7T£',tA)T- 


I 10 


Capvt LI\ r . 


TfZTC^.TjPCaoAvot o‘J Tivog liry^ov] vafii, quae forte vel cnfu aliquo repleta fue- 
vattt liquore aliquo, in lapidem commutata funt. Conferatur, fi libet, Vigerius de 
Graecae diftionis idiotifinis p. 293 > U ’ J ' variam verbi rvy%tiv&iV vim explicavit. L J1. 
extraxerat] inflitmrat. N i c, 

«» 


Partes corporis humani in lapi¬ 
dem mutatae vocantur anthropolithi, 
■qui in infinita foffilimn copia ra.rifli- 
me occurrunt, neque fcio, an alii 
■vere reperti iint, praeter clTa, quae 
eo modo, de quo hic ferino eft, in 
fodinis vel vilriolo jnartis fnfalita, 
vel topho calcario incruftata funt. 
Huiusmodi exempla habemus com¬ 
plura in libris et veterum et recen- 
jtiorum. Pertinet huc corpus huma¬ 
num infalitum , repertum anno 1722 
in fodina Fahlunenli Sueciae , cuius 
defcriptionem et iconem habes in 
Attis litterariisSuec. anni 1722P.251. 
Eiusdem cadaveris mentionem fecit 
Oonftedt in Miner alogi a, Frequen- 
tiora funt huiusmodi exempla in falis 
fodinis, qualia memoriae prodidit 
-Georgius Vernherus in libro de ad¬ 
mirandis Hungariae aquis. Huc refe¬ 
rendum. eft etiam cadaver, quod an¬ 


no 157.3 * n fodinis falis prope oppi¬ 
dum Salisburgenfe Hailein ex folido 
lapide falinario excifum dicitur, in¬ 
tegram cum barba , fuperciliis , cri¬ 
nibus, unguibus ac veftibus incor¬ 
ruptis, ficut proditum eft \x\Hifl-oria 
epifeoporum Sal i s b n rg c vfi um. Plura 
etiam exempla collegit Shaw in iti¬ 
nerario Germanice edito pag. 141". 
Agatharchsdes in bibliotheca Pnotii, 
edita ab Hoefchelio Kothomagi 1653 
fol.' p. 1342 commemorat offa huma¬ 
na reperta in vetuftiftirms aurifodinis, 
una cum malleis es nere factis , qui¬ 
bus operarii olim terra opprefti ufi 
fuerant. 

Pergamum feu Pergamus fuit no¬ 
bilis urbs Myfiae maioris in confinio 
Lydiae, quam rienophon iib. 7 de 
Cyri expeditione in fine, urbibus iplius 
Lydiae annumerat. 


Gap. 

F.v Ty Kcy.oc.vl 00 KlfAvy euroo 

t\; > ' r ! Pi c/ \ c ' 

vtrgoooes ro voosp, oo?s tu tfju- 
rtu cv^evcs zregov bvfj.jj.urcs neoc- 
^eicrSxt ’ r.uv tjXsioo ygovov h ru 
v2un iuay rls , hunlnrsi. 



Lacus Afranii aquas ferunt ad¬ 
eo nitrofus efie. ut veftibus in 
lmnc intintffls alia lotione nulla fit 
opus, diffluere vero, fi quis diu- 
tius paulo iamierferit. 

Nata- 


de lacv Ascanio. 
Natalis de Comitibvs. 




ni 


In Jlagno Afcanio ita nitrofa efl aqua , ut vejles nulla alia 
indigeant purgatione; quas fi diutius in aqua quispiam reliquerit * 
evanefcunt . 

krspov JupuxTof pu/nuTo; Ifing, I. B. 
alia lotione irafla] nlio Jmegrnate nullo-. NI e. 


De lacu Afcanio Bithyniae , cui 
nobilis urbs Nicaea adjacet, vid. Cel¬ 
larii Geogr. II p. sor. Recentiorem 
eius notitiam dedit Pocock in itine¬ 
rario Germanice edito III p. igo, ubi 
tab. 60 lacum delineatum vides. Quae 
de eo noder hic habet, en etiam re¬ 
tulit Antigonus Caryftius cap. 172: 
xut rijv Agy-zvIxv troTtuov oiiaxv, ro 
‘7rpoGeve%3tv dury trXvvetv olvsv pvpe- 
lutero$ ' idv ttAJ da iv dvrn itMloj 
X pOVOV, SlXXlTTTSlV UVTOp.tX.TOV. Afca- 
nii lacus aquam elje potui aptam ; quid¬ 
quid ei applicetur , id absque fapone 
elui ; fed, fi in ca aqua diutius re¬ 
linquatur , /ponte fua dijfipari. Pli¬ 
nius lib. 31 cap. 10. II p. 564: Mi¬ 
rum in lacu Afcanio et quibusdam circa 
Chalcidi fontibus, funtmas aquas dul¬ 
ces effe potariqne , inferiores nitro fas. 
Quae ii cum Antigoni verbis com¬ 
paramus, inteliigimus, fuperiorem 
tantum lacus aquam fuifle potabilem, 
cum inferior fuerit nitrofa leu alca- 
llna, quia falis particulae fubfident. 

Nitrum veterum iine omni con- 
troverlia eft ial alcalinus mineralis, 
qui hodie plerumque Natrum voca¬ 
tur, atque variis in aquis et terris, 
praefertim in regionibus auftralibus, 
yeperitur. Nitrum quod hodie dici¬ 


mus in minernlogia, ex acido nitro» 
fo et alcalino fale lixivioto compo» 
fitum, fuit prorlus ignotum veteri¬ 
bus et Graecis et Latinis, neque 
multo ante quam pulvis pyrius in¬ 
ventus eft, innotuit, id quod gra- 
vifhmis argumentis alio loco com¬ 
probabo. Ex ifto fale alcalin-o mi¬ 
nerali et oleo conficiunt gentes orien¬ 
tales faponem , ad quem noftrates 
adhibent falem alcalinum lixiviofum- 
feu quem plantarum cineres praebent. 
Quam ob cauftam mirum non eft, 
aquam alcalinam eluere ford.es ve- 
ftium, atque etiam nunc in Aegypto 
vulgaris natri ufus eft ad lintea pur¬ 
ganda. Vid. Haflelquiftii itinerarium 
p. 548- Speftant huc quoque verba 
Strabonis lib. XI p. 801: In Armenia 
nitrofa t/I palus (virplrtg), ita ut 
eluat fordes vefiium et fullonis operant, 
iis purgandis praejiet; itaque aqua 
eius potui non ejl Vnue etiam ni¬ 
tri frequens mentio in re balnearia, 
ut apud Cicercncm in epijl. famil. 
VIII, 14 et Cypriani epift. 76, ubi 
sfronitrum dicitur. Atque ifte aquae 
nitrofae ufus eo magis olim fuit ne- 
cefiarius, quoniam fapo, Galliarum 
inventum, nondum notus fuit. Cont. 
Plin. lib. ^8 cap. 14. 

Quod 


/ 


! ! 2 


Capvt LV. 


Quod Arirtoteles narrat, vertes Afcanio fundum celerius petant, cum 
diutius in lacu retentas, S ux.it 'nrr&iv^ aqua alcalina harum poros penitius 
hoc ita intelligo, ut vertes quae in intrat, quo facio vertes graviores fiant, 
aqua pura diu natare folentin lacu necerte eft. 


C AP V' 

H?( J : 7'f]v A<TKCCvlotV XijJLVYV Mu- 
&Yl7I-oXls ISi, XQ0UY1 CS7Z>%CUC« 
K hu ccs yxfievs tKoirov ilv.ccn.' ev 

% TOV ‘XjSlfUOOVOS C&Vu[godveTCil 
'TtOiVTCA TOC (p§SC 6 TC 6 , 00 p.v\ h'$c- 
q^scrdcou j3d\pcz/ to dyyficv ■ rcv 
hfeqovs 77A rjqovTcu eoos rov 50 - 
pClTOS. 

Natalis d 

Mythepolis eft oppidum 
tum et viginti ftadia difat a 
per hiemem putei , ut hydriae 
ora usque replentur. 


LV. 

Circa Afcanium lacum Mythc- 
polis eft, qui vicu; Cio circiter 
centum et viginti ftadia diftat. 
Hic hieme putei omnes ita ex- 
ficcantur, ut ne hauftrum quidem 
tingi queat: aeftate vero ad la¬ 
bra usque implentur, N1 c. 

Comitibvs. 
ad /1 [canium [agnum , quae per cen - 
Cio , quo in oppido ita ex ficcantur 
nequeant immergi , per aefatem ad 


eft In edit. Sylburgii iftv K0/A7J, in edit. Cafauboni esi 7l6f.iT] ■> fed 

m editione Graeca, quae prodiit Bafileae apudjoh. B.eb. etMich. Ifing. < p. 548 tslv TiMplj 
etDuval, qui alioquin Cafaubonum fequitur, esi y.fpg. i„ E, 


Antigonus Caryft. cap. igg: As- 
yeiv dis tov Et iiofjov, j txi irspi rcnv ev 
rp MvfroiroXei (ppezruv, oti itxpxirA.p- 
cnov ti tcS Ns/Ao; 7 T&crftoirn. rov ukv 
yxp tjepoug , vitkp tx %sth7j irkppovT- 
dxi’ tov de %&igwv.Q £, ovtujs iuk&i- 


ite.iv , icss t ap6k ficC/xT pditov eTvca. 
Eudoxum porro de puteis , qui funt 
Mythopoh , feribere: fimi l e cos cum 
Nilo aliquid habere. Aginte enim. ultra 
labra impleri; lujeuie , ita deficere> ut 
tingere quoque non Jit facile. 

De 


* 


DE FONTE PERIODICO. 


113 


DeCio conferatur, praeter aucto¬ 
res a Cellario in Geograph. II p. 284 
laudatos, etiam Dion. Caffii hifl. lib. 
74 cap. 6 et ibi Reimarus pag. 1247. 
Sed de vico, qui hic Mythepolis et 
ab Antigono Mythopolis vocatur, ni¬ 
hil iam afferre queo, nili fufpicio- 
nem mihi enatam , effe nimirum le¬ 
gendum: Juliopolis, quae urbs in 
vicinitate lacus Alcanii urbisque Cii 
fuiffe omnino videtur. Ct. Cellarius. 

Loquitur nofter de fonte periodi¬ 
co feu majali, qui hieme arelcebat 
et aeftate redundabat, atque ortum 
a nive, quae in montibus vicinis, for- 
taiTe in Olympo, aeftu folis liquefce- 
bat, ortum traxiffe videtur. Talium 
fontium et amnium dvv.roevop.ivuv ex¬ 
empla collegerunt phy lici ; e. c. 


Scheuchzerin itinere Alpino p.23, 173, 
315. Idem in Hijdrograpkia Helvetica 
p 124. Lulofs Aettntnig ber (£rbfuqel 
p. 314. Atque a Plinio lib. 2 cap. 103 
p. 120 commemoratur fluvius Scatebra 
abundantior aeftate ; et ibid. p. 121 : 
'Novaiius omnibus folfiitiis torrens, bru¬ 
ma Jiccatur. 

Denique nefcio, quo modo factum 
Iit, ut interpres anonymus hoc caput 
totum praetermiferit, neque editores 
hanc omiffionem indicaverint. De- 
lideratur in editionibus Cafaubonr, 
Wecheiii, Duvaliii et in latina, quae 
prodiit Lugduni 1578, cum tamen in 
omnibus exemplaribus graecis illud 
adfit. Nos, praeter interpretationem 
Natalis de Comit, addidimus quam 
obtulit eruditilTimus Nicias. 


Capvt 

O 7{cfty,0£ 0 JASTX^U Eiks- 
A Ius kcci IraXlas, clv^srai kcu 
(pSlvet ccy.a, t&j <n?\r l v!a>. 

Natalis de 

Fretum illud , quod eji inter 
augeri et decrefcerc dicunt . 


LVI. 

Fretum inter Siciliam et Ita¬ 
liam una cum luna intumefeit 
et fublidet. 

COMITIBVS. 

Italiam ac Siciliam, una cum luna 


Quae de fluxu et refluxu maris 
in freto Siculo a Graecis et Latinis 
memoriae prodita funt, collegit dili¬ 
gentia Cluveri in Sicilia antiqua lib. I 
cap 5, quae etiam inferta e-fl: The- 
/auro antiquitatum Siciliae vol. I. 


Equidem claflicum adferibain locum 
Strabonis lib. I p. 95: Ob eandem 
caujjam euripos quoque fluBuofos tjfe 
ait Evatcftlienes ; maxime Siculum fre¬ 
tum ; quod e-odeth, quo Oceanus, modo 
aeftibusagitari dicit. Bis enim jwgv.lis 
‘ P die- 


Cap. LVI. de freto Sicvlo. 


i r4 

diebus ac noFtibus mutare fluttum; 
quemadmodum Oceanus bis inundat , 
bis que in fe remeat. Exundationem 
quidem, aquis e Tyrrheno mari in Si¬ 
culum tanquam e fublimiori fuperfcie 
delatis, fieri fatendum eft; eumque 
aeftum defendentem nominari; faten¬ 
dum item , eodem eum tempore inci¬ 
dere ac defuere , quo viaris adflitxus 
(incipit enim oriente atque occidente 
luna; definit, cum ea ad medium 
caeli five jupra five infra terram ad- 
flicat) eumque e contrario abeuntem 
aeftum vocari; qui utroque lunae ad 
medium caeli adpulfu incipit , Jient 

Cap. 

sSozi dion ?7 u ty\S coov rps eis 
Evpocy.cvjixs vfqvt] iftv iv A stpoove 
cvre fAsyccAp, ovrs vdcnq eyovvci 
ttcAu. (TvvoeTiavTYiCTocvTcs iis 
tov roTtcv oyXov 7rcAAcu, 7rccqsa~ 
%ev vooetj cl(pdfovcv. 


maris reforbitio ; et ceffat luna oriente 
vel occidente. Ex notho Ariftotele 
haufit fine dubio Antigonus Caryft. 
cap 138: <P»a\v de xxl st sol tov r ijg 
I rxXlxg n rop.Jp.ov (pftvEiv, xxl 7 tXtj- 

pOVGjxi ' XXTtX TYjV PSIUTIV T 7 ]Q aeXrj- 

vtjc , xxl xvfqsiv. Ferunt , circa fre¬ 
tum Ttaliae decrcfcere et impleri, fe¬ 
cundum lunae incrementa et decremen¬ 
ta. Qui veterum relatione;: cum 
recentiorum obfervationibus conferre 
vult, adeat Popowitfch Unierfudjiinjj 
uon? j)coerc. 1750- 1 p. i53> 165, 216. 
Conf. infra cap. 142. 

LVII. 

Porro in prato iuxta viam quae 
Syracufas ducit, fons eft, neque 
amplus, neque aqua larga fcatu- 
riens, ad quem cum turba nume¬ 
ro fa confluxiftet, aucftus fubito 
praebuit aquarum abunde libera¬ 
lem copiam. 


Natalis de Comitibvs. 

Fonr quidam cernitur non magnus admodum in via , quae 
ducit Syracufas in quodam prato , qui aquam habet perpaucam , 
qui cum magna acceffiffet turba in eum locum , abmdantiffimam 
aquam effudit . 


Ka; t honj dion pro 0T1 politum.. Sylb, 


Haec 


Cap. LVIl. de fonte Syra cvs a no. 


Haec habes apud Sotionem edit. 
Sylburgii p. 124, qui ipfuin Ariftote- 
lem aucdorem laudat: Ev ry iit\ 
Evpotv.ovGuy oiwKpyvT] ov iJ.e.yoiXrj islv, 
ov da vdxp ttoXv ayovffx .' o%Xov da 
szir&XJovrog dio rov tqtvov , kou -floCpov 
yivofJ.ii/ou, -jrxpiy&i vdcop xGpidovov, eoo 
Cp7jffiv ApizoriXTjg- Tale aliquid ac¬ 
cidere in locis uliginolis, minime 
mirum eft. Neque momentum per¬ 
dam inquirendo, quinam fuerit fons 

Cap. 

Eri de' yoo) xgqvYi rts h Uc&Ki- 
ko7s rtjs EixsXiocs , ojs SsycoxXi- 

d m > , c t c / t\ i 

vcs' uvrp 0 uvot§§i 7 tret vdoig ais 
u\Jjos ej* npyjis , 00 =;e viso roov 
iScvrcov vc/Ai^scr&cii y.oirux?'.vo-B"i'i- 
c rerOjcci ro 7 tsSicv ’ koo) 7 idh.iv lis 
tccvto Ko&Sfcccroii. eri Sl xoc) 
cex.cs, os ccytcs ccvroiji ooxei ei- 
voci. o 7 d ydq opvvv! Tis , y°d- 
\pcos hs mvocvlSiov , ly.fllocXAei 
hs ro uScuf. idv fA.lv ovv ivoqxy, 
htiTicXtx&i ro 7 C ivcoxiStcv ‘ Icov 
Sl fArj Ivotfxtj , ro y.lv 7 IIV 0 CYA- 
Siov , Qooqv yevofAt-vov , c&Cpccvl^ev- 
3 •«/ (pCOVl , rOV S' CtvfyoOTSOV 7 lljU- 
7 i(/oca$cii. Sto Sii ActfA@dyeiv rov 
isfiloc Ttooq oovrov lyyvoov xmlq rov 
KCoSoilgsiv rtvci ro Ugov. 


et quodnam pratum. Num forte 
ferino eft de prato Syracufano inter 
Anapum fluvium et Neapolim , Sy- 
racufarum partem, de quo Thucydi¬ 
des lib. 6 : Svjracufavi omnem -popu¬ 
lum ex urbe in pratum iuxta Anopum 
flumen egrejfum , recenfuerunt. Conf. 
CluveriSVa/flj lib 1 cap. 13. Verbum 
GvvoiTtccvTuv de liderat ur in lexico 
Erneftino. 


LVIII. 

Eft et fons in Palice Siciliae, 
amplitudine decaclini. Aquas ad 
fex cubitorum altitudinem eiicit, 
ut inundaturus planitiem omnem 
videatur, verum eodem loco dif¬ 
fluens confiftit; porro iureiuran- 
do hic facer haberi folet. Quae 
enim cunque libet, tabellae in- 
feribunt, inque fontem abiiciuntj 
ea fi vero iureiurando confirmen¬ 
tur, natans in luperficie tabula 
teftabitur; fin iecus, velut pon¬ 
dere deprelfa eripitur ex oculis, 
igneque corripitur periurus. Quo¬ 
circa fideiulforem capit facerdos, 
qui iufta numinis vindicia facrurn 
exeerandumque, fi peierarit, as¬ 
portet. 

3 


Nata- 


I . 

ii 6 Capvt LVIIL 

Natalis de Comitibvs, 

Ejl et in Palifcis etiam Siciliae fons , qui decem thororum lo¬ 
cum occupat , ciquamqne in fublime profundit ad decem ulnas , ita 
ut videntes planitiem exijliment inundatum iri , atque in ipfnm fonte 
(fontem) aqua revertit. Efi et iusiurandum quod fandum arbitran¬ 
tur, quoniam fi quis iusiur andum in tabella infcripferit , et in 
aquam coniecerit. fi recte iuraverit , tabella fapernatat; fin falfo , 
tabella gravis facta evanefcit , hominem que comburi inquiunt. Quam 
ob rem fucerdotem aiunt ab ipfo fideiuffonem capere pro fumpiu , 
ubi aliquod iusiurandum ejl expiaturus . 

sr TToiXittoTg TYjQ 'HixsXtxg'] Eadem Sotion ex I figo no affert. In eo airtem 
loco duplex leclio eft in exemplari, TixXlHOtg in contextu, YlxXiffHOig in margine. 
Eandem etiam le&ionis varietatem memini me et apud alios hiftoricos repente. Quod 
autem ad nomen Ssxxy.Xiyog attinet, apud Stephanum haec verba (auftore tamen non 
nominato) proferentem, legitur wg Asy.xxXlVOg, pofita a typographo nimirum maiufcuia 
littera , quali nomen fit auftoris, et fubaudiatur, ut faepe folet, verbum ypxCpSl ve! 
Aeys t vel izopsi. Omnino inepte, ut ex cap. I potes cognofcere. Verba quae fequun- 
tur in aliis editionibus ita leguntur: o<TX y:lp ypxixuxal Tig ypxpxg big tt.V xxltnov 
ip,)xXXsi hg TO vdcep. At ego veteris exemplaris leftionem in huius locum repolui, 
quam etiam Stephani aufto: itate comprobari pollea conaperi, (led ne hic quidem au- 
ftoris nomine adlcripto) afferentis. Steph. 

iv TlxXntoHg] Leonici et Camotii editiones habent ITaA IffHOig, quam fe£Ko° 
nem etiam Kenr. Stephaniis fe in fui exemplaris margine invenire tradit. Sed verio¬ 
rem fcripturam efie YixXmoTg, et hic et in Sotione declarat apud Macrobium et 
Stephanum Byzantium Aefchylus, dum Palicos deos denominatos ait 6lX 70, xttoSx- 
vovTxg, ttcIXiv iig xvftpunrovg ixdff^xt. Extat vero locus apud Stephanum in TIxXixtj, 
Siciliae oppido. Apud Macrobium autem Satura, lib. 5 cap. 19, ubi multa tum de 
diis iftis, tum de fonte, etiam e Graecis fcriptoribus. SYLB» 

wg iexd y,Xivog\ conf. fupra cap. I pag. 


irty.Xn) 


DE LACV PALICORVM. 


”7 


TfxXiv iig TocvTo XX$iffx.Txi\ Apud Stephauum Byzantium loco iain citato efi 
iig BXVTo, in fe; cetera iisdem prope verbis ibr leguntur, fed fine aucforis nomine. 
S v L E. 

70V olvSrpWiTOV TriUTtpxffijXt] i, e. arcano igne intns adori , fecundum Boehart. 
Can. I, 28 p. 58 S- De poena parum confiat inter auftores. Apud Diodorum et alios 
oculis capti delubro excedunt, Macrobio tefte, mox iit lacu amittebat vitam falfus 
iurator. Secundum Polemonem ib. p. 514 'trxpot/3x,T7]g y&vau.zvog Tuiv %&wv iqurodwy 
TeXsilTx , e vefligio exfpirat. Praefens fuifie fupplicium, omnes confentiunt. N IC. 
amplitudine decaclinij ea, quae decem accubantes capiat. 
eodem loco diffluens confiftitj rnrfus in fe revertitur. 

Quae enim cunque libet] qnaecnnque quis iurat, inferibit tabellae inque fontem 

abiicit. 

fideiufforem capit] fdeiujforem ab ipfo capit facerdos de purgando expiandoqut 
templo. N x c. 


Fons et lacus Palicorum in Sici¬ 
lia , in vicinitate oppidi Palicac, in¬ 
ter Catinam et Agrigentum, verius 
fluvium Erycen. Vocabatur Palici- 
nus fons, lacus feu fi agnum vel cra¬ 
teres Palicorum, TlccXntivrj zcyvr, XI- 
ptyof TlxXixwv, xpccrfpsg Tiu?Jxccv. 
Quidquid veteres de hoc loco maxi¬ 
me religiofo et periuris formidabili 
litteris mandarunt, collegit diligen¬ 
ter admodum Cluverus in Sicil lib. 2 
cap. 9 Conf. quoque Bocharti Geo¬ 
graphia facra lib. 1 cap. 28 pag- 588 - 
Maximi momenti ell: relatio Diodori 
Siculi lib. 2 et Macrobii fatum, lib 5 
cap. 19. Quae r.ofter prodidit, ea¬ 
dem leguntur ipfis iftius verbis apud 
StepbanumByz de urbibus v TluX.xy. 
At pro «Ve vito twv IdivTtxiv voulfeff- 
Scu, ut videatur fpeEiantibus inunda¬ 
turus planitiem , habet Stephanus: 
(tigs vi ro twv S&wpovvTOcv voxif eiv nx- 
TuxXva^qffeuSfui ro' 7 rsiiov, quae Hol- 
ffenio minus placent. Verba quae 


fiaec excipiunt apud Stephanum, haec 
lunt: v.xiffcxXiv iig ixvro nxSiffxTcu. 

de r.xl opnoq xyiog xvrcdfi * offa 
yxp ofivvet rig, i.c icivxxioy ypx-fxg» 
ficiXXti ccvto g ip ro vStop. ixv peiv 
ovv bvopr.p , ittntoXxfei ’ ixv de p.rj 

bVOpvf , TO [XcV 7 TlVXUlOV Cl&XVlJbTUl, 

xvtoc de te Cf.iT p xt xu Vitima liuius 
capitis verba. Otio circa fdeiujforem 
capit ab ipfo facerdos de expiando pur- 
gandoquefano , defuntinStephani libro. 

Inter recentiores fontem optime 
deferipiit Fazellus Decad . 1 lib.3 cap. 2, 
uxrde praecipua referam: Lactis inter 
Minacum oppidum et hofpitium Gut- 
terrae , non magni ambitus , ad, radi¬ 
ces cuiusdam collis , panlio infra Sy¬ 
maethi capita , adhuc exfidt , Napthia 
aetate mea vulgo appellatus , qui adfi- 
duam fcatiirigincrn turbulentarum ac 
pene julphnrearuui aquarum, tribus in 
medio crateribus , ad tres circiter cu¬ 
bitos in altum chetans, non aliter ciuarn 

P 3 


Capvt LIX. 


118 

fubieffis ignibus fervens ebullit olla. 
Cuius aquae , ad perpendiculum caden¬ 
tes, nunquam effluunt; fed rurfnm in 
eundem Jinuin , qui eo tamen non fit 
amplior , recipiuntur ac rejidnnt Et 
aliquanto poft : Ex fiant hodie tem¬ 
pli ipfims magna circa lacum et eo pro 
maiori parte obruta monumenta. La¬ 
cus autem ipfe ad angulum planitiei 
ejl circa collis radices , turbidus et 
mali odoris , ambitus pajfiuum non mi¬ 
nus centum , in cuius quoque medio 
tres fiunt , veluti ollae fub igne ferven¬ 
tis , aquarum fcaturigines , quae con¬ 
tinua etiamnum cruftatione ad tres 
circiter cubitos in altum comitante per- 
petuo acfttis murmure, aquas efferunt, 
rurfumque cadentes in fimum recipiunt; 
reliqua. Hodiernam huius lacus fa¬ 
ciem qui nofcere vult, legat Opu- 

Cap. 

A py.ovpcros p K<%(fX ) r l $ovlocv vp- 
<ros , ccTio A p/Aovpaon rev 7rqwTcv 
ZqyciGC&jJltVCV, T'/jv kTiCCVVjJllooV sthp- 
(psv ‘ £%?l c TQ7I0S KVCCVCVV TO 

fjistocAAcv , v.c&) yqvacy.oXXps. 

Tocftps p v.cc XXfcp 7tqos %qv- 
clov svqlay.si Tijuqv. y.cfii yccq ficcp- 
ptocy.cv oCp&c&hisicoy Iqiv. zpi $e 
CCVTC&I %cc7w.cs Y.cXvfJippTpS Iv 
$-js7v cqyvials rps SaXaccrps' 
cOfisv o sv Zikvoovi efiiv ccvoqiccs h 
to> oiqy^cilca vccqo tcv AvrcXXavcs ' 


fcoli eruditi Latini ed Jtaliani clel Giu- 
feppe Allegrania , raccolti e publicati 
dal llidoro Binnchi. Cremona ifsi. 4. 
pag 209, itemque Olfcrvations fur la 
phijjique, Jnr Pkifloire naturelle et fur 
les arts par Roiier. 1784. vol. xxv. 
m. Septem p 202. Effe eiusmodi 
fcaturigines etiam in Islandia , con¬ 
flat ex itinerario, quod Oiaffen et Po- 
velfen ediderunt. Denique olim com¬ 
plures fuerunt fontes, qui aquam vel 
calidam vel faltem ebullientem ha¬ 
bebant, ad quos iuiraturi accedebant. 
In duo exempla incidi, dum Philo- 
ftrati librum de vita Apollonii pervol¬ 
vebam , nimirum lib. 1 cap. 6, ubi 
iermo de fonte Tyanis, et lib. 3 cap. 
14. Vocatur talis aqua ibi opy.iov 
vSup. Conf. infra cap. 163. 



Demoiiefus Carthaginienfium 
infula a Demonefo primo cultore 
nomen traxit, ubi caeruleum me¬ 
tallum repetitur, et chryfocolia 
ad auri venas pulcerrima, ocu¬ 
lisque medicandis cum primis 
utilis. Sed et aes natans ibidem 
e fi fiagno pafTibus duobus in mare 
porredo ; unde conflatae fiatuae 
funt, in Sicyone vetuli o Ap olli n i s 
templo; inque Pheneo orichalcei 
appellantur, infcriptjone eiusmodi 

infigni- 


DE AERE D EMONES IO. 


119 


Kou h <&sveoo ci oqelycehY.ct v.ccXco- 
jusvot. i7uycy qcc7TTcu dt' ccvrols, 

Hqcr/.Arjs 0 KjAtptTqvoovos , HA/v 
-cAoov ccvtSriY.ev. ohfi Ss TyvliAiV, 
rjycvptvyjs y.utcI %^c rpccyov oukcs, 

Y[S rcv 7 Tccrlqa Avyeixv cl7IWTet- 
vsv. 0 Ji? rov yjxAydcv oqvrrcvTes, 
c^v^sqy.Aoirci ylvovrca , y.x) ci 
(bh.e(pciffo:s (Ari bycvrss, (pvcvvi. 

7rctqoc yoc) ci larici ~a uv$si reo 
ytxAy.cv vccl ry rl(pqoc ry <£>qvylcc 
yqoovrui 7ifos reos ccpEaApovs. 

Natalis de Comitibvs. 

Demonefus infula Carthaginenfum cognomen ab eo Demonefo 
accepit , qui primus Illam incoluit; qui locus metallum habet cae¬ 
ruleum et chryfocolam quam optimam et ad auri precium quis inve¬ 
nerit. Efl enim oculorum medicamentum. Eft etiam aes ibidem 
natans intra duarum ulnarum fpatium maris , ex quo fatua con- 
fetfa ef Apollinis in Sicyone in antiquo templo . Quin etiam in 
Pheneo orichalci nuncupati funt , in quibus infcriptnm ef , Efercu- 
les Amphitryonis Helide capta depofuit. Potitus ef autem Idilide 
iuxta oraculum muliere duce , cuius patrem Augeam obtruncaverat. 
Illi vero qui aes ef odiunt, acutiflmum fortiurtur vifum , et i dem 
carent palpebris; quare medici aeris'fore cinereque Phrygio utuntur 
ad oculorum remedium. 


infignitae: Hercules Amphitryo¬ 
niades, Heli capra conflituit. Ea¬ 
dem duce femina , cuius paren¬ 
tem necarat, Augiam occupavit. 
Foffores metalli huius vifu red¬ 
duntur acutilhmo; et, fi palpe¬ 
bris forte careant, tum nafcuntur. 
Quapropter fimul aes cineremque 
Phrygium oculis medicandis adhi» 

r O 

bent. 


A yg.t.6- 


520 


Capvt LIX. 


&7}p.0V/jTOg] Noftrum Stephaniis in ante oculos habuit, fed ex 

parte quoque verba ac fententiam eius depravavit. Vnde illius interpretes illum cafti- 
saruut. At viciflim a Stcphaao Ariftoteli medicina parata eft. N i C. 

1] Iv y.,Q‘X 1 7i'j0viit:v'] ^xXy.vpovtuv ex S.tephano reftituendiun effe monuerunt 
i,im Salmafius ad Solin. p. 137. Bochart. Can. I> 26 p. 55 ^- Holtieniqs , de Pinedo et 
Berkelius ad Stephanum. Alias quoque haec nomina paflim permutantur. Nimirum 
non modo XaAj£J/$£yy 5 fed etiam fcribebant, unde lapfus facilis eft in 

l&(x.p% 7 ]diov. Sic voces Kxpyycicyiog et XcjA? iTjSovicg permutatae fuat in Clementis 
Alex, cohort. ad gentes edit. Potrer.i p. 3.8 et 698- N.i C. 

eysi ds 0 TOTToi] 6 $ abeft in edit. Ifing. 

? ivxvovv 70 ,ttsraAAoy] xvxvov.v aguofcit etiam verfio: caeruleum metallum. 
Apud Stephanum Byz. eft xxJxvZv, Malim ego uvxvov, cyani. S v l b. 

kvxvovv 70 tx£ 7 ot\}.ov\ Lapis lazuli, yujgo azunun, de quo Salmafius homon. 
p. 217. Boetius gemmarum et lapid. bift. 2. 119- Caelius mineral, 2, 4. 5 p. 196 et 4, 
%, 9 p-600. De Laet de gemm. et lapid. I, 26 p. 90. Nic, 

Kxl %pv<70Ko\XlfgJ De qua Salmafius [homon. c. 131. Caefins miner, 2, 4, 6 
p. 199. etc. N 1 c. 

Tzv77]$ 6' 7 / %x\\Ut} trpog xpvalov tupiazei 7ip.oyj] Hanc leAionem ex 
veteri libro fubftitui in huius locum: 7 XVT 1 ] de UX AAiV?/ TTpog ypVULOV b’jpi( 7 K£ 7 xi. 
Eft autem rarum quidem., fed tamen elegans in hac fignificatione 7 /erbmn: bVpi 7 K£l. 
S TETH. 

bvplffxei Tl.urjv] Leoiiicl editio hab.et svp.tGXSl zig\ Camo.tii edit. kvptexsTZt» 
Noftrae leclionis, quam Heur. Stephanus e vetere codice fubftituit, clara veftigia furit 
apud Stephanum Byzantium. S v l e. 

%«A}JO£ %o\vflfhlT 7 }$\ Antigonus vtiraiil. narrat, c. 146 fcriblt TOvg xoXv.U.- 
jdrjTxg dvotCpepsiv. iv duo opymxTg %xX% 6 v. Sylb. Non aes natans eife, quod in 
verfione erat j fed aes > quod urinando effoditur, viderunt Palmeiius apud B.och artum 
h et Salmafius homon, p. 228) qui vero pro ZoXvp.pyrrjg, xoXvfifajTot legit. Quid ? 
quod Tovg xoXvpcfti]Txp xvaJp&p&iv Hv $vo opyvtxte yccXxov diferte dicit Antigonus 
Caryft. c. 146. N1 c. 

Jy Svefv opyvtxig ] Senfus eft, aut mare ibi duas orgylas profundum effej aut 
venam aeris tot pallus intra mate porrigi. Nic, 

Carthaginierifiumj Chalcedonenfium, 

cferyfo- 


DE AERE DemoNESIO. 


121 


chryfocolla ad auri venas] cbryfocolla. Huius optima venit contra aurum. 
oculisque medicandis] nam oculis medicandis cum primis utilis efi. 

aes natatis . . .in mare porre&o] aes per urinatores ibi ex fundo maris duas or- 
gyias alti eruitur. 

in Sicyone] illae Sicyone in vetuflo ... et Phenei, quae orichalci (ex orichalco 
factae) appellantur. 

Heli] Eli capta conjlituit. Cepit autem Elin, oraculo monitus, eadem duce femina, 
Cttins patrem Augiam necavit. 

Quapropter fimul aes] medici florem aeris. N i c. 


Complures errores hoc in loco 
eiusque interpretatione offenduntur, 
quorum emendationes e libris viro¬ 
rum doctorum eo animo collegi, ut 
eas 'lectoribus poffem offerre. De- 
monelus vocatur hoc loco infula Kxp- 
ypSovliov feu, ut alia exemplaria ha¬ 
bent, K oipnyfioviuv, id eft Carthagi- 
nienlium.' At nulla horum infula 
hoc nomine commemoratur ab aliis 
auctoribus, quam ob cauffam non 
nulli eam infulam intelligendam e (Te 
putarunt, quae a Strabone p. 1189 ap¬ 
pellatur Cothon, quae Carthagini adia- 
cere fcribitur. Cf. Hili in annotatio¬ 
nibus ad Theophrafti librum de lapi¬ 
dibus p. 150. Neque omni argu¬ 
mento caret haec coniectura. Nam 
in Theophrafti, Antigoni Cavyftii, 
Pliniique libris, ubi de chryfocolla 
vel de fmaragdis, qui lapides cum 
chryfocolla fimul rcperiri dicuntur, 
ferino eft, conflans eti-am mentio fit 
Carthaginienfis infulae. follis ita¬ 
que fubdubitare, quin illud, quod 
tam multis libris commune eft , fit 
falfum. At nomina Kap%j/doyto<; et 
'X.xX%y\ 8 ovloq faepiftime in libris manu 
fcriptis efte permutata, negari nequit; 
ex. gratia in Aeliani var. hijlor. lib. 


13 cap. 31 et lib. 14 cap. 9 itemque 
apud Laertium ac Suidam. Deinde 
nemo fcriptor quidquam de metallis 
parvae infulae, quae Straboni Cothon 
dicta eft, retulit. Eft igitur multo 
veri fimilior, immo vera omnino 
fententia Salmafii in Exercit. Plinia¬ 
nis pag. 137, Holftenii in annotationi¬ 
bus ad Stephanum pag. 97, Bocharti 
in Geographiafacra lib.l cap. 26 p.556, 
Niclalii noftri aliorumque virorum 
fummae eruditionis et exiflimationis, 
efte etiam hoc loco pro K otpyrfio- 
vlcev legendum XaAxjfdWatv. Atque 
haec coniectura comprobatur rationi¬ 
bus fane graviffimis. Chalcedo fuit 
urbs ad Pontum e regione Byzantii, 
auctore Stephano , v. ~KocXnYjSuv. 
Duas autem infulas Demonefi no¬ 
mine celebrat Hefychius circa Chal¬ 
cedonem , quarum altera Chalcitis, 
altera Pityufa dicebatur. Sic enim 
ille: Appcovr/crioq yxXnog. ovo euri 
rrpca rai Buc ^otvTiu umoi. Koivy f&v 
Aoifiovrjfxoi Xsyopcevxi, ISlx dk dixXXolr- 
rovtrxi , rj p.kv yxp XxXyatiq , fj de 
TLtvovgx. i. e. Duae funt prope By¬ 
zantium infulae, communiter quidem 
Demonefi diElae , peculiater vero dif¬ 
ferentes , altera quidem Chalcitis, al- 
Q tera 


122 


Capvt LIX. 


ter a vero Pitijufa. Plinio etiam De¬ 
monefus et Chalcitis duae infulae in 
Propontide memorantur, quae fine 
dubio eaedem funt. Stephano By¬ 
zantino, qui e noftro Ariftotelis li¬ 
bro haulit quidquid de cyaneo me¬ 
tallo et chiyfocolla habet, dicitur 
Demonefus lita circa Chalcedonem, 
et lic in litu ab Hefychio non ab¬ 
it. Aeris quoque illius Demonelii, 
nempe ab infulae cognomine nomen 
adepti, meminit praeter Hefychiuin 
etiam Pollux lib. 5 cap, 5 pag 496. 
quamquam in eius quoque editioni¬ 
bus antiquis mendum fuerit, quod 
e codicibus correxerunt editores, cum 
pro -^xXkov MovTjfrlov nunc rectius le¬ 
gitur A~/]u.ov}]<jiov. Quae cum ita 
fint, vix dubitare licet, quin nomen 
D emonefus lit iirocvvp.fx infulae Ghal- 
eitidis, quae a Graecis ncftrae aeta¬ 
tis nominatur Chalcis; diftans circi¬ 
ter quinque ftadia ab infula Princi¬ 
pis , quae in plurimis tabulis geogra¬ 
phicis nominatim expreffa eft:. Me¬ 
nippus etiam in Periplo Bithyniae 
Chalcitidem infulam, quam et ipfe 
conftituit contra Chalcedonem,, dicit 
habere aeris metalla Atque prorfus 
omnem dubitationem eximit Gyllius, 
qui auctor eft, fuperefie etiam nunc 
in ifta infula metallorum reliquias 
ferobiumque aggeres. Immo adferi- 
bam verba Gyllii lectu digna e libro 
de Bosporo Thracio , qui infertus eft 
Tkefauro antiquitatum Graecarum vol. 
VI p. 3217: "Verum ut clarius per- 
,,fpiciatur Demonefus eadem infula 
„efte, quae Chalcitis , ut nunc funt, 
,,oftendam veftigia metallorum et 
„litum infulae, quae tribus vertici- 
M bus feu collibus intumefeit; unus 
vergit ad Aquilonem, alter ad occa- 
„fum , tertius ad orientem. Infulae 
w latus meridianum eft praeceps et 


„abruptum in rupes, excepto finrr, 
,,admittente receftum maris portuo- 
,,fum , quoquoverfus patentem paulo 
,,plus ftaclio, tutum ab omni vento, 
,,excipio Auftrum Circa hunc linum 
,,exiftunt aggeres ferobium, pleni 
,,ruderibus caeruleis , reieftis ex ef- 
,,foftione aeris et chrofocollae, et 
,,caerulei, atque inter ipfa rudera 
,,collegi eximium caeruleum et abfo- 
,,lutam chryfocollam. Quodfi vadum 
,,maris ibi effoderetur, line dubita- 
,,tione inveniretur aurum illud ab 
,,Ariftotele laudatum Aggeres fero- 
,,bium funt in radicibus vallis fupra 
„iinum iam dictum eminentis et fe- 
,,cantis infulam a mari meridiano ad 
,,mare feptemtnonale.” 

Antequam ad reliqua explicanda 
progerdior, praemittam verba Ste- 
phani et Antigoni, quae ab Arifto- 
tele defumpta funt, neque parum 
iuvant. Stephanus quidem ita : Ajj- 
/LcovTjcrog, TrepHX.xXuTidovx yijeroe, diro 
Aijixovroov nv6<;. "Ed’ 0' rbirog 
nvxycv p.tTxWov, v.x\ %pvctoii6 AAou» 
neti xpvctlov kvptcn&Txi rl/xiov, btfiPixX- 
piwv t e (pdppccx.KOv sziv. Demonefus, 
infula circa Chalcedonem , a Demonefo 
quodam. Habet vero locus cijaneuns 
metallum et chrtjfocollae , et in ea au¬ 
rum invenitur pretiofum , quod oculo¬ 
rum medicamentum efi. Antigonus 
cap. 146: Ex Ss rijg hxtx ArjXov vy- 
ffoy T7jv\iap‘x 1 rfoylocv, r ovg KoXvfjefix- 
Tch; dvxCpepetv iv frvo 6'pymxiq AxoV, 
st bv nxl to vg iv fyxivsM rovg viro 
Hpxr.Xsovg xvxTiPfivrxg, dvbp dvrxg 
iipyxesPsxi. E mari , quod ad Delum 
infulati1 efi. Carthaginenjinm urinatores 
aes ad duas ulnas efferre ; e quo aere , 
fiatuae in Phaeneo ab Hercule pojitae , 
fuerint confetlae. Pro AtfXov legen- 
dura efte Atj/xoyqaoy , docuit iam 

Meur- 


DE A EU E DemoNESIO. 


Meurfius. Interpres vero noftri Ari- 
llotelis longe aberravit a mente au¬ 
ctoris. Haec enim ita reddenda fuif- 
fet: Habet locus ifte metallum cyani 
et chrijfocollae; huius quidem optima, 
tanti aeflunatur ac aurum. Etenim 
■medicamentum oculorum ejl. Ibidem 
efl etiam aes in mari natans , usque 
ad duas orgyias , (vel aes quod uri¬ 
nando effoditur e fundo maris ad dsuas 
orgyias alti.) Neque Stephanus recte 
intellexiffe videtur mentem Arifto- 
telis. Verba enim : vj y.ctXh.Hq 7rpo\; 
%pv<7tov tvpHxst riuyju, praeftantijfl- 
ona cbryfocolla aure contra venditur , 
reddidit ille: xxl ypvalov bvplaxeTxi 
ripuov, quin et aurum ibi invenitur 
pretiofum ; quali Arilloteles dixillet 
uxhhzov xP Vi Hov, optimum aurum, 
in Demonefo provenire. Bochartus 
vero corrigendum cenfet Stephani 
locum, et pro xpvctoKohhov xxl %pv- 
ciov g vpiaitsTxi rttuov legi vult: %pv- 
go:i6XXt\ uxrci %pv<7iov bvpfcxeTxi ti- 
fxr;v , chryfocolla iuxta pretium auri 
invenitur. Ne quis ergo adductus 
GyIlii auctoritate, quiStephano fidem 
habuit, aurum quaerat in littore in¬ 
fulae Chalcitidis. 

Tam perveniamus ad illam quae- 
flionem, quidnam iit xvxvovv yirxX- 
"kov v.xt xpvGouohXyi;. Apud Steplra- 
num legitur y.vxvov p.irxXXov, quod 
docliffimus interpres in xvxvovu, quod 
hoc loco habemus , mutandum cen¬ 
fet. Equidem xvxvovv Arifrotelis 
mallem commutare in genitivum ca- 
fum iivoivoVf ut lit cyani metallum. 
Neque habemus ullum metallum, 
cui hocce nomen polTit convenire, 
live quis caeruleum live violaceum 
fuille eoiorem velit. Neque cyaneum 
metallum aliis auctoribus celebratum 
invenio. Etli enim quis huc referre 


123 

velit verba Homeri, qui Iliad. Xf, 
24: tov p.i.\xvoc j ivolvoio, fcilicet me¬ 
talli, meminit in Agamemnonis tho¬ 
race, tamen ibi de ferro vel potius 
chalybe fermonem efie puto ; fer¬ 
rum enim bene politum atque igni 
rite expolitum varios trahit colores 
partim caeruleos, partiin nigros, un¬ 
de nomen metalli pAhxvoQ xvt&voM 
polfit habere. Hoc modo artifices 
etiam noltrates res e chalybe elabo¬ 
ratas colorare folent, quod vocant 
anlaufen taffen. Neque artem me¬ 
talla colorandi ignorarunt veteres, 
quod comprobavit Reiskius in anno¬ 
tationibus ad libros de ceremoniis au¬ 
lae Byzantinae If pag. 65 a. Ariflo- 
teles autem mihi hoc loco non de 
ferro, neque de alio metallo, fed de 
cyano loqui videtur. 

Cyanus et chryfo coli a veterum ad 
ochras cupri caeruleas et virides, 
quibus et lapis Armenus et malachi- 
tes comprehenduntur, pertinent, etli 
interdum cyani nomen etiam lapidem 
laxuli lignificet. Cyanum Theophra- 
llus inter terras metallicas coloratas, 
inter ochram et rubricam, recenfuit, 
in libro delapid, § 71 et §.90 p. 26 f. 
Cyanus cum cbryfocolla frequenter 
fimul reperiebafur in fodinis, quae 
cuprum dabant, quod intelligitur 
e Tbeophralli § 70 p. 221, ubi nvx- 
voq &%wv £V mvrw y^pvaovdXhxv dici¬ 
tur, et ibid. §. 47 cbryfocolla sv rolc 
yxkxopvysioic reperiri feribitur. Pii- 
nius , cui quidem nulla in re minor 
fides efl, quam in minernlogia, II 
p. 620 laudatiorem chryfocollam in 
aerariis metallis inveniri auclor efl. 
Neque quemquam morari debet, 
quod Plinius et Tbeopbraflns dicunt, 
oriri cyanum vel chryfocollam in ar¬ 
gentariis quoque et aurariis metallis; 
Q 3 nam 


124 


Capvt LIX. 


nam conflat inter omnes, mineras 
cupri frequentes etiam efle in venis 
reliquorum metallorum. Vfus porro 
chryfocollae in medicina, quem Pli¬ 
nius laudat p. 62r, ex. gr. ad oculo¬ 
rum morbos, prorfus convenit in cu¬ 
pri ochras, quae eodem nomine lau¬ 
dantur a Diofcoride libro I 'parabilium 
p. io, II, ubi et log et ^ciXzov oivSog. 

Praecipuus vere chryfocollae ufus 
olim fuifle videtur , quem libi vin¬ 
dicarunt aurifices agglutinando auro, 
unde etiam ifla ochra nomen traxifle 
feribitur. Videntur aurifices ami- 
quiflimi chrylocolla naturali, quae 
Theophrado dvrotipvpg dicitur, ufi 
efle ; fed poftmodum didicerunt con¬ 
fectionem chryfocollae feu ochrae 
artificialis e cupro et nitro, id eft al- 
calino fale minerali, atque ex urina, 
quae et ipfa indolis alcalinae eft. 
Conf. Diofcor. lib. 5 cap. 92 etPlin, 
p. 621. Etli nemo mihi feriptor no¬ 
tus eft, qui hanc ferruminandi ratio¬ 
nem explicaverit, tamen eam mihi 
perfpicere videor. Aurifices enim 
noftrates ad aurum ferruminandum 
adhibent aurum commixtum cum 
parca cupri parte atque argenti, cui 
glutini vel ferrumini addunt horaeis 
pulverem. Veteres autem pro cupro 
adhibebant ochram cupri, quae vi 
ignis in metallum transibat feu redu¬ 
cebatur, uti loquuntur metallurgi. 
Ita etiam nunc qui orichalcum opti¬ 
mum conficiunt, folent uti non cu¬ 
pro , fed potius viridi aeris feu aeru¬ 
gine Deinde loco horaeis addebant 
veteres natrum leu falem alcalinum, 
qui liquationem auri et cupri ad fer¬ 
ruminandum neceflariam adiuvabat, 
non aliter ac hodie fit boracis ope. 
Argentum etiam additum efle olim, 
expreffis verbis dicit Plinius. 


Sunt iraque cyanus et chryfo- 
colla ochrae cupri, fecundum meam 
fententiain , in qua probanda nolo 
multus efle, cum non poteft ei, qui 
inineralogia imbutus ipfos veterum 
libros legere vult, non probari Nec 
nomen piTxXXov, quo nofter ufus eft, 
fententiae noftrae refragatur, cum 
non fignificat modo illud, quod mi- 
neralogi vocant metallum, fed fae- 
pius etiam fodinam, unde res mine¬ 
ralis quaecunque eruitur. Sic Theo- 
phrafto §.91 p. 262 .ulkrov uxi ccxp&G 
pt.eTa.XXoc. Etiam Latinis vocem me¬ 
talli pro lapicidinis fuifle, docent 
Lexicographi. 

Minera, unde Demonefii cuprum 
conflarunt, nuncupatur a noftro au¬ 
ctore x^Xnog %oXviifir,Tr\g , cuius no¬ 
minis caufthm ipfe attulit; petebant 
nimirum vel explicabantur eam e ma¬ 
ri, excurrentibus venis in mare, quod 
infulam circumfluit. Neque haec 
res exemplo caret Expifcar.tur An- 
gli e mari ad oppidum Harwich py- 
ritns, unde vitriolum elixant. Vid. 
Kalmii itinerarium Germanice editum 
I p. 546. Illo e cupro Demonefio 
conflata fuit itatua Apollinis, quae 
Sicyone erat. Sicyonem, Pelopon- 
neii urbem , diu fuifle officinarmn 
omnium metallorum patriam, auctor 
eft Plinius lib. 36 cap. 4, qua in lau¬ 
de confentit Strabo lib. 8 p. 586. De 
Apollinis limulacro, quod Sicyonii 
a luminis artificibus elaboratum po- 
fuerunt, loquuntur Plinius 1 . c. et 
Paufanias lib. 2 Corintk. cap.7. Per¬ 
tinent quoque huc verba e Polybii 
Excerptis Peirefcianis, quae a Vale¬ 
fio edita funt Paridis 1634. 4 - P- 97 : 
ubi agit de Sicyoniis, qui Attalo 
tov hoXotgov clvTci) tov SeuocTtrixw 
tSTfiXV 7 Txpcl TOV AtToXXwvX TOV Ttepl 

77} V 



DE AERE DEMONESIO. 


rjjv olyopxv; itemque verba Lucii 
Ampelii: Sicyone in Achaia in foro 
aedes Apollinis cfi. Vid. Ampelii li¬ 
ber memorialis p. 181 qui Graevianae 
Flori edirioni, Atnftelodami 1705.8. 
adiunctus eft. 

Pheneus, urbs Arcadiae , ubi olv- 
Spicivrss op£l%k\hoi fu i fle leguntur, 
hoc eft ftatune ex aurichalco factae. 
Saepe enim Graecis 6 pe.i%xkKov pro 
ope(%^AXivov, ut Latinis aurichalcum 
pro aurichalcino feu eo, quod ex 
aurichalco factum eft. Sic apudSui- 
dam opel%xXKOi; STjky , itemque op&l- 
-^ocXuoi hwSwv&c. Atque Marcianus 
ICtus lib. 45 ff de contrah. etnt. Si 
vas aurichalcum pro auro vendidijfet. 
Ergo aes Demonelium fuit non cu¬ 
prum purum, fed aurichalcum natu¬ 
rale, de quo vid. annotata ad cap. 
50 et 63. 

Fabulae de Hercule immorari 
meum non eft ; adeat, cui libet, Apol¬ 
lodori biblioth. lib. 2 cap. 5 et 7, 2. 
Paufan. V, 1. Diod. IV, 13. Mihi 
quidem non ftatim occurrit mytholo- 
gus, qui fabulam de oraculo et filia 
Augiae ita expofuerit, ut Ariftote- 
les eam innuere videtur. Tamen 
interpretationem emendabo, quantum 
potero. Sic mihi verba reddenda vi¬ 
dentur: Fuerunt etiam ex eodem me¬ 
tabo Jlatuae in Pheneo orichalceac di¬ 
tiae , cum hac inferiptione: Hercules 
Amphytrionis filius , Eli capta , pofuit. 
Potitus eft enim Eli (urbe in Pelo- 
ponnefo) fecundum oraculum , duce 
muliere, cuius patretnAugiam necaverat. 


12 1 ) 

Denique ultima verba mallem ita 
exponere: Foffores metalli vifum nan- 
cifcuntur acutijjhnum , et pili palpebra¬ 
rum iis nafcuntur, Ji his carent; quam 
ob cauffam medici florem aeris cinerem¬ 
que Phrygium contra oculorum morbos 
adhibent. Male Natalis de Comitibus: 
et foffores palpebris carent. Denotat 
/ 3 hs(pxplc non folum palpebras, fed 
etiam cilia feu pilos palpebrarum. 
Eodem modo Plinius lib. 29 cap. 6 
p. 512 palpebras dixit pro pilis pal¬ 
pebrarum. Ochras et calces cupri, 
uti cadmiam , aes uftum, aeris flo¬ 
rem , medici veteres medicinae ocu¬ 
lorum utiles putarunt; documento 
funt, quae leguntur apud Diofcor. 
lib. 5 cap. 88 p. 355 et Alex. Trallia¬ 
num lib. 2 cap. 1. 

De cinere quidem Phrygio nihil 
iam mihi conflat; fufpicor tamen, 
efte et ipfum nihil aliud, nili terram 
metallicam vet cupri vel zinci , quae 
fornacum parietibus adhaerere et Cad- 
mia fornacum vocari folet. Fuerunt 
faltem in Phrygia et aes et zinci ochra, 
quam ©almep dicimus , unde auri¬ 
chalcum conflatum eft, auctore Stra¬ 
bone, cuius verba laudabo ad cap. 63. 
Ifta cadmia fornacum, quam cine¬ 
rem Phrygium efle puto, non mul¬ 
tum differt a Tinia Alexandrina, quae 
etiam nunc contra morbos oculo¬ 
rum ufurpatur. Conf. quae hac de 
re difputavit Salmalius in homonym. 
p. 241, quae fententiae ineae proxime 
accedunt. 


a 1 


Cap. 


Capvt LX. 


ISS 


LX. 

Eodem loco fpelunca efl, quam 
Glaphyram vocant, in qua co¬ 
lumnae ex guttis deflill-antibns 
excreverunt, id quodapparet, quae 
ex imo pavimento tolluntur, ubi 
fpati u m etiam angufti ilixn um . 

Natalis de Cgmitibvs. 

Ejl ibidem fpelunca, quae fculpta nuncupatur, in qua columnae, 
funt ex quibusdam guttulis. Significatur autem hoc in afcenfu iuxta 
pavimentum , ubi ejl anguJUffinms, 

Est yocp dvToSfi] forfau rectius %/ Ss dvTo&u Svlb, 

%iovei; TCETe"/jyx<Jid\ interpres nloVEg legit, columnae excreverunt. N ic. 

yicp TxvTy <5EyjQTy,~ov\ Leonicenl et Camotii editiones s&yu)TX.TQV ; ut 
utterpres quocjue vertit fpatimn anguftifjhniim. Ifnig. margo: tiffi yxp TuuTJj <ssv6toiTOU 
SVIB. 

columnae . , .. excreverunt] nives . . compnBae funt. N i C. 

id quod apparet] id quod inde apparet, quod a filo exaggeratae funi, ubi maxime 
teBa ejl et claufa. 

ubi fpatium etiam anguitifiimum] Videtur oftendere velle, ampliores fuifle, 
qitarn ut importari potuerint. (Haec leguntur iu margine editionis I.ugdunenfis, quam 
ad .cap. 2$ ia m indicavimus, I. B.) 

Loquitur notler de antro, in quo 
dePitllantes guttae aquae tophaceae 
flirias efficiunt lapideas, quae lon¬ 
ginquitate temporis adeo augentur. 


ut columnae multiformes exlftant et 
pendentes et e fundo camerae afcen- 
dentes. Huius modi lapides non ex- 
iliunt ex ipfa aqua concreta, uti vul- 


Cap. 

Et'/ ffocq) CCVToSl CTr/jhcUOV 
c v.oiKiirou ykaCpvqcv * Iv ds rov- 
rcp xioves 7Fe7rr\yci(nv ccttq nvbov 
<CtXAciyjj.MV. oiTrofXcf f rovro 
h rrj ccvccyvyij rr, Tsqos rc icio6(po£. 
sgi yccq TccvTtj t syvoTxrcv . 


DE ANTRO DemoneSIO. 


J 27 


gus putat, fed e particulis calcariis, 
quas aqua per rupem calcariam ftil- 
Ians abripuit et depofuit. Vocantur 
hodie a mineralogis jliriae aut ftala- 
EHtae. Ilio nomine veteres de aqua 
outtatim ftiilante et hiberno gelu 
CGncreta ufi funt; hoc vero primum 
occurrit in libris Boethii. Plinius 
quidem ftirlas ialinas echalcantho vo¬ 
cavit ftalagmias, Arifloteles, ut ad 
eum revertamur, dicit, ortum ha¬ 
rum columnarum ex aqua pofle com¬ 
mode animadverti in introitu antri 
angutliori , cum in interioribus eius 
locrs ob vallitatem camerae, oculi 
omnia non pofbnt penitus agnofcere. 
Pro ytovee; legi debet ytlavso, et pro 
zsyvoTOiroy alia exempla habent rectius 
zevu/TKTov- Vocabatur antrum Demo- 
neliura yXx.tyvpov, ideft antrum venu- 

Capvt 

Ek rcv ^evycvs de rdv derdv 
Bdregov rdv dyovxv uXiogistcs 
y Iverat 7T£cqc>z\?\djr, ms dv cru- 
£vycc yevrjrat. Iy, de dhiaieroov 
(pqvq ytveTccr £k de tcvtoqv , oi 
'TTSgY.VOl Koc) yvTTcS ' 0VT01 de GV- 

%£Tl 7!S(n TGVS yvTMZS, 

dxkd yevdai rovs nsydh.cvs yv- 
r nci£ • ovrct d eterh dyovci. ar\fd&iov 
de rovro , dori vecrrtav ovd)s 
edmKe yvTios y.eyd/KOu, 


Jluvi , puto, ob mirabiles columna¬ 
rum formas. De eiusmodi antris 
loquitur etiam Plinius lib. ji cap. 2 
p 550: DeftiUavtes quoque guttae in 
lapides durefcunt in antris Coryciis; 
nam Miezae in Macedonia, etiam pen¬ 
dentes in ipjis cameris ; at in Coryco; 
cum cecidere. In quibusdam /psittacis 
utroque modo T columnasque faciunt, 
ut in Pliaujia Cherfoneji Rhodiorum in 
antro magno , etiam discolori afpe&tt. 
Ergo in antro Corycio fuerunt fta- 
laclitae e fundo afeendentes feu flan¬ 
tes; in antro Macedonico penden¬ 
tes ; fed m quibusdam , inquit Pli¬ 
nius, fpeluncis funt et flantes et pen¬ 
dentes columnae. Eiusmodi fpelurs- 
c-ae multo plures recentiori tempore 
deferiptae lunt a phyfieis. Conf. Lil¬ 
lo fs $entnig bcv (Srb&igel p. 303» 

LXL 

Ex aquilarum paritus alternis 
haliaeetus et aquila nafcuntur, quo¬ 
ad par eiusdem generis coniugabile 
nafcatur. Ex haliaeetis fulica, ex 
his accipitres vulturesque generan¬ 
tur. Verum vultures non di ver- 
fum genus, fed grandes rurfum 
vultures gignunt, eosque fleriles> 
indicio eff, quod vulturis magni 
nidus nemini mortalium vifus fit» 

Nata» 


128 


Capvt LXI. 

Natalis de Comitievs. 

Ex aquilarum pari , altera marina aquila jit infoecunda 
alternis vicibus donec coniungantur; atque ex marina aquila jit 
Ojjifraga, ex his percae (percni) et vultures. Ijli vero non etiam intra 
vulturum hunc terminum confijiunt, fed magnos producunt vultures, 
qui funt infoecundi , cuiusce rei fignum eji , quod nullus unquam 
vidit magni vulturis nidum. 

Ex tov <?s vyovg] Praeter Gesnerum de hoc loco omnino videatur Bochartus 
Hieroz. P. Ii lib. 2 c. 27 p. 314. Nic. 

tlm otsTS jv ^ccrspov~\ Flinius videtur legilTe : tx tcSv ccstujv sTspoyovcvv, 
dum vertit: ex diverfo (h. e. diverii generis) aquilarum coitu, quod non displicet. 
Quamquam magis inclinat animus ut legatur bfxrspOV TujV sxyovoov , hoc fenfu : es 
coitu aquilarum, pullus alter fit hrliaeetus (idque viciffim, nunc mas fici licet, nunc foe- 
mina) donec utrilisque fexus haliaeeti prognati fuerint. Ex his deinde oliifraga nafcittir; 
ex ofiifragis, percni, aquilarum generis, et vultures. Hi tandem et.fi vultures gignant 
maiores, quoniam tamen ii fteriles funt, OV Siopi^OVCTi 7TSpl TOVg yinrag-, non dicun¬ 
tur peculiarem fpeciem gignere. Speciem enim illam appello, quae polfit fibi fimile 
procreare, inquit Gesnerus ia Aquila 167, 36. Sylb. 

<73 'jfj.stov Ss TOvTO ] Rectius, opinor, CTjfisiov 6s TOVTOV. Sylb. 

6ion vsctt/xv] Leon, et Cam. vs.otts.Iocv. Sylb. 

kdpcais yvxog pteyxXov] Pro fj.syd.Xov alii habent fj.syd.XriV. Steph. 


Difficilis locus, cuius explicatio¬ 
ni, quam lperare vix licet, immo¬ 
rari non libet. Etfi enim multi viri 
docli magnam impenderunt operam 
ad exponendam aquilarum vulturum¬ 
que a veteribus traditam hiftoriam, 
tamen vereor, ut multum effecerint. 
Sunt iftaeaves venatu rariores liarum- 
que multae fpecies, quae difficillime 


difiinguuntuv, cum plcraeque valde 
fimiles fint, atque etiam propterea, 
quia pro varia aetate et colorem et 
totam fere corporis facie.m non pa¬ 
rum mutant. Haec mutatio veteribus 
errandi praebuit occationem, mutari 
fpeciem unam interdum in alteram, 
fpeciesque e coitu variorum generum 
oriri novas. Certum eft etiam , ne¬ 
que 


DE AQVItARVM COiTV. 


129 


que a noftris ornithologis aquilarum 
hiltoriam prorfus efte abfolutam, nec 
harum nomina fatis conltituta , quo 
minus mirum fit, neque veteres au¬ 
ctores fibi in nominibus harum avium 
conflare. 

Haliaeetus aquilae genus, cui cer¬ 
vix magna et crnffa, alae curvae, 
clunes lati, vilus valde acutus, accolit 
mare et littora , unde etiam nomen; 
vivit venando aves marinas, quarum 
greges non invadit, fed ex iis eas, 
quae folitariae vagantur. Ariftot. lUft. 
anim. edit. Scaligeri pag. 1071, 1078, 
1079. Plin. lib. 10 cap. 3 p. 547. 

^rjvyj dicitur Euflatbio avis aqui¬ 
lae fimilis, dsTooSyg, etSuidae: eifiog 
opvsouTffovX6T0V, atque Ariftoteli pag. 
883: aquila maior, ro /n.dyeSog ueroi) 
fj.si^ouv, colore cinereo. Eidem pag. 
I077 dicitur habere vifum hebetem 
et fufcipere fobolem eiectnm ab aquila. 
Plinius loco, quem iam iain adfcri- 
bam, de offifrago feu ofiifraga, quam 
avem quosdam aquilarum generibus 
adiicere fcribit, eadem enarrat, quae 
nofter de (pryp. Idem offifragi ven¬ 
trem arefactum contra difficultates 
veficae commendat, quod Diolcorides 
praedicat de ventre (ptvitiog , atque is 
expreffis verbis inquit lib 2 cap. s8: 
glvig ro opveov , 0 Vwfiuis) v.y.\ovciv 

oW ppayov. Ergo (pyy Arillotelis 
eadem avis , quae (plvig Diofcoridis. 
Quam ob cauflam non dubito pro¬ 
bare fententiam Gazae, Scaligeri alio¬ 
rumque, qui (pTjVTjV dicunt ojfifragnm. 
Sed prorfus non audiendi lunt, qui 
(pyvyv uicunt fulicam, uti interpres 
nofter. Rettius Servius ad Virg. I 
Georg. 363: fulicae funt aves aqua¬ 
ticae , anatibus paullo minores , feci 
torporis forma conjitniles. De ofli- 


frago habes omnia in Gesneri orni - 
tkol. pag. 197. 

Percnos (diverfus a percnoptero), 
quem Homerus et Plinius dicunt vo¬ 
cari etiam p.op(pvov fieu morphnum, 
eft Ariftoteli p. 1069 et Plinio lib. 10 
cap 3 p. 547, tertium aquilarum ge¬ 
nus, fecunda magnitudine et vi, cui 
vita circa lacus, et cui ingenium eft, 
teftudines raptas frangere e fublimi 
iaciendo. Secundum Plinium, cuius 
verbis hactenus ufi fumus, vocatur 
quaque plancus et anataria, quoniam 
circa ftagna anates appetit et aquaticas 
aves. Cf. Gesneri ornitkol. p. 190. 

Denique yvreg funt vultures La¬ 
tinorum. Quae enim de illis Arifto- 
teles lib. 6 p. 663, ea de his Plinius 
lib. 10 cap. 6- Rapaces aves diurnas 
dispartiuntur veteres in tria genera: 
ceerog, aquila , yv\{/, vultur et idpoc£, 
accipiter. Quae genera a natura ipfa 
adeo conftituta funt, ut ea nullus 
non dignofcat. Vulturum caput im- 
penne, antice cute nuda ; aquilis ve¬ 
ro , quae in fiyftem3te Linneano Fal¬ 
cones maiores funt, ad quos etiam re¬ 
ferendi lunt veterum accipities, ca¬ 
put eft pennis arcte tectum. Plura, 
quibus diff-runt, expofuit Buffbn kift . 
des oif 1 p 221, feu in interpretatione 
Berolinenli 1 p. 187. Hactenus feci, 
quod Lexicographis faciendum puto, 
in rerum naturalium nominibus, quae 
certo interpretari nequeunt. Debe¬ 
bunt de iis proferre iplis verbis ve¬ 
terum ea, quibus, nifilpecies, tamen 
genus, fin minus, tamen ordo vel 
claftis, quo quaelibet res fit referenda, 
poftit definiri. 

Iam vero de iis, quae nofter hoc 
loco memoriae mandavit, quae ea- 
R dem 


130 


Capvt LXIL 


dem etiam a Plinio perfcripta viden¬ 
tur. is enim lib. io cap. 3 p. 548 ita: 
Haliaeeti fuum genus non liabent-, fed 
ex diverfo aquilarum coitu nafcttntur. 
Id quidem , quod, ex iis natum eft , in 
ojjif ragis genus habet , e quibus vultu¬ 
res 'progenerantur minores ; et ex iis 
magni , qui omnino non generant. Hoc 
eft eparaphrafi Harduini: Haliaeetus 
non ex lui generis mare et femina 
progeneratur; fed ex coitu cum di 
verli generis aquila; nam quod ex 
haliaeeto mare ac femina gignitur, 
id imbecillius eft, et a paterna de- 
fciicit indole degener; in olfifragis 
ideo locum habet. Igitur paren 
tibus nequior proles, mox datura 
etiam eft progeniem vitiofiorem, vul¬ 
tures nempe minores, fecundos illos 
quidem, ex quibus alii magni, fed 
iidem fteriles, gignantur Haec Pli¬ 
nius noftro e libro haufifte videtur 
Conrado Gesnero , qui probabili con- 
ieclura collegit, Plinium probis ver¬ 
bis ; ex rwv oUrcSvSctTepov tixv dyovuv 
legifte : in twv xercSv erspoyoVwv, 
itaque reddi di ffe ; ex diverfo hoc eft, 
diverfi generis) aquilarum coitu. 
Hoc , inquit Gesnerus, non displicet , 
quamquam magis inclinat animus ut 
legatur; SctTepw T&v kn.yovtav \ qttaji 


hoc feiifu: ex coitu aquilarum pullitr 
alter fit haliaeetus , (idque vicifjim , 
nunc mas falicet , nunc femina) do¬ 
nec utnusque fexus haliaeeti prognati 
fuerint; ex his deinde offifraga na- 
fcitur ; ex offifragis pereni aquilarum 
generis et vultures. Hi tandem etfi 
vultures gignant maiores , quoniam ta¬ 
men ii fteriles funt , 00 Sioplfoi/Gt 

7 t£pl tovq yintxc, non dicuntur pecu¬ 
liarem fpeciem gignere ; fpcciem enim 
illam appello , quae pojjit Jibi fimile 
procreare Haec interpretatio noftra, 
(quam luam fecit quoque Sylburgius) 
inquit Gesnerus p. 67, ii cui non 
placet, doceat meliorem. 


Denique animalia coitu diverfa- 
rum fpecierum prognata etfi non fem- 
per, tamen plerumque efle fterilia, 
veteres non ignorarunt, quod vel bis 
noftri Ariftoteiis verbis intelligitur, 
qua de re vid. Halleri elementa phy- 
Jiologiae tom. VIII p. 104. Attamen 
vano argumento ufus eft nofter, qui 
nidos harum avium quemquam atti- 
gifie negat. Sunt enim avium ge¬ 
nera permulta , quae ex adverfo orbe 
advolant , nec unquam apud nos 
nidificant. 


Cap. LXIL 


©avjuctsov n , (fict/rlv, Iv 
h^oTs' 7req} tcv Ixe/ pioAvQ^ov 
ffvptf^oclrst. oTxv yccq Totv.hs £IS 
Y.UTOlXvSll \fsv%gcv, £Y.7!Y\- 

T\ ~ ~ r/ r\ 

VCCV £K TOV VOOiTOS „ 


Stupenda vis apud Indos plum¬ 
bi confperfa eft; liquefacftum enim 
fi aquae fngidae infundatur, exi» 
lire traditur. 


Nata- 


©e plvmbo Indico. 131 

Natalis de Comitxbvs. 

Admirabile eft illud etiam, quod accidit inter Indos , quod ad 
plumbum ibi nafcens [pellat. Nam ubi in frigidam aquam lique - 
falium coniicitur , exi Iit extra aquam. 

iig vticop uxT&%v§q] Leon. et Camot. MKfoiGXeSry parum apte. SvLit. 


confpe&a eft] narratur. N t C. 

Hoc plumbum, quod liquefactum 
atque in aquatu frigidam infufuia, 
exiliiffe dicitur, videtur fuiffe impu¬ 
rum. Habuit fortatfe multum cu¬ 
prum. biceat hic aliquid adfpergere 
verbis Plinianis lib. 34 cap. 17 p. 669: 
India neque aes, neque ■plumbum habet , 
gemmisque fuis ac margaritis haec per¬ 
mutat. Eadem quoqu-e ad verbum 
Ifidorus lib. 16 cap. 21. Attamen 
habuit India plumbum , cuius noder 
hic meminit; habuit quoque aes, de 

Capvt 

rov M oaa-vvotKov %#A- 

Y.CV Kotp.7SqcTOtTCV KCti AeVKCTOCTCV 

ehoti , ou 7 Txqoi/Myvvpevcv ccvrcv 
v.otmrlqov , uXXoi yps rivos dv- 
rov ytvofJihr]s v.ot) crvve-^/cptyrjs 
cltiToo. Xlyovn de rcv Ivqovroo 
T>iv yqccaiv, pnftvoi b'd'cc[cu. dic 
rd 7rqoysyovoroi ev reis romois 


quo noder cap. 50; fed neutrius af¬ 
fatim; quapropter utrumque gemmis 
Tuis permutavit. Cuius permutatio¬ 
nis documentum praebet Arrianus in 
periplo maris Erythraei , qui pag. 2 
inter merces, quae ex Aegypto et 
orbe Romano in Indiam apportaban¬ 
tur, etiam aurichalcum et vafa me¬ 
tallica nominat. Metallifodinas, quae 
hodie in India funt , annumeravit 
Briickmann in Magnalibus Dei. 


LXIII. 

Aes MofTynoecum fplendidio- 
re candore eminere ferunt, non 
adiedo Hanno, fed terra quadam 
i/lhic nafcente Hmul inco&utn. 
Atque eius adtemperaturae pri¬ 
mum inventorem celata arte ne¬ 
minem docuiffe, et proinde prio¬ 
rum temporum aeramenta iis in 
R 2 locis 


132 Capvt LXIII. 

'X ) x\kco fxotToc , IfocCpoqct' rct <T locis poderioribus longe praedan» 
£7nytyvcpevcc, ovksti. tiora deprehenfa. 

Natalis de Comitibvs. 

Affirmant aes Moffonoecum et fplendldiffimum effie et candidi fi- 
finium , nifi fi'annum illi fit admijium , fed fi quaedam terra cum 
illo cocta fuerit , et jimul ex fi at. Afferunt illum qui primus inven¬ 
tor fuit , mifiionem neminem docuiffe, quo fit ut vafia antiqua aerea 
jint egregiae pulcntudlnis , at quae pofiea confecta fiunt , non item . 

tov Moctruvomov %osAxoV] Vt "EA/b/vx Trokepiov , Hnvctpv opuov, 

et alia numero infinita. Vt non opus fit cum Eeikelio ad Stephanum h. v. Icribere 
M OVGVVOmxoy. Quin ipfe Stephanus auctor eft, Kvfixyvog ufurpari pro }{v<fLH7]VlXQg> 
ut Tvpayvoi pro T vptXTjviKOi. Nic. 

Mofijnoeci fuere populi circa Pon¬ 
tum Euxinum , quorum meminerunt 
Strabo lib. 12 p 825, Stephanus v. 

Mouvvoihoi, Apollonius, Valerius Flac¬ 
cus, Mela, Plinius, cui Mojfyni didi 
iunt, atque alii. Nomen Icriptum 
modo iimplici, modo duplici S ad¬ 
epti funt, quia fioavvxe , id eft tur¬ 
res, fcilicet ligneas, habitarent. 

Quae de aere Mofynoeco hic le¬ 
guntur, occaiionem praebent auri¬ 
chalci notitiam , quam cap. 50 atti¬ 
gimus, paulo accuratius declarandi. 

Loquitur nofter de terra , qua aeris 
feu cupri color mutabatur in candi¬ 
dum, quae vel terra arlenicalis, vel 
fcinci ochra, quae hodie vocatur cad- 
mia fofflis, ©almct), fuerit, neceffe 
eft. Nulla eft enim alia terra, quae 
idem efficere queat. Cuprum, quod 
terra arfenicali album facium eft, 


nuncupatur hodie cuprum album., 
tttetff:? .ftupfer. Equidem non credo, 
Mofynoecos ufos effie arlenici calce, 
quae rarior eft, cuiusque ufus arti¬ 
ficia feu encheirefes exigit, quas ve¬ 
teres profeclo ignorarunt. Zinci 
ochra feu Cadmia foffilis, quae mul¬ 
tis in regionibus copiofa eft, efficit 
cupro, pro varia ratfine feu quanti¬ 
tate, colorem vel luteum, vel album. 
Cuprum luteum eft aurichalcum , nobis 
9)ceff nq ; cuprum album eft aurichal¬ 
ci ea fpecies, quae hodie plerumque 
metallum principis Ruperti feu 
meta 11 , dicitur Hocce metallum 
principis veteribus aeque ac auri¬ 
chalcum luteum feu vulgare notum 
fuiffe, non folum hccce Ariftotelis 
loco, ubi kevKOTxrov vocatur, fed 
etiam auctoritate Virgilii probatur, 
qui Aen. 12, 87 aurichalcum album 
commemoravit. Erravit profedto Ser- 


DE AERE MOSYNOECO. 


135 


vius, qui comparatione auri fic vo¬ 
catum a poeta contendit. Haud du 
bie etiam candidum aes, cuius Plin. 
lib.34 cap. I t p 661,662 frequen¬ 
ter meminit in aeruginis confectione, 
huc pertinet. Neque unus Ariftote- 
les terrae cuprum tingentis meminit, 
etiam Strabo lib 13 p. 908 auctor eft, 
eiusdem generis terram ad eandem rem 
effe adhibitam ab aliis populis Nimi¬ 
rum circa Andeira, urbem Lelegum, 
reperiebatur terra, quae cupro addita, 
efficiebat to uxXovfxevov xpotuu, 0 rives 
6 p&l%xXuov 1txXovtrt. Illud quidem 
nomen, j tpxpx, aurichalco inditum eft, 
quoniam peculiari mifeendi ratione 
vel temperatura, quae v.pxais Graecis 
dicitur, riebat. Ita intelligenda effe 
verba Strabonis, quae etiam laudavit 
Stephanus v. AvSeipx , palam eft, 
etli quae ea excipiunt, intellectu 
difficilia lint. Norunt itaque vete¬ 
res cadmiae foffilis ufum ad cuprum 
tingendum, qui etiam nunc durat. 

Verum tamen prorfus non dubito, 
quin aurichalcum primum quod in¬ 
notuit, et plurimum quod olim in 
ufu fuit, aurichalcum fuerit non arte 
faftum, fed naturale Confiat enim 
inter omnes, in multis fodinis aera¬ 
riis zincum, quod cuprum tingit, 
vario modo immixtum iunctumque 
reperiri, ita ut inde cuprum prima 
iam fuiione luteum exiftat Docu¬ 
mento funt minerae Goslarienfes, 
unde eodem tempore et in eadem 
fornace et cuprum et zincum exco- 
ftum videmus. Huius generis mi¬ 
nerae funt, quarum notitiam dedit 
Leijel in Commentariis academiae Sue- 
cicae vol. 7 pag 98, itemque quas 
quondam iactavit C A. Balduinus, in 
libello, quem infcripferat: Venus 
aureay Heynae.1677. 13, qui etiam 


infertus eft Appendici anni VIII Ephe- 
mer. nat cur Quo etiam referen¬ 
dum eft Cuprum zinco naturaliter 
mixtum , quod in Americae regno 
Chilienli reperitur, de quo Molina in 
Saggio [ulla Jioria naturale dei Ckili. In 
Bologna 1782. 8- p 99: ”Nelle col- 
,,line della provincia di Huilquilemu 
,,fi ritrova il rame unito al zinco , o 
,,fia Pottone naturale in pezzi di dif- 
,,ferenti grandezze aderenti ad una 
,,fpecie di pietra terrofa, frangibile 
,,di colore ora gialiognolo, e ora 
,,verde bruno. — Effo 2 di un 
,,bel giallo, e non £ meno malleabile 
,,dell’ ottone artitiziale il piu ben 
• ,,cementato ” Iftius modi mineras 
etiam veteribus fuiffe in ufu, probat 
aes Demoneftuin, de quo fupra cap.59 
egimus; probant non minus Plinius 
lib, 34 cap. 2 acliidorus lib. 16 cap 19. 
Plinius quidem venas huius metalli 
exhauftas queritur, effeta, inquit, tel¬ 
lure , quod quidam non recte intelle¬ 
xerunt opinantes, Plinii aetate nullum 
aurichalcum amplius conflatum effe. 
Immo conflatum eft, fed non e venis 
propriis, fed e cupro et cadmia fof- 
fili. Neque non erravit Pancirollus, 
qui aurichalcum numero rerum de¬ 
perditarum habuit tit. 8 p 26. Quin 
etiam exftitit quondam longa difpu- 
tatio, an unquam fuerit in rerum 
natura aurichalcum , cum fuerint 
ipfos inter veteres qui negarunt. 
Atqui ipfe Ariftoteles, qui frequen¬ 
tem aurichalci mentionem fecit, di¬ 
citur illud negaffe, auctore fcholia- 
fta Apollonii lib. 4, 972 edit. Ste- 
phani pag. 210 : ApisoriXrs <Js iv 
reXerxis (prjtri /xtjSb vtcxpypeiv r 0 ovo- 
ptx, [xrfl to tovTov iidog ‘ to yxp opel- 
%xXuov iviot vro } x[xQdvov~i Xiy&ffSxi 
[xtv, [X 7 j slvxi 6 s Ad quae verba 
refpexiffe videtur Pollux lib,7 cap. 23 

R 3 p. 


134 


Capvt LXIV. 


p.761: to os rcv op& xxXyiov fxirx A- 

AOV1 OvSiTTia Y.OU VVV ZlQ TrIsiV j/jigi 

/ 3 e/ 3 xiov. Sed aurichalci metallum, ve 
nunc quidem admodum receptum eft. 
At ipfe fcholiaftes, qui illa philolo- 
phi verba fervavit, recte eos repre¬ 
hendit, qui illud non haberi dice¬ 
rent, cuius nomen frequens praedi¬ 
catur. Videlicet Ariftoteles negavit 
aurichalcum e(Te peculiare metallum 
iiinplex fui generis; negavit reperiri 
propriam venam naturalem, quae 
daret aurichalcum, ut eit quae aes 
praebet et argentum et caetera me¬ 
talla, naturalia quae vocantur. Recte 
ita quidem; nam factitium eft me¬ 
tallum, compotitum vel natura vel 
arte e cupro et zinco. 

Denique aliam etiam fymbolam 
ad aurichalci hiftoriam conferre vo¬ 
lumus, quoniam ita fert occalio. 
Goslarienfes noftri pro cadmia folTili 
addunt cupro fcorias, quas a maio¬ 
ribus abiectas offendunt, quasque 
vocant (Malme»:0chlad'en, Dfert 0>)«I= 
Uiet). Liquefcentibus mineris Gosla- 
rienlibus calx zinci efflatur, evolat- 
que ex ima fornace et tectis adhae- 
refeit fuperioribus. Hanc calcem 
derafam parietibus fornacum abiece- 
runt maiores, qui eius indolem non 
perfpectam habebant Sed circa an¬ 
num 1553 didicerunt Goslarienfes 
eius ufum ad conficiendum auncfflal- 


Cap. 

Ev TooHovTco Keycvtri rcv %ei- 
pLwvos joov ogveoov rtvx evplaKscr&cit 


cum , ex quo tempore eam magno 
cum lucro adhibuerunt. Vide quae 
protuli in 21n(cttunq jur £cd)nologte 
pag. 415. Hanc vero calcem zinci 
vel cadmiam fornacum iam veteres 
cum noviffe tuin adbibuiffe eodem 
modo, intelliuitur e Plinii lib. 34 
cap. 13 p.665, qui eam vocavit cad- 
rniae favillam et fpodon , quo etiam 
cinerem Phrygium pertinere puto, de 
quo fupra cap qq. Deinde ne illud 
quidem filentio praetermittendum pu¬ 
to , quod ex Ariftotelis noftri ver¬ 
bis cognofcitur, aurichalcum olim, 
antequam cadmia nota fuerit, con¬ 
flatum effle e cupro et ltanno, quod 
metallum, fcilicet nxc/TiTepov, cupro 
etiam efficit colorem aureum. —■ 
Poftquam haec fcripferam, incidi in 
commentationem de aurichalco vete¬ 
rum , quae repetitur in Mimo iret 
de l'acadimic de: fcienc. et bdles-lettret 
de Bruxelles , vol. III p. 365. Etfl 
Delaunay quibusdam de rebus, quae 
ad aurichalcum pertinent, mecura 
confentit, tamen non pauca omifit, 
quae ad rem fuam convertere po- 
tuifflet , ficur nec Ariftotelis nollri 
verba nofle videtur ; et videor mihi 
quaedam expiicaffle, in quibus iili 
aqua haefit. Nolui itaque quidquam 
ex ifta commentatione derivare in 
meam, de qua iudicium efto apud 
viros doctos. 



Aiunt in Ponto avium quod¬ 
dam genus reperiri, quae 


non 


DE AIHMALIBVS HIBERNANTlBVS. 


I3f 

[cpoaXevoVTtx ^, ovrs $s cc(pohvov- egerant, fineque fenfu doloris non 
rcc, ovrs 'orotv roi 7 irsqoc ccvtwv depiumentur folum, fed obelifco 
TiWooviv , cctrBdvsrBoa , ovrs etiam fuffigantur. Verum ex 
otkv s7i) rcv cfsXlcnccv dvc67roiq%, ignis admoti calore fenfum cieri, 
lovrs orav vtso rov Ttvqcs otcc- 
r.civBy. ttcAAouV $e v.cu tojV /%- 
Bvoov 'Aeyovm 77s^r/.o7isvrxs koc) 

TZsqirfxYi&svro&s prj c&KrBclvsrBcii,'] 
a XX oroiv v7ro rcv 7tvqos Beqpav- 
Boo aiv. 

Natalis de ComitibvS. 

In Ponto aves nonnullas per hiemem aiunt reperiri , quae ne* 
que excrementa alvi eiiciant , neque fentiant fi alae vellicentur, neque 
fi veru quidem transfigantur , nifii ubi fuerint igne calefactae. 

sVp[<TV.eci3oti (pcvXsvovrcc] Ex reteri codice addidi hoc participium (pwXsvoVTd » 
Citat etiam Theophrafti librum 7 repi rwv (pwXevoVTUV Athenaeus, fi bene memini. 
Atque omnia verba inclufa, quae fequuntur, ex veteri exemplari addidi. Ne autem 
mihi hoc incredibile videatur, facit, quod in quibusdam pifcibus in Britannia ac prae- 
fertim Londini expertus fum. Steth. Inclufum (pwX&VOVTOt abeft ab editionibus 
Leon, et Camotii; itidemque quae inclufa lunt. Interpretis quoque verfio hic mutila 
eft. Stephauus e vet. codice locum explevit. Yi&pl TKV (pOoX&UQVTWV autem fcripfit 
etiam Theophraftus, tefte Athenaeo, et Ariftot. ipfe hift. anim. lib. g cap. 13 et fequern 

ibus. S Y L E. 

t 

quae non egerant] quae hieme lateant, neque egerant. 

fuffigantur] et igne perurantur. Pifcium etiam multos occifos et eircumfeCios noti 
fintire affirmant. N 1 C. 

Loquitur nofter de animalibus, tere, (puXdveiv ■, dicuntur, quo tein- 

quae hibernare vel per hiemem la- pore tam gravi iomjio premuntur, 

ut 


Capvt LXV. 


136 

ut ne vulneribus quidem excitari 
queant, quod Plinius lib. 8 cap. 36 
p. 460 de urfis retulit, et de aliis 
comprobarunt phylici recentiores. 
Conf. hiftoria naturalis muris citelli, 
germanice confcripta a F. G. Sulzer, 
inibi quondam auditore amiciflimo. 
9caturqcfd;tclfte beo JOamfreiO, ®ot= 
tinqcn 1774. 8. p. 169. Idem acci¬ 
dere non Polum quadrupedibus feu 
mammalibus, fed avibus etiam qui¬ 
busdam, documento eft hirundinum 
genus, de quibus vid. P kilofophical 
Transa&ions vol. 6; p. 343 et vol. 53 
p. ioI. Nec nili humoris minimum 
in alvo horum animalium plerumque 
inveniri, conftat, eaque quando pau- 
latim refoveantur, ad vitam feu fen- 
fum redire. Neque veriiimile non 
eft, effe etiam inter eos pifces, qui 
per hiemem latent, quosdam, qui eo¬ 


dem fomno vel torpore premantur* 
De ferpentibus faltem et lacertis 
nonnullis ranisque res fatis nota eft, 
quae animalia, quando hiberno gelu 
adeo rigent, ut facili negotio tam¬ 
quam glacies diffringi queant, tamen 
caloris beneficio revocantur ad vitam, 
quod olim memorabili chamaeleon¬ 
tis exemplo comprobavi indpannooes 
rifcbetn ^Diagaftn 1767 p. 914. De 
ranis vid Ellilii itinerarium edit. Ger- 
man. p. 198 et 0ammlung allergicis 
fen vol. 17 p. 272. Quam ob cauf- 
fam verba, quae editores uncinis in- 
cluferunt, in librum ipfum recipere 
equidem non dubitaverim, cum prae- 
fertim ipfe Ariftoteles hifi. anitn.V III 
cap. 15 pifces (pooXdvoi itocq recenfuit. 
Conf. Plin. hifior. nat. IX cap. 16 
p. 509 et v. Bergen differt, de anima¬ 
libus hyeme fopitis. 


Capvt 

H peXiTTct, oov.el pois Tqc7ids 
ffyjfacclvsiv toj e7>) rot sqya (2aci'l- 
£eiv ’ 00 v-cc) oi fj.shiTT 0710X01 at]- 

pslw^oovroci. iigepilc&yxq O&VTOOV 

ylvsroit. $cy,outTf jf v.oci ci tetti- 
yes ccfisiv psToo T%07;cis. 


LXV. 

Apes folftitia denuntiare viden¬ 
tur, fuo ad labores egreiTu, quod 
et tnelitopolis ilve apiariis certo 
argumento eft, quippe quae tum 
quietem agant. Videntur et cica¬ 
dae poft folftitia demum canere. 


Natalis de Comitibvs. 

Videntur apes indicare folftitia , cum ad opus minime accedanU 
quo figno utuntur apiarii. Tunc enim quiefeunt. Videntur etiam 
cicadae per foljiitium canere. 

iiri 


DE APIBVS ET CICADIS. 


137 


It! Tx epyoc J Puta ad mellificium. Primo quidem vere ad opera et labores 
exeunt. Sed tum favos conftruunt, domos cellasque faciunt, in primis vero foboli dant 
operam. Mella autem maxime contrahunt a folftitio. NIC, 

fpsulx yxp XVTWV~\ Interpres ante XVTMV addit adverbium temporale Tore: 
quippe quae tum quietem agant. Svle. Pronomen ambiguum eft. Interpres ad apes 
trahens, quippe quae tum quietem agant, vertit. Nifi ijp&yJct de ceffatione examinum 
forte accipienda fit; non video quomodo quiefcere apes dici queant eo tempore, quo 
mellationis opus cum maxime fervet. At contra, quum apum cuftodes maxime occu¬ 
pati fint, quamdiu illae fetum emittunt, a folftitio illis quies venire dicatur, quoniam 
apes poft id tempus 1'obolem facere delinunt. N1 c. 


Horum me verborum fententlam 
non latis inteiligere profiteor, etli, 
ut verum fatear, iis immorari operae 
vix pretium putem. Neque inter 
inulta praefagia, quae veteres ab api¬ 
bus ceperunt, illud invenio, de quo 
hic ferino eft. Intelligit nofter haud 
dubie folftitium aeftivum, cum eo 
tempore apes Ittl cpyx / 3 xSl/eiv 
fcribit; necfcio, quid fibivelitNa- 
talis, qui temere ita reddidit : Viden¬ 
tur apes indicare folftiria , cum ad opus 
minime accedant Atqui apes inulto 
jam ante folftitium ad opera et labo¬ 
res exeunt, neque in Germania tan¬ 
tum , fed citius etiam in Graecia ca¬ 
lidiori, cum, ut recte monuit Pli¬ 
nius, temporum locorumque ratio 
non parum mutet. Recte Virgilius 
Georg. 4, 51: 

Vbi pulfatn hiemem fol aureus egit 
Sub terras , caelumque aefiiva luce re- 
clufit ; 

1 'Uae continuo /altus filvasque peragrant, 
Purpufcosque metunt flores. 

Ergo folftitii praeiagium non prae¬ 
bent apes, quando exeunt. Conf. 


Plin. lib. XI cap. 6 p 593. Neque 
.circa folftitium quiefcere licet apium 
cuftodi, innno tunc debet effe atten¬ 
tus, cum multa curanda atque agen¬ 
da funt, quae praecepit Palladius 
lib. 7, 7 p. 965. Sed lectores expen¬ 
dant velim explicationem, quam ob¬ 
tulit clar. Nicias, non improbabilem. 

De cicadis Plinius lib. XI cap. 29 
p. 609 : Locuftae Jlridorem edunt circa 
duo aequinoctia maxime , Jicut cicadae 
circa folftitium. Solent poetae vete¬ 
res cicadarum cantu mediam aelia- 
tem diesque caniculares declarare; 
fic Hefiodus op. ct d. 582 et Ananias 
jamborum feriptor apud Athenaeum 
deipn. lib. 7 cap. 5. Anacreonti di¬ 
citur cicada od. 43, it : dipeoe ykv- 
tlvq r npo(pvrr i q. Michael Apoftolius 
proverh cent. ig, 39 p. 227: ys tx 
Pf&p.VXC TpOTTXC , inquit, cittoip^OUTXl 
rr,Q poft folftitium aeftivum ca¬ 

nere incipiunt. De cicadis cf. Thom. 
Brown in Pfeudodoxia epidemica ; cr 
enquiries into veri] manu received te- 
netus lib, 5 cap. 3. 


Cap. 


138 


C A P. LXVI. D E 

Cap. 

ae v.oti rov eyfvov ccairov 
$ioi[Aeveiv txycps iviotvrov. 

Natalis de 

Fama ejl echinum etiam fine 

Haec, quae apud alium fcriptorem 
non invenio, accepit Conr. Gesnerus 
ita, ut de echino terreftri intellige- 
ret, qui zoologis hodiernis vocatur 
Erinaceus At quae de hoc animali 
retulerunt veteres,-ab iis longe ab- 
funt, quae hic leguntur, fcilicet prae¬ 
parare illud hiemi cibos. Plinius 
lib 8 cap. 37 p. 461. Ael. kijl anim. 

3 cap. 10. Buffonus quidem edit. 
Berol. vol. 5 p. 21 hanc providentiam 
negat, quoniam erinaceus per hie¬ 
mem torpore premitur neque cibo 
indiget. Affirmat quoque, pofle 
hanc beftiolam famem diu luftinere; 
attamen nullum notum eft animal 
mammale, quod fine cibo annum 
agere queat Equidem credo, cogi¬ 
ta fle Ariftotelem echinum marinum, 
veteribus probe cognitum, quo 11- 


:CHINI INEDIA, 

LXVI. 

Echinum a cibo abflinere ad 
annum usque evolutum tradunt, 

C O M I T I E V S. 

cibo per annum pojfe vivere. 

bentes vefcebantur, licut nec Graeci 
hodierni, nec Galli, qui oram Malli- 
lienfem accolunt, eo abllinent. Cf. 
Apicius de re coquin. lib. 9 cap. g, 
Tournefort Voyage au Levant i p. 42. 
Atque inter ea animalia marina, qui¬ 
bus fanguis frigidus, vel pro fan- 
guine lanies eft, lunt quae famem 
diutiflime ferunt. Exempli gratia 
per annum ac diutius line cibo du¬ 
rant hirudines, ranae, pifces varii, 
cancri marini, ferpentes plurimi, la¬ 
certae complures , ut crocodilus, fa- 
lamandra, chamaeleon, etiam teftu- 
dines. Conf. Halleri elementa "pky- 
Jiolog. vol. 6 p. 169. Quam oh rem 
non eft, quod quisquam dubitet de 
echini marini inedia, quam veteres, 
qui eum in deliciis mendarum habe¬ 
bant, facile experiri potuerunt. 



T cv $e yctAscorviv, crccv Ivfvtjy- 
rca rc Koc&x7rsg ci o(pet^ 

£7It5(ftX(phTC& KiZTCt7riv?lV. 

Tcci yocg v7io tmv IciT^oov, bicc rb 
y^aipov hvcci rols htiXrfKT iy.oIs. 


LXVII. 

Stellionem cum exuvias more 
ferpentum reiicit, mox converfum 
devorare aiunt; qbfervari enim 
a medicis folitum, ob ufutn, quem 
in epilepbae curatione praeclarum 
habent.. 

Nata* 


I 


Caf. LXVIT. de stellionis invidia. 13$ 
Natalis de Comitibvs. 

Stellio , ubi exuvias ejl depofiturus , ficati faciunt ferpentes , 
converfus folet deglutire , quem venantur medici , cum fit utilis comi¬ 
tialibus hominibus. 

rots iKikrjn rr/KoIV] Pro ItnXrjXTiKOic legitur cap. 77 C7 uXn-rrroic. Svls. 


obfervari enim] fgVvari. Nic. 


Tuleuryv effe Latinis fteliionem, 
iam ad cap. 12 .probavimus verbis 
Plinii, qui lib. 8 cap 31 p. 456 ean¬ 
dem rem, quam hic legimus, litte¬ 
ris mandavit, ita: Theophraflus au- 
£lor cft , anguis modo et ftelliones fe- 
veElutem exuere , eamque protinus de¬ 
vorare , praeripientes comitiali morbo 
remedia. Theophrafti verba latine 
reddita adiicere volumus e fragmento 
libri de animalibus, quae invidere 
dicuntur, ed. Heinfii p. 474: flellio- 
tiem ferunt exutum corium vorare il¬ 
lud propter invidiam; iuvat enim il¬ 
lud comitiali morbo laborantes. — 
Sed id animal non facere propter in- 


Cap. 

A eycvai b? xoti To rrjs ccqv.rcv 
e;sosq, orccv bio&TisTjpycs y bicc rov 
y^sipoovoi , V-CtS ov clv xqbvov SKSl- 
vt] (pooKsvy , dv^civsclbcci , v.cii 

c r \ 3 *>o 5 V 

vTSeqcaqziv rcc ccyysiu ev cis av y. 


vidiam perfpicuum efl ; fcd falfo ho¬ 
mines accufare. Vnde enim tanta fa- 
■pientia ratione carentibus animalibus , 
quam frequenti meditatione adfequun- 
tur homines ? Verum Jlellio vorat co¬ 
rium , naturali quodam injtinftu, quem¬ 
admodum canes et fues, er fere qua¬ 
drupeda omnia , quae fecundas vorant 
pofl partum. Theophrafto auftore 
ufus eft etiam Aelianus hiftor. anirn. 
3 cap. 17. Stobaeus fertn. 98 p. 541 
ex Trophilo : (pxcl rov yxXeiirpv 
orxv evJvy to <$dp/ux r.xSrdtrsp 6 o(pic , 
£ 7 nspxCpevTct KxTxttive.lv * TyptiuS/u 
yxp vtto Tiev IxTpeev Snx to ^ppcipeov 
iivxi Tolp kqsikrpcTois. 

LXVI1I. 

Vrfae adipem aiunt hieme, 
quo tempore fomno indulgent, 
frigore concretam excrefcere , fu~ 
praque vafa, quibus repofita fue¬ 
rit, tolli. 


N a T A- 


140 


Cap. LXVIII. de adipe vrsina. 


Natalis de Comitibvs. 


Fertur adeps urfi , ubi per hiemem fuerit congelatus, quo tem « 




augeri et extra vafa , 


Haec Theophrafius in libro de fed de adipe hoc dixit. Hunc erro- 
odoribus p 453 : SavLLxcndrxrov de rem Plinio iam Muretus var. USiion. 
rwv roiovruv ro tirl rov sixroQ rpg lib. 13 cap. 13 p 353 exprobravit. Ve- 
cipKTov Gvp-fixivov- osrsp x/LLx rxig teres non foluin carne urfina, fed 
(pwXtxig iitodperxi %xi inrrkrjpoi rx-dy- etiam adipe cum in cibis * tum in 
yeia Omnium iftorum admirationem medicina utebantur; exemplum ha- 
facile fuperat , quod in adipe urfino bes apud Petronium cap 66 p. 198- 
evenit , qui latebrarum tempore exun- Adeps valde bona eft, liquida et in¬ 
dar, intumescens que vafa intplet. Nae dolis oleofae , qua vefcuntur etiam 
haec nimis ofcitanter legit Plinius, nunc gentes variae. Equidem neicio, 
qui lib. 8 cap. 36 p j,6o ita; Mirum an fieri pofilt, ut oleum hoc animale 
dictu, credit Theophrafius , per id hiberno gelu ita expandatur, ut in 
tempus coEtas quoque urforum carnes , vafis attollatur. Conf. Mufichenbroek 
fi acervemur, increfcere Verutn introduEiio in philofi nat. II p. 596» 
Theophrafius non de carnibus coctis* 





slvcci pSv'j r xjxs. 


Natalis de Comitibvs. 


Ranae quae funt in Cyrene , funt mutae prorfus; ac fues , qui 
funt in Emathia Macedoniae regione , integras habent ungulas . 


Cyrene, 


Cap. LXIX. de ranis mvtis et svibvs. 141 


Cyrene, regio Africae, cuius iam 
mentio fuit cap 27. De mutis ranis 
Cyrenenlibus Ariftoteles hifior. anim. 
lib. 8 cap. 33 p. 981: In Cyrenevji 
agro vocales ranae olivi non fuere. 
Plin. lib. 8 cap. 58 p. 484: Cyrenis 
.mutae fuere ranae, illatis e continen¬ 
te vocalibus durat genus earum. Mu¬ 
tae funt etiam nane in Seripho infula. 
Eaedem alio translatae canunt; quod 
accidere et in lacu Tkcjfaliae Sicendo 
tradunt. Ael. hift. anim. 3 cap. 35: 
In Cyrene ranae omnino mutae funt. 
Apoflolius cent. 5 prov. 42 pag. 56 : 
Ranam Cyrenaeam aquae frigidae vis , 
vocis expertem reddit. Conf. quae 
nobis mox dicenda erunt ad cap 71. 

Sues habent pedes biungulatos, 
led interdum occurrunt qui funt So¬ 
lidipedes , de quibus Ariftot. hift. an. 
lib 2 cap. 1 p. [67, qui tales in Illy¬ 
rico et Paeonia effe feribit; Plin. 
lib. XI cap. 44 p. 640; Antigonus 
cap. 72, qui locus mutilus de luibus 
efi: intelligendus. Recentiores eriam 
cvg p.cvvv%xg commemorarunt. Vili 
funt circa Vpfaliam, in Fiandria iuxta 


mare, in Anglia, Sardinia, Tataria 
Afiatica, Moldavia, variisque Germa¬ 
niae locis. Cf. Linnei amoen. acad. 
V p 465 ; Albertus lib. 2. de animal. 
tradi, i cap. 2; Gesneri lib r p 986 
Francifci Cetti quadrupedi di Sardegna 
tom. 1 in tine. iSrcslaucr ©amtidung 
1720©ept. p.335 et 1722 21 pr. p 4n- 
Kantemir deferiptio Moldaviae in Bii- 

fchingii tTTaga3?.n fut* Me <£>iftorie, 
vol III p. 572: £>ie©dirueine in betrt 
£ 5 rbetifd)en ©ebiet beti bem X?ovfe 3 ioa 
batin, jnnfdmt Den gluffcu fiel itttb 
Sfleut, tverbeu tuebt niit einem jttiews 
fpalttgeit, fotibent ctaujett itnb fajl 
pferbartigen j)ufe gebobrett, weld)e$ 
nuci) an Deu gcrfeln, bie uad) bem 
bntten 5a&re &on Snuen, treldiematt 
au£ anbern ©cgenbett htc5er brtngf, 
gemorfett tverbett, jugefd)eben pflcgt; 
mib bieg tviebevfabrt nid)t tuir betx 
jabttmt, fottberti and) benen, bte tm 
©albe lebeti, batuMt itt ben SIolirs 
bufdjen uni beti Otifit eiue qroffe?D?etis 
ge aejoqen rnirb. Ifte Kantemirii li¬ 
ber prodiit etiam feparatim, Francof» 
et Lipf. 1771. 8« 


Cap. LXX. 

Ev Kct 7 T 7 ioc.§oy.!Oi (ptxcrft r t puo- I11 Cappadocia ferunt mulas 
vove elveti yovlpovs' kccI sv K foecundas elle, et in Creta alnos 
cityelqovs Ktxq 7 rc(pcqcv£. frudum ferre. 


Natalis de Comitibvs. 

Mulas Cappadociae dicunt effe fertiles , atque alnos fmundar 


m 


Creta. 


S 3 


Mula 


14 * 


Cap. LXX. de mvlabvs fecvndis. 


Mulae partus, quamquam in pro¬ 
verbio de re quae fieri nequit, ta¬ 
men faepius commemoratur a vete¬ 
ribus, fed prodigii loco habitus. Plin. 
lib 8 cap. 44 p 470: Eft in annalibus 
ttofiris peperiffe nudam faepe , verum 
prodigii loco habitum. Tkeophrajlus 
vulgo parere in Cappadocia tradit , fed 
ejfe id animal ibi fui generis. Ariftot. 
hi/i. anint. p. 57, 762, 785) idem de 
generatione anim. hb. 2 capite ultimo. 
Varro de re rufi. lib. 2 cap. f, 27. 
Columella lib 6 cap.37, 3. Jul. Ob- 
fequ. cap. 55, II 2, 125, 130. Herodot. 
lib. 3 cap. 151, 153 et lib. 7 cap. 57. 
Appianus Alex, de bellis civil. lib. I 
ed. Tollit p. 670. Dionis Cafi'. hifi. 
edit. Reimari pag. 519, 1049, 1332. 
Alex. Aphrodif. problem. n. 222, 137. 
Livius lib.37, 3 edit. Drakenb. 5 p.7. 
Sueton. Galb. 4 edit. Bunnanni 2 p. 
130. Juven./m. 13,66. Quae exem¬ 
pla comprobantur quoque teilimoriiis 
noftri aevi, quae paftim occurrunt; 
e. c. Petri Rorellt obferv. medico-phyf. 
Francof. 1670. 8- P- 268. Memoires 
de Trevoux 1705 P. i P- 12 r. Nou- 
veaux memoires de Vacadem. a Berlin. 
3770. Hifloire de Vacadem. a Paris 
1769 p. 47' Buffonii hifior. natur. 
edit. Lipfienfis VII, 2 p 203 eiusdem- 
que Hiji nat. fuppkm. V p. 49. Du 
Halde defeription de la Cliine vol. 4. 
Sliqcut tue 9 frifcrr VII p. 78. Verum 
tamen fieri poteft, ut Ariftoteles at¬ 
que Theophraftus non femper cogi¬ 
taverint animal iilud hybridum ex 
afino et equa natum, fed animal 
aliud fui generis, fimilitudin^ tantum 
aliqua ad familiam afininam accedens, 
quale eft animal, quod ili. Pallas, qui 
eius notitiam dedit, vocavit fjemio- 
num Cf. Pallafii itin. III p. 217. No¬ 
vi comment. Petropol. vol. XIX p. 394 
tab.7 et Dfcup 2 p. 1 tab. i, 


Pergam ad caetera et paucis ab- 
foivam. A Theophrafto lib 3 hifior. 
cap. 14 97 X&vz7] , ottysizoc ym\ k epulg 
ad unum genus reteruntur, quae 
arbores a Plinio lib. t 6 cap. 23 vocan¬ 
tur populus alba , nigra et Libyca , 
qui cum omnia populo albae attri¬ 
buit, quae Theophraftus retulit de 
poptdns albus fit cdysipot; ne- 
cefte eft Neque verifirriile non eft, 
quod vifum iam eft Bauhinis aiiisque 
viris et litteris Graecis et doctrina 
botanica bene imbutis, efte eas ar¬ 
bores , quae etiam nunc vocantur 
populus alba et nigra. At hanc len¬ 
tendam infringere quodam modo vi¬ 
detur, quod Theopbraftus ac Plinius 
neg-ant, populos iftas ferre fructum. 
At haec res nos morari non debet. 
Etenim veteres nondum feiebant, 
plantas omnes ferre et flores et fru¬ 
ctus , fed credebant efte , quae nun¬ 
quam fructum ferant; quam ob cauf- 
fam ne viderunt quidem flores fru¬ 
ctusque , qui minuti et vix confpicui 
funt, aut qui a forma confueta mul¬ 
tum deflectunt. Quae cum ita fint, 
mirum non eft, quod fructum igno¬ 
rarunt populorum, qui admodum par¬ 
vus eft, praefertim cum irae arbores 
dioecae funt. Aliae enim arbores 
huius generis habent folos flores 
mafculinos , qui nunquam femina 
praebent; aliae folos flores femini¬ 
nos, qui, quando a floribus mafculis 
pollinem acceperint, fructus feu fe¬ 
mina 'foli ferunt. Qui itaque folas 
albores mafculns aut folas femininas 
vidit, ille, ut arbores omnes fteriles 
Cjedat, facile adduci poterit. Flo¬ 
rum utriusque fexus fructusque ico¬ 
nem habes in Tournefortii ivfiitut. 
rei herbariae pag. 302 tab. 365. Ni¬ 
hilo minus veteres non omne femen 
populi nigrae ignorarunt. Theophra¬ 
ftus 



Cap. LXX. de popvus frvcjiferiS. 


143 


ftus lib. 3 kift. cap 5 tanquam rem 
mirabilem tradit, e (Te in Creta com¬ 
plures populos nigras frugiferas, quas 
adeo lectoribus annumeravit. Duae 
funt, inquit, apud aditum fpeluncae 
Idae, duodecim flant ad fontem, 
plures funt in monte Cedrio item- 
que circa Terebam caet. Idem etiam 
alio loco lib 2 cap 3 edit. Stapelii 
p. 77 prodidit rtjv iv Kprjry Xsyopis- 
vr/v cciysipov fterilefcere , quando 
transponeretur; fcilicet arbor femi¬ 
na remota a mafcula ut fterilefcat 


neceffe ell, etfi in Creta, ubi nec 
mares deerant, frugibus locuples fue¬ 
rit. Plinius quidem, qui et iple II 
pag. 19 populos lleriles dixit, tamen 
lib. 24 cap. 8 feminis populi nigrae 
meminit, quod comitialibus utile 
praedicat. Male Harduinus II p 19 
n. 3 quae no fler de populo nigra 
tradidit, ad alnum retulit; eodem 
modo erravit I. Bauhinus in hiftor. 
plantar. I p. 152, n, quoniam dum 
ea fcripiit, ipfa Ariflotelis verba non 
legerat; rectius rem expofuit p. 155= 



[c $ccal vm) h rovs In Seripho ranas aiunt effe 

Qoct^c&xovs ouk oc,6'civ * loiv hs mutas, quae fi alio transferantur, 

ocKXov rcTtov fAsrsvsx^caatv, tx^cv- canere incipiant. 

trtv. 

(pucal Kx't~\ Omnia quae funt inter vocem Kxptro&opovg et 7tS.pl 

(cap. 71 et 72 )> ex antiquo libro itidem a me adie£ta fuerunt. Stei 1 h. Inchtia nec 
interpres habet, nec edit. Leon, et Camotii. Stephanus ex antiquo libro inferuit. Syle. 

Capita 71 et 7 2 in plerisque editionibus uncinis inclufa defunt in editione Graeca. 
MichaeLis liingrinii. Deeffe ea quoque in interpretatione Latina affirmat Sylburgius, et 
defiderantur vere tum in editione Latina, quae prodiit Lugduni 1578 , tum apud Nata¬ 
lem de Comitibus. Sed in editione Latina Wecheliana anni 1593 - 8- ad funt illa capita, 
fient etiam in edit. Cafauboni, Duvalli et aliorum. I. B. 


Seriphus, infula una e Sporadibus 
in mari Aegaeo. Praeter Plinium, 
cuius verba iam cap. 69 adfcripfiinus, 
ranas huius infulae mutas effe, tra¬ 
diderunt complures. Aelianus kift. 
aiiim. lib. 3 cap. 37. Suidas et Vari- 


nus: Seriphiae ranae in Scyrum alla¬ 
tae vocem non edebant. Antigonus 
cap 4. Theophyl, Simocatta qnaefi . 
phtjf c. 18 . Apoftolius ctnt 5 prov. 
42 p. 56 : Ranae in Seriphia non co¬ 
axant, Cuius rei cauffa ejt aquae ni¬ 
mia 


Car. LXXI. de ranis mvtiS. 


mia frigiditas. Vnde fit , ut Ji quis 
ad aliud id animal transferat , fa¬ 
tim loquax reddatur , et propriae 
naturae refiitiiatur. Sic et ranam Cy¬ 
renaeam aquae frigidae vis , vocis ex¬ 
pertem reddit. Tzetzes ckiliad. 8 
hifi. 167 verfu 95 , qui et ipfe nimiae 
aquarum frigiditati ranarum flen¬ 
tium tribuit. Apud Stephanum eft 
f,xTpx%og 'Z&ptCpiog paroemia in ho¬ 
mines dicendi et canendi imperitos. 
At Tournefort, qui infulam peragra¬ 
vit, neque aquam frigidam , neque 
ranas mut3S invenit. Conf. Voijage 
I p. 70. Verum enim vero nollem 
equidem totam veterum de ranis mu¬ 
tis fabulam commentitiam praedicare, 
cum, quod recle monuit Plinius IX 
cap.51 p. 643 (ubi etiam in Macedo¬ 
nia ranas mutas efle prodit), multum 
in animalculis refert et locorum na¬ 
tura. Memorabile eft etiam canum 


Cap. 

Ev Iv(5VT<t Iv t<£ I \eqctrt v.ocAcv- 
jjlsvu lyjjudiot (poio -< ytvecScii, a h 
rou 1 qoy vrhotvccTcti , v.cii 7iaAiv 
c&7for$e%et ha tov 7tcrcipovd\ 

YJpxg et cornu , quicquid promi¬ 
net, atque adeo terrae prominentiae 
et extrema. Sic fnus Byzantinus, 
qui contiguus erat muro Byzantii 
oppidi, dicebatur lispxg. Cf. Salma- 
fii cxercit. Plin. p. s 16 a. Pluloftra- 
tus jn vita Apollonii cap. 18 pag. 69. 
Indiam atque Aethiopiam vocat duo 
j dpxrx ryjg 7%. Eodem modo Plin. 
lib 3 cap 7 Italiam duo cornua emit¬ 
tere dicit. Theophraftus, qui eandem 


exemplum, qui in variis regionibus 
non latrant, quod teftimoniis’ com¬ 
probatum habes in BufFonii liifi. nat. 
edit. Berolin. II pag. r r4, 123 et in 
Anderfonii 23 cfd)rctb nq bott C% 5 rts 
lanb pag-. 173. Qftlgemeinc tfteifcn IV 
p. 251. Idem reftantur quoqueUlloa 
in itinerario edit. Gertnan 2 p. 25 et 
Eliis in 5 Rctfcttad?^ul)fo:tS S 5 .n; p. 169. 
Deinde eft inter rnn3S noftvates una, 
quae vocatur muta , et poflet aliquis 
hoc e nomine coniicere, ranas Seri¬ 
phias fuiffe omnes iftius fpeciei At¬ 
tamen non prorfus muta eft, quae 
ita vocatur; modo rarius vocem emit¬ 
tit, neque lic coaxat, uli aliae fpe- 
cies, fed potius grunnire videtur. 
Rana ifta muta, quae colore fufeo eft 
et maculam habet oblongam nigram 
inter oculos et pedes anteriores, de¬ 
picta eft optime in fplendidiftnna Roe- 
felii hifloria ranarum p. 17 t 3 b. 3. 



Pifciculos ejTe ferunt in eo 
quod Ceras vocant apud Indos, 
qui per ficcos locos oberrent, ac 
mox in flumen fe recipiant. 

rem tradidit, de qua nofter hic lo¬ 
quitur, v.ipxg non nominavit; ita 
enim ille in fragmento libelli de pi- 
fcibus in Jicco degentibus p. 467 : rx 
fi sv Ivoou; lySfvcix, tx &y. rwv ttotx- 

yfiy sic t;V rfyjv tiiivTtx trifiZvTx, 

Kxl Ttxfov g ig to vfixp xTioyrcc, r.xSfcc- 
ttsp ci fixrpxyoi. pijciculi in ludiis , 
qui ex fluviis ad terram exeunt , et fa- 
liunt , rurfusque in aquam redeunt , 
ranarum modo. 

EiTe 


Cap. LXXII. de piscibvs in sicco degentibvs. 14? 


Effe pifces, qui, ut ait Plinius 
IX cap. 57 ex aqua exeunt ad pabula, 
pinnis gradientes, crebro caudae mo¬ 
tu , certum ell. Quorum in nume- 

Capvt 

<1>«<r; Koci 7teq) 'Roc&vKvvoc. 
nvss 1 %&v$io 6 nvco ysvsiv sv rccis 
rqdyXous rccis sycvaous vyqorr]- 
rco gqgaivcjutvov rou 7rorccyov * 
rcvrovs e^icvras im rccs ccXoos 
vlyeaSai, KU < @oo$lgetv S7i) rav 
7 jrsquycov, kou ccvcckivsiv rrjv ou- 
qciv • v.ci) orccv fiiooKoovrcci, (psv- 
ysiv ’ kui sis fivvras, ccvri7Tqoaa>- 
Troos 'fectr&cci. 7roXXotxis yuQ 
TT^oaisvoci rivas r.oii ige&lgeiv. 
sycosi d? rrjv v.s(pa?\r t v cy.olav 
Qocrquyoo SaXotrrtoo, ro tisaXXo 
cooya y.oj(3too ’ /3 qccyyloo ds dxnreq 
v.a ) oi aXXci iy^vss. 


ro funt anguillae aliique pifces, quos 
recenfet Rondeletius de -pifcibus lib. I 
cap. io p. 12. 


LXXIII. 

Circa Babylonem aiunt qui¬ 
dam in cavernis aquofis pifciculos 
latere; verum arefacflo flumine 
ad areas paflum prodire, alarum 
fubfldio caudaeque motu, caete- 
rum fugere perfequentes, caput¬ 
que humo merfum, reliquo cor¬ 
pore tegere, quod multi infe- 
quendo irritandoque explorarunt; 
caput habent ranae marinae flmile, 
reliquum corpus gobio, branchias 
vero pifcibus aliis. 


ComiTIBVS. 


Natalis de 
Sunt pifciculi quidam in foveis aquam habentibus in Babylonia 
fuvio exiccato, quos dicunt in arcas exeuntes pafci , alisque incedere, 
et caudam movere; ubi quis infectatur, fugere. Cavernas ingrefos 
in faciem converfos confiftere , atque quosdam faepius acceffiffe et 
irrita[Je. Habent caput ranae maritimae perf mile , reliquum corpus 
gobio , at branchias reliquis pifcibus . 
i, T 


Eadem 


DE PlSClBVS IN SICCO DECJENTIBV5. 


145 Cap.LXXIII. 

Eadem iisdem prorfus verbis Theo- 
phraftus loco i ani laudato p. 467. 
Quae differunt, haec fere funt: pro 
Tivd fiiy&iv habet Theophraftus S,x- 
[. idyeiv. Verba tn r< rdc. x'A.w<; delunt, 
quae fortafle a deleri ptore ad tecta 
funt-, neque fcio an pro xKwq legen¬ 
dum fit xypovg. Pro dvocniveiv habet 
Theoplnallus S.ptx v.ivsiv Pro oIvti- 
irpoffurux; legendum videtur, ficut 
apud Tbeophraftuin uvriirpoeosTrove. 
Quae fequuntur in Theophralti libro, 
hic praetermiffa funt. Eodem auctore 
ufus eft Aelianus hift. anim . lib. 5 
cap. 27 atque Plinius lib 9 cap. 57. 
Equidem Ariftotelis verba ita reddide¬ 
rim : Tradunt circaBabyloncmpifciculos 
quosdam remanere in cavernis aquam 
habentibus, decedente fluvio, quos ex- 
Quntes in areas (agros) pabulum quae¬ 


Capvt 

Ev HgeexAelcf <5? rfj sv too Ylcv- 
Teo v.ot) sv Yrjysoo ylvscBcti (fioiaiv 
cqvktovs lyjflvots, rovrcvs fjiolkiZoc 
XC6T0C TOt 7r0TCC/JU0i V.OU TOC evvfya 
yooglcc. GVfJL&OClVSlV $S 7T0TS , CCVCL. 
jrpgOUVCjUSVOOV TOOV XC6TCC 

nvots %(jovovs cruzskkeaScci Y.ard 
yiqs * slroi paxkkov dvcijrviqoctvcfAS- 
VY\£ , OlOOKOVrctS TtjV vygCTpTOCy 
^uscrBoit hs rqv vArjv etree jryigoci- 

VOfASVYlSy CiiOCy.£VSi\> SV T% MptCCCjl, 


rere et incedere pinnis, caudamque mo¬ 
vere ; quando quis inflquatur , fuge¬ 
re; contra venantes (contra occiden¬ 
tes vel eos qui occidere volunt), flare 
eos adverfos. Oriosdam faepe iflos 
( pifciculos) acceflijfe et irritaffe. Ha¬ 
bent caput fimile ranae marinae, reli¬ 
quum vero corpus gobio. Branchiae 
etiam iis funt, ut caeteris pifeibus. — 
De rana marina vid. docti(limiS.chnet- 
deri difputatio Aeliani hifloriae anim. 
adiuncta p. 567. Gronovius in com¬ 
mentario in Plinii librum nonum, Lugd. 
Bat. 1778. 8* pag IQI pifcetn Arifto- 
telis ranae marinae fimilem putat ede 
Clariam filuriformem feu Silurum an- 
guillarem, cuius icon habetur inGro- 
novii zoophyl. n. 322. Degit ifte 
Silurus in Nilo ae in rivulis Syriae,- 


LXXIV. 

Heracleae pifeium genus aiunt 
effe, intra terrae cavernulas de- 
folium, maxime circa flumina 
locaque humidiora. Verum are- 
Acentibus iis locis, primum con¬ 
trahi aiunt, mox invalefeente fic- 
citate humorem in filvas usque 
perfequi, donec eo quoque defli- 
tuantur. Itaque latibulis vel me¬ 
diocriter udis ferarum inflar hae¬ 
rere, immotosque defixosque, eae- 


terum 


Cap. LXXIV. DE PlSCIBVS FOSSlLlEVS. 14 y 

Q6<T7i:s(> rcc sv rotis (pooXsctis $iocq~ terum fi ante fu pervenientes aqua* 
kovvtdc’ orccv Jt' oivocay.cc7srooV‘ effodiantur, moveri, 
rcr/, 7iq)v yj rcc v^ccroc s7Ftyeveo‘~ 

&cct t rore xiveia&oif. 

Natalis de Comitibvs. 

In Heraclea Pontica et in Rhegio pifces aiunt cffoffos nafci v 
socque praecipue iuxta loca aquofa et proxima fluminibus; atque 
aliquando contigiffe per quaedam tempora , ut exiccatis locis fub ter¬ 
ram fefe contraxerint; mox etiam magis terra exiccata humorem 
fea antes in filvam contenderint. Poflea cum illa ficcata etiam fuif- 
fet in humido dicuntur conflitiffe, Jicnti ferae quae contentae funi 
in cavernis delitefcentes. Hbi vero excavantur , tum moventur ante¬ 
quam inveniatur aqua* 


sv Vriytcf] Codex Vindobotienfis Vv^fip. I. B. 

Heracleae pifcimn gr-nus] Heracleae in Ponto et Rhegii pifces effe fofjiles dicuntur . 

Verum arelcentibus] Verum contingere interdum , ut arefcentibus iis locis, cer¬ 
tis temporibus terram petant 3 mox invalescente ficcitate humorem in filvas usque perfe* 
quatitur. N1C. 

immotosque defixoscjue] Sic Duval. Sed edit, latina Lugdunenfis anni 1578 et 
edit» Wechel et Cafauh. habent: immotas que defixas que. I. B» 


Haec Theoplrraftns pag 469 ita: 

vi d opvttroi toov l^flsiwv (iiffl yup 

ivtoc^ov JCOCl TO.IOVTOI , HU.JocTTSp 7 UV 

repi HpaxXeiuv v.ul uXXo-Jt tuv ev tw 

n OVTlp) ytv-OVTCU pbV Kul TTDt-OC TOVQ 
TTOTCC/LIOVC Xul TU tvvfipCC ^UpuCflX. 
tSVfXjiulvbl S' UVU^Tj pOUVOp.il/WV TOV 7 WV, 

iynuTotXs.ntoy.e.vovc y.uru /suk ov avs&X- 
hscdut , y.ul diuuovTxg T 7 jv CypoTTjTu, 


tivscHrui uutx Ttjs yijg' e7ru nurazi/- 
puivojuivijc ■> diu/teveiv iv Ttjj hip.uoi* 

Kubfutt&p OCV &VTOipi%£VQfl&VOVC bV T!p 

<?7v ‘ r' nui tovq dv tuXq (pcoXiiuiq Siu~ 

VOtpttWVTCtQ OTUV 6' UVSXTHXTB&toVTUt, 
tote k vektScu. Pifces vero foflilet 
(finit enim alicubi tales ut Heracleae et 
alibi in l J onto) oriuntur propter fluvios 
et loca fla unant ia. Accidit autem ut 
T z his 


Capvt LXXV. 


148 

his exjiccatis humore privati paulatim 
fe contrahant , et humorem quaerendo 
in terram condantur , qnae cum fit 
exjiccata , maneant ilii tamen in humido, 
perinde ac viventes fale conditi , aut 
in latibulis torpefcentes , moveant vero 
fefe , quando quis effodiat. Hinc ea¬ 
dem Plinius lib. 9 cap. 57 p. 535. 
Mihi quidem Aridotelis verba ita 
reddenda videntur: Heracleae in Pon¬ 
to et Rhegii tradunt ejfe pifces fojjiles , 
praecipue iuxta fluvios et loca aquofa. 
Atque accidere aliquando , ut locis ex¬ 
jiccatis , per aliquod tempus fefe con¬ 
trahant fuh terram; deinde terra ma¬ 
gis exjiccata, (pifces) humidiorn quae¬ 
rentes fe in limo abfcondant; poflea 
limo exficcato , maneant in h umido. 


Jicut (animalia) in latibulis torpefcen - 
tia. Sed quando effodiuntur , movent 
fe iam , antequam aqua exiftit feu ex¬ 
oritur. Pro difsvUxi eu; ttjv vXpv di¬ 
xit Theophradus tiveffSxi kxtx ti}q 
yjjc. Sic Arido eles hifi. anim. VI, 
15 de gobiis: nxrxSvvovtriv tu; rrjv 
yrjv. Interpretes nomen vfo]v reddi¬ 
derunt filvam , l'ed nullus dubito, 
quin hic lignificet limum leu ledi- 
mentum ex aqua. 

P rjyiov, inquit Stephanus, toA iq 
EAA.57WC, quam urbem hoc in argu¬ 
mento neque Theophra dus neque Pli¬ 
nius nominarunt. De Heraclea Poa- 
ti conf. commentatores Stephani. 


Cap. LXXV. 


Ut KOCi 7 repi Uoc(pAxyo- 
vlctv reus: oquKTcvs yIvevJfou 
Kocrct Qodfcvs' rovrcvs $s 'ry 
dotsry ccycdfous, cure vHdroov (poi- 
veqoov TsArjatov ovroov , cvrs 7 Torot- 

fAMV l 7 ii§fs 6 vroov x CihA ccvrtjs (000- 

ycvouayjs rys yijs» 


In Paphlagonia pifces alte in 
terram defolfos aiunt, virtute prae¬ 
cantes , etiam fi nec aquae in pro¬ 
ximo appareant, neque illabantur 
flumina, fed iola nudacque terra 
pariantur» 


Natalis de Comitibvs. 

Dicuntur in Paphlagonia etiam pifces defofji reperiri in locis 
profundis iique virtute praejiant es , cum neque aquae fint propin¬ 
quae palam , neque flumina influant, fed ex ipfa terra producantur. 


TOVTCtVg 


DE PISCIBVS FOSSILIBVS. 


149 

TOVTOVg Ss Ty xp&Ty\ Ty ix.pe.Ty expreffit etiam interpres: virtute praefian 
tes ; idem que loquendi genus eft etiam infra cap. 148 dix vrp/ ocpETtjv rjv 'kyovcsi HXTX 
Tyv ftpwGLV. MarlUius Cognatus obfervationum lib. 2 cap. 16 coniicit legendum effe 
ftp-COTy xyxdfovg , quia Plin. lib. 9 cap. 57 de fofitlibus pifcibus e Theophrafto narrans, 
ait eos effe cibis gratiffimos. Sed an ftpctiTtj pro ftpcStug in ufu fit, valde ego fane 
dubito. BpUTig autem in carmine tantummodo locum habet. S Y L E. 


I11 Paphlagonia] Circa Paphlagoniam 


Haec Theophraflus pag. 469 his 
verbis: 'ISiov de ro vxpx tcivtx kxi 
koyov deousvov, ro -repi rovg iv Wx- 
(fkxyovix opvxTovg ixSfvg ' opvTTET- 
Psxi yxp (pxmv ener xzTot ftxfovg 
trkelovog xyxSovg nx'i ttokkovg ' rov 

6 b T 0 T 0 V, OVT iltttikviTlV TT 0 TX!J. 0 V kxg.- 

ftxvEiv, ovSf’ vdxrog Gvzxeiv. Verum 
praeter haec ■peculiaris naturae cft , di- 
fputationeque opus habet , quod, habent 
foffiles in Paphlagonia pifces. Effodi 
enitu et multos et bonos ex profundio¬ 
ribus locis perhibent; ea vero loca 
neque aquarum habere ftagna, neque 
etiam irrigari fluviis ; cetera Inde 
Athenaeus deipn. lib. 8 p. 331: ’ldiov 
de TTXpX TOtTOVQ ovfxftoiivsi T 0 TTSpl 
rovg iv TixCfkxyovlx opiuroic nxkov- 
fidvovg lyflfvg ytvcpevov dpVTTEU^XL 
yxp hxtx ftxSfog r./.do v sg rovg tot.ovq, 
ovte TroTxp.&v ETn^doeic t ^ovtxc ovts 
S eppeov vxfixTX ".,. uul ivpicuEofsxi iv 
xvToig ryJAvc cfdcvTxg. At praeter hos 
peculiare id eft quod fojj. libus , ut vo¬ 
cant , accidit Paphlagoniae pifcibus. 
flo* enim ex altis fcrobihus effodiunt , 
magisque iis in locis ubi nullus cft 
amnium effluxus , aliusve aquae , et ta¬ 
men illic vivi reperiuntur. Iuvat etiam 
adfcribere verba Plinii lib 9 cap 37 
p. 53 * : Tradit Tkeophrajins in Pa¬ 
phlagonia effodi pifccs gratiffimos ci¬ 
bis, terrenos, altis fcrobihus, in his 


pifces alte ex terra effodi narrant- N 1 c.. 


locis ubi nullae reflagitent aquae; mi- 
ratusque et ipfe gigni fine coitu , hu¬ 
moris quidem vim aliam in effe, quam 
puteis arbitratur, ceu vero in nullis 
referiantur pifces. Ergo pifces Ty 
xpETy xyx&ovg dixit is gratiffimos ci¬ 
bis Nefcto, an eadem dictio alibi 
offendatur; nam eiyxSiog ryv xp&Ttv 
in Aelchinis dialogo de virtute , huc 
non Ipecfat. 

Praeter auctores, quos ram lauda¬ 
vimus, etiam alii commemorarunt 
pifces fofiiles , quos Theophraflus 
dpvxTovg, Polybius utt cyetovg, ac Pli¬ 
nius terrenos vocarunt; quorum in 
numero funt Arifloteles de refpiratw- 
ne cap. 9 Polybius apud Athenaeum 
lib g cap. 2 p. 332. ■ Strabo lib. 4 
p 275 et lib. 12 p. m. 842. Plinius 
lib 9 cap. ig p 5 12. Pomp. Mela 2, 
5 Livius lib. 42 c. 2 p. m. 615 1 ubi 
pifces, qui Gallico agro, qua indu¬ 
ceretur aratrum, fub glebis emerfe- 
runt, ad prodigia lunt relati , quo 
pertinet etiam verius Juvenalis far. 
a 3, 63 - Atque adeo pifces e mari 
in continentem eiecti in portentis 
fuerunt, cuius rei exempla aliquot 
habes in Pion Cafbi hift e gr lib. 45,, 
17 edit Reimari p 431. Seneca qui¬ 
dem Qua eft nat 3 cap i 6, 17 P• 72 9 ' 
pifces terrenos iudiliio habuit, mul- 

T 3 taL 


DE CORNV CERVI. 


rfo Cap. LXXVI. 

sa, inquiens, hoc loco tibi in mentem 
venient , quae urbane in re incredibili 
fabulam dicas. Non cum retibus ali¬ 
quem , aut cum hamis , fcd cum dola¬ 
bra. ire 'pifcatutn Quamquam etiam 
Klein in tiifl. pifcium mijfu IV p. 59 
egregiam fabulam dictitavit, tamen 
recentiorum teflimoniis graviffimis 
comprobatum eit, efle omnino pifces, 
qui interdum in iiccum exeunt, et qui 
revera e terra effodiuntur. Ammoditae 
effodiuntur fubinde aratro in littore 
Zelandico, tefte Gronovio in commen¬ 
tario ad Plinii hbr. IX. pag. 190, qui 
pifces in omni fere mari liuropaeo 
fcequentes in horum fortaffe numero 


funt, qui fofliles dicti funt a veteribus. 
Huc etiam referendi funt Cobitis 
fojfilis Silurus callv<chthv]s , de quo \ id. 
Marggravii kift. nat. Rrafil. p 1 si Cf. 
Gesner aquas, p 443. Rondelet p i[, 
Georg Agricola de animalibus fubter- 
raneis Nierembergii kift nat lib XI 
c. 38 p 257. Dalechsmp sd Piin. 
lib 9 c. 57 . Memoires pour 1 ’kijloire 
naturclle de Languedoc. Paris 1737.4. 
p. 557. Dittionnaire de Ikft. nat. par 
Bomare, art. Gabot. At tabulas fictas 
et commentitias, quibus antiquitas 
pifces illos terrenos obruit, refelle- 
re non attinet. 


Cap. LXXVI. 

T as skocCpoos ko&tc- Cervos in Epiro dextram cor- 

guTTetv (poia) to $e£iov Kegcts, nu abiicientes aiunt defodere, re- 
arctv d7icQ>ocko>}(ji , %ou stvou Ttfos bus inultis utile. 

TtoXkd x^rjtny.oy. 

Natalis de Comitibvs. 

Cervae Epiroticae ubi cornua deiiciunt , dextrum cornu dicun - 
tur infodere , cum rebus pluribus fit utile. 

Leon, et Camot. onrofixXktvGl, praeC temp. S v t b. 

Amittunt cervi quotannis cornua, 
fed non ambo fimul; occurrunt qui 
unoamiffo, alterum adhuc habent, 
qua e veteres nonnulli, qui magnam 
vim medicam cornibus cervinis ineffe 
putabant, et in primis dextro, in 


eam inciderunt fententiarn, defodi 
illud ab invidis cervis. Cf. Arilfot. 
kift. anim. lib 9 cap. 6; TheophrafU 
fragmentum de animalibus , quae di - 
emitur invidere. Aeliani kift. anim. 
lib. 3 cap. 17. Solus Ariftoteles 1 . c. 

non 


Cap. LXXVII. de phocae coagvlo. ifs 

«on dextrum, fed finiftrum cornu quam expofuit Ariftot. lib. 2 di coth 
dixit, quod diffidium conciliari pot- cap. 2. Conf. fiupra cap. 5, 

«ft, dextri et finUtri acceptione varia. 


Cap. LXXVII. 

<Je kk) rrjv (pooKtjv ifce- Phocam aiunt captum vomere 
pe7v rriv 7 nrvav, oTotvxKlcr/qrua coagulum, efficax epilepticis phar» 
stvcct de (pot^pay.oo^es , KOil ro7s macum. 
i7nXr t 7!Tois %(pq(rip.cv. 

Natalis de Comitibvs. 

Fama ejl quod vitulus marinus , ubi capitur , coagulum evomit t 
quod ejl falubre , et utile morbo comitiali laborantibus. 


TtjV (pWMJjy] Haec Stobaeris ferm. 
nifi quod ibi: toTg imXrjTtTiKOit;. N 1 e. 
captum] captam. N 1 C. 


Tlrruce, Latinis coagulum, eft lac 
cafeofum in ventriculo animalium 
lacientium concretum, cui olim me¬ 
dici multas vires attribuerunt. Pho¬ 
cae coagulum commendarunt com¬ 
plures. Theophraftus in fragmento 
libri de animalibus, quae dicuntur in¬ 
videre p. 475 : rj (pccuri, 0T<y.v fxiXXq 
u\t<rue(r$ou, &%ep.h rijv tcnvotv , XPV~ 
Gtp-evQvaotv noti TxvTrjv to?g iiciKr^roig. 
DLofcorides lib. 2 cap. 85 , qui illud 


98 P- 541 ex Trophilo attulit verbotenasj, 


sTnhjltrilioU utile colligendum prae¬ 
cipit a phocis recens natis, quae 
nondum cnm matribus natare queunt, 
Aeliani hijior. anim. lib. 3 cap. 19. 
Plin. 8 cap. 31 p. 456. Plutarch. de 
fera vindiffa num. p. 27 edit. Wyt- 
tenb. Eft vero phoca veterum fine 
controverfia 'phoca pufilla , cuius icon 
habetur in Buffonii hifi. nat. edit, 
Lipf. VII, I p. 228 tab. 53 et Schre- 
ber 0flugtfyicve 3 p. 319 n * 9 tat)< 85 » 


Cap, 


If2 C AP. LXXVIII. DE LYNCIS VRINA. 

Capvt LXXVIII. 


TrjvAvyKcc Je <£>o!<7; ro cu- 

gOV Y.dTOCY.CtXvTtTSlV, dW TO TT^OS 

*cXX<x rs ^rjatjj.ov sivo&i, kcc} tcUs 
G(pqoiyl§oc£. 


Ligiam ferunt caudam fiudiofe 
contegere, cum ad alios ufus, tum 
maxime fphragidis conficiendis 
idoneam. 


■Natalis de Comitibvs. 

Dicuntur lynces etiam urinam tegere , cum fit tum ad reliquas 
res accommodata , tum ad utilitatem gemmarum. 


Ligiam] Lyncem. caudam] urinam. contegere] abfeondere. 

fphragidis] figillis. NiC. In codicis Vindobonenfis margine exponitur latines 
•£t acl veftigia -imlnsrum. I. B. 


Lynces urinam protinus terra pe¬ 
dibus obruere, atque ex urina fieri 
lapidem lyncurium, qui fcalpi poffit, 
memoriae prodiderunt permulti. 
Theophraftus in fragmento de ani¬ 
malibus quae dicuntur invidere p.475 
ita: rj kvy£ uxTXKpvitrzi r o ovpov, 
on 7 rpog toLq c(ppxyi§xc y.xl 7 rpoc xk- 
Xccc xp&ixQ It irrjtsiov. Lynces urinam 
terra oyeriunt. Nam lyncurium, quod 
ex urina fit , ad figilla alios que vitae 
ufus utile e fi. Idem de lapidibus §.51, 
52. Diofcor. lib. 2 cap. 100. Aeliani 
hifl. anivi. 4 cap. 17. Plutarchus de 
folertia animal, p. m. 962. Phile de 
animal, p. 83* Sextus Empir. lib. 
fiyrrk. hyyot. cap, 14 p. 17. Plinius 
lib. 8 cap. 38 p. 464 et lib. 37 cap. 3 
et cap.7 p. 769 et 772. Solinus c. 2. 
Ovidius metam, lib. 15, 413. Aucior 
Kiranidum p. 42. Conf. Conr. G'es- 
neri quadrny. p. 771. Etfi .omnia 
fere a veteribus de lynce prodita fa- 


bulofa funt, tamen vel e folis Aelia¬ 
ni verbis lib. 14 cap. 6: Cpxrl de 
dvroit; 7 rxpSxXsug fikv sn uxl rrksov 
ai;j.xt;, xv.px ys y.\v rx wrx kxolovg. 
De lynce tradunt , effc magis finiam 
quam ■pardalim , et fmnmis kirfntam 
auriculis , coniicere licet, veterum 
lyncem effe Felem lyncem Linnei, 
cui sn auribus extremis fafciculi funt 
pilorum, feu auriculae apice barba¬ 
tae. Quo argumento iam uli funt 
anatomici Parifienfes in Memoiresyour 
fervir a Tkijloire des animaux p. 125 
edit. Belg. De lapide lyncurio vide, 
fi libet, quae difputavimus nuper in 
23 ct)trd]cn §ur (ycfcbtrbtc ber (Erftm 
bisugert i p. 243. Quod ad interpre¬ 
tem noftrum attinet, nae is dormi¬ 
tans legifle ac fcriplifie videtur. De- 
builfet ita : Tradunt etiam lyncem 
urinam obruere , utilem ad varios 
ufus , ai que etiam ad figilla. 

Cap. 


Cai». LXXIX. de veneno Circaeo. i f'3 


Cap. 

A eyeroa 3e, 7refii rriv IraXtccv 

Jv TOj \\t:~Y.O‘JoO Og£l (pOiqptOtKOV Tl 

(pvscSrcci Bocvccaijjcv, 0 TcixvTqv 
z%n rrjv 3vvotjj.iv , oo^e txv 7 sqca- 
gccvSy Tivi , 7 Totqc&xqrjfjoc 7ii7STeiv 
7toiei, v.ot) rcts rql^ots reis Iv rd> 
crojfJXTi ct7T0fJx3ctv, v.ot) tc avvoKov 

TOV GOOjJXTCS 3txffci‘v TCt jJi AJJ, 

oo^e rrjv e7?tCpotvsiccv rov aoopxrcs 
ejvat toov ot7toKKvpevcov eKeetvqv. 
TcvTo 3? (potat jjeXKovTcts 3t3ovcst 
KA soovv/jto TME7rx^rtctr'(jU.xvKov 
tovUsvks^iov KOt) Tcliov (pojqcc&n- 
vett 1 v.ot) e^stota^svrots vtso Tcc- 
qotvrimv SctvoiTGoSiivott. 


LXXIX. 

Fertur circa Italiam, in Cir- 
ceo monte, lethale venenum na- 
fci, tanta vi ut fumptum mox pi¬ 
lis corpus totum nudet, ac folvat 
adeo membra eunda, ut velut 
liquefeentia cadaverum fpeciem 
miferabilem tota fuperficie prae- 
beant. Hoc ferunt Pemeftium 
Gaiumque, Cleonymo Spaitiatae 
infidiatos e (Te, verum deprehenfos 
examinatosque, a Tarquiniis fup- 
plicio affedos. 


Natalis de Comitibvs. 

Traditur et laetiferum quoddam venenum nafei in Corcyraeo 
monte iuxta Italiam , quod vires fortitum eji Imius modi , ut fi 'quis 
illud aliquo pallo fumpferit , continuo concidat , corporis pili dela¬ 
bantur , atque univerfa denique corporis membra defluant , atque ita 
ut miferabilis videatur infip celantibus corporis mortui fiuperfides. Cum 
hoc Paulus Peucefiius et Caius Cleonymo Spartano effient daturi , de- 
prenfi et per quaefiiones conuifti a Tarentinis extremo fupplicio fiunt 
affecti. 


ure dv TfpoapavSfy rivi] Pro his veteris exemplaris verbis antea haec erant : 
dv ivrog 7 TS puvSfy rivi. Erat et 7 TxpoiVTixoc pro irotpK^prj/JX , fed hoc leve eft. 
Steph, Leon. 7TS puvfty-, Camot. et Ifmg. evrop Ttepxv^ij. Veram Empturam 

V rcpoopxv- 


Capvt LXXIX. 


* 1 r.4 

7 fpOffpocySfy Stephnrms e veteri codice nobis reftimit. Eaedem editiones ibidem habent 
TCxpxVTiy.x TtlitTeiv ttojelv ; levi tum ft rufturae tum fententiae mutatione. Syle. 

iixppeiv rx y.£X /]2 Maluit quidam v.xtx y.dX. 7 ]- I. E, 

Y]xvXoy"\ non nguofcit verfio Latina. S Y L E. 

ut fumptum] alicui af per funi mortem praefentem ajferat. NlC, 


Etfi de populorum hiftoria difpu- 
tare meum non eft, tamen qualem¬ 
cunque fententiam meam lectoribus 
offeram , quam aequi bonique confu- 
lant, velim. Cleonymus videtur 
mihi efle Cleonymus ille Lacedaemo¬ 
nius , Cleomenis regis filius, Arei 
regis patruus, qui patriae bellum 
intulit, quem poftea Pyrrhus in re¬ 
gnum revocare tentavit. Hoc duce 
claffem Graecorum 4 d Italiae littora 
appulfam tradit Livius lib. io cap 2, 
huneque a Tarentinis arceflitum efle, 
auctores funt Diodorus Sic lib. 20 
cap. ioR p. 828 et Strabo lib. 6 p. m. 
429. Facium id dicitur anno fecun¬ 
do Olympiadis CX 2 X. De eodem 
quaedam habent Plutarchus, Paufa : 
nias in Attic. cap. 13 et in Lacon. 
c. 6 . Athenaeus lib. 13 cap. 28- Quae 
fi in eum Cleonymum vere conve¬ 
niunt, de quo hic ferino eft, dubium 
non erit, quin refte legatur: viro 
T xpxyTlvav r etfi fint libri , in qui¬ 
bus vtro T xpv.vvucv , quam lectionem 
accepit interpres nofter. Idem red¬ 
didit nomen gentile Thvudfiou, nefeio 
qua ratione, Penuftium , fed in Lati¬ 
na editione Wecheliana recte Pence- 
fiium. Ni fallor, legendum eftflsy- 
ks nov. Peucetiorum meminerunt 
Strabo lib. 6. Plinius et Stephanus 
v. FI svtteTioi. Horum regio Peucetia 
dicebatur, quae nunc, tefte Leandro, 
in Apulia Terra di Buri Italis dicitur 


ab urbe Bario. Sunt haud dubie ti- 
dem , quos Ariftoteks infra'cap. [20 
vocavit Peucetinos, apud quos celebrat 
Dianae templum. 

Mons Circaeus etfi hic dicitur ex¬ 
tra Italiam efle, tamen fine dubio eft 
promontorium in Italia, Circaeum ju¬ 
gum Virgilio Aen. 7, 799. Fuit ifte 
mons (in quo oppidum et Circaeum 
dictum et Circaei) antiquiori tempo¬ 
re infula, nondum ficcalis paludibus, 
quae eam dividebant a continenti. 
Theophraftus hifi. piant, lib. 5 cap 9: 
Circaeum , in quo Circe habitavit , in¬ 
fula 'primum fuit , nunc vero conti¬ 
nenti adiunftuin eft; fluviorum enim 
eluvie fabuloque terra exaggerata et 
accumulata eft. Quo auctore ufus 
eft Plinius lib. 3 cap. 5 p 152. Conf. 
Servius ad Aen. 3, 386 et 7, 10. Ibi 
Circe Solis filia creditur habitafle, 
quam veneficia nobilitarunt confecta 
ex herbis venenatis, quae in terris 
Circeiis nafcebantur, quarum in nu¬ 
mero eft gramen Circaeum Propertii 
2,1,53. Straboni lib. 5 to Kiprxiov 
opo; dicitur -zoXvpifov atque fcholia- 
liae Apollonii lib 3. Argon. roXvCpxp- 
/llxzov. Conf. Cluveri Italia antiqua. 
lib. 3 cap. 7 p. 992, et Bochart. Cuv. I 
cap. 33 p. 651. Ab Insomnibus lon¬ 
ge decelfit Natalis de Com. qui, ne¬ 
feio quam ob cauflam, Corcyraeum 
mentem dixit, 


Vene» 


DE VENENO ClRCAEO. 


Venenum i dias montis quale fue¬ 
rit, etli coniectura vix aAequi licet, 
tamen equidem fufpicor, fu i fle non 
vegetabile, fed animale. Puto fuiiTe 
leporem marinum, cuius vel fanies 
vel halitusnon folumpili ut defluant, 
fed etiam ut totum corpus hominis 
intumefcat, efficit, quas vires novit 
iam Diofcorides. Nam lib. 2 cap. 20 
leporem marinum tritum tum per fe, 
tum cum urtica marina, deglabran¬ 
di vim habere prodidit. Multi funt 
medici veteres in exponendis huius 
veneni viribus; e. c. Diofcorides Ale- 
xipk. c.30, Galenus, Nicander, Ae- 
tius lib. T 2- Hunc leporem eiVeAply- 
fiam depilantem Linnei probavi iam 
in 95 eptfdqen jtif @efd)td)te bcr (Tr= 
fmbunuten I pag. 265. Vires venena¬ 
tas expertus eftBohadfch, cuius ver¬ 
ba e libro de animalibus marinis p. 51 
adfcribam : ”Naufea nobis omnibus 
,,Communis erat, ex fparfo ab aoi- 
„mali odore. Mihi vero praeterea 

C AP VT 

Ev ry Atcfjtr^sla vpco:, p v.fi- 
rat ev reo (paatv Uqiv rt 

rivat rcu A toptr^ovs ^avfua^ov ts 

, c/ < tw ' <• ' / 

v.ai ctyiov. 7tegt 0 s rc tsqov yv~ 
v.Koo Tcr^iYM^r^at cgviSccs y.sycc- 
A ovs To~is /JisyrBsat , noti £uyyv 
sycvras jJtsydXa k ai ay.Xpqd. 
Tourovs Xsyouatv, idv fjih EAAtj- 
ves cc7rcj2>aivooGiV sis tov ro7Sov, 
ijsvyjav syetv ’ sdv J? rdv /3«£- 


,,manus genaeque intumuerunt, quo- 
„ties vivum diutius contrectarem, et 
,,quoties animal fuccuin lacteum cia- 
,,culabat. Vtrum vero facies a foio 
,,halitu intumuerit, dum diutius ac 
,,attentius animal examinarem , ap. 
,,proximato propius ad corpus eius 
,,vultu; an vero, quod manu muco 
,,illo lacteo madida faciem attigerim, 
,,alferere non valeo; cum pofterius 
,,me fecifle non meminerim. — —■ 
,,Pili nonnulli e mento decidebant, 
,,cum femel ftudio digito fucco la- 
,,cteo humectato mentum attingebam.” 
Hoc animal frequens eft in mari me¬ 
diterraneo ad littora Italiae, atque 
eius veneno faepe abufi funt olim 
venefici. Exempla memoriae manda¬ 
runt Philoflratus in vita Apollonii 
lib. 6 pag. 271 et Glycas edit. Vener. 
pag. 27 et pag. 1 85 - Neque fcio, an 
uila planta flt in tota Italia, cuius 
pulvis vel fuccus adfperfus eodem 
modo noc?re poflif. 



In Diomedea infula maris Adria- 
tici, ferunt templum quoddam et 
admirandum et religione facrum, 
ab avibus in circulum obfideri, 
magnitudine vallis, roflris et prae¬ 
longis et turgidis. Qui Graecis 
quidem accedentibus quietem 
agant, caeterum barbaris, qui ac¬ 
colunt, venientibus , fubvolent, 
ac pedibus rofh isque capita eorum 
V 3 lace- 




Capvt LXXX. 


/2 olqoov rives tmv Tregiolxtuv, ccvl- 
7 rrocoScci , koc) otiocqcvyJvcvs koc- 
roiqocaaetv ccvrovs hs reos y.eCfcc- 
A cos dvroov , xu) rols qvyyjzai ri- 
rqocry.ovrus diiroxrelvsiv. Mu- 
Ssvercct cie rovrous ysvea&ctt ex 
TftSV Hoclqoov rov Aicpndovs, vuvcc - 
yyjcr&vTcov ph ccvrbov 71 e (A rrjv vvj- 
7ov, rcu Je A icpYidovs doAo(povv]- 
Blvros V 7 ro rov Atveov rov rore 
(Zc&friAeoos roov rcTFoiv h.stvoov yevo - 
fjievcv. 

Natalis de Comitievs. 

In infula Diomedea, ra Adria fita ejl, delubrum quod¬ 
dam Diomedis efje inquiunt fanctum et admirabile, circa quod aves 
funt magnitudine praefi antes , quae roflrum habent et magnum et 
durum. Has aves dicunt f Graeci in eum locum accejferint , quie¬ 
tas effe; at f quis accedat ex barbaris finitimis, advolare, easque 
elatas in caput eius contendere, rofirisque vellicantes, interimere. 
Didium efi in fabulis,'in has aves fuijfe conVerfos Diomedis [ocios, 
cum in infula pa[fi fuijfent naufragium , ac Diomedes dolo fuiffet ab 
Aeneo , qui tunc locis illis imperabat , interfectus. 

ynyj ociccpov/xesovo] Leonici et Camotii edit, cupousvouo ; minus belle. Svlb. 
h1 riovbTKtpuv rov AiopySovg] Cod. VindobonenC turwv rov Aiopirjtiovg. I. B. 
ferunt templum] ferunt Diomedis templum. 
et turgidis} duris. Qui Graecis] Ojaie Graecis. 

ac pedibus . . . capita eorum lacerent] <u magno cum impetu irruentes roflris 
capita eorum lacerent. 

ab Aeneo] ab Aenea. N1 C. 


lacerent, inflidlisque multis vulne¬ 
ribus interimant. Fabulantur has 
quondam ex fociis Diomedis ex- 
titiffe, circaque eam infulam facio 
naufragio, ducem amifille ab Ae¬ 
neo gentium illarum rege dolo 
necatum. 


Fabula 


de avibvs Diomedeis. 


Fabula de Diomedis fociis in aves 
mutatis a multis auctoribus celebrata 
et vario modo ornata eft. Nos no¬ 
minabimus plurimos in gratiam eo¬ 
rum, qui harum avium characteres 
inquirere volunt. Strabo lib. 6 pag. 
435. Aelianus hift. anim. I, I. An¬ 
tigonus Carylt. cap. s88- Stephnnus 
Byz. v. Aio/nySeix. Lycophr. Alex. 
v. 592-632. Tzetzes ad Lycophr. 
Alex. v. 603. Phile V p. 12. Phavori- 
nus. Viro il. Acn. XI, 271 et Ser¬ 
vius adVivg. Ovid. vietam. 14,457, 
508- Plin. lib. 10 cap. 44. Solinus 
c. 2 p. 1 2. Hidorus orig. lib. 12 c. 7. 
Auguftinus de civit. D. 18, 16 et 18- 
Antoninus Liberalis c. 37. Ex his 
ad avium Diomedearum genus defi¬ 
niendum collegi haec. Sunt aves 
iimiles fulicarum (Plin,.et Sol.) ; aut 
ardearum, spodlwv, (Ael. et Antig. 
et Steph.) aut olorum (Lycophr. et 
Ovid.). Corpus earum colore can¬ 
dido. (Plin Ovid.). Roftrum ma¬ 
gnum, durum (Arift.), dentatum 
(Plin. et Sol.) Oculi igneo colore. 
(Plin.). Vox lacrimofa (Ovid.) Scro¬ 
bes roftro excavant, crate confternunt, 
terra operiunt, inltruunt duplici ad¬ 
itu. (Plin. Sol.). Habent duos duces, 
alterum, qui agmen ducit, alterum 
qui cogit. (Plin. Sol.). Atqui haec 
omnia non fufficiunt ad ftatuendam 
fpeciem, quippe cum in plurimas 
aves pelagicas conveniunt. Facile 
tamen avem cognofcet ornithologus, 
cui infulas Diomedeas adire aliquan¬ 
do continget. Verifimile eft: enim, 
fuperefie adhuc ibi reliquias avium, 
quae fabulae ortum dederunt. De 
iftis inlulis, ficut de ipfa fabula, 
optime egit ili. Heynius noder ad 
Virgilii Acn. XI, 243, a quo quaedam 
grato animo mutuare liceat. Obja¬ 
cent littori Apuliae, contra montem 


1 T7 

Garganum , qui in promontorium ad 
mare procurrit, infulae numero tres, 
cum tamen tertia faxofa fit, duae 
tantum numerari folent, quarum 
unam vetuftas. Diomedeam ap¬ 

pellavit; nunc ifola di Tremiti , a 
terrae motibus, quorum veltigia mul¬ 
ta in ea occurrunt. At neminem 
novi, qui eam adiit, praeter quam 
Cochorellmn , cuius defcriptio infulae 
Tremitanae laudata iam abHeynio in 
Thefauro antiqnit. Siciliae vol. 14 re¬ 
petita eft. Quae is de avibus pro¬ 
didit, ea adfcribere e re fore iudico. 
Ita ille p. 4: ”Has aves nunc Arte- 
,,nas vocant, anatibus amplitudine 
paululum grandiori; plumas habent 
,,in tergo colore glauco, vel fubni- 
,.gro, fub pectore autem albas; capite 
,,iunt groftiore atque rotundo; ocu- 
,,]is igneis, roftro lubadunco; brevi- 
,,bus cruribus et pedibus croceis ac 
,,cartilagineis inftar anferis, alisque 
,,oblongis. Et quamquam alibi etiam 
„futnon nulli allerunt) inveniantur, 
,,maiore tamen numero et copia apud 
,,Diomedeam infulam habentur, ni- 
,,dificant autem in foraminibus taxeis 
,,uno tantummodo ovo lingulae con* 
,,tentae, diem, medio in pelago, 
,,pifcando pereg-unt; nocte revertun- 
,,tur in cryptas, et fub primum no¬ 
cetis crepuiculum, fcopulos aeftate 
,,clamoribus implent, earum garritus 
„veluti vox vagientis infantuli; et 
,,ni(i quispiam ipfarum cognitionem 
„cal!eret, crederet pueros potius in 
,,cunis vagire, quam garrire alites in 
,,cavernis; pulli illarum avium funt 
,,in autumno praepingues, et tunc 
,,incolae ferreis eos aucupantur uncis; 
,,non ad vefcendum tamen, quia ea- 
,,rum carnes gravi quodam odore 
,,ftomachum faciunt, fed ad adipem 
,,excipiendum, qui collectus et ad- 
V 3 «fe*- 


Cap. LXXX. de avibvs Diomedeis. 


n-3 

j,fervatus, languoribus plurimis in- 
,,fervit.” Hactenus Cochorellus, cu¬ 
ius tamen e verbis intelligi nequit, 
quodnam fit avium o-enus. Neque 
multum iuvat Aldrovandus , qui ico¬ 
nem et defcriptionem avis ex infula 
ad fe transmiflae obtulit Ornitk. vol. 
3 p. 58- Videtur tamen avis efte, 
quae aLinneo vocatur Procellaria puf- 
filius. Solent aves pelagicae, quae 
in infulis incultis ac defertis habitant, 
homines advenas primum non fugere, 
ita ut hi ad eas prope accedere pof- 
iint, quae quali hominum faevitiam 
nondum expertae fint. Deinde vero 
quando ab hominibus libi timere in¬ 
cipiunt, repentino ac vehementi im¬ 
petu in eos involare, magnoque clan- 
g-ore, validiffimisroftris eos mordi¬ 
cus appetere folent, quali adhuc in- 
fciae, quanta vi iplis humanum ge¬ 
nus praeftet. Iuvabit legere, quae 
in Commentationibus noftrae focietatis 
fident. Gottingenfiis , vol. 3 p. 132 pro¬ 
didit I. R. Forfter, de avibus, quae 
Li nnco dictae funt Diomedeae , qui¬ 
bus Forfterus nomen novum Apten- 
dytarum indidit. Haec , puto , quo¬ 
dam modo fabulae originem decla¬ 
rabunt, neque diffiteor, me parum 
abefife, quin Diomedeas ornithologo- 
rum et Graecorum easdem exiftimem, 
nifi dubitarem, quin illae ad Italiam 
accedant, cum circulos tropicos, no- 
ftrafaltem memoria, non facile trans¬ 
volant. Plinius I p. 568 aves iftas 
vocari catarractas auctor efl, id eft, 
aves praedatrices, quae cum impetu 


in praedam ruunt. Ita Sophocles in 
Lacoonte aquilam KXTctp^otKTijv , et in 
Phineo harpyias TixTxppuy.Txg appel¬ 
lavit. In CaJfiandra Lycophronis ac¬ 
cipiter dicitur HOtTctfrpxzTvjp, a verbo 
KxTxppKVGElv , quo nofter ufus eft. 
Conf. Bocharti kierozoic. II p.278- 

Denique auctor nofter, ut ad euin 
revertamur, ab aliis omnibus rece¬ 
dit , qui aves extitifte ait Diomede 
ab Aeneo , qui rex illa loca tenebat, 
per infidias occifo. Potefil , inquit 
Heynius p. 515, viro rov Aivdov vide¬ 
ri mutandum in inrd rov AxvvovJic 
enim olim nonnulli tradiderunt, v. 
Sckol. Lijcophr. ad v. 6 03 ; nam omni¬ 
no diverfiae de Diomedis morte erant 
narrationes , monente Strabone p. 436. 
De Aenea cogitare non licet; nam con- 
grcfifum eum cum Diomede nemo vete¬ 
rum tradidit Panfiania tefile lib. I, ir. 
Diomedis monumentum ac delubrum 
in ifta infula ad feriorem aetatem 
duravit, vid. Plin. lib. 3 cap. 46. I 
p. 181. Inter epitaphia Homerico¬ 
rum heroum, quae Ariftoteli tribuun¬ 
tur, reperi hoc: Et; Aivp-ifiovq, ysi- 
fidvov tv rij oawvvaa vr/ccw. 

Aivstov TrccvTSGGiv tTtr^ovioiQ A io~ 

H o’ ispx 7txre%si vfcsog opuowur/;. 
Laudatum cunCtis Diomedem haec in¬ 
fula fortem, 

Duaefimilifertur nomineJacra tenet. 
Vid. Homeri etHeliodi certamen edi- - 
tum abH.Stephano 1573. 8- p. 142. 


Cap. LXXXI. 

Uccpoi ro7s Opi&lfiv.ols (paa) In Ombricis infulis aiunt pe» 
r0 (ycaXfipciTPi T$S TiKTSiV rov cora annis lingulis ternos partus 

edere, 


Gap. LXXXI. de fertilitate Vmbriae. 


1 5 9 


svixi)Tov , y.a) reus y.ctg7tcvs ccv- 
rcis rrjv yrjv 7SoKKot7iKccclovs ocvlea- 
dtca rwv Y.oiTot(^ctKXcjJthoov. iivoti 
bi v.a] rcls ywcctYocs Tioh&tyoVovs, 
v.a < <771 avias sv ri/.reiv , rccs 6l 
•nKekocs deo y.a ) Tqlcc. 


edere, terramque multiplicem fe¬ 
rentibus frugem reddere. Sed 
et mulieres foecundas vehemente ', 
ut quae raro unos, fed plerum¬ 
que geminos aut ternos enitantur. 


Natalis de Comitibvs. 

Pecudes aiunt ter parere quotannis apud Vmbros , terramque 
frudus multo copiofiorcs producere quam feminentur; mulieres multos 
parere plerumque , ac unum perraro , fed maiori ex parte duos vel 
tres filios. 


In Ombricis infui?*] Apud Vmbros. 
frugem reddere] frudum reddere. N i c„ 


Haec e noflro auctore retulit iis¬ 
dem verbis Stephanus, cui et 0 ,u- 
flpiv.oi et OpcBpoi dicti funt. Gens 
Italica circa Adriaticum linum , de 
qua conf. Cluveri Italia lib 2 cap. 4 
p. 593. Male interpres: in Ombri¬ 
cis infulis. At qui eandem fertilita¬ 
tem attribuerit Vmbriae , novi nemi¬ 
nem. Venetus autem ager hoc no¬ 
mine celebratus eft a compluribus, 
nec fcio, an Ariftoteles quae de Ve¬ 
netia acceperat, temere adlcripferit 
Vmb riae Ita enim Stephanus: Adria, 
urbs, et iuxta eam, Jinus Adria. Re¬ 
gio ■pecoribus eft egregia, ita , ut bis 
pariant in anno , geminos que foetus 
edant; faepius etiam tres atque qua- 
tuor hoedos; interdum vero quinque 
ac plures. Gallinae autem bis die pa- 
ritnit. Marcianus Heracleeniis in 


Ylepiyyycst de agro Veneto; ch<to,uo- 
Tor.ihv yxp Cpaoi j lui t: 1 Speupxrx. 
Gallinarum Adrianarum partum quo¬ 
tidianum memorat etiam Ariltoteles 
Ivft anim. lib. 6 cap. t ; atque inde 
Plinius lib. 10 cap. 53. Erravit Al- 
bertus Magnus, Icribens lib. 6 de ani¬ 
malibus gallinas Adrianas dici ab 
Adriano rege, qui poit Ariftotelem 
magno intervallo, immo poli Plinium, 
Romae imperavit. Conf. nofiri libelli 
cap. 140. 

Ad fioanytietra referuntur ab au- 
£toribus geoponicis praeter bovinum 
genus, oves potiilimum et- caprae, 
interdum etiam fues. Conf. geopon. 
XVII, cap. i7 p. 1158- Boves lingu¬ 
lis annis plures partus edere non 
pofTe, conflat inter omnes, qui re 

rufii- 


Capvt LXXXII. 


i 60 

ruftica vel paululum impertiti funt. 
Neque fuillum pecus ter armo pare¬ 
re poteft; nam, ut Varronis 2, 4, 
14 verbis utar in re, quae non fcri- 
ptorum, fed folius naturae auctori¬ 
tate agitur, fus quaternis menfibus 
fert ventrem, binis nutricat, ergo bis 
par it anno. De ovibus et capris redle 
Ariftoteles hift. lib. 6 : ferunt quin¬ 
que menfibus , unde fit , ut locis non¬ 
nullis , in quibus caeli clementia et 
pabuli copia eft , bis pariant. Idem 
problem. lib. 10, 43 edit. Septalii 2 
p. 134 oves biferas in Magnefia et 
Africa fuiffe auctor eft. Conf. Virgi- 
lii georg. 2, 150 et eclog. 2, 22. Ne¬ 
que hodie non biferae in Helvetia, im- 
moLapponia, cf. Leem de lapponibus 
Finmarchiae. At tres partus lingu¬ 
lis annis fieri nequeunt. Quam ob 
cauffam nullus dubito, quin apud 
nodrum atque Stephanum non rp\g, 
fed fig legendum fit. Etfi enim multi 
errores ab auctoribus commiffi funt 
ex infcitia rei rufticae, tamen huius 
modi erroris reum facere non licet 
auctorem huius libelli, quicunque 
demum ille fit, cum documenta de¬ 


Gap. 

Ev rccis HA ev.rfai vqacis ;, cii 
v.ilvrou h tm yi>%qo ro ^ A $q!cv, 
Ipocfiv hvcu Juo oiv^iolvras ccvcc- 
v.eiyhcvs , rcV ysv, y.oiaair^ivov, 
rov ds, ‘x ) oiXy.ovv, hqyotcyfvcvs 
rcv ciq%cuov Tqc7>ov. Atysroci d? 
rcvrovs Aa/JWAcu hwA £f/ct, 


derit fatis multa, fe ipfum confu- 
luide naturam. Verum elt etiam, 
frequentiores efie tales errores in li¬ 
bris recentiorum , quam veterum, 
qui fere omnes hiftoria naturali im¬ 
buti erant. Inter recentiores e. gr. 
iaepe ita erravit Eccardus in anno¬ 
tationibus ad legem Salicam , ubi de 
fuibus agitur. Attamen au£tor noftri 
libri non eft folus, qui ter anno oves 
parere perhibuit. Ita enim Homerus 
de ovibus Lybicis: 

Tplg yxp tihtsi yijkot T&Xs<7(popov 
sig &vux,vt6v. 

Denique huc fpeclant verba Ariftote- 
lis hijl. anitn. lib. 7 cap. 4: Cum alia 
animalia Jingulos pariant , alia plures , 
genus humanum in ancipiti eft. Nam 
quod plurimum et locis plurimis agi¬ 
tur, mulieres Jingulos fin gula e pariant. 
Sed faepe et locis pleris que geminos 
etiam , ut in terra quoque Aegypto 
fieri certum eft. Pariunt etiam tres 
et quatitor; caet. Conf. Boerhavii 
praeleSt. acad. edit. Halleri. Tom. 5. 
P- 2 p. 553 et Halleri elementa pkyjio- 
log. tom. VIII p. 456. 


Ia Eledridis infulis , maris 
Adriatici finu duae flatuae recum¬ 
bentes videntur, ad formam pri- 
fcam elaboratae, flannea altera, 
altera vero aerea, Daedali opus, 
ut exi/limatur, monumentumque 
rerum iis temporibus gertarum, 


LXXXII. 



DE IKSVLIS 

V7T0fJl.VYlfJlCl TOOV 7JOChctl, OTS M/- 

voo (pevyoov ev, HtKshlcte x&j Kf»f- 
Tvjs, sis tcvtovs tovs T07iovs7toi^‘ 

£&Ci\e. 

T ccvTds de tccs vrjaovs (potor) 
7r<?ov.e%ooyJvotf tov H gdccvov 7 ro~ 
TCtfJLCV. 

Er; de A l/xvtj eo me 7 rhq<rtov tov 

TTCTCCfAQV , ud&Jf £%CU<7 06 SegfXOV' 

cG-fJir, d’ oc7F dvTvjs BotgeJot, v&j 
XocXeorov oi7j:o7t\ii' ovre £dov 
ovoev Ttivei e^ civTqs, cu7£ c^veov 
v7t£qi7i:TccT0L\ , dhXd 7tl7irei yoy 
cc7ro^Vi]iTKei. e%et oe tov y.ev xvk- 
Agv <s«d;W hocv.oaloov , to de eu- 

r/ ftf 

fcs*, ecos* dem. 

MudeJcuo-; de c; eyyjdqioiQct- 
e^ovTot Y,e$ccvvoo$evTcc 7reae7v eis 
TCCVTYjV TtJV A/ ( avjjv. 

E;V«/ d’ ev dvTq diyelgovs 

TtoKhds , £^ OOV tY^lUTeiV TO Y.Ot- 

Kov/usvov '/jAeY.Tfov. ot de A eyovaiv 

CjJlCiOV slvUf Y.OjJLfJ.1^ $ld TO dtfo- 

<TY,Atu?vveaSoif dactve) A/dcv, 
avAKeyofjievov vito Tocv iyxooqloov 
$ioc(pe$e<rSctj eis tovs EAA rjvots. 


Electridibvs. l6l 

quibus ipfe, Minoa ex Sicilia Cre¬ 
taque fugiens, ad haec loca ap¬ 
pulit. 

Infulae ab Eridano praeterla- 
bente effufae traduntur. 

Praeterea et lacus iuxta flumen 
efl, aqua calida fervens, tum odo¬ 
rem adeo exhalans foetidum, ut 
et armentis aquandis inutilis fit, et 
aves etiam fupervolantes necet. 


In hunc et Phaethonta fulmi¬ 
ne idum delapfum fabulantur in¬ 
colae. Ambitus efl in circulum 
haud minor ducentorum fladio- 
rum. 

Tum populi arbores in eo fre¬ 
quentes. Vnde (quod vocamus) 
eledrum diflillat, gutnmi fimile, 
eo quod ad inflar lapidis indure- 
fcat. Colledum autem ab inco¬ 
lis in Graeciam deportatur. 


X 


In 


152 


Capvt LXXXII. 


/ \ / 

E/s* TCtvTC&C OW Tcts Vr](TCV£ 

AaDc&hov (fio&cnv lA&eTv, >icy net- 

TUG%CVTOC CCVTOIC , CCVCi&elvOf €V 

pube cbvTobv rrjv ccvtcv hv.bvoc, 

Tfjv rov v.iou iKccqou h rrj ereqcc° 
V^egOV bt 27Ii7jKsVG0l\r0L)V IlfActfC - - 
•ya»> rw £K7iecrovTQov Aqycvc, 
(pvys7v rov AocHoohov , ^ c^- 
xea&otj efe Ixccgev rqv vijovv* 


In has ergo infulas devenifle 
Daedalum, occupaffeque ferunt, 
et imaginem in una fuam, in al¬ 
tera Icari filii confiituiffe. Verum 
folventibus iam Graecis, Argosque 
excidentibus, Daedali flatuam, vel- 
ut fuga fibi confulentem, in Ica¬ 
rum infulam miraculofe abiifle» 


Natalis de Comitibvs. 

Apud infidas Etetcras , quae in faucibus iacent maris Adriatlci , 
duas fatuas filas effle dicunt, hanc quidem flammam, illam aeream, 
quae more antiquo funt falitae. Hae Daedali opus effle dicuntur, an- 
iiquarmi rerum monumentum , ubi Minos ex Sicilia Cretaque profu¬ 
giens in haec loca penetravit. Has ipfas infulas Eridanum fluvium 
cumula[fe dicunt. Praeterea flagnum quoddam non procul a fluvio 
confpicitur , quod aquam habet calidam, cunis odor e fl gravis gravi - 
ter que fpirat; ac neque ullum animal ex ea bibit, neque aves fup ervo - 
lant, fed concidunt et fujfocantur. Habet ambitum ducentorum fla - 
diorum, decem latitudinem. Fabulantur incolae Phaethontem ful¬ 
mine percufflum in hunc locum decidiffe, in quo multae funt alni, ex 
quibus defluit nominatum electrum, quod gummi perflmile effle ferunt, 
atque fit durum tanquam lapis. Vbi vero ab incolis fuerit collcchim 
in Graeciam deportatur. Daedalum fama efl in has infidas appli- 
cuiffe; cumque illas occupajfet in una fuam filiique flatuam Icari de - 
pofuijfe; mox cum adnavigaffent Pelasgi, qui ex Argo profugerant ;» 
Daedalum ferunt aufugijfe et ad infulam perveniffe Icarum . 


DE INSVLIS ElECTRIDIBVS. r 16$ 

iv TtS flVX$~\ in intimo recejfa finus Adriatici. Sic Marcianus Heradeenfis in 
- 7 fepl 7 ]yyj<Tei , ubi Ele&ridum infularum litum finit: n&lpBVOLj 'Kpoq Tu pixV’ 

ore M{vu (Pevyuu] Accufativum ~M.lv CV probat etiam interpres: Minoii fugi . 
em. S v l j i. 

wpOKSX® K6J/fi£/] Hoc verbum hinc et ex fcriptis libris Stephano rellitult Ber- 
kelius, ante quem ibi legebatur TTpQVKexwpTlHeVOtf- N i C. Hoc verbum retinuit Cluvc- 
rus, qui in Italia antiqua p. 339 haec Ariftoteiis verba exfcripfit, reddiditque ita: has in¬ 
fulas ante Eridanum amnem iacere tradunt. I. B. 

sTl Xlpvi] aOixs] Convenientius Xlpvoj nsUtcq , feu Xlpvtj ezl ; ficut in¬ 
terpres quoque vertit: inxta flumen e/i. Syi. e. Codex Vindoboneufis; i$\ d& XlpVT ], 
00Q BOlXB, irhlGlov. Et paucis verbis interieris: x^XsiT/j OiTTOTVel pro x^XeiTOV. I. B. 

sivoij i' iv ccVTy odyslpovg ] fcilicet vtjcu. Cluyerus legit bhbi , uti eft apud 
Stephanum. I. B. 

cpoiov sTvcij xoppi ] I.eon. et Cam. Koppoi , regius xoppei. Sylb. 

In Ele&ridis ] Eletlridibus. recumbentes ] dedicatae. 

Infulae ab Eridano ] Hae -vero infulae ab Eridano aggeflae traduntur. 

exhalans foetidum] gravem et noxium, ut neque animal ullum inde bibat, neque 
avis fupervolet, quin decidat ac moriatur. Ambitus eius e /1 ducentorum fladiorum, latitu¬ 
do vero decem. NIC. Haec verba interpres mutilavit, maleque transpofuir. I. B. 

Tum populi arbores] Ejfe vero populos arbores ibi frequentes, unde quod vocatur 
elettrum de/lillet. Illi vero gummi ejfe fimile perhibent , co quod lapidis inflar indarcfcat, 
et colle itum ab incolis in Graeciam deportari. N 1 C. 

occupafleque ] illasque occupajfe. 

Verum Iblventibus ] Voflea vero appellentibus Pelasgis, qui Argo exciderant, fu. 
gijfe Daedalum, et veniffe in Icarum infulam. N 1 c. 


Neque huius operis, neque me¬ 
um elt, de difficillima geographiae 
antiquae parte, de infulis, inquam, 
HA sxrphu, difputare; erit abunde 
fatisfacium officio, quod fufeepi, fi 
lectoribus commendaverim viros do¬ 
ctos , qui hoc argumentum feliciffi- 


me tractarunt. Horum in numero 
funt ili. Schlozerus nofter, qui in 
Stflgemeinet SiMtbifbrte vol. 31. p. 8 
et 34 univerfam electri hiftoriam acu- 
tiffime ac diligentiffime, ut folet, 
explicavit, quem ducem fequantur, 
qui hac in re procedere volunt; por- 
X 2 , ro 


164 


Capvt LXXXII. 


ro etiam, quos ille laudavit, Bayer 
in Commentar, academ. Petropolit. vol. 
7. p. 346, live in O^ufculis editis a 
Klozio Halae 1770. 8- p. 425. Gru- 
pen in Origin. Germaniae , I. p.319, 
quibus adiungo Cluveri Italiam anti¬ 
quam p. 387. et Parerga kifiorica ed\- 
ta Dantisci 1782. 4, p 166, 167. Vt 
vero eorum faltein, qui illis libris 
carent, levem inopiam, paucis re¬ 
feram, quae a Schlozero meo accepi. 
Eleciri nomen variis quidem rebus 
tributum legimus in libris antiquis, 
quas opercife expifcatus eft Gesnerus 
in Commentariis focietatis regiae fci- 
entiarum Gottingenjis ; tom. III, 1753 
p. 88, fed plerumque hoc nomine 
in te 11 igitur idem illud bitumen mi¬ 
nerale, quod etiam nunc electrum 
vel fuccinum vocatur. Hoc nus¬ 
quam gentium tam copiofe quam in 
Boruflia provenire, pervulgatum eft, 
unde etiam ab omnibus retro faecu¬ 
lis , quidquid in ufu fuit, petitum 
eft. Primi illud advexerunt Phoeni¬ 
ces , qui num ipli Boruffiae littus, 
electri natale, adierint, an potius il¬ 
lud ab aliis gentibus interiectis mer¬ 
cati lint, ignoratur. _ Quacunque de¬ 
mum via ad Graecos pervenerit ifta 
merx, eadem quoque acceperunt nar¬ 
rationem, etli non accuratam, tamen 
aliquam, de terra electri natali, de 
gente eam inhabitante, atque de ma¬ 
ri feu flumine quodam , cuius ad lit¬ 
tus vel oftium eledrum nafci diceba¬ 
tur. Ita acceperunt Graeci Venedo¬ 
rum vel Vinidorum atque Eridani no¬ 
mina. Illud quidem gentis erat, 
quam antiquiftimo tempore ad Borus- 
liae oras habitafle, probavit Schlo- 
zerus ; hoc fluvii, qui usque ad 
noftram memoriam nomen vetuftum 
Raddune retinuifte creditur. Hanc 
fententiam iam obtulit Cluverus lib. 


I. pag. 3<)r. Scilicet Graeci nomen 
inflectendo ex barbaro Graecum fece¬ 
runt, ut hodie, inquit Gesnerus, in 
noltris faciunt Galli. Succei t illud 
tempus, cum in poteftatem Perfarum 
regum venit, cum vaftata pene ad 
internecionem eft ab illis, iua cum 
Sidone, Phoenice; et nondum re¬ 
creata erat, cum funditus eam dele¬ 
vit Alexander. Ab eo tempore, tan¬ 
tum abfuit, ut meliorem de eledri 
patria notitiam acceperint Graeci, ut 
potius vel eam, quam olim accepe¬ 
rint, amiferint. Quo facium eft, ut, 
qui poftea maiorum de electro narra¬ 
tiones referre et explicare conati 
funt, in varios ac prodigiofe abfurdos 
inciderint errores. Tunc Venedorum 
nomen mutatum eft in Venetos, qui 
ad mare Adriaticuin habitantes Grae¬ 
cis innotuerant. Atque hoc modo 
electri natale male traiectum eft in 
Italiam, quo fadto Eridanum, cuius 
nomen magis Graecum quam barba¬ 
rum iam Herodoto vifum erat, flu¬ 
vium putarunt Italiae, Padutn nimi¬ 
rum , qui hodie Po vocatur. Itaque 
multa, quae de Venetis et Eridano 
vera innotuerant, vel quae de Eri¬ 
dano Italiae fabulati erant poetae, at¬ 
tributa funt regioniifti feptemtriona- 
li, quae electrum miferat. Quae 
cum ita fint, oleum et operam per¬ 
diturus videatur, qui his in rebus 
diutius morari et, quae vera infint, 
fubtilius enodare tentaret. Paucis 
igitur abfolvam, quae reliqua funt. 

Fabulam de Phaethonte, Solis 
filio, qui etiam Eridanus dictus eft, 
inulti audtores vario modo enarrarunt 
atque ornarunt. Plurimi referunt 
Phaethontem fulmine ictum cecidifte 
in Padum, quem amnem Graeci hanc 
ob cauflam Eridanum vocarunt. So¬ 
rores 


DE INSVLIS ELECTRIDIEVS. 


161 


rotes autem, interitum fratris de¬ 
flentes, in arbores populos verfae, 
harumque lacrimae in electrum dura¬ 
tae dicuntur. Conf. Plin. lib 37 
cap. 2. Ovid viet. lib. 2. Diodorus 
lib. 5. Polybius lib. 2. Lucianus de 
aflrologia Hygini fabulae cap. 154 
et qui auctores ad hunc locum lauda¬ 
ti funt in Mytho graphis Latinis , edi¬ 
tis ab Aug. a Staveren p. 266. Ab 
bis autem difcedit Ariftoteles, qui 
non in fluvium, fed in lacum flumini 
illi vicinum decidifle Phaethontem 
fer ibi t. Conftntit tamen fcholiaftes 
Lycophronis Ifacius Tzetza, cuius 
verba latine reddita adferibere iuvat: 
Aornus et Aornis, lacus eft circa Cu¬ 
mas. Dicitur autem Aornis , quod 
nulla avis eum fupcrvolare potefl; 
quia caliginofus efi atque magnus. Ac 
Lycophron quidem Aornum vocat la¬ 
cum ; alii vero circa Padum aiunt ejfe 
lacum fervidum graveolentem , quem 
nullum animal deguftet , quin moria¬ 
tur flatim. Hoc loco accidijfle aiunt , 
quae de Phaethonte narrantur. Arbo¬ 
res , unde electrum deftillare feribi- 
tur, vocantur aiyeipot Polybio, Lu- 
ciano , Marciano Heracleenti, qui in 
trepipypffei ita: 

HpiSxvog. og uoikhzoy yXeurpov 
(piper 

'O (pxGiv eiuccj Soiupvov ditokiSov- 

fXSVOV 

Aiocvysg , diyeipcgv aVo^aA otypui n. 

Eridanus , qui optimum fert ele- 
firum , 

Quod lacrimam aiunt effe in lapi¬ 
dem converfam, 

Atque perlucidum , populorum quae¬ 
dam def illatio. 
Latini arbores nominarunt populos; 
conf. quae de his difputata nobis 
funt ad cap. 70. Noftra memoria 
poftquam mineralogi fumma diligen¬ 


tia in electri naturam inquifiverunt, 
perfuafum eft plurimis, ortum effe 
illud omnino e fucco arboris cuius¬ 
dam , non autem e gurnmi, fed reti¬ 
na , neque e populorum, fed e pi¬ 
norum reflna, quam per multa fae¬ 
cula in terra marique commutatam 
efle in bituminis mineralis indolem , 
verifimile eft. 

Lacum , in quem decidifle Phae¬ 
thontem feribit nofter, efle Aponum 
fontem, graviflimis rationibus confir¬ 
mavit Cluverus Ital. lib. 3 p. 148. 
Vicus eft in agro Patavino hodie qua- 
tuor millia pafluum a Patavio verius 
meridiem diflitus, vulgari vocabulo 
Abavo et corruptiore Ebano. Hinc a 
500 paflibus ad radices montium con- 
fpiciuntur fontes calidarum aquarum, 
quae a dicto vico cognominantur vul¬ 
go E agni d'Abano. Hae dicuntur 
Plinio Patavinae aquae , Claudiano 
vero aliisque Aponus fons. Sed, 
quod recte iam docuit Cluverus, mul¬ 
ta quae olim de lacu Averno fabula¬ 
ta erat antiquitas, poftea traducta 
funt ad Aponum fontem. Tanti 
enim ambitus calidus lacus nunquam 
circa Padum fuit, quanti fuifle Phae¬ 
thontis lacus hic legitur. Avernus 
lacus Aopvov cognomen habuit, quia 
exhalationem tam peftilentem aiebant 
efle, ut aves fupervolantes illico ne¬ 
caret. Praeter Stephanum Byzant. 
qui fere haec omnia e noftro libro in 
fuum derivavit, pertinent huc e 
fragmentis Sotionis de fluminum, fon¬ 
tium ac lacuum miraculis haec: 

TOV H piSocVOV TtOTK/HOV tSl XlflVTJ HXTCC 

TcHg SAej irpiSotg vifovg , vScvp t%ov- 
<tx Pfepyov , oc/u-iv Se flupeixv, oKp' 
rjg ovS&v <£coov yevsTcq. Circa Padum 
eft lacus iuxta Elc&ridas infulas , 
aquam habens calidam gravis odoris, 
quam nullum animal degufiat. 

X 3 Fabu- 


166 


C apvt LXXXIII. 


Fabulam de Daedalo eiusque filio 
Icaro habes apud Diodor. Sic. lib. 4 
p. 277. Paufan. I, 4 p. 531. Palae- 
phat. cap. 13. Apollodor. 3. Ovid. 
met. et lib, de arte amandi. Serv. ad 
Virg. Aen. 6, [4. De Daedalo etfi 
omnia fatis vulgata funt, tamen ne- 
fcio, an inulti, qui de fabula ege¬ 
runt, haec Ariftotelis verba in rem 
fuam converterint. Plurimi, quos 
adii, de Daedali fuga in infulas 
Ele&rides et in infulam Icariam ni¬ 
hil habent quidquam, fed 'Bannierin 
mijtkolog. edit. Gerin. 4 p. 434 alii¬ 
que contendunt, Daedalum in Sici¬ 
lia usque ad mortem manfitTe. Pa¬ 
laephatus auctor eft, Icarum a flucti¬ 
bus eiectuin, fepultum e (Te iuxta pa¬ 
trem ; at locum non indicavit, cum 
plurimi Icarum in Icaria fepultum 
efle volunt. Eft vero Icaria vel 


Icarus infula una Cycladum , Samo 
proxima, de qua Cellar. geogr. 2 p. 
22. Strabonis aetate fuit delerta , ho¬ 
die dicitur Nicaria. Neque praeter 
noftrum etStephanum, qui illo au- 
tiore ufus eft, invenio quemquam, 
qui de hisce ftatuis Daedali loquutus 
(it. Probe fcio, me non eum effe, 
qui his de rebus vel plurima vel mul¬ 
ta fciens putari poffim ; at nec Fran¬ 
cis. Junius in Catalogo artificum pag, 
69 quidquam attulit, praeterquam 
verba Ariftotelis. Vna ftatua dice¬ 
batur ftannea , fortaffe propterea , 
quoniam infulae Caftiterides, unde 
ftannum petebatur, infulis Eleftridi- 
bus vicinae exiftimabantur, id quod 
multorum auctoritate, e. gr. Hero¬ 
doti lib. 3 comprobatur. Conf. quae 
ad cap. 51 annotavimus. 


Cap. LXXXIII. 


Ev T?} 'ZmsX\c& T\1 KX\0V(ASVy 
A Itvy, a-Trfaxiov rt A sysrotj e}- 
votf., c y.vy.Xai TreCpvyJvcq (pot¬ 
er) Toov rs uAAoov civ&mv 7tA tj^os 

■J \*0 \ f 

avet 7 Totcetv osgotv , tto Au os faot- 
Tcov 'loov a7rs^uvrov nvet ro- 
7 !ov <ruf.i7rs7rhr](?ooe$cfi c£ rqv 
avvsyyvs 'XjOoqc&v svoodccs ttAj^o?* 
tovs KvvqycvvTXS , twv kv- 

, c \ ~ ->r\ ~ 

VQOV KgXTOVfJtSVOOV V7H0 Ttj_S CO;arjS , 

i^otivvarelv tovs A otyoos lyjevstVc 


Ia Aetna Siciliae monte efl, 
ut inquiunt, fpelunca, quam cir» 
ca florum omnigena copia crefcit 
omni tempore, tum violis im- 
menfum quoddam fpatium obte¬ 
gitur. Quae finitima loca adeo 
fragrantia fua replent, ut occupa¬ 
ti hac fuavitate odoris venatici 
canes, lepores vefligare neque¬ 
ant. 


Ae 


DE FERTILITATE S I C I L I A E. 167 


A tot 8e rcvrov rov ^oc spa¬ 
ros, davp(pavns s^iv uTtovopos' 
xciS’ ov (pccat rrjv cc^7rayr t v Ttoffi- 
cctaSaj rov nXovTMVoo rvjs K oqns. 
E vgtffKfoScef d? (paaiv iv rov- 

~ / ' ,i », 

rov roo roTicc 7 .rvgcvs, ovrs rois 
Zyyj>3(ileis opotovs ols xqwvrocf , 
cure dhkcis s7cei<rctKTots, d AA’ 

5\\ f > /, v 

loiorvjrco rivco peyaArjv ey^ovras. 

' 7 **> \ fVJ 

a&f rovroo cr/ipeicvvTcij ro Ttqarcv 
nccq avrois (pavrjvoq tsupivov v.aq- 
7iov. oSev xcp rrjs A n pyrgos dv- 
ri7ictQvvroij , (pdpevot 7 : 00 % dv- 
ro7s TY\V Seov yeycvsvctf. 


Ac fub eodem hiatu obfcurutn 
quoddam antrum latet, quo Pro* 
ferpinam rapuiife Pluto fertur. 

Triticumque reperiturnec do- 
meflico quo utuntur, neque alii 
importato fimile, fed peculiari 
proprietate infigne. Quo arg.u- 
mento contendunt illic primum 
omnium triticum confpe<£tum es- 
fe; et proinde Cererem etiam fibi, 
ut apud fe natam , vendicant. 


Natalis de Comitibvs. 

In Sicilia Aetna nominata fpeluncam quandam effe inquiunt , cir¬ 
ca [[uam tum aliam florum copiam nafci dicunt fngulis anni tempori¬ 
bus , tum locum quendam immenfum violis repleri , ex quo finitima re¬ 
gio odore repletur , ita ut venatorii canes odore impediantur , quo 
minus valeant leporum fequi vefligia. Per huiusmodi hiatum cunicu¬ 
lus eji ohf eurus, per quem Proferpinam a Plutone raptam deporta¬ 
tam fuiffie affirmant. Dicunt in hoc loco triticum inveniri non illi 
fimile quo incolae utuntur , neque adventicio , fed propriam quandam 
magnitudinem habens , quo argumento utuntur , quod triticeus fruchis 
apud ipfos primum apparuerit. Efficitur etiam idcirco , ut Cererem 
fuam effe indigentem (indigenam) contendant , cum illam inquiant 
apud fe fuiffie natam. 


Eu 


iSS 


Capvt LXXXIII. 


Ei/ Ty 'LiueXlcjC Ty U 0 tXovp.£vy Alrvy ] In veteri libro haec duo vocabula 
non habentur r y 'E.iue.Xiy. , quem ego fequutus, ea fuftulifle debueram. Si quis tamen 
illa retinere velit, addat praepofitionem 7 TSpl aut ttocpoi ante Ty UOtXovpsvy. Steph. 
Commation illud, Ty HiusXtu , Stephanus a fuo libro vetere abeffe fcribit: quapropter 
fi quis id nolit tollere, vel cum eodem Stephano legere poterit: £v ry 'EiusXlx 7 Txpx 
ry uod.ovp.bvy , vel £v ryg 'ZiusXixg ry uot.Xovp.ivy. Porro quod hic de Aetnaea fpe- 

lunca narratur, confirmari videtur etiam a Silio Itaiico lib. 14, 238. ubi canit: 

\ 

Aetna Dcnm lucis [aeram dedit ardua dextram. 

Hic [pecus, ingentem laxans telluris hiatum , 

Caecum iter ad manes tenebrofo limite pandit; 

Oua novus ignotas hymenaeus venit in oras. 

Hac Stygius quondam , flimulante cupidine, reflor, 

Aufus adire diem; moeftoque Acheronte relido, 

Illicitas egit currum per inania terras. 

Tum rapta praeceps Aetnaea virgine cejjit, 

Attonitos caeli vifu , lucemque caventes 

In Styga rurfus equos, et praedam condidit umbris. 

Confirmari idem videtur etiam his Claudiani: 

Aetnaeae Cereri proles optata virebat. 

et rurfum 

Aetnaeos apices [olo cognofcere vifu, 

Non aditu tentare licet; pars cetera frondet 
Arboribus, nullo teritur cultore cacumen. 

Sed Ciceronis potius fequenda videtur auctoritas, qui Ennam nobis hic pro Aetna fugge- 
rit lib. 4 in Verrem, de Sicilia verba faciens. Sylb. ”Kwy Sylburgius emendavit ve- 
riffime. Dici non poteft quam faepe Aetna et Enna a librariis permutatae fint. NIC. 
.Etiam in codice Vindobonenfi; iv Ty uuXovpsvy. I- B. 

DCTtbpy.vrov~\ Leonici editio chroepertov ; minus ufitate. Sylb. Edit. Aurei. 
Allobrog. 1606. 8 ohripxvuvv , I. B. 

Gypeiovvrctj ro 7 Tpdrov~\ Leon, et Gam. 7 rpoircog. Poflemus etiam legere 
Tov 7T pWTOV. Sylb. Etiam codex Vindobon, yepurvog. I. B. 
florum omnigena] florum cum aliorum. 

triticumque repetitur ] Inveniri vero eo loco triticum perhibent, N i C, 


Prima 


I 


DE FERTILITATE 


Prima verba iam Sylburgius emen¬ 
davit in hunc modum: tv ryjg 2/xs- 
KIocg rijj HxkovyJvy Evvtj, quam emen¬ 
dationem comprobatam a Cluvero in 
Sicilia antiqua iib. 2. cap. 7 p. 3*7 
veram omnino elTe, apparebit abun¬ 
de ex aliorum anciorum verbis, quae 
iain iam adicribamus. Fuit autem 
Enna feu Henna Siciliae urbs antiqua 
et percelebris, vulgo nunc incolis 
Caflro y&nni. Omnia quae hic rela¬ 
ta legimus de raptu Proferpinae atque 
de fertilitate regionis, memoriae man¬ 
davit quoque Diodorus Sic. fub ini¬ 
tium libri 5 , cuius verba latine sdii- 
cere , e re fore putamus. Rapta Pro- 
ferpina dicitur in vicinis Ennae pra¬ 
tis , qui locus prope urbem eji ; violis 
aliisque florum generibus renidens et 
fpetlatu dignus. Tantaqne illic odo¬ 
rum fragrantia efl , ut canes , ad feras 
indagandas emijfl , facultate fenfus im¬ 
pedita , odoratu feras inveftigare haud 
pojfe dicantur. — —■ In propinquo 
vafla fpecus efl , in qua hiatus efl fub- 
terraneus 1 feptemtrionibus obverfus ; 
per quam Plutonem curru ad auferen¬ 
dam Proferpinam exiiffe fabulantur. 
Cacterum violae caeterique flores odo¬ 
riferi per totum annum florent. Ea¬ 
dem Cicero orat, in Verrem 4: Fru¬ 
ges in Sicilia primum repertas, arbi¬ 
trantur ; raptatu ejfe Liberam , quam 
eandem Proferpinam vocant , ex En- 
uenjium nemore. — — Enna autem, 
tibi ea, quae dico , gefla ejfe memoran¬ 
tur , efl loco praecelfo atque edito; 
quo in Jummo efl aequata agri plani¬ 
ties et aquae perennes i tota vero urbs 
omni aditu circumcifa atque dirupta 
efl , quam circa lacus lucique funt plu¬ 
rimi et leStijjbni flores , omni tempore 
anni; locus ut ipfe raptum illum vir¬ 
ginis declarare videatur. Etenim pro¬ 
pter efl fpelnnca quaedam, converfa ad 


Siciliae. 169 

aquilonem , infinita altitudine , qua 
Ditem patrem ferunt repente cum cur¬ 
ru exftitiffe , abrepiamque ex eo loca 
virginem fecum absportajfc. Conf. So- 
linus cap. ir. Columella de re rufii- 
ca, lib. 10. O vidius faflor. 4 et me- 
tamorpk. lib. 5, et auitores reliqui, 
quos laudarunt Cluverus, Cellarius 
in Gcograph. et Spanhemius ad Calli¬ 
machi kymn. in Cerer. 15 p. 759 * 

Ede rov irvpov triticum noflrum, 
perfuafum efl omnibus, fin minus , 
quam plurimis et botanicis et philo¬ 
logis, iisque fummis; e. gr. Hallero 
hiflor. flirp. II p. 208, et Heynio in 
prolufionibus , in quibus repetuntur 
origines panificii frugumque inventa¬ 
rum initia 1768« Confer. Heynii 
opuscula academica. I pag. 33° ~ 382 . 
Omnes flirpes,• ficut animalia, ita a 
natura comparatae lunt, ut falvae 
effe et durare poffint fine procuratio¬ 
ne hominum, quos ultimos a Deo 
creatos effe, credimus graviffimis fan- 
clifiimisque auctoribus, Omnes igi¬ 
tur aliquo tempore et loco filvellres 
feu fpontaneae fuerint, necetis efl. 
Atqui adfunt hiflorici, qui loca, in 
quibus fponte provenerunt cereales, 
(de quibus fotis iam loquor) nomi¬ 
narunt. Triticum fuifle fpontaneum 
in Sicilia , quae femper optimo fru¬ 
mentorum genere abundavit, probant, 
quos laudavimus, auctores. Diodorus 
lib. 5 c. 2 p. 287 narrat in Leontino 
agro aliisque Siciliae locis pluribus 
etiam nunc triticum nafei agrefte. 
/xdxpi rov vvv (pvsa^ctj rov; dyplov; 
0'Jop.xfog-ivov; rtvpov;. Flue fpectnre 
Oclyjfeae locum 9, lio, ubi in ter¬ 
ra, fub Aetnae radicibus fita, quam 
Cvclopes habitabant, dicuntur nafei 
7 rvpol nctj Y.pficq, monuit ili. Heyne, 
Eximium hanc in rem Berofi frag- 
Y mea- 


Capvt LXXXIII. 


170 

mentum teftatur, Babyloniam, hoc 
eft, terram inter Tigrim et Euphra¬ 
tem, tulifte vetuftiffimo tempore tri¬ 
ticum agrefte et hordeum. Servavit 
verba Syncellus Chronogr. pag. 28 : 
Cpve.iv 6k dvTyjV t vpovc xypiovg nctq 
xpiSxc caet. Deinde et Creta triti¬ 
cum filveftre habuifte dicitur Diodo¬ 
ro , quapropter Cretenfes libi periua- 
ferunt, triticum primum a Cerere in 
Creta inventum fuifte. Plato, mo¬ 
do rede intelligam, in Menex. p. 518 
vult, Atticam primum rwv itvpxv 
hx) KpiSoSv nxpitov , triticum atque 
hordeum , tulifle. Neque fcio , an 
huc referendum fit yevoc xyplcev npi- 
,%3V , genus hordei JilvcJiris , quod in 
Badiis provenire audor eftTheophra- 
ftus hift. flant, lib. 4 cap. 5 p. 347. 
Neque recentiores non fuerunt, qui 
frumentorum filveftrium genera va¬ 
riis in locis reperiflfe fibi aliisque vili 
fint. Linneus ex Joh. Gotfr. Hein- 
zelmanni, qui circa annum 1736 in 
Sibiria peregrinatus eft, Flora Tata- 
rica , nondum edita , refert, triticum 
aejlivnm et hordeum diftichum fponte 
crefcere in campis Baschkirzoruin ; 
neque fccale ccreaJe non fpontaneum 
efte in Sibiria. Vid. Linnei amoen. 
acad. VII p. 453. Triticum filveftre 
in Creta adhuc anno [596 fe inve- 
nifte fcripfit Honorius Bellus Clufio , 
cui etiam femina mifit. Herba eft, 
inquit, tritico fimilis, folia et caules 
tritici ferens, fpicasque aliquantulum 
afperas, nigriores et ariftas breviores, 
eius grana minora funt tritico fativo 
et altera parte obtufa , ita ut fecalis 
grana potius quam tritici aemulen¬ 
tur. Vide epiftoiam adiedam libro 
quinto Clufii rariorum f lautarum hi- 
ftoriae p. CCCXII. Hordeum etiam 
in Atholia Scotiae fponte crefcere, 
auclor eft Cardanus varietat. p. 109. 


Verum enim vero haec teftimonia ad 
unum omnia in controverfiam vocari 
queunt, cum nemo botanicus, qui 
noftro aevo ifta- terras peragravit ac 
perquifivit, frumentum ibi invenerit 
filveftre. Nihilo fecius recufare de¬ 
bebimus iudicium eorum, qui ne¬ 
gant, gramen cereale unquam fuifte 
filveftre , quod fecit in primis Buffo- 
nus hift. nat. edit. Lipfienf. vol. 3, t 
p. 109 et @poi)en ber Ocatur 2 pag. 
168. Poteft enim fieri, quod qui¬ 
busdam animalibus eveniffe affirma¬ 
vimus iam ad cap. I, ut nullae cere¬ 
alium plantarum filveftrium reliquiae 
fuperfint ; fed poteft etiam accidere, 
ut botanici, quando gramina cerealia 
fine hominum cultu fuccrefcentia re- 
pererint , fibi perluaferint, non vere 
lilvefti i a eflfe ea, fed potius prognata 
e feminibus, quae forte e manibus 
exciderint, feu cafu quodam negle- 
da atque difperfa fint. Quod fi con- 
iedura aftequi licet, quod ab expe¬ 
rientia expeti nequit, cum Linneo , 
cuius dodrinaac familiaritate per an¬ 
num me ufum effe gaudeo, ita fen- 
tio. Genus humanum, quod agri¬ 
culturam omnesque artes, quibus ho¬ 
die carere nequit, fero admodum in¬ 
venit, ab initio rerum tali in terra 
commoratum fit, necefte eft, qualis 
ipfa , line ullo cultu, quaecunque ad 
vitae fuftentationem neceftaria erant, 
protulerit. Nulla eft autern orbis 
terrarum pars, quae commodius ge¬ 
nus humanum, rerum omnium ad¬ 
huc rude, alere potuit, quam zona, 
quae eft intra duos circulos tropi¬ 
cos; ibi enim palmae, ex quibus, ut 
Plinii verbis utar, vina, gentiumque 
aliquibus panis, plurimis etiam qua¬ 
drupedum cibus, immo ex quibus 
omnia ad vitam neceftaria. Valent 
de folo natali, five de ifta telluris 

par- 


DE FERTILITATE SlCiLIAE. 


parte , palmetis conlita , ubi noftrum 
genus creatum eft, quae cecinit Ovi¬ 
dius met . i, ioi de aurea aetate: 

Jpfa quoque immunit , raftroque in- 
taffa, nec ullis 

Saucia vomeribus , per fe dabat omnia 
tellus. 

Et quamdiu homines illic inanierunt, 
tam diu etiam facile erant 

Contenti - - - cibis nullo cogente 
creatis. 

Sed quam primum extra patriam ho¬ 
mines difpergebantur, aetas argentea 
fucceftit: 

Semina tum prunum longis Cerealia 
fulcis 

Obruta funt , preffique iugo gemue¬ 
re iuvenci. 

Nimirum ficut animalibus extra pa¬ 
triam, quando vivere coguntur, cu¬ 
ra hominum praebere debet, quae ad 
vivendum funt necefiaria; ita homi¬ 
nes prudentia iplis a numine indita 
libi ipfi, extra patriam quando de¬ 
gere volunt, parare necefiaria et fci- 
unt et debent, quae in loco, ubi 
primi creati funt, tanquam in horto, 
(quem paradilum vocat Mofes) pa¬ 
rata offendebant. Igitur circa con¬ 
finia illius zonae cereales plantas pri¬ 
mum crevifle, perfuafum mihi eft. 
Harum femina fecum portarunt ho¬ 
mines in regiones exteras, in quas 
commigrarunt. Quo longius autem 
a folo natali generis humani, id eft, 
a tropicis dilcedunt, eo difficilior fit 
cultus harum ftirpium. Sed reverta¬ 
mur ad Ariftotelem. 

Tanta, inquit, ibi florum copia 
efl , ut venatores , quia canes hac odo¬ 
ris /navitate correpti funt , lepores ve- 


171 

ftigare nequeant. Hanc florum viin 
plures auctores comprobarunt, in pri¬ 
mis rei venaticae doctores, qui hanc 
ob cauflam canibus ver adverfari di¬ 
ctitarunt. Oppianus de venat. lib. r, 
459. Xenophon de venat. p. m. 627. 
Theophraftus de caujis piant, lib. 6. 
cap. ultimo p. 388- Pollux lib. 5 c. 
6 p. 502. Plutarchus quaefl. nat. 
vol. 2 p* 917; Sio 7 repi rrjv Airvrjv 
iv Hineklx. (putri p.rfivu r.wrjyelv 
rrokv yocp jlvu(pve<r 3 oif nctj reSykkvcq 
Si irovQ oiov opeivov rotg keiputri. 

HClj TOV TOTTOV BVCoSlUV Usi HUT&^OV- 
auv, uprtu^eiv rocg ruo Stfypptoov dux- 
.ttvouq. Itaque apud Aetnam in Sici¬ 
lia nemo canes ad venandum educit , 
quod ibi multum floreat ac toto anno 
pullulet origanum , locique aflflduus 
odor bonus abripiat ferarum vefligia. 
Nuna vel hoc loco etiam pro A itutjv 
legendum fit E vovjv, hac de quaeftio- 
ne penes criticos efto iudicium. No¬ 
bis monere faltem liceat, tanta ftir¬ 
pium florumque lectifiimorum copia 
et varietate abundare etiam nunc Aet¬ 
nam , quantam omnes phyfici, qui 
montem confcenderunt, mirati fint, 
e quibus nominafle fatis erit Brydone 
Sieife burd) ©icilteti unb SOfalta. 1 
p. 204. Denique in ea re, de qua 
iam difputamus, venatores noftri ae¬ 
vi non diflentiunt a prifcis. Tefti- 
monium habes e. gr. in Kriinitz (fm 
Cttdopdbte vol. 22 p. 126. Neque 
mirum poteft videri, quod fubtiliffi- 
mae leporum exhalationes hebetentur 
odoribus, qui multo acriores afflan¬ 
tur e floribus, cum et maius lumen 
obfufcet minus. Conf. Caelii Rhodi- 
gini leftion. antiq. lib. 34 cap. 2,0 
P- 1458 . 


172 Cap. LXXXIV. de Cretae animalib. innoCvis. 

Cap. LXXXIV. 


Ev Kfjfr#, A vv.ovs u&j <xq- 
ktovs , rcvs r ?%ets, ^potcos $e 

>{cq TOC 7 SUqot 7 SKr t .<TtCi> TOVTCiS Drj- 
qlcc cv (pctai ylverSotf , <W ro rov 
A ici ysveaSotj Iv ccvrg. 


In Creta lupos, urfos, viperas 
aliasque id genus noxias feras nul¬ 
las nafci dicunt, Jovis beneficio, 
qui illic natus perhibetur. 


Natalis de Comitibvs. 

Neque lupos neque urfos , neque viperas , neque reliquas huius - 
modi feras in Creta reperiri aiunt , quod ffupiter ibi fit natus et edu¬ 
catus. 


Eadem memoriae mandarunt Dio¬ 
dorus Sic. lib. 4 p. m. 225. Aelia¬ 
nus kift. anim. 5 cap. 2. Antigonus 
Caryft. cap- 10. Plutarchus de capten- 
da ex hoftibus utilitate voL 2 p. 86. 
Apoftolius ccnt. 6 proverb. 41. Plin. 
lib. 3 cap. 58 p. 485 et lib. 10 cap. 
26. Solrnus cap. II. Neque ferpen- 
tes in Creta effe, praeter noftrum, 
perhibent Diodorus et Solinus. Pli¬ 
nius auctor eft, ibi omnino nullum 
animal maleficum efie, praeter pha¬ 
langium , quod aranei genus ibi re¬ 
pende fibi vifi funt et Bellonius itin. 


lib. 1 cap. 12 et Pococke vol. 2 p. 
369. Sed is quidem fimul etiam ani¬ 
malia quaedam malefica. De Jove, 
qui in Creta natus dicitur, conf vi¬ 
ri docti ad Callimachum f, 4. Dio¬ 
doro quidem non jupiter, fed Her¬ 
cules infulam animalibus nocivis pur- 
gaffe dicitur. Caeterum varia loca 
alia commemorantur, in quibus nec 
ferpentes, nec alia- animalia venena¬ 
ta , de quibus conf. J. C. Wernsdor- 
fius de antiquitatibus Balearicis , 
Brunfwigae 1760. 4 pag, 25. 


Cap. 

Ev rri SccAcevc-y ry sPco Hqcc- 
kAsIgqv qn?\oov, (pacdiv , v7ro Kccq- 
XV^ovioov rrjcroi evqe&yjvoq eqpptyjv , 
l%Q'o<JOCV uAtjV TS 7SCiVTC(lol7SriV , 

TroTMpovs stAojtcvs , reis 



Extra columnas Herculis, 
aiunt in mari a Carthaginienfibus 
infulam fertilem defertamque in¬ 
ventam ; ut quae tam filvarum co¬ 
pia, quam jfluminibus navigationi 


Cav. LXXXV. de insvla Carthacsiniensivm. 173 

homoHs KotQTtbls Sc&vf/oc^riv , CC7TS- idoneis abundet, cum reliquis fru- 
%cvaccv <5e ttA stcrnv rjyeqoov' ev y dibus floreat vehementer, diflans 
i7ripu<ryopih'OQV rwv K ocq%Yi§ovioov a continente plurium dierum iti- 
ttA ecvuY.is , (hoc rrjv evfroityovlccv , nere; in qua cum Carthaginienfes 
ivloov ye yrjv ugq cIkcvvtoqv , rovs quidam ob foli fertilitatem connu- 
•ysqos^Zrccs toov Ko6f%*i$ovla)V cc7Sel- bia agitare ac habitare coepiflent, 
TrocaSoCf bocvocToo (flpuovv rovs eis ferunt, praefides, ne quis dein- 
ccvrrjv 7sXsv(royevovs , y&j rovs ceps infulam ingrederetur, poena 
svoixovvTccs 7 jccvrccs cc(pccvlo-cq , capitis interdixifTe, incolasque eie- 
ilvcc yf hocyyeXXvtrt, yrj$e 7rXij- cille, ne coitione (fi habitare illic 
&os avsqotCpev Iti ccvroov hu rrjv pergerent) fada, infulae princi- 
vtjtrov xvqlocs Tv%y, ucfl rr\v tmv patum confequerentur, et Cartha- 
Kcc$%yi$ovloov iv^cciyovlccv cc<pehv\- ginienfes ea felicitatis parte priva® 
T«/. rent. 

Natalis de Comitibvs. 

In mari quod efl extra columnas Herculis infidam defertam a 
Carthaginienfibus inventam fuiffe ferunt , quae filvas habeat multipli . 
ces , fluminaque navigiis apta , et ob alios fruffius fit admirabilis. Di- 
flat autem per plurium dierum itineris fflatium , in qua pluribus Car - 
thaginenflbus faepius ob Joci felicitatem cum incolis admiflis , Cartha- 
ginenfium duces mortis poenam conflituerunt iis, qui eo adnavigas- 
fent , omnesque ibi habitantes dimiferunt , ne illic degerent , et ne mul¬ 
titudo ipforum infulae imperio potirentur , reliquorumque Carthagi- 
nenfium quietem infeflarent. 

vXtjv re TrxvroSonrijj'] forfiui reftius vXyv re TCocvroScarfl. Syib. Atque 
hoc accepit Cafaubonus, 

roTg Xonrotg HxpiroHg] uxgrotg deeft in codice Vindobon, I. B. 

Y 3 iu 


174 Cap. LXXXV. DE insvla Carthaginiensivm. 

bV q hnp.i<syop.&vtav ] in quam cum crebro commearent Carthaginienfes. Ita. 
apud Dion. Callium edit. Reimari p. 1188- 7 Tpoq Tovq P otjoXdvove 8TUpt.lyvvff3fCbl > 
Roxolanos commerciorum cauffa adire. Idem pag. 721 : HXTCC TTjV &TTlfll%lotV, commercii 
gratia. I. B. 

SbotVxTCJC <^ 7 }[J.i 0 vv~\ Hic ex veteri libro alia leftio adnotata non eft:; nili tamen 
tXTreizotG^CCj novam aliquam fignificationem hic habeat, ponenda eft poit ipfum hypo- 
diaftole, et pro fypuoiiv legendum ^TjjMOvvrug. Steph. 

7 tdvcxq d(pxv[<TOf , tvx ptrj dtxyyidXcvvi ] Haec verba ex veteri exemplari re» 
pofui in locum illorum, Ttdvrxg dCpAvct ], tvx /xij StxTbXcvtTl. Haec autem i-jr dv- 
TcSv , quae habes verfu proxime fequenti, fi corrupta non funt, praepofitio ire\ hic ita 
accipitur, ut cum dicitur in) dp^oVTOe; N xvciiHXdovq. Steph. Stephani lectio e ve- 
tere libro defumpta, conveni e-mi.or eft. £7r’ dvToev autem, fequenti verfu, fi mendo 
careat, Stephanus accipiendum putat pro: fu b ipforum imperio ; ipfis imperium tenenti¬ 
bus. Sylb. Maluit quidam pro hr dvTWV legere dor’ dvrcev. I. B. 

incolasque eiecifie] omnes e medio fujhilijfe, ne divulgarent, neve coitione - - NiC. 


Res fane memorabilis, de qua vi¬ 
ri eruditi exquiiire dilputarunt, fed 
non multum effecerunt. Neque eit 
enim ulla infula , in quam ea , quae 
hic leguntur, cadant. Fuerunt ta¬ 
men, qui continentem intelligi vo¬ 
luerint, quam Americam vocamus; e. 
gr. Joh. Goropius Becanus in Origi¬ 
num Antiverpiatiarum lib. 3 p. 304 
edit. Plantin. Adrianus Turnebus lib. 
20 Adv er far iorum cap. 11. Jacobus 
Pameiius in annotationibus ad Ter¬ 
tulliani Apologeticum. Eras. Schmi- 
dius in oratiuncula de America, quae 
adiuncta eft carminibus Pindari, pag. 
260. Sed Joh. Voftius Britanniam 
fuifte credit in lib. de fcientiis mathe¬ 
maticis cap. 43 §. io pag. 345. Bo- 


charto vero in Geograph. facra lib. 1 
cap. 38 p. 716 fufpecta omnia vifa 
funt. Conf. Gesneri Gottingenfis prae¬ 
lectio fecunda de navigationibus ex¬ 
tra columnas Herculis, quae adiun- 
£ta eft Orphei argonauticis p. 437 ; 
itemque Cellarii geograph. II p. 253. 
Ceterum eiusdem generis eft Diodori 
Siculi enarratio de infula, navigatio¬ 
ne aliquot dierum verius occidentem 
a Libya remota , fertiliffima, pulcer- 
rima, a Phoenicibus tempeftate eo 
delatis detecta, quam libi Carthagi- 
nienfes fervaverint perfugium rebus 
fuis forte perditis, ideoque exclufe- 
rint colonos alios. Vid. lib. 4 pag. 
300 edit. Wechel. Confer. Jackfon 
cfymioloijtfcfjc 21U'crtl)iunev pag. 951. 


Cap. 


Cap. LXXXVI. de Celtarvm hospitalitate. 175 

Cap. LXXXVI. 


Etf rrjc IrccXlc&s (potah ews 
TtfS" KsXny.yjs- ucf KeArcAiyutuv 
xezf 1 / 3 nqcov tlvcij nvoi c 3 cv Hqcc- 
xAeiciv xotXovjjihqv. $1 r\s eccv re 
EAA yjv , eocv re eyyjfqios ns 710- 
qeviqrup rtjqelaSctj v 7 io roov 7 rccq- 

OtXOVVrcoV , 07IMS jJLY]^h cc$ixy\§y. 

rrjv yctq ^ri/ulo&v exrlveiv xoc& ovs 
yevqroq ro x$txri[AC6. 


Ex Italia ferunt viam adusque 
Celtas Gallos et Celtiberos pro¬ 
tendi, Heracleam vocant, in qua 
et Graeci et indigenae tranfeuntes, 
ab incolis obfervantur, ne quid 
iis male forte accidat, quippe 
quod poenas ii pendunt, dam¬ 
numque lege farciunt, in quorum 
finibus datum fuerit. 


Natalis de Comitibvs. 

Viam quandam effe inquiunt ex Italia in Celtarum usque regio¬ 
nem et in Celtiberorum ac lberorum , quae Heraclea nuncupatur , per 
quam fwe Graecus aliquis five indigena proficifcatur , cuf oditur ab 
accolis nequid patiatur, quoniam ficut conflata fit iniuria poenas dat 
is , apud quem facta fuit iniuria. 

ryc Ke/\.7J3i3/c] Interpres videtur Iegiffe ryg K tXnv.Tjs xcij Twv YLeXTifiypwv, 
adusque Celtae Gallos et Celtiberos. Syle. 

kuS' ovq ydvyTOtj'] Leon, et Camot. noiC ov , parum convenienter. S v l B. 
Codex Vindob. ovg txv yi \vvjTUj. I. B. 

Gallos et Celtiberos ] Celtoligures et Iberos. 

ne quid iis male ] ne quid iis mali forte accidat , nam poetias - -• Ni c, 

mus populus fuit Hispaniae, fuper- 
fuiffe ohfervatur. Celtae quidem Gal¬ 
liam inhabitarunt, fed horum nomen 
Graeci antiqui latius extenderunt, ut 
et Hispanos atque non raro omnes 

Germa- 


Iberia , I fiijpta, Graecis feriptori- 
bus eft Hispania, ab Ibero fluvio de¬ 
nominata, unde Hispani 1 / 3 ?/pec, 
quali lbercs, quod in decompolito 
nomine Celtiberorum, qui nobilifli- 


17 6 Cai. LXXXVL de Celtarvm hospitalitate. 


Germaniae occidentalis nationes com¬ 
prehenderint; quem ad modum Scy- 
thas vocaverunt omnes Germaniae fe- 
ptemtrionalis gentes, quarum fines 
ignorarunt. K&kTokiyvccv infrequens 
nomen occurrit apud Strabonem lib, 
4 p. 311. Hos antiqui Graecorum Li- 
gijas (AJyvxg ) vocarunt, et regionem 
quam tenent Mafiilienfes, Lignfiicam 
( AtyvziKrjv ) ; pofieriores Galloligures 
( YLskroklyvxg ) eos dixerunt, campe- 
jlremque iis regionem omnem usque ad 
Rhodanum adjignarunt. De iis fepa- 
rate nec Cellarius nec Cluverus ege¬ 
runt. Graeci j quibus Germaniae et 
totius Europae feptemtrionalis delcri- 
ptio parum cognita erat, videntur 
gentes inter Celtas atque Lygias ap- 
pellafle Celtolygias, quem ad modum 
gentes inter Celtas Scyth asque nomi¬ 
narunt KekToerytt^ag, quod nomen le¬ 
gitur apud Plutarchum in Mario. Ifti 
A tyvec feu Ligures diftinguendi lunt a 
Lqgiis , quorum fedes fuit ad Villu¬ 
lam fluvium , de quibus conf. Clu- 
ver. German. ant. lib. 3 e. 33 pag. 
624 et Spener notit. German . lib. 5 
cap. 5 p. 112. I)e Heraclea nihil 
quidquam certi habeo; liceat modo 
interrogare viros doctos, num fit 
H pxukeix KekriHijs apud Stephanum, 
de qua urbe Plinius lib. 3 cap. 4 p. 
T46 loqui videtur: funt, inquic-ns, 
auBores, et Heracleam oppidum in 
oftio Rhodani fuifie. 

Hofpitalitas maiorum noftrorum, 
quam auctor laudat, comprobatur te- 
itimoniis totius antiquitatis. Potifli- 
mum huc fpectant de Celtis verba Ni¬ 
colai Damafceni in libello de moribus 
gentium, quae fervavit Stobaeus pag. 
305. /xslfw S' efiv sxmpdx hxTx rov 
gdvou xvttklvrog, rj itoklryjv. vtrsp rov 
pXv yxp dxvxrog rj fqxix' vit&p rov 


Sh Ttokirov (pvyrj. Graviorem etiam 
poenam apud eos luit, qui peregri- 
num, quam qui civem interemerit. Il¬ 
li enim mors irrogatur , iJH exilium 
indicitur. Libellus Nicolai adiun&us 
eft Ariftotelis politicis ed. Heiniii p. 
ion. Diodorus lib. 5 de Celtiberis, 
Hispanica gente: Quod ad mores atti¬ 
net , erga maleficos et hoftes funt cru¬ 
deles ; erga hofpites vero mites atque 
humani; peregrinis enim omnibus lio- 
fpitium ultro obferunt; liofpitalitatis- 
que inter fe officiis certant. Quos 
peregrini comitantur, eos laudant , 
diisque caros arbitrantur. Idem pau¬ 
lo ante de Gallis limul et Germanis: 
Ad convivia peregrinos quoque vocant ; 
coenaque finita, tum demum qui Jint y 
quidque petitum venerint, fcifcitantur. 
Caefar de B. G. lib. 6 cap. 23 : Ho¬ 
fpites violare , fas non putant; qui 
quaque de c au fia ad cos venerunt , ab 
iniuria prohibent fantlosque habent: 
iis omnium domus patet, vttlusque 
communicatur. Tacitus de moribus 
German. cap. 21: Convtttibus et ho- 
fpitiis non alia gens effufius induiget. 
Quemcumque mortalium arcere tcffo , 
nefas habetur ; pro fortuna quisque ap¬ 
paratis epulis excipit. Cum defecerit, 
qui modo hofpes fuerat, monjlrator 
hofpitii et comes, proximam domum 
non invitati adeunt, nec inter e fi ; pa¬ 
ri humanitate accipiuntur. Notum 
ignotumque , quantum ad itis hofpitii , 
nemo clifcernit. Pertinet etiam huc 
lex Burgundionum p. 282: Quicun¬ 
que hofpiti venienti teClum aut focum 
negaverit , trium folidorum in latione 
muttietur, caet. Itemque lex Slavo- 
rum in Helmoldi chron. Slavorum lib. 
I cap. 82 : Si quis, quod rarijjhnuni 
eft, peregrinum hofpitio removijfe de- 
prehenfus fuerit, huius domum vel 
facultates incendio conf mere licitum 


LXXXVII. de veneno Celtico. 


177 


ejt , atque in id omnium vota pariter la Haye 1750. I pag. 530. 1 ’erizo- 
confpirant. Conf. Mela lib. 3 cap. nius ad Aeliani var. kifi. lib. a cap. 
3. Cluverus 1 . e. lib. i cap. 9 p. 139. 1 p. 296. 

Hijloire des Celtes par Pelloutier, a 


Cap. LXXXVII. 


c&ascr; rcaqoi reis K?A rols 
Cpdq/xaxcv v7td^x eiv rc xaXovpis- 
vov v7t ccvtoov rofyxov' 0 X?ycv- 
uiv ovtm ra%iiav rnoieiv rrjv (p$o- 
gccv , oo^s rdv KeXroov rovs kvvh]- 
yovvrus , crav eXaCflov rj ciXXo ti 
£ 00 ov TcjrevGtoo-iv , £ 7 Tir^s%ovrois 

l*C ( 77 I 0 V^PS £KT£[AV£IV T'/jV (TCC^AOS 
to re'rqoopievov , 7tqos ro ro (pdq- 
fxaxov pirj $ia$ovvoif, apici piev rrje 
r 7tQoa(pcqas evexa , d/xa Ze cttoos 
fxrj (M7tq ro (oeov. evgrio-ljoq oe 
rovrco Xeyovaiv dvnCpdqfxaxov , 
rev rps fyvos CpXoiov' ci <T ere- 
(>ov rt (pvXXov , 0 xaXcvcn xcgdxi- 
cv, <W rc KaravoYi^vcef v7t civ- 
rdv xoqaxa, yevadfxevcv rov <pag- 
fxdxcv , Hgif xaxoes $iotn$£fxevov , 
hu ro ipvXXov c^fxriravra rovro, 
x&l xarcnuovroi, TravcaaSoif rrjs 
dXyri§o\os, 


Apud Celtas venenum reperiri 
tradunt, quod Xenicum ipfi ap¬ 
pellant, tanta celeritate inficiens 
necansque, ut venatores Celtae 
cum cervum iaculo tinclo percus» 
ferint, fefiinato adeurrant, car¬ 
nemque vulneratam exfecent, ne 
veneno promeante animal putrefi¬ 
at, alirnentoque inutilis caro red¬ 
datur. Verum inventum ede huic 
antipharmacum corticem querci¬ 
nam, aut, ut volunt alii, folium 
quod xoqdxtov ab ipfis appellatur, 
inde nimirum quod obfervatione 
compertum fit, corvum ex gufia- 
to veneno male affedum herbam 
eam adiilTe, moxque ut glutivis- 
fet, doloribus liberatum efie. 


z 


N A T A- 


i?8 


Capvt LXXXVIL 


Natalis de Comitibvs. 

Dicunt et venenum apud Celtas reperiri , quod peregrinum fit 
dictum , ita celerem facit internecionem , ut venantes Celtae ubi cervum 
vel aliud animal iaculis percnjferint , fedulo accurrant., carnemque vul¬ 
neratam excidant ne diffundatur venenum; quod quidem partim cibi 
cauffa , partim ne animal putrefiat, efficiunt. Huic rei remedium in¬ 
ventum effe corticem quercuum afferunt, alii aliud folium dicunt , quod 
vocatur corvacium , quoniam ab ipfs cognitum efl quod corvus reme¬ 
dium illud deguf averit , qui male affectus ad ipfum folium irruit , at¬ 
que cum ipfum ediffet fatim liberatus ef dolore. 


v-jt dvrcvv rofiKoV] Leon, et Cani. £ svikov , parum convenienter. Sylb. 

</ ixXho ti <£wov 70 ^ev<S 0 J(liV~\ aut aliud animal. Codex Vindob. Ta^svOOV- 
OtV. I. B. 

7 rpog 7 0 70 (pKQ[J.XK 0 V { 17 ] $lX$QVV 0 q] Malim 7 TpO$ TO ro (ptX.pfJ.KKOV fJ. 7 } 
Sixlvvcq , ne venenum penetret. Sylb, 

etsoov 71 (pv\\ov~\ fi hic et paulo poft (pvTov malis pro CpvXXov * per me 


licet. S Y L E. 

quod xenicum ] toxicum. pi 

Caefar de bello Gallico lib. 6 cap. 
21 de maioribus noitris: vita omnis 
in venationibus ac Jludiis rei militaris 
confijlit; et lib. 4 cap. I. Ilidorus 
orig. lib. 9 cap 2 p. 210 Germaniae 
gentes, inquit, venatu vivebant. Conf. 
Tacitas de mor. German. cap. 15 et 
Arrianus de venatione , qui Celticos 
et venatores et canes pafinn laudat. 
Hae gentes in venatu fagittas veneno 
tingere folebant, fed venenum, quo 
utebantur, non fatis condat, cum 
auctores difientiunt, quorum ipfa ver¬ 
ba adfcribere e re fore iudicaviinus, 


■omeante ] ferpente, 

Plin. lib. 27. cap. n p. 433: Lime¬ 
um herba appellatur a Gallis , qua fa¬ 
gittas in venatu tingunt medicamento , 
quod venenum cervarium vocant. Idem 
lib. 25 cap. 5 p. 368 : Galli fagittas 
in venatu elleboro tingunt , circumcifo- 
qne vulnere teneriorem fentiri carnem 
affirmant. ( Propterea , puto , quo¬ 
niam venenum putredinem matura¬ 
bat). A. Gellius noB. Attic. lib. 17 
cap. 15: Praeterea fcriptum legimus , 
Gallos in venatibus tingere elleboro fa¬ 
ginas ; quod his illae exanimatae fe¬ 
rae teneriores ad epulas fiant ; fed pro¬ 
pter 


ptter ellebori contagium vulnera ex fa- 
gittis faBa circumcidere latius dicun¬ 
tur. Celfus de medicina Jib. 5 cap. 
27: venatoria venena, quibus Galli 
'praecipue vtuntur , non gufiu , fed in 
vulnere nocent. Strabo lib- 4. p. «1. 
304: na) rovro de rwv iriGevopivcov 
izlv, ori iv ry KsAr ixy (pveTetj dev- 
dpov, vfioiov Gvuy, Hotpitdv 6' inCpdpei 
GrixpcnrXijGiov uiovonpdvcp K opivBhovp- 
fidi' eitiTprfelc d' ourog, d(ptijGiv oirov 
Bstx.vdGip.oy Tpoc; rdi; iiri%pi<reiG rw v 
/ 3 eAwv, Creditum efi id quoque , in 
Gallia arborem nafei ficus Jimilem , quae 
fruBum edat forma capituli columnae 
Corinthiaci , qui fruBus incifus fuc¬ 
anti emittat , iaculis inunBus qui Jit 
lethalis. Ibi non KeXrixy , fed BeA- 
yixy legendum effe, monent editores. 
Conf. Theophr. hijl. piant, lib. 9 cap. 
15 p. II16. Venenum, quod Celtis 
in vfu fuit, Toxicum nominatum es- 
fe, complures, praeter nofttum, con¬ 
firmarunt auctores. Toxicum, inquit 
Feftus, dicitur cervarium venenum , 
quo quidam perungere fagittas foliti 
fiunt. Etymon nominis recte attulit 
Nicolaus Leonicenus in libro De er¬ 
roribus medicorum , pag. 48. Toxicum , 
inquit, genus efl veneni , quo fagittae 
ab antiquis tingebantur; hinc enim il¬ 
li apud Graecos nomen , quoniam mis- 
Jilia, quae ipji toxeumata appellant, 
hoc potijfunum medicamine inficeremur. 
Hoc etymon approbatum etiam a Mer¬ 
curiali lib. 2 de venenis cap. IO, do¬ 
cuit iam Diofcorides alexiph. cap. 20 
p. 409 : to ds ro^iy.ov donet fiev mo- 
pdaBscq en tov rd t6%x roSv B xpfidpwv 
vir dvrov xplecScL]. Toxicum cx eo 
appellatum creditur, quod Barbarorum 
Jagirtae eo illinerentur. Scythicum 
etiam illud vocatum effe, auttor eft 
fcholiaftes Nicandri ad alexiph. v. 
507. Is hoc veneuum potu necare 


perhibet, quod affirmat et ipfe Dios- 
corides l. c. etli Celfus contendat, 
venatoria venena non potu nocere. 
Non audiendus eft Plinius lib. 16 
cap, 10 p. io, exiftiinans, quod ex 
arbore taxo fagittae fierent, quae ve¬ 
nenis tingebantur, inde iis taxicorum 
live toxicorum inditam effe appella¬ 
tionem. Ceterum fagittas veneno 
tinctas venatoribus circa Mafllliam in 
vfu fuiffe medio adhuc faeculo XIV, 
probatur in Hifioire de Marfeillepar A. 
de Ruffi II p. 283 ? his verbis: “ j’ai 
,,vft des titres qui m’aprenent qu’ 
,,environ le milieu du quatorxieme 
.fi<kle leViguier permettoit de chas- 
,,fer aux chevreuils, aux cerfs et aux 
„fangliers avec la fieche empoifon- 
„nee”. 

Sed quale fuerit Toxicum , non 
facile apparet. Sunt qui illud pro¬ 
prium veneni genus putant, fimplex 
fcilicet, feu e planta quadam expres- 
fum, quam fententiam probare vide¬ 
tur Diofcorides in prooemio lib. 6 feu 
alexiph. atque Galenus lib. 2 de an- 
tidot. ex Afclepiadis lententia Toxi¬ 
cum venenis limplicibus annumeravit. 
His argumentis adductus Conr. Ges- 
nerus credidit toxicum fuiffe Toram, 
id eft plantam olim ad Aconita rela¬ 
tam, de qua iam egimus ad cap. 6 . 
Conf. Gefneri hift. qnadrup. I. p. 372 
et 746. Equidem eis affentior, qui 
cunela venena venatoria feu cervaria 
exiftimant vocata effe eo nomine, 
quae vero e variis ftirpibus confecta 
effe conftat, cum auctores et aconi¬ 
tum et elleborum et pardalianchem, 
imino ferpentiuin faniem nominave¬ 
rint; conf. infra cap. 153. 

Verum dubitare licet, an Arifto- 
teles fcripferit roSmov. Etenim in- 
£ 2 , ter- 


Capvt LXXXVIII. 


180 


terpres nofter illud venenum Xenicum 
appellari auftor eft, et Natalis de 
Comit, nomen Graecum reddidit La¬ 
tine ■peregrinum. Atque Conr. Ges- 
nerus , qui haec Aritlotelis verba fae- 
pius repetiit, femper Xenicum, nun¬ 
quam Toxicum reddidit. Quin etiam 
vir eruditiffimus Plinium ex Ariftote- 
lis noftri verbis emendandum exifti- 
mat, ita vt loco iam laudato legen¬ 
dum Iit non Limeum, fed Xenicum. 
Verum adfcribam ipfa viri verba , 
quae ab Harduino praetermiffa video. 
Limeum Plinii , inquit, videtur idem 
quod Ariffotelis Xenicum , et forte ita 
legendum erat. Nam cur Limeum di¬ 
catur , ratio nulla fe offert , Xenicum 
vero tanquam arfenicum ab eadem ve¬ 
neni vi ditium aliquis coniecerit. Syl- 
burgius etiam teftatur, efle in ve- 
tuftiffimis exemplis huius libri gevi- 
iiov , quod ipfe in editione Aldina 
anni 1495 pag. 410. b. invenio. 


Duplex remedium contra illud 
venenum habebant Celtae; alterum 
erat cortex quercina, ffXotog 6pv6g> 
quam eodem nomine laudarunt Dios- 
corides alexiph. cap. 20 p. 409, et 
parabil. lib. 2 cap. 139 p. 121, at¬ 
que Aetius tetrab. 4 fertn. I cap. 70. 
Alterum remedium vocat nofter 
(pvXkov, folium, fed quodnam hoc 
•fit, ignoratur. Afferam tamen con- 
ieduram, quam a Conr. Gefnero ac¬ 
cepi, qui hift. quadrup. p. 372. fufpi- 
catur, intelligi debere herbam, quam 
pentaphyllum vocarunt veteres. Sal¬ 
tem a Diofcoride in Alexiph. vbi re¬ 
media contra toxicum recenfet, lau¬ 
datur rj rvjg irsvTccCpvWou pt£x. De 
nomine Coracion Gefnerus 1 . c. ita : 
alludit ad coracion aliquo modo voca¬ 
bulum tora , cuius antipharmacum ho¬ 
die antoraftiy quafi antitoram appellatu . 


N - ; ; . _ - 

Cap. LXXXVIII. 


Ev rrj IA sycvut roov 
fyv/XMV spiTrqqo-Bwrxv vito nvoov 
TToifjthccv , xgq rps yqs ^ixBs^ptocv- 
B'turris v7ro rqs vhps , C p avectos 
ctf/vga gevcroL/ rrjv %co(>o&v, xctf 
pierol xqovcv a?ia/j.ojv s7ny£V0[jt£- 
vcov, x^f rwv t o7ixv guyevTxv , 
7 tooy.7tXr[Bss avvccxBqvccf ccgyv- 
giov. c $vj xopf rols 'Xioc 770 iXiwrccis 
Ttqovc^ov e 7 ioiv]( 7 ev ov rqv ru%cu- 


In Iberia aiunt combuflis ali¬ 
quando a palloribus fylvis, calen- 
teque ex ignibus terra, manifefluin 
argentum defluxifle. Cumque poll- 
modum terrae motus fupervenis- 
fent, eruptis hiatibus magnam co¬ 
piam argenti fimul colledam, at¬ 
que inde etiam Mallilienfibus pro¬ 
ventus non vulgares obtigilTe. 


crtxv. 

Nata- 


de metallorvm inventione. 


i 8 J 

Natalis de Comitibvs. 

Fama efl quod locus arboribus confitus a nonnullis pafceribus 
fuit incenfus , mox cum terra fub filva fuijfet calefacta , argenti rivi 
palam defluxerunt , terrae motuque pofll non nulla tempora faSto lo¬ 
cisque disruptis plurimum collefitum fuit argentum , quod non medio* 
erem proventum auxit Maffdienflbus. 

CVVU^riVcq dpyvpiov] Codex Vindobon. dpyvpov. I. B. 
eruptis hiatibus] patentibus ibi hiatibus. N I C. 


Metallorum inventionem retule¬ 
runt veteres ad filvarum exuftionem, 
factamque inde metallorum colliqua- 
tionem , putantes nimirum , metalla, 
quae in venis terrae difperfa iacebant, 
confluxitfe in vnam maffam, quam 
cum laevem fplendidamque viderint 
homines , fuftulerint experturi, cui 
vfui res ifta tam nitida interviret. 
Ita inventionem eleganter admodum 
expofuit Lucretius lib. 5, 1240. At¬ 
que Seneca ep. 90 p. 5751 incendio 
filvarum , inquit , adufia tellus , in 
fummo venas iacentes liquefacta flud.it. 
Neque folus Ariftoteles eft, qui in 
Hifpania eodem modo metalla inven¬ 
ta efle , tradidit. Confentiunt enim 
Strabo lib. 3 p. 218 , qui Pofidonio 
auctore vfus de metallis Turditaniae 
loquitur; Athenaeus lib. 6 cap. 4 p. 
233 , fed qui de Galliae montibus lo¬ 
quitur; Diodorus Sic. lib. 5 p. 310; 
luftinus lib. 44 cap. 3. Clemens 
Alexandr.y?ro7/z<tf. lib. 1 p. 335 edit, 
quae prodiit Coloniae 1688, rovISijg 
ep.7rp7jirp.OV ncij Ttjv 'dvp&GlV TOV GiStJ- 
pov enarrans eandem inveniendi oc¬ 
cationem indicare videtur. Plurimi 
id in montibus Pyrenaeis accidilTe 


volunt, quos filvis confitos fuifTe pro¬ 
bant auctores. Silius lib. 3, 415.: 
At Pyrenaei frondofa cacumina montis. 
Tamen in eo faltem erratle nothum 
credo, quod tilvas Pyrenaeas habuis- 
fe quercus fcripferit, cum, ni fallor, 
ex pinorum genere arbores ibi prove¬ 
niunt. Rectius itaque Strabo lib. 3 
p. 245: dvTTjt; 6s rija WvprjvTjc ro /x&v 
Ifiijpiuov 7rA evpov evSevSpov i<si 7r«v- 
roictirijs vXtjq , ucy ri jg dsiCfxkovg. 
Ipfus Pyrenes Hifpauicum latus arbo¬ 
rum dives eft , omnis generis flilvam 
habet, etiam perpetuo virentem. Sci¬ 
licet non quercus, fed pini atque 
abietes femper virent. Probant etiam 
fententiam notham, quae Silius lib. 
3, 442 de Annibale: 

Iamque per et colles et denflos abiete 
lucos 

Bebryciae Poenus fines tranfeenderat 
aulae. 

Cafaubonus ad Strabonem lib. 3. p. 
217 contendit, fabulae anfam dedis- 
fe nomen TrvpijvTjg -, cum Graeci tibi 
perfuaferint, diro tov Ttvpoc vocatam 
effe ttjv YlvpfjvTjv. Sed de nominis 
origine vide varias coniecturas in Bo- 
charti geograph. p. 693. Fabulofam 
Z 3 etii 


Capvt LXXXIX. 



etli rem efie non negamus, tamen 
fcriptores adeo recentior.es protulerunt 
exempla eiusdem generis, qualia col¬ 
legit Goguet I. p. 143, 146 edit. 
German. Fabulae probabilitatem ali¬ 
quam conciliare videntur. Strabo ac 
I)iodorus, qui tam largam auri eo- 
piam in Hlfpnnia fui (Te tradunt, vt 
illud non raro repertum lit in fumma 
tellure, feu fummo terrae corio, vti 
loquitur Plinius. Neque foli filva- 
rum exuftioni tribuit nofter auri in¬ 
ventionem , fed terrae motum etiam 
in caufia fuiffe narrat, quo fortaffe 
montium tilTurae et avulfiones exiti- 
terunt. 

MxffffccXIaj MaHilia, vrbs Galliae 
Narbonenfis, portu et emporio cele¬ 


berrima, Phocaeenfium, Ioniae ci¬ 
vitatis colonia. IVWtr xhurcy , quod 
nomen apud Stephanum limplici <7 
fcriptum occurrit , condiderunt in 
Hilpania aliquot vrbes, e. c. Empo¬ 
rium , quam vrbem in ora maritima 
Catalauniae, Strabo atque Stephaniis 
vocant ktIt^x WxrtGxhwTwv , opus 
Majfilienfium. Ita iis, qui in Hilpa¬ 
nia mercaturam faciebant, magna e 
metallis Hifpanicis pecunia rediit. 
Conf. Provincias Majjilienfis annales 
auctore I. B. Quesnay. Lugduni 1657. 
fol. p. 15. Hiftoire de la ville de 
Marfeille par A. de RufH. A Mar» 
feille 1696, fol. I pag. 18. 


Cap. LXXXIX. 


Ev Tofis yv.fxvoiatciis Tcfis ksi- 
fxhotis vqvots KC 6 T 06 rrjv lfinfcov 

[A£TCC TOCS teycpttVOiS e7TT06 , Oi) 
fxsyt^oif flonovaiv efoctf, (pccfiv sXoti- 
cv fxrj ylvscrSoif ihctioov, in ds 
Tps regfJLiv&ov Y.cpuly 7Schv , nctj 
hs 7ICCV7C& OCgfACTTCV. 


In Gymnafiis infulis, quae 
ad Iberiam fitae funt, pofl feptem 
illas, maximae, aiunt oleum non 
ex olivis, fed e terebintho magna 
copia reddi, ad vfus omnes accom¬ 
modatum. 


Natalis de Comitibvs. 

In gymnafiis infulis iuxta Iberiam adiacentibus , quae maximae , 
videntur effe pofl feptem vocatas , oleum non nafci ex olea dicunt , at 
plurimum feri ex terebintho et ad omnia accommodatum . 


DE OLEO TEREBINTHINO. 


183 

Ev Txlg yvyvxclx>g~\ Sic Leon, et Cam. itidemque interpres: in Gymnafds 
infulis. Noftra fcriptnra per 57, extat etiam apud Stepbanum Byzantium, qui nomen 
iftud formatum fcribit ab appellativo y vyuijg yvyvyjTog , propterea quod aeftate nuda 
incederet ea gens j alio vocabulo di£los effe Baleares. Sylb. Codex Vindob. I Ufil/lj* 
Gtxg. B B. 

Tyg repyfrftov] C. Vindob. T&pfiivSov. I. B, 


Gymnefiae infulae, quae etiam 
Baleares didtae. Illud nomen fortitae 
dicuntur, vel quod aeftate harum in¬ 
colae nudi incederent, vel quod Boeo¬ 
torum aliqui facto naufragio illuc nu¬ 
di appulerint. Conf. Euftathius in 
Dionylium 4^6 et Ifacius in Lyco¬ 
phronis Cajfan. 633. Potiflimum 
huc fpectant verba Strabonis lib. 14 
p. 067: CtiU ( TMV TvyVTjGlCOV') T 7 ]V 
ysl^ta @7]ai T iyxiog yeyiivoy ys- 
rx rxg ktrTx, Sotpdol, Hixe)Jxv , Kd- 
irpov , Kpyrijv, Ev/ 3 otxv , K vpvov , 
Aecr/Sov' ovf xkrjSrj X&yuv' trokv yxp 
xkkcy y&tfcvg’ (pxc\ de rovg Tvyvnj- 
rxg viro Qoivixuv Bxkexpt$xg kdy&G- 
ftotj , Sion rxg yvyvxatxg /BxksxpiSxg 
XexSrjVOtj. Harum , quae efi grandior , 
eam Timaeus omnium infularum maxi¬ 
mam afferit pofi feptem has : Sardini¬ 
am , Siciliam , Cyprum , Cretam , Eu¬ 
boeam , Corjicam, Lesbum ; fed falfutn 
dicit , cum Jint aliae multo maiores. 
Gymnetas aiunt a Phoenicibus Baleari- 
des vocatos , quod gymnafias (exerci¬ 
tationes corporis ii dicant baleari- 
das. Eadem refert Diodorus lib. 5. 
Nominis igitur rationem lic expofuit 
I. C. Wernsdorf in exercitatione de 
antiquitatibus Balearicis p. 12: “Non 
„a]iain, inquiens , notionem Gymne- 
,,harum, quam Balearium, effe, cre- 
„do, idque nomen tributum effe in- 
S> fuiis a Graecis, ut proprium earum 


„et vernaculum exprimerent. Scili- 
,,cet Strabone refte obfervante, yvy- 
yyvrirsg a Graecis dicti funt, qui Phoe- 
,,nicum lingua Baleares dicebantur, 
,,atque TvyvyjGixj xtro rtxv yvyvrjnav. 
'i,TvyV7]Tsg autem Graecis funt omnes 
,,levis armaturae milites, praefertim 
„funditores, quod praeter fundam 
,,vix aliud telum gerebant, et, quo 
,,expeditiores edent in acie , haud 
,,multis corporum munimentis vte- 
,,bantur. Conf. Hefychius. Gymne- 
,,fiae igitur a Graecis perinde , ut 
,,Baleares a Romanis , ab vfu fundae, 
,,quo incolae pollebant, dictae funt. 5J 

Diodor. Sic. lib. 5 p. 297 auftor 
eft, oleam non provenire in Baleari¬ 
bus , habere tamen Pityufam , feu 
Ebufum, oleas olealtris infitas ^ i CCiy 
dkxtxg eytrsCfvrsvyevxg ev rolg hoti- 
voig. Sed oleum ex oleaftro dicitur 
tenue effe, multoque amarius quam 
oleae, tantum ad medicinam vtile. 
Plin. lib. 15 cap. 7. Fructus vero 
oleae oleaftro infitae, licet grandiores 
fint, parum dant olei. Conf. Plin. 
15) 3) vbi de olivis, quae phauliae 
dicebantur, quas elfe olivas oleaftro 
inlitas, probat Pollux lib. 7 cap. 9 
fe£t. 46. Propter hanc olei penu¬ 
riam , terebinthi oleum in vfum re¬ 
ceperunt. Atque etiam nunc incolas 
Balearis minoris oleo maftichino in 
cibis aliisque rebus plurimum vtt, 

enat*. 


Capvt XC. 


184 


enarrat Georgius Cleghorn trt 
fc^reibung bcr 3 fnfel 9 D?tnorfa p. 305» 
qui libellus adiecdus eft volumini 
octavo ber ©&ttmqtfd;en ©ammlunq 
ntcrfmfirbiger Steifen. T epfiivSog eid 
arbor Linneo dicda Pijlacia terebinthus, 
quae a fcriptoribus recentioribus ple¬ 
rumque vocatur repefiivdtog , quam¬ 
quam hoc nomen etiam femel, fed 
incuria defcribentium , apud Tlieo- 
phrallum hiji. pl. 3, 15 occurrat. 
T eppuvSog £?/v, pv nxXov/xev rep&fiiv- 
3 cv , Geopon. lib. 10 cap. 73 p. 75 r. 
Haec arbor, quae provenit plurimis 
Lufitaniae, Hifpaniae et Galliae Nar- 
bonenfis locis, auftore Clufio kift. 
piant, rariorum lib. l p. 15, praebet 
relinam, quae Graecis dicitur pyrtvyj 
‘rEpp.lvSfLVYj , Latinis Terebinthina , 
unde hodie conficitur oleum terebin¬ 
thinae , quod veteres ignorarunt , 
quippe quod arte deftillatoria elici¬ 
tur. Oleum vero , quo vli funt Ba¬ 


Cap. 

Aeyovcrt ovra> rous cikovv- 
r?as uvrots \@v}$as v.arayvvovs 
stvotf , dvr 1 evoV a 00 par os 
A vkov Si^ovotj rols epitomis rer- 
raqa x&f 7t£vre a 00 petra d§$sva. 
arqarevopevot $e 7ia%d K aq%Y\$o- 
vlois , rovs pia&ovs orav Xafi tw- 
tr;v, aXKo ptv evosv (ds eoinsv') 
dyogd^oucri , ywalv.as 8s. cv ydg 
%%vviov gv$e dgyvgtcv 7 rag 


leares, fuit oleum e fru&u expreffutn, 
cuius conficiendi modum viresque me¬ 
dicas docet Diofcorides lib. L cap. 
50 p. 28- Hodie'illud negligitur. 
Solebant vero Baleares fibi corpora 
inungere oleo , quod adipe fuillo 
inifeebant, auctore Diodoro, qui ta¬ 
men non terebinthinum, fed lentis¬ 
cinum, feu maftichinum, oleum dixit. 
Sed terebinthus atque lentifcus arbo¬ 
res eiusdem generis adeo limiles funt, 
ut facile commutentur. eXxlov 6s 

7 TXVTsXwg GTCXVlf OUTSg, J iUTXGKSVX^OV- 

aiv &k Ttjg tr%<Voy, ncij (uyvvvreg velu 
sexu, tu glv/xxtx xvtwv xXelCpovoi 
tovtk. Magna olei inopia laborant; 
ideo expreffam e lentifco pinguedinem 
cum fuillo adipe commifcent , his que 
corpora fua inungunt. Diod. lib. 5 
p. 297. De hoc ungendi more opti¬ 
me egit, quem modo laudavimus, 
Wernsdorf. 


XC. 

Porro ipfos Iberos in mulie¬ 
res adeo pronos (elle), ut pro 
uno femineo corpore, qu 2 tuor 
aut quinque mafcula cum mer¬ 
catoribus commutent. Quocirca 
Carthaginienlibus militantes fti- 
pendia in feminarum coemptio¬ 
nem tantum impendunt, cum 
pollidere iflhic argentum non 
liceat. Hinc orta receptaque le- 

- g«> 


DE Iberorvm MVLIEkoSITATE. 


J8? 


ccvTois cvUevct £%siv. l7ti\ky£taj 

CVV Tl TOiOVTOV £7l\ TOO KOoXvetV 

'XqpptctTot itadystv ccvtovs , ori 
Tvjv sqotTslccv Wqotv.KviS S7ioir](jccro 
£ 7 t) rrjv l/3yqlocv , hcl rovs Toov 
hoiKOVVTOOV 7Sh0VTOVS. 


ge, quod Hercules aliquando 
bellum Hifpaniae intuli/Tet, divi¬ 
tiis incolarum invitatus. 


Natalis de Comitibvs. 

Ita vero Iberos incolas feminarum Jlndio detineri inquiunt , ut 
quatuor vel quinque mares , pro una femina dent mercatoribus; qui 
ubi militantes fipendia capiunt a Carthaginenfibus , nihil aliud , nifi 
feminas , emunt , non enim licet apud illos aurum vel argentum pofjt• 
dere. Dicitur illud denique quod idcirco prohibiti fint pecuniam in 
patriam importare, quod Hercules divitiarum cauffa ipforum incola¬ 
rum in Iberiam militaverit. 

T0V£ oiwuvtolq oiVTocg'] Dicunt vero incolentes eas (infulas Gymnefias) Ibe- 
ros adeo effe muliebriofos, — 

uoiTocyvvovg ] Leon, et Cam. KCiTuyvvutKug’, poetice. Quae hic indufa fe- 
quuntur, abfunt ab eisdem editionibus. Sylb. 

argentum non liceat.] aurum aut argentum. 


Ad haec explicanda fufficient ver- 
ba Diodori Sic. lib. 5 p. 297, quae 
Latine adferibamus. Maxime omnium 
in amorem feminarum ( CpiXoyvvouot ) 
funt effiifi Gymnejiarmn incolae , quas 
tanti aeftimant , ut cum mulieres a pi¬ 
ratis captae illuc advehuntur, tribus 
aut quatuor viris unam aliquam redi¬ 
mant. — — Argenteis vero aureis¬ 
que nummis haudquaquam utuntur; 
Jed et importari horum quicquam ad 


fe vetant. Cuius hanc caujfam afferunt. 
Quod Hercules quondam Geryoni Chry- 
faoris filio bellum propterea intulerit , 
quia magnam argenti et auri vim pos- 
Jideret. Ut tutas ergo ab infidiis fa¬ 
cultates fuas retineant , nihil cum auri 
argentique divitiis Jibi commune fore 
fanciverunt. Iuxta hoc igitur decre¬ 
tum , cum Carrhaginienjibus olim mi¬ 
litarent, nihil in patriam ftipendiorum 
referebant , fed in mulierum atque vi- 
A a ni 


Capvt XCL 


1g'6 

72z erntionem id totum tnfumebant. 
De Herculis in Iberiam itinere ad 
Geryonem, filium Chryfaoris , qui 
diro rov ttXovtov rrjv tt poGijyoptoiv ha- 
buifle dicitur , vid. Diodor. Sic. lib. 
4 cap. 17 p. 224. Conf. ill. Heynius 
ad Apollodorum p. 390 et Bochart. 
geogr. p. 729. Nefcio, an haec ve- 

Cap. 

Er ry tmv MxacrotPioordov %w- 
qoo 7 rsf rrjv A lyo^ivffj (pc&triv etvoq 
riva hlfxvrjv , rxvryjv $e ctvcc^eTv 

Vs$i VTTS^sloSoif, '/-<&] TC&CVTCVS 

lyffvs. ey.ficcKAeiv ro stAi/S^s - , offs 
pvj 7U~evetv. hrsi $CiV $£ ci irqrlctj 
7tvsv(Too(nv , £7ri%wvvvu$otf ro e$cc- 
(pos £7t dorr\s , ? {g-j roiovrcv ko- 
vioptov ylvsaSotj ccvrcSi , y$q 
co7r c^egecvcrSeq rr\v ?7rt(pctvstc£v 
dvrr.s , a a ave) sciotCpos' rok os 
r^ioIoVCl Z)tOtK07lTQVTClS rovs #y- 
yooqlovs , srolpoos oacvs dv /2cv- 
Koovruj iyfdvots tfxigeiv sj* ccvrtis’* 


turtiffima lex Iberorum in caufta fit, 
cur in Baleari minori feu Minorca 
multi quidem nummi Romani, fed 
omnes aenei, nulli aurei vel argen¬ 
tei, reperiantur. Vid. Armftrong 

S3efd;reibuncj ber 3nfel Sfttnorcct, 
pag. 243. 


XCL 

In finibus Maffilienfium circa 
Ligyflicam, lacus efle fertur, qui 
ebulliens eflufusque, pifcium mul¬ 
titudinem immenfam, verique fi¬ 
dem fuperantem eiiciat. Cete¬ 
rum flantibus Etefiis tantum pul¬ 
verem concitari, ut coacervata in 
lacum humo fieca , fuperficiem 
obtegat, inque formam redigat 
areae; vnde indigenis licet pertufa 
ficcitate in triviis quotcumque libi¬ 
tum efi pifces citra negotium exi¬ 
mere. 


Natalis de Comitibvs. 

In regione Maffilienfimn circa oram LiguJHccim Jlagnum quod¬ 
dam ejfe ferunt ebulliens , quod effluat extra , tantamque pifcium co¬ 
piam emittat , ut credi non poffit , verum ubi flaverint Etefiae fupre - 


mam 


DE F1SCIBVS FOSSILIBVS Ig7 

mam partem ita pulvere obduci , tantumque putueris ibi exijlere , ut 
fuperficies occultetur , appareatquepavimentum ac terra Jolida. Mox 
cum incolae tridentibus difruperint pavimentum , perfacile ejl illis quot¬ 
quot voluerint pifces eximere. 

XTOZepeou&.Jx/] verbum XTfOZepGOW t firmo, confolido, quod in Lexicis defide- 
ratur, recurrit cap. 146 eodem fenfu. I. B. 

T 7 ]v &m(pxveixv'\ Cod. Viudob. 67 vKpxaiv. Idem quoque 6 ig eSxCpog. I. B. 

T 0 ~g ie Tpiodov<u~\ Interpres Tpiodoig, in triviis legit, fine ullo fenfu, fusci¬ 
tate tridentibus pertnfa. N 1 C. 

&%xipsiv xVTrjg ] Malim i^xip&ii/. Sylb, Cod. Viudob. &ij xvrov. I. B. 


De pifcibus, qut fofliles dicuntur, 
sam cap. 75 abunde difputavimus. 
Kem, quam hic relatam legimus, 
commemorarunt complures. Athe¬ 
naeus lib. 8 p- 332 ita: Polybius 
fcribit , iuxta Pyrenaeos montes Nar¬ 
bonam usque campos effe , per quos 
Hiberis et Ruscino fluvii iuxta civitates 
eiusdem nominis a Celtis habitatas de¬ 
currunt, ac in iis campis fofiflles quos 
vocant pifces reperiri. Eius enim lo¬ 
ci tenue folum effe, ac fubnafcente mul¬ 
to gramine herbofum ; fnb eo vero , 
cum ad duos tresve cubitos arenofa ter¬ 
ra Jit , quam admovent aquam fluvii , 
labi, et cum ejfnfa illa pifces fub terra 
meantes pabuli cauffia, quod radice gra¬ 
minis impenfe dele filentur fubterraneis 
pifcibus univerfavi oram illam replere , 
quos egejla humo capiunt. A Polybio 
etiam accepiffe videtur Strabo , quae 
retulit lib. 4 p. 275: E Pyrena flu¬ 
unt Rufcino et Ilybyrris ; uterque ur¬ 
bem habens cognominem. Rufcinoni 
etiam lacus efl propinquus , ac paulo 
fupra mare locus a quojus , plenus fali- 


narum. Is etiam foffiles habet mugiles. 
Ubi enim duos aut tres pedes foderis, 
immiffo in aquam limofam tridente , 
configere licet pifcern iuftae magnitudi¬ 
nis , is alitur limoJicut anguillae. Me¬ 
la lib. 2 cap. 5 in fine. Ultra efl 
Leucata , litoris nomen , et Salfulae fons, 
non dulcibus, fcd falfioribus etiam , 
quam marinae Jhit , aquis defluens. 
Iuxta campus minuta arundine gracili - 
que perviridis, ceterum ftagno fubenn- 
te fufpenfus. Id manifeflat media pars 
eius , quae abfeiffa proximis , vel ut in¬ 
fula natat, pellique fe atque attrahi pa¬ 
titur. Quin et ex iis quae ad imum 
p erfoffa fiunt, fuffiufum mare oftenditur. 
Unde Gratis noftrisque etiam anciori¬ 
bus, verine ignorantia , an prudenti¬ 
bus etiam mendacii libidine , vifum efl 
tradere pofleris, in eu regione pifcan 
e terra penitus oriri, qui ubi ex alto 
huc usque penetravit , per ea foramina, 
i Itu capulantium inter fetius extrahitur. 
Haec tanta diligentia perferipta fiunt, 
ut facile appareat, auctorem ipfium 
haec littora luftraffe. Neque eniiu 
A a 3 du- 


N 


i 88 


Capvt XCII. 


dubium eft, quin haec omnia in oram 
maritimam comitatus Rofilionis con¬ 
veniant. Neque pleraque loca non 
retinuerunt vetufta nomina. E Rus¬ 
cino enim factum elt Rojilio et Rous- 
Jillon. Leucata hodie dicitur Leucate ; 
Salfula eft Salfcs folumque paludofum 
hodie vocatur l’etang de Salfes et de 
Lencate, quod nomen in chartis geo¬ 
graphicis, praefertim antiquioribus, 
annotatum videmus. Inter recentio- 
res illam paludem deferipferunt Maria 
IJifpnn. lib. i cap. 6. et Aftruc in 
Memoires pour l’ hifioire naturelle de 
la province de Languedoc p. 558: 
“Quant a prefent, il eft certain que 
,,les poidons de 1’etang s’engagent 
,,dans les cavernes qui font fous les 
„bords, et qu’ il arrive qu' on en 


Cap. 

Ah/eroq de rivas’ rav Aiyv- 
rioov ovroos crCpev^cvav , oo^s crav 
7> A?!cvs oqv&as, dW(j/dW- 

§ctj tcqos aKApXovs^ ndiov exares 
TTciqaaxsvoc^sraj /3c£A??v, oos eTol- 
poes d^civToov rev^ophoov. 


,,prend fouvent dans les crevaftes, qut 
„fe forment quelquefois altes loin de 
,,l’etang meme ” Atque Athenaei 
verbis haec adfcriplit Cafaubonus : 
Prope mnnitijjhnas arces Salfas et Lo¬ 
catam in folo paludofo , arbufcularmn- 
que plurimarum fufpenjis radicibus , 
aquis pervio , pifces etiam hodie repe- 
riuntur. Ceterum quae hic de palu¬ 
de tradita funt, maxima ex parte in 
lacum prope pagum Cirknitz etiam 
cadunt, cuius notitiam magna dili¬ 
gentia obtulit vir mihi amicus Hac- 
quet in OryEtographia Carniolica. De 
Liguftica ora, quo nomine Plin. lib. 
3 cap. 5 p. 149 vfus eft, conf. Cel¬ 
larii gffogr. I. p 653. T pioSovt; ad 
inftrumenta pifcatoria refertur a Pol¬ 
luce lib. 10, 30 p. 1314. 

XCII. 

Quidam Ligyftorum adeo dex¬ 
tre folerterque fundam agitare 
feruntur, ut confpetftis avibus fin- 
gulas idibus finguJis deftinent , 
tanquam certi momento omnes 
cafuras. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama eft quosdam Ligures ita fundis perite uti, ut ubi plures 
aves cortfpexerint, inter fe confiituant , quam avem finguli fint per- 
cuffuri et capturi , ut omnibus recte iaculantibus. 

Siep ] Leon, et Cam. Sylb. Ita quoque cod. Vin- 

dob. L £. 

/ 3 u- 


DE Ligystiorvm fvnditoribvs. 189 

ftxXsid' ]J Leon, et Cam. A&/3siV. Si quis ibidem futuro tempore malit Ttot- 
^X<TH£Vcl(j&TcCj f facile feram. Sylb. 


Ligyftorum] Ligyfliorum - ut 

Dicuntur quidam Ligyfliorum ita 
funda uti , ut, quando plures videant 
aves, inter fe conflituant, qualem quis¬ 
que debeat percutere , ita ut ftatim 
omnes cafurae Jint. Vius fundae at¬ 
que inlignis iaculandi dexteritas gen¬ 
tem inprimis Balearicam reddidit ce¬ 
lebrem, et fuerunt, qui ei vel inven¬ 
tionem fundae tribuerint, uti Vege¬ 
tius de re milit. lib. i cap. 16. Ba¬ 
leares ab ineunte aetate ufu fundae 
exercebantur. Ligno enim erecto 
panem imponebant matres, quem 


pluribus confpdiis. N i c. 

puer ieiunus et cibi avidus aftiduo 
ictu peteret, neque cibum acciperet, 
nili quem matre monftrante perculfis- 
fet. Hoc memorant Lycophr. fchoL 
Strabo, Diodorus Sic. Vegetius et 
Florus lib. 3 cap. 8? qui, certos, in¬ 
quit, effe quis miretur iblus, cum haec 
fola genti arma Jint J id unum ab in¬ 
fantia Jludium? caet. At qui Ligy- 
ltios funditores eodem nomine lauda¬ 
verit, praeter noftrum , novi nemi¬ 
nem. Conf. Liplii poliorcet. lib. 4 
p. 160. 


Cap. 

I<W (pccai upq TcZto 7tccf 
dvtols stvoij' otf ywcuv.es ccpoc ?q- 
ycc^ofjLevotj rlv.Tovcnv , ncfi to ttoci- 
tlYov vchxTt 7rs^u/\.vcroio-otf , Traqtx- 
Xqnpoc a-K<x7rTcv<r(, apq cncatAAou- 
c;, yytj rotKKcc ciKcvo/xcvviv , cc 
(U'/J TMTOVtTCUS Y}V 7tQCMT£0V. 


XCIII. 

Peculiare autem ert huic gen- 

o 

ti, quod mulieres opus facientes, 
pariunt, lotoque infante, ad far- 
culum mox follionemque redeunt, 
ac alia obeunt munia puerperis 
minime ufitata. 


Natalis de Comitibvs. 

Apud quos illud etiam dicunt effe peculiare , quod mulieres opera 
agentes pariunt , puerosque aqua luentes continuo fodiunt ac farriunt , 
caeteraque faciunt , quae parientibus minime conveniunt. 

A a 3 




Cap. XCIII. de Ligvrvm mvlieribvs. 


S9G 

GKXrfTOVGl ] Gny.TTT&lV , fodare. 
p. T 36 haec duo verba con2unxit. I. B. 

I fiiov hoc non fuilfe Ligurum mu¬ 
lieribus, fed commune Hifpanorum, 
Gallorum, Germanorum , Thracum 
atque Scytharum feminis, comproba¬ 
vit auctorum teftimoniis Cluverus in 
Germania ant. lib. I cap. 21 p. 149, 
et in Italia p. 53, quibus plura adde¬ 
re poffumus. Strabo lib. 3 p. 149: 
Pojidonius tradit , Jibi in Liguria 
hofpitem fuum narrajfe, cum a fe ad 
fojjionem quandam condutli effent viri 
•■pariter ac feminae ; inter has quandam, 
doloribus ■partus correptam , non longe 
ab opere feceffijfe ; editoque foetu, ad 
opus rediiffe, ne mercedem amitteret. 
Quam ipfe , cum aegre opus facere vi¬ 
deret , primoque cauffam ignoraret, 
tandem re cognita , mercede data di- 
na jit. -Mulierem ad fonticulum quen- 
dam extulijfe infantem, lotumque et 
pannis , quos habebat, involutum , do¬ 
mum incolumem detuliffe. Eandem 
rem commemoravit Diodorus Sic. 
lib. 4. Verum hoc non uni mulieri 
apud Ligures accidifie, fed vulgare 
fu i (Te etiam inter reliquas huius gen¬ 
tis feminas, probat Arilloteles , Po- 
iidonii aetate multo prior. Clemens 
Alexandr. firomat. lib. 4 p. 498: Scio 
etiam feminas Iberiae propinquas, et 
factis et laboribus virilibus utentes , 
etiamji uterum' gefient et iam partu¬ 
riant , nihil de iis , quae funt agenda, 
remittere , fed faepe in ipfa laborum 
contentione , mulier quae peperit , in¬ 
fantem fublatum domum portat. Var¬ 
ro de re rnfiica lib. 2 cap. 10 p. 300: 
in Illyrico vidi praegnantem faepe, 
cum venit pariendi tempus , non longe 
ab opere difcedere, ibiqne enixam pue¬ 
rum referre, quem non peperiffe, fed 
invenijfe putes. Abiuifle vel immer» 


GHxhXeiV , farculare . Etiam Pollux lib. I 


fide illas gentes frigida aqua pueros 
recens natos, conflat inter omnes. 
Conf. praeter caeteros Ariflotelis po- 
litic. lib. 8 cap. 17 p. 899, ubi de Cel¬ 
tis, fed philolophum non folos Gallos, 
fed etiam Germanos intellexiffe , 
monuit iam Cluverus. Nec defunt 
exempla recentiora mulierum, quae 
line dolore pariunt, et a partu illico 
ad conluetos labores redeunt. Conf. 
Pifo hifi. nat. et ?ned. lib. I pag. 13. 
Rclation of two voyages to New Eng- 
land by I. Ioflelyn p. 127. Defcription 
de la nouvelle France vol. 3 p. 288- 
France antartique par Thevet p. 79, 
Egede gamle Groenland p. 81 . SllqCa 
ntetne Slcifcn vol. 18 pag. 103. Bos- 
mann Steife nad) ©utnea p. 153. Na- 
tural hifiory of Barbados pag. 92. 
2llgemetne C$cfd)icl)te bon dlmcrtfa vol. 
2 pag. 879. 2Uqemeine SBeltfyiffarie 
XXIII p. 143. Aegyptiorum etiam 
uxores ftatim a partu furrexiffe ac{ 
domeflica munia obeunda , auclor eft 
Aelianus hifi. auim. lib. 7 cap. 12. 
Scilicet mulieres inter gentes barba¬ 
ras duro labore exercitatae contem¬ 
nunt dolores leviores, qui mulierculas 
delicatiores debilitant et profternunt; 
deinde etiam illis plerumque partus 
fecundum naturam contingit, qui 
noftiatibus ob mollitiem , qua lan- 
guefcunt, faepius difficilior elfe fo- 
let. Conf. Halleri elementa phyjiolo- 
giae vol. 8 pag. 434. Mulieres Cel¬ 
tarum, Ligurum atque gentium iis 
affinium res domellicas agrorumque 
culturam adminillrabant. Vid. Stra¬ 
bo lib. 3 p. 250 et lib. 4 p. 301. 
lultinus lib. 44 cap. 3. Cluveri Ger- 
man. ant. pag. 133. 


Cap. 



191 


Cap. XCIV. de fluvio Arno. 


Cap. 

QoiVpOC §£ xcfj routo 7t0tqcC 
Tols A lyvcn’ (padi yocq -7tc&q uv- 
rdis 7 tcrccfJLov hvctj , cv re qsvpcc 
utgeruj pertceqov nof qs7, oo^s 
rovs 7teqctv prj oqcorSoq. 


XCIV. 

Admiratione et hoc apud Li- 
gyos (Ligures) dignum eA, quod 
fluvius quidam fertur curfu in fub- 
lime attolli, adeo ut ex oppoflto 
flantes nequeant confpici. 


Natalis de Comitibvs. 

Illud ejl etiam admirabile apud Ligures, quod apud eos fluvium 
effe dicunt, cuius unda in fublime tollitur , atque ita fluit , ut qui ul¬ 
tra fluvium funt videri non poffmt. 


Haec etiam Strabo lib. 5 pag. 340 
de fluvio Arno, qui nomen etiam 
nunc retinet, et de amne, qui Aufar 
live Aufer (hodie Serchio) vocabatur, 
quique in illum apudPifas confluebat. 
Ita enim ille : Sita efl Pifa inter duo¬ 
rum amnium Arni et Aufaris confluen- 
tes ; quorum alter a montibus Apenni- 
nis defertur ; ubi in unum confluunt ; 
alter alterius violento incurfu adeo fe 
invicem attollunt , ut , qui utrimque in 
ripis conjiftant homines , alter alterum 
conficere nequeat ; unde fubveftionem 
a mari necejfe efl difficilem fieri, avp. 
tt&govtes i’ eis tv p&iUpov , fjLsr&apl- 
fovoiv uXkifovs retis dyrmotrais etc\ 
roaovrov , dse rovs e-ttI rwv pioveuv tsev- 
roes dp.(fordpuv, fxrfl 'dr&pov vito .Jard- 
fov KoiTopxrScif. Veterem horum amni¬ 
um concurlum magna diligentia ex- 
pofuit Gio Targioni Tozzetti in Re- 
lazioni d’ alcuni viaggi fatti in diverfe 
parti della Tofe an a ; edit, fec vol 2 
pag 146 Sed rem quidem ipfam a 
noftro et Stiabone traditam, falfam 


e(Te omnino multis rationibus proba¬ 
vit Lor. Guaxzeli in diff. intorno ad 
alcuni fatti di Annibalc. Vid. Tuite 
le opere dei cav. Lorenzo Guazzeji. Pi¬ 
fa 1766. 4 vol. in 4. vol. I pag. 65. 
Quae res etfi adeo incredibilis eft, 
ut facile conficiatur, tamen verba vi¬ 
ri eruditiflimi adferibere volumus , 
cum liber non ubique obvius fit. 
“Primieramente io (limo quefto avve- 
,,nimento tanto ftraordinario, che ofo 
,,dire, che poffa impunemente negdr- 
„fi , come affatto impoffibile. Non 
„fo come poffa accadere , che le ac- 
,,que di un fiume li innalzino tanto 
,,fopra il piano dei fuo alveo , che 
,,impedifcano per la lora altezza per- 
,,pendicolare la libera corrifpondenza 
„ae i raggi vifuali, a chi e fituato 
,,fuile due rive. 'E proprieta de i 
,,fluidi, quando non fono ritenuti da 
,,i laterali impedimenti, fappianarfi, 
,,per quanto e poffibile a tenore dei le 
„leggi Idroflatiche, ed occupare in 
,,ogni parte un luogo egualmente 

jjdiftan- 


IQ2 


Cap. XCIV. de fluvio Arno» 


,,didante dal punto della coraune ten- 
,,denxfu Qui non fi paria dei Para- 
,,guai , o dei rio della Piata fiumi 
,,vadiffimi, ne i quali, a fomiglianza 
3 ,di cio che fuccede nel mare, la sferoi- 
,,dale figura della terra pofia in tanta 
jjdiltanxa impedire il paflo a quei 
uraggi, la direxione de i quali fi con- 
,,cepifca parallela alia tangente ori- 
,,xontale, o inclinata fotto di eda; 
,,fi paria dell’ Arno e dei Serchio, de 
,,i quali a badanxa e nota 1’ edenfione 
,,e la copia de Ile aeque , anche verfo 
,,la loro foc-e. Quefti due fiumi ad- 
,,unque, o erano riferrati da altri ar- 
,,gini , e grottoni alie rive, o no, 
,,Se nd , 1 ’ aeque dovevano ftenderfi 
,,in piano orixontale, ficch£ per quan- 
,,to elevate fodero per la loro copia, 
,,dovevano mantenere a . deftra nel 
,,mexxo, e a finiftra lo dedo livello, 
,,e chi ponevafi da una delle loro ri- 
„ve, doveva liberamente vedere, chi 
,,era fituato nell’ altra, non potendo- 
„fi concepire tra fpaxi si angudi, che 
„le aeque nel mexxo dell’ alveo for- 
„madero ad’ infu un piano piu alto 
,,delle rive, fenxa rinnovare i mira- 
,,coli dei Mar Rodo , e dei Giordnno 
„fopra le ordinarie leggi della Natu¬ 
ra ; fe poi detti fiumi erano circon- 
5,dati da argini piu alti de i campi 
,,adiacenti, chi era nel piano de i 
„campi fara dato impedito di vedere 
,,dad’ altra riva, non gia dad’ altexxa 
,,dell’ aequa, ma da quella degli ar- 
„gini , anche quando i detti fiumi 


,,dati fodero dei tutto afeiutti. Se 
,,poi faliva fu 11’ argine , 1’ aeque in- 
,,termedie, non potevano certamente 
,,impedirgli la vida dell’ altra riva 
„come che in ogni puhto fempre piCi 
„bada della direzione de i fuoi fguar- 
,,di. Avranno dunque creduto una 
,,tal cofa Aridotile , e Strabone ? 
,,Aridotile , veramente era filofofo ; 
,,tna chi fd fe fi pofe ad efaminare 
,,il racconto di un avvenimento, che 
,,fuccedeva in paefe da lui tanto lon- 
,,tano? Egli poi non dice di credere, 
,,che cio fuccedede , ne altro argo- 
,,mento riporta, che 1’ autorita de i 
,,relatori-, ed e noto di piu agli eru- 
,,diti, che il libro de inirab. aufcul. 
„non S ficuro parto di Aridotele, on- 
,,de li pu6 francamente negare, che 
,,un filofofo si rinomato, predade fe- 
,,de a fimil novella. Strabone poi, 
,,come meno fifico 1’ avera facilmente 
,,creduto, si per averla letta nel libro 
,,attribuito ad Aridotele, si per non 
,,averla dimata tanto impodibile quan- 
,,to la favoletta raccontata da i Pifa- 
,,ni dei patto fatto tra 1 ’ Arno ed il 
,,Serchio la prima volta, che fi uni- 
,,rono inlieme , di non fommergere 
,,Piia.” — Ceterum his adiicere li¬ 
ceat , quod monuit iain Cluverus in 
Italia antiqua lib. 2 cap. 2. p- 462, 
nimirum neque Rutilium, qui omnes 
res memorabiles in itinere fuo per 
idam regionem v. 566 fedulo per- 
fcripfit, hac de re quidquam coimne- 
morafle. 


Cap, 


CAP. XCV. DE FERRO PopvLONIENSI. 


293 


Cap. 

Er % ry T vggrjvlct ksysr&j ns 
vyjtrcs 1 Aldrdheioc oyofjtc&goftevt }, iv 

7J §K TOV C6VTGV fXSTdkkov 7 tqoTS- 

qov pev %«AxcV dqvaasTo , ej£ ov 
(poccri 7rdvTo& Ke^ockxevfAWoc Ttaf 
dvTois stvccf, e7ieiTc6 pyjrJTi ivqlcr- 
KeaSctf %qovov HiekSovTos ttoA- 
A ov , (pc&vrivoLj £K TOV dvTOV fXS - 
rcckkov (rtiriqov 5 oj vvv en %qoov- 
TUI T Vg§*lV0l , 01 TO KOikoV/ASVOV 
Ilo7Sk00VlOV CtKOVVTeS, 


XCV. 

In Hetruria ferunt infulam es- 
fe, quam Aetlxaliam hodie vocant, 
in qua aerifodina efl , unde aes 
eruitur, omne fcilicet illud, ex 
quo ifihic aerea vafa conflantur; 
deficere autem, nec reddere quic- 
quam aliquamdiu, ceterum tem¬ 
porum procurfu, non aes, ut an¬ 
te , fed ferrum provenire , id 
nempe quo etiamnum utuntur, 
Poplonium incolae vocant. 


Natalis de Comitibvs. 

Infula quaedam Thalia nomine apud Tyrrhenos ejfe dicitur , in 
qua ex eadem metalli fodina prius aes excavabatur , ex quo omnia 
aerea vafa apud illos facta effe dicunt, pojlea non amplius aes fuit 
inventum. Mox longo temporis fpatio ex eadem fodina excavatum 
fuit ferrum , quo nunc etiam utuntur Tyrrheni , quod Poparvum in¬ 
colae appellant „ 


A lAdXeix’} Vulgatae editiones hoc in loco habent 0 ccAfi(«; at infra cap. 113 
AtyiCcXeia ; corrupte, ut monuit Petrus Vitior, var. lett. lib. 32 cap. 23. Stephanus 
Byz. hanc Tyrrhenorum infulam triplici modo nominatam tradit: Ai 3 fx? 0 ]V } AlAxk&iaV 
et AtAuXixv , Latinis Ilva dicitur. Sylb. 

ftipuatreroj Cod. vindobon. OpVGOSTCl]. I. B. 

TTccp’ dvTQ?g~\ alii TTOtp’ dvrov t fed re&ius dvT0?Gi ut interpres quoque ver¬ 
tit iflic* Sylb. 

Bb 




m 


Capvt XCV. 


T[oir\(x)VlOV~\ Vulgatae editiones habent TlcoirxVlOU (fic etiam codex Vindob.), 
itidem<]ue interpres; ego Vi&orium fequi malui. Sylb. Errorem praebuit interpres 
ferrum, vertens, provenire, id nempe quo etiamnum utuntur, Poplonium incolae vocant, 
ut vel ipfe Bochartus tradat Can. I, 33 P* 64 7 ^ oc nomen ferri effe in Aethalia , cum fit 
nomen urbis fatis notae, de qua vid. de Pinedo ad Stephanum. N I C. 

unde aes eruitur ] unde olim aes erutum fit. 


conflantur ] funt conflata : poflea aut 

provenire] provenijfe, id nempe quo 
fortium incolentes. N x C. 

T vppijvix, Romanis Tyrrhenia feu 
Turrhenia et Etruria , eft regio, quae 
a Marea fluvio, Liguriae tine, ad 
Tiberim usque patet. Aethalia Grae¬ 
cis eft infula, quae olim Ilva vocaba¬ 
tur, hodie vulgo Elba , de qua vid. 
Cluveri Italia antiqua pag. 502 et 
Dempfteri Etruria regalis vol. 2. p. 
228 - Plin. lib. 3 cap. 6 : Ilva, a Grae¬ 
cis Aethalia ditta. Haec infula ob 
ferri metalla, quibus etiam nunc ab¬ 
undat, iam olim celebris fuit. Pli¬ 
nius 1. c. atque lib. 34 cap. 14: fer¬ 
ri metalla ubique 'proyemodum refe¬ 
riuntur , quiffe infula etiam Italiae 
Ilva gignente. Virgilius Aen. 10 v. 
I74: Infula , inexhauflis chalybum ge- 
nerofa metallis. Conf. Sil. Ital. lib. 

8; Solinus cap. 3 et Rutilii itinera¬ 
rium v. 351: Occurrit chalybum me¬ 
morabilis Ilva metallis. Strabo lib. 5 
p. 343 auctor eft, in Aethalia loca, 
unde metalla eruta funt, rurlus lon¬ 
go temporis tractu impleri, rx opi/y- 
/xxtx ocvx-rrhipovtj%aj itxhv rtp xpovcp 
rx u,trci?i\&uSdvTx. Atque Servius 
ad locum Virgilii iam excitatum ita: 
Plinius fecundus dicit: cum in aliis 
regionibus effo/fs metallis terrae Jint 
vacuae , apud Ilvam hoc ejfe mirum , 
quod fablata renafeuntur , et rurfus de 


nn defecijfe, nec reddidijfe quicquam. 
etiam nunc utuntur Tyrrheni, urbem Popn- 


eisdem locis effodiuntur. Sed haec 
verba in libro Plinii hodie defideran- 
tur; neque Servii in laudandis aucto¬ 
ribus fatis eft explorata fides. Nofter 
quidem Ariftoteles rem paulo aliter 
notavit. Neque enim dicit renafei 
metalla, fed in infula antiquiori tem¬ 
pore erutum efle aes, quod tandem 
defecifle ; poftea fatis longo intervallo 
ferrum ibi efle repertum atque effos- 
fum. Haec relatio omnis comproba¬ 
tur a recentioribus , qui infulam per¬ 
agrarunt, cum et Koeftlin et Pini 
cupri mineras locumque , ubi olim 
effoflae videntur, invenerunt. Vid. 
Lettres fur l’ hifioire natnrelle de l' isle 
d 1 Elbe far C. H. Koeftlin. Vienne 
I78o. 8 P- 14. Offervazioni minera- 
logicke fu la miniera di ferro di Rio 
edaltre farti dell’ ifola d’ Elba di Erm. 
Pini 1777. 8 cuius interpretatio ger- 
manica prodiit Halae »780. 8 P a g-73« 
Neque vulgus hodie non credit, re¬ 
nafei metalla ferraria in Elba ; vid. 
Koeftlin p. 73 et potiflimuin Pini 
pag. 41, qui contra Coudray , ferrum 
renafei contendentem, erudite difpu- 
tat et exponit quid huic fabulae ori¬ 
ginem dederit. Conf. Memoire fur 
la maniere dont on extrait en Corfe le 
fer de la mine d ’ Elbe. Par Tronfon 



DE FERRO POPVLONIENSI. 


du Coudray. 1775. 8. Jfto ferro , 
quod Aethalia fert , utuntur , inquit 
nofter, qui Populonium inhabitant , 
quae verba uterque interpres falfo 
reddidit. Elo-trXceviov , Populonium , 
Tyrrhenarum oppidum, quod Virgi- 
lio Populonia , et Livio Populonii plu¬ 
rali numero, uti pleraque Etruriae 
oppida apud Latinos , dicitur. Hu¬ 
ius urbis hiftoriam diligenter admo¬ 
dum fubtexuit G. Targioni Tozzet- 
ti in Relazioni d ’ alcune viaggi fatti 
in Tofcana vol. 4 pag. 258- Quae¬ 
dam quoque lectu digna difputavit de 
eadein Mazzocchi in diHT de Tyrrhe¬ 
norum origine , inferta vol. tertio 
commentationum Academiae Etrufcae , 
quae Cordonae efi , pag. 6l ; itemque 
Dempfterus 1 . c. vol. 2 p. 56. Conf. 
quoque ^ujal^e jur algeinetnett &Belt= 
^ifiorte vol. 3, 2. p. 60 et 68- Se¬ 
cundum Strabonem ferri metallum 
non excoquebatur in ipfa infula Ae¬ 
thalia , fed transferebatur in conti¬ 
nentem , et Populonii cogebatur in 
ftricturas; lib. <; p. 342. Eadem tra- 
didilfe Varro dicitur Servio, qui 1 . c. 
Varro , inquit, nafci quidem illic fer¬ 
rum , Jed in Jlritturam non pojfe cogi , 

Cap. 

Est $£ tlS £V T vgfavlcc 7 to\lS 
OivciQtoi y.xAovptevp , pv v7ieq$o- 
Ky (pucr)v c^vqoiv s]voij. iv 7 
fxsay clvri t 7 A o(pos Iftv v\ptjhos 

TftCCKOVTX SOcSlOVS ClVC,0 , 

x&f y.xrco vRrjv TrxvTo^ctTrij 


I9T 

niji transveElum in Populoniam Tus¬ 
ciae civitatem , ipji infulae vicinam. 
Cafaubonus iam ad Strabonem nota¬ 
vit, verbum GvkXnrxlv&sScij non elfe 
liquari, fed cogi in ftricturam, quam¬ 
quam inl^r hoc ac illud non magnum 
interfit difcrimen. Neque noftra ae¬ 
tate minerae ferri excoquuntur in in¬ 
fula, non folum ob ligni, fed etiam 
ob aquae penuriam , ad rotas machi¬ 
narum exercendas neceffariae. At¬ 
tamen funt fane excocta metalla an¬ 
tiquiori tempore in ipfa infula. Cui 
rei indicio funt fcoriarum acervi ad¬ 
huc reliqui, quos cognoverunt et Pi¬ 
ni p, 37 et Koeftlin p. 75. Videtur 
igitur infula habuifle quondam filvam, 
quam fortafle furni abfumferunt. 
Aquam vero metallici veteres non 
magnopere defiderabant, nondum in¬ 
ventis machinis , quarum rotae hodie 
ab impetu fluminis percutiuntur et 
circumaguntur. Sic ob Ilvae vici¬ 
niam Populonienfes ferro divites fue¬ 
runt, qui, cum Etruriae populi, pro 
fuis quisque facultatibus, Scipionem 
confulem adiuturos polliciti erant , 
ferrum dederunt, auftore Livio lib. 
28 cap. 45. 

XCVI. 

Ia Hetruria urbem ferunt, 
quam Oenaream vocant , fupra 
modum munitam efie; quippe 
cuius medium tumulus occupat 
ad triginta /Udiorum altitudinem 
furgens, et omnigena materie et 
b 2 aquis 


Capvt XCV l 


i $-6 

vjccroc. (po@cvpevovs ovv rovs ivoi- 
xovvrocs A eyovaiy /.ir\ ns rvqocv- 
vos yevtircq , mqofeocaldoy dvrdv 
Tovs sk rdv cny.sTojv rX.evSeqcopl- 

N *? 3/ > rs, 

VCV£' OVTCl Ct^CVGlV (XVTOOV y 

neor evioivTov j d?\7\ovs dvTf/.tx* 
&AoCVTUj TOIOVTOVS. 


aquis abundans. Vnde metuens 
libi a tyrannide populus, fervos 
mauumilTos fummae rerum in an¬ 
num praeficit, quo evoluto alios 
eiusdem fortis furrogat. 


Natalis de Comitibvs. 

Ejl civitas quaedam in Tyrrhenia Anarea nuncupata , quam 
egregie munitam effe dicunt , cuius in medio collis ejl perarduus , qui 
ad triginta Jladiorum altitudinem confurgit , habetque filvam multi¬ 
plicem et aquas. Cum timeant igitur incolae ne quis tyrannus efficia¬ 
tur, praeficiunt familiares libertate donatos , qui ipfn praefurit per 
anni fpatium , et fic mox alios illis praeficiunt. 


Chvxpix'] Victorias legit OvXxrdppx. SYLB. Apud Steplianum, liuc pro¬ 
vocantem, eft Q’ivx. Quod vero Berkelins Cluverium affirmat eius mentionem non 
fccifie, errat. Nimirum Ital. ant. p. 513 OvoXxtdpx 7 Volat erra ei vera feriptura vide» 
tur. Rationes non improbabiles ex eo ipfo cognofcantur. Idem iam Vi&orio placuit. 
NIC. 

rjv vTep/SoXy] Quidam codices habent hx.J’ VTCepfioXrjv. Sylb. 

KCq 3 iXTUO vXlJV TTxVTcSxiry ] HXTlti abeft a quibusdam editionibus. Conve¬ 
nientius fortafle nominandi cafu legeris i/Xrj TTXVTO^XTTrj. SYLB. Codex Vindobon. 
habet j ictj vXtjv TCxvroSxTtrjV. I. B. 

Tpoi^xG^dj ] Victorius legit active ‘TtpoisxVilj. Sylb. Corf. Vindob. TTpog 
KTxtrSfcq. I. B. 

roiovTovc 3 Hoc exprimit etiam interpres: alios eiusdem fortis [arrogant; alio- 
qui maluerit fortaffe aliquis Tovrois. Syle. 

et ommgeua] et ima fui parte omnigena. — NlC,- 


Haee 


DE URBE OENAREA. 


197 


Haec verba penitus defcripta funt 
a Stephano byz. fed cui urbs non 
O ivxpfa, fed O 'ivx dicitur. Ibi quo¬ 
que e noftro refcribendum efl: o%vp« 
pro i^vpoi-, quod notavit iani Holfte- 
nius. Quaenam fuerit civitas , aut 
quo auctore coeperit delieritve, non 
fatis confiat; complures tamen cre¬ 
dunt, intelligi Volaterram, urbem 
celeberrimam , et legendum effe 
OvoXuripa, , quod nomen defcriben- 
tium incuria corruptum videatur. 


Optime etiam quae hic leguntur» 
conveniunt cum iis, quae de Volater¬ 
rae litu et colle celfo, in quo arx fuit, 
tradidit Strabo lib. 5 p. 154. Neleio, 
an quisdam alius feriptor de mirabili 
rempublicam aaminiftrandi modo, 
quod Volaterrani fervos manumittere 
quotannis folerent, qui fummae re¬ 
rum per annum praeeflent, mentio¬ 
nem fecerit. Conf. Dempfteri Etru¬ 
ria regalis vol. 2 p. 145, 280 et Clu- 
veri Italia p. 513, et Petrus Vi&orius» 


Cap. 

Ev ry K vfxy ry 7iefi rrjv Iroc- 
A tetv fieUvuToq Tis, oos eoius, Bd- 
A ccjjtos Kotrdysios Ei/ 3 -jXXrjs- rr\s 
"XjQYifTfJLoXoycv' rjv TroXv^oviooTci- 
Tyv ysvofjihrjv, 7rocgSevov fiioopsl- 

VOOf (po&uiv , ClHTOiV (ASV EgvSgxtxv , 
£ 7 to rivoov $e rrjv ItccAIc&v kcctci - 
Y.OVVTOOV , K VfJtCitOiV 1 V7,TO <5f TIVOOV 
'Me?\ot%$oiivc6v Y.oiXovfAsvrjv. rov- 
rov c)e rov tc7Tov A sysroo/ uvgievea- 
3 otj v7.ro AevKxfiiMV, 


XCVII. 

In Cuma circa oram Italiae 
ferunt thalamum fubterraneum 
Sibyllae fatidicae effe, eius fcili- 
cet, quae aetate quamlibet pro- 
vedta virginitatem fervaffe impol¬ 
lutam traditur. Erythraea fuit 
haec, fed a quibusdam Italiae in¬ 
colis Cumana , ab aliis vero 
Melachraena nuncupatur. Locum 
hunc a Leucadiis occupatum aiunt. 


Natalis de Comitibvs. 

Thalamus quidam fubterraneus in Cuma Italiae civitate oflen - 
ditur fibyllae fatidicae, quam diutijjime virginem extitiffe aiunt, quae 
cum fit Erythraea ab aliis Italiam incolentibus Cumaea dicitur , ab 
aliis Melachrena. Hic locus fub Leucadum imperio effe fertur. 

Bb 3 ‘jcoXv- 


198 


Cap. XCVII. de Sibylla Cumana. 


ir‘oA.v%povLCOTocT}]v'] Mille annis vlxifTe fertur. Vid. Gallaeus p. Il6. NIC. 

E ptlSfpulocv'] Erythris, quae una ex duodecim Ioniae urbibus eft, in peninfula 
fka, orta putabatur. Qua reli&a Cumas venifle dicitur- Vade eadem Cumaea et Cu¬ 
matia audit. Vid. Gallaeus p. 117. Erythraei apud Paufan. Phoc. c. 12 p. 827 civem 
fuam Herophilen appellant. Aliorum teltimonia apud Gallaeum p. 113 videantur. N 1 C. 

HXT 01 K 0 VVTWV ] Cod. Vindob. 01 H 0 VVTUV. 

M eXoc^foavxv] Mshx^pxiyxv habet etiam interpres. Suidas Sibyllam Cu¬ 
manam nominatam fcribit Amaltheam et Herophilen. Svlb, Optimi codices MeAa* 
%pXlVCiV J at du Vallius M shxy^pxivxv dedit. N I C. 

A£VX«d/«J'] Re&ius fortaffe Aevzxvwv, Lucanorum . Leucadii enim longius 


a Cumis abfunt. Svlb. 

Iu Cuma] Cumis ojlendunt — —- 

Kv/xiu Latinis plerumque numero 
plurali Cumae, urbs Campaniae, cu¬ 
ius in hiftoria exponenda multus eft 
Cluverus Ital. antiq. pag. 1102. E 
verbis veterum a viro dodiftimo col- 
lettis facile cognofcitur , duo diverfa 
Sibyllae antra commemorari a poetis; 
alterum quod ad ipfam erat urbem 
Cumas, ex quo de rebus futuris va¬ 
ticinabatur Aeneae; alterum ad la¬ 
cum Avernum quod ianua credeba¬ 
tur orci Ariftoteles nudor eft, hanc 
Sibyllam oriundam Erythris , Aliae 
civitate, non longe a Chio, vocatam 
efle ab Italis Kv fixixv , quoniam Cu¬ 
mis commorata eft ibique futura prae¬ 
dixit haec longaeva facerdos. Verum 
operae pretium eft de hoc nomine 
conferre quae viri eruditi annotarunt 
ad Gratii cynegeticon v. 35. in Scrip¬ 
toribus venaticis et bucolicis , editis 
Lugduni 1728. 4 P- 24. Quod no- 
fter vocat Srbthx/xov zxrxysioy , vocat 
Solinus cap. 3 p. 10 faceUum, Eft 


Sibyllae fatidicae, quae aetate ~ — NIC. 

enim 3 oi\xfiog et Graecis et Latinis 
non raro locus, ubi aliquis habitare 
confuevit, etiam fandior et interior 
templi locus. De antro, quod hodie 
Sibyllae fuifte vulgo creditur , vid. 
Blainville iKeifcn vol. 3 p. 393. Ser¬ 
vius ad Virgilium unam e Sibyllis 
nominat Maltheam , Tibullus Amal¬ 
theam , quod nomen Sibyllae Cuma¬ 
nae fuifte docet Suidas Num ex 
liis nominibus fadum eft nomen, quod 
hic habemus? — Verum nulla mihi 
res cum Sibyllis, quarum notitiae 
qui aliquam aviditatem habent, eos 
oportet adire Fabricii bibliothecam 
Graec. vol. 1 pag. 167 - 531. S. Gal- 
laei diJJ. de Sibyllis. Amftel. 1688. 
4 pag. 99. Petiti de Sibylla libros 
tres , Lipiiae 1686. 8 S lit>. 2 cap. 9. 
p. 21 r. atque Baniers ©ottevlehre I 
pag. 748 caet. Unum modo adiicia- 
mus, Ariftotelem de Sibylla huius- 
que vaticiniis mentionem fecifte etiam 
in Problem , fed. 30 prob. I. 

Cap. 


199 


Cap. XCVIII. de fluvio Ceto. 


Cap. 

* 

E Ivctf $s Xsyovciv iv ixelvois 
reis t'o7sois 7tsfl riqv Ku/uyjv mo- 

TOifJLOV TtVCt K STOV OVO/UOC^OfASVOV' 

iis ov (potat to tjji@)\Y]§h irqoorov 
7T?(?l(pve<T3-<XI , Hgtj tsKos Ct7ToKt- 
SovaSctf. 


XCVIII. 

Porro circa Cumam fluvium 
efle inquiunt (Cetes ab ipfis ap¬ 
pellatur); in quem iatfla quae¬ 
cunque fuerint, enafeantur , ac 
poflremo in lapidem indurefeant 


Natalis de Comitibvs. 

Ibi iuxta Cumam fluvium quendam Cetum vocatum efle aiunt , 
in quod res iniectas primum pullulare inquiunt , ac demum in lapides 
converti. 


KsroV"] Olim feriptum erat MxxeTTTXV. Steph, Interpres legit Kiftjv , 
Cetes ab ipfis appellatur. Quosdam codices M.ocHdmroiv habere , teftatur Henr. Stepha- 
nus. Syle. Eum efle, quem alii Silarum vocant, ISochart. Phal. 3, 5 P-I80 cenfet. 
Aliorum eadem de re teftimonia apud Cluverium Ital. ant. p. 1253 extant. Sed idem 
tamen incolas hoc pernegare affirmat, N1C. Codex Vindobonenfis primitus habuit 
xxxdsntxv pro M XxdXTXV (quae eft varia leftio ad oram editionis adnotata pro 
Kstou ), fed duabus 'primis litteris xx iinea perpendiculari fe&is a recentiori manu, re¬ 
liquum corre&um eft in KeroV. I. B. 

enafeantur ] primo materia quadam obducantur. N I C. 


Cluverus Ital antiq. p. 1253 enar¬ 
rat, fe, quando per Campaniam per¬ 
egrinatus eftet, audivifTe incolas ne¬ 
gantes, efte iltic fluvium eius indolis, 
quam nofter commemoravit. Sed res 
neque incredibilis, neque eximia eft. 
Namque facile apparet, fermonem 
efle de aqua tophacea, cuius naturam 
expofuerunt Wallerius in Hydrologia 
edit German p. 60 et F A Cartheu- 
fer in rudimentis hycirologiae fijftema- 


ticae pag. 23. Huius generis aquae 
virgulta, folia, ligna immerfa lapideo 
cortice obducunt , ita ut tandem , 
poftquam quidquid vegetabile fuit, 
putredine confumtum eft, tota res in 
lapidem abiifte videatur. Particulae 
calcariae, quae aquae infunt, paula- 
tim ad res immerfas fubfldent, ut 
crufta lapidea circa eas enata videatur, 
quod Ariftoteles verbo TrepipveG^ctj 
fignificavit, cuius vim interpretes non 

adfe- 


200 


Capvt XCIX. 


adfecuti videntur. Talem aquam to¬ 
phaceam complures audores veteres 
notarunt; e. gv. Plinius lib. 2 cap. 
103 p. 120. Vitruvius lib. 8 cap. 
3 p. 255. Ovidius met. 15, 313. 
Seneca quacfl. nat. lib. 3 cap. 20 p. 
732, qui rem fatis bene expofuit. 
Aqua, inquiens , fi J'olidum tetigit, 
haeret et affigitur. Inde cji , quod res 
abieElae in eundem lacum , lapideae 
fubinde extrahuntur. Ouod in Italia 
quibusdam locis evenit , five virgam , 
Jive frondem demerferis , lapidem pojt 
paucos dies extrahis. Circumfunditur 
enim corpori limus , allinitur que paul- 
latim. Strabo lib. 13 p. 933 , 934. 
De Silaro fluvio in conficio Campa¬ 
niae et Lucaniae Silius Ital. lib. 8: 

Nunc Silarus quos nutrit aquis , quo 
gurgite tradunt 

Cap. 

AAk ivSevet roo 'ZvQotqlry (po&- 
c) Ko&rcccKevoccrB-qvcq 'i^dnov rot- 
ovtov rij 7 rohvTe\?t<%, ooqe 7i%o- 
TiSeoSotj clvro e7i) r# iv Ac&vj- 
vlco Troivqyvgei rqs H^ct? , hs r,v 
OV}Jl7tO0SVOVTOtj 7Iclv7££ iTCCAlWTOj’ 
Tojv TS ^siKWpthoov paxKiqoi 7Totv- 
Tuv syjeIvo 3 r ctvjuu£ca$af. ov (pocat 
Kv^iSvaavTix A tovvtncv rov 7 tqscr- 
ftvTs^cv ccTrcucoSotj Koc^yqqoQvlois 
iv.otTov >{ctf smoen tuAccvtocv. qv 
i’ duro j/,sv .«A ovgyh, ra> psyttyei 


Duritiem lapidum merfis iuolefeere 
ramis. 

De eodem fluvio eadem Strabo lib. 5 
P* 38?.^ 

Difficilior quaeflio de fluvio Ceto, 
qui interpreti Cetes feribitur, num 
fit idem Silarus. Cluverus dubitat, 
an nomen recte feriptum fit. Sed 
funt alii, qui ex eodem nomine con- 
iedurns duxerunt, non valde proba¬ 
biles ; eos dico, qui primos Italiae 
incolas oriundos a Kittim , Iavani fi¬ 
lio , ftatuunt. Ifti in rem fuam con¬ 
vertunt non folum nomen fluvii Ceti, 
fed etiam nomen urbis Latii veteris, 
quae a Dionyfio Halicar. vocatur Ke- 
tea; utuntur etiam auctoritate Suidae, 
cui primi Latii incolae Cetii dicun¬ 
tur. Qua de fententia conf. Sflgcs 
meine 2£eltt;ijlprie vol. 10 pag, 34« 

XCIX. 

Alcistheni Sybaritae vejflem 
tradunt tanta magnificentia con- 
fedam efTe, ut cum in Laciniae 
Iunonis panegyri, ad quam tota 
confluere folet Italia, propoluis- 
fet fpedandam, omnium oculos 
a reliquis in fe converterit. Hanc 
aiunt Carthaginienfibus emptam 
a Dionyfio feniore tum regnante, 
centum viginti talentorum pretio. 
Purpurea erat tota , amplitudine 
quindecim cubitorum, ( [utrimque ) 

animal» 


DE VESTE AlCISTHENIS. 


201 


7tevreK0tlhKC67F¥l%V , ix.ctTt'gooSev 
$ielh.y]7TTo fyolllois ivv<pxap£- 
vois , ctvooSsv pev Eovcroic , Koltc»)- 

&EP C$? nocuis' OiVCC fXE(T0V $8 Y\V 

Zsvs , Hfctf, ©t/x/s 1 , ASrjvoc, A7roA- 
A(wi', A (Pqo^lrrj. 7tccqoi de ty.ccrsqov 
7tlqocs AA y.kt§evy\s v\v , eKUTsqco- 
Sev d"c Zv{3<xqic. 


animalculis intertextis difiinda, fu- 
perne quidem Sufis, inferne vero 
Perficis (Perfis). In medio au¬ 
tem Iupiter, luno, Themis, Mi¬ 
nerva, Apollo, Venus, elucebant, 
ad latera Antisthenes , utrimque 
autem Sybaris. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama ejl ab Alcisthene Sybarita tantae magnificentiae vefiem 
confeHam fuiffe , ut eam in Iunonis Laciniae conventu propofuerit , 
ad quam confluxerunt omnes Itali , ac praeter omnium quae ofienta- 
bantur , maxime illius detinebantur admiratione , cuius pretium Car - 
thaginienfibus Dionyfius fenior centum ac viginti talenta tradidit. 
Erat ipfa quidem vefiis purpurea magnitudine quindecim ulnarum; 
quae ex utraque parte animalia habebat intertexta , fuperius Sufa , in¬ 
ferius Per fas; in medio Iupiter , luno , Themis , Pallas , Apollo , 
Venus; ac in utraque extremitate Antisthenes aderat, Sybarisque 
utrimque. 


AA XtixSei/fit] Pro AXmcJevei fcriptum erat AA Klfidvet. Mam Ieftionem fi 
retineas, nimirum et infra, pro AvTl^dvrjg itidem AXiit(j$dv7]g legendum fuerit. 
Steph. Codex Vindobon. AXuty-dvei. I. B. 

Tjj£ Hpas] Abeft in illo Codice. 

AXuKT^duTjg^ tfing- t?t Stephan. lioc loco habent AvTiG^dvYjg , et initio hifto.- 
riae AXmvSfdver, itidernque interpres. Leoniceni et Camotii editio utrobique Alcisthe* 
nem vocat. Henr. Stephanus etiam tertiam leftionem adnotat, AA} ittxdv&l. Syle, 
Cod. Vind. AvTiG§dvi\q jjjv , ii/3fev euoiTdpou tik 'E.vfioipiq. I, B. 


Ce 


con 


203 


Capvt C. 


ut in Laciniae Iunonis panegyri, ad quam tota confluere 
omnium oculos a reliquis in fi converteret. Qua potitum 
Cdrthaginienfibus centum 'viginti talentis vendidijfe traditur 


ecmfeftam efle, ut cum] 
filet Italiafi celanda propofita , 

Dionyfium feniorein, eam 
N x C;. 

elucebant] eratit, 

Sybaris urbs Graeciae magnae , 
accurata atque ambitiofa luxuria no¬ 
tabilis. Vertes Sybaritaruqi fiumtuo- 
fas notavit inter alios Maximus Ty¬ 
rius in libro : quis jit philofopkiae ji- 
nis. Plutnrchus in VII fapientum con¬ 
vivio p. 147 ; Sybaritae feruntur toto 
ante anno mulieres invitare folit i , ut 
eis liceret per otium veftibus auro que 
ornatis ad c oenam venire. Lacinium, 
■promontorium et urbs Calabriae, ubi 
templum, urbe nobilius Laciniae Iu¬ 
nonis erat, fanclum omnibus circa 
populis, et inclitum etiam divitiis, 
quas recenfent Livius lib. 24 cap. 3 
et Strabo lib. 6. Conf. Servius ad 
Virg. Aen. 3, 5.5,2; Dionyfius de Jitu 
orbis .37 2 et ibi fcholiartes. Banier 
®>6ttei‘lcf;fC 3 p. 160, Hirtoria-m de 

Cap, 

Ileo) T¥jv txxfuv rr)v luTTvyloiv 

\ : 7 t y 'c' r f} 

ipciGiV ex rivos tctTcO, ev 0: eruvfpq 
ysfeaStij (oos pi.v&cXcyovriv') Hgcx- 
xXe 7 TTfcs yiyccvrcos ptocyrs , $s 7 v 

l% 60 goc TTcAuV, HCtf TOiOVTOV 00^8 
$'iot 70 ! 3 ocfics ryjs oafxriS ciTtXcvv 
flVCCf TVJV KCCTCC TOV T 0 71 ov Bc&- 

Kxcatxv. A eycv<ri $e , - 77cAA«%ou 


panno ifto mirabili Alcisthems, noftii 
auctoris verbis retulit etiam Athe¬ 
naeus- cieiptK lib. 12 cap. tr. p. 541, 
qui addidit haec: izo-pe? d'n nctj Flc/J- 

{JLWV Tt&pl CIUTOV &V T& &7TiypCl(pOpCBVta 

7 repi tScv bv Kxp^rjSovi -KBitXoov. Men¬ 
tionem eius fecit Polemon in libro , qui 
infer ibit ur : De Carthaginis peplis* 
Sed num veftimenti, an Alcisthenis 
mentionem iniecerit Polemon y non 
liquet: Ceterum vertimenta figuris 

animalium intertextis decorata com¬ 
memorantur iam ab Homero ; exem¬ 
pli gratia indico veftitum Ulyflis ad 
Troiam abeuntis Odijf. lib. 19. Conf. 
Valef. ad Ammian. Marcell. p 26. a, 
Salmafius ad Hijior. Aug. voh 2 p. 
300 Keiskius ad Ceremoniale aula? 
Byzantinae p. 70. a, 

C. 

Circa Tapygiam promonto* 
rium, ubi inter Herculea) Gigan- 
tesque depugnatum fabulae tefhm- 
tur, fontem effe tradunt , qui 
cruore deiluens ea parte mare in¬ 
navigabile reddat foetoris gravita- 
te. Ferunt et pafiim etramnum 
in Italia Herculis manumenta 

exlla- 


DE FONTE FOETIDO. 20^ 


rqs JrotXlc&s Hf oivXeovs elvotf rroX- exftare, iuxta vias, quas ille tran- 
Xcl fj.vYifAoavvcc, iv Totis c$ois pts fivit. 

SKsivos eTTogevSyj. 

Natalis de Comitibvs. 

Ad Iapygiae promontorium in ioco quodam pugnam accidijje 
fabulantur et ab Hercule contra gigantes fuijjfe commijfam , atque tan¬ 
tam inde faniem talemque ejfuxiffe , ut ob motejliam eius odoris ma¬ 
re ibi non fit navibus pervium. Dicunt praeterea multis in locis Ita¬ 
liae multa Herculis monumenta in viis reperiri , per quas ille profe - 
Btus ejl. 

Trjv ctKpxv ] Nota hic et paulo poft cap. Io 2 uxpxv lotTVytocV', at infra cap. 
121 OMpx T7JQ AlHsklxg \ quae variatio elt etiam apud Dionyfium Halicar. prius Io* 
Ruendi genus 9, 41 et io, 21; poftenus 41, 26- Sylb. 

promontorium, ubi] ex loco quodam , — —- — ichor fluere tanta, topia dicitur, 
ut ea parte mare innavigabile fit - N I C. 


Iapygium promontorium in Cala¬ 
bria, idem quod Sallentinum, hodie 
accolis vulgo dictum Capo di S. Ala¬ 
ria di Leuca , ab oppido , quod adia- 
cet. Axpxv lcarvyitxv vocarunt Thu¬ 
cydides lib. 6 . Ptolemaeus lib. 3 
cap. 1, atque inter Latinos Plinius 
hb. 3 cap. 10 p. 166 et Solinus 
Acran Iapygiam icripferunt. Conf. 
Cluveri Italia p. 1239. Fontis foe¬ 
tentis aquae meminit etiam Strabo 
lib. 6 p. 430, ubi de Leuca loquitur, 
affertque foetoris eandem caudam. 
Nofter quidem !%wpx dixit, Straboni 
autem 7 njyrj dvtruSovg vixrog feribi- 
tur. Hac de pugna Herculis cum 
Gigantibus et de loco , ubi ea acci* 


diHe fertur, multa collegit Natalis 
Comes in mythologia lib. 6 cap. 2C 
p. 641. Liceat fufpicari , aquam 
ochra martiali tin&am et fuiphure 
feu fulphuris hepate commixtam fa¬ 
bulae praebuiffe originem. Sunt ve¬ 
ro etiam lacus, quorum aqua lubin- 
de rubefeit materia quadam vegeta¬ 
bili fubtili. Exemplo eft lacus Straus- 
fee , prope urbem Brandenburgicam t 
quae Strausberg dicitur, de quo dis¬ 
putavit Achard tn < 2 f?emifd> s 
fcliett ©ctyriften et in Jpi)Iortfcl)en 25et)s 
traqen btc ^mifftfd)ett ©tnaten be* 
treffenb. Vol. 2 P. 2 p. 365. Aliud 
exemplum habes tn (E()etnifd)en S i(nnas 
Ictt 1784 P* 513 » et in Mifcellaneis 
Cc 7, Bersf 


204 


Cap. Cl. de Hercvlis vestigiis. 


Berolinenjibus. Contin. 2. p. 49-64. 
Fabulam ei fimilem, quam nofter tra¬ 
didit, attigit etiam Paufanias IV cap. 
35 P- 37 ° '• £ocvS 6 v de vScop , ovSdv 
ri ciiroddov tt\v xP° Ky £‘P-u 7 oq, Kfipu!- 


wv vj yy\ TTupixercq ttpoc I ovify nto\et. 
Quo in fonte Perfeum interempto ce¬ 
to, cui Cephei filia fuerat expolita, 
cruorem abluifle, fabulabantur in¬ 
digenae. 


Cap. 

nxv^ouloiv ryjs \ct7rvylcts 
)'X V V tcu fyeou SstKVvTOf , i(p cc 
ovfrsn e7n@'ccTeov. 

Natalis de 
Juxta Pandofiam Iapygiae d 
mini fas efl accedere. 


CL 

Et circa Iapygiae Pandofiam 
veftigia eius apparere , quae ne¬ 
queas pedibus calcare. 

Comitibvs. 

'i ojlenduntur vejligia, ad quae ne - 


Tlepl Yla'j 6 oa[y.v ] ITe^; de TLxvioolxv Cod. Vindob. 
apparere] monfirantur, quae nefas efi — N 1 c. 


Pandofia Bruttiorum oppidum ad 
Acherontem fluvium. In mytholo- 
gia etiam Chriftiana celebrantur velti- 
gia fandiorum et virorum et anima¬ 
lium , lapidibus vel terrae imprefla , 
quae usque ad noltram memoriam 
durare fibi perfuadet et ftupet vana 
fuperllitio, quae hominum imbecilli¬ 
tatem occupavit. Exemplum habe¬ 
mus iam in Sulpicii Severi hijloria 
facra lib. 2 cap. 49 p. 372. Illudmi- 
rum , inquit, quod locus ille, in quo 
poftremum inftiterant divina vejligia , 
sum in coelum Dominus nube fublatus 
ejl , continuari -pavimento, cum reli¬ 
qua JIratorum parte, non potuit. Si¬ 
quidem quaecunqne applicabantur, in- 
folens humana fufcipere terra refpueret , 
excujjis in ora apponentium faepe 


marmoribus. Quin etiam calcati Deo 
pulveris adeo perenne documentum efi, 
ut vejligia imprejja cernantur. Et cum 
quotidie confluentium fides certarim 
Domino calcata diripiat, damnum ta¬ 
men arena non fentiat; et eadem ad¬ 
huc fui /pedem , velut imprejfis Jignata 
veftigiis , terra cnftodit. C;nf. Rela- 
tiou d'un voyage fait au Levant par 
M. de Thevenot. Paris 1665. 4 p. 
369, 22 9, 319, 320, 324 et paffim. 
In primis huc pertinent, quae legun¬ 
tur in Memoires pour fervir « /’ kifi. 
ecclef. par Tilleinont I p. S4. In 
Ciceronis libro tertio de natura deo¬ 
rum, deridet Cotta vefligium ungu¬ 
lae Catioris equi, quod in filice apud 
Regillum apparere , credebat vulgus. 


1 


Cap. 


Cap. CII. DE CAVTE MOBILI. 


20 ? 


Cap. CII. 

E=St >\cf 7tefi dxqocv lx7Fvyto6v Sed et in eadem infula lapis 
A iSoff dfxctfyc&ios , ov v7t sksIvov invenitur plauftrali magnitudine, 
ccqSevroi peTD&TeSrivcti (pocaiv , quem Hercules fublatum transtu- 
d(f ivos d? $ccktv?\ov Knelv&ocj lifTe fertur, digito uuo mobilis. 

£ TVju/3t/2?]KSV . 

Natalis de Comitibvs. 

Praeterea circa fummum Iapygiae promontorium ad plaujln 
onus lapis accedens confpicitur , quem ab eo fublatum et translatum 
effe affirmant, quem uno digito moveri contigit. 

TUVettr^d/ (jVixBiSyjKS 3 Interpres ad praefens tempus extendit: digito uno 
mobilis. Sed videtur potius ad Herculis aetatem reftringenda hiltoria, ut fignificet, lapi¬ 
dem iftum, cum ab Hercule tolleretut, et transferretur, uno digito fuiffe motum, licet 
plauftralem. Svlb. 

Sed et in eadem ] Et circa idem promontorium lapis extat. 

digito uno mobilis _] digito autem uno motus eft. N i C„ 


Interpres lapidem, licet plauftra- 
lem, digito uno mobilem adhuc elfe 
vult. Sylburgius autem lapidem di¬ 
gito motum efte ab Hercule putat. 
Cui fententiae etli refragari nolo , 
tamen lectoribus indicabo exemplum 
rupis, quae, etiamli eius pondus 60000 
libras excedere aeftimatur, nihilo fe- 
cius vi humana, neque ea vehementi, 
vere movetur, rupem dico, quae ftat 
in vicinia Caftri Albienhum ( Cliar- 
tres in Occitania Galliae), de qua 
multa diligenter difputavit Marcorel- 
le in Melanges cL’ kiftoire natnrelle , 
quae Germanice reddita leguntur tm 


9 c a t iirfo v fd> c t* vol. 4 pag. 259. Etiam 
in Galliae Britannia inferiori prope 
Huelgouet rupes mobilis eft , cuius 
pondus 219, 912 aeftimatur, de 
qua conf. Monnet in Journal de 
pkyjique par Rozier 1784. Atque huc 
referenda eft etiam rupes the logging- 
Jione di£ta in promontorio Cornval- 
liae feu Cornubiae. Conf. Fevbers 
©npFtoqrrtplne beti IDcvbpfbire p. 34 
et Scballer Itopograpbie be$ .^oniqs 
rcid)S ^obnien vol. 2 p. T52 , ubi 
plura exempla. Quae cum ita lint, 
qui Ariftotelis narrationem proba¬ 
tum ibit, poterit contendere, ru- 
Cc 3 pem 


Capvt CIII. 


ioG 

pem eadem ratione mobilem dediiTe fidum AJiae cautes flat horrenda , uno 
originem huic fabulae. Eius modi digito tnobilis ; eadem Ji toto corpore 
exemplum iam Plinius lib. 2 cap. 96 impellatur refijlcnr . 
p. 116 annotavit: luxta Harpafa op- 


Cap. 

Ev ry Toov Oq%opsvloov rrbksi 
ry ev B otxrlx , (pxvyvx / (pxaiv 

Cik 0 e 7 rsv.ee, yv KVVOC OlOJVOVTCS h(T- 
llvvxf sis riva vTrovcpov, xpq rbv 
kvvcc avveivllvvxf ccvry, ngq vkxv- 
rovvrx y%ov psyxv 7tcieiv , ooerx- 
vs\ evqvywqlxr nvos vTtxqxcvays 
aureis' rovs Se xvvyyerxs svvcixv 
kxfBovrxs Sxipovlxv , xvxqqy^xv- 
vxs ty\v etaSuuiv, awceffcif >[Xj xu- 
revs. iSovrxs Se Six rivaov orrxv 
hcrs(>%of*evov ecrw (poos, evrvvc7r- 
roos rx koiTtx Sedo-xcrSxf ygj 
ik&byrxs xvrxyyslkxf reis clq- 

%CV(UV. 


CIII. 

In Orchomenia Boeotiae urbe 
vulpeculam vifam tradunt, quae 
cum canem perfequentem fugiens 
ad fubterraneum meatum decurris- 
fet , fimul ingrelTus ille latransque 
fonitum edidit, perinde ut in pa« 
tenti campo refonantem. Vnde ve¬ 
natores numinis aliquid refidere 
iAhic arbitrati, aditu erupto in¬ 
gredi funt ipA quoque ; illucefcen» 
teque per hiatus , ceu feneAras , 
lumine, oculis etiam reliqua fub- 
iecAa funt, quae regreAi magiAr&= 
tibias expofuerunt» 


Nata 1,is de Comitibvs. 

In Boeotia Orchomeniorum civitate vulpem apparuiffe afferunt , 
quam cum canis in fetaretur in cuniculum ingreffam fuiffe autumant ca¬ 
nemque una cum illa , eumque latrantem permagnum fonittm fecijfe, quafi 
locus ibi effet fpatiofus et amplus „ Cum hac de caufa venatores opi¬ 
nionem cepifjent divini alicuius loci , aditumque fregiffent , et ipfi funt 
pigreffi. Cum vero per quaedam foramina lumen exiens confpexifent , 
reliquaque aperte vidiffent exeuntes , principibus explicarunt. 


de antro Orchomenio, 


2©7 


iv B oiwtIx] iv B OlWTOtq. Cod. Viudob. 

V7rxp%0Vff7lS clvroig] forfan re&ius adverb. ocvTOV , ibi. Sylb. 

%'JVOl/x.V XxQovrug ] iwoiolv Tivx Cod. Viudob. Sic Aelianus var. hijlor. % 
cap. 31 : ovfislg &VV 01 XV ’kXx{3& TOIXVTTJV , nemo talem cogitationem in animum induxit. 

I. R 

§td TiVCW OTCuy } 07n 1 foramen, per quod videmus. Conf. Kiihne ad Pollue. I, 
p. 179- I- E. 

£5"« (Pcvg ] 70 C pcSg . Cod. Viudob. 

In Orchomenia] In Boeotia, in Orchomeniorum urbe hoc accidijje narratur: vul¬ 
pecula canem perfequentem fugiens fpecum fabterraneum fabiit, in quam ille fitnrtl irruens 


latrando magnum edidit fonitum , perinde — 
numinis aliquid ] numen aliquod. 
erupto] p at e f alto. 

Orchomenus , civitas Boeotiae , 
cuius incolae 6i Opxo.uevioi nomen 
acceperunt ab Orchomeno, Minyae 
filio, auctore Paufan. iib. 9 cap. 36. 
In regione montofa reperiri antrum, 
non eft mirum. Neque a veterum 
lententiis abhorret venatorum uvvoioc 
dcapcwix. Veteres enim omne exi- 

Cap. 

Ev ry Ex^oi ry vyaoo y.xtx- 
aKsvxa-fAXTX (pcccnv elvxj , l/f Tcv 
EAA rjvixov rgoTiov ^ixy^lfxsvx rwv 
dqxoblwv., xXXx rs ttoXXx ygy 
kxX.cc hjpi &cXovs 7ts^iaaois rols 

gvSfJtcls Y.XTejrSGfAeVCVS. TOVTQVS 

<T v 7 io loXxov TOV KpnKscvs KX- 


- ;- NIC. 

illucescenteque ] immiffoque. 

mtum diis dicabant, quibus et antra 
confecrabant, ante templa condita, 
quod confirmat inter alios Porphy- 
rius, ubi de antro Nympharum lo¬ 
quitur. De antro Trophonii hic non 
cogitandum elt, quod ovn ccvtouxtqv, 
uXXcl avv 7£%v^ wuodouijudpoy dixit 
Paufanias lib. 9 cap. 39. 

CiV. 

* • • •' * :S • •> 

I11 Sardinia infula firudturas 
ferunt eiTe antiquorum, vetufio 
Graecorum more compofitas, et 
cum alia plura eximia, tum tho¬ 
los rhythmis innumeris exornatos, 
Exirtimantur ab Iolao Iphiclis filio 
omnes extruclae, qui Thefpiadis 

Her- 


208 


Capvt CIV. 


TOt<TY.£VCtG§r{VUj, OTS rovs Qecr7rio6~ 
$cts rovs HqoiKXeovs 7raqccXoc,- 
jSaJv, e7rhsvcrsv iis iyelvovs tovs 
T oitvos £7roivfiaoov, cos nocrcc avy- 
yhetotv ccvtZ rrjv HqciKX iovs 7tqoxr- 
riy.ovTcts, $icc to 7I<x<jy\s tyjs 7 rqcs 
kcntiqciv yfiqiov Wqocv.Kiot, yevh&otf. 
clvTY] <jfc’ Y\ Vtjaos , COS SOIKSV , 6/4Q4- 
AfiTO //£V 7 T^CTS^CV lypOVTOi, d/OS 
To ivxflfjtotTtcr&cef ry Tseqipirqca 
Oy.OtOTCCTCi CCvSgCOTSCV <%V«. 


Herculis nepotibus aflfumptis ad ea 
loca traiecit occupaturus, quippe 
qui ob cognationem Herculis, cui 
tum totus parebat Occidens, ea 
iure aliquo ad fe pertinere arbitra¬ 
batur. Ichnufa primum appellata 
eft, a veftigii, ut videtur, huma¬ 
ni flmilitudine. 


Natalis de Comitibvs. 

In Sardo infida aedificia ejfe aiunt ad Graecorum antiquorum 
confuetudinem extrudi a , et alia complura perpulcra , tefiudines quia 
magnificis ordinibus expolitas , quae dicuntur ab Iolao Iphiclis filio fuiffe 
aedificatae, qui Thefpiadas capiens ab Hercule , in ea loca , 
affinitate cum Hercule effet coniuncius , habitaturus traiecit; quippe 
cum Hercules univerfae regioni quae ad occidentem vergit, impera - 
verit, ipfa autem infida, ficuti memoriae proditum e fi, Ichnufa prius 
appellabatur , cum humano pedi perfimilem haberet formam . 


pi/S^uoiVd Obtulit non nemo pvff/Aolg. I. B. 

HXTS^etTfiduovg^ 3txrs^sx<T//.di/ovg Cod. Vindob. 

OTS tovs Qstnrixixg] Leon, et Cam. pro OTS habent Sqig, qui , itidemqne 
interpres. Svlb. 

I%VO vsx] Aliorum hac de re teitimonia aptid Bochartum Can. I, 31 p. 630 
et Stephani editores, adfunt. Eandem ob cauffam etiam £«y (5 'xktaTig vel ^xv^xhioiry 
difta fuit. N i C. 

OflOtO» 


de Sardinia. 


209 


6p.oioTccTx~\ Leon, et Cam. o/xoioTi]Ti dv^puttuv. Noftram lectionem ex- 
preflit etiam interpres: a vejligii humani fimilitudine, et confirmant tuin alii , tum Paufa- 
nias Thocic. ubi prolixe hanc hiftoriam tra&at. Pro I%V 0 V(TK vero malim ego quidem 
~\.%V 0 V(TGX , velut contra£lum ex l^VO&GGX. S V l b. 


ccvSpw-rrov ’1%vsl ] Cod, Vindob- 
antiquorum ] deleatur, 
tralecit] traiecit illa occupaturus. 
cui tum totus ] cui totus paruit. N 
mana, fed adeft in edit, anni 1578- L B. 
Ichnufa] Haec vero infula Ichnnfa. 

Hanc Sardiniae hiftoriam vetuftls- 
(imam qui diligentius perfequi vult, 
euin oportet adire Cluveri Sardiniam 
antiquam, quae adiecla eft iftius Ita¬ 
liae antiquae , atque inferta volumini 
XV Thefauri antiq. Siciliae. I. F. 
Farae de rebus Sardois hifloriam, ei¬ 
dem Thefauri volumini infertam, ubi 
etiam habentur Salvatoris Vitalis an¬ 
nales Sardiniae, qui primum prodie¬ 
runt Florentiae 1639. fol. Francifci 
de Vico hiftoriam eiusdem infulae , 
quae infcribitur: Hiftoria general de 
la isla, y reyno de Sardena. En Bar- 
celona 1639. fol. IJloria dei regno 
di Sardegnu fcritta dal D. Giovacchi- 
no Cambiagi. In Firenze 1775. 4. 
La floria della Sardegna fcritta dal 
Mich Ant. Gazano. Cagliari. 1777. 
4. Rifioriniento della Sardegna pro- 
pofto nel migliorqmento di fua agricol- 
tura , libri tre di Francefco Gemelli. 
In Torino 1776. 2 vol. 4. — Thes¬ 
pis Erechtei filius quinquaginta puel¬ 
larum pater erat, quas omnes fub- 
inifit Hercules. Hinc nati quinqua¬ 
ginta filii dicuntur Thefpiadae, quos 
Iolao duce in Sardiniam mifit pater. 
Erat vero Iolaus filius Iphiclis feu 


dvSpunna , et deeft ibi I. E. 


1 c. Cui deeft in edit. ‘Wechel. et Cafaubo- 


Nic. 

Iphicli, uno partu cum Hercule na¬ 
ti. Reliqua exponam Diodori verbis 
latine redditis e libro quarto. Cae- 
teris omnibus et quicunque praeter eos 
coloniae participes effe vellent affumtis, 
Iolaus in Sardiniam velificavit, indi¬ 
genisque pugna devictis pulcerrirnum 
infulae trattum et maxime campeflrem 
(qui etiam nunc lolaei nomen tenet) 
forte divifit. Ab hoc itaque tellus ita 
exculta et frugiferis arboribus confita 
fuit , ut certatim deinceps infula ap¬ 
peteretur. Nam ubertate frugum us¬ 
que adeo celebris evajit, ut Cartkagi- 
nienfes opibus poftmodum aucti multa 
potiundae eius dejiderio certamina fus- 
ceperint. Tofi conftitutam inde colo¬ 
niam , Iolaus arceffit0 ex Sicilia Dae¬ 
dalo, multis magnificae fubftruttionis 
operibus animum intendit, quae hodie- 
que aetatem ferunt , et de architetti 
nomine Daedalea vocitantur. Cnjmna- 
Jia enim magna fumtibus non modicis 
extruxit et tribunalia, cum multis aliis , 
quae ad felicitatem vitae conducerent 3 
inftituit . Hactenus Diodorus. 

De Ichnufae nominis origine com¬ 
plures eadem tradiderunt. Paufanias 
D d ia 


21 a 


Capvt cm 


in- Phocicls : EA h]VUV As oi wxf saro- 
tcirkdovrsi; l^vovcuv ehcaAetfxi/, 
07 i to (?%>),au rijj vy]<no r.xr y.x- 

fo?ct kziv dvfrpwirov. Qui illite a Grae¬ 
cis commercii caujja navigarunt , Ichnn- 
fam , quod formam habeat infula hu¬ 
mani vefligii, adpellarunt. Stepha¬ 
niis Byvant. iuxXetro. As Yy^vovax , 
AiAri eoiHvix ijv dvTpdirov ’l%vsr Plini 
lib. 3 cap. 7: Sardiniam Timaeus 
Sandalio t in adpcll-avit , ah effigie folea e, 
Myrjilus Ichnufahl , a JbniUtndine 
vcjtigii. Silius lib. 12 1 

Infula finciifono circumvallata pro¬ 
fundo 

Cafiigatur aquis , comprcffaque gur¬ 
gite , terras 

Enormes collibet nudae fih imagine 
plantae . 

Inde Ichnufa prius Graiis memorata 
coUniis. 

Claudianus de bello Gildonico in fine : 

Humanae fpeciem plantae Jlmiofa- 
figurat 

Infula-; Sardiniam veteres dixere 
coloni.. 

Eadem quoque Solinus Martianus' 
Capella lib. 6. llidoms orig. lib. 14 
cap. 6 . 

De tholo quaedam edocuit Philan- 
der ad Vitruvium, quae cum mihi' 
non fatisfaciebant, rogavi A, L. F. 
Meiiler, collegam eruditHfimum, qui 
veterum architecturae multum iam 
lumen attulit 1 , ut iudicium de hoc 
Ariftotelis loco mecum communicare 
vellet. Neque abnuit vir humanifli- 
mus, quapropter quae ab eo accepi , 
grata mente huc referam. “De tho- 
,,lis et rhythmis pauca teneo-, quae 
„quidem ad Arilloteiis locum, a te 
,,excitatum, facere pofiint Nos qui- 
x ,dem tholi nomine inlignimus illas 


,,cameras feu tefludines hemifphaerL 
„cas, five circulares feu ellipticas , 
,,quin et angulatas, quae Italis cupa* 
,,(ae, noftratibus KugelgeivoeWe , Helm- 
ngewoeibe dicuntur. Videtur autem 
,,vox graeca ad alias quoque camera- 
,.rum formas, ut, coni infrar falii- 
,,giatas, pertinullfe. Et funt qui 
„fi:atuant, illam ab initio de folo lum¬ 
ino cuneo, totum fornicem quali 
,,committente, continente et vincien¬ 
de , valui fi e, mox deipfa tefludine, 
,,poflremo de integro aedificio teftu- 
,,d:ne techo Rara fuifie, per Grae¬ 
ciam, aedificia rotunda tholis inftra- 
,,ta , colligitur ex. Paufaniae deterip- 
,,tione, in qua plura hujus formae 
„norr occurrunt, quam fex: quo fo* 
,,lo nomine jam memoratu dignum' 
,;,fuit, dari etiam tholos in ipla Sar* 
,,dinia. .Accedit, quod rhythmis in - 
„numeris exornati dicuntur, hoc eff, 
,.,ut ego intellio-o, juxta egregias p:o* 
,,portiones elaborati, omnibus nuine» 
,,ris abfoluti, eximie perpoliti. Vi* 
„detur enim Ariftoteles altera fu a vo* 
„ce relpexifie adEury thmiam, concin- 
,,nitatem quam numeri afferunt: al- 
,,tera ad Aciibeiam , decus quod ar- 
,,tificum diligens cura in elaborando 
,,conciliat: utramque Architectis fo* 
,,lennem Quarum laudem ut aug-e-> 
,,ret, junxit etiam tertiam vocem , 
,,qua teftatur, utrique rei abunde fa- 
„tisfacium efie in iliis Sardiniae tho- 
,,lis. Quos (ane hic loci non pro 
„fimplici tefludine accipio: fed pro 
, s toto aedificio tefiudinato, et Grae¬ 
corum more, hoc eft, juxta coluirr- 
,,narum ordinem , difpolito.’’ Haec 
iil. Meifter, qui idem pofthac aliam 
obtulit coniefturam iane probabilem. 
Putat enim Termonem hic efie de in- 
feriptienibus rhythmicis , quae in 
templorum tholis fufpendi folehaut. 

Qui 


de Sardinia, 


2 II 


Qui a morbo liberati .erant, ex auro 
yel argento membrum fanitali refti- 
tutum , vel etiam medicinam , quae 
faluti fuerat , tabellae infcriptam , 
diis dedicare publiceque exponere fo- 
lebant, et erat tholus ifte templi lo¬ 
cus , e quo ocvx£( 7 ]ficiT:c illa fufpende- 
bantur, id quod probatur auctoritate 
Arnobii adverfus gent. lib. 6. p. 193: 
QjiiA , quod multa ex his temjola, quae 
tholis funi aureis , et fnb'limibus elata 
faftigiis , atubiorum confcriptionibus 
comprobatur contegere cineres atque 
offa j et functorum effe corporum fepul- 


turas. Paufan. II cap. 27 p. 173. 
Sed multo magis idem comprobatur 
his Lafiantii Placidi verbis ad Pap. 
Statii Thebaid. lib. 2, 734: Tholus 
cfl in media templi camera locus , in 
quo voventium primitiae aut exuviae 
figebantur. Quin etiam omnia tem¬ 
plorum loca, quibus aliquid figi pos- 
iit, tholos dici, notat gloffbgraphus 
antiquus, uti prodit Barthius ad Pa¬ 
pinianum illud Thebaid. 2, 733 pag. 
653 . 

—■ — — figamque fuperbis 

Arma tholis. --- 


Cap. 

'EvfiotlplOOV <$E X&j TtOC fJ-(pCQ0S 

sjj. 7 tqca-§£v Ksysroij eivccf. rov yccq 
K^rqoCtov , cv (pccctt yscot^yiy.drcc- 
TCV elvotf E7t) TOOV 0&g%C&lMV , TOV- 
rov dvTtoV d^CCoS&f fAvfyoKcyov- 

<TIV , V7T0 jJLSydXooV OgVECOV £}A7t^0G‘~ 

Bsv Xjfij TToAAwV YXTeyCfA tvoov. 
vvv ptt'V cvv cvyJrt (pt^si tcjcutov 
cu^vffid ro KvPisvSelcrixv uTTcKctg- 
ypocvloov, iy//.07tqvaf 7 rdvrccs rcvs 
yqpclpiovs hs TiqcrCpQ^dv Yccq- 
77cu'i, yai fdvarov rrjv fy]y.lccv 
reus iyyycficts rsrdyfraj , tetv 
ns rdv rotofracv r) dvocCpvrsvq. 


CV. 

Felicem olim rebus omnibus, 
et fertilem maxime ftiilTe perhi¬ 
bent. Ariflaeum enim, quem agri 
colendi peritihimum fuiffe feripto- 
res rerum teflantur, praefuilTe 
primum tradunt, antea a multis 
magnisque avibus occupatae. Ve¬ 
rum hodie non eft ea fertilitate 
amplius ; quod Carthaginienfes 
rerum potiti, omnes frudus ali¬ 
mento idoneos extirparunt, capi¬ 
tisque poena caverunt, ne quis in¬ 
cola rurfum ferere fruges tenta» 


d i Nat a- 


212 


Capvt CV. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama ejl illam felicem et rerum omnium fer acijjimam antea exti - 
tiffe. Nam et Nrijlaeur, qui maxime omnium antiquorum agricultu¬ 
rae Jhalio detinebatur , his ipfis locis imperaffe dicitur , cum antea 
a magnis et compluribus avibus occuparentur. Nunc autem nihil 
producit huius modi cum ea Carthaginenfes potiantur , qui colonis 
iiifj'erunt univerfos fructus e fui aptos excindere , capitaleque fuppli- 
dum propofuerint y fi quis rurfus horum quidpiam plantaverit. 


ApitotTov] Parum conflat fides» Alii Sardum infulae conditorem perhibent, 
cui fucceflerit Aridaeus., Solinus pod Sardum et Noracem regnaffe demum Aridaeum 
auclor eft c. 4. Conf. ad hunc Sa-lmaf. p. 70 et Bochart. Can. I, 31 p. 632. Idem 
Salmafius locum fic conftituit: ToV AptZxtov ov (fixGi yecepymojTXTOV eTvoy , t7Ti 
tuv dpxv.iMV totum tovtmv xp^xaScq /xv 3 foXoyou<uv jt. r. A. Nic« 

ccp^XT^cql xp%ct] cod. Vindobon» 

xvpisvSr&iaxv ] idem- uvpixadf&iTxv. 

iig TtpotjOopxv ] fic Stephaniis, fed Sylburgius tfpoCpopxv. 

Felicem olim] Fulicem autem et retas omnibus fertilem olim fxijfe perhibent „ 

NI C.. 


De Ariftaeo pertinent huc verba 
Diodori Siculi lib. 4 p. 281: Ari • 
Jtaeus clajfe a matre Nympha inftruftuSy 
*in Sardiniam transvnfit , eamque pul- 
critudine infulae captus inhabitandam 
Jibt delegit , et plantis excolens , antea 
barbaram et agreftem ad manfuetiorem 
cultus rationem traduxit. Huic mul¬ 
tae artes varinque inventa tribuuntur. 
Praeter artem medendi et vaticinandi 
primum inonftrafTe dicitur laflis 
coagulationem, alvearium ftrucluram 
et olivarum cultum. Diodor. Sic. 1 . c. 

TOVTOV TVJV T£ TOV yxXxKTQ£ 7tij%lV 


Victi Trjv VCXTXtTUSwJv TftV <7 pirjvuv , in 
da rwv eXxicdv Trjv vixTEpyxutxv, di- 
dx^cy ttpiXTOV tov; xvSpuirov*;. Il¬ 
lum coagulationem labtis et alvearium 
Jlru&uram olivarumque cultam pri¬ 
mum cum hominibus communicajfe. 
Oppianus cyneg-. lib. 4, 267 : Infini¬ 
ta autem agreftem vitam docuit viro¬ 
rum. Primus rem pecuariam infor¬ 
mavit ; primus ille f 'rudius agreflis et 
pinguis exprcftt olivae; et coagulo 
primus lac compegit , et ad alvearia de 
quercu exemtas dulces incluftt apes. 
Scholialtes Ariftophanis ad Equites 

v, S90o 


de Aristaeo, 


211 


«f. 890. Apollonius lib. 4, 1132. 

Heraclides in 'politia Coorum. Plin, 
lib 7 cap. 56 et lib, 14 cap. 4. Iu* 
ftinus 13, 7. Cicero de nat. Deor. 
3, 18. Ovid. faftor. 1, 363. In pri¬ 
mis vero copiofe expofuit inventa 
Nonnus Dionyfiac. 5, 229; funt ea 
venatio, mellificium , oleae cultura , 
pafcendi cura , etefiarum notatio, 
Scholiaftes Theocriti ad Idyll. 5, 53 
auctor eft, etiam Ariflotelem laudas- 
fe Ariftaeum oleae inventorem , quae 
verba deliderantur in libris philofo- 
pbi. Sed qui univerfae Ariftaei hi- 
ftoriae aliquam aviditatem habet, ei 
commendamus diflertationem , quam 
habuit Gottingae , praelide Heynio 
1774 Thiele de Ariftaeo. Hunc 
Ariftoteles primum omnium in Sar¬ 
dinia regna (Ve tradit, cum eo tempo¬ 
re illum eo venifle perhibet , quo 
aves magnae infulam tenebant, quae 
loca inculta petere folent; fed SoLi¬ 
nus eundem poft Noracem Sardum- 
que ibi regnaffe vult. Salluftius 
apud Servium , Ariflaeus , inquit , 
Cea infula relifta cum Daedalo in Sar¬ 
diniam tranjitum fecit. 

Quae de Carthaginienfium lege 
«narrat nofter, de iis dubitare licet", 


Cap. 

Ev pucc TOOV t7tTCi vpvcov TGQV 
Atchov y.ctAovpttvoov , r} y.<x\htcc] 
AiTtclqot, rccdpov slvotf pw3’o/\cyou- 
CTi, 71 S%) OU H&f CCKKCC 7to\- 

A d H&j Tegccroodii A eyovcrr rovro 

Dd 


faltem lex non diu duraffe videtur. 
Dederunt enim Carthaginienfes infu¬ 
lae colonias, quas Paufanias enume¬ 
ravit, quibus certe plantas vtiles de- 
efle noluerunt. Multo minus audien¬ 
di funt au&ores recentlores, qui ver¬ 
bis Ariftotelis male intellectis puta¬ 
runt et di£litarunt, Sardiniam eiectis 
incolis omnibus devaftatam etfe a 
Carthaginienfibus. Sic qui errarunt, 
eos redarguit iam Salvator Vitalis p. 
97, quem fupra p. 209 laudavimus. 
Neque non erravit Montesquieu, qui 
Efprit des Loix lib. 18 art. 2 vol. 2 
p. 164: La Sardaigne n etoit point 
retablie du temps d’ Ari/lote ; elle ne 
1 ' cjl point encore aujourd' hui. Hoc 
quidem falfum efle, conflat inter 
omnes , neque eo quidem tempore 
infulam , quo venit in poteftatem 
Romanorum , hominum rerumque 
egenam fu i fle , fatis documento funt 
verba Polybii lib. 1 in tine: Hoc mo¬ 
do a Carthdginienjibus defecit infula 
et magnitudine et multitudine homi¬ 
num et omni fruEtuum genere excel¬ 
lens. Attamen noftra adhuc memo¬ 
ria arbores frugiferas in infula efle 
rariores, non inficiatur Cetti gli uc- 
celli di Sardegna , interpretat, Ger- 
man. vol. 3 p. 181» 



In Lipara infula Aeolica fe- 
pulcrum aiunt elle, circa quod 
cum etiam alia prodigiofa eve¬ 
niant, tum id , quod ea loca fe- 
cure tutoque nemini accedere li- 
3 _ eeat. 


2,14 


Capvt CVI. 


T\s c/ > ■> s- a t ? 

OS CT» OlDC CiSpOLAcC TT^CTfA- 

SieTp Iv.ii-jQv rbv rlucv rrjc 
vjy.ros , < Tujutp&ivcv&iv . ?£o 6 'KOvs<r- 

$■&{ yug TVfJL7tCZVCOV a&j Kvpfol- 

Aoov %X 0V ’ ysAoorcc rs /astoc &c. 
gv&ov H&f Kgcrc&AoQP hxqyhs. 


ceat, uuo ore perhibent. Soni¬ 
tum enim tympanorum cymbalo- 
rumque et rifum cum flrepitii 
plaufuque manuum, audiri mani- 
fefto. 


Natalis de Comitibvs. 

In una feptem infularum vocatarum Aeoliarum , quae Lipara 
nuncupatur , fepulcrum effe fabulantur, de quo permulta alia dicun¬ 
tur monjlruofa , tum illud praefertim , quod noctu in illum locum 
accedere non ejl tutum , quodque tympanorum cymbalorumque fornis 
exauditur , ac rifus aperte cum Jlrepitu et crepitaculis. 


uXKk A v ~\ Inclufa abeft a Leon, et Camot. edit. Sylb. 

E^xxoveaddf ] Alias fpeluncas huic fimiles in Britannia et Perfia Clemens Alex. 
Strovi, lib. 6 p. 756 ( P- 2 S 8 ) commonftrat; ubi non cymbala modo, fed confufos exer¬ 
cituum clamores, et voces paeana canentium, audias. Quae ille omnia ventis, veriiE- 
ane, opinor, tribuit. Conf. Bochart. Can. I, 27 P* 57 2 * Ni c. 

Iu Lipara ] In una feptem Aeoli infularum, quam Liparam vocant, 
cum etiam alia ] alia multa. 


nemini accedere liceat ] notiu non adire liceat. 


plaufuijue manuum ] crepitaculis quo. 

De Lipara vide annotata ad cap. 
32 ct 37. In Infula, quae montes 
ignivomos omnis generis habuit, fa¬ 
cile potuit efle, quod huic fabulae 
occationem exhibuerit. Nec defunt 
inter recentiores, qui limilia com¬ 
memorarunt j ex.gr, Ol.affm0 unb 


N1 c. 


Pofelfcno SReife fcurcl; 3$Ianb. 
pcnfyagen unb Seipsi^. "1775. 4. voi. 
2 p. 11: Sftan fajjte unb mele tvun; 
herbare iDinqe pon JQbercualle unb be; 
fenberd, bag matt in ber geruc eiu 
ftarfcd SSrutten l) 5 re. 2Cir bcfud)ten 
bie ©ielie felbfr , unb fafjcn in fentftr» 

nung 


DE SONITV SVBTERRANEO. 


nimg emev* Sicile etncn frarfen 9 ?aud?. 
tDa mv auf etnc SQtertelmeile nabe ge= 
fommen ivarert, farcit unr ben SRaud> 
an bm; berfd/iebcnen £>ricn auffieis 
qcn, uttb borteti ein fcf?r errtfernteS 
(Skraufd;, 'gleitfc bem 23 ntllen etneS 
gMend, wcidKb mii einem burd)brin-. 
cfeitbert 3ifd)en beglettet wav. Unfere 
$>ferbe fptf^tcn bte Ofn*eu unb tvolten 
nid?t binan, fo ba$ tvti' abfteigen unb 
3.11 guffe binan gebn nutgfcrt. 9 BaS 
un$ juerft in bic 2lugen ftel, tvav ein 


Cap. 

Aeyovat- Je n refctrooBfasgo» 
yfyovhctf 7regi to g7{y\K&iov. t rqo 
'vjfAeqccs yccg iyy.oifAyj^yjva/ riva b 

C&VTOO OtVOOfjboV , TOVTOV V7.to 

TMV CIKSTMV ^tjTovfxevov i(p nfJS- 

gois TQbs fiiccrsAiauf ry oe re- 
Tccgry tvqe&brct oos vey.ecv, ootto- 
Ko/juff^vetf v7,ro toov oiksTxv hs 
rev 3 !hov TocCpov' ngjf rdv vcjji^c. 
fjboov rv%ovroo 7toivra>v, $fyxl(pVY\s 
ccvcc^nvotfnef-f fiiYiyslaScq r« 
xaS - ’ gctvTov avfx(Zs(^y]Korcc. rov- 
ro fxb ouv nfj.1v (podvsrocf ijvSoj- 
^bepov' ofjoos fjbrot rJW fjvj nct- 
qooKiTibv ctfjivvifJovevTov ccvto, {rrjv) 
wsgi TOOV TOTtOOV tnelvav COVCCy^Oi. 

(pyjv 7 roiovfjsvov. 


21 S 

tveiffer nmber nuo tt?eld).em 

bcr Slaud) buvd) bm; enge 2od;er mit 
eirter fo(d>cn .ftraft berborbrarrg, ba£S 
bad ertvebnfe 3tfd;en baber rubffce. 
Aliud exemplum habes in Shaws 
Svfifen pag. 13$ S-pedant huc quo¬ 
que, de mugitibus fragoribusque fub- 
terr3neis quae e veterum libris colle¬ 
git Ittigius de montium incendiis pag, 
288- Interpres omilit ryg vuhtoo > 
fed latina editio Wecheiiana addidit 
n oEf.it, 



Caeterum cuin primis mon* 
flruofe id quoque circa antrum 
accidit, quod antelucano quidam 
ebrius fomno iftic oppreffus tri¬ 
duum totum cubavit , quaefitus» 
que a familiaribus, quarto demum 
die repertus efl, qui mortuum ra¬ 
ti , ad proprium monumentum 
extulerunt5 dumque iufiaiampro 
more celebrarent, ex improvifo 
furrexit, quaeque obtigiflent, ex- 
pofuit. Quae effi ad fabulam 
propius quam veri fidem accedere 
videantur, non potui tamen de 
locis his fer ib ens, tacitus praeter¬ 
ire» 


Nata- 


2i6 Capvt CVII. 

Natalis de Comitibvs. 

'Dicunt et rem multo magis monflro /imitem iuxta fpeluncam ac - 
cidiffe. Qf mulam enim afferunt ante lucem in illa ebrium confopiium 
fuiffe, atque hunc a familiaribus quaeftum , per triduum ita degiffe; 
quarto autem die tancjuam mortuum inventum fuiffe a domeflicis , om- 
niaque ad funus fp edant ia confecutum ad fumi fepuler um fuiffe de¬ 
portatum ; mox furrexiffe , eaque declaraffe quae fibi contigerant. 
Hoc nobis fane fabulofum videtur , at non tamen erat filentio prae¬ 
termittendum , cum de illis locis conferibere aggreffi effemus. 

TttV VOp.lfou£'JCOv"] VOttffofievx de iuftis funeribus, feu iuftis exequiarum, 
«t vocantur a Tullio, dicuntur. Exempla vide apud Vigeriunt de idiotifmis ed. Zeu~ 
ilii p. 262. I- B. 

otxiag ptivToi J attamen, nihilo minus. Conf. Hoogeveen doctrina particularum 
Gruec. edit. Schiitzii p. 533 , 6 . I. B. 

Tijv TT&pl Tiou ] Inclufus articulus TrV abeft a Leon, et Cam. edit. Sv lb. 

cum primis — oppreiTus ] etiam monftrnofiits quid circa antrum hoc dicunt acci- 
di pe, Quippe ebrius quidam , fient fertur, in ifio antelucano oppreffns fomno, ibi —• —- 

qui mortuum ] qui eum mortuum. N 1 c. 


Mihi vero lfta traditio a vero non 
valde abhorrere videtur. Adfunt 
enim exempla hominum , qui non 
folum per aliquot dies dormiverunt, 
verum etiam qui grandi lethargo op- 
preffi, fed vivi, pro mortuis fepulti 
funt.\ Quod facillime iis accidere 
poteft, qui vapore aliquo, qualem 
antra eiectaye folent, correpti et fuf- 
focati funt. Huius modi exempla 
colligerunt, expofuerunt atque diiu- 
dicarunt inter recentiores in- primis : 
I. I. Brnhier in Differtation fur l' in- 
certitude des Jignes de la mori et l'abus 


des enterremens et embanmemens 'preci- 
fites; Paris 1749, cuius interpreta- 
tio Germanica edita eft Lipfiae 1754. 
8. O. Borrichii differtntiones editae 
Havniae 1715. 8 5 ubi p. 322 eft dis- 
fertatio de animalibus hieme foditis. 
Halleri. elementa 'phyjiologiae vol. 5 
p. 620 et vol. 8? 2 p. 123. Nos qui¬ 
dem aliquot exempla excitamus e li¬ 
bris veterum. Plato de rcp. lib. io 
p. 761, ubi de Hero feu Ero Arminio. 
Plutarchus de fera numinis vindiBa. 
P- 563, ubi liiftoria de Thefpio. 
Apuleius fiorid. 4 p. 363* Valerius 

Max. 


21 ? 


* 


DE GRANDI LETHARGO. 


Max. lib. T cap. B, 1 2. Celfus de 
medicina lib. 2 cap. 6 p. 57 * Plin. 
lib. 7 cap. 52 p. 407» 408. Iuftinus 
Mart. 19, 50. Origenes contra CeU 
funi. Augufttnus de civitate Dei lib. 
14 cap. 24. Spectavit etiam hucHe- 
raclidss Pontici liber de femina feptein 
diebus exanimi, feu refi t ijc oZirvov , 
quem laudat Laertius in prooemio p,. 
9 et lib. R in vita Empedoclis p. 534. 
Manilius ajlronom. lib 4 p. 82: Ex 
ipjis quidam elati rediere fepiilcnr. 
Quibus exemplis iam ab aliis collectis 


Cap. 

n>^< Trjv Kupiyv vyv Ttefi Ir«« 
hlxv Alpvy h)v y Trqoffo&yofsvope- 
vy A oqvos' uvry f*'v, dos eotxev , 
ovk e%ovad n Bxufjtx^ov' cne^i- 
Y.e7crBoq yd% A iyovGt 7ss^i dvryv 
XoQqvs kvkAoo, to v\pos ovx eAur- 
rov r^idv sxdloev' x&j duryv slvxf 
rd <7 %J\piUTl KUKA CTffi?, TO /3 cc- 
Bos s%ovGOiv dwTSt^Ayrov. £xe~i- 
vo de BxvjjloIgiov (pulverotj’ vTieq- 
y.eiuevMV ydq dvry 7ivxvoov dev- 
d^<My , v.odf nvoov ev dvry v.utu - 
Key.Ai/xevoov , ovdtv e^iv lde7v e7T< 
Tov vdxros (fivAAov t^yxds, asAA 
euroos KxBxqoorxTov ?’?< to vdcog, 
do~e tous BeooyJvovs Bxu^d^etv. 


addo illud, quod enarrat Pbiloflratus 
in vita Apollonii lib. 4 cap. 45 , et 
praecipue quod memoriae mandavit 
Glycas p. 205. Haec eft , inquit Pli¬ 
nius, conditio mortalium; ad has et 
eiusmodi occajioncs fortunae gignimur , 
uti de homine ne morti quidem debeat 
credi. Sed ut verum fatear , nori 
puto, ignota fuiffe eiusmodi exempla 
philofopho, qui fubtiditer de fomno 
atque morte difputavit. Conf. Ari- 
lio te iis libellus de fomno et vigilia 
cap. 3, 

cvm. 

Circa Cumam Italiae, lacum 
elTe ferunt, quem Aornon vocant, 
forma circulari, profunditateque 
immenfa, tumulis undequaque fe- 
ptum, trium ad minus ftadiorum 
altitudine. Cumque cetera nihil 
habeat magnopere admiratione 
dignum , mirandum tamen hoc 
fortaffe, quod circumpofitis un¬ 
dequaque et fuper incumbentibus 
denfiffunis arboribus non cernas 
ullum in lacu natans folium; qua 
puritate fui admirationem merito 
ciet. 

t 


E e 




Nata« 


2 r 8 


Capvt CVIII. 


Natalis de Comitibvs. 

Stagnum efl iuxta Cumam Italiae Aornus appellatum , quod 
quidem ipfum nihil habet admiratione dignum , at colles circa ipfum 
altitudine non minore trium fadiorum adiacent , ipfumque ejl rotun¬ 
dum, profunditatemque habet immenfam , quod ipfum ejl admirabile. 
Nam cum circa ipfum Jlagnum frequentes fint arbores , et non nullae 
etiam in ipfum defeciantur , nullum folium in eo videtur confifere , 
fed ita pura ef aqua et limpida , ut intuentes admirentur. 


Ttjv iteft I TxXtxvJ Legebatur olim Trjv iv rijj ItxXlx. Sic antea huins- 
modi lettionis varietas erat, 7 tepl YIxpKpvXixv et iv Ux/x(pvXtx. Steph. Etiam 
codex Vindobon. Ki rijv Iv Tq IrxXlx. ■ I. B. 

xVTT] /xev 3 fortafle re&ius xvrij, ipfi. Sylb. 

nog eo iner] cvg abeft a cod. Vindobon. 

ovk i\xTrov~\ fi tXxTTOig legas, ftru&ura erit concinnior. Sylb. 

Circa Cumam] Circa Cumas Italiae lacus ejl, nihil, ut videtur, habens mirabile . 
Tumulis enim dicunt circumcirca feptiim trium haud minus ftadiorum altitudine; ipfum¬ 
que forma effe circulari , profunditateque immenfa. Hoc vero mirandum videtur, quod 
arboribus illi undique imminentibus denfijfimis, et quibusdam fuper illum inclinatis, non 
cernas —- ■— N I c. 


Hodie lacus Campaniae prope 
Cumas (qua de urbe vid. fupra cap. 
97) vocatur il lago d ’ Averno. Prae¬ 
ter Strabonem lib. 5 p. 374, quem 
leclores ipfi adeant velim, rotundita¬ 
tem huius lacus notavit quoque Ly¬ 
cophron hoc verfu: 

Ai^VJJV T AopVOV , XPLlplTOpVMT^V 
fipoxcp 

Lacumque Avernum , laqueo circum - 
dufto. 

Profunditatem probat Vibius Seque- 
fter in catalogo lacuum: Avernus , 


Campaniae , immenfa e altitudinis , cu¬ 
ius ima pars deprehendi non potefi. 
Silvae vicinae, praeter Strabonem , 
meminit quoque Virgilius Aen. 3, 
441: 

Huc tibi delatus Cumarum accejferis 
urbem , 

Divinosque lacus et Averna fonamia 
filvis. 

Ad quem locum lege quae annotavit 
Servius. Conf. Cluveri Italia antiq. 
p. T127. De aquae limpiditate So- 
tion in excerptis de fluminibus ita: 

Aovep- 


de lacv Averno. 


2! 9 


Aovtpvot; tti 'klfxvy Zv [rxXlx repi K ov- 
/XK.g, Zig ijv. rcl in Tijg iTepm&ifJ-ivyjg 

vKrjQ ifJLXiTCTOVTK Cpvkkx 7} KX.p(p7j , 
ctCpxvTj yivsToy , / 3 v 3 if 6 <xe.vx trxpx- 
%pfjux. Avernus Italiae lacus efl cir¬ 
ca Cumas , in quo folia atque feftucae 
ex circumiacente filva decidentes , fta- 
tim fubtnerguntur Plin. lib 31 cap. 
2 p. 549 : Ctefias tradit Siden vocari 
ftagnum in Indis , in quo nihil inna¬ 
tet , omnia mergantur. Caelius apud 
nos in Averno ait etiam folia fubjide- 
re ; Varro., aves , quae advolaverint , 
emori. Recentiori tempore qui la- 

Cap. 

IT efl Jg rqv cc 7 re%ov(ro 6 v H 7 rsi. 
qov ccvrij? ov 7 roXf, Seqpcv vficoq 
‘ 7 fo\Kci r x J o$ev iy. 7 ti 7 tTSt , y$q 0 ro- 
ttos ccttocs kocAsItuj YlvqiQXeye- 
&OOV OTt Jg GV$bV SU 7 TTC 6 T 0 tf oqVSOV 
§v ocvry , \peu$o?. ot yocq 7 tocqoi- 
yevopevct Xeyovcrt kvkvoov 77A fiSo? 
rt ev dvTy ylvea^oy. 


cum adierunt, fpeciem eius non muta¬ 
tam viderunt, ita ut fere omnia, 
quae veteres memoriae tradiderunt, 
adhuc in eum conveniant. Conf. 
praeter alios Keisleri itinerarium 
edit. I p. 373 et 3S8. Popowitfch 
uom SJceere pag. 346. Non ita pri¬ 
dem Italus, nomine Terta, in Lct- 
tera fopra V antico vulcano delle ■palu¬ 
di pontine. Romae 1784. 8 edocuit, 
circa lacum Avernum multa fuper- 
efie documenta, quae olim ibi ignem 
fubterraneum vel Vulcanum fuifle 
commonftrant, 

CIX. 

Circa Epirum autem iflhinc 
non ita procul di flantem calidas 
aquas palfim fcaturire ferunt, un¬ 
de locus Pyriphlegethon appella¬ 
tur. Ceterum avem nullam iflhac 
transvolare vane alTeritur, cum 
cygnos eo loci haud paucos agere 
compertum lit. 


Natalis de Comitibvs. 

In continente non multum ab eo loco dijlante aqua calida nafci- 
tur , multisque ex locis fcatet , unde univerfus locus Pyriphlegethon 
efl dichis. Quod nulla avis fupervolet, falfum efl omnino , quoniam 
omnes qui eo accedunt , magnam cygnorum multitudinem ibi natam fe 
vidiffe affirmant. 

Ylep) 


Ee % 


220 


Capvt CIX. 


XTs^i de Tj/i/J Ttctpcl cod. Vindobon. 

duTijg 6 v 7roAv ] pro olvrrjg Leon, et Cam. habent ocvTov, quod ferri poteR, * 
fi advc-rbialiter accipiatur. Svlb. 

apveiov 6 i/ dvry J Cam. g v txvrw mafc. gen. Sylb. Cociex Vuidob. habet 
xvTTjv pro gy dvry. I. B. 

Circa Epirum ] N 'on procul vero ab illo in continente calidas — «-= 
eo loci ] in eo . N i C. 


Aopvx (ab a privativo et opvig") 
vocantur veteribus loca avibus ob 
peltiferam exhalationem inaccefta, 
quam nominis rationem’ probant Ser¬ 
vius ad Virg. Aen. 3,- 441; Tzetzes 
ad Lycophr. v. 104, cuius verba Rei- 
snarus inleruit fragmentis Dionis Caff. 
pag. 5; et Lucretius 6 , 740: 

Principio , quod Averna vocantur 
nomen id ab re 

Impoftuni efi, quia fmt avibus con¬ 
traria cunilis , 

E regione ea quod loca cum advene¬ 
re volantes , 

Remigii oblitae pennarum vela re¬ 
mittunt , 

Fraecipitesque cadum molli cervice 
profufae 

Jn terram , Ji forte ita fert natura 
locorum > 

Aut in aquam , fi forte lacus fub- 
ftratus Averno e fi. 

Sic quoque Virgilius Aen. 6, 237, qui 
Lucretium imitatus eft. Eius modi 
loca Aorn-a numero plura commemo¬ 
ravit antiquitas; varia recenfuit quem 
modo laudavimus , Lucretius , varia 
etiam Euftath. ad Dionyf. perieg. v. 
H 43 P a g- 136 edit. Stephani. Quae¬ 


dam enumerarunt Olearius ad Philo- 
ftrator. opera pag. 59 et Reimarus ad 
Dion. p. 1142. Fuit Aornus circa 
Hierapolim Phrygiae, tefte Dione > 


in Syria , tefte Lucretio, Athenis et 
circa Adiabenem , tefte Dione et Em- 
ftathio; in Sarmatia, tefte Antigono 
Caryft. c. 167 atque aliis in terris. 
Nullus vero locus Aornus magis ce¬ 
lebratus eft olim, quam ille prope 
Cumas. Latinis dicebatur Avernus , 
inferto , inquit Salmafius ad Solin* 
p. 46 digamma Aeolico et mutato 
0 in e. Sic ab eodem nomine Grae-, 
co deduxit Latinum Servius, odor , 
inquiens , graviffimus necat fupervo- 
lantes aves , unde Avernus diilus efi * 
quafi oiopvog. Sed aliter fentit Popo- 
witfch t>om SDiecte p. 347, qui no¬ 
men Celticae originis efte contendit,, 
qua in lingua aben idem fit quod 
defcendere et ab idem quod deorfum* 
Inde deducit etiam noftrum Slbetlb, 
id eft, tempus diei, quo fol defcen- 
dit. Quod fi verum eft, lacus dicdus 
videtur Avernus, vel propter eius 
immenfam profunditatem , de qua 
iam dictum eft , vel propterea v quod 
orci oftium vel ianuam iftura locum 
putavit antiquitas. Avernum Cam-, 
paniae avibus efte letiferum etfi mul¬ 
ti funt veteres , qui tradiderunt, ta¬ 
men negavit Strabo lib. 5 : Addita , 
inquiens, efi ab incolis fabula p nempe 
aves , quae fap er volarent, in aquam 
decidere , exanimatas aeris exhalatione ; 
quem ad modum in locis fieri folet Plu¬ 
toniis , 


DE LACV AVEKNO. 


22 X 


toniis. Atqui huic confentiunt re- 
centiores, quicunque illam regionem 
adierunt. Conf. Keisleri itinerarium , 
Ctuveri Ital. ant. pag HZ8‘, Popo- 
witlch, qui aves in lacu natantes vi¬ 
dit, et BufFon hift. nat. edit. Gerinan. 
Liplienf. I p. 225. Eandem rem de 
mari mortuo lactarunt inulti, quam et 
ipfam fallam efle conflat ex itinerariis 
e. gr. Maundrel, Thompfon et caet. 
conf. ven. Bufcbingii geograph. Pa- 
laeftinae p. 317, qui variorum viro¬ 
rum fententias contulit. Cluverus 
autem edocuit p. 1128, illam exhala¬ 
tionem non lacui, fed antro feu fpe- 
luncae Averni tribui ab aliis. Ita 
etiam Claudianus de raptu Proferp. 
3 > 348 : 

Tunc et pefliferi pacatum limen 
Averni 

Innocuae tranjiflis aves. 

Accuratius etiam ipfe Virgilms Aen. 
6) 238 • 

Spelunca alta fuit , vajloque imma¬ 
nis hiatu, 

Scrupea , tuta lacu nigro nemorum¬ 
que tenebris: 

Quam fuper haud ullae poterant im¬ 
pune volantes 

Tendere iter pennis ; talis fefe hali¬ 
tus atris 

Faucibus effundens fuper a ad convexa 
ferebat ; 

Unde locum Graii dixerunt nomine 
Aornum. 

Sed fuperefl: alia res, quae venit 
in difquifitionem. Namque mihi 
faltem non fatis liquet, quonam de 
lacu Aorno hic Arilloteli fermo lit. 
Hir eipoc ell omnis terra continens ac 
mediterranea, fed eft quoque nomen 
regionis Graeciae. Si prior fignifica- 
tio accipienda eft, erit fermo deAor- 
do prope Cumas. Ita intellexit haec 


verba interpres Natalis de Comit. 
Sic etiam videtur continua oratio , 
quae de Aorno Campaniae incoepit, 
poftufare. Fuerunt etiam circa Cu¬ 
mas aquae calidae, quarum memi¬ 
nerunt et Strabo et Diodorus Sic. 
lib. 4. At fuit etiam in Epiro locus 
Aornus, de quo Ariftotelem loqui, 
videtur credidiffe Cluverus, quippe 
qui cum omnia, quae nofter de Aor¬ 
no Campaniae cap. 108 habet, fedu- 
lo retulit, tamen induftria praeter- 
mifit totum hoc caput, proinde quali 
eo non fpeftet. De Aorno Epiri 
praebet teilimonium Plinius lib. 4 
cap. i p. 188: Epiros univerfum ap¬ 
pellata, Acrocerauniis incipit monti¬ 
bus. In ea primi Chaones , a quibus 
Chaonia ; dein Thefproti , Antigonen- 
fes; locus Aornos , et peftifera avibus 
exhalatio; quae verba Cluverus p. 
1128 temere ad Campaniae Avernum 
traduxit. Aorni Thefprotiae in Epi¬ 
ro meminit et Paufanias in Boeotic. 
cap. 30 p. 768, 769. Conf. Cellarii 
gcogr. I p. 1084. 

TIvpiipXeysdfMii, quod nomen huic 
Aorno inditum elfe, fcribit nofter, 
creditur et ipfe fuilfe fluvius Epiri, 
idem qui infernalis celebratur a pec¬ 
tis. Nominis originem docet Apol¬ 
lodorus in fragmentis: toiovtov S& 
izc yhovQ Kct/ 6 Ylvpitpl.eydfy&v' iipr,- 
Tcq yocp diro rov irvp) (ph&yialictj to d* 
reXevTMvrxQ. Vid. Apollodori bi- 
bliotk. quam ornavit et emifit Hey- 
ne p. 1052. Occurrit nomen etiam 
apud Strabonem lib. 1 p. 46, ubi 
recenfet fimul Ilvpi(p\ey£$ovTc*-> ndj 
A%epov<s[on> Xlfiuijv , xoij vsHVopxv- 
7&?ov ro sv tQ Ac pvx. Inter Latinos,, 
qui Pyriphlegethontis mentionem in¬ 
jecerit, novi neminem, praeterquam 
Mart. Capellam lib, 7 de nuptiis plu- 
E e 3 hh» 


C A P V T CX. 


222 

lologiae , qui adiundus efl KTdori 
origin. pag. 28. Confer. Banier ©oh 
tevfebre 4 p. 53, qui, nefcio quo 
nuclore, perhibet, influxifle Pyriphle¬ 
gethontem cum Cocyto in lacum 
Acherufiam Thefprotiae, e quo flu¬ 
vius Acheron profluens fcribitur Pli- 


Cap. 

Tocs 'Zetqyivovaus vqcrovs 
veiv&<%j fxh h ry \t cthlcc 7 refi rov 
'Xofofj.cv I 71 covTrjs rijs otY.qccs , 
OS Y.flTUj 7 TfO TCV r 7t?7tTU)Y^0T0S 
TOTCQXJ , Y&f hciYMpCilvcVTOS rols 
koKtsois, tov re Tcsqd^ovroi rtjv 
Ku/xtjv, ncq tov (feiAnCporcc rvjv 

Y.CtXovfAZVYlV I ]Q<TSl$a>VtOCV’ £V 00 Kcy 
veoos CCVTOOV 'ityvTCq , HC/Oj TipwV- 
TUj y.<%!¥ v7rsq@o\yjv v7io tmv 7is - 
gtohcoov &v<r!ccts £7nfj.sXoos' wv h&j 

TCi CVO/UCCTOC fXVilfAOVe-JOVTSS, fc#Acu- 

ai rrjv ph, n.oo$Ssvo7r?iv , ryjv d?, 
A svKoaluv , rrjv de t^Ity\y , A i- 
ysiotv. 


nio lib. 4 cap. r p. T89. Num idem 
fit, qui Phlegethon, ttotouiog Tropos 
apud Aei hylum , doceant Mytholo- 
gi. Plutarchus in lib. de auoLien. 
poetir loquens de bis locis , 7 TOTXftwv 
(p\eyop.£vuv meminit. 

CX. 

Circa Italiam Syrenes infulae 
funt, in fu mino freti vertice, eius 
nempe quod fi tum efi ad porre» 
(dum in mare locum, inter alluen¬ 
tes finus, qui et Cumam cingit et 
Pofljdoniam dividit. Ubi ab ac- 
colis Audiofe muneribus facriHciis- 
que coluntur, et facra quoque 
ipfarum aedes inonAratur. Porro 
nomina recenfentes, Parthenopen 
unam , alteram Leucofiain, ter¬ 
tiam Ligiam vocant. 


Natalis de Comitibvs. 

Sirenum infulas in Italia fitas ejfe aiunt iuxta illius promonto¬ 
rium , quod ante lorum praecipitem et finibus abundantem fitum efi 
continetque Cumam et appellatam Neptuniam: quo etiam in loco fire - 

num 


\ 


DE INSVLIS SlRENVSlS. 


22 ? 


num ipfarum delubrum extrilidum ejl, quod magnifice colitur ab ctc« 
colis, egregiisque facrificiis condecoratur: harum nomina recenfentes 
hanc appellant Parthenopen, illam Leucofam , ac tertiam Ligiam. 

67r’ ctUTyg Ttjg UKpug~\ Secundum haec infulae hae futit pars promontorii m 
mare excurrentis, in cuius proie&u au£lor nofter Sirenufas figit, quas proprie tres fcopu* 
Ios ex mari emiifentes fuifie quidam dicunt, tTHOTTsXov TpmopuCpOV , SmpyoVTlX, TOU 
K vpicciov HOCf Ylorrei$ti)inctT 7 j'J KoXtTOV , fcopulum tricipitem Cumanum finum a Pofidonia* 
te f. Paeflano dirimentem, ut efl apud Strab. lib. I p. 41 Alm. Reliqua quae hic fe- 
quuntur Salmafius Stephani Byz. vcftigia premens fic legit: TOV 7 T pOTTSTtTWKOTOg TOTtOi ), 
j iccj SiixXxflfixuovTog Toug noXrtovg , ?i. r. A. quem in verfione fecuti fumus , quo* 
niam abditos vulgatae le&ionis ienfus fpeculari nequibamus. Nic. 

TCpo rou] TTpog TOU Cod. Vindob. 

SlXKUflxiUOVTOg ] Cod. Vindob. SixXxflfixuOVTOg. I. B. 

Tx ovo/xxtx] Sic et apud Tzetzen Chii. 6 , 75. v. 715 audiunt. Sed extaift 
ibidem alia etiam earum nomina: xWoi AyXxo<p 7 ]U 7 ]U Se. (px<j'iv, AyXxovorjv, uaj 
rplrrjv OeX^ie-treixu. N1 c. 

Circa Italiam] Sirenufas infulas aiunt in Italia fitas ejfe circa fretam in ipfo 
promontorio, loci prominentis dirimentis que fenus , et illum qui circumdat Cumas, et ifium 
qui Pofidoniam diCtam dirimit, in quo etiam Sirenum templum pofitum efl, et ab accolis 
quam ftudiofijjime facrificiis coluntur; quarum et nomina memorantes, Parthenopen •— —• 

NIC. 


Infulae Sirenufae funt fcopuli ali¬ 
quot, iuxta infulam Capream e mari 
eminentes, quos Sirenes inhabitare 
credebantur, de quibus diligentiffime 
omnia collegit Cluverus Ital. ant. p. 
II62 et 1169 Promontorium Cam¬ 
paniae, cui adiacent, vocatur pro¬ 
montorium Surrentinum vel Minervae, 
in quo extremo huius Deae Sirenum- 
que templa fuerunt. Sinus maris 
vocatur Cumanus. Sinus Pofidoniates 
poftea vocatus eft Pacflanus ab oppi¬ 


do Paefto, quod Graecis ditium efl 
Pofidonia , quod nomen reddidit Par 
terculus lib. i cap. 15 Neptunia , 
quo ufus efl alter interpres Ariftote- 
lis, Natalis de Comitibus. Unus ex 
iftis fcopulis a Sirene nomen traxit 
Leucofiae , quae petra vel infula (in¬ 
fulam eam dixit Lycophron in Ale * 
xand. 723 ) hodie nomine paululum 
mutato appellatur Licofa. Sirenum 
nomina, quae nofler attulit, habet 
etiam Hyginus cap. 141; alii alia ha¬ 
bent. 


1 


224 - 


Ca pvt CX. 


bent. Conf. Euftsth, ad Dicnyf. p, 
48 et 50 ed. Steph. Banier ©otters 
Lc&Jre vol. 3 p. ^88. Sed ut ea, quae 
haflenus dicta iunt, auctoritate vete¬ 
rum comprobentur, a ifctibamus lo¬ 
cum Strabonis lib„ i : A locis Sur¬ 
rento vicinis cubito Jitnilis quidam ter¬ 
rae flexus excurrit usque ad fretum , 
quod efl juxta Capreas; ab altero hu¬ 
ius iugi latere Sirenum efl fanum ; 
ab altero , quod Pojidoniatem fpeftat 
fmum , tres exiguae funt infulae defer- 
tae atque faxofae , quae vocantur Sir.e- 
ntifae. in ipfo traftu , Minervae efl 
templum , a quo cognomen accepit ipfe 
cubitus. 

Verum revertamur ad Ariftote- 
iem, cuius verba mendis laborare, 
raanifeftum eft, quas quo modo cor¬ 
rexerint viri eruditi, edoceam. Clu- 
verus quidem verba ita interpretatus 
eft : Aiunt Sirenufas infulas Jitas .effe 
in Italia , in ipfo promontorio , circa 
fretum , quod Jitum efl ante porre&um 
in mare locum , quodque fiuttibus con¬ 
citatur Cumani Jimul et P ofidoniatis 
Jitius. in quo templum earum Jitum 
eft, colunturque maxime ab incolis fa- 
trifeiis caet. Idem Cluverus p. 1164. 
“Miritice, inquit, infulas confudit 
„Ariftoteles cum ipfa continenti, tum 
,,etiam ipfas Sirenas cum infulis , 
„cum illarum templum referat, quod 
„erat in Minervae promontorio.” 
Accuratiorem Ariftotelis emendatio¬ 
nem exhibuit Salinalius ad Solinum 
p. 44 , approbatam ab Holftenio in 
annotationibus ad Stephanum p. r8d. 
Quam oh caudam inferamus i p fi Sal- 
inalii verba: “Locus, inquit, Arifto- 
„telis, quem paene ad verbum de- 
„fcrip{it Stephanus, hoc modo covri- 
agendus eft: tfxcrl txq 2s ippvovoax*; 
ipjjoovct y.iicfoq p.lv Iv Ttj LtxXIx 


,,7 repi tov Trop^piov ht' «yri/c rqq 
tov Ttpoite-rrTMKOToc tottov , 
,,ncq 8ixkxa3xvovTog tovq v.okrovt ;, 
,,-roy re Tre.pii%ovTx ryjv Kv/xtjv , uotj 
„toV SteiktjCporx rrv nxkovpiAvqv IIo- 
,,<rgi Suvlxv. Sic promontorium Mi¬ 
nervae, quod ASijvxiov Graeci vo« 
„cant, et promontorium t&v Se ipy~ 
i,vovggwv idem ; nam HuprjvovGGxq 
„ iit' xvTvjc xhoxq Hs.lp.svcq Strabo 
,,lib. 6: rijc SA vvjoov TponsiTcq ro 
„X%pOOTVjpiOV T&V 'EsiprjVOVGGUV , xe^ 
,,7ro/,;uy tov YloG&ifioevixTpv nokitov. 
,,Sic verba Strabonis lunt emendau- 
,,da. Sed notandum eft Ariftotelem, 
„et ex eo Stephanum -txc Ss ipyvoinr- 
,,gx<; locare in ipfo promontorio, stc* 
v dvT7jc Ttjc xKpxt;, ut nimirum xnpco- 
„Tcpiov, et Sgi pTjvovGGCLf res eadein 
,,fuerit, proinde male reddunt docli 
,,viri in illo Ariftotelis loco: in ipfo 
, freti vertice, cum verti debeat; in 
% ,ipfo promontorio. Strabo lib. i hanc 
,,fui<Te quorundam fententiam difer- 
„tim feribit. Ariftoteles tottov irpo- 
,,T£ 7 rrawor« vocat fpatiuin anguftum 
„terrarum in mare excurrens et pro¬ 
minens , in cuius extremo , Air' xv- 
,,7~ Q T7\Q XKpXC Collocat TX C Sg !pq- 
„vovggxc, tricipiti vertice excellas, 
,,quae in vicem promontorii Cuma- 
,,num et Paellanum linuin divide¬ 
bant. Qui TTpoTTSTTTcev.iei; tottoq Ari- 
„ftoteli et Stephano , Strabo eum 
,,appellat, xyK&vx irpoy.slpsvov px- 
ytxpov nxj zsvov ; quem a Surrento 
,,usque ad fretum, quod eft iuxta 
,,Capreas, ait pertingere, et ab uno 
,,latere habuifle fanum Sirenum , ab 
,,a 1-tero ad Paeftanum linum , tres 
,.parvas infulas defertns ac faxofas , 
,,quae Serenides aut Sirenufae appel¬ 
labantur; in ipfo autem freto, hoc 
,,eft, AttI Try xnpxc, templum Mi- 
,,nefvae , tg A ftyvxiQV, inquit [dem, 

lb GVV- 


DE INSVLIS SlRENVSlS. 


22 ) 


„w ffvvovvfxst nctj dyndv dvrog. Sic 
,, 1 'ecundum Ariftotelem et promonto¬ 
rium Minervae et Sirenufae infulae, 
„templumque Sirenum res eadem. 
,,Nam in ipfa prominentia ponit Si- 
„renufas, in Sirenulis autem fanum 
„Sirenuin. At iuxta Strabonem, ab 
„una parte illius prominentis anguli 

Cap. 

Aeyetoq /Asroi^v Tr t s Mev- 
rogmij-ff y&f (Trjc) I ^qiocvqs oqos 
T; eivoij ro xotKovfJievov AeA (fiiov , 
£%OV Ko(pov V\ptjAoV. liti TOVTOV 
Tov Aotpov otccv ccvccl3cc!vooatv oi 
"hAevToqes oi tov Afylov o/kcvv- 
rec , cc7ro^eooqov(rt roc hs tov 
tiovtov ba-TrXeovTce, ttA o7oc. stvotj 

J 1 ? TtVOC ngoj T07I0V Iv TOiS OCVCC (Jlt- 

<rcv ^loi^/uotatv , bs ov oiyo(>c>is 
xotvris yivofxkvY\s, 7ixKs7aBotj 7ioc- 
(jCC fxh T 60 V SK TOV U.0VT0V £fX7T0- 

qoov c6Voi(3ouvovTwv Too AetrQlcc 
X?o5 f[gtf ©octjioi' 7toc%oi ds toov ex, 
Tov Afylov , tovs Kegxvgocixovs 
dfx(po(>eis. 


„fanum Sirenum , ab altera tres par- 
„vae infulae, in iplo vero freto pro- 
,,montorium Minervae cum templo. 
,,Hinc idem lib. 5 poft circumflexum 
„promontorii Minervae, Sirenufas, 
,,Se ipyjvca;, occurrere dicit. Etenim 
,d£,eiprjv&g et 2g ipTjvlS&o et 
,,<7«/ illae infulae dicebantur. 

CXI. 

Iuxta Mentoricem et Iflram 
mons fertur efle, quem Delphium 
vocant , fafligio altiflimo , quod 
confcendentes qui ad Adriam ha¬ 
bitant, pontum ac media inter¬ 
valla, quaeque in illis geruntur, 
contueri poflunt, quo mercatum 
confluentes pafllin mercatores 
Pontici, Thafia , Chia ac Lesbia 
vina, Adriatici vero Corcyrenfes 
amphoras coemunt. 


Natalis de Comitibvs . 1 

Inter Mentoricam et IJlricam regiones mons quidam Delphiui 
-nomine collem habens prdeexcelfum ejfe dicitur , ubi in hunc collem 

F f Men- 


226 


Capvt CXL 


Mentores Adriac finitima loca incolentes afcendimf magno intervallo 
difiantem Pontum confpicimt. In eo monte forum efi commune , at¬ 
que a mercatoribus , qui veniunt ex Ponto, Lesbia , Thafia et Chia 
vina coemuntur , ab Adriae colonis , Corcprea amphora ampliore * 

tfg I zpiotvijg] iiidafus articulus Tyjg, additus ex Leon, et Camotii edit.. 

S Y L 3. 

oi tov ASplovJ Sic Cafaub, fed Ifiug. et Sylburg. di inl-Tov Adplov. 1. U 
TOvg Y.epKVpotiHOVg'] Leon, er Cam. KopuvpoitKOUg r more communi. Sylb. 
luxta Metitoriceni ] Inter Mentoricem ei Iflrianam. 

confceudentes ] confcendentes Mentorei -- naves in Pontum navigantes prtb 

fpiciunt. 

ac media intervalla — — coennint. ] Effe vero et lotum quendam in. mediis 
intervallis, ubi in mercatu communi, a mercatoribus ex Ponto eo confluentibus Lesbia „ 
Chia et Thafia vina, ab Adriaticis vero amphorae Corcyraeae venduntur. N i c. Pro 
'Thafia habent edit. Wechei. et Cafaub. et ed. anni 1578 :■ Thalia..- 


Mentores, gens iuxta Liburnos, 
quorum meminit etiam Stephanus X 
M svTopsg, aSvog 7 tpog Toig Aiftvpvoig, 
quorum regio noftro vocatur Men- 
torice. Plin. lib. 3 cap. 21 p. 178 • 
Arjiue gens Liburnorum iungitur , us¬ 
que ad, flumen Titium. Pars enim 
fuere Mentores, — — nunc totum 
uno nomine Illyricum vocatur genera- 
tim. De Delphio vero monte nihil 
equidem invenio apud: auctores. 
Iloyro»' generarim quidem mare figni- 
ficat, proprie autem ita appellatur 
Hellefpontus. Huncce Hellelpontum 
et intrantia illum navigia perhibet 
nofter videri e monte Delphio ; quod 
retulilTe videtur quaque Theopompus 
apud Strabonem lib. 7 p. 488 : Vi¬ 
detur Theopompus nimium dicere et 
quaedam parum credibilia■ 'proferre , 
ut cum utrumque mare e monte quo¬ 


dam et infulis Liburnicis cerni affir¬ 
mat, ca et. Sed comprobatum eft 
iam dudum auctorum exemplis, ve¬ 
teres aeffimalfe montes plerosque lon¬ 
ge altiores', quam vere funt, atque 
perfualifie libi, ex montibus albiori¬ 
bus polTe confpici res multo remotio¬ 
res , quam per rationes phylicas li¬ 
ceat. H-as rationes, quibus nimirum, 
finitis et montis altitudine et telluris 
diametro, habita fimul ratione re¬ 
fractionis, probatur id terrarum {pa¬ 
rium , quod oculorum acies contem¬ 
pletur , expofuerunt Ricciolus in Al- 
mageflo novo vol. 1 p. 64 et 727 et 
vol. 2 p. 598 ’• Wolf elementa matht- 
feos vol 4 p. 15' in Hydrograpkia §. 
47. Lulofs .ftenhujq bcr Girbfugd 
P. 2 p. 132, et If. Vofiius ad Melam 
lib. 2 ca-p. 2 p. 423. Sed. qui idem 
de Liburniae monte contenderit, 

prae- 


de monte Delphi©. 


£27 


praeter Anftotelem novi neminem 
et tanta eft Liburniae ab Hellefponto 
diftantia, ut ifta relatio, ficut ait 
Voffius , omnia portenta fuperet. 
Paulo propius ad verifimilia accedunt 
ii, qui dictitant, ex monte Haemo 
pofle Ponticum fimul et Adriatieum 
mare et Iftrnm amnem et Alpes con- 
fpici. Mela lib. 2 cap. 2: Haemus 
in tantum altitudinis abit, ut Euxi¬ 
num et Adriam ex fumr.io vertice ofteu- 
dat. Idem Strabo lib. 7 p. 481 ex 
deperdito Polybii libro refert, fed 
qui ipfe rem negat tum ob immen- 
fum fpatium, tum quoque quod mul¬ 
ti, iique altilfimi, intercedant mon¬ 
tes, qui non permittant , ut acies 
oculorum eo usque pertingere poffit. 
Livius lib. 40 cap. 21 et 22 memo¬ 
rat, Philippum montem illum con- 
fcendiffe, ut inde Adriatieum mare 
et Alpes luftrarer, fed ipfe de vulga¬ 
ta illa opinione dubitare videtur. 
Conf. Florus lib. 2 c. 12. Haemus, 
mons Thraciae, cuius iugum ab Il¬ 
lyrico ad Pontum usque procurrit, 
medium fere locum intra mare Adria- 
ticum et Euxinum occupat, fed ex 
eius fummo vertice per leges mathe¬ 
maticas neque verfus occalum Adri¬ 
am, neque verfus ortum Euxinum 
cernere licet, uti Voffius edocuit ad 
Melam. Similiter erralfe videtur Ari- 
itoteles., qui Meteoroh lib 1 cap (3 
de Caucafo loquens montis altitudi¬ 
nem eo probatum ivit, quod fimul a 
diStis •profundis et a navigantibus in 
Jlagnum cernatur, ori opxroq r.cij diro 
tcvv ■KxTiovp.&vcou fiocSdxy , 11 f hc ;Ttjv 
Aqwvj/v iusTtXeovriov. Profunda dicun¬ 
tur partes maris Euxini prope Bospo¬ 
rum Cimmerium, ita vocatae, quia 
carent fundo a nautis frultra tentato; 

/faguum vero ell palus Maeotis Na¬ 
vigantes igitur ab Euxino in Maeoti¬ 
dem per JBosporum videre dicuntur 


Caucafuai. Sed quae de hac opinio¬ 
ne difputarunt viri do£ti, ea collegit 
atque diiudicavit Ricciolus in Ahnag. 
novo vol. 2 p. 594 et 597. 

Merces, quae in emporium Ii- 
burnicum vel Illyricum comportatae 
hic leguntur, fuilfe vina credunt in¬ 
terpretes, quae fententia a vero non 
abhorret, cum om>c faepe omittitur, 
ficut apud Latinos vinum deeil, ubi 
de mero, Falerno vel Mafilco loquun¬ 
tur. Ita Ariitophan. in Pluto : ei 
QotTiov ivs^&iQ , fi Thafium infunde- 
ras. Sed dubium non e-ii, quin prae¬ 
ter vina etiam aliae merces illuc ve¬ 
nerint:. Lesbium et vinum et mar¬ 
mor laudarunt Horatius et Plinius. 
Chios, Ionum infula, nobilis fuit et 
vino et ficis et marmore» Horat. 
epod. Qt 

Capaciores affer , puer , fcyphos 

Et Chia vina aut Lesbia. 

Conf. Mart. epigr. lib. 7, 24 et Plin. 
lib. 5 cap. 31. Thafus infula in Ae¬ 
gaeo mari prope Thraciam celebris 
vino fuo. nuce optima , etiam aceto 
et marmore, au£tore Plinio. 

Amphorae erant fictiles, ficut erant 
dolia vino condendo fictilia. Hifce va- 
fis terrenis nobilitabantur quaedam 
gentes, ut ait Plinius lib. 15 cap. 12 
p 712, quarum vafa per maria ter¬ 
rasque ultro citroque portabantur. 
Laudat Plinius ibi amphoras Adria- 
nas, quae ab Adria Italiae oppido 
nominatae creduntur. Sed videant 
velim viri eruditi, an liceat intelligere 
amphoras quascunque, quae per ma¬ 
re Adriatieum ab ora tum Italica , 
tum Illyrica portabantur, fic ut am¬ 
phoraequas in Liburnia Corcyraei 
mercati hic leguntur, iLluc etiam re¬ 
ferendae fint. Corcyra vero eft ma¬ 
ris Adriatici infula inter Epitum et 
Calabriam lita. 

F f Z 


22 g 


Cap. 

de xgq rov I sqov qsovrcc 
ek roov Eqrvvlwv kocAov/xsvoov dqv- 
f*dv , 0‘%/^ecrS'o^, x&i ry psv sis 
rov Uovrov qs7v , ry ds sis rov 
AHqlocv. avifjislcv de kocksIvo , ov 
fjtovov sv ro7s vvv v,o6iqo7s sooqdno6- 
fJlSV , dAAx Hjpj S 7 j) rwv 7 TocAccidv 
l*dAAov, otov rd sks 7 dnAooroo 
sivotj' xgq ydq I ctaovoc rov /xev 
sigtsAovv Ko&rd rds K voovsocs, rov 
de sk rov Uovrov sktcAovv Kccrd 
rov Isqov 7 roiYicooa^otf (pccar xcfj 
(psqovaiv ccAAd rs reryiriqioc ouk 
oAlyoc , xgoj y.ard /*ev rr\v %d- 
qotv @oo[*ous v?7o ldaovos dvo6V.su 
/*svovs deiy.vvovo-iv , sv de f*id roov 
sv rd Adf/ctf vtjaoov TCoAvrsAss te- 

£CV A qrSfAldoS V7S0 M tidslois idqv- 
I usvov.. sn de A syovaiv ds ov jc «V 
rrocqsTiAsvtrs rds UAccyv.rds koc- 
Aov/ulvas, si f*rj SKs7§ev d7ts7sAet« 


CXII. 

Ferunt et Iftrum ex Hercynia 
filva profluentem dividi, partim- 
que in Pontum, partim vero in 
Adriam decurrere; cuius rei ar¬ 
gumentum non hoc tempore pri¬ 
mum , fed a prifcis usque faeculis 
extat. Aras enim eo loci ab Ia- 
fone pofltas oflendunt. Ferunt 
et infuper hoc indicio efle, quod 
ea loca innavigabilia fint, quando 
Ia Ioni iuxta Cyaneas ingreflum , 
exitum vero e Ponto fuifle per 
Iflrum compertum efl. Et quod 
fimul memoratur, praeternaviga¬ 
re Piandas, ut appellant, infulas, 
nifi iflhinc folviflet, non potuiflfe* 


Natalis de Comitibvs. 

Fertur et lfter amnis defluens ex quercetis Hercyniis vocatis 
difcindi , et hac in Pontum fluere , illae autem in Adriaticum finum: 
cuiusce rei fignum efl non illud fotum, quod noflris temporibus con - 
fpeximuSy fed illud multo magis quod antiquitus , quoniam loca , quae 

ibi 



Cap. CXII. de Istro. 


229 


ibi funt , navigiis non funt pervia. Dicunt enim Iafonem iuxta 
Cyaneas infulas ex Ponto eo navigantem ingrejfum fuijfe , at ex eo - 
dem loco per ljlrum fuijfe digreffum , cuiusce rei non pauca afferunt 
argumenta, et aras permultas ab lafone extruffias in ea regione 0fun¬ 
dunt* In una earum infularum quae funt in Adria , facellum extat 
magnificum Dianae a Medea er ellum. Afferunt praeterea Planitas 
ditias non praeter naviga fiet » nifi navigandi inde feciffet initium . 

Epxvvfcoi/] I11 Meteorolog. legitur Apxvvlcvv , quae fcriptura etfi ad Germa¬ 
nicam appellationem accedit propius, magis tamen obtinuit altera per e ; atque ita efl 
etiam apud Suidam E pnvvtoi tipvpioi , et apud Steph. Byz. E pxvviov opog. S Y L E. 

ji^KeTyo] nefcio an redius gen- cafii nxxstvov. Sylb. 

£7r) tuv ttkXuiuv~\ Cod. Vindob. xp^cacSv. I. B. 

TXQ TVcuyxTocg ] Sic Homerus Odyf. pt. 6 l vocat, quae vulgo Kl ixveotf f 
Ev/xrX 7 ]yoi<teg , Pindaro Pytb. 4, 370 CTVvdpoptOl Ttirppi dicuntur, quarum defcriptio 
eft apud Homerum 1 . L et in Orphei Argonaut. 682 - N 1 C, 

partimque ] et ab altera parte in Pontum, ab altera, vero in —■ 

faeculis extat] Vnde patet , illa loca non effe innavigabilia . Nam et Iafonem 
iuxta Cyaneas intraffe, ex Ponto vero per 1/Irum exiiffe,, fama efl. Et cum alia indicia 
huius rei afferunt non pauca, tum aras eo loco a lafone pofitas oflendunt, in una vero in¬ 
fularum maris Adriatici fplendidum Dianae templum a Medea excitatum. Porro negant, 
illum petras quae erraticae dicuntur praeterveSlum effe, nifi ijlhac enavigarit. N I C. 


Horum explanationem omnibus 
fuis partibus expletam petant lectores 
velim ab iis, qui Argonautarum na¬ 
vigationem in Colchum de induftria 
perfecuti funt. Interpres nofter non 
omnia recte reddidit, omiftis quibus¬ 
dam, diligentius Natalis de Comit. 
Sed nefcio, an totus hic locus, ut 
nunc eft, mutilatus fit. tfier , am¬ 
nis totius Europae maximus, qui La¬ 


tinis frequentius Danubius. Conf. 
Cluveri German. p. 745 et Speneri 
notitia German. 1 p. 55. Hercinimn 
cognomentum eft, quod faltibus Ger¬ 
maniae omnibus tributum legitur a 
Graecis Romanisque. Ex montibus 
Herciniis profluere Danubium perii 
buit etiam nofter Mcteorol. lib. I. 
cap. 13 Reliquas de amnis ortu fen- 
tentias veterum collegit Cluverus lo- 
F f 3, “ eo. 


230 


Capvt CXIL 


c-o laudato. Danubium exonerari 
non folum in Pontum, fed defluere 
eundem etiam -in mare Adriaticum , 
vetus eft Graecorum error. Hunc 
Theopompo exprobrat Strabo lib. 7 
p. 4S81 cuius verba , in primis quae 
lib. I p. 93 leguntur s digna lun.t 
quae huc referantur: Ifter oritur a 
montibus ultra Adriam fitis , neque in 
utrumque exit mare , fed in folum 
Pontum , et finditur ad oflia demum 
fuci. Communis autem hic eft nonnul¬ 
lis error, qui 'putaverunt effe quendam 
fluvium ljtro cognominem, qui in 
Adriam exeat ab illo divulfus , ab eoque 
denominari gentem Iflros per quos de¬ 
fluit, coque Iafonem e Colchis navigas- 
fe. Ipfe Ariftotele? eandem opinio¬ 
nem edidit etiam hiflor. anim. lib. 8 
cap. T3 p. 923 edit. Scaligeri: Pifc.es 
in Iftrum abeunt , et ubi is finditur , 
in Adriaticum defendunt. Conf. Pi in. 
lib. 9 cap. 15, qui vero fubterraneis 
venis pifces ex Iftro in Adriaticum 
mare defluere , aultor eft. Conf. 
Cluveri Ital. p. 205, 209. Ariftote- 
lis verba repetiit Euftath. ad Dionyf. 
v. 299 pag. 42. Notavit hunc erro¬ 
rem quoque Plinius lib. 3 eap. ig 
p. 175 = 

Argonautae dicuntur a Ponto in- 
trafte Iftrum et defcendifte in mare 
Adriaticum. Strabo lib 1: Quidam 
bonam Iflri partem adverfo flumine 
fibveBum Iafonem cum fuis tradunt ; 
non nulli usque in Adriam , ignoratio¬ 
ne fcilicet locorum decepti; alii etiam 
Iftrum qucudam fluvium, ex magno 
Iftro ortum, in Adriam influere aiunt. 
Euftathius ad Homeri Qdyjf 1 2 : Alii 
tradunt, Argonautas per iftrum Argo 
navi ex Ponto Euxino fubvcda , et in¬ 
de per alium amnem , vel etiam per 
quo diam magni iflri divortium Adriam 


ingreffos , mox in folis occafum coti- 
verfos, tandem i» fretum Siculum in~ 
cidijfe. Diodorus Sic. lib. 4 p. 259: 
Nec praetermittenda hic eft confutatio 
kiftoriae illorum, qui Argonautas per 
Iftrum ad fontes fubvcetos in Adriati¬ 
cum i.ude Jinum per occurrentem illic 
alveum intraffe memorant caet. To¬ 
tum eorum iter declaratur verbis Iu- 
ftini lib. 32 cap. 3 : Iftrorum gentem 
fama eft originem a Colchis ducere s 
ini (fis ab Aeeta rege ad Argonautas 
raptoresqne filiae perfequendos ; qui ut 
a Ponto intraverunt Iftrum , alveo Savi 
fluminis penitus invcEli, vefiigia Argo - 
nautarum infequent,es, naves fias hu¬ 
meris per iuga montium usque ad lit¬ 
tus Adriatici maris transtulerunt ; 
cognito quod Argonautae idem propter 
magnitudinem navis priores fcciffent ; 
caet. Hac de navigatione diligentis- 
lime difputavit Sehbning in SUqent. 
28 cItl)l{forie vol. 31 pag 188; conf. 
quoque eiusdem operis vol. 5 pag. 
80. Banier ©otterlcfla’ 4 p. 552. 
Quaedam quoque lectu digna habet 
Gianrinaldo Carli in libro, qui infcri- 
bitur: Delia fpedizione degli Argonau- 
ti in Coleo, in Venezia 1745. 4 
pag. II3. 

Cyaneae infulae funt in ore Ponti 
Euxini. De bis Plinius lib. 4 cap. 
13: in Ponto duae, AI. D. pajf. ab 
Europa 0 Xiy. AI. ab oft.io , Cyaneae, 
ab aliis Symplegades appellatae, tradis 
tae,que fabulis inter fe concurriffe ; 
quoniam parvo difcretae intervallo , ex 
adverfo intrantibus geminae cerneban¬ 
tur , paulumque deflexa acie, coeun¬ 
tium fpeciem praebebant. Conf. Mela 
lib. 2 cap. 7. Dionyflus perieg. v. 
144 p. 23. Apollodori biblioth. lib. 
r cap. 9. f. 22 p 62 edit. Heynii. 
Hygini fabulae 19 et 31, ubi in edit. 

van 


de Istro. 


231 


ran Staveren p. 64 feq. multa veterum 
loca collecta funt. Plurima habent 
etiam Stuckii S dialia in Arriani 
■peripl. p. 189. Lennep. ad Phalar. 
p. 5 r. Vocantur illae infulae vel 
potius fcopuli quoque , 

quod nomen, quo et nolter hoc loco 
utitur, occurrit apud Strabonem , 
Apollodorum, Apollon. Rhod. He¬ 
rodotum,. Homerum Odyjf. 12, et 
Tzetzem in Lycophr. Sunt qui no¬ 
men deducunt a verbo 7reA oifsoljot], 
id eft , accedere , propter aniduum 
acceffam occurfationemque fluctuum 
in ipfas petras ; aut fecundum alios 
quod terrae motibus quaffarentur, ut 
Delus. Quam ob eaulfam erravit 
haud dubie Hermolaus, qui cum 
apud Plinium lib. 6 cap. 12 olim le¬ 
gebatur lic: Infulae in Ponto Plani- 


Cap^ 

Koij iv rrj AiBc&Xetx de \r\cfoo 
ry xstfxtvy l7t\ tqo T uy^rjviKai Tte- 
Axyet, c&AAcc re ^siwvovai y.rq- 
fJL?lc& TMV oc^l^eoov , }{Cj£f ro £7t) 
t oov \pyj(pMV de Xeyojusvov. Trctgcc 
yoiq rov txiytxXov \ptj<pov ? <px<r\v 
stvotf hoiyaKxs. txvtxs d? a EA» 
Ajjves’ ci ryjv vrjcov oikcvvtss, Ae- 
yovai TY\V xqciocv Axftslv X7to 
roov shsyynTfAccToov oov s7iotovvro 
ahei(po/u8voi. x7to yecg exsivacv 
Toov %OQyc»v ,, cure Tfgoregov soo* 


teae, Jive Cyaneae , Jive Symplegades ; 
fubftituit Planetae , quaii a verbo 
TrXoa/ctcr&cq , errare. Sed fatis liquet 
effe legendum Piandae. Inter re- 
centiores hos Icopulos diligentiflime 
notarunt Gvllius in lib. 3 de Bofporo 
Thracio cap. 3. Gronovii Thefa/tr. 
antiquit. Graecar, vol. 6 p. 3186. 
itemque Tournefort Voyage du Levant 
vol. 2 p. 72. Eosdem fcopulos opti¬ 
me indicatos videre licet in tabula 
geographica Graeciae antiquae, in¬ 
ferta volumini primo operis fplendi- 
diifimi y quod inferibitur : Voyage 
pittoresque de la Grece. Denique mo¬ 
numenta itineris fui leu r eu peri pux. , 
quae reliquit variis in locis Iafon , 
commemorarunt Strabo lib. 1 p. 77 
et alii auctores laudati a Banier 
tetle()t-e vol. 4 p. 553.. 

CXIIL 

Caeterum in Aethalia ad mare 
Tyrrhenum, cum alia monumen¬ 
ta principum illius expeditionis 
virorum, tum id quod de calculis 
memorant, monAratur. Nam ad 
littus calculos inveniri perhibent 
coloris varii, tum fciiicet ex de- 
Aillationibus liquorum , quibus 
ungebantur, coloratos. Tales 
enim nec ante,, nec poA ea tem¬ 
pora inventos. Sed enim et alia 
funt non obfcura indicia , non 

fuilTe 


232 


Capvt CXIIL 


qoca&oif fAvSoXoycvai Tcixvtxs 
ypri<po us - , ov 3’ u^eqov I/riysysvv]- 
/yevoic. ST i $s tovtoov (pccvsqooTcc- 
rea iTY\fAS~ici Xsyovvtv , cr/ ov Htd 
rdv £v/jt7rhtiycc$oov sysveto sk- 
TSXoVS dvtols , TOO 7S01Y]T^ ot sv 
■SKSiVOlS Tols T07S01S fACCgTVgl %%d- 
(asvoi. tv\v ydq ctvayj-qsiav tov 
vavSvvov sp(pxv'fovTX , A sysn oti 

OVK st i 7rotQU7r\£V(TCij TOV T07S0V' 

AXXd 3’ ofAOv 7 rivandis ts vscov 
}\gq acofjtctTct (potTMV 
KvfAciB : dXos (pofeovci, 7 Tvqos 
T cAooTo BvsXXoq. 

TTS^i fASV ovv tds Kvxvsxc CV A £• 
ySTOij 7TU£ dvoC7[S[A7ISlV' 7isfl ds 
TOV 7 TCtfS/AOV TOV ^txXupfdvOVTX 

Trjv 'Lty.sXlccv' s(p' sKXteqx ksi/as- 
voov tdv tov 7 tv(*gs dvxCpvavjpd- 
Toov , K9H r V g re vJjVou <Tuve%d£ 
KUiofjLsvy]s , >t$£/ rou rjjv A It- 
yy]v t>£vfJLOGTQS 7ioXXdyis Trjv %ca- 
qCCV S7li$S$g06fAY\KCT0£. 


fuifle tranfitum illis per Sympie- 
gadas; teflante fcilicet id poeta. 
Nam cum periculi magnitudinem 
exprimere contenderet , decla¬ 
rat haec loca navigationi minime 
pervia extitiile: 

Quoniam fimul tabulasque na. 

vium et corpora virorum 
Maris undae rapiunt, et ignis 
perniciofi procellae. 

Circa igitur Cyaneas non videtur 
ignis emitti; fed iuxta fretum , 
quo Sicilia ab Italia diflinguitur, 
ab utraque parte evaporatio (efl), 
tum quod infula continue ipfa 
flagrat, tum quod flammae Aet¬ 
nae faepe totam regionem per¬ 
meant. 


Natalis de Comitibvs. 

In infula quin etiam Jlegialia , quae ejl in mari Tyrrheno, eum 
alia offendunt optimatum monumenta , tum etiam illud quod attinet 
ad calculos. In littore enim calculi colore varii efje dicuntur, quos 

Grae - 


DE ArGONAUTARVM NAVIGATIONE. 23] 

Graeci infulam incolentes colorem aiunt ex guttis cepiffe , quae ah 
imffis defluebant. Nam illis temporibus tantum , non autem poflea , 
neque prius , calculos tales fuiffe fabulantur. Argumenta praeterea 
his afferunt manifefliora , quod minime per fymplegades illi enaviga- 
runt, atque poeta tefle illi nituntur , qui funt in iis locis , qui pericu¬ 
lum difficultatem que patefacit y quod non licet locum navigantibus 
praeterire. 

Corpora merfa virum fluUu, tabulaeque feruntur 
Aequore difcerptis ratibus , flammaeque procellae, 
luxta Cyaneas ignis fcatere non dicitur , at illud fit iuxta flnuni Si¬ 
ciliam intercipientem , cum in utraque parte ignis flnt fcaturigines , 
infulaque ajfidue ardeat , et ignis unda faepius ex Aetna defluat in 
proximam regionem. 


iv Ty AifrxXelx .] Sic legendum pro vulgari AyixXlx . Sylb. Stephano 
A l^dfyj eft, neque tamen hanc formam omifit. Latinis dicitur Ilva. NI c. 


diro twv <;\&yyi<7iux,ntiv~[ Cod. Vindob. Xyicp.ti.Twv. L B. 

iyivero iunXovc] Cod. Vindob. iyivsTO 6 tHirXovg, dvrw tw yrotyTy tv 
EHEtvoig. I. B. 


AWd 3 ’ Ofioi) J Odyjf. pi. 67. At Homeri TrXxynTCij non Ponticae funt Sym¬ 
plegades , fed in mari Siculo, Italiam inter Siciliamque. Vid. Gefueri coimnent. de na¬ 
vigat. Orpb. p. 435 . N I C. 

dvxTTb/X.TTElV ] Cod. Vindob. dvdltTElV. I. B. 

ad mare Tyrrhenum ] maris Tyrrheni infula. 

coloris varii ] Hos vero Graeci infulam incolentes memorant. 

Tales enim] inde ab illis temporibus, nec ante, nec poflea inventos fabulantur. 
Sed enim et ] Verum et alia effe huius rei, illis ( Argonautis ) per Symplegados 
non fuiffe tranfitum, manifefliffima indicia locorum iftorum accolae contendunt , poetam 
tejlem citantes. 

Circa igitur] Circa Cyaneas igitur non dicitur — NI c. 

evaporatio] Sic Duval. et Wechel. fed reliquae edit, evaporario, et fic quoque 


Cafaub. I. B. 


De 


2 34 CaP. CXIlI. DE Argonavtarvm navigatione. 


De Aethalia egimus ad cap. 95. 
De calculis coloratis , quos nofter 
tanquam pt.vrjpt.eTix, Argonautarum iac- 
tat, memoravit etiam Strabo lib. 5 
p. 342 : &<Sl S& KXTX TYjV AlSfxXtxV 

Xtavrjv Apyccoc diro rrjg Apyovg , wg 
(pxtslv’ suetae yxp TtXevtsaj rrjv rrjg 
K iptiTjg oTk7]<uv frjTOvvrx rdv I xtrovx, 
Tijg.M,7]ieixg e 3 e'Xovcnjg itisTv rrjv SexV 
uccj Sq ncq x-r6 rwv x.ito<geXeyyi(sp.x.ruv 
y-qydvrwv , x etdovv 61 A pyovxvrctf , 
dixjttdvetv. Ii? 1 v.ccj vvv SucToixtXovg rdg 
errrl rrjg rjtdvog f-gCpong. Ad Aetha 
llam portus eft Argous, ab Argo navi 
fic ditdus , ut aiunt. Eo enim 'perbi¬ 
bent lafoncm navigafle , Circes domici¬ 
lium quaerentem , quam Deam Medea 
cupiebat vifere , et a ftrigmentis con¬ 
cretis , quae Argonautae ibi fecerint, 
adhuc durare variegatos in litore feru- 
pttlos. Holce calculos Holftenius re- 
perifle adhuc fibi vifus. eft ; namque 
In annotationibus ad Stephanunr Bvz. 
p. 15: “illos, inquit, ipfe non fine 
„admiratione in portu huius infulae 
„et iuxta Salinas, quae fiunt a tergo 
,,Caftelli Maioris, vidi.” Verum cal¬ 
culi varie colorati in llttoribus non 
infrequentes efte fiolent. Paufan. III, 
23 p. 271 de littore Laconico: txi- 
yiakoQ de d rotvrq rx-pe^eratq •tyqtpi- 

Cap. 

Ev T ccgoiVTi hotyl^eiv v.ctrcc 
rivas %qovovs (flaa)v ArqelSciis 
neq Tvoe$uis yaq Kio&vJtjoits ygq 
AcceqTioc^oiis' ycpf Ayafxr fxvovl^ais 
Je %oo^)s Suaiciv htiTebfiv sv uKKq 


Sotg , (sxp/xx evTp&Tesipxg, nxj xpoag 

'trxvTodxstqg. 

Praeter Infulas Cyaneas, PIan£l3S 
feu Symplegadas in Ponto Euxina, 
de quibus modo egimus, aliae infu¬ 
lae eiusdem nominis fabulis traditae 
funt in mari infero , ubi ortum ha- 
buiflfe videntur ex infulis Vulcaniis, 
in medio mari litis , in quibus Hiera 
et Strongyle fumum emittunt cum 
ignibus. Sunt eae ex Ulyftis errori¬ 
bus notae; OdijJJ. 12 v. 61 , ubi le¬ 
guntur ii verius, quos nofter inferuit. 
Apollonii Argon. lib. 4 v. 761 et 786 
p. 204, 209. De hifce fcopulis etiam 
Apollodorus, qui idem etiam Cya¬ 
neas Ponti Euxini memoravit, lib. I 
cap. 9 p. 69 : pterx. Se rxg 'Eetpijvxg 
rrjv vxvv ~Xxpv/ 3 Stg e^sS£%e to , xcq 
Xxt/AAa, xaj sr&rpcq TXhctyKTotj, Citep 
cav (pXdfl rcoXXrj uccj 3 ixnrvdg xvxCpepo- 
peevog kcepxro.. Dehinc a Sirenibus na¬ 
vim Charybdis excepit ScyUaqne et er¬ 
rantia faxa , e quibus ingens flamma¬ 
rum vis ac fumus eruffari videbantur. 
Atque ifti funt fcopuli, quos nofter 
hoc loco intellexit, de quibus conf. ill. 
Heynius ad Apollod. p. 212 et [97, 
cuius verbis haclenus ufi fumus, qui¬ 
bus ex hoc Ariftotelis loco novum 
accedit argumentum. 

CXIV. 

In Tarento folent interdum 
parentare Atridis , Aeacidis, Ty- 
didisque et Laertiadis 5 Agamem- 
noniadis autem , feorfimque die 
conftituta, alia facrificia agere. 


Cap. CXIV. de Tarentinorym parextalibvs. 23 S 


rfylqx Iolci' Sv voyiyov sivoq rotis 
yvvoajfi. jurj ysvcrxrBctf roov sksi- 
vois Bvcylvxv. ert de n&j A%/A- 
/dxs veass Tsxf ctvTols. Xtyerx/ 
cii , ysrx ro 7?xgxXx[3elv rovs 
TctgOiVTiVOVS , H^xka sixv rcv ro- 
rrcv xx?'.sl(?Bcq ov vvv y.xroiKovnv’ 
~iv de rols xvoo ovcts rxv Iclvxv 
K,oirs%ovroov , YiXslcv' sn de Hel- 
yav ly.7tqorBev v 7 to rxv 7 rqxrov 
xxrxayfvrxM xvrrjv, Zlyeicv olvo- 

yxrBxj. 


quibus mulieribus immolata tan¬ 
gere lege interdicitur. Efl et 
templum apud ipfos Achillis. 
Ferunt hunc locum olim Ionibus 
obtinentibus, Plion vocatum die, 
verum poflquam a Tarentinis in¬ 
habitari coeptus efl, Heracliam; 
caeterum iam inde remotius , a 
primis incolis Sigium appellatum. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama efl quod Tarentini , Aeridis , Tydidis, Aeacidis ac Laertiadis 
certis temporibus facrificant , at Agamemnonidis faciunt facrificium 
quoddam peculiare die quodam proprio , in quo non licet mulieribus 
quidquam eorum quae in facrificiis offeruntur , gujlare . EJi Hercu¬ 
lis etiam delubrum apud illos , atque fama efl quod cum Tarentinos 
deviciffet et in fuam ditionem fubegiffet Hercules , locus Heraclea fuit 
nuncupatus , quem nunc etiam incolunt , cum fuperioribus temporibus 
imperantibus Ionibus Pleon diceretur , et ab anterioribus illos haben¬ 
tibus , vocaretur Sigium. 


yev<TK<T^atj~\ Leon, et Cam. ysvsa^cq praeC temp. Sylb. 

y&Toi ro] agnofcit etiam interpres: poflquam a Tarentinis inhabitari coeptus 
efl, fed haud fcio an verius 7 tpo TOV j antequam. Sylb. 


Gg 2 


Ylkehv 


2%6 Cap. CXIV. de Tarentinqrvm parentalievs. 

Tlketov^ Ylokleiov ad Solia, p. 42 ftribere iubet Salmalius, coufentiente ad 
Steph. p. 238 Holfteaio. N 1 c. 

S/ygiOvJ Ulpiis, quod ubique iavenitur, Hollteuius reftituit ib. Salmafius 
vero Usipiv. NiC. Leon, et Cam. HtyiOV , itidemque iaterpres , Siginm. Sylb. 
Codex Viadoboa. etiam TIAgiov et 2 /ygJ 0 y , fed habet ocvTOvg pro dvrijv , et uvo- 
pro uvoptoics^oq. I. B. 

Ia Tarento ] Tarenti. interdum ] certis temporibus. 

Agamenmoiuadis — agere ] Agnmemnonidis vero feorfim die alia propria facere 

fncrif.cia. 

Ferunt — Heracliam] Tarentinos ferunt, poflquam huc vcnijfent, locum, quem 
•nunc habitant, Heracleam vocajfe, olivi vero , Ionibus illum obtinentibus, Plium vocatum 
ejfc. N 1 C. 


Tat ■enti , urbis antiquiftimae, quae 
cum Troianis temporibus certare pos- 
fit, hiftoriam fubtexuit Cluverus iri 
Italia antiq. p. 1229- Multos Taren¬ 
tinis fuifte dies fettos , auclor eft 
Strabo lib. 6 p. 429, ubi de horum 
potentia et luxu loquitur : Tarentini 
ingentem funt adepti potentiam ; Jed 
p fit modum luxus apud eos invaluit , 
ob res fecundas , ita ut plures publi¬ 
cas fefiivitates per annum celebrarent , 
quam reliqui effent dies ; quam ob rem 
etiam ftatus reipublicae eft fabtus de¬ 
terior. Ita fere quoque Euftathius r 
Mirum in modum olim potentes fue¬ 
runt Tarentinifed luxuries eos per¬ 
didit ; quod plures apud eos fe fi i dies 
per annum , quam alii peragebantur; 
infiitutis propter otium ac luxum con¬ 
tinuis feriis. Vnde et vulgari pro¬ 
verbio : dpyotg ocAv loprtj , pigris fem- 


per effe fefiurn. Atridae funt Atrei 
tilii, Agamemnon et Menelaus. Aea¬ 
cidae, Aeaci filii et nepotes. Ttjdi- 
dae , Diomedes et reliqui qui a Ty¬ 
deo genus ducunt. Laertiades , Ulys- 
fe9, Laertis filius, et qui ab eo oriun¬ 
di. Ayujae[AvovlSrjq eft apud Home¬ 
rum Odyff. r, 30 cognomen Oreftis. 
Heraclea fuit urbs in Lucania , inter 
Sirin et Acirin , aliquando Siris vo¬ 
citata , auftore Plinio lib. 3 cap. 11 
p. 165. Urbis hiftoriam verbis Stra¬ 
bonis et Ifacii Tzetz. retulit Cluverus 
1 . c. Holftenius in annotationibus ad 
Stephanum Byz. pag. 258 reprehen¬ 
dit Cluverum, qui Italia p. 1273 
Iwvwv mutavit in Xcovcov. Alter in¬ 
terpres nofter, nefeio qua ratione, 
longe receftit a lententia Ariftotelis. 
De parentalibus egit Heraldus ad 
Arnob. lib. 7. p. 278. 


Cap. 


% 


Cap. CXV. de Philoctete et Tlepolemo. 


237 


Cap. 

II ocqcc rois Evfoccqlrccts A s- 

ysrotfQiXcyrnrnv ripoccSoij' yccr- 
cmvi<rccf yccq ccvrov Ik Tqolccs 
ccvocy.opavSlvrcc rcc yxhoupsvoe 
pccXccycc rrjs K gorooviccfios, cc (poc - 
aiv cc7slyjiv syocrov emovi <?ct$loov y 
ygcf otvotSsivoq i^oqovvi reo ro^cc 
rcc HqolyXsicc ccvrov lis ro rov 
KrnoKhwos rov AA lov. IrsiSsv 
Cpocvi rovs Kqorcoviccras rccrcc 
rrjv Irciygccrsiccv ccvccSsivcq ccvroc 
lis ro. KrtoXXooviov ro 7 rocq ocvrols , 
A sysrocj de x&f reXevrrjvocvroe 
lysi y.siaSocj ccvrov 7 Tccqcc rov 7 S 0 - 
reepov rov £vj3ccqiv y QoriSricrccvroc 
P ofilcts rois fjtercc TXn7ScXspov lis 
rovs lysi T0710VS ccTtsveySsivi , 

' > /1 \ ' 

ygq <rvvcc\pcecri 7 rqos rovs 

ivoiKovvtccs {roov QotqQccqoov) lysi- 
vqv rtjv yooqotv. 


CXV. 

Apud Sybaritas aiunt Philode* 
tem coli, qui ex Troia profugus 
inhabitavit quae vocantur mollia 
Crotoniadis, diftantia a Troia, 
ut ferunt, centum viginti ftadiis; 
ac Herculis arcus in Apollinis Ha¬ 
lii templo confecravit, quos per 
vim a Crotoniatis in Apollonium 
translatos ferunt. Aiunt iis in 
locis mortuum e fle auxilia feren¬ 
tem Rhodiis, qui cum Tlepolemo 
ad ea loca delati, contra ineoks 
depugnarant. 


Natalis de Comitirvs. 

Dicunt eodem modo Philoctetem coli apud Sybaritae, quod cum 
e Troia ad loca Mollia vocata Crotoniadis fuijfet delatus : illa colo¬ 
nis replevit, quae centum et viginti Jladiis dijlare inquiunt , arcus que 
fuos Herculeos in Apollinis Marini templo depofuit. Inde vero nar¬ 
rant Crotoniatas per vim ipfos in Apolliniatum transtuliffe. Com - 

Gg 3 


me- 


Capvt CXV, 


memorant praeterea ipfum Philoctetem apud fluvium Sybarim vita 
fnnffiim pofetum ftiifje , cum opem ferret Rhodiis una cum Tlepolemo 
in ea loca delatis , bellum inferentibus iis , qui regione per id tempus 
potiebantur. 

pixXxnx^ Sic quoque codex Vindob. I. B. Contra Holftenmm, ad Oitelium 
p- III. et ad Stephanmn p. 196 M.clxxXXx refcribere iubeutem, quod Berkelius quo- 
q,ue approbavit, ad Antonini itiner, tuetur Weffeiingius. Nempe AixnsXXx. f. M dtKxX- 
Xci urbs nomen fu.um avo TQv puzXxy.lGSfijviX] iv xVTrj OiAoitrj/rj/v, ut Stephaniis 
vult, invenit. Quae II vera funt, primitus line dubio M«A«Ji« ditia fuit, quod, ut 
fit, depravatum ell in M«JisAA« f. MxkxXXx. Gemina funt apud Iu {tinum 20, I fui. 
Thurinorum urbem (Thurium, quae ante Sybaris) comlidiffe Philoiieten ferunt ; ibique 
adhuc monumentum eius pifitur: et Herculis fagjttae in Apollinis templo, quae fatum Tro¬ 
iae fuere, N 1 C, 

¥LptTitf‘Jix$Og~\ Cod. Vindob, K ponwixTiSog. 

UVTOV tig tq ] Leon, et Cam. pro dvTQV habent uvTOV > ibi. Sylb. 

Tov AXlov'] AXxlov emendat Weffeiingius, Tzetzae ad Lycophr. 911 et Ety¬ 
mologi au&oritate motus. Illius verba haec funt: uxi TTXVT^&lg Tojg xXrjg, RXxiov 
AiroXXuvog lepov XTifet , ov v.xl to Toigov civTov dvefrero. Apud hunc eit 
AA ubog , 0' ArroXXuv. QiAoarj/Vj/c yxp 7 rxpxy&v 6 /j.evog i'ig \txXIxv, olrro tov 
cry/z/S s^noTog IdpvtxxTo AitoXXcsivog AXcdov Upov' Lv w xxl to Totgov chrfJs,- 
T 0 > Mirum non obfervare V. D. AXxlov TIxTspdccg j Alnei Patarei i. e. Apollinis et 
templi eius, meminifle ipfum Lycophronem v. 920. Inde itaque nomen illi indidit Plu* 
lo£tetes, quod certam hic fedem naftus errare deliit. N1 C. 

TO ntxp cU)ToHg~\ Hoc commation abeft a Leon, et Cam. editionibus. Syle. 

TWV /3xp/3xpcw ] etiam haec ab iisdem editionibus abfunt. Sylb. 

qtji ex Troia ■< — — d.epugnarant. ] habitajfe enim illum a Troia reducem Malaca, 
quae vocentur, agri Crotonietifis, ab urbe (Crotone), ut ferunt , centum vigintz Jladiis 
•pernota: praeterea illum Herculis fagittas in Apollinis Alii templo dedicavlffe narrant, quas 
per vim a Crotoniatis in Apollonium, quod apud illos cfi, translatas ferunt. Aiunt etiam, 
illum mortuum ibi fitum ejfe ad flumen Sybarin, Rhodiis auxiliatum , qui cum Tlepolemo 
ad -illa lota delati, cum barbaris regionem i/lam incolentibus manus confer ner aut. N1 c. 


de Philoctete et Tlepolemo. 


Sybaris mentio iam cap. 99 fnfta 
eft. Hiftoriam vero Philolletae , cui 
Hercules in Oeta monte moriens ar¬ 
cus et fagittas dono dedit, habes in 
Hygini fabulis 36 p 97 et 102 p. 
391: in Philoftrati heroicis cap. 5 p. 
702. Conf. Natalis Comit, mijtiiol. 
iib. 4 cap. 4 p. 303 et Banier 
tcrlefire vol. 5 p. 355. Pro M x\xu.x 
legendum effe MxxxXkx docuit Hol- 
ftenius ad Stephan. p. 196, ufus 
auctoritate Lycophron, v. 927, ubi 
Tzetzes ita: MxnxXXx iroXig IruXlxg, 
otcov Tc&Cpog %x) i&pov QiXourrjTov xyt- 
zsvopieuw 7rccpcc r£v £y%oopucy uxi Hu- 
aixg fio&v 6s)(Oij.iyov , Serirep h ijfsog 
mmiog virijpxsv. Eft vero (rct JVla- 
y.x\\x) urbs Italiae, quae quantum 
diftet a Crotone (non a Troja, uti 
Talio interpreti vifum eft ) ipfe nofter 
edocuit Conf Cellarii gcogr. I. p. 
924. Miror , inquit Holftenius, lo¬ 
cum hunc in Italiae deferiptione effu- 
gijfe Cluverii diligentiam. In hono- 


Cap. 

Tlsft de Ttjv ItaXiav Trjv kcc- 
KcvjAsvqv Kotha&qloiv , iyyvs Me- 
?Ct,7roVTCV , A&Y\VCCS U%OV £iV 0 !f (pOi- 
<rtv EAA vivius , evScc tcc tcu 
E 7rsicv A £ycvciv ogyoevee ocvocv.el- 

C&Otj ,C6 ets TOV $CUgtOV 'ilXTiOV £77cIy\- 
<TfV, SKSiVCV TtJV £7tO)VVfAtOCV £70- 
Sevros. (poiVToi^ofjievTjv yocq ccvtm 
rrjv A Brjvccv koctcc tov uttvcv cc£s- 
&uv ocvocSslvctj tcc ogyoevee , Kgq 


239 

rem rov Avokkoovog tov xktov erant 
fefta apud Rhodios, quae £hx voca¬ 
bantur, de quibus egit Meurfius in 
Graecia feriata ; vid. Tkefaur. antiq. 
vol. 7 p. 712. Huius Apollinis Ha- 
laei templum fuit prope Crotonem 
a Philoctete exftructum, cum errori¬ 
bus luis finem ftatueret , auctore 
Tzetze. Conf Cluveri Ital. p. 1313. 
Plura monumenta a Philoctete in 
Crotoniatum regione exftructa recen- 
fentur a Strabone lib. 6 p. 390. De 
Tlepolemi in Rhodum fuga memorant 
Apollodorus lib. 2 cap 7 p. 195. 
Paufanias in Laconicis , Diodor. Sic. 
lib. 4 cap. 58 et lib. 5 cap. 59. 
Maximus Tyrius differt. 19. Quia 
etiam cum Rhodiis pervenifte in Cro¬ 
tonis fines nofter hoc loco refert. 
Celebrarunt quoque Rhodii feftum 
in honorem eius, TKiprroXiuix appel¬ 
latum. Conf. Meurfii Rhodiis lib. 1 
cap. 5 p. 14 et Heynius ad Apollod. 
P- 5 °l» 


CXVI. 

Circa Italiam, quam Cala¬ 
briam vocant, iuxta Metapontum 
aiunt Minervae Graecae templum 
extare, inque eo Epei , qui et 
nomen impofuit, initrumenta re- 
pofita, quae ad equi Duriani fabri¬ 
cam compararat. Minervam enim 
in fomnis vifam, haec ut opera 
confecraret, flagitafle ; cumque 
exitus difficultate impediretur, lo¬ 
ca 


Capvt CXVI. 


240 

$ICC ToZro QqoifrvTeqcts rvy%c&- ca implicitum enavigare non po* 
vovtcc ty]s dvocycoyns , g-/A eiaSoq tuifle. Vnde Minervae Graecae 
sv rd tQ 7Ioo , prj dWfltytevov ex- hodie fanum appellatur. 

•nKsvaaf. oBrsv EAA vivlas A$Y\vds 
70 leqov 7sqoaotyoqsvsroq. 

\ 

Natalis de Comitibvs. 

Palladis Graecae facellum in Italia iuxta vocatam Gargariem 
ejfe dicunt apud Metapontum , ubi injlrumenta funt Epii, quae ille 
ad equum ligneum conficiendum paraverat, quod cognomen ille impo- 
fuit. affirmant enim quod is per fiomnum Palladem viderit expetere 
tem , ut opus deponeret , atque cum idcirco tardius illud iter obtineret, 
in loco convolvebatur , neque enavigare noluit , ex quo Palladis Grae¬ 
cae facellum appellatur „ 

K«A«/ 3 p/avJ Leon, et Camot. habent Txpyxptxv , fed "KxXxfiplxv probat 
<etiam Interpres. Non inconcinne pro accufatlvo TtjvItxXIxv repofueris gen. Trjg ItxXIxq. 
SVLB. 

M.STXrtOVTOV ] L. et C- Merairovr/oV, apud StepHanuin Byr. utrumque le¬ 
gitur. Syi.b. Etiam codex Vindobon. Txpyxptxv et M erxTOVrlov. Et profecto 
Salmaf. in Solin. p. 47 MeTXTTOVTOV negabat recte dici polfe. Obfervavi quidem etiam 
apud Themift. orat. 23 p. 285 » at iimiliter, ut opinor, librarii errore. Liber Baro a 
L 0 C E L L A. 

Ita pro TlXXyjvtxg legendum efTe, Hemfterhulius monuit, ohfer- 
vante ad Anton. itin. p. 490 Weffelingio. Sic enim diferte Etyinologus p. 293: 
E/Agv/a , iroXig' adj TdXevtx ASrjVx. (biXonTyryg yxp irxpxyevo/xevog iig 
JrxXtxv ISpvffxTD TiXsvlxg ASrjvxg hpov' aro rov ev inelvw <rvyxeHXe?a%Xf 
TW ro-rrip. irxpx TO iiXw OVV, TiXevtx. Neque hoc turbet quempiam, quod Ety- 
smologus de Phi!o£tete narret, quae hic de Epeo praedicantur. Una fuifle videntur, et 
eadem navi ve£ti, Unde etiam hic iunguntur dux ac princeps Philoctetes et focius Epeus. 
Njc. 

• „ , si big 


de Epei reltqviis. 


241 

Oi ttg tcv iovpiov] Ad novum ©pus machinas novas et nova inftiumenta opu.s 
fulife, credibile eft. Si quis tamen cmn Lipfio ad Veli. Paterculum x eig in oig mutare 
iitalit, per me licet. N 1 c. Cod. Vind. Aovpmov. 

rijv htXVVfllxv] Hoc non ad Metapontum referendum efle, quo Th. de Pi- 
nedo ad fuuin Stephanum p. 46 3 trahere voluit, fed unice ad Minervae templum perti¬ 
nere, ex nominis notatione, quam modo ex Etymologico cognovimus, apparet clari fili ire. 
Quamquam ex iplo loco noftro res -fatis lucet. N X C. 

rx opyxvx] Leon, et Cam, rx epyx , itidemque interpres vertit: ut opem 
coufecraret. Syls. 

Tjjg xvxyccy?]g~\ Cod. Vind. oixycnyyg. I, B, 

■trpotxxyopsverai] idem irpozxycpsvGcq, 

Circa Italiam J eam Italiae partem —■ 

Minervae Graecae] Min. lleniae. 

tepofita ] dedicata. Duriam ] Durii. 

opera ] ferramenta. 

cumque — potuilTe] ideoque cum tardius e portu moveret, tum loco i flo con- 
llufam ena vigare non potuiffe , perbibent. N 1 C. 


Metapontum feu Metapontus , 
Italiae oppidum in linu Tarentino, 
de quo Cluverus It ai. p. 1277. Me¬ 
tapontinos in templo Minervae often- 
talfe ferramenta, quibus equum Tro- 
ianum, divina Palladis arte, fabrica¬ 
verat Epeus, memorat etiam Iuftinus 
lib. 20 cap. 2, eui ipfe doli fabricator 
Epeos conditor Metaponti dicitur , 
neque nofter diffentire videtur, cum 
oppidum ab eodem nomen traxifle 
tradit. Alii tamen alium condito¬ 
rem nominant. Servio ad Acn. XI, 
540 Metabus, dux Graeci agminis 
conditor videtur, licut et Stephano 
Byzantino. Strabo lib. 6 p. 406 ad 
Pvlios, qui cum Neltore ab Ilio na¬ 
vigarunt, Metaponti originem refert. 


Quam diflenfionem tollere potuiffet 
V. Paterculus, nili initium eius libri 
temporum iniuria periiffet. His enim 
verbis incipit primus , quem hebe¬ 
mus hodie, liber: — tempcftate di- 
Jlrattns a duce fuo Nefiore , Metapon¬ 
tum condidit. Conf. Salmaf. ad Solin. 
p. 46. Equus Trojanus dkitur et 
6 ov[.siog et dovpxrsog , quod cogno¬ 
mentum etiam Latini traduxerunt 
fuam in linguam. Lucretius I, 477: 

Nec clam durateus Trojanis Perga¬ 
ma partu 

Infiamtnajjet equus notturno Graju- 
genarum. 

Conf. Gifanii index in Lucretium v. 
Durateus . 


Cap. 


Cap. CXVIL de Diomedis keliqviis,. 


24 S 

Cap. 

Alyeroq oe 7(sq) rov ovopot^o- 
jUtSVOV TY\£ AcCWtCiC TC7T0V , UqcV 
slvcq A^rjvac Kxoilois v.ccKcupe- 
\ov , h do $rj 77 £XIy.sis yjoo A- 

V.QOS HjXf CTlXoC TOOV AlCfJlY\$OV£ 

irotiqoov xcy ocvtcv dvocxelcr^oif., 


CXVIL 

Ferunt et circa Dauniae locum, 
templum efle Minervae Achaicae, 
in quo fecures aereae, armaque 
cum Diomedis, tum fociorum 
eius collocata fint., 


Natalis de Comitibvs. 

Afferunt circa locum Dauniae vocatum , facellum effe Palladu 
diaum Achaiae , in quo fecures funt aereae, fociorum que Diomedis: 
et ipfuis praecipue , arma depofita .. 

HOil TreX&K&igl Inclufa y.ou, abeft a Leon, et Cam. edit. Sylb, 
circa Dauniae Locum] circa Daunium, quae Italiae cfl regio,. 


collocata ] fixa, N i c. 

Daunia pars Apuliae a Dauno 
cfuce, Diomedis foceio, dicta, in qua 
regione Diomedes inultas condidifle 
urbes dicitur. Conf. Servius ad Aon. 
XI, 246.. Strabo lib 6 p. 434: nczj 
iiXkx 7 tokku SeiHvvrctf ttjc Aio^ofjov 
£v rovToiq rotq roitoig Svvxzetca; arj- 
juieia.. tv fiv Tia rd\Q A-Jrjvocq t&pti TTjq 
iit- AovHSpix ,, 7roi\cud dpx^rjfxxTx,. 


Cap. 

Ev rovTw too r071 cc (px<r)v eT» 
]i eif KVVCCS cV TQVS OtCptXVCVfASVOVS 


Multa alia exfiant vefligia , quae Dio¬ 
medis in ea regione fuijfe teftentur do- 
minationetn, utpote Luceriae (quae eft 
Dauniorum urbs) vetufta donaria in 
fano Minervae. De ftatuis, quas li¬ 
bi Diomedes in Daunia paffim erexit 
ex iis. faxis, quae fecum e Troianis 
ruinis in navi advexerat, vid. Nata¬ 
lis, Com. 1nythol. lib. 7 cap. 5 p. 717«. 

CXVIII. 

Aiunt et irthic canes elTe ,. 
qui venientes Graecos iniuria nul¬ 
la: 


Cap. cxviii. 


de canibvs. 


243 


'Toov EAA ijvoov ov'k ccfzcuertv , uK- la impetant, fed taiiquam familia- 
Aes' c To&ivovviv ooaTtep tovs cruvqSs- ridimis blandiantur, 

< 9 cbrovs. 


Natalis de Comitibvs. 

Canes ejfe inquiunt in eo loco , qui accedentes Graecos nulla af¬ 
ficiunt iniuria , fed blandiuntur, tanquam effent domejlici. 


Alebantur canes in templo Miner¬ 
vae Achaicae, quorum mores limiles 
celebrantur avium Diomedearum , 
quae , ut ait Plinius lib. 10 cap. 44 
p. 569, barbaros clangore infeftabant, 
Graecis tantum adulabantur , miro 
difcrimine. Conf quae a nobis fcripta 
funt ad cap. 80. Gyraldus in fyn- 
tagmate undecimo de diis , quod eft 
in eius operum volumine I p. 347, 
et Rhodiginus in lettion. antiq. lib. 
23 cap. 30 p. 1313, idos canes in 


templo Minervae Iliados fuifie refe¬ 
runt ; nefcio quo auctore; cum no¬ 
der non Iliados , fed Achaicae Mi¬ 
nervae meminit, neque alium inve¬ 
nio fcriptorem, qui eiusdem fabulae 
mentionem iniecerit. Simile de ca¬ 
nibus Vulcani templum cudodienti- 
bus narrat Aelianus XI, 5, qui rite 
adeuntibus blandirentur, fceleratos 
morfu invaderent, impuros vero abige¬ 
rent tantum. Conf. Gratii c 11 neget. 
v. 449. 


Cap. 

Yiocvtss Ce ct Acivviot y$q ttAj?- 
v'.loyjnqoi dvrols jjLeXocveijuovovci 
olvbqes ycpj y ovoCiv.es , hoc 
rc&VTYjV (oo£ fOlKe') TY\V CClTiOCV. 
rocs yxq T qooccfiocs rccs Ajj^SW- 
<rocs oU%fAocX<MTovs , ens ensi- 
VOVS "tovs T07TCVS cc(piKOfjievots , 
IuA«/3 ri&elerccs fArj rtiyqxs JcuA elccs 
Tv^watv ut 7o toov ev rocls 7rxTq!ui 


CXIX. 

Porro omnes Daunii accolae- 
que tam viri quam feminae atratis 
tantum vedibus utuntur, ea nimi¬ 
rum de cauda , quod Trojanae 
mulieres, dum captivae ad ea loca 
edent tradutdae, metuentes ne 
gravem fervitutem fub mulieribus 
Graecis experirentur (nam tum ea 
loca inhabitabant) naves incende¬ 
runt. 


Hh 2 


244 


Capvt CXIX. 


<B%ovitcL(>%G\)<T<tiV Teis h%otiois yu- 
vuMw , hsysTdf rds voivs dvrdv 
lyTSgnauj, Iv dycc yh rrjv 7>qo<?- 
doy.ooytvvjv $ovKslccv iKtpvycacriv , 
dyoc cT 'onus ysr SKsivoav ytvsiv 
ccvccyKcitrSsvTeov avvccgyoaSsiaoq , 

y,C6TC6(TX60(TiV dvTOVS dvjpcCS. 7TCC- 
VV (/ f{gtj TbJ 7ICl'/]7q ftOihtoS 7TS- 
<p°>x^Uf TTe/t dvrdv. eKy,s<7i7l£~ 
osTk ove ydq ugj /SocSv koAtscvs 
euelvocs, cos soiv.sv, i<je7v hw* 


runt, tum ut jugum fervile efFu* 
gerent, tum ut viros, manendi 
neceffitate impolita, detinerent. 
Unde rede a poeta didum eft , 
pepla trahentes, profundisque fi» 
nibus illas videre, ut apparet 
iflliic licet. 


Natalis de Comitisv^ 

Omnes vero Daunii et accolae ipforum tum viri tum mulieres 
iujla de cauffa , ut conflat, nigris vejlibus induuntur. Nam Troja¬ 
nas captivas in eum locum dedudtas aiunt , verentes ne afperam et 
molefiam ferviendi rationem /artirentur a mulieribus , quae aderant 
Achaeis in eorum p atria r naves ipforum incendiffe: fimut ut exp e ela¬ 
tam fervitutem declinarent , ftmul ut illi fecum manere cogerentur 
rem machinantes , et eos maritos haberent praeclare fane di&um eft 
Trojanarum more apud poetam. Cuiusmodi ex hifce temporibus 
mulieres intueri licet vejies trahentes , et profundis finibus fuccinfit as. 


'jrXijGdxwpoi durol<;~] Leon, et Cam. habent dvT&V. Sylb. 

fixSvHoXirovi; fcj islvxg~\ eaedem yfmlvxt; • refte. lam T pwottiag iXxs- 
flTiirhwQ Homerus cum alibi dicit, tum 11 . 7 ] , et A ctpdxvltiocg fi&§vx 6 \.'ir 0 VQ Jl. GV 
$ Y LB. 

mulieres — traduAaeJ quae (aptae egent , et ad ea loea venigent-. 


Gra<e- 


DE VESTIEVS DAUNIORUM. 


24T 

Grnccis — licet] qnas Achivi ante in patriis m matrimonio habuifient, experi¬ 
rentur, naves incenderunt , tum ut ingum fer vile, quod timebant, effugerent, tum nt vi¬ 
ros ipfos, manendi fecum ueceffitate illis impofita, cum eis coninnSae pojfidercut. Unde 
re cie de iis poeta dixit. Nam pepla trahentes , profundisque finibus illas videre ifihi: li¬ 
cet. N l c. 


Incolae longis ac pullis uteban¬ 
tur veftibus, proprerea quod cum 
Diomedes eo delatus eft, cum capti¬ 
vis Trojanis, loci opportunitate cap¬ 
tus , e navi defeendens ad fpeculan- 
da loca, relictae in navium ftatione 
mulieres captivae Trojanae , ne in 
Graeciam fervitum ducerentur Grae¬ 
corum uxoribus, naves incenderunt, 
et propterea ibi conftitifte ferunt eo 

Cap„ 

Ev Je Tofs II evuerlvots elvocf 

(pceviv AfiTSfJu^cs iefiov , Iv do TY\V 
$ta>vofjtt>6C7fAsvr]v iv sy.elvois rols ro- 
tpcis %ctfA K/jv sXucoc ccvors.itcrSctj 
Atycvcrtv, £%ovcrotv YTrlyficcfijjioc , 
A iofxri^Y]s AfiTe/nidi. fjiuQoAoyHToij 
$£ iKYlVOV lxd(pf3 71?(fi TOV TfCtfjfTj- 
A ov 7re$i&£7votf , r>jv 7iefit(pvvoi)‘ 
TOVTOV TOV T(f07tOV iVfKTKCf.1?- 

vqv v7io Ay ooSokXzovs u?efiov, rov 

'Ziy.sXiwToov , hs TO 

TOV A<cV UfOV CiVCCT£^t}VOCj <Pc&° 

aiv. 


utentes habitu. Quam hiftoriatu 
complures memorarunt, qui tamen 
inter fe variis in rebus diflentiunt. 
Conf. Polyaenus in firategetn. lib. g 
cap. 25 p. 479. Dionyf. Halicarn. lib. 
I edit. Wechelian. anni 1586. fol. 
p. 42 et 58. Plutarchus vol. 2 p. 
.243 de virtutibus mulierum . Tzetzes 
ad Lycophr. 931, 


cxx. 

In Peucetinis Dianae templum 
eft, in quo locatum eft celebre 
illud aereum fertum, inferipiione 
hac infignitum, Diomedes Dianae. 
Id fabulantur ab eo collo cervino 
applicitum accrevifte, itaque de hi* 
ceps ho-c pado inventum, ab Aga¬ 
thocle Siculorum rege, in Iovis 
templum locatum» 


Hh 3 Nata» 


/ 


Capvt CXX. 


24 6 


Natalis de Comitibvs. 

Dianae facellum apud Picentinos effe inquiunt , in quo ferunt 
ejfe depofitum aereum torquem vocatum in iis locis infcriptum haben¬ 
tem: Diomedes Dianae. Fabulantur quod illum is circa cervi col¬ 
lum pofuerit ., atque illa excreverit. Quo pacto ab Agathocle Siculo¬ 
rum rege inventus in Iovis templo fuit depofitus. 

rov rp$% 7 ]Xov J Leon, et Cam. neutro genere ro 0 V\ parum ufitate- 

S Y Li3. 

TfjV S& -rrepttpvvxj' .noti — vzspov ] haec verba omnia ahfunt a codice Vim 
dobonenfi. I. B. 

vi ro' AyxiroHksov^l De Agathocle quod hic memoratur, Ariftotelis tempori 
fere excedit. Nam Ariltoteles, natus Olympiade XCIX, decedit anno aetatis LXIII; 
tit teftatur Dionyfius Hal. Agathocles nutem indaiefcere coepit Olympiade CXV, ut tra¬ 
dit Diodorus Siculus Initio libri 19. Unde fufpicarl liceat, Arillotelicis non nulla ab aliis 
effe admifta ; non nulla etiam detrafta.j quod accidit etiam Problematis. Sylb. 

&iq TO tov A io^] Sufpicor T-,.g &eov pro Aiog, quae fexcenties permutantur. 
In Dianae, non Iovis templo delicatus erat torques. F. C. Matthiae. 

in quo — infigujtum ] in quo, ut ferunt, celebraViffinut iis in terris aerea tor¬ 
ques dicata ejl, hac cum inferiptione, Diomedes Dianae. Illam fabulantur ab eo collo cervi 
circumdatam J — 'N1 c. 

inventum] inventam. locatum] fufnenfam. 


Peucetia , pars Italiae, aliis nomi¬ 
nibus , inquit Plinius , Calabria et 
Meflapia dicta. Inde apud Ovidium : 
Peucetii fimus ; quare interpres rectius 
vocaffet Peuceti-os. Conf. cap. 79 
p. 154. Plurimi veteres crediderunt, 
cervos aevi longioris vitam fortitos 
elfe, ad quam opinionem probandam 
enarrarunt, captos elfe fubinde cer¬ 
vos torquem aeneum in collo gellan- 
tes , cui nomen infcriptum fuerit il¬ 
lius, qui torquem ante aliquot faecu¬ 
la addidiffet. Cuius modi exemplum 
attulit Plinius lib. 8 cap. 32 p. 458; 


Vita cervis in confejfo longa pofi ces¬ 
tum annos aliquibus captis cum torqui¬ 
bus aureis , quos Alexander Magnus 
addiderat , adopertis iam cute in magna 
obejitate. Paufanias in Arcadicis p. 
620: Arcades aiunt Arcejilaum quen- 
dam in Lycofura habitantem , vidijfe 
cervam facram fenio gravatam , cui 
torques circa collum fuerit hoc verfu 
inferipta: Hinnulus excipior folvente 
Agapenore Troiam s quo quidem tefli- 
monio confirmari potefl cervum etiam 
elephanto longe vivacius animal ej]'e. 
Kecentius exemplum attulit Hardui- 

snuis 


DE LONGAEVITATE CERVORVM. 


247 


nus ex Guaguini kijl. Franc. lib. 9 
cap. 3, qui perhibet, Caroli fexti 
temporibus prope Silvanectum, '(Sen¬ 
iis) canum latratibus excitatum ede 
cervum, compulfumque in retia, qut 
torquem aeneum in collo geftaret* 
Erat in torque Latinis litteris infcri- 
ptum: Hoc me Caefar danavit , inter¬ 
pretantibus non nullis, inquit, id de 
Iulio Caelare accipiendum ede. Sed 
iam Ariftoteles de longaevitate cer¬ 
vorum dubitavit; quin etiam idoneis 
fane argumentis, petitis a tempore 
uterum ferendi atque incrementis hin¬ 
nulorum, eam negavit, ut mirum 

Cap. 

Ev Ty cMCfef rys S<xfA Ius ry 
KuXovuevy YleXoogiuh rocrovrov 
ylveuScy xgcxov,. ol^e 7iu%u tkpj 
pev toov ev exslvots rols roTtots 
Kurotxouvruv EAA yvcov, prj yvooql- 
£eo&Uj 7 loiov n edi ro uv&os. 
i 7 i) rrjs IleA ooqixllcs cludius 
xuruxopl^eiv peyuXus rovs /3ov- 

Aofxhovc, }{cq XUTU TY\V iuf/Vt]V 
tilgUV TUS ^UfAVUS *&{ TUS <7XY r 
VUS ex KgOKOV KUTUVKSVugeiV.. 


videri podit, recentiores potius fen- 
tentiae Plinii , Solini , Columellae 
9, 18, aliorumque, qui vulgo cre¬ 
diderunt, acceffide, quam fummi 
philofophi. Vid. Ariftot. hift. an. 
lib. 6 p. 770 ed. Scalig. Hodie inter 
omnes conflat, aetatem cervorum et 
boum effe fere eandem. Conf. Buf- 
fon hifi. nat. edit. Liplienlis vol. 3, 
2 p. 52 et Dobels 3 dgerpraf'ti£ I p. 
5. Mellin UUnvetfunq jur illtvlegung, 
ber jffitlbbafynen. 23 evlm 1779. 4 p. 
139. et Thonx. Brown mPfeudodoxia 
epidemica; or enquiries into very ma~ 
ny received tenenti-, lib. 3 cap. 9.. 


CXXI. 

In Peioro Siciliae promonto¬ 
rio tanta copia provenit crocus , 
ut a quibusdam etiam inquilinis 
Graecis flos cuiusmodi fit haud 
internofcatur ; curribus magnis 
hunc comportant, quibus libitum 
efl. Tum vero Arata- ex eo fce- 
nas que coaflruunt. 


Natalis de ComiTibv-s. 

In promontorio Siciliae Peioro nominato tantam croci copiam 
nafci inquiunt, ut a non nullis Graecis , illa loca habitantibus,, non 

dig- 


Caf. CXXL de choco Sicvlo. 

dignoscatur qualis fit for, atque in Peloro ea magna planfra vo- 
/entibus afferre aiunt 9 cum etiam per vernum tempus et thoros et um¬ 
bracula faciant ex croco. 


royovrov y!veci 3 'ay y.poxov] Primae'capitis particulae meiulum fnefTe videtur: 
quomodo enim cohaerent illa: in Peloro tanta croci copia nafeitur , dos S TTCipcl THTl, ferj 
yJojp sCi.j ccj 3 7 roioy ti to ccvijo c '? fime equidem fufficor au£Iorem de diverfa 
croci fpecie loqui; fcripfiiTe vero non rovoijrov , fed roiovrov. F. C. Matthtae. 

tovc /oovXoic&vovQ j Alii Tci<c povXotiEroic t fed non minus apte accufativu 
cafu legeris tovc gcvXoaivovg. S y l n. 

curribus J ibidem cum curribus — Tum vero venio tempore _ Nic. 


telorum , Pelorus , Peloris feu 
Pelorias, UiXcopig ( YleXceplooc) et 
TleXcopix^ (IlsA cvpidSoc) promonto¬ 
rium eft Siciliae, quod hodie dicitur 
accolis Capo di furo , a freto quod 
vulgo vocatur La Furo ; et Capo del¬ 
ici torre di faro , a pharo feu turri, 
quae ad dirigendos navium curfus in 
eo aedificata eft. Vid. Cluveri Sicil. 
p. 79. Croci hiftoriain contexui in 
33 ei)tvagcn jur ©cfd)td)te bcr ©rftn» 
bunqctt vol. i p. 79, ubi fimul argu¬ 
mentis graviflimis probavi, veterum 
crocum efle plantam eandem bulbi- 
feram, cuius flores autumnales prae¬ 
bent filamenta ifta, (ftigmatis apices, 
Latinis quae fpicae dicebantur) quo¬ 
rum ufus in arte et iindoria et co¬ 
quinaria et pharmaceutica adhuc fre¬ 
quens eft. Crocus, interdum vino 
tritus , quo fortior effet odor , 
fpargebatur antiquitus in theatris. 
Exempla collegit Beroaldus ad Sueto¬ 
nii Nero», cap. 2.5 p. 54 * Plin. 21 
cap. 6 p. 239. Spartianus in vita 
Aetriani cap. 19. Morem quoque 


fuifle,. crocum fpargendi in leclo 
nuptiali probant verba Martiani Ca¬ 
pellae : 

Covfcia iam Petieris nova ferta pa¬ 
rate Napaeae , 

Crocumque le&o fpargite. — — 

Provenit haec planta large in Sicilia, 
audore Plinio , qui magnam nobili¬ 
tatem tribuit croco Centuripinio Sici¬ 
liae. Croci cultus venit ex oriente 
in Europam, fed haec Ariftotelis ver¬ 
ba probare, videntur , e fle plantam 
Siciliae indigenam , ubi eius cultus 
adhuc durat, etli non magnus. Vid. 
Agricoltura , prodotti e Commercio 
dclla Sicilia , dell' Abate Domenico 
Seftini. vol. r. Ceterum croco Tro¬ 
janis temporibus iam fuit bonos , 
nam crocon laudavit Homerus, quod 
rede notavit Plinius 1 . c. quare mi¬ 
rum praedicat nofter, quod Graeci 
promontorio accolentes magnam vim 
croci, quem ipfi non penli habebant, 
concederent iis, qui eo vel ledos et 
theatra confternerent. 


Cap. 


Cap. CXXIf. bE L AC v SlCVlO. 


Cap. 

<&yj(r)v etvee/ o IlokvKqiros o 7cc 
'EiKekixct yeyqxCpoes h e7TS7(V , 

£V TlVl 707700 TYiS fJ.$(TOy£iC'J , A l[Jl- 
VIOV 71 £%0V 07CV 0,77:Ides to ttspI- 
ps 7 qcv. tcvto cf ?%f<v voooq $iocv- 
yes /xtv , piKqqo de Boksqoo7eqov. 
vis revr cvv sdv tis si7@>y, Aou- 
7X7§o/ xqelav s^oov , dv^saBoy 

, ■y 3 ' P\ ' R / 

gfs- eu^cs - s<a5v df dfurs^ov , 

pxkkoV 77\O7vy?7&0i/’ 70 <$S 7, Tf- 

£W l/s 1 7rev7qKov7X civfytov 
v 7 :o$o%riv psl^ov ysvc/xevov fiieuqv- 

ve7$O/. S77St$dv $S 70V70V 70V 
CtglSfACV kcl&Tj , £X fiuSovS 7T0C- 
A iv cevodovv , iK@dkk.etv pe7sooqo 
70 700/7.0,70 700V A OVOfASVCOV s£co 
£7u 7o s$o(pos. ds <T av rourc 
yt'V7]7oof\, sis 7c dq%olcv 7tdktv 
7yj\/JLO 7ijs 7tsqips7qOV KOtSfcce7- 
&U{. OU /XOVOV $e hU dv&q0O7T0OV 
tov7o 7se^t ccv7o y[ve7&ctf, dkkd 
7\&/ SOV 71 7S7qcC7tOW it7@q , 79 
dvro 7fU7%eiv, 


249 

CXXII. 

Polycritus, rerum Sicularum 
feriptor, loco mediterraneo jflag- 
num efife ait ambitu fuo fcutum 
nihil excedens, aqua refplendente 
quidem, fed turbulentiore non 
nihil ; in quem fi quis lavandi 
gratia ingrediatur , in latum ex¬ 
tendi. Quod fi iteret, amplius 
dilatari , adeo ut amplificatum 
fpatium quinquaginta etiam viros 
capiat. Verum ad eam iam men- 
furam diffufum ex imo intutnefee- 
re, corporaque lavantuin in fubli. 
me rapta foras in pavimentum 
fiernere, ac mox ad veteris an- 
gufiiae fpatium contrahi. Atque 
id non folum humanis corporibus, 
fed quadrupedibus etiam ingreffis 
ufu venire perhibent. 


Natalis de Comitibvs. 

Scriptum reliquit is Polycritus , qui res Siculas carminibus coni• 
plexus e/l, in loco quodam mediterraneo Jlagnum quoddam ejfe exi - 

* ’ ** : Ii 


guum 


Capvt CXXII. 


gmm ambitum clypei habentem , atque id aquam habere pellucidam 
ac reliqua non turbulentiorem. Si quis igitur fe laturus in hunc de¬ 
venerit , in magnum fpatium dilatatur: quod fi rurfus, multo etiam 
magis , dilatatur denique in tantum fpatium , quantum ad capiendos 
quinquaginta homines fufficiat, quem numerum ubi ceperit , rurfus ex 
profundo extumefcit , corporaque fe lavantium in fublime extollit ex¬ 
tra fe in fotum aridum. Quod cum facium fuerit, iterum in prioris 
ambitus formam decrefcit. Neque in Lomm bus fotum illud efficit , 
fed etiam fi quadrupedes eadem de cauffa ingrediantur. 

/impio < 5 e iSokspcotspov ] Leon, et Cam. ou [impio. Interpres nobifcum: feti 
turbulentiore nou nihil. Sylb. Etiam cod. Vind. ov /impio. 

uoiv de itot/ SsvTspov~\ Sevrepov aguofcit idem interpres: quod fi iteret, fed 
fortafle rcftius S&vrepoq. Sylb. 

vttoSoyfiV Cod. Viud. urspoxyc /isifov. I. B. 

uq S' «v] pro orctv Si. Sylb. 

rerum Sicularum ] qui de rebus- Siculis- Carmen fcripfit, in loco De Polycrito 
VofT. de hi fi. Gr. lib. 3 p. 405 adeatur. N 1 C. 

refpleudente — non nihil] pellucida quidem 3 at aliquantulum tamen turbida ~=» 

Quod fi iteret] quod fi alter quoque accedat, 

in pavimentum fternere ] in terram dicere, N l C, 


Polycritus, qui res Siculas carmi¬ 
ne heroico panxit, eft haud dubie 
idem ille, qui a Diog. Laertio voca¬ 
tur Mendaeus et dicitur fcripfilfe hi- 
ftoriam Dionyfii. MiiScq fuit urbs 
Siciliae et Dionyfius Siciliae tyran¬ 
nus. Conf. Menagius ad Laept. lib. 
2 , 63 p. 106. Polycrito autfore ufi 
funt et Plutarchus in Alex. p. 691 et 
Plio. lib. 31 cap. 2 et Antigonus 


Caryft. cap. 150. Polycritus Men- 
daei Hlius, medicus, laudatur a Plu- 
tarcho in Artaxerxe p. 1021- 

Lacum exiguum, ro Xl/ivtov, eun¬ 
dem efle exillimo , de quo Strabo 
lib. 6 p. 421 : Circa Agrigentum la¬ 
cus funt guflu quidem marino , at natu¬ 
ra plane diverfa: nam et natandi ittfcii 
non fubmerguntur ; fed lignorum in 

morem 


DE LACV SlCVLO. 


morem fupernatant. Aqua illa la- 
cuftris forta(te adeo falis dives fuit, 
ut gravitas eius fpecifica, uti loquun¬ 
tur phylici, maior fuerit ea, quam 
habent corpora hominum caetero- 
rumve animalium. Salis Agrigenti¬ 
ni mentionem fecerunt Plin. 31 cap. 
7 et Solinus cap. 11. Neque hodie 
defunt falis cocturae circa urbem 
Agrigentinam. Vid. Cluveri Sicilia 
p. 371. Pro devrepov, quod agnofcit 
interpres , videtur legendum effe 
devrepOG, ut fit fententia: fi et alter 
ingrediatur , lacum amplius- etiam di¬ 
latari. Fontem, cuius aqua intran¬ 
tes eiaculatur, in India etiam effe, 
perhibuit Ctefias in Photii biblioth. 
p. 15? edit. Hoefchelii: Fons in lu¬ 
diis efl quadrata forma , quinque cir¬ 
citer ulnarum atnbitu ; huius aqua ita 
intra faxum continetur , ut a libra ad 
ipfam trium cubitorum fpatium inter¬ 
cedat , aqua vero ipfa trium fimiliter 
ulnarum altitudinem teneat. Lavant 


I 

in ea Indorum fpeElatijflmi quique , 
cum uxoribus et liberis; et natant in 
pedes fe coniicientes. Nam quando in- 
filiunt , eiaculatur cos aqua furfum. 
Neque homines ita folummodo in fubli- 
me iacit, fed quodvis etiam animal , 
vivum illud fit five mortuum , in fic- 
cam eiicit terram ; immo et quaecun¬ 
que in eam iniiciuntur ; fi ferrum , 
aurum , aes et argentum , quae fola in 
fundum demittit , excipias. Aqua ipfa 
perfrigida efl et potu fuavis , quae et 
ftrepitum edit magnum, qualis in le¬ 
bete bullientis. Sanat haec vitiligine 
et fcabie laborantes , vocaturque lingua 
■Indica Ballade id efl utilis. Vid. 
Herodoti editionem adornatam a Iun- 
germanno pag. 666. Eandem nar¬ 
rationem repetiit Antigonus Car. 
cap. 165. Huic fabulae originem 
dediffe videtur talis fons , qualis 
in Dioecefi Paderbornenfi habetur. 
Conf. Furftenbergeri monumenta Pa- 
derbornenfia. p. 317-234. 


Cap. 

Ev ry s7rtY^ocreloc roov K ocf- 
yj^ovloov (pcctuv ogos slvotf 0 zotAsI- 
TOtj YooVlOV , 7t0CVTC§C67tyS fYBV 
uA ys yeyov , 7toXXo7s frtotTte- 
7toiY.tXy.hov uvSeaiv' oo^s rovs 

^ / y y y 

G\)V£%£IS T 07 T 0 VS S 7tl 7toXv /JtSTOC- 
KoeyQotvovTccs rys evoo^lccs ccvrov , 
yohyv Tivoi reus o$ct 7 roqovat 71Q07- 
0 ccXXstv ryv oovooTtvoyv. 7tqos $rj 
rovrov tcv T0710V xgyvyv eXoelov 


CXXIII. 

In Carthaginienfium ditione, 
ferunt montem Comium cum 
omnigena rerum materia, tum 
in primis variegatis floribus refer¬ 
tum efle. Unde contigua loca 
fuaveolentia participantes, viato¬ 
ribus refpirationem gratiflimam 
reddunt. Iuxta autem fontem 
oleo fluentem efle , ac odore, 
cedri guttis non abfimili. Verum, 
Ii 2 ut 


Capvt CXXIII, 


25 

Cpua)v stvoif , rtjv (Je cGjxrjv e^stv 
rov yJfyov rois dmoTcrlcpocGiv 
cpoixv. $e!v be (paci rov 7sqoriov- 
roi 7iQos dvrrjv dyveveiv' ygq 
rovrov ytvopevcv , 77 A elov dvoc- 

@>Xv?eiv dvrtjv ro eXoaov , d~.s 
drCpccXws dqveaScq. 


ut inquiunt, tantum imperitos riS- 
turae eius oportet accedere; qui- 
bus adeo copiofe fcaturit oleum 
ut hauriri etiam queat. 


Natalis de Comitibvs. 

In Carthaginenfum ditione montem ej]'e dicunt , cui nomen eft 
Gonio , variarum arborum frequentia confitum , multisque florum ge¬ 
neribus variatum , ita ut vel in proxima atque etiam longinqua loca 
florum fuavifflmus odor redundet , ineundiffimamque praebeat viatori¬ 
bus exhalationem. Hoc in loco fontem aiunt effe olei , qui odorem 
habet cedri ramentis flmillimum , atque afferunt oportere accedentem 
ad ipfum fontem rem ignorare , quod ubi factum fit effervet magna 
olei copia , atque is tuto potefl haurire. 


TwVIOV } Cod. Vlndob. OwtoV. 

rM lvW$totQ OiVTOU^ idem dvTWV. 

rov KdSpovI idem tvq j idipov, et fic feribi, debere re&e fufpicatus eft Pierf. 
ad Moer. p. 232 . L. B. a Lo cella. K Irpov legit Vitruvius. N 1 C. 

TOlt; XTtOTtrlfjiJ.ot.fnv J interpres habet guttis; quafi legerit tx.TrOTTTVGU.Ctri, 
fortaffe '1011 minus verum tt.TtOirplGU.ocG i. S V L e. Cod. Vind. diroiTTid. 

dyvWveiv] Quidam codices habent 'dyvoetv ; itidemque interpres: tantum im¬ 
peritos naturae erus oportet accedere. Sed dyveveiv feu dyveveiv verius efio } inamfe» 
itum eft ex Sotione, Sylb. Cod. Vindob, oiyvov elvctj. 

dvugX-ffeivj idem dvockve.iv. 

>» * Co- 


DE AQVA J 3 ITVMINOSA. 


2^3 

Comium —'reddunt. ] Gonium cum omnis generis materia, tum in primis flo* 
tibus quam plurimis vefliium ejji\ Unde contigua loca, quibus ille fragrantiam piam libera « 
Uter impertitur, viatoribus halitum oblidunt gratijpmitm — 

cedri guttis ] cedri fcobi. 

tantum imperitos naturae eius ] cajlos. 

haurire etiam ] haurire facile queat, N i C, 


Fons, de quo hic ferino eft, fuit 
in ea Siciliae parte, quam tenuerunt 
Carthaginienfes, quam Halyco feu 
Platano amne ab Agrigentinorum 
agro diftinctam fui fle , probat Cluve- 
rus Sicil. lib. i cap. 17. Loquitur de 
eodem fonte Athenaeus Ub. 2 p. 42: 
Iu Cartilagini en fium ditione fons efi , 
in quo liquor innatans oleo efi fimilis , 
colore nigrior , quo excepto ad iumen- 
' torum oviumque fcabiem utuntur. Lo¬ 
quitur vero de Sicania , quam regio¬ 
nem Agrigentinis finitimam fuiffe 
confiat e Stephano Byz.. p. 599. So- 
tion in libello de fluminibus: Apiso- 
teXtjc luope? y.xrx K upxydovx Hpqvrjv 
sivctj s kxlov TpoU 7 ]Vs?spxv. Noftro 
auclore ufus efi etiam Vitruvius lib. 
g cap. 3 : Item Carthagini fons efi , 
in quo natat infuper oleum odore , 
Uti /cohis citreae , quo oleo etiam pe¬ 
cora [olent ungi. Vitruvius, qui Car¬ 
thagine prodit efie fontem, non reife 
intellexifle videtur Ariftoteletn , qui 
de Carthaginienfium ditione in Sici¬ 
lia loquitur. Efi vero illa pinguedo 
fine omni controverlia naphtha, quod 
oleum minerale aquae innatare , fed 
paulatim in petroleum impurius abire 
et in afphaltum tandem indurare fo- 
let. Cluverus Sicil. p. 371 fontem, 
de quo nofter feribit, eum efle cre¬ 
dit, de quo Farellus decad. r lib 10 
ita ’ Non procul a Bivona cfl fons oleo 
fiat ens y a quo nomen habet. Mons 


excelfns Bivonae fup er eminet, a rofie 
appellatus , herbis Jnis praecipuam 
eamqnc ingenitam virtutem praeflans; 
quas kerlnlegi , undique confluentes 
affatim , vel brutorum Jaluti vel horni * 
num valetudini accommodas decerpunt 
ac colligunt. Eiusdem aquae bitumL 
nofae fontes a compluribus comme¬ 
morati funt. Pertinent huc Vitruvii 
verba, praeter ea, quae iain attuli¬ 
mus: Alii fluvii, qui per pingues ter¬ 
rae venas profluentes uniti oleo erum¬ 
punt , uti Solis (quod oppidum efi: 
Ciliciae) flumen nomine Liparis , in 
quo natantes , aut lavantes ah ipfa aqua 
unguntur. Similiter Aethiopiae locus 
efi , qui unitos homines efficit, qui in 
eo nataverint , et in India , qui fere- 
no caelo emittit olei magnam multitu¬ 
dinem. — Zacyntho et circa Dyrra¬ 
chium et Apolloniam fontes funt , qui 
picis magnam multitudinem cum aqua 
vomunt. Babyloniae lacus amplijflma 
magnitudine , qui Limne afphaltis ap¬ 
pellatur , habet fupra natans liquidum 
bitumen, quo bitumine et latere tefla- 
ceo fi r ullo muro Semiramis circumde¬ 
dit Babylonem. Item loppe in Syria 
Arabiaque Numidarum lacus funt im¬ 
mani magnitudine , qui emittunt bitu¬ 
minis maximas moles , quas diripiunt, 
qui habitant circa. Id autem non efi 
mirandum , nam crebrae funt ibi lapi¬ 
cidinae bituminis duri. Cum ergo per 
bituminofam terram vis erumpit aquae, 

I i 3 fecum 


Capvt CXXIV. 


2 T4 

fecum extrahit, et cum fi: egrejfa ex¬ 
tra terram fecernitur , et ita reiicit 
ab fe bitumen . De flumine , quod 
Liparin vocat, enarravit etiam Anti¬ 
gonus Car. cap. 150, qui et ipfe 
aliud exemplum habet cap. 154. 
Conferantur Diofcorid. lib. 1 cap. 
100. Plin. lib. 35 cap. 15 p. 715. 
Solinus cap. f r et Salmaf. in exercit. 
p. 89. Strabo lib. 9 p. 673 de oleo 
Pelei aquae fupernatante. Lucius 
Ampelius in libro memoriali p. 142. 


qui Graevianae editioni Flori adiun- 
£lus eft. Ctefiae Indica apud Pho- 
tiurn p. 158. Stukii fcholia in Ar- 
riani periplum Ponti Euxini p. 92. 
Gratii Falifci cynegct. v. 434 *- 460, 
ubi Vlitius Ariftotelis noflri verba 
varie illultrat. Quae mineralogi re- 
centiores de aquis bituminofis edo¬ 
cuerunt , ea legas velim in F. A, 
Cartheufer rudimentis hydrologiae fy - 
flematicae $.51 pag. 79. 


Cap. 

x&j tuvtyis rvjs yoy\vv\s 
7lK pcriov slvotj TiVCC 7rh%C6V, C6V- 
rcCpvoc , fxsyoi Ar/v t« /xeytSei. 
TctvTYis oZv A eyovaiv, IttsiSuv fxh 
% 3>fe, (phcycc dvoc7rl7rrstv 7tv- 
^og, ovos & yevopisvov , sk 

TOV CiVTOV T07TGV YgOVVOV vticCTCS 

dvoc$$ocivetv , cvTw \pv%^u , fe 
yjovi o-fe3csAAfevov, fxrj^h fe- 

TCVTO (pcCtTlV OVX C67T0- 

Kfv<pw ov^s j Utxfov xqcvcv (poclvea- 
Sotf, oiKKoi to fj.h 7rv? dvtsvotf 
rr,v Segeluv oAj?v , to <5e v$oo<> 
TrdvTcc tov %etpwvot. 


CXXIV. 

Iuxta eum fontem fponte na¬ 
tam petram ferunt iufla magnitu¬ 
dine , ex qua ferunt , caloribus 
aeflivis, ignis flammam exilire , 
hyeme autem aquae voraginem 
effundi. [Itaque igni (nivi) col¬ 
latum nihil differre. Atque hoc 
arcanum tempore non exiguo cer¬ 
ni ; ignem enim aeflate tota emit¬ 
ti, aquam vero omni tempore]. 


Nata- 


DE FONTE ARBENTE. 


- 

Natalis de Comitibvs. 

Dicunt praeterea petram quandam effe apud eundem fontem na¬ 
tam magnitudine non exigua , quae ubi fuerit aejlas igneam flam¬ 
mam emittit; per hiemem vero ex eodem loco rivus aquaefolet defluere. 
Neque hoc fit per exiguum quoddam tempus , fed per univerfam aeflci¬ 
tem fcatet ignis; per reliqua omnia anni tempora aquae erumpunt. 

rxvTTjg ovv] Cod. Vindob. rxvryjv ovi/. 

civxyr/TTTeiv] interpres videtur legifle xvxttiGSiV dum vertit exfilire. Pofles 
etiam legere xvxitT&iVy ut cap. 125 > ve ' dvxpflirT £!!/•> ut feq. v. clvxppxlvsiv. Syle, 
Cod. Vindob. xvxTri^Tteiv Ttvpog. I. B. 

XVxppxiVBlVy OVTCa ipV%pov ] Operae pretium fuerit obfervare qualis pertur* 
batio hic elfet in fuperioribus editionibus, ita ut vel Oedipus ipfe hic haefitare potuiflet. 
Nam in illis poft hoc xvxppxtvBiv legitur ovru kxI to ivo uopxKSg sivoij di« TdXovg 
&c. usque ad Asukov; quae omnia vprba ad illum locum pertinent, ubi a me polita 
vides cap. I49. Quae autem in horum locum repofui verba, nimirum oVTCt) "^/V^pOO 
&c. usque ad ^BtfXUVX (fic enim legendum, non %p 0 VOV ) in aliis editionibus haben¬ 
tur eo loco, qui eft cap. 141 . Nam poft tovq (3ovg tovq xyplovg voXv y.Byi<;ov§ 
xitxvruv ruv iv ro7g , fequitur ^v^pov u<se vioV; — — cum legendum fit 
tlirxVTWV TUV iv 7 o7q XoixoXg b$vb<Ti ytyvBsdfXj , quae verba a me pro illis repolite 
fuerunt, translata nimirum ex loco, qui eft cap. 149. Nam poft haec verba UpWGVVijV 
i%ov T og, in illis habetur dfxv/Axzov de to 7 q \onro7g tiSvsvi ytyvs.(j%cq j cum Sxv- 
flXGQV initium fit fententiae ad alium locum pertinentis, illa item verba TOtg Ao nro7g 
i$V£Gi y!yve<JSctj alius loci fententiam claudant* Sed et ytyv&TCLf male pro yiyvBG,- 
§ctl legitur illic. Quam vereor ne aliquae huius modi luit in aliis etiam auftoribu* 

/t £7 X$ d7Big , quas dum non perfplcimus, multum, fed fruftra, nos torquemus. Stf.ph. 

In codice vero Vindobonenfi poft %et/xwvx fequitur yrspl de tov TropSpcov, quod iam 
initium eft capitis 142, usque ad finem capitis 149. Nam poft hsvnov fequitur Atfye- 
tcq de irepl T7]V TWV ILivtwv hxI Medtev , quod initium eft capitis 125. i- B, 

77]v ftepeixv } Cam. fteptxv fine diphthongo. Svlb. 

iufta 


2)6 


CAP. CXXLV. DE FOIfTE ARDENTE. 


iufta — — effundi] ampla magnitudine, e.v qua dicitur caloribus ac/Hvis, ignit 
fl.vu.inci cxilivc, hieme autem aquae fcatcbra emicare, tam frigidae, ut cum nive coliata, 
nihil differat. Et hoc affirmant non occulte, neque brevi tempore fieri; fed ignem, tota 
acflate, aquam vero hieme tota erumpere. NI c. Verba interpretationis inclufa erant 

transpofita in cap. 141, unde ea' huc reduximus. Et verba: Sic et duos corvos - 

evolaffe tradunt, quae in cuu&is, editionibus huic capiti 124 adie&a funti reiecimus ad 
cap. 149. I. B, 


Mons Gonius videtur efle , qui 
Solino cap. 5 vocatur collis Vulca¬ 
nius. In lacu Agrigentino oleum fu- 
per natat. — 1 Nec longe inde collis 
faticanius, in quo qui divinae rei ope¬ 
rantur, ligna vitea fuper aras finiunt; 
nec ignis apponitur in hanc congeriem, 
cum proficias intulerint. Si adefi Deus 
facrorum probator, /armenta, licet vi¬ 
ridia, ignem /ponte concipiunt, et nul¬ 
lo inflagrante halitu, ab ip/o numine 
fit incendium. Ibi epulantibus adin¬ 
dit flamma, quae flexuofis excejfibus 
vagabunda , quem contigerit , non 
adurit; nec aliud eft, quam imago 
nnneia perfeSti rite voti. Secundum 
Cluveri p. 37T fententiam eft idem 
mons Bivonae fupereminens, de quo 
verba Faxelli iam ad cap. 123 ad- 
fcripfimus. Salmafio quidem videtur 
Solinus , quae de Egnatia Sallentino¬ 
rum dicuntur a Plinio 2 cap. 107 
p. 123 et Horatio lib. 1 fatyr. 5, 97, 
more fuo, id eft ofeitanter, ad Sici¬ 
liam transtulifte et de faxo illo facro, 
quod Egnatiae erat, collem Vulca¬ 


nium Siciliae fecifte. Via. exercitat. 
Pii», pag. 90. Ceterum de eodem 
fonte ardente etiam Antigonus Car. 
cap. 154 quaedam, fed non prorfus 
eadem refert ; item Gratius Fal. in 
cyneget. v. 432 et 445 , ubi quae 
Vlitius difputavit, huc vel maxime 
pertinent. CaulTa miraculi , quod 
antiquitas ftupuir, fuit naphtha aquae 
innatans, neque noftro tempore fon¬ 
tes eiusdem indolis non reperti funt, 
quorum in numero eft la fontaine 
brulante in Delphinatu, vid. Ob/er - 
vations fur la phyjiqne par Roxier 
an. 1775 et De/cription gentrale et 
particuliere de la France , quod opus 
fplendidiftimum edi coepit Parifiis 
fol. 1781 , pag. 68; itemque le ruis- 
feau inflammable in Petrocorienli re¬ 
gione non longe diftans ab urbe Ber- 
gerac, de quo vid. Hiftoire de /’ acad. 
des fcienc. a Paris 1741 p. 36 at¬ 
que an. 1764 p. 33, unde praecipua 
excerpta habemus in C. E. Weigel 
33et)traqen jur @cfd)tdfte t>ef £uftars 
ien. I pag. 132 ei 517. 


Cap. 


2)7 


Gap. CXXV. de lapide Thracio. 


Gap. 

A lyerctj de n&} 7 xefi rrjv roov 
'ZtvSoov xgj M aicloov yjfiqxv xccAov- 
y.sv/]v rn,s ©qccvms , rsorapov nvot 
Ylovrov TSqorGvepxfogxvov , ev d, 
y.xrx(peqe<rffoq rivas Alffovs 01 
rxlovrxp uctf rovvocvriov nccryov- 
ai rols sk roov j^vAoov dlvffqxfit. 
qi7Si^oy.svoi yxq , G^evvvvrocj rx- 
yjoos’ vacari de qxivofxevci , olvx- 
hafA7Toua-i k&{ xvx7rrovn kxA- 
A tov' 7rxqx7sAYi(rlxv de xo-CpccAroj? 
CTXV KXlOOVroij , Y$y 7T0ViIgC&V 0 ( 7 - 

\ r l ' t\ ^ 3/ 

fAY]V cvtcc v^q d^ipeixv tryovo-iv , 
[Ati^sv roov eqneroov vTrofjtevsiv 
h ro 0 tottco y.xfojulvoov xvroov* 


CXXV. 

Fertur et circa Scythas Me¬ 
dosque, Thraciae fluvium, quem 
Pontum vocant, lapides deferre 
ardentes, contraria omnino natu¬ 
ra prunis ligneis , quippe qui agi¬ 
tati fufflatique reflinguantur, aquis 
autem refperfi exardefcant refplen- 
deantque. Caeterum ullis, quem¬ 
admodum bitumini, adeo gravis 
foetor efl, ut reptilia penitus omnia 
e locis iis abigat. 


Natalis de Comitievs. 

Fama efl fluvium quendam effe in Sutarum Medorumque regione 
appellata , qui dicitur Pontus , in quo lapides quidam ardentes de¬ 
volvuntur , contrariaque ratione fefe habent carbonibus ex ligno 
confeffis. Nam fi agitentur citiffinie cxtinguunhir , aquaque irrigati 
et ardent et fplendent commodus. Odorem habent ubi comburuntur 
bitumini per fimi lem , afperum f ili c et et acrem, ita ut nulli ferpentes 
illis ardentibus poffiint confifiere. 

7uv HivSfiov KCtij HxvJwv ticq Medon/ agnofcit etiam interpres: 

circa Scythas Medosque. Leon, et Cam. habent pio quo maluerit fortafie aliquis 

Kk 


Capvt CXXV. 


2^8 


SiAoViC!/, ut intelligatur Sithonia, Thraciae pars. Pro MeiJccV fane re£lius M CtlSuV 
fcribi fupra docui ad cap. I. Antigonus mirabilium biforia 1 5 1 habet: 7 TSpi 77jV TUV 
dypiuv QpxilWV %wpoi)/, et Thracii lapidis mentio tum alibi, tum in Alexandri Proble¬ 
matis. S Y l B. Hunc locum Stephanus in Stvr/w adfcivit, ad quem editores videan¬ 
tur, et Holften. p. 294. coli. p. 6 ad Aypia/. N1 c. Ed. Aur. Allobrog. 1606- HivroSv. 

TroToc/xov riva Ylovrov ] Cod. Vindob. Ttoroeptov nvot, sTucq. idem vSxrt 
pro vfioxru I. B. Huius et Nicander Tber. 49 meminit. Item Diolcor. 5, 147. ColL 
fcholiis Nicandri Tber. v. 45. N 1 C. 

Fertur — ardentes] Ferunt et in Thracia circa Sintorum Maedorumque regionem, 
fluvium, quem Pontum vocant, lapides deferre, qui ardent. 

reftinguantur} cito rejiinguant/ir. 

exardelcant ] refplendeant exardefcantque melius. 

Caeterum — abigat.] Caetermn cum ardent, fimilem bitumini et gravem adeo- 
que acrem emittunt odorem , ut nullum reptile in loco maneat, iftis ardentibus. N I C. 


Legendum efle HivSwv ucft M«(- 
§wv , circa Sintos Maedos que , cum 
Sylburgio confentit Holftenius ad 
Stephan. Byzant. p. 294. Nam lic 
etiam Stephanus, qui Ariftotelis ver¬ 
ba paululum mutata repetiit. Eft 
vero Sintia urbs Macedoniae prope 
Thraciam, et Thucydides lib. 2 Sin¬ 
tos Maedosque limul vocavit et con- 
iunxit. Lapis, de quo nofter agit, 
vocatur ab aliis lapis Thracius , per- 
tir.etque haud dubie ad iithanthraces. 
Conf. quae cap. 41 fcripfimus. Di¬ 
citur ifte aqua accendi et ftabellatione 
reftingui. Antigonus et Theophra- 
ftus: vtto rfiv—pnri- 

iccv, quod nofter unico verbcDdixit: 
piiri^evScq ; hoc eft , audore Salma- 
fio ad Solin. p. 179 flabellari , ab in- 
ftrumento , quo ignis ventilatur, 
quod pirog dicebatur. Heiychius; 
pnrl^&Tccf, xvtxKousTcq. Sic etiam vo¬ 
cabant tabellam, cuius motu ventu¬ 


lum fibi faciebant In aeftu mulieres, 
Recentiores non nulli, qui miracu¬ 
lum augere voluerunt, tradiderunt, 
oleo etiam reftingui lapidem Thra¬ 
cium. De hoc lithanthracum gene¬ 
re Thracio multi audtores memora¬ 
runt. Antigonus Caryft. cap. 151, 
qui neque Sintos neque Maedos, fed 
A yptove Qpotnocc vocavit, quod pro¬ 
prium nomen efte Thraciae populi, 
bene monuit contra Meurlium Sal- 
malius. Theopbraftus de lapid. 25, 
qui lapidem in metallis 7 tepl Blvxg 
reperiri audor eft. Fuit vero Bina 
etiam Thraciae oppidum Diofcori- 
des lib. 5 cap. 147 p 38S : Lapis 
Thracius difins , gignitur in flumine 
quodam Scythiae , cui Pomo nomen 
eft. Vis eadem quae Gagatae. Tra¬ 
ditur autem accendi aqua , oleo vero 
reftingui; id quod etiam bitumini ac¬ 
cidit. Nicander in theriacis v. 45. 
Galenus lib. 9 de facuit, med. cap. 2 

ex 


de lapide Thracio. 


2^9 


ex Nicandro. Plin. lib. 33 cap. 5 
p. 621: Calx aqua accenditur , et 
Thracius lapis ; idcmque oleo reflin- 
gttitur. Solinus cap. 32 p. 31: Ga¬ 
gates — — fi decorem requiras , ni¬ 
gro gemmeus , fi naturam, aqua ardet. 
Sunt nimirum gagates et lithanthrax 
res admodum cognatae. Alexandri 
problemata lib 2 p. 322 in Sylburgii 
editione operum Ariftotelicorum vol. 
4 p. 322 : A tSfos Spxulxs, v$xti p.\v 
Mxioqevop , sA xicc 6k u/3svvv,usvos. 
Ilidor. orig. lib. 16 cap. 4: Gagates 
accenditur aqua , oleo rcftinguitur, — 
Thracius lapis niger et fonorus ; nafci- 
tur in flumine , cuius nomen eft Pon¬ 
tus in Equitia. Non eft, quod mi¬ 
remur veteres, qui multa abfona de 
lithanthracibus crediderunt, cum in¬ 
ter recentiores fuerint, quibus iidem 
fuerunt ignoti atque aeque mirabiles. 
Horum enim notitia fero admodum 
pervenit in iftas regiones, praefertim 
meridionales, in quibus non gig¬ 
nuntur nec in ufu funt. Sic Paulus 
Venetus lib. 2, cap. 26 p. 85 lapides 

Cap. 

ETv«/ (potui nyq To7rov rtvot 
UtCtq OtVTo7s OV \lotV [XIKgOV, ot AA’ 
tos av sikouI 7 tou soc^tcov, os (ptyei 
Kgt&ots , otis ot fxh ctv&qooTTct 

X^MVTcq , Ot 'Iut7t0l W&j &CSS 

cvv, iSehcvaiv otvrots saSieiv, cucT 
ctXXo cv$h. aAA’ cv$e Toov voov 
cv$e toov kwuv ovhfAiot tcT/xcc 


ardentes vehementer admiratus eft 
in Chataja, id eft China. Atque 
adeo Aeneas Sylvius oper. p. 443, 
qui lithanthraces viderat in Scotia, 
verba fecit de iis, tanquam de rebus 
rarioribus et minus cognitis. Gaga¬ 
tem fugare ferpentes, cum uritur, 
auctor eft Plinius lib. 36 cap. ,'9 p. 
749 • gagates niger eft , planus , pu- 
micofus , non multum a ligno differens , 
levis , fragilis; odore, fi teratur, gra¬ 
vis. — — Cum uritur , odorem ful- 
phureurn reddit. Mirumque , accendi¬ 
tur aqua , oleo reflinguitur . Fugat 
ferpentes ita caet. Diofcorides lib. 5 
c-ap. 146: iiuKei nefj Ipireroi Sfvvux- 
Pf&ts. Orpheus de lapidibus p. 332 
edit. Gefr.eri. Auctores Geopon. lib. 
15 cap. 1 p. 1052 et lib. 13 cap. 8 
p. 947, ubi doctiffimus Nicias addu¬ 
xit verba Democriti Sympath. p. 337: 
yayxTTjg XFsog .Jvuidusyo^ ttxv kpite- 
tov (pvyxSevei. Sine dubio et Strabo 
lib. 6 p. 1083 gagatem cogitavit , 
<Pipsi , inquiens , neq rtju yxyyhiv 
Xldrov, yv (psvyei tk kptstrx. 

CXXVI. 

EfTe aiunt apud illos locum 
quendam non exiguum, ad mi¬ 
nus fiadiorum viginti amplitudine, 
ubi hordeum provenit, quod nul¬ 
li animantium generi, nili homi¬ 
ni tantum, fit efui. Nam equi 
bovesque ab eo abftinent: tum 
etiam canes et fues vitant; ut ne 

i k 2 


ex- 


250 


Capvt CXXVI. 


ysvcraa^oif rqs v.oTsqov toov ocv- 

SgM7T6dV, 01 TIVSS <XV SK TWV J Cgt&OOV 

tcStoov fxc&^oiv (po&ycvres rj ccqrov, 
ci^coevc-ooa-i , t<x> SvqaKsiv, 


excrementa quidem hominum hor¬ 
deo vefcentium degudent, quip¬ 
pe quae ipfis vorata certum interi¬ 
tum adferant. 


Natalis de Comitibvs. 

Locum quendam non valde exiguum apud eosdem ejje inquiunt , 
fed quod viginti Jiadiorum fpatium complectatur, in quo nafcitur hor¬ 
deum, quo utuntur homines 7 ai equi vel boves nolunt illud comede - 
re, neque aliud quodquam animal , neque ullus ejl fus aut canis , qui 
humanum Jlercus gujlare audeat , torum fcilicet qui placentam vel 
panem ex hoc hordeo comederint , et pojlea cacaverint , quoniam eo 
gujlato omnia animalia moriuntur. 


ov ‘kttt.v fmtpov] punpov agnofcit etiam interpres i non exiguum ; nec videtur 
tieeefle adverbium fjunpdv reponere. Sylb. 

Tu SfvyffHeiV ] Tu caufali fignif. accipiendum pro TO» Iling. margo deeffe 
a,li<juid, vel aliud mendum fubefle adnotat. Svlb, 

Effe aiunt} Ege vero etiam aiunt. 
ad minus ] fed ftadiorum circiter. 
vitant, ut} vitant adeo nt NI C. 


Qucdnam graminum genus fit 
hoc hordeum Thracium , coniectura 
non alfequor, et Ariftotelem folum 
eius mentionem fecifle puto. Efle 
vero plantas , quae etfi hominibus 
elui funt, tamen aliis animalibus no¬ 
cent , fatis pervulgatum efi:; quam 
ob cauffam errant, qui venenorum 
vim velint experiri in brutis. 
fiebat e farina , aqua et oleo , aut 


etiam lafte, de qua frequens mentio 
apud Medicos. Latinis dicitur et 
maffa et offa et Perfio etiam -polentct. 
Sunt qui volunt, panes e farina et 
amygdalis confectos et facclraro con¬ 
ditos, vulgo etiam nunc Marze-panen , 
Gallice Maffcpain dictos, nomen tra- 
xifie a f. mada, quafi Maftipa- 

nes. Sed liant etiam , qui nomen 
deducunt a Marco Apicio, qui fub 

Augu- 


DE HORDEO 


Thracio. 


26l 


Augufto et Tibevio fuit ad amne lu¬ 
xus ingenium mirus et nepotum om¬ 
nium altiffimus gurges , aucto ve Plinio. 
Conf. Fabricii bibi. Latina vol, I p. 


504 edit. an. 1721. De Maza vid. 
Salmaf. ad Solin. p. 231 et potiflf 
mum C. Bauhini Theatri botanici 

lib. 1 pag, 456. 


Cap. 

Ev <5? 'Zv.orouccitc rps Ser- 
raKlas (poMj)v elvotf ygvjvlStov rt 
/uty.gcv , ov yaq gei rotovrov 
vScag , 0 rcc pev eXv/s] 3A oia- 

, c \ ' 

poorcc ro&%eas vytsivoi 7 rotet y&q 
rcov CCvSgCtiTTOOV H&j TOOV v7To£v- 

ytwv' iccv Se ns |uA ov prj 7 roovrd- 

TldCt (TVVTgl-dvOCS , CtAAoi G%l<JO&S 

2 fx@o&Ay, (Tv/y.(pveTdj , ycfj 7 7oc- 

A tv hs ro olvro y.oc^hoiroij. 


CXXVII. 

Ia Scatufis Thefialiae fonti» 
culum efie aiunt, unde aqua de¬ 
fluens vulnera convulfionesque 
cum hominum tum iumentorum 
fanat, lignaque inieda , fi filTa, 
non etiam confradta, fuerint, glu» 
tiiiat et coniungit» 


Natalis de Comitibvs. 

In Thejfaliae Scotujjis fonticulus quidam perexiguus effe dicitur , 
ex quo aqua fluit huiusmodi, ut ntcera et contnfa membra in prijli• 
nam fanitatem cito rejiituat tum hominum tum etiam iumentorum . 
Sin autem quispiam lignum contuderit , at non fciderit , iUudque 
iniiciat , coalefcit , et in priJUnam integritatem reducitur. 


TLyorovaoag ] Rectius lingat. Hiiorovay Ceu TinOTOOtrcrq , ut praeter Paufa» 
niam, Stephanum Byz. et alios, Sotion quoque nominat. Sylb. Mirum DD. VV. 
noftrum locum 11011 ad Stephamun adhibuilTe, ad terminationem pluralem ftabiliendam. 
Quum re£te viderint Th. de Pinedo et L. Holftenius pro j idj -trXr]^uvrrA.ug S^oVoy^, 
fcribendum efie SnorofiDTCd/, vel ut hie SjtoT OVCCOj. Accentus rationem,- £j lOTOV&GCi 
nou UliOTQVGGX fcribendum } Sylburgius ad Paufan. 6 > 5 p- 463 Kuhn, reddit. N1 C. 

K k 3 I>» 


ZC 2 


Capvt CXXVIII. 


In Scotufis ] Scotnfis in Thejfalia. 
et coniungit] ct rurfus coniungit. 

Scotufa feu Scotufia urbs ThelXa- 
liae. Plin. lib. 31 cap. 2 p. 549: 
Theopompus in ScotuJJa lacum cjfe di¬ 
cit , qui vulneribus medetur. Anti¬ 
gonus Car. cap. 157. Sotion dc flu- 
min. edit.' Sylburgii p. 124: -Tre.pl 
2 xorovaxv rijg Qeooxklxg xpijvi&tov 
£si puHpov , 0 rx sknrj ttxvtx Sepx- 
irevei xcq tmv xkayoov £gooov' iig 0 


eciv Tig $vkov fiy klxv GWTpl-pxg, xk- 
kx a%lcx.g eu/3xkky , xironx^l<;xTXj' 
QVTwg Kxkk&osc e%ei t 0 vtitap' ug (prj- 
aiv I dlyovog. Num forte aqua fuit 
tophacea , quae ligna fiflfa obduxit 
terra calcaria vel martiali, ut ea con¬ 
glutinata crediderit vulgus? Aliam 
enim glutinandi vim , quae aquae 
inefle queat, non novimus. 


Cap. CXXVIII. 


n^) Trjv ©poixpv rr,v v7req 
Afx(pi7roKeo:s , (pavi ylvsaS&q ti 
T sgoiToo^es ngy x7n~ov rols /xrj 
TeSsa/jievcis. e^iovres yxq 01 tzcu- 
$es ex toov xoo/uoov , xcyj toov iy- 
yvs ’x,oo(>loov, £7t) Bnr^xv toov ogu- 
Sxgloov , avvSpgeveiv Ttx^xkxpi- 
/3 ocvovti tovs Yqocxas' xgpj tovto 
T rotovaiv CVTOOS’ £7I£t$0iV 7 JqogsK- 
SooTIV hs TC7T0V 27ilTYl$eiOV , XX- 

Kovai tovs Veqxxxs cvo^xt;) xe- 
xgxyoTes. 01 y croiv ccxovuooai 

TOOV TtXi^OOV TYjV (poovpv , Ttxqxyi- 
VOfJlSVOl 7tX^X(X0^)0V(TlV hs TOVS’ 
ScCfXVOVS , 07T0V OCVTOVS 01 7 7CU$SS 
fcvAoiS TV7TT0VTSS h.XfX@>CCVOV(?lV. 


Circa Thraciam quae fupra 
Amphipolim fita eft, rem mon- 
flrofam et mirabilem iam ante ig¬ 
naris videri tradunt. Egredientes 
enim pueri ex pagis agrisque fini¬ 
timis, ope accipitrum aucupantur; 
locum enim opportunum natfii , 
accipitres nomine appellatos advo¬ 
cant, qui fiatim ad vocem audi¬ 
tam parent, praedamque agentes 
in vepres iuxta irruunt, ubi fu- 
fiibus ligneis aves percutiunt pueri 
et apprehendunt. Quin etiam 
quod magis fottafiis mirere , ac¬ 
cipitres, comprehenfas a fe aves 
aucupibus deiiciunt ; vicifiim ta- 

: . • * - • ' • V ..... . 


mea 


DE ARTE FALCONARIA. 


26 $ 

0 J 1 e 7 tccvtmv (xv pclXi^ol Tis Sccv- men partem praedae aliquam ipfis 
fxoiosisv' 01 pev yccq Uqccv.ss y pueri impartiuntur. 

OTOCV CCVTol TtVOO KoC&MTl TMV O^vh 
Soov, xocTccficcAXovcri rol's Brjgev- 
cvrriv' oi JV' TCofAes cc7Solvrm tmv 
ccXovtoov peqos r) tcIs llqcc^iv 
scTrofiovres, ci7reg%ovToif» 

Natalis de Comitibvs. 

Incredibile quiddam et monjlro fimile contingere dicunt iis , qui 
non viderunt antea , in ea parte Thraciae, quae efl fupra Amphipo - 
lini. Nam ubi pueri ex pagis locisque proximis exeunt ad aucupium, 
accipitres etiam affumere ad aucupandum aiunt hoc pallo: ubi in op¬ 
portunum locum pervenerint , magna voce exclamantes vocant accipi¬ 
tres nomine , qui ubi puerorum vocem perceperunt, ad frutices acce¬ 
dentes objirepunt , ubi pueri baculis percutientes eos deprehendunt. 
Illud vero quod omnibus eji admirabile , cum ipfi accipitres aliquam 
aviculam ceperint , aucupantibus deliciunt, ac pueri ex imiverfa prae¬ 
da partem accipitribus aliquam exponentes difcedunt. 

virep A/xCpnroXsug'] Pro AfiCpnroXeoog Hi flor. anim. lib. 9 cap. 36 legitur 
'K&dpCToXewg , quod Geliiero minus probatur, quia Cedropolin Cariae tribuunt geogra- 
phi. Sylb. Qua ex parte Macedoniam adiacent fines Thraciae, ad fluvium Strymo¬ 
nem, qui circumfluit Amphipolim, unde urbi nomen iinpofitum eft, quam alii in Mace¬ 
donia, alii vero in Thracia ponunt. Haec regionum locorumque fedes eft etiam apud 
Plinium X, g, ubi eadem narrantur. At Ariftoteles hifl. an. IX, 36, et ex eo Antigonus 
hift. mir. 34 Amphipoli KeJpoVoAu' fubftituunt. Cui difficultati (nam talis ibi locus 
ignoratur) Meurfius ad Antig. p. 157 fie occurrit, ut pro K eSpOTToXsi legat K ZKpoirrfl, 
quae apud Stephanum Thraciae regio eft. Ut Amphipolis in Cecropide Thraciae fita 
fuerit. Caeterum rem eandem alii narrant, ut praeter Aeliam hifl. an. 2, 42, quem 

Meur- 


2^4 


Cap. CXXVML de arte fal conari a. 


Memfius iam indicavit, inprimis Eufiath. in Hcxahem. p, 23. fin. qui vero fimplidter 
Tovg kv ry Qpxxy Itpxxxg nominat, Nic 

Trxpxvopovcnv etg rovg 5 duvovg ] Cod. Vindob. ffxpxcroScSzi rovg 0pvi- 
5 xg , 01 di, dsoioreg exstvovg xxTxCpsvyoufftv etg rovg 5 dyvovg — I. B. 

dvrovg 01 TTKiSeg §u\otg TVTrrovrsg] Avtovg neque ad Hpxxx.g y neque 
ad 5 d t U,V 0 Vg , referri debet , fed ad 6 pvi 5 a.pt COI/. Itaque Grammatica ratio dvTx 
requirebat. Sed ita fit verborum junclura, quali fupra Tcbv opvl-Jcov pofuiffet, quod 
nomen hic Euftathius p, 24 ufurpat, 01 OpVZtg TlVCiarope&VOl (TofSovVToq. Figura haec, 
quam Synefin f. Syiiepfin vocant, Graecis fcriptoiibus efi: ufitatifiima. Iis exemplis, quae 
ad Geopon. 2 , 6 , 31 et II, 9 attuli, adda.ntur Phot, Bibjiotb , p.-69. Liban. epifi. p. 173. 
Grot. exccrpt. Tvag. p. 9 6j- f. Cafattb, ad Aen. poli. p. 1729. Grou. ecc. N 1 C. 

0; yd&V yxp ikpxxsg] non minus apte legeris 01 ykv iepxxeg, fine yxp. 

5v LS. 

yepog Tt rofg Upxtgiv dnrodovreg ] Cod. Vindob. rl 'jrxpx rotg i£px$tv 

dtfobovT&g. I. B. 

Circa Thraciam] Circa eam Thraciae partem , quae —- 

et mirabilem] et ignaris incredibilem fieri. N1 C, 

,Vdi,: •; U)i '• ;V 

Praeter au&ores, quos iam ce!. 

Nicias laudavit, tetigit eandem rem 
etiam Phile p 36, qui vero non-iipx- 
nxg, fed xipxovg vocat aves iftas ve¬ 
natorias; Plin. lib. 10 cap 8 p 5So: 

In Thraciae -parte fuper Amphipolim 
homines atque accipitres focietate qua¬ 
dam aucupantur. Hi ex filvis et arun¬ 
dinetis excitant aves ; illi fupervolan- 
tes deprimunt. Rurfus captas aucu¬ 
pes dividunt cum iis. Traditum ejl , 
miffas in fublime fibi excipere eos ; et 
cum tempus Jit capturae , clangore et 
volatus genere , invitare ad occajionem. 

Vitimalhaec Plinii verba non fatis 


cohaerere et vel manca ve! txanspofi» 
ta effe, monuit Gefnerus hift. nat. 
lib, 3 p. 15. Pertinent huc etiam, 
quae tradidit Ctefias in Indicis p. 660: 
Lepores et vulpes non canibus , fed 
corvis , milvis , cornicibus et aquilis 
venantur. Haec fuerunt prima rudi¬ 
menta artis falconariae , quam faec. 
XII imperatores Fridericus I, Henri - 
cus VI et Frider II perfecerunt et 
commendarunt. Vide hiltoriam ar¬ 
tis, quam dedimus itt '■Septrdqeri 
©efd)icl)tc bcr erftnbungen vol. 2 
P a £- X57- 


Cap, 


Cap. CXXIX. de Venetorvm gracvlis. 26$ 


Cap. 

&ccvfxot^ov $ rt }\cy Tsccqd 
rols E vertis (pacti ylveaSctf hu 
ydq rrjv olvroov tsoAAc&kis 

xoAoitiv dvoc^i^fJ.ViTcvs pvqtdclois 
f TuCptysaSuj , rov airov dv- 
roov cnseiqdvroov xooroovciAlcrxeiv' 
cis rovs E verovs Tcqo rcv eCpiTS- 
nxcr^oq peAAeiv, e7i) rd pe&oqico 
Ttjs ytjfs 7t$oT&evotj cEoqcc ., 7iotv- 
ro^oiTCoov KocQ7im’ Kccroi&dAAov* 
rus (nceqpMroo. cev edv pdv ysv- 
eroovroq oi koXcio) , cu% uVe^/ 3 ctf/- 
vovcriv btii rrjv ■yjdqoev ccvrtiv, x&f 
otocctuv oi hveroi on eaovroq ev 
hgqvy edv pvj yevaoovroif , das) 
jsoAeploov e(pooov dvrtis yivopd- 
wjv ovroe TiqoadoY.tiaiv. 


CXXIX. 

Porro mirandum et Eoe, quod 
circa Venetias evenire narratur. 
Cum enim regionem innumera¬ 
biles graculorum myriades fre¬ 
quenter infeflent, fementem ia- 
datn ex agris depafcentes, ferunt 
Venetos fub adventum horum ad 
confinia loca omnis generis fru¬ 
gum femina, velut divum donaria 
proficere; quibus degufiatis gra¬ 
culi velut hofiium incurfu mox 
fuperventuro fubfiilunt. 


Natalis de Comitibvs, 

Admirabile quiddam ejl illud etiam quod Venetis accidit , nam 
in eorum regionem innumerabilis monedularum copia faepe fertur , 
triticumque feminantium comedunt. Hoc cum vereantur Veneti , 
priusquam tempus advolandi adventavit, in locis editioribus terrae 
multiplicium frufituum munera deponunt , et quafi femina iaciunt. 
Ea nifi gujlaverint monedulae , quafi hofium impetum et incurfionem 
expeciant incolae , fin autem , locum ambientes fame moriuntur. 


2 66 Cap. CXXIX. de Venetorvm gracvlis, 

rotg 'EvgroiV] Cetaae editiones’Evsrsi } absque afpiratioue. S Y L £„ 

itxrx/ 3 xkkovrxg~\ Cod. Vindob. fieTxkcLfiovTxg. I. B. 

o’y% VTt&pfixivovGtv ] Verba haec ov% vir&pfixtvovffiv —• usque ad u<sel, 
ex veteri libro addidi. Videtur autem pro yiyvafiduijv legendum effe yiVTjtJOfJ.iv^y, 
Stet h. 

KCt/ otixciv ] Cod. Vmd. d AA’ orfxffiv. I. B. 

velut divum donaria] vehit donaria proiiccre; quae ubi abfumferint graculi, finer 
torum non fupervolant. Et Veneti de pace certi funt. Si vero ijla non attigerint > hi itu 
in procinltn flant, tanquam hoflinm mcnrfus fit futurus. N i c. 


Eandem rem tradiderunt Ael. hifi. 
an. lib. 17 cap. 16. Antigonus Car. 
capite ultimo et Mich. Apoitolius 
proverb. 54 eeittur. I pag. ri, cuius 
verba , cum liber non valde frequens 
fit, latine adfcribere e re fore puta¬ 
mus. Veneti qui ad mare Adriati- 
sum accolunt , cum iatn tempus aratri 
st /ementis faciendae adejfet, monedu¬ 
lis (rotg 1tokioig) dona mittebant , 
placentas et liba; quibus quidem donis 
hoc agebatur , ut velut placamenta quae¬ 
dam effient et induciarum pati a conven¬ 
ta , ne illae Cereris fruElum terrae 
sommiffum effoderent fi'ablegerentque ; 
quo fatlo illi quidem di/cedunt , cete¬ 
rum monedularum nubes , duas aut 
tres iuxta morem legatorum qui ex ur¬ 
bibus mitti folent , hofipitaMum mune¬ 
rum copiam infpetturas, ex fuis aman¬ 
dant. Quibus infpeffis redeunt , at¬ 
que illas qua voce inter fe uti atque in¬ 
vicem inteUigere innatum efi, accerfunt. 
Venientes autem nubium infiar, fi quae 
diximus gufiaverint , intelligunt Ve¬ 
neti fibi cum volucribus illis confoede¬ 
rationem effe; fin illa contemfierint, 
et tanquam vilia cum dedecore defipexe- 
rint, minime que gufiaverint , credunt 


indigenae , talem illarum defipe&um 
famem fibi pro multita allaturum Quip¬ 
pe jeiunae monedulae, quaeque , ut ita 
loquar , muneribus illis fefe corrumpi 
non permiferunt , ad arva convolantes , 
inaioremque fatormn partem acerbiffi- 
me iracundeque effodientcs indagantes- 
que depraedantur. KoA oiog, quo no¬ 
mine omnes, quos laudavimus, uli 
funt, Gefnero, Gazae et Scaligero 
monedula potius quam graculus efie 
videtur; tamen eum Plinius lib. XI 
cap. 47, ubi Ariftotelis verba de iyn¬ 
ge retulit, graculum vocavit. Sic 
quoque Lucianus in Apologia pro 
mercede conduttis , ubi pervulgatam 
Phaedri fabulam perldringit; xoAoioV, 
inquit, xkkorpioig acrspolg xyxkkecr- 
Sfcq , alienis exfultare penitis. Fabu¬ 
lam , quam nofter narrat, originem 
hanc habuifie puto, quod fortafle 
Veneti edulia quaedam avibus eo 
conlilio obiecerint, ut mefli parce¬ 
rent; quem ad modum Americani 
dicuntur feci fle quondam facrificia 
diabolo, ne nocere vellet. Alia au¬ 
xilia, quibus uokoiovg arcebant olim 
a fatis, edocuit Leontinus in Geopo - 
nicis lib. 14 cap. 25 p. 103 r. 


Cap. CXXX. de C A N T H A R O L E T H R 0 „ 


S57 


Cap. 

Ev r# XocA v.$i ry ht\ ©qcc- 
V.tjs 7i\yivlov OKvv&ov , (poccriv e]~ 
vccj Kocv&aqdhe&qvv ovojuo^optsvov 
Tovrcv, fXiK^oc pisl^ov ro fxeysB^oc 

C/. 5 l\ ~ 5 3/... O ' 

cc Aoj, ?<? or /xiV ceAAwv £cooov 
otocv T( cc(piKVjTotf , 7tclhiv a,7req- 
%sto]' Twv ofc' v.ov&dqaov roov eA- 
Bcvtcov cv$e)s , esAA«' y.oy.Ko 7Ts- 
qilovrss ro %oqlov , A*jU&/ reAeu» 
ro<7iv. 


CXXX. 

In Chalcide Thraciae urbe 
iuxta Olynthum aiunt locum elTe, 
quem Cantharolethron vocant, 
paulo area maiorem, quem reli¬ 
qua quidem animantia ingrediun¬ 
tur iliaefa ; cancri vero nequa¬ 
quam, quippe qui ingreffi ober¬ 
rantes in eo fame exanimantur. 


Natalis de Comitibvs. 

In Thraciae Chalcide , quae proxima ejl Olyntho , locum quen - 
dam paulo maiorem area Cantharolethrum, interfeCtcrem fcilicet fca- 
rabaeorum , nuncupatum effe aiunt , m quem ubi aliquod animal per¬ 
venerit , rurfus difcedit. Nullus autem ex fcarabaeis potejl difcedere , 
fed locum circum ambientes fame denique moriuntur. 

Ev X«A)U(h] Meminit huiu3 urbis Stephanus, et alios teftes p. 353. b. 

produxit Holftenius, fed nefcio quomodo ei Te fubtraxerit nofter auftor, quem alias 
femper antellatur. N1 c» 

fj.iy.pw fj&i<?ov~\ fist^ov excufari poteii, fi KxvSup^eJpov neutro genere 
accipiamus, alioqui mafcul. genere legendum piel^ovoc. Sylb. 

Iu Chalcide] Chalcide in Thraciae urbe —— 

cancri ] canthari. N i c. 

Olynthus eft urbs Thraciae, in- doniae annumerat. Fuit enim quon- 
quit Stephanus Byz. prope Sithoniam dam tota regio Chalcidice feu Chal- 
Macedoniae. Scylax eam ipli Mace- cis pars Thraciae , fed poft Philippi 

L1 % inva- 


26g 


Cap. CXXX. de Cantharolethro. 


invafionein pars Macedoniae. Vid. 
Cellarii geogr. I p. 1051. De can¬ 
tharis eadem Antigonus Car. cap. 14. 
Strabo lib. 7 in excerptis p. 510. 
Plutarchus de anhn. tranquill. p 473 
uknrep iv OXvu^m tovc nxvSxpovt; \£- 
yovcnv , ite n %cvp[ov g p.BxlAovrxt; 
0 uxXetTUj KxvdfxpuXeJpov , iHftyjvcq 
fiTj $vvctfjt.£vovQ , dilX exei' <?pe(pop.£- 
vovc uotj uvwXovvt cig evx-rroSivqcrK&iv , 
ovTug — ficut Olynthi cantharos fe¬ 
runt in locum quendam qui ab exitio 
eius infedi Cantkarolethrum dicitur 
inieSlos , quod exire inde nequeant , 
petyetua circumverfione enecari; ita 
— Plin. lib. XI cap. 28 p. 608 : in 
Thracia iuxta Olynthum locus efi yar¬ 
vus , in quo unum hoc animal exani¬ 
matur , ob hoc Cantknrolethrus appel¬ 
latus. Scilicet quod perniciem et 
mortem, oXeSfpov rota itxvSxpoiQ , 
hic locus affert. AXcm; eff area, lo¬ 
cus ubi frumenta triturantur et ex¬ 
cutiuntur, qua de re agunt aucfores 
rei rulficae et Geopon. lib. 2 cap. 26. 

Cantharum effe e genere fcara- 
baeorum , quibus pennarum tutelae 
crufla fupervenit, uti loquitur Pli¬ 
nius , inter omnes conflat. Sed fpe- 
ciem coniectum non affequor, atque 
cum de fabulae hic narratae origine 
nihil quidquam proferre poffum, li¬ 
ceat quaedam de cantharis generarim 
afferre. Plurimi veteres perhibuerunt, 
omnes cantharos effe mafculos; 6 
xxvSxpog x^TjXv <?So6v £<?i , Ael. kifl. 
an. 10, 15 et Horapollo lib. I cap. 
io. Ita facile errare potuerunt, qui¬ 
bus infectorum generatio nondum 
perfpecfa fuit; praefertim cum mul¬ 
tae funt fcarabaeorum fpecies, qua¬ 
rum feminae maribus adeo difTimiles, 
ut difficulter agnofcantur. Sic fca- 


rabaeus facer mas cornuum rudimenta 
habet , quibus femina caret. Qui 
fcarabaei e fimo ingentes pilas pedi¬ 
bus volutant , uti loquitur Plinius 
p. 608, ii hodie pilularii vocantur. 
Horum e numero eff ille cantharus, 
qui in gemmis caelatis et obeiifcis 
Aegyptiorum vifitur, de quo conf. 
Apoffolius cent. 10 proverb. 74 p. 
12’ et in primis Clemens Alexandr. 
Jirotnat. 5 p 5 «;6. Ifle Aegyptiorum 
fcarabaeus feu cantharus, quod e fi¬ 
guris, quae adhuc reliquae funt, 
coniicere licet, ell idem ille, qui 
hanc ob cauflam entomologis noffris 
Scar. facer dicitur, quem pilas vol¬ 
ventem vidit Loefling 9tetfd)£fd)reu 
Ininq nad) ben ©pantfd>eti Sanbern 
pag. 28- Huius delcriptionem dede¬ 
runt Linneus in fyftemate nat pag. 
545 et Fabricius in fyftem. entomol. 
pag. 28. Iconem rudiorem habes in 
tabula adie£fa differtationi, quae in- 
fcribitur Pandora infeftorum, in vol. 
quinto Amoenitat. acadern. Linnei 
(Male in Linnei et Fabricii libris ci¬ 
tatur volumen fextum); meliorem 
dedit Voet in libro eximio de fcnra- 
baeis tab. 27 fig 39. Sunt qui cum 
Clemente Alex, aliisque bene multis 
rationem, cur huius fcarabaei tam 
frequens mentio fit apud Aegyptios, 
e hieroglyphicis petant, fed nefcio, 
an potius ingens calamitas, quam 
innumerabilis horum fcarabaeorum 
copia interdum affert, in caufla fue¬ 
rit, cur Aegypti magna pars fcara- 
baeos inter numina coluerit. Ope¬ 
rae pretium eff legere, quae hac de 
re difputata funt in Pkilofophical 
transattions nro 234 pag. 754, ubi 
quidem fcar. melolontha perhibetur 
fuiffe Aegyptiorum fcarabaeus, qui 
tamen pilas non volvit. 


Cap. 


Cap. CXXXI. de ponte mortifero. 


2 6 $ 


Cap. 

Ev KujcAc<>\[// tois 

r tV t 9 V V «A ^ ^ 

KQYlvidicv e?w vdoog e%ov, o ry fxev 
c\pet Kce&ctgov rcfj fiio&Cpctveff, x&j 
rols olWoiS QfAOtOV' OTCtV Jg 7r/# 

r/ £a>cv s£ ocvtov , 7 Tctgc&X$t *06 
StciCpSeigsTctf. 


CXXXI. 

Apud Cyclopas Thracenfes 
fons eft aqua confpecfui 'quidein 
limpida, aliisque fltnilis , verum 
hauftus ab animante fubito necat. 


Natalis de Comitibvs. 

Fonticulus quidam efl apud Cyelopes Thraciae, qui aquam ha¬ 
bet et puram afpectu et pellucidam , et reliquorum fontium per [imitem. 
Verum ubi aliquod animal illam guflaverit , continuo moritur. 


Ev Evxkce^i 3 Apud Semonem: Ev Xpcvipi r^g Qpdxrjg. S T e p u. 
Pro "Kvxkuyj/lV in Sotione legitur Xpcc\f/l, npud Antigonum viirab. hifl. 156 eft media 
inter lias feriptura, Eiyx,pu-pi 0 < 7 t’, reftius fortafle feu K iy%pwpt, apud 

Plinium ex Theopompo, Cychros. SviB. Harduinus ad Plin. 31, 2 f. 19 not. et ementi. 
IX p. 569 hio K vy^Mipi legendum putat. Aliis gens vocatur Cychri, aliis Chropes. 
Unde vero Philander ad Vitruv. 8, 3 P- 163 leftionem noftri loci 'ViTTOVg attulerit, 
non habeo dicere. Debet in verfione aliqua, a vulgari diverla, invenilTe. N x C. 

0 Ty fkv oipsi J JU.&V adeft in edit. Ifing. et Sylburg. et in codice Vindob. fed 
delideratur in edit. Cafauboni et Duvalli. I. B. 

Thracenfes} in Thracia. confpe&ui] confpettit. 


Aquae venenatae , praeter eam » 
quae in Achaia ad Pheneum proflue¬ 
bat e faxis et Styx appellabatur, com¬ 
plura exempla commemorarunt vete¬ 
res, quae magna ex parte collegit 
Caelius in mineralogia p. 100. In 
Thracia fuifle aquam mortiferam , 
auclores funt Plinius lib. 31 cap. 2 

L1 


p. 530: Necare aquas Theopompus et 
in Thracia apud Cychros dicit. So- 
tion ex excerptis : 0eoVo/tTOp tzop&t 
xppvpv hv rrjg QpxHpg, £% rjg 

Tovg koVGupdvovg itxpx^prj/xa /xerxk- 
kdcrtrsiv. Prodit Theopompus fontem 
apud Chropes effe , Thraciae gentem , 
ex quo qui laverint , ftatitn moriuntur. 
3 Vitru- 


270 


Gap. CXXXI. de fonte mortifero, 


Vitruvius lib. S cap. nr p. 257: 
apud Cychros in Thracia lacus , ex 
quo non folum qui biberint , moriun¬ 
tur j feti etiam qui laverint. Antigo¬ 
nus cap. 156: 06O7ro,u.7roy (ppfriv 
ypx(p eiy , rijv p.e.u iv K iyxpdfuiaiv 
Toig ®px£\v rov drxoye.vaxp.e.vov , r^• 
As vrxv evSvg. Theopompum ait me¬ 
moriae prodidvffe , wzori illico, qui fon¬ 
tem guftarinr , 177» eft apud Cincropfo- 
fes Thraces. Vides nomen loci vel 
gentis vario modo a variis feriptum, 
qua cie rs iudicium edo penes geo- 
graphos. Nos quidem non novimus 
aquam fontanam , quae illico necet. 
Neque fcio, an unquam reperta iit 
aqua, quae tantam arfenici copiam 
habeat, ut mortifera dici poflit; etii 
non ignorem , Henkelium in aqua 
foteria Freibergenfi , Schlackenbad 
dicla, huius calcis metallicae veftigia 
quaedam animadvertiffe. Viri. Hen- 
kelii pyritologia cap. 10 p. 6ti et 
potidimum cap. 14 p. 9 25 - Veteres 
fortalTe aquam , cui vitriolum cupri 
vel fulphuris hepar inefl, quam ne¬ 
que homines neque animalia facile 
deguftare folent, nec fine omni noxa 
vei nautea bibere queunt , prorfus 
mortiferam efle libi perfuaferunt , 


atque rem Ipfam, uti fieri folet, ni¬ 
mium exaggerarunt. •— — Haec 
poftquam fcripferam , obtulit mihi 
cel. Gmelin, collega coniuntliffimus, 
aliam conieciuram , minime impro¬ 
babilem. Putat vir eruditidimus ve¬ 
nenum non ipfi aquae infuiffe, fed 
vapori potius inflammabili feu aeri 
fixo, qui fuper multis fontibus, e. gr. 
Pirmontano, Sehwalbacenfi et aliis 
pendet et illico necare poteft. De 
eius generis vapore inflammabili in- 
teliigenda funt, quae Diodorus Sic. 
lib. 2 pag. 100 commemorat, ubi de 
fonte circa Babyloniam, qui bitumen 
praebebat, loquitur, ita ille: Prope 
fontem iftum fcaturigo eft haud ita. 
magna , fed mire efficax. Vaporem 
enim fulfureum et gravem emittit , quo 
quidquid animantium accedit , fubita, 
nec opinata morte correptum extingni- 
tur. Anhelitu enim diutius compres- 
Jo , et refpirandi facultate per vim 
exhalationis interclufa , praefocatur . 
Et continuo turgefeens cadaver inflam¬ 
matur , locis circa pulmones maxime. 
Veriinnile eft igitur , veteres aquam, 
ob vaporem inflammabilem et leta¬ 
lem , qui ei impendebat, putafle 
mortiferam. 


Cap. CXXX1I. 


( r>xal P xopf h T/J Kfot"o)v!cc 
TJjy BicrccATMV yjuqcw reus 
dXtrY.ofAvovs Kc&yfls Po v\7Ioct<x> 

v ' / y y cl 

e%etv, To7rov nvee etvcif ctrov 
TiX&tfoiiov , hs or 0 n uv itere A- 
B')1 <fwCV , Ct7I0&Vr l <TV,S}V, 


Aiunt et in Bifaltorum regio¬ 
ne bina ieeinora in captis lepori¬ 
bus offendi, locumque iugeri 
magnitudine efle , in quem ani¬ 
mantia ingrefla pereunt. 


Nata- 


Cap. CXXXIL de leporvm iecinore» 


271 


Natalis de Comitievs. 

Fama ejl in Bifaltarum Gajlroniae regione captos tepores duo 
habere iecinora , et locum quendam ejjfe ingeris fpatii in quem quod - 
cunque ingrejfum fuerit animat , moritur. 

K px^uvix Ttxpx ] Liter &v Ty et Ty B ktxXtcSu aliquid fpatii vacui in aliis 
editionibus reliftum eft, cum illa duo verba defiderarentur. Steph. 'Kpx.yitivlx et 
Ttxpx in ceteris editionibus defunt, excepta initiali u. Stephaniis e vet. codice locuin 
fupplevit. Sed re&Ius fortaffe Kpyzcovlx , per 7]; ut cum apud alios, tum apud Ste- 
phanum Eyz. Syls. Videtur eadem regio effe , quae apud Stephanum et alios 
Txspbovtx-i r pTj^Uvlx , K ppscevix et apud Athen. lib. 3 p. 77 F pxi^eovix appellatur. 
Vid. Holften. ad Steph, p. gi. Ypytcovix hic Th. de Pinedo placet ad Steph. p. l68» 
Nic. 


Aiunt et in Blfaltoruin] in Craflonia,. Bifaltorum regione, captos lepores bina ieci * 
Ttora habere , locumque fere ingeri — — pereant. Nic. 


Bifaltia regio Macedoniae , quae 
ab Herodoto, Ptolemaeo et Stephano 
Byz. memoratur. Thomas de Pine¬ 
do ad Stephanum exiffimat pro Kpx- 
toovlx legendum ede Ypyzcavtx. Fuit 
enim Greftonia regio Thraciae inter 
Anthemuntem et Bifaltiam ipfarn. 
Ibi lepores bina iecinora habere, tra¬ 
diderunt complures. Ipfe phiiofo- 
phus nofter in hiftor. anim. lib. 2 
cap. iq pag. 269 ed Scaligeri: uxj 
6xaintoSoov tl ysvoq, 0 ezi xcq olhhoSft 
KOtj 7tSpl TVJV XifXVTjV Trjv B6?\./3 t]V , 
iv ry HxXov/xevy 'Eviilvy, ove xv tu• 

6110 7]7TXTX 8%SIV , 6IX TO 7 tOOpM 

tovq 7 topovq ovvxtctsiv. Leporum ge¬ 
nus quoddam , cum alibi , tum ad pa¬ 
ludem Bolbam , in terra quae Sicyna 
appellatur Eos namque credideris 
bina habere iecora propterea quod fi¬ 
brae longe coeant Idem in libro 3 
de part. anim. cap. 7 p. 1159: He¬ 


par in quibusdam divifum patet , at 
locis quibusdam lepores bina iecinora 
habere videntur. Aelian. hift. an. 
lib 5 cap. 27. Stephanus Byz. v. 
BusxItix p. 168. Gellius lib. 16 capu 
15. Plin. lib. XI cap. 37 p. 6271 
Bina iecinora leporibus circa Briletnm 
et Tharnen et in Cherronefo ad Pro¬ 
pontidem ; mirum que , translatis alio 
interit alterum. Alexand. ab Alex. 
dier. gen. lib. 5 cap. 25. p. 346 et 
349. Haec tabula inde orta videtur, 
quod lepori, cuniculo aliisque ani¬ 
malibus, hepar multifidum eft, cu¬ 
ius forma mirum in modum variatur. 
Plerumque tres lobos et praeter eos 
exiguam habere folet appendicem, 
Nic. Steno , fummus anatomicus , 
anclor eft, hepar leporinum habere 
duos lobos et unum parvum , et efte 
in maximo fifturam fatis magnam 9 
quae lobum iftum in duas partes di- 

vide» 


272 


Capvt CXXXIII. 


videre videatur. Vefalius iam edo¬ 
cuit hepatis nullam e(Te formam cer¬ 
tam. Solebant vero harufpices ieci- 
nora potiflimum refpicere. Conf. 
Blalii anatome animalium. Amftelod. 


1681. 4 pag. 86. Valentini amphi¬ 
theatrum zootomicutn. pag. 142 Buf- 
fonii hifl. nat. edit. Lipfientis vol. 3 
P. 2 p. 152. Halleri elementa -phy- 
fiolog. tom. 6. pag. 465. 


Cap. CXXXIII. 


Fo/ X&f «A Ac ixvTcSi leqov 
A lovvrov plyoo n&j KotXov , ev a> 
rrjs' eoqrrjs uo/q rrjs Sualois ovay\s, 
klyeroq, orotv pev 0 Ssoc evsryj- 

fidOV jAXXy lioisiv , i7U(p&lVcG§Cil 

plyoo <7? A oos revfis, ygq rovro 
Tsdvras o^ocv rovs 7ieft ro rele¬ 
ves tharfi&ovras' orav fi ctY.aq- 
Ttlocv, [xrj (palveaSoq rovro ro 
Qds, ctKXcc cv.oros t ?77£%£/v rev 
707rov d>s H&f roes dkkas vvY.ras. 


Ert et templum iflhie Diony- 
fii ornatu , magnitudineque exi¬ 
mium, in quo dum ferta folemnia 
facrificiaque celebrantur, fi fertili¬ 
tatem eius anni polliceatur Deus, 
fulgorem ignis emicare ingentem, 
ac circa templum agentibus con- 
fpicuum fieri. Caeterum rterili- 
tatem venturam denunciari, fi te¬ 
nebrae, quem ad modum et reli¬ 
quis nodibus, locum occupent. 


Natalis de Comitibvs. 

Extat ibidem delubrum et amplum et magnificum Dionyfio 
confecratum , in quo ubi fiacra offeruntur , ac folennitas efi , fi quidem 
felicem annum deus efi daturus , magnus fiplenclor ignis apparere fio- 
let, quem omnes illi intuentur , qui fiunt iuxta delubrum. Ubi futu¬ 
ra efi fierilitas , lumen hoc minime videtur , at tenebrae quaedam lo¬ 
cum hunc occuparunt , ficuti et pier caeteras no cies. 


de Bacchi igne. 



sVST7]plxy pi&kXlJ 7T0isiv~\ Nimirum Bacchus terram noa vitibus modo et ar¬ 
boribus excoluiffe perhibetur; fed funt etiam qui eum agriculturae inventorem ac prae¬ 
ficient faciant. Apud Siculum Diodorum 3, 64 p. 232. WefT. ex tribus Bacchis alter Io- 
vis c-ft et Cereris filius, quem ferunt 7 rp&Tov Bovg vrr xparpov £&v£cq — — ttoA- 
A« de uctj ecXXx fiiXoriyjj^g &7rivorj<;ct{ toov -rrpdg tjjv yewpylxv ^pr/crificav. 
Unde imaginibus eius cornua addita funt. Apud eundem 4, 4 p.249: A dyoiKTl civTOV 
dyyivoiz. dieveyu&rJ, naj irpurov irixeipTjaczi /3ovg £&vyvv& 11 /, nocj dix tovtmu 
rou (T-rtopov ruv Hxp7ru)y emreXeiv' d(p' ov dij notj nepxrixv dvrdv Txp&iirccyov- 
<7iv. Et apud Plutarch. quaeJL R0111. p. 299. b. Bacchum j icx.) dporpou Kx't (Jiropov 7 ToX~ 
A ol dpx^yov y&yovsvcq vopu'£ 0 V(Tl. Haec talia igitur qui de Baccho crediderunt, 
quidni generatim fertilitatem ab eo expeftarint i Porro genus humanum, fere commu¬ 
ni conlenfu, ignes divinitus emiffos, alios pro divini favoris indicibus, alios pro fcelermn 
ultoribus habuifie, multis exemplis Huetius offendit Alnetanis quaejlion. lib. 2 cap. 2, 21 , 
ubi neque noftrum defideratur. NiC. 

GeXocg 7 rvpdg ] In cod. Vindob. poft 7 tvpdg defiderantur verba: nxi TOVTQ 
usque Induf. dr.xpirlxv. I. B. 

Dionyfii ] Bacchi . 

fi tenebrae] fi lumen hoc non appareat , fed tenebrae — 


Ad hoc caput cum nihil habeo , 
quod conferre poffim, adfcribatn fal- 
tem verba Huetii, quae indicavit cel. 
Nicias ex Alnetanis quaeflionibus de 
concordia rationis et fidei. Francof. 
et Lipf. 1719. 4 p. 172: “Refert 
,,Ariltoteles apud Bifaltas, fertis qui- 
,,busdam Bacchi, fertilitatem fulgore 
,,Ignis circa templum fponte excitato, 
,,fterilitatem tenebris Deum porten- 
,,dere. In fandum Chrirti domini fe- 
„pulcru'm Sabbathi fandi die fub 
,,nodem caelo delabi ignem fandum, 
,,Graecis, Armenis, Syris, Coptis 
,,aliisque fchifmaticis perfua(inimum 
,,eft. Nec ea hodie vel heri nata eft 
,,opinio. Proditum extat in gertis 
,,Francorum , Balduino Hierofolymis 
„regnante, magnum timorem ac do- 


,,lorem Chriftianis incertiffe , ob tar- 
55dum nimis ignis facri adventum. 
,,Meminerunt eiusdem prodigii Per- 
,,diccas Ephebus, anonymus alter, 
,,et Wilbrandus Oldenburgicus, ab 
,,Allatio editi. Verum quod oliin 
,,Dei donum fuit, nunc techna ert 
,,vafrorum hominum , e filice ignein 
„furtim in fomite rapientium , ne 
„ipfis quidem inficiantibus.” Conf. 
van Dale de origine idololatr. p. i^p. 
Repetiit ex noltro libro, uti videtur, 
eandem fabulam Alexand. ab Alex. 
dier. gen. lib. 6 cap. 2 p. 424: “In 
„Bifa!tia templum Dionyfii effe, in 
,,quo cum lacra perfolvuntur, fi gra- 
,,ta deo funt, mira lux effunditur: 
,,contra vero , mirae tenebrae/’. 

M m 


Cap. 


274 


Caf. CXXXIV. de miracvlq Bacchi, 


Cap. CXXXIV. 


Er HA/cl/ Aey ovaiv el'votj Ti oi- 
y.rp.oe sci^lcvs mtis^cv oktco jj.oc- 
Kt~oc ry]s Ttcheoos, iis o r&eoc<rt 
rc7s A lovvaiGis Ai@Y]Tccs %c&Xy.ovs 
rqs7s xevovs. rovTo os 7 Toirfa-ocvres 
‘Tfotqoty.otXovoi reov EAAjjWv roov 
hTt^YifAouvroov rov QcvXopsvcv sfs- 
rdsocf ree dyyela , K&f rev cikov 
Kotrc&<r(pgc&yl£e<T$oq raV Svqo&s, 
Hcti irssi^dv psXXoootv ccvolysiv , 
ETf-t&slj£pc.vTss rc7s Ttchlrous acy 
Tois f^evcis reis r(pqc&y7$ois, ovrws 
dvolyavfrtv’ oi $ iireX Sovres , 
ivqlazovai rovs y.h Xsfjrjocs oi » 
vcv ttA nqeis , ro Hs ellccCpos ngq 
TcuV Tol%ovs vyis7s , oors pvj^e- 
plo&v V 7 ? 0 \pl 0 CV (slvtXf) Xoi/3e7v 9 
eos rs%vq nv) KO&TUGY.EVOC&VGiV* 


In Elide aedificium eft (ut fe¬ 
runt) Badiis difians odo ab urbe, 
in quo collocantur tres Dionyfio 
lebetes vacui; vocatisque peregri¬ 
nis , quibus ferutari haec libeat, 
januarum claufira figillis obfig- 
nant, quae deinde referant. Por¬ 
ro ingreffi , lebetes vino plenos 
cernunt, pavimento, parietibus¬ 
que omnibus integris et illaefis, 
ut artis dolofae fufpicio facile ab-» 
elTe videatur. 


Natalis de Comitibvs. 

Domicilium quoddam per gUo Jladia ab urbe difians ejfe dicunt 
in Helide, in quo tres lebetes vacuos Diomjfii folent deponere; quod 
cum faciunt , accerfunt ex peregrinantibus ibi Graecis quicunque va- 
fa per ferutari voluerint , conceduntque ut figillo fores cbfignent domi¬ 
cilii , cum vero funt aperturi, civibus fores obfignatas et peregrinis 
ojlendentes , ita aperiunt. Illi vero ingredientes lebetes vino plenos 



mve- 


Cap. CXXXIV. de miracvlo Bacchi. 


279 

inveniunt , pavimentumqne integrum et parietes, ita ut nulla prorfus 
effe poffit fufphio , quod illud artificiofe fit factum» 

E> 'HA/fh ] Leon, afpirate "HlXiSi. Inclufum fivou , quod ver fu ulthno fe- 
qukur, abeft a L. et C. ed. Syls, 

TtSeotM ] Cod. Vind. Tidfdfi. I. B- 

A%oiA uovq~\ aereos; quod 11011 reddiderunt interpretes, nec eft apud 

Paufaniam. I. B. 

iu quo collocantur — referant] in quo Dionyfiis tres lebetes vacui collocantur, 
(pio fatto vocant peregrinos Graecos, fi quis ferutari haec libeat; tum i anu arum clauflra 
figi Ilis obfignant; deinde cum ea re foraturi fiunt, ojlendunt cum civibus tum peregrinis fi¬ 
gi Ha ; fic denique aperiunt. N 1 C. 


Habet eandem fabulam Paufanias, 
cuius verba Latine referam. Eliacor. 
2 cap. 26 p. 517: Deorum omnium 
unum maxime Liberum venerantur 
Elei, et eum facri fui (quam Thyian 
nominant) ad eum locum , qui Jladia 
ab urbe dijlat circiter otio, diem obire 
did itant. Nam cum in facello lage¬ 
nas tres inanes totidem facerdotes de¬ 
ponant praefentilms et civibus ct pe¬ 
regrinis , Ji quos forte adeffle contige¬ 
rit, mox vero templi fores vel facer- 
dotes ipfi , vel alii ., quibus curae fit 
huius rei periculum facere, fuo quis¬ 
que obfignant annulo ; po flero vero die 
agnitis Jignis ingrejfi, vini plenas re- 
periunt lagenas. Haec uti a me com¬ 
memorata fiunt , ex Eleis fide fpeda- 
tiffima viri , et aliquot item exteri , 
ita fe habere mihi fande deierarunt. 
Neque enim res tulit ut ipfe a defictu 


cum folenne illud celebraretur. Hacte- 
nus Paufanias, quo auctore ufus vi¬ 
detur Alexand ab Alex, di er. gcn. 
lib. 6 cap. 2 p. 424: Nec defuere 
qui crederent apud Heleos in Bacchi 
fefto quod dvctv vocant , tres lebetes in 
templo fua f ponte repleri vino. Nos 
adferibamus Kuhnii fententiam : Ia- 
nuis bene obfignatis occlufisque adi¬ 
tus facerdotibus fine dubio erat per 
npvtTTrjv oSov fub templo, ad implen¬ 
dos vino lebetes; id quod ex hiftoria 
Beli apocrypha patet. Huius modi 
fraudis exempla attigit Camerarius 
in Horis fubcifivis ccnt. 2. cap. 
p. 217. Conf. Paufan. Boeot. c. 37 
p 785, ubi furtum Agamedis et Tro¬ 
phonii enarratur, qui e templo, per 
parietis iuncturam lapide mobili ob¬ 
turatam ingredi , pecuniam furripie» 
bant, 


Mm 2 


Cap, 


2^6 Cap. CXXXV. de milvis» 


Cap. CXXXV. 


E ivetf $e Cpoia-} 7Socf ocvtois 
Hgq IktIvgvs , ci tcccqoL /asv roov 
citcc rTis dyoqoZs roc Kqeoc (peqov- 
Ttjjv ^Trdgomi , roov oe ieqcSv- 
TocV 0V% CC7ST0VT0Cj. 


Aiunt et apud eos ipfos mil¬ 
vos elle, qui carnes quidem in fo¬ 
ro rapiant, caeterum immolatas 
non tangant. 


Natalis de Comitibvs. 

Corvos apud eosdem effe ferunt , qui carnem ex manibus per 
forum deferentium arripiunt , at quae in facrificiis maciat a fint, non 
attingunt. 


Etiam haec Paufanias Eliae. I feu 
lib. 5 cap. [4 p. 410: Quod ad Olym¬ 
picam aram attinet , illud, etiam 
magno miraculo ducitur , quod milvi , 
etji avium hoc genus: ( IhtTvss infigni 
efi rapacitate, facra tamen in Olym¬ 
pia facientibus infenji non funt . 
Apollonius Dyfcolus in hift. commen¬ 
tita cap. 10 ex Theopompo refert , 
has aves in ludis Olympicis iipsx rwv 
hpo^vToov non attigifle. Paulo aliter 
Plinius lib. 10 cap. 10 p. 551; Na¬ 


tatum in his (milvis'), rapaciffhnam et 
famelicam Jemper alitem nihil efcu- 
lenti rapere unquam ex funet um fer¬ 
culis , nec Olympiae ex ara Aelia¬ 
nus vero hiftor. anim 2 cap. 47. vult 
milvos generatim nunquam attigifle, 
quae lovi facriticata fuerint , etli e 
macello, fi potuerint, carnem aufer¬ 
re facile auli fuerint Pro immolatas 
habent praeter Duv. edit, omnes re¬ 
liquae : inviolatas. 


Cap. CXXXVI. 


Er Koqooveloi cie rqs B oioorlocs 
A eysrotf rovs cca7rcckoiKc6s rcc 
g 00 oe prj ovvccaijoq v , f/,v\o oqv<r- 
aeiv rrjv yrjv, rr^ A oi7rrjs Boico- 
TiOCS Tjohv 7S\ii&0$ e%QV<TY\£. 


In Coronea Boeotiae urbe tal¬ 
pae nec vivere, nec terram fode¬ 
re poliunt, magna alioqui copia 
per totam Boeotiam redundante. 


Nata- 


Cap. CXXXVI. de talpis. 


277 


Natalis de Comitibvs. 

In Coronea Boeotiae non poffe vivere talpas animalia , neque 
terram fodere poffe dicunt, cum alioqui magna fit talparum multitu¬ 
do in reliqua Boeotia. 

Ev Kopcovetx] Cod. Vindob. E V K opcovt&l T7JC, omilTo de» 


dttrxXxxxg] idem xcnrxXolyyxg 
In Coronea] Coroneae, in Boeotiae 

Idem etiam ab aliis traditum eft. 
Ariftoteles hift. anim. lib. 8 cap. 28 
edit. Seal p. 980 : In Boeotia talpae 
circa Orchomenum multae funt ; in 
Lebadica vici .v nullae , neque , fi im¬ 
portentur , volunt fodere. Aelianus 
hifl anim. lib. 17 cap. 10: Boeotiae 
terrae foluin talpis caret agro Lebadi- 
co; ac fi importemur aliunde , non 
fodiunt , fed moriuntur ; ad eius vici¬ 
nam vero Orchomenum permultae pro¬ 
creantur. /Antigonus cap io: In 
Boeotia magna e fi talparum multitu¬ 
do; in Jolo Coronico agro id animal 
non nafcitur , illatumque moritur. 
Ita quoque Stephanus Byz. v. K opdi- 
veix. Plin. lib 8 cap. 58 p. 484: 
Jti Boeotiae Lebadia illatae fotum ip- 
fum fugiunt , quae iuxta in Orchome¬ 
no tota arva Jubruunt , talpae. Ergo 
Plinius, Aelianus et ipfe philofo- 
phus nofter id non de Coronico noro, 
fed de Lebadico retulerunt. Certum 
eft omnino, ede regiones, in quibus 
prorfus nullae degant talpae, eas 
nimirum , quibus folum eft nimis 


TO f MOV. I. B, 
oppido. 

argillofum vel arenofum et fterile. 
Namque ea tantum terra, quae hu¬ 
mus dicitur , talpas alere poteft, 
quippe quae fola lumbricos habet, 
quibus vefcuntur talpae. Quam ob 
caudam prata noftra et horti fubruun- 
tur ab hifce beftiolis , non ericeta. 
Infula in mari Aquitanico, Rupellae 
oppofita , quae isle de Re vocatur , 
nullas habet talpas, quae tamen fre¬ 
quentes funt in vicina infula, isle 
d ’ Oleron, contra Carenthoni oftium. 
Neque terrae feptemtrionales talpas 
alunt, quae et in Louiliana defunt. 
Conf. EJfiais fur l' hi fio ire naturelle de 
la taupe , et fur les differens moyens 
qu'on peut employer pour la detruire 
par M. de la Faille, cuius libelli in¬ 
terpretatio Germanica prodiit Fran- 
cof. et Lipf. 1778- 8- Conf. quo¬ 
que Reichardts £anb ; unb ©artens 
©d)af2 vol. 6 pag. 166 et 173 qui 
multa de natura talparum edocuit, 
quae naturae hiftoricis commenda¬ 
mus. 


Mm 5 


Cap» 


273 Cap. CXXXVII. de mvrievs amphibiis. 


Cap. CXXXVII. 


Ev Acvcois Ss rys AgnccMoc?, 
Kgqvtjv elvccj Ttvcc (fiocaiv, ev y yjq- 
c otici jj.Zss ylvovrotj , nyq koAv[a- 
@oocri, ryv diotirctv h sKslvy rtctov- 
fASVCl. hsysrotf §8 OiVTO TCVTO Hgj 
iv Aoty.fi cly.oo ehw. 


In Colubris Arcadiae ferunt 
fontem efife, in quo mures terre¬ 
fires natare, vitamque degere fo- 
leant, atque idem etiam in Lam- 
pfaco contingere. 


Natalis de Comitibv s. 

Fontem quendam in Arcadiae Colo [fis ejfie fama ejl , in quo 
mures terrefires nafcantur et natant , vitamque ibi degunt , atque aU 
ter eiusdem naturae cfil in Lampfiaco. 


Ev A ov<jOig~\ Ev K&Aov< 70J£. Apud Sotionem legitur AcVffmg. Sic et 
apud Stephanum, nifi quod geminatur ff. Plinius: At Lufis Arcadiae quodam fonte. 
Steph. Pro K oXovcroiQ apud interpretem eft Colubris. Verum nomen eft A OVGoig 
apud Sotionem, et Antigonum et Plinium, Sylb. Cod. Vinaob. K 0? : .0VC70ig. L B< 
In Colubris] Lufis, in Arcadia. 
terrefires natare] terrefires nafei et natare. 
in Lampfaco ] Lampfaci , 


Antigonus Caryft. cap. 152: Fon¬ 
tem qui Lufis ejl , itidem ut eum qui 
Lampfaci , mures in fe habere , dome- 
fticorum Jimiles. Haec Theopompum 
narrare. Sotion in Excerptis: iv 
Aovaoig rijg A pjtaSlug (pycl v Apigord- 
kyg upijvTjv nvx sTvctf, iv y yvg yep- 
crcAovg ylvetrAotf, nty rovrovg koLv/j,- 
/ 3 xv iv iudvy ryv dioarxv aroiovpd- 
vovg. Lufis Arcadiae fontem ejfie Ari- 
ftoteles fljfiirmat , in quo mures terre- 


Jlres fiint , in eodemque natent et vi¬ 
tam degant. Piin lib. 31 cnp. 2 p. 
548: At in Lufis Arcadiae quodam 
fonte mures terrefires vivere et conver- 
fari. Td A ovccl locus Arcadiae. 
Lampfacus urbs Myiiae. EfTe mures, 
qui in aqua degunt, pervulgatum eft, 
quorum in numero funt, qui amphi¬ 
bii vocantur , quorum iconem habes 
in Buffonii kift nat. IV, 1. p. 198 
tab. 43. Conf. Pailas fpecies gliriunt 

P a g. 


Cap. CXXXVIII. de corvis binis. 279 

pag. 80. Eo quoque pertinent fori - mus dedit Daubenton apud BufF. IV, 
ces aquatici, quorum notitiam pri- 3 p. 40 tab. n edit. Lipfiens. 


Cap. CXXXVIII. 


Ev $e Kqocvoovt rps OsrrczAtas-, 

(poctn §V0 KQfJCtY.CCS stvobf \JtOVOOS Iv 
T ?7 ?rcA si, cvtoi crocv SKV£OTTSV- 
GOtXSlV, io&UTCVS (ACV , CK)S SOtKSV, 
i'KT07zl£ovaiV, STStJOVS TCCTO-J- 
Tovs toov s£ ctvroov ysvoopthoov 
U7SoKel7Sovaiv. 

Natalis de Comitibvs. 

At in Cranone Thejfaliae duos folos corvos eJfe ferunt in civita¬ 
te, qui ubi nidum fecerunt, ficuti conflat , difcedunt ipfi, ii totidem * 
que ex fe genitos relinquunt. 

Ev <5e Kpoivuvi] Fortafie cum hac hiftoria conlungenda eft qtiae infra legitur 

cap. 149. Svlb. 

In Cranone] Cranone in TheJJalia. 

qui fe] qui, ubi pullos fnos educarunt, fe ipfos alio transferunt , alias nero toti - 
dem — Nic. 


In Cranone Theflfaliae urbe 
duos effe tantum corvos ferunt, 
qui fe ipfos quidem alio transfe¬ 
runt. Caeterum alios totidem 
ex fe natos relinquunt. 


Cranon non ignobile oppidum 
Theflaliae. Plin. lib. io cap. 12 p. 
551 : Ceterae omnes ( aves quae funt 
aduncis unguibus ) ex eodem genere 
"pellunt nidis pullos , ac volare cogunt, 
ficut et corvi; qui ipfi jion carne tan¬ 
tum aluntur, fed robujlos quoque fe¬ 
tus fuos fugant longius. Itaque par¬ 


vis in vicis non plus bina coningia 
funt; circa Cranonem quidem Thejfa¬ 
liae Jingula perpetua ; genitores foboli 
loca cedunt. Eadem Stephanus Byz. 
ex Callimachi mirabilibus retulit 
et Antig. Car. cap. 15. e Theopom¬ 
po. Vid. Callimachi edit. Erneft. I 
pag. 445. Fabula inde orta videtur. 


2S0 


Capvt CXXXIX. 


quod corvi nidulantur folitarii, atque 
alins aves e vicinia fugant. Conf. 
Buffonii ornitkolog. edit. Berolinen- 
Jfis 7 p. 6l, ubi et reliqua vera par- 
tiin, partim falfa, quae veteres de 
corvo corace tradiderunt, collegerunt 


et diiudicarunt Buffon et Otto, cui 
diligentiffimo ornithologo huius vo¬ 
luminis interpretationem debemus. 
Confer, quoque Ariftot. hift. an iib. 
9 cap. 31. Aelian hijt. anim. Z 
cap. 49 et lib. 7 cap. 18. 


Cap. CXXXIX. 


Ei> oe ( tii ) A71 oKhwvlu tij 
tiXvitIov Ksiy.evy ryjs tgov TuvAuv- 
tIoov 'XjOoqois, (puer) y!yve<rBocj uv- 
(puKrov ogmTrjv v^f 7 rl(T(Tuv , tcv 
ccvtov rqo 7 tov sjc rrts yqs crvvuvu- 
e7l7]060(ruv Teis vduaiv , evoev oiu- 
(pegcvauv rrjs M ocice$ovix,}js , /ae- 
A uvrsquv ds v&j 7 ru%vT^uv 7 re- 

(pVKSVUj Iy-c\vY[S. OU 770^00 de TOV- 
TOV TCV %00%'lOV '7TV(f i~l Y.UlCfASVCV 

tiuvtu tcv %qovov, oos (pueriv ci 
HUTOlKcZvTSS 7 TSQl T'Y[V %00$UV 
eKelvqv. 0 de xuio/uevcs TC7ics , 
cv 7 TcKvs , ms eciy.sv , coAA 

©(70V fAUXt^U TTBVTUKXIvOV TO [At- 

ysBos’ o£ei de Bslov ncy %u7rTt]- 

qluS , H&l 77 s(pVKS 77f^( UVTCV 

<7!ou Te /3 uBelu , 0 n&f Buv/au- 
ueiev oiv tis /auXi^u , Yccj derd^os 
j/AsyccXcc , ovk utte^ovtu tov 7 7u- 
(>os 7tY[%eis TeerauQUS. y.uleTocf de 
<Tvve%oo£ 7>efi AvyJocv ngj M eyu- 
A>jv tioXiv ty\v h ne\o7rovvY\<yu>* 


In Apollonia, quae iuxta re¬ 
gionem Taulanticain (ita ed, nas¬ 
ci aiunt bitumen picemque indar 
aquarum e terra fubfilientium ; fo- 
lo eo, quod atra magis denfior- 
que proveniat, Macedonicae abfi- 
milem. Nec procul idhinc ferunt 
accolae ignem iugiter ardere, lo¬ 
co minime amplo, ut qui penta- 
clini fpatium complectatur, unde 
odor fulphuris aluminisque red¬ 
ditur; crefcitque [et] circa hunc 
herba altiilima, et, quod magis 
mirere, arbores excelfae non plus 
quatuor paflibus idhinc didantes. 
Flagrat autem continue circa Ly¬ 
ciam et Megaram Peloponnefi 
urbem. 


Nat- 


DE ASPHALTO. 


n 


Natalis de Comitievs. 

In Apollonia quae proxima ejl Atlanticorum regioni bitumen 
excavatum effe dicitur , et pix eodem modo , quae ex terra profluat 
aquarum more nihilque differat a pice Macedoniae, nifi ifla fuerit et 
nigrior et fpiffior. Non procul ab eo loco ignis ejl qui perpetuo ar- 
deat , ut narrant loci illius coloni. Locus qui ardet non e-Jl magnus , 
ut par ejl , fed quantum fp otium quinque thororum capax fit, olet- 
que falphur ct alumen , circa quod nafcitur herba denfa , et quod 
maxime videri poffet admirabile , arbores praegrandes , quae non di- 
Jlant ab igne per maius quam quatuor ulnarum fpatium. Ardet affi - 
due fimiliter in Lycia et in Megale civitate Peloponnef. 

Ei/ AiroXXctWlJX.'] Leon. Cam. ct Ifing. habent: ei/ ds Atrokkoovix, Ty 
irXyatov H&ipt&vy Twv AtXxvtivwv %®{jx 5 mitius belle, lb-aeterea pro Arkxvrl- 
iiuv reclius legemus Txvkxvrtxv, Taulantiorum, cuius populi fupra quoque faffa eft 
mentio cap. 21 - Brodaeus certe lic corrigit Mifcell. lib. 4 cap. 23 • S Y L B. T XV Txv- 
kxVTiOOV fuaferat Sylburgius. Ipfe vero in fna editione reliquerat AtXxvtIvwj , quod 
Holfteuius ad Stephanum p. 56 in A.TWTXVWV mutat. Eft vero Atintania Macedoniae 
pars, ut Apollonia eiusdem regionis urbs. Adeoqne minus huc convenire videtur Atin- 
taues, quam Taulantii, Illyricus populus, et Apollonia Illyriae urbs. Nam fedes narra¬ 
tionis Illyria effe videtur, non Macedonia, cum quod Apollonia Macedoniae opponitur, 
tum quod proxima hiftoria et ipfa Illyrica eft. N 1 C. In codice Viudobon. eft A.^TA«- 
rlvtov, pun&o fub ir tanquam fpurio pofito. I. B. 

ffWXVXTTjSwffiv'] deeft Jioc verbum in Lexicis. I. B. 

dkk' o<xo v Leon, et Cam. mafc. genere otsog ; minus belle. Sylb, 

nxl ZVTTTyjpixg ] Vulgo alumen redditur, fed falem, quem nos ita vocamus, 
ignorarunt veteres, quorum alumen feu ZVTCTIjptx haud dubie fuit vitriolum impurum. 
Conf. hiftoria aluminis, quam dedimus ia Commentationibus fociet. [cient. Gottingenfis 

vol. 1 et iit $8et>h'dgett $ur ©efdjidjte i>et Grftn&ungen vol. 2 p. 92. 1. B. 

N n 0 Hxl 


2g2 


Capvt CXXXIX. 


iccj Sxvfxxrjbievl malim Kocj o frocvfi. vel o te Sxvu. ut interpres quo¬ 


que vertit: ct quod mngis mirere. Syle. 

Ms yoiXrjV 7 ro'A<V ] Ifmgr. et Steph. M eyolpyv TtoXlV itidemque interpres: 
et Megaram Peloponnefi urbem; perperam. Megara enim extra Peloponnelum a geogra- 
phis ftatuitur. Syld. 

In Apollonia] Apolloniae > q. i. reg. Taulantiorum — 

ut qui pentaclini ] ut qui fpatium complodatur , quod quinque accubantes occu¬ 
pent. ( conf. eap. I p. 7. b. ). 

non plus quatuor paffibus ] vix qnatuor cubitis. 

Megaram ] Mcgalopolin. NiC. 1 


Holftenius in notis in Stephan. 
Byzant. p. 56 et Voflius in annota¬ 
tionibus in Scylacis periplum pag. 4 
putant, legendum ede A rtvrd.vc.-jv. 
Sed Sylburgius , vir eruditiflunus , 
T xuXxvtlxv legi mavult; quas qui¬ 
dem inter fententias non multum in- 
terefle dilcrimen mihi videtur, cum 
utraque poflit defendi. Namque ea 
urbs Apollonia, de qua hic ferino 
eff, erat in ora Illyricsna ad mare 
Hadriaticum , fita inter Epirum , in 
qua fedem habebant Atintanes , et 
inter terram a Taulantiis habitatam, 
vicinam Epidamno. Locum, ubi bi¬ 
tumen effodiebatur et terra flagrabat, 
accurate indicavit Aelianus var. kifl. 
iib. 13 cap. (6, remque expofuit ip- 
fls fere Ariftotelis verbis Nos ad- 
feribamus interpretationem Latinam: 
Apoilomatae urbem habitant vicinam 
Epidamno , in Ionico finup. atque in 
-proximis urbi locis fodina efi bitumi¬ 
nis ( dityxXrov), quod implet eam , 
eodem plane modo e terra exoriens , 
quo pleraeque aquarum fcaturigines. 
Non procul etiam immortalis ille ignis 
(tq xSxvtxrw irvp) oftenditur , qui 


vero ardet collis efi exigunt , neque in 
magnum fpatium extenditur , neque 
longum habet ambitum , fulphur autem 
et alumen olet ; circumque ipfum bene 
florentes funt arbores , multaque viri¬ 
dia , et ignis iuxta exaeftuans nihil 
laedit , neque teneros arborum fur cu¬ 
los , neque frondem. Ignis vero diu 
nobluque ardet , neque defiit unquam , 
ut aiunt Apolloniatue , ante bellum , 
quod cum Illyriis gerere debuerunt . 
Diofcorides lib. 1 cap. ioo tradit, 
gigni piflasphalrum in Apollonia Epi- 
damno vicina, quem e montibus Ce¬ 
rauniis exoriri non temere credit. 
Galenus lib. Xi de fimpl. medie . fa - 
cult. iv AtoXXuvix ry hxt Htrsipov. 
Leontinus in Geopon. lib. 15- cap. 8 
p. IOQ5 : p i/.aQpxXroq AxoXXioylxg 

TVC KXT X Avppolx^OV tH T7j£ XlULVyg 

dvxflxXXbToq. Bitumen ex Apollonia 
allatum iuxta Dyrrachium ex flagno 
eiicitur. Plinius lib 34 cap. 15 p. 
715 bituminis Apollaniatici meminit 
et lib. 16 cap. 12 p. II et lib. 24 
cap. 7 p. 333 picis fofflis atque piff- 
asphalti in ApoUoniatarum agro. Vi¬ 
truvius lib. 8 cap. 3 circa Apollo¬ 
niam , 


DE ASPHALTO 


nlam, inquit, fontes funt, qui ficis 
magnam multitudinem cum aqua vo¬ 
munt . Afphaltus, bituinen, pix fos- 
lilis, piffasphaltus funt res valde fi- 
miles et vix nili colore et fpiffitudine 
diverfae. Solet hoc bituinen liqui¬ 
dum aquae innatare et paulatim in¬ 
durare. Reperiuntur etiam glebae 
induratae in terra, potiffimum areno- 
fa , unde variutn in ufum eruuntur. 
Fodinae vocantur -picariae. Vlpianus 
lib. 50 digejl. tit. de verborum Jignif 
commemorat veStigal falinarum , me¬ 
tallorum et picariarum. Terra bitu¬ 
mine vel petroleo faturata folet exha¬ 
lare vapores naphthae fubtiliffimae , 
qui facile ardent, qua de re iam egi¬ 
mus cap. 32, 33, 34. Ariftoteles 
nofter atque Plinius, qui Theopom¬ 
po auctore ufus eft, feribunt, picem 
foflilem Apolloniatam non deterio¬ 
rem effe Macedonica. Fuit vero haec- 
ce pix Macedonica non foffilis, fed 
relina vegetabilis, quae coquebatur 
e larice, auefore Plinio p. 11; ergo 
picem foffilem (imillimam fuitTe pici 
vulgari afferunt illi; nec falfo. At¬ 
tamen vegetabilis facile dignofeitur 
eo, quod fpiritus vini maiorem eius 
copiam relolvit, quam picis foffilis. 

Lycia erat regio inter Cariam et 
Pamphyliam. De igne , qui perpe¬ 
tuo ibi flagrabat, varii audores varia 
memoriae mandarunt. Plinius lib. 5 
cap. 27 p. 273 : mons Chimaera in 
Lycia noctibus flagrans , Hephaefiium 
civitas , et ipfa faepe flagrantibus ju¬ 


283 

gis. Idem lib. 2 cap. 106: Flagrat 
in Phafelitide mons Chimaera , et qui¬ 
dem immortali diebus et noBibus flam¬ 
ma. Huic monti propterea adfingi- 
tur fabula Chimaerae. Servius ad 
Virgilii Acueid. 6, 288 - Revera Chi¬ 
maera mons eft Lyciae , cuius hodicque 
ardet cacumen. Ctefias apud Photium 
p. 68: ori itvp Wiv eyyf 
eu AvkIx xfsxvxrov, quod ignis iuxta 
Phafelidem in Lycia Jit immortalis . 
Idem Ctefias apud Antigon. Car. 
cap. 182. Scylacis periplus , in Ly¬ 
cia p. 37: varlp 6i rovrov lepov 
H (JxAov ev ree opei , kx'i irvp aro Au 
dvroyxTov eu rrfl yfc uxlercy uxi ov- 
derors aftivvvroq. Supra id fanum 
Vulcani in monte , multus que ignis 
terra editus ardet fua fponte , neque 
unquam extinguitur. Potiffimum huc 
pertinent verba Senecae epiji. 79 pag. 
543: in Lycia regio notijftma eft, He- 
pkaeftion incolae vocant , perforatum 
pluribus locis folum, quod fine ullo 
nafcentium damno ignis innoxius Cir¬ 
cuit. l.aeta itaque regio eft et herbi¬ 
da nil flammis adurentibus , fed tan¬ 
tum vi remiffa ac languida refulgenti¬ 
bus. Conf. Plutarchus de virtutibus 
mulierum p. 248. 

AieyxXy nroXig feu M eyxXoiroXig 
(nam etiam fic dicitur Straboni) 
Megalopolis, urbs nobiliffima Arca¬ 
diae, cuius in vicinia ignem fuiffe 
immortalem, nullius, nili Arifiote- 
lis noftri aucloritate mihi confiat. 

*=■ - c . . ; i 


N n 2 


Car 


284 


Cap. CXL. de ivmentis Illyricis» 


Cap. 

Atyerotf $s npq h \Khoqidis 
tIktsiv rei @07V.ri/metra 3"is rev 
evteeurov , npq rei rcXel^a Hifiv/uo- 
rcKslv’ x&j 7ioX\ci $e rqels vj rlr- 
cxqcis eql(povs rluretv , evtot cis 
Tigtf 7tevre ngq ttA slcvs. ert <Js 
yccXc&xrcs cc(pdvoq qe&tllas rqloc 
Vjj.lxoot. A lyovri cis x&j rus «Afk- 
rcfifxs , cu% denteq nuqci reis 
uXXcis cLsocP rUreiv , uhh.u His 
neq rq)s rr t s qplqots. 


CXL. 

Ferunt et in Illyriis, iumenta 
et his in annos fingulos, et ple¬ 
raque geminos, multa ternos et 
quaternos parere, non nulla etiam 
quinos, aut plures fimul progig¬ 
nere, iucfljeque diurno tres femi- 
fextarios implere. Tum gallinas 
non -femel tantum, fed bis terve 
in dies fingulos ova edere. 


Natalis de Comitibvs. 

A'[firmant et pecudes quae funt in Illyriis bis parere quotannis , 
ei plurima animalia bina parere; multasque capras tres aut quatuor 
hoedos, aliquando quinque ac etiam plures. Laidis praeterea facilli¬ 
me tria mulUralia replere. Quin etiam gallinas afferunt non femel 
parere fingulis diebus , ficut apud reliquas nationes , fed bis aut ter 

De fecunditate riSv /3ovxy/£ccTMi/ commemorat rovg ASpux.riy.ovs opvi¬ 
vide quae annotavimus ad cap gi, Sxs > ied quos reliquis gallinis dicit 
ubi etiam de gallinis Adrianis ferino effe dxp&ioripovg noti 7roAv sA< xrrovg. 
fuit. Etiam Athenaeus lib. 7 p. 235 


faepius 


Cap, 


Cap. CXLT. de evbvs Paeonicis. 


287 


Cap. 

Ah/etdj (Se') y&j iv ry Ylocto- 
vlcc to-js /3 ovs reus- ccyqlovs ttcAu 
/xeykovs cc7ToiVTccv tmv h to7s 
K ontols e&veai ylyvearSotf. 


CXLI. 

In Paeonia quoque elTe aiunt 
feros boves, omnium maximos, 
qui ubivis alibi fint. 


Natalis de Comitibvs. 

Dicuntur agrejles boves Paeoniae multo maiores ejfe omnibus 
bobus, quae in frigidis regionibus inveniuntur. 


tSveiTi ytyvevSfOl'] De transpofitione a Stephano hic fafla, fupra di&mn eft 
ad cap. 124, iu qua non habeo quod defiderem, nifi quod hiftoria quae hic de Siculo 
freto fequitur, cum ea coniungi debuiffet, quae fupra eit cap. 122- Nam ut fuperiorem» 
ita et hanc ex Polycrito defumtam effe, fatis declarat hic relativum OVTOQ de (pyjGC» 
Aut illa igitur huic praeponenda erit; aut haec illi fubiungenda. SVLB. Etiam in co¬ 
dice Vindob. poft ytyveffSfCtj fequitur: xxl Tei udpaTci ctVTMV %wps?v Ti<T<T(xpxg 
%6x$, et ftatim: Ev IXkvpioig de — quod in editionibus extat cap. 150. I. B. 
ubivis alibi ] ubivis gentium. 

De hocce bouin genere abunde alibi Jint , pertinent ad cap. 134, ubj 

difputavimus eap. 1. Quae verba in ea uncinis inclufimus. 

interpretatione habent editiones pofi: 


Cap. 

Se TOV 7ro^fJLOV Ti jV S;* 

y.sKlas Vycpi clWci fxev TtXelovs ye- 
ypcttyoccn, yopj ovros Se (pn <ri av/jt- 
(Bociveiv reqctTtoSes, sk yccq rov 

Nn 


CXL1I. 

De Siculo freto cum alii com» 
plures feribant, tum hic ftupen=* 
dam in eo rem evenire inquiL 
Tyrrheni enim maris aeflum flre- 
3 P.ito 


2g6 


Capvt CXLII. 


T vfjgvjvixov neXciyovs noXAcc (W- 
?tjj {ps^o/Aevov rov xAvfioovoo, n^or- 
QdXAeiv 7f$os clfJiCpoTegtx rd 
dvyoor^icc, ro fAv rrjs HtY.eXlas, 
ro ae rtjs WaXlas , ro n^orooyo- 
qsvofASVOv Pj lyiov, en yeyotXov tfe- 
A clyovs hs sevov cruytcA elsc^dj' 
rovrcv $e ytvcyevov, Yvyoc fxereco- 
ccv cClqeiv <rvv noXKoo /3 (fo/jico £7*d 
7CCCVV 7ToXvV TC7F0V TY]S dviV (f)0- 
qccs , rols [xctKgccv cc7re%ovo-i, 
cvvcnrov elvctf rov pereooyrpov , 

GVK dvC/JtOlCV (poUVOfJLSVCV &Ot\C0(T- 

3 _ ~ N 

$'/]£ 0tVC&(pOgO& , A SVYOV OS >{cpf 
dtpOtoSsS' 7lCCPOi7tXY\(TiOV Cii Tcls 

(juncis rols yivcpevois iv rois 

dvvTtS^XYlTOiS %SIJA<BW* K&j 7 70- 
re fxev dXXqAots avfxnlnreiv en 
duCporegOOV TOOV dKPCtiTYiqlooV TCV£ 
- y.Xv^oovas , HSH vomv crvyKXeir- 
y.ov, drti^ov ph $ir\yslcr$eij, dvv- 
nojxovrirov $e r?J c\pei Sea<7coa- 
B~Xf‘ nere de hi^ocfxevovs eY ty<s 

7 TOQS aAAtfAcVS <Tl)gl>colfcews, OVTOO 

QuSeTccv y&i <&P(Kdfii rrjv ano- 
\piv 7 xoifiv rois e& avayv^s Sfecsi- 
f/.eyois , oo^e noXXpys y,h vigot- 
reiv eavrooi , ccXXa ninreiv cyo- 

i < ' ~ ■ T\> f v 

rovuevovs vno rov oeovs enejdav 


pitu ingenti utrimque, cum Sici¬ 
liae tum Italiae oram, quam Rhe¬ 
gium vocant, ferire, delatumque 
ex mari vaflo in anguftias pofire- 
mo concludi , atque ibi Hudum 
fubiimem tolli, fonitu magno 
fpacioque altiflimo, ut procul di- 
fiantibus confpicua fit haec aqua¬ 
rum ebullitio, ut puta alba, et 
fpumofa, nec fitniiis maris incre¬ 
mento. Haec ut incredibiliter 
narrantur, ita contueri oculis ne¬ 
mo fuflinet. Interdum enim dif- 
fufi rurfus ex collifione mutua 
aefius adeo profundum ac horri¬ 
bilem afpedlum necefiario intuen- 
tibus praebent, ut non nulli prae 
timore animi impotentes , velut 
offufa oculis tenebra concidant. 
Poflquam vero ad alterutram par¬ 
tem fluctus allifi, iubiatique ad 
litus fupremum, aenuo in fubie- 
clum mare devolvuntur, tum 
magno rugitu, cum vorticibus et _ 
immenfis et crebris ex imo fundo 
ebullit,. inque gyrum elevatur, et 
omnigenos etiam colores reddit. 
Interdum enim ater, non nun¬ 
quam caeruleus, frequenter pur¬ 
pureus 


DE FRETO SlCVLO. 


287 


is 7t^077tS7CV TO YVfJCC TtQOS 07TO- 
TS^OVOVV TMV T07ZW , ygCf fJSTSOO- 

giaSev eoos roov ccy.goov, nocXiv hs 
TJJV V7ro§§£.OV(TC6V SocXoCTVCCV Y.C »- 
revsx^ij-y tots ii rtccXiv avv 7:oX- 
Xa> fxsv /3fu%fy9y*<», fjeyocXocis is 
X&J Tt><x%elotis ilvocis rrjv SccXcct- 
aocv ccvoi^slv y&j fjtsTsodgl^eaScij 
XVKOOfJthviV SK @v&oov , 7 Tocvroioc- 
7 icis il %$oocs fJsroiXXocaaeiv. 7 ro- 
r e fj.lv yccg £o(pe(>ccv , Ttorl ii 
Kvoiviv, 7rcXXocvjs is 7 rog(pv$l£ov- 
aocv iiocCpoclveaSctf. rov is iqo/jov 
H&j to /jyjKcz ccvTtje , srt is 7j%os 
TovTcts rrjv ocvct^otocv , ovis 

■> r > e _ ' 3» rv’ c ~ 

c&Kcueiv ovosv e^Tterov , ovo cgocv 
v7ro/Jsvstv , (pevyeiv is 7 ToIvtk 
T rgos rccs v7roy.?ifjsvocs v7roogeiccs. 
Xiyovros is rov kX vioovos , reis 
ilvoes fjereooqovs (pegeaSccf, 7 toiyJ- 
Xoes ovroos Tccs ccvoc(po^ols 7ICIOV- 

fJSVCCS , 00^6 ioKslv 7 T^ifOOV tf 

tivoov olXXcov /jsydcXoov oCpeoov 
a7rsi^CC/J0iTi 7toc(*ofjolovs TCCS YA- 

vtfasts cc7TotsXs7v . 


pureus apparet. Caeterum cuiTutn 
et immenfitatem fluxus refluxus- 
que ne reptilia quidem vel audire 
vel videre fuftinent, quocirca ad ra» 
dices montium iuxta confugiunt, 
Tempeflate autem delinente, in 
fublime efferuntur voragines, fpe- 
cie relucente varia, turbinibusque 
ac motibus ventorum, aut ingen¬ 
tium ferpentum fpiris non abfimi- 
les. 


Nata 


288 Capvt CXLII. 

Natalis de Comitibvs. 

De freto Suillae et alii complures multa memoriae prodiderunt , 
ef hic, de quo mentionem fecimus , Polycritus, monjlro fimile quid¬ 
dam evenire inquit; ex pelago Tyrrheno fcilicet multo cum JJrepitu 
ac findor e fluidum ad utrumque promontorium incurrere , quorum 
hoc Siciliae , illud Italiae nominatur Rhegium , qui quidem /ludus ex 
magno pelago in anguflum concluditur. Hoc ubi acciderit, unda in 
fublime multo cum fremitu extollitur , - ita ut multum loci fpatium 
inundet , atque longe di/lantibus elevatio confpicitur haud quaquam 
elato mari perfundis , at alta fit unda et fpumofa , fimillima ratione, 
qui infuperabilibus in locis a mari verfantur undas in utrumque pro¬ 
montorium incidere vident et inundare. Quocl cum dictu incredibile 
fit , tum afpedtu et horrendum efl et intolerabile. Accidit aliquando 
ut undae ex collifione ita inter fe diflent, ut et profundum et horren¬ 
dum neceffario afpectum praebeant infpeti antibus , ita ut non nulli 
fe ipfos continere nequiverint , fed prae timore flnt obcoecati et pene 
mortui , cum vero fluitus afl alterutrum locorum incidens et in fubli¬ 
me elatus ad verticem usque , in mare denuo defluens , fece [ferit, tunc 
mare rurfus cum magno flrepitu magnis que et formidandis vorticibus 
fervet , atque in circulum ex profundo extollitur , multiplices que refert 
colores, nunc quidem obfeurum , nunc caeruleum , et faepius apparet 
unda purpurea. Curfus et longitudo et refluxus praeterea talis efl, 
ut neque videre , neque audire quidem ulla poffint animalia , fed omnia 
ad montis radices confugiant. Ubi ceffaverit impetus undarum , 
ita fublimes ferri vertices dicunt reductiones facientes , ut velferpentum 
vel aliarum magnarum viperarum fpiris perfimiles motus efficiantur. 


rov 


DE FRETO SlCVLO. 2g? 

tov T vppTjVittov TTeXoiyovg] Leon, et Cam. T vpfavov -rrekdyoug; minus 
ufitate. S y l b. 

Vijyiov , £?i pteyxkov ] L. et C. et If. ante eu aeyxkov repetunt participium 
(pepopievov. Sylb. Sic etiam cod. Vindob. Vr/yiov, uctj (pepofievov eu tteyxkov. 

I. B. 

0 VH otvotxoiov ] Pro hoc erat fcriptuni 6v% OfAOiOV. Illud autem <TUUOirtijv 
non placebat; mallem eVGVVOXTOV. Steph. L. et C. ou% dpcoiov ; icidemque in¬ 
terpres: nec fimiles maris. Sylb. Etiam cod. Vitid. o’y% OflOlOV. 

kevuov de net] dCppxdeg ] defipcddeg referendum uan ad proximum fubftauti- 
vum [J.&T£(tipiG{J.ou, fed ad remotius HVfAOC. Sylb. 

roTg vvppioTg] deeft in L. et C. et If. Sylb. 

ffvyuksiiriiov ] Cod. Vind. GvyukvG/xov. 

e% dvolyuyg ] pro hoc legendum eu yjjg. Steph. 

ffHOTovjudvovg ] Cod. Vind. TckrjTovfidvovg. 

viro tov Sd ovg~} L. et C. eu tov ddovg. Sylb. tov abeft in c. Vind. deinde 
irpoGitedov. 

/3pv%7]5.uw ] Cod. Vind. /LLVUTj^/mp. I. B. 

UVUWiidvrjV J UVUX/xdir^V pro vulgari UVukoVLidvTjV Stephanus e vet. libro no¬ 
bis reftituit. Sylb. Attamen Sylburgius fua in editione p. II4 hn. 2 4 habet 
WV,U(Jt.dv,7jV j et fic etiam Cafaubonus. 

'irotvTodc&irug de %poxg j Leon. Cam. et Ifing. %poxg uciTxkx/Selv ; minus 
convenienter. Sylb. 

fj.eTewpovg Odpea^xj ] Cod. Vind. (pxivecSoij , et diftincHone poft iroiy/ikxg 
pofita; poftea dvxGTpoOdg. I. B. 

GTreipd/AtuTi ] forfan reftius plur. Gtfeipdp.xTl. Sylb. 

utrimque — — oram, quam] utrumque promontorium , c. S. t. I. quod. 

fonitu] fremitu. confpicua] confpicuus fit hic ebulliens aefhts. 

ut puta — — incremento ] nec maris exaefinantis fluStibus abfimilis , albus et 
fpumofis; fimiUimns vero trattibus undarum maris foedijjime hiemantisinterdum adverfos 

O o fluctus 


«2^0 Cap. CXLIL de freto Sicvlo. 

flultus ad utrum que promontorium inter fc confligere , ei angufliis urgeri. Haec ut vtcrodb- 
biliter narrentur. 

nemo fuftinet] neminem fuflinere — 
interdum enim diffufi] interdum vero dekifcentes. 

aeftus] fluctus adeo profundam ac horribilem voraginem —* — oflenitere, ut 
multi prae caligine — 

ad litus fupremum ] fumma promontoria. 
devolvuntur] devoluti Jint, tum rurfus.magno — 

et crebris — ebullit] et minacibus — effervefcere mare, inqv.e caelum efferri et 
varios etiam colores reddit. Interdum enim atrum, non nunquam caeruleum, frequenter 
purpureum videri. 

fuftinent ] fuflinere, fed ad radices montium fubiacentium confugere, 

efferuntur voragines ] efferri vortices, varias praebentes fpecies, adeo ut motus 
fpiris prefterum aut aliorum ingentium ferpentum fimiles edere videantur. NIC» 


De freto Siculo conferantur, quae 
Jam ad cap. 56 contulimus. Quae 
hic leguntur, e Polycnto haulifle 
nofler videtur, quam ob cauffam Syl- 
burgius recle hoc caput cum capite 
122 coniungi iubet. Hac fententia 
fuit quoque Natalis , qui Polycriti 
nomen interferuit. Sed hanc freti 
defcriptionem penitus explicandam 
relinquo criticis, cum infunt, quae 
emendatione indigere mihi certe vi¬ 
dentur. Adfcribam tamen- luftini 
!ib. 4 cap. l verba , quae Ariftotelis 
relationi bene confonant. Proximum 
Italiae promontorium Rhegium dici¬ 


tur, ideo quia Graece abrupta hoc na - 
mine pronuntiantur. Nec mirum fi 
fabulofa efi loci huius antiquitas , in 
quem res tot coiere mirae. Primum 
quod nusquam alias tam torrens fre¬ 
tum , nec folum citato impetu, verum 
etiam faevo , neque experientibus rnod.o 
terribile , verum etiam procul videnti¬ 
bus. Undarum porro inter fe concur¬ 
rentium tanta pugna efi , ut alias ve/uti 
terga dantes in imum defidere, alias 
quafi vittrices in fublime ferri videas ; 
nunc hic fremitum ferventis aeftus , 
nunc illic gemitum in voraginem deji¬ 
cientis exaudias. 


Cap. 


2 $ l 


CaP , CXLIII. DE SEPVLCHO DeIOPES. 


Cap. 

(&<%<t)v , ClKofjUCVVTCOV A$jf- 
vocloov ro ryjs' Aqfxijrqos‘ isqov rfis 
h EA evcfivi, 7reqte%cpikvr]v syAqv 
7S£Tqcas ivqeSyjvcef %oihyfiv, e(p' 
qs e7reyeyqoc7rro , Apio7rv\s to$s 

appoc [ Aj?,ujfr^cs\ ] jjV ot ph Ae- 

yovtri M ovaoilov slvcq yvvociy.ot , 
nvss oa TqnrroAepoo pqreqcc ys~ 
veaScq, 


cxLiir. 

Aiunt, Athenienfibus templum 
Cereris Eleuhniae extruentibus , 
porre&am a petris columnam ae¬ 
ream inventam , cui infcriptum 
erat, Delopes hoc fepulcrum, 
quam alii Mufaei uxorem , alii 
vero Triptolemi matrem fuiile 
p.erhibent. 


Natalis de Comitibvs. 

Memoriae proditum ejl , quod aedificantibus templum Cereris 
Eleufinae inter lapides columna aerea inventa fuit , in qua erat in - 
fcriptum : Deiopes hoc monumentum; quam alii uxorem aiunt fuiffe 
Mufaei , alii matrem Triptolemi. 


‘tfepis%o l u.8Vi]V ] L. et C. irocps-^oaivuv yj/X parum congruenter. Svib. 

ArjpcrjTpiog'} Inclutum Aejpfrpio.g abeft a L. C. I. itidemcjue a verfioue Latina. 
SYLB. Cod. Villd. AuQTCTJQ GrjpLX A ripiTjTpOg. 

porie£bun ] columnam faxis conclufam inventam ejfe aeream. 
fepulcrum] Demetrius fecit. N i c. 


Eleufis feu Eleufin oppidum At¬ 
ticae, verfus Megaram, ubi myfte- 
ria Cereris celebrabantur. Scylax 
peripl. in Attica p. 20: 'primum oppi¬ 
dum Atticae ejl Eleufis , ubi fanum 
Cereris et munimentum , ov lepoy Atj- 
ptTjrpog uxl tzHx og. Mufaei no¬ 
men qui habuerunt, multi fuerunt, 


de quibus poft Meurfimn in Atticis 
leBion. II, 19 et Biblioth. Att. lib. 4 
in Oper. II p. 832, diligenter difpu- 
tavit Fabricius in Biblioth. Gr. vol. t 
p. IoI. Mufaeus vero, de quo hic 
fermo etx, idem videtur, a quo my- 
fteria Eleufinia inftituta dicuntur. 
Eiusdem mentionem fecit Ariftoteles 
O 0 2 Polit. 


292 


Cap. CXLIV. 


Polit. VIII cap. 5 p. 935 et Hift. 
anhn. VI, 6. Sed inter fcriptores , 
qui Triptolemi eenealogiam explica¬ 
runt, reperio neminem, qui mentio¬ 
nem fecerit huius Deiopes, cuius ta¬ 


men mentionem iniecit Paufanias I, 
14 P- 34 » fed obiter tantum et in 
tranlitu , ita tamen ut appareat eum, 
hanc Triptolemi tuiffe matrem, non 
credidiffe. 


Cap. 

Ev y.icc roov AicXcv rrqcruyo- 
qsvoyivcov vr,troov, ti (pcc - 

c) ysvlcrScij Cpcivly.cov c$ev v&j 
Ocmxo ; JV/ y.aKelr^otf. ovk txv cvv 
s)'y\ ro heyoyevov v7ro KaAA^crS*- 
VCVS OL\Y]§h , ori CC7J0 QciVtYGOV 
rrjs 'Lvfocs roov rrjv Ttoc^ocAloiv 
civ.cvvtmv , ro (pvrcv thoc&s rrjv 
7 rqcrrjyofoiv' cihhci n&j ocvrovs' 
rcvr Qclvry.ccs ■u7to roov EAA/jvoov 
(f atri rives TrqotrocyoqevBrnvocp (jicc 
ro Trqoorcvs 7tXeovrois rrjv $u- 
Poirsoiv, {j ctv t%7rc@cclticoiv, 7rccv- 
rus ci7rcyrelvsiv rytj (poveveiv. ygq 
yccrcc yAootTG-av P l-ri rrjv Ylef 
qca@oov, ro uipol^dj, (poivl^oof. 


CXLIV. 

luxta Aeolias infulas, ut vo¬ 
cant, unam ferunt palmis arbori¬ 
bus abundantem, nomen ex eo 
traxifle ut Phoenicula appellaretur. 
Itaque falfo Calliflhenes aflerit a 
Phoenicibus Syriam litoralem in¬ 
colentibus arbori nomen hoc indi¬ 
tum. Verum a Graecis aiunt qui¬ 
dam Phoenices appellatos, quod 
primi maria navigantes, quocum¬ 
que appellerent, omnes necarent. 
Sed et Perrhoeborum lingua (pct - 
vijroij trucidare lignificat. 


Natalis de Comitibvs. 

. In una earum infularum, quae Aeoli nomen obtinuerunt, quan - 
dani palmarum copiam nafci dicunt, unde etiam dicitur palmaria. 
Non eft igitur verum , quod dicitur a Callijlliene, quod ex Syriae 

Phoe - 


DE INSVLA PHOENICVSA. 


2 93 


Phoenicibus loca mari vicina incolentibus planta nomen accepit , fed 
et ipfos Phoenices a Graecis et appellatos e/fe dicunt quidam , quia 
cum primi per mare navigarent, ubi primum egreffi funt omnes ob¬ 
truncarunt et trucidarunt , lingua autem Peraeborum /anguine inficere 
dicitur phoenixae. 

QoiviKcitiq] Forlan rectius Q> 0 lVlH 0 VG<TXV nxX&ta^dj; ficut etiam interpresr 
nomen ex eo traxijfe ut Fboenicufa appelletur. Sylb. Certum eft, ab aliis 

quoque ufurpari, neque opus effe illud in <&oivmov<TGX mutare. NiC. 

QofviHxe] Vnde nomen habeant Phoenices, Bochartus Can. lib. I cap. I p. 
quaerit. N i c. 

OVK xy ovv~\ ovv deeft in cod. Vind. 

oV; xttq QoiVlKMv] fic etiam in cod. Vind. ubi Duval. viro. 

"Svpius TUV Trjv ] fic quoque cod. Vind. cum apud Duval. defideretur ToSv, 

yXuGGxv pro tfi fi e ti malis, per me licet. S v i. B. 

oUfix^cq ] Hefiychius: (poivl^ccj. ducx^cq. fid-pctj. N i c. 

Iuxta Aeolias] Aeoliarum , quas locant , infularum. 

Phoeuicula ] Fboenicufa. 

ex eo] inde. 

trucidare ] cruentare. N i C. 

QotviKOvffu , fyoivnuidyiQ , Phoeni- 
cufa, Phoenicodes, hodie Felicuda 
leu Felicur. Primum nomen et ge¬ 
mino a et (implici fcribitur. Strabo 
lib. 9 p. 424 : lfpiK0v<7(Jx nx\ Qoivi- 
y.ovggx dico tcov (pvrwy KsnXrivrcij. 

Ericufa et Phoenicufa a flirpibus diStae. 

Stephanus p. 269: E p inorner x, pdx 
rwv A ioXov vrjawv , «7ro (pvrov nx- 
Xov.uiyp , 00g to OoiuiHOuirax. Hodie 
tamen palmae defecerunt , auctore 

O 0 3 pars 


Cluvero Sicil. p. 4T5. Quaedam de 
hodierno infulae flatu leguntur in 
Delomieu 9 teife nad) ben !tftparifd)en 
Snfeln. Seipjtq 1783- 8 p. 104. De 
Callifthene conf. Volfius de hiftoricis 
Graecis lib. [ cap. 8- et Fabricii bi¬ 
bli oth. Graeca. Fuit confobrinus 
Ariftotelis, auctore Plutarcho in vita 
Alexandri , quo cum confentit Diog. 
Laertius in vita Ariftotelis V, 5. 
Perrhaebi, incolae Perrhaebiae, quae 


294 


Capvt CXLV. 


pars quondam fuit ThefTaliae prope 
Macedoniam. Iliorum parvam aut 
nulluin aetate fua fuperfuifle vefti- 
giuni, auctor eft Strabo lib. 9. Conf. 
quae Thom. de Pinedo annotavit ad 
Stephan. p. 543. Phoenices a Grae¬ 
cis Qoiviitccg vocari, a QoivAgccf , tru¬ 
cidare , negat Thomas Hyde in an¬ 
notat. ad Abrahami Peritfol itinera 
mundi cap. 6. “Eos enim, inquit, 


,,$o/viK«£ appellabant, quia coccineis 1 
„veftibus induti , quippe quae in 
„Oriente olim et usque hodie femper 
„afFectatae. Et a Graeca (poTinij ru- 
„ber color , dicti funt Poeni , et adj. 
,, Punicus. Hinc etiam <po avis 
,,dicta , quia rubra feu flammea.'* 
Vid. Ugolini Tkefaur. amicuit, fa- 
erarum, vol. 7 p. LXXI, 


Cap. 

Trjs y.ocXovfxsvrjs AlvictyJrs 
loas 7teq) ty\v cvo/j.oi^c/utvrjv T 7tCt* 
<rv\v Ksystotj tt&A cuco rts 
SvgsSijvccf, jjv oi A Ivioovss rivos r,v 
idevxj (BovAo/aevci , exoverotv Itu- 
ygoi(pyjv dq%oilots y^ccfJLfxxriv , 
sis AHjqvccs Tivobs ko- 
jxl^ovrois civryv. 7 Toqevo/Jisvoov <5? 

rtjs Boicorixs , y.cc/ neri roov 
j^hoov vtcIp TiJS CCTrc^VJfAtOCS ccvx- 
xcivov/jisvoov , A sysrotf ccvtovs ster- 
ux^yjvotj sis rb yxAovuevov Ir/ari- 
Viov sv ©q/uous. szsiBsv /usv yccq 
fAcch^x xv bvge&rjvcii rrjv robv 
ygpifAfjio&Tcov £7Ziygc6(pqv’ A syovrss 
eivotj nvx dvocbri jacit x bjuolovs 

S%0VTOC TOVS gV&fAOUS TOOV ygCCfA- 
jw etreov ccqyjxioc cijsv ccvrcvs (pec- 
aiv C67S0 rwv yvccgi^c/Aevoov, rrjv 


CXLV. 

Circa Hypatam urbem dicitur 
columna vetus reperta efle infigni- 
ta inferiptione litteris vetuflis com- 
poiita. Quas Acarnanes, cum ea 
cuius elTet, explorare cuperent, 
Athenas miferuut quosdam allatu¬ 
ros, qui dum per Boeotiam iter 
faciunt, cafu, miilionis cauffam 
advenis quibusdam detegunt , a 
quibus Thebas ad Ifmenium, quod 
vocant, adducuntur, eo quod i/1- 
hic monumentum litteris fimihbus 
confcriptum cerneretur 5 fed et 
rhythmos etiam, donariis infculp- 
tos, litteris non abfimilibus, quas 
a peritis earum edodi, legendo 
propofitam inferiptionem aflecuti 
funt, his fciiicet carminibus com» 


Ab- 


DE INSCRIPTIONE ANTI Q VI SSIM A. 


SV^eVlV 7J'0ttJGCtpl£V0US‘ TOOV h 
TOVfJiSVOCV , C6VCCyg0t\pClf TCVS(ls 

TffuV 

HPctK/\£ov£ rsfjLsvsi re Kv&tfgce 
Q'&qee(ppcccaij% , 

T ijd' ccyeXrjv sXoloov, tjd Efo- 
Bstccv ccyoov. 

Tds <T iHdpo&eee ttoDm Ha~- 
ciCpcisaca £h=cc. 
lyde c h' jua tzkvco too o su$v- 
Sovft fictfjiccgri 
Ytvppoyevr\s EfuStl’ <5*7 ro<J’ 
efiasvM tt efiov 

M voopoevvov ptXloos , (pv\yco 

V7T0 GKieqcc. 

T ovrp tm sTTiy^cc/ufAciTt h rf%cd- 
gyjcs y^gtj o tottos IyAvos Egv&oe 
v.c&XcvjjLsvos , ngq on sksIBsv rovs 
/3cuV Kj£f ovk sj~ E qufyslots Y\yot- 
ysv. ov$£ ydq iv [rols rccrd At- 
fivrjv ycy 1/3 'tyglctv roTtcis cv^ctpcv 
to ovofAot A syee&olj (potet r%s 
E qv&elctff. 


29 ) 

Abducta bove Geryonis, pul- 
chraque Erythia, 
Haec luco Alcides Perfepho* 
nae potuit: 

Vidlorem et defiderio Dea can¬ 
dida vicit. 

Nympharum vero de gene¬ 
re una Erythe. 

Hic puerum fago complexa Ery- 
thonta fub alta. 
Concubitus fola haec dat 
mumenta fui. 

Hoc epigrammate patet, eum lo¬ 
cum Erythum appellatum, quod 
rfihinc boves, non ex Erythia de¬ 
duxerit. Neque enim ufpiam vel 
iuxta Libyam vel Hifpaniam, no» 
men Erythia extare ferunt. 


Natalis de Comttibvs. 

Dicitur columna quaedam in Hypata vocata fuiffe reperta , 
quam cuius nationis ejfet , quorumve hominum infcriptionem haberent 
J t 'cire cupientes , non nullos Athenas ad eam deportandam miferunt. 

Cum 


296 


Capvt CXLV. 


Cum vero illi per Boeotiam iter facerent et cum quibusdam peregrinis 
profectionis cauffam communicaffent , dicuntur illi in Ifmenium dictum 
intra Thebas fuiffe introduCti , cum ajfererent inde praecipue hanc in- 
fcriptionem fuiffe decerptam , dicerentque quaedam effe donaria anti¬ 
qua eosdem litterarum rythmos continentia; ex quo ipfos aiunt ab 

illis rei quaefitae inventionem capientes , haec carmina ita confcrip- 

• 

Alcides luco haec pofuit Profer pinae , ut idem 
Duxit Erythiam , Geryonis que boves. 

Ducentem defdcrio dea fplendida vicit. 

E nymphis Erythe fola virum domuit. 

Sub fago umbrofa monumentum praebet amoris , 

Sub que Erythonte fua vincula nectit Amor. 

In hoc epigrammate et' locus ille Erytheus appellatur , ut patet, et 
ditium ejl quod boves inde, at non Erythia duxerit. Non enim in¬ 
veniri poffe aiunt Erythiae nomen in locis , quae funt in Lybia vel 
in Iberia dictum. 

Anuxnijg ] Hic quoque lacuna erat antea. Steph. Vt hic AlVluuyg %w- 
quq legitur, ita AlVlXUog KokTOg apud Stephanum Byz. a primitivo Aivlx, quod Per¬ 
rhaebiae eft oppidum; cives ipfi Aivioivsg appellant-ur, ut docet idem Stephanus. Sylb. 

Aivixvsg] C. pro A iviaveg habet AnxpvxVEg , itidemque interpres, minus 
refte. Nam et Stephano Byz. Ttcc/.tt] eft Ttohg Ahnocvwv. Sylb. 

I<T/XrjviOV ] Templum Apollinis Ifinenii oraculo celebre, de quo omnino cl. 
Valckenaer Animady. ad Ammon. 2 , 4 p. 96- feq. -confulatur. Eiusdem meminit Paufa- 
aiias IX, 10. N 1 c. 

txsts&v y&v yap] Cod. Vind. os pro ysV yxp. 


<xvx 


DE INSCRIPTIONE ANTIQVISSIMA. 


297 


dvuSrjUX.rtx. ] Tripodes inprimis ab Thebanis confecrati. Vnde Pindarus Pytb. 
XI, 6 templum hoc %pvciwv rpnroficov SfljGUVpoV, aureorum tripodum tbefaarum vo¬ 
cat. Rationem affert fcholiaftes : rpiir6$0)V 61 sTtts 2r; jax.vpov r 6 lapirjviov , 6id TO 
dvroSi irokkovQ duuneta^ca rplroSxg. 6i ydp Qrj/Buyeveig irptxoooCpopovy instas. 
Inter hos aliquot fuifie antiqua Icriptura infignes Herodotus obfervat, aui -et infcriptiones 
ipfas fervavit V, 59 feq- Nic. 

TO VQ pvSfioi) q~\ toV pvSfAOV Twv ypapificltuv etiam Herodotus V, 58 pag. 
399-edit. Weffel. dixit, de quo longa et do£la Salmafii difputatio ad Herodis infcript. 
p. 34 extat, cuius furnina haec eft, pvSpiGV hic formam et modum litteratum fignifica- 
re. Unde idem hiftoriae pater loco eodem pisTuppu-J dixit, ubi Ionas narrat ia 
figuris et modulis litterarum a Phoenicibus acceptarum non nihil immutaffe. Conf. Cre- 
nii mufeiim philologi cum II p. 57 feq. N IC. 

HpuxkeovQj I11 corrupto illo epigrammate mire confentiunt editiones , et Lati¬ 
na item verlio. Sequenti ver fu fi legas Ty 6’ dyskrjv ikdcov , melius conflat metrum 
Sunt autem bini pentametri elegiaci, ad Ungulos hexametros heroicos additi. S Y l b. 

Nunc quidem beneficio Ifmeniqrum vaturn litteras huius infcriptionis videmus. 
Verum ad illarum fenfum eruendum ope ipfius Apollinis Ifmenii opus effe videtur. Cer¬ 
te pleraque adeo vel depravata vel obfcura funt, ut in toto carmine non minus labore¬ 
mus , quam oiim Aenianes.. Qua de re Cafaubonus in fua editione verfionem plane 
coni fit. Nam interpres quae libi vifa funt, non quae leguntur, dedit. Hinc Ifancus Vos- 
fius fi non Phoebi, attamen Cedipi vocem audiviffe fibi perfuafum habebat, cum ei Gl. 
Salmafius iuipfiffet, duas efie infcriptiones, non unam, fic legendas; 

Hpx.nki.rjQ Tspiivigs K vSqpotg <*>epcs(pxdccy, 

Ty 6' dyikyv ikdcov , in 6' E pvSfyjg dvdyuv , 

T 6x6’ i6dp.ua a e ttoStco Q>spce0deccx Sed. 

Hic igitur Hercules Proferpinae, non Cereris, ut vulgo perhibetur, fert Veneris, filiae 
certum regionis locum confecrat, qua ille ex Erytha boves agens tranfierar, et ubi amore, 
nefeio cuius, erat correptus. Iam alteram, quae nihil pertinet ad priorem, fic con- 
ftituit: 

Tr;ks6dpcp rinvw nodj Evpvrp rj 6dpup dvrov 
HvpCpoysvyg E pvSyj 6rj t66 ’ s^ynu 7re6o-J 
Mvxpoavvov (pikluQ 1 (prjycp virocniepov. 

Pp 


Hic 


Capvt CXLV. 


29 $ 

Hic Erythe, filio Teledamo, et marito Euryto, amoris caufta, monumentum cum agri 
fagis confiti et inumbrati ipatio adiun&o, h. e. nemus cum monumento dedicat. Ratio¬ 
nes <]tii requirit, inveniet eas i ti notis Voflii ad Periplum Scylacis, quem iile iuvenis edi¬ 
dit 1639, p a g- 4 - Haec quae ille tum pro oraculo habuerat, viginti poft annis plane dam¬ 
navit , et cum Melam nobis daret, ipfe tanquam tripodas fenuiTet, ex hac librorum ma¬ 
nu exaratorum corruptela , 

HpxKkiovg rs/xevlq to HvSijpx YlspcetpxxcTx 

T 'TjSopvovijxg uyikccv ekxuv ijd' Epvftsixv xyuv 
T0’ soxxxtgs roScp HxTGifpxsffGx Sfex 

T 7]$eSe[iOL tskvoc r®$' E vpvSovn Sxycxp 

"i$V{/.(poyevyg E pv%7j Srj to $' ec }uux irifiov 
M V1][l6<JVV0V (plXorxg CpVTx VTTO GKISpx. 
haec explanavit r 

Hpxy.Xiyc TEuevi77XTo Kovpx TlspcsffixxGGx 

YyjpvovTj iXxuv rjS' E pvfrsixv xycov 9 *• 

ToiV d* iix/XX(77S TTO^lp YIxff<7l(f)XS<TGX SfSX. 

TyheSx/Liop rsxfrcp , rw r Evpvrtwvi 6'xuxp icplv 
ESvpcCpoy&iirjg E pvSrj rrj t66' Huhx ttsSov 

M V7J/J.0GVV0V CplXoTX (pVTCi&' VITO CTHlEpX. 

Ut Hercules lucum illum Proferplnae Aidonei MolofTorum regis filiae dedicarit, tum cum 
Geryonem cum armentis in Erythiam Epiroticam egiffet. Ifta autem armenta, vel iftos 
boves defiderio fuo fubiecerit, id eft, fuas fecerit, Pafiphae Nympha, quae Herculi fuit 
0 /AOXpovOG. Hinc natam elfe fabellam de amoribus Paliphaes, Voffius putat. Alte¬ 
ram inferiptionis partem Erythe Nympha Geryonis coniux pofuit Teledamo filio fuo, et 
Eurytioni.. Fuit vero iile Eurython Geryonis fubulcus, ut docet Apollodorus. <&ihoTx 
vero pro (piXorxTOt; veteri Dorum more, qui duplices iftos admittebant genitivos. 
Haec hic fufliciant. Reliqua ad Melam edit. Ab. Gronovii, Lugduni Bat. 1722. 8 P- 
547 , vel edit. Iac. Groiu p. glo videantur. In his non acquiefcens Ioh. Bouherius, rem de 
Integro tentam in epiftola, quae Scip. Maffei Galliae antiquitatibus inferta, alia exfculp- 
fit. Si cui nondum omni ex parte fatisfadlum fit, is illud Ciceronis Epifl. 9, 2: Quis 
e fi tam Lynceus , qui in tantis tenebris nihil offendat, tuisquam incurvat? libi refponfum 
putet.. Mihi quidem hariolationum fatis videtur, quare iftas novis cumulare fuperfe* 
deo. N1 c. 


DE INSCRIPTIONE A N T IQ VI S S I M A. 


299 


Teueuei ] in cod. Vind. TSfidvifftTU) et pro Ty 8 ' dyeXTjv iXxoov legitur ; 

T epvovslxg xysXxg IXxav. 

TXg 8' &8oiflCifTff£ ] cod. Vind. Ttxg flbV &8x/XXff(T£. 

Tr8s 8a aoi ] Ty8s 8ij /xoi. Ibidem Sxeixp pro Socfiotprt, Pro Epo-Sb/ 
8 rj ro 8 ' ’e8wux legitur ILpv^Tj 8 ’ i 8 cvKX. Ibidem verfu ultimo : (piXlTxg (pvyx 
pro <f>tXixg, (prjyoS. 

£TT&‘X ) oip 7 ]G& ] Anonymus , qui coniecturas non omnes probabiles adfcripfit 
exemplo libri, quod eft in bibliotheca Academiae, maluit legere «Vo^COpk^gTtX/. 

E pv% 0 Q~\ cod. Vind. EpvSfyg. 

OUK Epv^elxgj Nimirum non ea ex Erythra, quam extra columnas Her¬ 
culis fitam fuilfe volunt, fed ex Erythia Epiri. Eiusdem fententiae plures fuiiTe ad Scyla- 
cem loco dicio oftendit Voflius, cui et ipfe accedit in obfervationi.bus ad Melam 3, (, 
p. 809 contra Salmafium, qui ad Solinuin p. 203 pro altera ifta ultra Gades ftit. Quam 
licet plurimi amplectantur, non delinit tamen, qui Epiroticam noftro cum auctore defen¬ 
dant. Inftar omnium fit Bochartus Ccnu I, 34 pag. 678- N 1 C. 

Hypatam] add. Aeniacae regionis. 

Quas Acarnanes ] Ojtaiu Aenianes. 

advenis ] hofpitibus . 

adducuntur] add. inde enim litterarum enodationem maxime peti pojjfe, eo quod 
ijlic - 

monumentum — abfimilibus] donaria quaedam cernerentur , formis litterarum 
antiquis, bis fimilibus , inferipta. 

quas a peritis ] unde illos dicunt, ex notis explicatione eorum, de quibus cum 
maxime quaereretur, inventa , hos verfus exfculpfjfe. 

patet ] et eum. 

quod iftinc ] et illum iflinc. 

deduxerit] egiffe. N1 C. 


Hypata urbs Tlieflaliae , prope 7sro/ k aj Tt clrx. - Aivix vo- 

ftuviu,m Sangarium, quae faepius a a ig TI eppoufiuv. uccj Atvtxvsg, 61 01- 
Livio nominata eft. Stephanus By- kovvt eg. — ■— Es< notj Icr/xyvog 7ro- 
-zantinus: TVaT?; TfoXig Aivixvav. Xs- rxuog Botwrtxg , u<p ov \ap.ryiog 

Pp 2 AttoX- 


3oo 


Capvt CXLVI. 


AiroXkuv. De hoc ce Apolline Ifine- 
nio clalficus omnino locus e It Paufa- 
niae pag. 730, iam ab eruditiflimo 
Nicias excitatus. Auctor interpre¬ 
tationis Latinae, quam hic infcriptio- 
ni appolitam vides, Montefaurus es- 
fe videtur. Nam in huius libelli 
verhone ab eo fa£ta, quae prodiit an. 
1552 ea iam legitur. Inferta eft ea¬ 
dem quoque interpretationi vulgari 
operum Ariltot. ed. Wechel. 1593 et 
edit. Duvah Sed in interpretatione 
vulgari operum Ariftot. edit. Bali- 

Cap. 

Tijs $£ AifivYjs h I Tvx,y [ r?/] 
y.ozAcvyJv?; (rj ksItu/ yev, a V AI- 
yovciv , Iv Tu KokvTu tu ysrct^v 
E oyelccs ycy rr,s 'htirov ctr^ois , 
t7tsy.sivoc cts Kaq%Y\lovos [ 00 s ] 
‘Zo&filcvz $'lOCKOarlovS' j? Xjyf TT^CTS- 
qov KTKrQijvotj keysTotj dvrtjs tjjV 
K oc^rjSovos ersai ^ic&y.cclcis 07- 
Soyikovtcc £7tr<x , us ccvccy^yqotTS- 
ruj Iv Totis Qoivzyiyotis Gofjlats } 
ylveaSoq (poccriv olkocs cgvKTcvs , 
S7l) Tgs7s CgyvtCCS TO (&DC§0 £, T\f 
cxLsi A evnovs yy/ cv ^sgecvs, cz AA 
cyolovs Tu ykicr%qcTczTu yA aco’ 

y&j CTCiV CtV£V£%&M(TlV £iS TCV 

ykiov, tx 7 rfc£(}£ov(r$ozf, yyj ylvsar- 
Bozf oyolovs tu TLoiPim klSu. ykv - 
(pecr&ozf 3s £<* czvtuv Alycucr/ £u- 
$ioc H^f ockkoz <ntevY[. 


leae 1578 fol. ifla infcriptio Graece 
tantum legitur. Sic et Cafaubonus 
verfionem fua in editione nullam de¬ 
dit, neque in edit Ariltot. Aureliae 
Allobrog, 1606. 8 ulla addita eft. 
Natalis autem prorfus novam tenta- 
vit Caeterum quoniam non is fmn , 
qui ad hoc caput explicandum quid- 
quam penli conferre potum , volui 
faltem Bouherii differtationein e li¬ 
bro non vulgari infra addere, ut le¬ 
ctores ipfi de eius fententia iudicare 
queant. 

CXLVI. 

In Utica Libyae nafci fimum 
foffilem aiunt trium pafiuum pro¬ 
funditate, afpedtu alburn et mi¬ 
nime firmum, fed fitnilem vifco- 
fiffimo glutrno, qui in folem pro¬ 
latus adeo indurefcit^ ut nihil a 
Pario lapide differat, quo cum ani» 
malcula et vafcula poliuntur. 


Na- 


DE SALE FOSSILI, 


30 1 


Natalis de C o m i t i b V S. 

In Ityca Lybia civitate ita appellata , quae , uti dicunt , fita 
ejl in fmu inter Ilermiam equique promontorium , ac ultra Carthagi¬ 
nem feptem /I ad iis fupra octoginta et ducenta, uti confcribitur in Pu¬ 
nicis hifioriis , falent excavari afferunt ad trium ulnarum altitudinem , 
afpectu candidum , at minime durum, fed tenacifjimis [ordibus per fi * 
milem. Qui ubi ad folem exportatur , fit durior , Parioque lapidi 
fini ilis , aa ei animalia et vafa complura a fculptoribus conficiun¬ 
tur. 

Irvxy [tj/] Inclufus articulus r;/ additus ex L. et C, fed fortafle reflbus 
gy rj/ xxA.ovfj.ivy Iriixy. Sue, rj; non eft in eod. Vind. 

Eppcefxg'] Eppixlx per cf/ legitur apud Strab. 967. Sylb. Cod. Vindob. 
tpx/xuixg. 

rj n&Urcq — iqopixig ] Nifi me omnia fallant, totus hic locus ex gloflemate 
huc perperam irrepfit, quam fulpicionem movet ipfe interpres, etfi in hoc capite longe 
ineptiflimns. F. C. Matthiae. 

iiteKBiVK ] L. et C. divife eir ixstvo-. Sylb, 

• [wVJ Zx&iovg ] Inclufum ccg additum ex eisdem editionibus. Sylb. 

A sysTcq xvrvjg~\ Cod. Vind. A iysrcif viro fyoivlxav, ixvrTjg. 

QoiViKiKxfgJ C. (pCHVtKXtg ; fidit fcilicet Latmi Tunicis. Sed ( pOlVlKlKxtg3 
quod habet etiam L. editio, Graecae etymologiae magis eft confentaneam. Sylb, 

xkxQ ] Interpres quid legerit, aut quid ei in mentem venerit, ut nobis pro 
falc hic fimum daret, haud exputo. Sed forte fimum operarum eft peccatum pro lituum, 
et ipfius vel oculis vel animo obverfatum eft thvxg, vel LXvxg , aut IXvg , five iiXvg, 
N 1 c. 

Xdyovvi L. et C. A syereq. Sylb. 

In Utica Libyae] In Libyae urbe, cui nomen Vtica, quae in finu inter Mercurii 
et Hippi promontoria, ducentis circiter fladiis ultra Carthaginem fita, ipfia Carthagine annis 
ducentis ottoginta feptem, ut Phoeniciae hifioriae tradunt , prius condita dicitur, filem 
nafei fo (filem — N 1 c. 

minime firmum.] durum. N1 C. 

in- 


P P 3 


Cai-vt CXLVI. 


301 

maurefcit] indurefcat. 
differat] dijfcrat. Sculpi vero ex illo animalia et vafcula. N i C. In edit. C.r- 
fauboni et Weche!. itemque illa Bafilienli an. 1578 legitur : animalcula wafcjtla poliun¬ 
tur. I. B. 


Uticam fexaginta ftadiis a Cartha¬ 
gine dillare, nempe verfus occafura, 
auilor eft Appianus de bello Punico 
pag. 68 edit. Tollii. Eam Tyrio¬ 
rum coloniam fu i fle feribit Stepha- 
nus By 1. Tyrii fcilicet putantur 
Uticam condidide, quam primum in 
Africam appulerunt. luftinus iib. 
18 cap. 4: cum ct opibus et multitu¬ 
dine abundarent, mijfa in Africam iu- 
ventute , Uticam condidere. Itaque 
de antiquitate gloriabatur non pa¬ 
rum ; quin et eo nomine Carthagini 
praeferebatur. Silius Itaftcus lib. 3. 

Proxima Sidoniis Utica cft efftifa 
manipiis 

Prifca Jitu , veterisque ante arces 
condita Byrfae. 

Velleius Paterculus lib. 1 cap. 2 cir¬ 
ca Codri tempora, qui Sauli fuit 
aequalis, Tyrios paucis annis poli 
Gades , Uticam condidiffe refert. 
Mela lib. 1 cap. 7 : Utica et Cartha¬ 
go , ambae inclitae , ambae a Phoenici¬ 
bus conditae. Confer. Bocharti Pha- 
leg I pag. 517. Conferatur quoque 
de tempore, quo Carthago condita 
creditur, lackfon, cbronologtfcbc 211 ter* 
ilpwier. Oiiirnborq 1756. 4 pag. 346. 

Promontorium Mercurii notarunt 
Plinius lib. 5 cap. 4 p. 245 ? et Po¬ 
lybius lib. I: E pftxlx xy.px, rj 1xpo- 
rsiVei eoe itpoc tojv 'B.tuUkl.xv Strabo 
lib. 17 p. 1191: 37 E p/nxlx ccKpx. 

De altero promontorio, quod rov 
t-Ti-zov vocatur, omnia collegit iam 
diligentia Bocharti p. 51 8 . Huic 


promontorio imminebat urbs , quam 
et ipfam propterea itnrov xv.pxv voca¬ 
tam efle conllat. Conf. Scylacis 
■perivi, p. 48. Stephanus Byz. Dio¬ 
dorus lib. 20 p. 762. Hodie urbis 
Uticae vix reliquiae agnofeuntur; at¬ 
tamen Shaw demonftratum ivit, fuis- 
fe eam eo loco, quo nunc Boo-fiat- 
?ereft. Shaw's travels. Oxford 1738. 
fol. p. 149. Operae pretium erit 
conferre chartam geographicam , 
quam ibi dedit, in qua promontorio¬ 
rum urbiumque Uticae atque Cartha¬ 
ginis litus deferiptus eft, quae etiam 
inferta eft volumini XV bcr Slljjemeis 
nen ftGcUfij torte p. 200. 

Caeterum nolter loquitur de fale 
gemmae feu fale foftili feu nativo, 
ut ait Plinius XXXI, 7. Sal ifte, 
ut idem recte ait, lapicidinarum mo¬ 
do caeditur, atque ex eo excuduntur 
vel exfculpuntur variae res, tanquam 
ex marmore, e c. faiina , id eft, 
vafcula, in quibus fal ad menfae 
ufum reponitur, itemque candelabra, 
caetera. Neque defunt eius generis 
vnfa et ligna in mea rerum minera¬ 
lium collectione, quae in Tranlilva- 
nia e fale formata funt. Sed quae 
nofter de fale Libyae refert, ea Soli- 
nus temere tribuit Siciliae, qui ob 
hanc caulfam merito vapulat a Sal- 
maiio p. 82. ita enim Solinus : 
Caetcra falinarum metalla , quae f/tnt 
aut Agrigento, aut Centuripiis proxi¬ 
mantia , funguntur cautium minifterio; 
nam illinc excuduntur Jigna ad facies 

horni- 


DE SALE FOSSILI* 


30 J 


hominum vel deorum. Omnia fere 
eadem funt, quae noder retulit, fi 
Libyam pro Sicilia ponas et Uticam 
pro Agrigento. Z caStct vocavit Soli- 
nus : Jignu ad facies hominum et deo¬ 
rum. Glodae reddunt ligna 

et ligilla et civdpixuTxpiXy tefte Sal- 
malio. 

Porro tradit noder, falem Libyae 
ede primum fragilem et glutinofum, 
deinde vero fole indurefcere. Idem 
Problem. lib. 3, 16: ro xvp , inquit, 
Tofi x\xq', ignis Jalem indu¬ 
rat. Quo pertinent etiam verba Pli¬ 
nii XXI, 7 p. 559, etfi non de nati¬ 
vo fale , fed de faclitio, qui aeftivis 
folibus liceatur, loquatur. Ita ille : 
Africa circa Uticam conftruit acervos 
falis ad collium fpeciem , qui ubi fole 
lunaque induruere, nullo humore li¬ 
quefiunt , vixque etiam ferro caedun¬ 
tur. Haec quae de fale relata funt, 
facile ex eius indole intelliguntur. 
Sal enim folli lis quando effoditur , 
folet humidus elfe ac lubricus; pod:- 
quain aqua ope folis vel ignis didi- 
pata ed, fit ita durus, ut ad duri¬ 
tiam lapideam accedat. Verum ta¬ 
men elt quoque fal fodilis, qui e 


terra in lucem prolatus aerique ex¬ 
politus, magno pondere ingravefeit. 
Nimirum talis fal attrahit vapores 
humidos ex aere, qui pondus au¬ 
gent. Attrahit vero propterea , quo¬ 
niam terra calcaria ineft, quae cum 
parte falis acida coniuncla, idum la- 
lem reddit, qui Sal ammoniacus fixus 
dicitur et in aere deliquefeit in hu¬ 
morem, quem dicimus oleum calcis. 
Poted: tamen fieri, fed quod rarius 
puto, ut pars falis fodilis acida 
copiolior iniit, quam pro quantitate 
falis alcalini ede debeat. Tunc enim 
fal acidus , nullis particulis alcalinis 
faturatus, trahit humores aereos, 
quibus fal fodilis madefeit atque in¬ 
gravefeit. Neque hanc falis natu¬ 
ram prorfus ignoravit Plinius, qui 
pag. 559 ita: In (igne de eo proditur , 
quod levi (fi mus intra fpecus fuos , in 
lucem univerfam prolatus , vix credi¬ 
bili pondere ingravefiat. Cauda hu¬ 
ius rei, quam affert, futilis eft: Caus- 
fa evidens , cuniculorum fpiritu madi¬ 
do Jic adiuvante molientes , ut adin- 
vant aquae. Denique falem fodrlem 
eiusdem generis e terra adhuc elfodi 
in litore Africano praeter alios com¬ 
probat Shaw pag, 228 > 229. 


Caf. CXLVIL 


Tcuf 7 ffootovs toov QoivIkoov 
£7r} T oi^r^aaov tiKzvctccvtc&s , Ar- 
yereq tcgoutcv ctgyvgicv ccvTiCpcg- 
rl(TOi(T^a {, eA octov ygq ocAAov vxv- 
Tiv.cv fu7tov haotyocyovTccs, oo<qe 


Primos Phoenices , ferunt» 
cum Tarteffum navigaffent, tan¬ 
tam argenti vim oleo aliisque 
nauticis fordibus commutalle, ut 
nec capere naves, nec ferre pos- 

fent 3 


Capvt CXLVn. 


1 


304 

fjiriyJti e%etv Svvcur&otf pyjrs hn- 
TCV CCgyvgOV , CCAP 
c&vccyKocaStjvoif u7ro7sAeov7os,s ex, 
TOOV T07T60V, TC5 TS OiAhoi 7TCCVTC6 
dpyvpoc ote i^Mvro, HotTccaxeucc- 
ao&aScip Hcy oq nat reos oLynvqcts 
tsoIgixs. 


fent; quocirca coacflos fub difees- 
fum, cum caetera, quibus ute¬ 
bantur, tum anchoras etiam ex 
argento conflare. 


Natalis de Comitibvs. 

Tantum argentum primi Phoenices , qui in Tartejjum applicue¬ 
runt, comportare dicuntur, quantum vel olei vel aliorum nautico « 
rum Jlrigmentorum importaverant; ita ut neque amplius argentum 
capere poffent , cum non effet exiguum pondus , fed ex co loco navi¬ 
gantes cum alia vafa yacer e cogerentur argentea , tum etiam ancho¬ 
ras omnes navium. 

It/ HoipTTjijGOv'] Nomen 'hoc tribus commune eil urbibus. Hic antlquiflimam 
I11 Tartellide iiifula, inter duo Baetis oftia, inteJligi, ( nam alteras duas Phoenices con¬ 
diderunt, cum ha;ic iam habitatam inveniiTent) ojlendit Bofhartns Qin. I, 34 p. 67 C. 

N 1 c. 


V&VTIUOV pvtov ] forfan convenientius p«T0V , merces. Syle, 'Pcurrcv 
emendatio e(t verilTima, quae etiam Weflelingio probatur ad Diod. 5, 35 pag. 35S, qui 
idem refert. Nempe rovs (Di .{vivas, iptroplais %pa)[i£vovs, •—• — dyopd^eiv 
rov xpyvpov luupxs rivos dvTtSoffeus c&Aktiv Ooprtccv. (pag. 312)- Nic. c. Vind. 
pVCTtOV. 

fiijTe iTTiOs^ccG^CCj ] iic quoque cod. Vind. fed apud Duval. pcrjTS sx$e- 

Zxtfdcu. 

Tus dynvpxs ] Modeftior eft Diodorus, qui non de totis anchoris, fed de 
plumbo illis iufu.fp hoc prodit. Et/ TOGQVTO Se TOVS iaiTOpOVS filXT&lvXf Tyjs (pi- 

Aovep- 


DE ARGENTO HlSPANICO, 


53 ) 


AokbooIxc , to<s& ^trsiSdv, zxretyoputv ovr-tov ruv trkdtwv, ‘jrspiTf&vy rtx>kvg 
yvpog, iHKOTTTsiP tov iv raig dynvpoug yokiBSov , noq in tov otpyvpov riju iz 
TOV yoktB.$ov %peiot.V dXhiTT&CtSctj. ut cum refcr-tis navibus multum adhuc argenti 
jiiperajfet, plumbo in attebor is cxcifo, argento eius nfum expiarent. NIC, 


fordibus ] 'mercibus. N i c. Edit. Cafatib. et \Cech. et Baf. [ordibus commuta¬ 


tam ejfe. 


Hifpania antiqua faepe veteribus 
argento dives celebratur. Stephanus 
Byzantinus : TapTj/cixog , itoXig 1 / 3 ;;- 
piocg, diro ttotoc/xov tov diro tov Ap- 
yvpov opovg peovrog , og rtg t orscyog 
y.ctj zcctTtrirepov ev T xpryGua y.xrciCpd- 
pei Tartejfus , urbs Iberiae , a fluvio 
("cognomine ) qui ab argenteo monte 
defluit , qui fluvius flantium quoque 
in Turtejflrnn defert. Hic amnis Tar- 
ieffus poilea Baetis nuncupatus e$. 


Strabo lib. 3 p. 148: Non "procul a 
Cafialone mons efl, cx quo profluere 
dicunt Baetim , quem montem Argen¬ 
teum (Apyvpovv ) vocant , oh argenti 
in eo metalla. Iuvabit retegere quae 
de TartefTo difputarunt Schoning et 
.Schltizerus in 'iilgemeincv SBeltOtftovic 
vol. XXXI p. 10. Conf. quoque 
quae ad cap, 88 a nobis annotata le¬ 
guntur. 


Cap. CXLYHI. 


Asyovvi , Tovs ($?o!vtxoce rovs 
y,c&TomovvTcts rcc F ciost^x kx- 
Xcvysvx , sjroo TsXiovTixs Hpx- 
v.hsleov zrjAcov ci- 7 rriXtoo 7 % ccveyco 


Phoenices, aiunt, qui Gadi- 
rarn inhabitant, dum ultra colum¬ 
nas Herculis navigarent, ven-to 
fubfoiauo irnpulfos ad regiones 


pyl^xs Tb'TTct$Ms., rtxqxylvecrSaf quasdam applicuiiTe , ulva alga- 


sis 7ivxs to7:ovs ssqyovs S^uau 
\ / / <.\ rf 
fiCSbf (pUKCVS TiAqqcIS' CVS , 07 XV 

fxh ay.7Tco7is y , [yyj @X7T7i- 

c7ccv ds 7r?.rj t uyv^x , kx- 

rcixhvfsaSttj s(p ccv svpsaxeoScy 

vtss^xKKov fjvvvxv 71KrjScs, ygj 


Qq 


que plenas, quae ae/libus maris 
rigantur, exundationibus vero 
prorfus obruuntur aquis. Thun¬ 
norum copiam iflhic innumerabi¬ 
lem inveniri tradunt, magnitudi- 

K.J 

ne denfitateque incredibili, nnos 

falfos 


Cap. cxlviil 


30 6 

rois piey&evi yjff rois 7 Tot%e<riv 
ci7ri~cv , otocv i7TCKelhco(Ttv' cos 
TOigtxevcvrss' Kgj crvvTtSsvTss eis 
ciyyeict , fiiotKopiI^owiv iis Kctq- 
%qJoic(. dov K ccq%v\(loviot pcovov ov 
TtoiovvTctj rrjv i£ctyooyviv , «AAcc 
<W rrjv ccqeriqv ij\ e%ov<ri v.ccrcc 
rrjv /3 goocriv , doro) KocTotvockla- 
KOVJtK 


falfos vafls impofitos Carthaginem 
deportant, unde foli non evehun¬ 
tur, fed ob fingularem bonitatem 
plane abfumuntur. 


Natalis de Comitibvs. 

Phoenices aiunt Gadir a vocata incolentes , extra columnas Her¬ 
culis navigantes , afpirante fubfolano vento per quatriduum , in loca 
quaedam defert a pervenijfe , alga et ulva plena , quae quidem ubi fuerit 
maris receffus , humeStantur; at ubi fuerit inundatio mareque excre¬ 
verit , 2/Z0 demergi contingit. In his eximia quaedam thunnorum re¬ 
feritur multitudo , magnitudine et craffitudine fint incredibili. 
Hos in falfamenta condientes et in vafis componentes Carthaginem 
deferunt; quorum exitus omnino apud Carthaginenfes denegatur 
extra regionem , quod ipfi comedant ob fuavitatm , iucundiffimum- 
que faporem» 


Aiyovai rovs tyolvotca;] L. et C. Xiyovat nrepi quam praepofi- 

tionem fi admittere velimus» re&ius ponetur ante ro' Toiieipx. Sylb. 

[ fj.rj ] ,8xTrTt££<j3ci]~} Inclufa /irjy abeft a L. et C. ed. nec agnofcit eam in¬ 
terpres : quae aeftibus maru rigantur. S Y L b. 

Sfvvvuv] L. Svvwv > uno v . Sylb. 

fiovev 


de Phoenicvm navigatione. 


307 

fiouov ou ttoiovvtx]'] Poffemus etiam f&ovwv legere. Sylb. Cod, Viadob. 

fJCQVUV. 

qui Gadiram] Gades. vento fubfolano] add. quatriduum. 

regiones quasdam] aefertas. rigantur] rigentur. 

obruuntur ] obruantur. 

inveniri tradunt] add. qui ni undarum eliciantur . 
denfitateque ] et obefitute. N1 C. 


Sunt qui fufpicantur, loqui Ari- 
ftotelem de Americae aut Brafiliae 
parte. Conf. cap. 85* et potiffimum 
Thom. Hyde annotat, ad Abrahaini 
Peritfol itinera mundi cap 2. Equi¬ 
dem hanc fententiam aliis diiudicnn- 
dam committo, adfcribam tamen ver¬ 
ba ex Iornandis libro de rebus Geticis 
cap. I, quae illis non abfimilia funt: 
Oceani vero intransmeabilis ulteriores 
fines non folum non defcribere quis 
aggreffus eft , verum etiam nec cui¬ 
quam licuit transfretare ; quia refiflen- 
te ulva et ventorum fio iram in e quies¬ 
cente , imperrneabiles cjfe fentiantur, 
et nulli cogniti , niji fioli ei , qui eos 
conflituit. Vid. Muralori rerum Ita- 
lic. feriator, tom. I p. 19T. Loqui¬ 
tur vero Iornandes iine controverfia 
de eo fuco , qui Fucus natans feu 
Sargajfo vocatur, cuius figuram opti¬ 
mam dedit Rumphius in Herbar. Am- 
boin. vol. VI tab. 76 fig. I et 2. 
Hic eft ille fucus, cuius ingenti co¬ 
pia mare coopertum offendebat Co¬ 
lumbus an. 1493, quando ab infulis 


Canarienfibus ad occidentalem pla¬ 
gam traiiceret. Tali fub prato flu- 
duanti pifces copiofi degere folent. 
Conf. S. G. Gmelini kifioria fuco¬ 
rum , edita Petropoli 1768. 4 p. 95. 
Ariftoteles autein de fucis a fludibus 
in littus eiectis loqui videtur. 

De thynnis loca veterum plurima 
collegit Gefnerus lib. IV p. 1147. 
Etfi nullus dubito , quin idem fit 
pifeis, qui fcomber thynnus vocatur , 
tamen longum eflet , hanc fenten¬ 
tiam argumentis idoneis comprobare. 
Adeant lectores Notes fur l’ hiftoire 
des animaux d ’ Ariftote -par Camus 
p. 798. Etiam Strabo lib. 3 p. 215 
meminit thynnorum circa Carteiam 
Hifpaniae , quos valde pingues et 
craffos laudat. Carthaginienfium mo¬ 
rem fuiffe, ut fponfa non prius iun- 
geretur fponfo, quam thynni conci- 
fa guftaffent frufta , refert Scalioer 
poetic. lib. 3 cap. 101 p. 389, led 
nefeio quo auctore ufus. 


q q 2 Cap. 


3og Cap. CXLIX. de capra Pedasia» 


Cap. 

Ev rrj YlyHoctrla rije K ccglots 
Bvatoi tm &(]' auvreXsiroq .Iv q 
7pp770V(TiV cliyoi TiVOC , 7tsq) i]V 
3’czvjuxzov n Cpocr) yiyysr&Uj’ 
ficcdfcvrcc yciP Ix Wrfxroiv <?<%• 
iiovs sQoojj.rixovTos cfi oyXov 7roA- 
Acu rcv. tSsoogovvTos, ovrs Hiccrcc- 
£CCTTc7G£{ KMTCC Tt]V TTCqsloiV , 

3/ > 3 / ~ ‘ ~ t' 

cur rxrq^TisTaj rry eam. deos- 
fjLsvYj <5s crvcmcc? , arqoTSoqevsroif. 
roZ rlfv tsqco-cvvrjv z%ovros. x&f 
rex vlqcxroo civryjz yasqsiv rlraot- 
qCiS ypCXS , Jp/cov Jt' Wgj 7lXfiOV.. 

&C&V[AC6<roV Z £~l yyxj To ZvO 

yJpciKMS fjvoy <JW reXovs 77? fi ro 
rou tSlCS 'iSPOV , olhXoV Z? jJ,Y]$SVCC) 
TteTso&oej, r077ov , k^/ rov ersqov 
dvToov s%siv ro TCqcddev rcu 
XpXou Asw/Jy,. 


CXLIX. 

In Pedalia Cariae urbe fovi 
facrifi dum peragitur , quo aiunt 
capram mi-flam (quod admiratio¬ 
ne dignum) rtadiis feptuaginta- 
ex Pedafo per turbam frequentem, 
quae fpectare folet, progredi ne* 
que interturbari, aut a via declina¬ 
re, quodque reliquis gentibus ma¬ 
gis llupendum efl, cornua hemi¬ 
nas quatuor capere,. 

[Sic et duos corvos ad Iov-is 
templum affiduos extitilfe, neque- 
alio ufpiam evolaiTe tradunt 2- 


Comitibus, 


Natalis de 
In Pedafia Cariae [acrifida Tovi perfolvuntur, in quibus ca » 
prarn quandam mittere folent , cui mirabile quiddam aiunt contingere. 
Dum enim procedit ex Pedafis per feptuerginta ftadia inter magnam 
oraculum expetentium multitudinem , neque perturbatur in itinere , 
neque ex via divertit, ac pojlea alligata fune illis praecedit , qui fert 

facri - 


Cap. CXLIX. de capra Peda se a. 


3C9 


facrificia rerfo tramite. Quod autem reliquis nationibus fit admi¬ 
randum , illud e fi , quod eius cornua quatuor choas capiunt. 

[Confimili ratione duos corvos apud Jovis templum degere dicunt , 
quorum alter in nullum alium advolat locum , alter priorem colli par¬ 
tem habet candidam~[. 


EV Thfxatx J De reftituta fumis loci IefHone, fupra di&um ad cap. 12%« 
Hiftoria vero de duobus corvis, fortafle coniungenda cum ea quae fupra eft cap. 138, 
Svlb. 

Kcc/ tx itepxrx •—• 7rAe?ov] Haec verba in cod. Viud. defiderantur. 
svloav Se J anonymus maluit eviOTS Srj. I. B. 
n rirsvUioLf Toitov ] ibidem 7 rpom&vczf tov tottov. 

■urbe ] regione. quo ] ubi. 

mixtam ] vliffam. ex Ped-afo ] Pedafts- 

interturbari ] in itinere. 

declinare] fed funiculo alligatam facerdotevi fpoutc praecedere. Eius hero cornuti 
congio: quatuor capere, interdum plus. Hoc quoque mirum diEtu eft; duos corvos circa 
Jovis templum ejfe aftidnos, neque alio ufpiam avolare , et alterum eorum anteriore colli 
farte album ejfe. N 1 C. 


Stephaniis Byzantinus : ThjSxtrx ,• 
oroh? ~Kxplx<;. Quae urbs memora¬ 
tur Straboni lib. 13 p. Q09 in medi¬ 
terraneis Ha 1 icavns-fTe r fium, Cui neu¬ 
tro plurativo dicitur: iv Se ry ft&ao- 
yotix rcov AXinxpvxraicnv tx I IijSxrx 
y\v TrSKiQ , ttoCj rj vuv YhjSoujh; 

Pdyeroq. In mediterraneis autem Ha- 
Ucarnafji Pedafa urbs fuit , et mmc 
regio Pedqfis dicitur. Alexand. ab 
AI ex di er. geuial. IV cap. 12: Mi¬ 
rum evenire in Psdajia regione Pariae^ 


ut cum Jovi Lycaeo flata die /aerifice- 
tur , capram e Pedafo fua /ponte ad 
facrificii locum venire , et fe immolan¬ 
dam praebere dicant. Miraculum 
eiusdem generis, fed paulo maius , 
occurrit in hiftoria Judaeorum, quod 
verbis Sulpitii Severi I cap. 57 refer¬ 
re liceat: confiliumfuit, arcam domi¬ 
ni Hebraeis reddere. Ita ex fententia 
princjpum, aagurmnqile et facerdotum , 
impojita vehiculo , multis cum muneri¬ 
bus remittitur. Illud mirabile , quod 

Q'i 3 


eniti 


3io 


Capvt CL. 


cum oneri boves feminas fubieciffent , 
vitulos que earum domi retinuijfent , 
iter nullo duce in Itidaeam -pecudes di¬ 
rexerunt , non revocante affetlu foetus 
reliti i. Conf. I Samuel. cap. 6 et 
lofephus VI, 2. Ceterum nefeio, an 
ad Ariftotelis relationem explican¬ 
dam faciant, quae memoriae manda¬ 
vit Apollonius Dyfc. in hift. comment. 
cap. 13: I11 libro de fabulofis locorum 
rebus efi, cum Halicarnajji facrificium 
quoddam lovi Afcraeo peragitur , gre¬ 
gem caprarum , ad fanum adductum 3 

Cap. 

'Ev IAA vPicls <5? to7s A ^icclois 

, \ ' A / 

KUKovfJisvois , 7ictqct tcc fj.etjoqiot 
roov AvTc&qsoiToov , xccksTvoi (poo- 
civ oqos slvoij piiyx’ TouTcv os 
7 [Ay\(t!cv etyres , c$ev vfioog ctvcc- 
mqlciv , ov noicrctv wqctv , cc AAqj 
rcu rj^os , ttcAu t<£> 7tKp^si. 0 
y<Xfj.&ctvovTes , r«V jurr qptegoes 
tv TOO 5syvoo (pvXccTTcvvi , T&S - 
vujcrcc? r»;V cci&glccv nBsot- 

ci. y&j 7tsvTs $ rjfJLS^ccs TcvTo 
, 7 totY]<TocvToov civToov , 7tYiyvvTotj TO 
o<Jco£, ylvcTUj kccAAi^ov dhees' 
0 eveuev tmv j3ocnipfxxrcov puxXi^ci 
hoorpqovenv. ov yctg sio-ooyovrctf 
'Trqos dvTcvs' ccKss , rc votr- 
eiKeiv TfQjsgco ccvtovs' SoiKc&cfcrqs , 


confifiere; votis que abfolutis , sinam 
earum , nemine ducente , progrejjam 
ad aram accedere , facerdos ar¬ 

reptam litet. 

Quae hic de corvis leguntur, ea 
in omnibus interpretationibus Latinis 
adiefla funt capiti 124, unde ea huc 
reduximus. Solent vero corvi bini es- 
fe in locis arctioribus, et ubi pluri¬ 
bus non fatis cibi eft. Conf. quae 
a nobis difputata funt ad cap. 13 s. • 


CL. 

In Illyriis, qui Ardiaei vocan¬ 
tur, iuxta Autoritarum confinia, 
montem magnum, et in propinquo 
vallem effe inquiunt, unde aqua 
profilit copiofa, non equidem om¬ 
ni tempore, fed vere tantum, 
quam iuterdiu vafi infufam fer¬ 
vant, no&u fub dio confiituunt. 
Quod dum ita fit fex diebus, ul¬ 
timo congelatur , ac fal omnium 
praeftantiflimum efficitur. Stu- 
diofe lioc ob pecorum copiam 
potiffimum facere obfervant. Ne¬ 
que enim ad eos fal importatur, 
tum quod a mari longius habitant, 
et a commerciis funt alieniores j 
qui tamen ob pecora cum primis 

opus 


de sale Illyrico. 


3ii 


Kcpf iiMOf ccutove ccptUtovc. 7 tfcs opus habet, interitura, nifi bis 
oZv tcc @oayfp.ctT 06 7i\ shrjv ceu- in fingulos annos eo reficiantur. 
tov eletv s^ovtiv. ccAi^ovti yceq 

> \ __ ~ J ~ 3 ' t\\ 

UVTX OlS tCV SVlCCVtOV. sxv os 
fA'/j 7t0l'f(JX(Tl TCV70 , aVfxQo&lVSi 

c&vtols d7rcWvaSxf tcc 7i\si^<x> 
twv (3oaKr!/AdTav. 

Natalis de Comitibvs. 

In Illyriis Ardiis nuncupatis iuxta Autariarum confinia mon¬ 
tem effe aiunt permagnum , apud quem vallis exijlit , unde fcatet 
aqua non quibusvis anni temporibus , fed vere tantum , eaque abnn~ 
danti [fima. Hanc capientes per diem in loco obfcuro recondunt , noctu 
vero fub dio deponunt , quod cum per quinque vel fex dierum fpatium 
effecerint , aqua congelat fitque fal optimus , quem iumentorum prae¬ 
cipue gratia affervant. Non enim eo fal inferri f'olet , quia procul 
difant a mari , et quia nullo cum caeteris commifcentur commercio. 
Plurimus efi illis ad iumenta ufus , quibus bis quotannis falem tri¬ 
buunt , quod ni fi efficerent , contingeret f ane, ut plurima illorum pars 
moreretur. 

ApSiodoiQ 3 Pro Apdixtoig legebatur ollin A pStoiq. Apud Stephamun Ap- 
Sioitoi repentur. Steph. L. et C. A pStoiq ^ et feq. v. AvrxpTwy. noftra feriptura 
cum Stephani Byz. onomaitico confentit. Sylb, 

AvTxpexrwv , hxhswo i ] Cod. Vind. Avrccpiocr wv uxyielvwv. I. B. 

In Illyriis 3 ca Illyrii regione, quam Ardiaci colunt, iuxta Autareatarum — 
Stephanus et alii AvTXpiaTXf feribunt. De reliquo hic locus hilis praeftantiam ad luem 


pecua- 


3 t2 Cap. CL. de sale Illyrico. 

pecuariam oftendlt, quam faiiuae Luneburgenlbs adhuc ab hac urbe prohibuiSe videntur, 
cura taraeu proxima loca iam aliquoties Iufeftar.it. N i c. 

prodiit ] profeliat, equidem omni J omni quidem, 

fex] -quinque aut fex. 

ftudiofe — obfervam] id quod pecoris poti fimum canfa faciunt. 


tum quod ] tolle tum. 


De Ardi a eis et Autareatis, popu¬ 
lis Illyricis, conf. Cellarii gcografh. 
I p. 607. Veteres falis muiturn of¬ 
ferebant ovibus , imponentes per 
neftatem canalibus ligneis, ut, cum 
a paftu redirent , lamberent. Ita 
etiam per hlemen ftciebant, quo tem¬ 
pore et pabulo falem admi.fcebn.nt. 
Praebito ita lale occurrere iibi vidq- 
bantur pallores pecudum faftidio , 
quin ciborum gratia continuo ulu 
exolefcerct, atque ut eo cupidinem 
bibendi pafcendique iis conciliarent. 
Colum VII, 3 , 10. Pallad. m Kov. 
13. Ariftot hift. cinim ..V f cap. 19. 
Pecudes, inquit Plinius XXXI, 7, 
armenta et iumenta , fale maxime fol- 
licitantur adpajlum, multo largiore h- 


Cap. 

Er A qyet de (potat ylvsaBrctf 
.ocY.pScs rivos yhos , % YdKeirotj 

r <7 \ vft 

aY,0^7tlCftCtX CV ‘ 0T<ZV 7 06 ? W'1 


qui tamen ] quo. 


6 be , tnultoqne gratiore etiam in cafco 
dote. De caufla, cur pecori pallores 
falem proponant, difputst Plutarchus 
quaefiiotnnn naturalium tertia. Sed 
mirum videtur, quod Ardiaei aquam 
falfam noclu tantum fub dio confti- 
tuerint, quae aeftivis felibus in cry- 
ftallos liccari folet. Nefcio an ver¬ 
ba acie, ydcV puspotq — Txq 6k VVY.rxq, 
incuria librariorum hic transpolita 
lint. Num forte eo conlilio aquam 
falfam noctu tantum fub dio expo- 
fuerant, quo puriores melioresque 
iierent cry Itali i ? Certum elt enim, 
cryftaiios lenta evaporatione aquae 
fu.perfiuae fieri maiores pulcrioreS'- 
que. 


CLI. 

I 11 Argo genus locuftae fe¬ 
runt effe , ( fcorpiomachum vo¬ 
cant), quod vifo fcorpione fla- 


tim 


Cap. CLI. de scorpiomacho. 


a J 3 


[ra %*<?#] (TKog7rtov, ccvSkccrotf 
civTto. oocroivtMS Se K&f o ay.oq7slos 

eKSiVlj' Yg.] y.'JV.Xcj) TCSgUOVVOC rqv- 

£ei 7 reql ccvtov' rov Se , vJvrqov 
e7rcciqovrx , uvri7seqiccyeiv ey r£ 
ccvTa Torta , eirx kxtx pay.qov 
uvihdj to nevrqov, ngj tfA os cAov 
eKTetveakotf , ygq t%s dyqlSos kv- 
xAoj rqexovayje. rd reXeorcux 
Se TrqoaeAScvcrx, Kccrecr&let dv- 
rov. dyxSov Se (fixcriv slvxj tcqos 
rds 7iXy\yds rov aKognlov e7Si(px- 
ye7v duriiV' 


tim pugnae accingitur, ipfo vi- 
cifiim fe opponente. Itaque un- 
dequaque circumcurrens ftridore 
aflultat; contra aculeum ille eo¬ 
dem loco velut in gyrum a&us, 
ubique obtendit, donec avidius 
forte ac nimis edueftum totum 
amittat. Quocirca advolans be- 
ftiola velut exarmatum iam devo¬ 
rat. Scorpionum i&ibus, haec 
ftatim comefla, medetur. 


Natalis de Comitibvs. 

In Argo genus quoddam nafei locufarum dicitur , quae fcor- 
piomachi appellantur , quae didi io adverfus fcor pios pugnantes fignifi - 
cat, quia ubi viderint fcorpionem in illum infurgunt, quod ipfum 
efficiunt in ipfas et fcor pii. Illae enim in gyrum difcurrent es in ip¬ 
fum flrident , at hic aculeum extollit in eodem loco , paulatimque 
pofea remittit , totumque demum protendit locufa circum dif currente. 
Illa denique accedens illum deglutit; quare optimum ejfe remedium fer¬ 
tur ad fcorpiorum ichts fi quis locujlam comederit. 

Ev 


Rr 


314 


Cap. CLI. de scorpiomacho, 


Ei/ Apyei ] In Argis. Stobaeus fernt. 98 p. 541 ex Trophili collettnn. mirabit 
narrat: Ei/ Apyei (pxGi yive aSuf dxptftog r< ydvog , yv KxkeiaSoij GHOpTnojxx- 
%ov. otxv ydp tx%igx cxopxiov , dvSlGxTcij xvtcS. dyxSov 6s (pxGtv sTvctf 
xdj Ttpog rdg rtk rjydg tov Gxopizlov , ro imCpxy&iy xvtojv. N1 c. 

dxpting rivog ] mallem dxpido.g Tt ydvog. Sylb. Ita eft quoque in cod. 

Vindob. et paucis verbis intei ie£lis XVtIgtxgSo] pro dvSftGXTCtj. I. E. 

< . 
tx^l^x ] abeft a L. et C. edit. Sylb. 

ffxop7rio/xdxov ] Huic fimifis eft 6(pt6ux%og feu o(pio l u.d% l i]g, de quo Eo- 
Chartus hieroz. P. 2 1. 4 c. 2 pag. 449 . N 1 C. 

oXov &XTsivsa.Jcq^ Exreii'EG^ccj de'moribundis et mortuis ufurpatur, ut dc 
ferpente Aefopico fab. 70: Tov 6' o(pewg p&Tx fldvxTOV InTxSdvTOg. Conf. Cerda 
ad Acu. 12, 276 et Raderus ad Curt. 9, 5, 28 - Quoties apud Homerum legitur! 
VTTTlOg t£eTXVVz 5 y vel d^erdJ/]. Scorpius fpiculo fine intermiffione eiaculando fati¬ 
gatur. Paulatim ceflat iaculator. Denique plane deficiens moribundus extenditur. Ali¬ 
ter haec accepit interpres: donec avidius forte ac nimis edulium (aculeum) totum amittat. 
Repugnante cum linguae tum ipfius fcorpii natura. Non enim credo hoc illi accidere. 
NIC. 

j ictj Tojg XXpiSog xvxkcp ] in cod. Vind. xtsij ante Tyjg non adeft, neque 
‘KpOG&kSovax ; et pro tov axopitiov dirityxy&iv legitur ibi tov iitt(pxyeiv. I. B. 
nndiquaque ] undique. 
ftridore afiultat) cum flridor e illi a fuit at. 

obtendit) tum illum paulatim remittit; denique totus extentus iacet, ifla interim 
circa illum tripudiante. Pojlremo haec accedetis eum devorat. N1 c. 


To Apyog, urbs in mediterraneis 
Argivorum , Latine Argi , viriliter 
plurali numero. Rem ipfam, quae 
hic legitur, poft Arillotelem folus , 
quod fcio , repetiit Trophilus , cuius 
verbis ufus iam elt do&iffimus Nicias. 
Sed. locultae cuiusdam vim contra 
fcorpionum venenum collaudarunt 
plures. Diofcorides lib. 2 cap 57 
p. IOIJ 3 j 6i keyopidvij dxplg xGipx- 


xog rj ovog, dirrepog dzi v.odj usyxko- 
xcokog , TtpoGtpxTog’ £ijpxv!f si a a de 
aCpoSpx axopTUodyxToig utp&keH ttivo- 
/xdvTj gvv oiveo. ^pccvrxj de dvrq y.x- 
TXKopwg 61 uxtx Advnv Al, 3 veg. 
Ouae locufia ajiracos aut onos dicitur , 
fine ■pennis efi, grandioribus membris 
dum recens efi. Haec ajficcata Ji ex 
vino bibatur , contra fcorpionis ifius 
magnopere confert. Cacterum hac 

eadem- 


Cap. CLIL de vespis. 


eadem abunde vefcuntur Afri , qui 
Lcptin incolunt. Ergo videtur Dio- 
1 'corides cogitafte Gryllum criftatum 
Linnei, qui edulis eft. Porro Gale¬ 
nus auctor eft, in Aegypti regioni¬ 
bus arefactum afiracum, quem vo¬ 
cant, exhiberi iis, qui a fcorpio per- 
cufli funt. Atque Avicenna , locu- 
ftae , inquit, meliores funt crajfae , 
quae alas non habent , et hae affantur 
et comeduntur propter punbluram fcor- 

Cap. 

Teus' ev N cc^co aCpqy.ocs (pcc- 
<uv , orocv (pctytocri rov e%£oos , 
(TrqovCpiKrjs d ccvTols rj GUQlfc , 
oos eoixev , eftv ) h tsi^ocv riva, 

r / <* 

Ksvrrjaooai , '7Tsqnxovvovs ovtms 
rxoielv , oo^s 'xoiXsTioorsqoiV (pccl- 
vecrSoq rtjc 7 tK'qyY[s rbov e%euv. 


3Tf 

pionis. Noftri quidem entomologi 
icorpiomachum iftum nondum per- 
1'pectum habent, attamen non prorfus 
a vero abhorrere quae de eo retulit 
nofter, mecum putabunt, qui mo¬ 
dum, quo infeita, quae ad genera 
Sphex et Ichneumon difta pertinent, 
aliorum infe&oruin larvis infidiantur, 
norunt. Neque iam fcorpionum to¬ 
ta hiftoria fatis explorata eft. 


CLII. 

Vefpas, ferunt, in Naxo , fi 
ferpente guflato, quorum caro 
pergrata eA illis, aculeum infixe¬ 
rint alicui, tantos dolores excita¬ 
re, ut tolerabiliores videantur idus 
ferpentum. 


Natalis de Comitibvs. 

Fama eft, quod ubi vefpae quae funt in Naxo viperam gufla¬ 
verint {eft enim illis ineunda caro viperina , ut videtur') fi quem per¬ 


cuderint , ita moteftos Udus faciunt 
fi vipera momordijfet. 

Plinius lib. XI cap. 53 p. 6451 
Vefpae ferpente avide vefcuntur , quo 
alimento mortiferos ittus faciunt. Sic 
etiam Aelianus hifi. anim. IX cap. 
15: 0 yovv ofyrfi yi.voup.cvog tx&wg. 


ut magis doleant percuffi, quam 


XuXerccTepog i?i rijv tAj jyrjV. Conf. 
etiam lib. 5 cap. 16. Liceat monere, 
errare entomologos recentiores, qui¬ 
bus Sphex dicitur genere feminino, 
cum fit mafculino. 


Rr 2 , 


Cap. 


Cap. CLUI, de veneno Scythico. 


316 


Cap. 

0«cr', ro SkuSjkov (pdqpx- 
xcv, a c67ro@c67rrovcrt rovs ofccvs, 
(yvvTtSecr&oif ej* £%$vy]s. rnqovai 
, cos sciysv , ct EyvSotf rocs 
fflrj ^toOTcxcvcccf , ygq kotQovres 
clvrocs , Tqyovatv r\pequs nvocs. 

<7 M r ~ ’ ~ ft ~ 

crctv os? iy.ocvtos xvrois ooy,% <re - 
a>](p$(i] 7nxv , ro tou dvS(>to7tc\j 
ccJpoo hs %vrfichov h-%lovres, 

hs TOVS ZC7T(?tOUS KlXTCgVTTOVai 
TZtofJlCClTCiVTeS. OTCCV }{^f TOVTO 

cxtc#, ro vCpisctp-evov bretveo rov 

CI <A ' J « fv ~ (\ 

aipxros , 0 ori e^iv vdocTtodss , 
fxiyvvovai reo rijs s^l^vyjs i%oog}, 

Y&j OVTto 7 TOtOVfTt SoCVC&ClIAOV. 


clui. 

Scythicum venenum, quo fa* 
gittae inficiuntur, ex vipera para¬ 
ri aiunt. Obfervant enim Scy¬ 
thae parientes, et captas mox die¬ 
bus aliquot liquefaciunt: cumque 
fatis computruilTe videntur, in¬ 
fundunt ollulae humanum fangui- 
nem; quam in flerquilinio defos- 
fam cooperiunt. Ac ubi putridus 
iam is quoque apparet, liquorem 
fupernatantem aquofum , mifcent 
cruore viperae, praefensque et le¬ 
tale hoc pa&o venenum reddunt. 


Natalis de Comitibvs. 

Scytharum venenum , quo fagittas injiciunt , ex vipera conjici 
afferunt. Scythae enim gravidas viperas venantur , easque capientes 
per non nullos dies liquefeere patiuntur ac putrefeere , quod cum fatis 
/atfum ejfe apparet , capientes univerfum hominis fanguinem una in 
ollulam infundunt , eamque operculo obturantes in fimo fepeliunt . 
Hoc ubi putruerit confifiens fupra fanguinem , quod aquofum eft , 
capiunt , et cum illo faniem viperae commifcent , quod ita fit laeti - 
ferum. 



70 


Cap. CLUI, de veneno Scythico. 317 

to rov olvApurov ] pro ro tov re&ius fortafle legitur tots , t«Kc,‘ et mox 
tyxtovrsc , infundentes. Forfan etiam re&ius ibidem Tuq K 07 rpixq. Sylb. 

hq Tcvq KOitpiovq ] Cod. Vind. T«V HOTtpluq. 
liquefaciunt ] macerant. 

defolTam cooperiunt] obturatam defodiunt. NiC. 


De hoc veneno, quo Scythae fa* 
gittas tingebant, Plinius lib. XI, 53: 
Scythae /agittas tingunt viperina fanie 
et humano /anguine ; irremedicabile 
id /celtis mortem illico adfert levi ta- 
Etu. Aelianus hiflor. an. IX cap. 
15 : Scythae dicuntur Scythico , quo 
/agittas oblinunt , humanam /aniem 
innantem /cilicet /anguini , et ab eo 
/eparatam , admi/cere ; cuius rei teflis 
locuples eft Theophrafius. Ad quem 
locum iam Gronovius annotavit ea, 
quae docet fcholiafles Nicandri ad 
Alexiph. v- 207 • TotqiHov A dysTcq viro 
rivwv noy HhvSihov' aAA 01 6& A iyov- 
91 , OTi en tov chjJ.tx.Toq Tpq vdpuq UV&- 
<pvy' Trjv ds v$puv To£oiq clvsiXev 6 
HpUHkijq , UXl 6lU TOVTO TO^IHOV xot- 

As ?Tcy Ovidius ex Potito IV ep. 9, 

83 : Sititne litae tenues Jerpentis fel * 

Cap. 

Ev Kov$'co rps Kv7t^ov otpeoov 
Ti yevcs sivot) (pccaiv , 0 rpv dvvoi - 

fdlV 0/X0106V £%?/ T% SV Aiyv7TTM 
ct(T7r!$i , 7rA^V 'ori rov y^eifAoovoff 
fav doiy.y , ovoev eqyoc/eTotq , e ire 
$1 tx?\Ar]v tivcc ocirlavy esrs fiior 1 

Rr 


le /agittae. Venenum etiam Ler¬ 
naeum feu, ut Ovid. met. IX, 158 
ait , Lernaeae virus Echidnae , quo 
fagittae Herculis infedtae dicuntur, 
viperae fuilTe venenum videtur. 
Etiam nunc varias gentes inficere fa- 
gittas fuas veneno ferpentum, ex iti¬ 
nerariis conllat. Conf. Re/a till Go- 
da Hopps - Udden af Anders Spar- 
mann. Stockholm 1783 8 , cuius li¬ 
bri interpretatio germanica prodiit 
Berolini 1784- Hoc de veneno muU 
ta lectu digna difputat Redi in Expe¬ 
rimentis circa varias res naturales. 
Amftelaedami 1685. 12 pag. 266, 
fed qui merito in dubium vocat en- 
cheirefin feu eam veneni parandi ra¬ 
tionem , quam Ariftoteles nofter per¬ 
hibet. Conf. etiam quae a nobis 
dicta funt ad cap. 87 * 

CLIV. 

In Curio Cypri urbe, ferpen- 
tum quoddam genus efife vim ha¬ 
bens afpidi Aegyptio non abfimi- 
lem, nili quod hyeme morfus 
huius funt inefficaces, live ob 
aliam quampiam cauffiam, five 
3 quod 


Capvt CLIV. 


318 

ro ffiov ovovJmitov ylveruf v7to 

TOV \pu%cv? OCTTOTTyiyw/jiUVOV , Hjy 
reXeoos ciJvvccTcv , Idv juwj &eq- 
/AMvSy. 


quod ad motum languidum ex 
frigore redditur , et poflremo 
prorfus collabitur, nili calore re¬ 
ficiatur. 


Natalis de Comitievs. 

Genus quoddam viperarum in Curio Cypri loco effe dicitur , 
quod vim habet afpidi Aegyptiae perfimilem , praeter id quod fi mo¬ 
morderit per hiemem nihil efficit , fwe illud alia de cauffia contingat , 
five quia animal pigerrimum fit ob frigus et congelatum , et nifi cale¬ 
fiat, impotens et debile omnino. 


o/xotxv £%6j] L. et C. infin. i%&lV, habere. Sylb. 
In Curio ] Curii, quod Cypri efi oppidum. 
collabitur ] dejicit. NI C. 


Difficillimam etiam nunc hifto- 
riae naturalis partem effe eam , quae 
de ferpentibus harumque characteri¬ 
bus agit, fciunt omnes qui hoc flu- 
dio vel leviter imbuti funt. Quain 
ob cauffam mirum non eft, quod 
ferpentum nomina, quae apud vete¬ 
res leguntur, explicare vix liceat, 
cum nullae notae adfunt , quibus 
fpecies certo ngnofcantur. Nihilo 
fecius periculum fecimus, quaedam 
colligendi e fcriptis veterum, quae 
aliquo modo ad afpidem agnofcen- 
dam facere queunt. Patria eius di¬ 
citur Africa, quamquam Strabo et 
in aliis locis afpides agnofcit. Ha¬ 
bitat in utraque Nili ripa, tefte Ae¬ 
liano. Frigus non fert, fed hieme 
latet in arenis abdita, quod etiam 


Ariftoteles hic confirmare videtur. 

Ita Lucanus Pkarfal. IX, 700: 

Hic , quae prima caput movit de 
pulvere , tabes 

Afpida fomniferam tumida cervice 
levavit , 

Plenior huic /anguis , et crajji gut¬ 
ta veneni 

Decidit ; in nulla plus efi ferpente 
coatlum. 

Ipfa caloris egens gelidum non tran- 
Jit in orbem 

Sponte fua , Niloque tenus metitur 
harenas. 

Sed quis erit nobis lucri pudor? in¬ 
de petuntur 

Huc Libycae ?nortes, et fecimus afpi¬ 
da mercem. 

Am- 


DE SERPENTE CYPRIO. 


319 


Ammianus lib. 22 : Serpentes Ae¬ 
gyptus alit innumeras , —• — quas 
omnes magnitudine et decore afpis fa¬ 
cile fuperemtnens , nunquam /ponte 
fua fluenta egreditur Nili. Sed in 
hoc erravit Ammianus, non intellectis 
Lucani verbis. Magnitudo non om¬ 
nibus eadem, licuti nec reliquis fer- 
pentibus certa magnitudo a natura 
conftituta eft. Effe afpides faepe 
quatuor, interdum quinque cubito¬ 
rum, auctor eft Aelianus XVI, 39 
et VI, 38. Colorem, qui et ipfe in 
ferpentibus mutabilis eft, Nicander 
in Tkeriac. v. 171 ex interpretatio¬ 
ne Gorrhaei ita indicat: 

Illa cute interdum obfcura , cineris- 
ve colore 

Fraxineave nitet , maculis quando¬ 
que notatur , 

Aut fuliginea eft perfaepe , Jimilli- 
ma nigro 

Aetkiopum limo, vafto quem mur¬ 
mure Nilus 

Volvit. 

Paufanias afpidum colorem nigrum 
dicit. Habet haec ferpens cervicem 
latam, intumelcentem, et iuxta ocu¬ 
los tubercula duo, quibus efficitur, 
ut ocuii fint cavi et hebetiores, qui 
non in fronte ex adverfo cernunt , 
fed in temporibus, tefte Plinio. Tu¬ 
midae alpidis delineationem habes 
apud Spanhemium de praejiant, nu- 
mifm. p. 189. Venenum infanabile 
dicitur Ariftoteli kft. an. VIII, 29; 
Aeliano I, 54 et VI, 38 et Plinio 
VIII, 23 , qui quidem remedium es- 
fe vult, li confeftim partes contactae 
amputentur. Plures tamen medici¬ 
nas docuerunt medici veteres. Mor- 
fnm efle levi (limum, qui fomnitm 
line fenlu aut dolore letiferum indu¬ 
cat , fatis probavit Cleopatrae fatum. 


Quam ob cauflfam afpida /omniferam 
vocat Lucanus. Atque Nicander 
v. 188 : 

- - y.XpXTOV 6 ' ClTSp okkvroy 

clvrp , 

Titvj/AoV d’ siri v&Hxp olyet /3i6rcio 

rekevTTjV. 

— — nullus fenfusve in morte 
doloris, 

Membra gravi tantum pereunt tor¬ 
pentia fomno. 

Galenus lib. 1 de theriaca cap. 8? ubi 
de afpidibus : Alexandrine faepe vidi 
quam cito mortem inferant. Quoties 
enim aliquem huius fupplicii lege dam¬ 
natum , humaniter citoque interimere 
volunt , admotam peti ori beftiam ali¬ 
quantulum inambulare iubent, et ho¬ 
minem hac ratione ftatim enecant. 
Afpidi hoftem effe ichneumonem , 
fatis pervulgatum eft; conf. Ael. 3, 
22 et 6, 38 et 10, 47. Sed omnia 
quae veteres de hac ierpente memo¬ 
riae mandarunt, valde incerta funt 
vel ex hac caufla , quoniam plures 
afpidum fpecies efle perhibent. Tres 
annumerant Galenus et Aetius tetrab. 
IV ferm. 1 cap. 21, et fecundum 
Aelianum X, 31 Aegyptii afpidum 
genus in fedecim fpecies dividunt. 
Diofcorides autem unum tantum ge¬ 
nus agnofeit, ut et Nicander, quem, 
fequitur , licet coloribus diftiriguat. 
Plura qui de afpide legere vult, adeat 
Gefneri hiftor. animal, librum quin¬ 
tum pag. 28. Bocharti hierozoic. II 
p. 379 et Salmalii exercit. Plin. p. 
242. 

Quae omnia etfi manca et dubia, 
funt, tamen fuere, qui afpidem ve¬ 
terum invenifle et agnovifle libi vili 
lint. In his eft Beilonius, qui fer- 
pentem, quam dryinum vocat, afpi¬ 
dem 


320 


Capvt CLIV. 


dem efte vult. En verba ipfius ex 
itinerar, p. 203 : Serpentem etiam 
invenimus , callum in (lar tuberculi in 
fronte habentem, qui noflra opinione 
veterum afpis cfi, mihi admodum ra¬ 
rus vifus , tametfi iam antea apud 
Bnitios in Italia eum confpexiffemus. 
Ut autem Ceraftes fupra oculos , binos 
callos elatiores habet , fic unicum hic ; 
coloreque amphisbaenam aemulatur. 
Bellonii afpis eft Coluber ammodytes 
Linnei, at argumenta, quibus ufus 
eft , levia mihi videntur. Deinde in 
memoriam redit, quod olim a prae¬ 
ceptore optimo Linneo accepi , fe in 
libris manu (criptis Pauli Hermanni, 
qui diu in India orientali moratus 
eft, legiffe multa de ferpente qua¬ 
dam Nintipolonga difta , quae morfu 
lenilftmo laffitudinejn iucundam, fo- 
poremque et mortem line dolore in¬ 
ferat. Haec eadem efte videtur, quae 
quondam in mufeo Lugdunenfi as- 
fervata et in catalogo dicta eft : Ser¬ 
pens Indicus ex fufco nigricans cum 
maculis albicantibus Nintipolonga Zey- 
lon. i. e. fomnnm letalem morfu indu¬ 
cens , ferpens hypnoticus. Conf. I. 
Kaii jynopfis methodica animalium 
quadrupedum et ferpentini generis. 
Londini 1693. 8 p. 332. Denique 
HaiTelquift in ipfa infula Cypro eam 
ipfam afpidem reperifte (ibi vifus eft, 
de qua hic nofter loquitur. Neque 
a vero eius conjectura aberrare vide¬ 
tur, quapropter eius verba digna 
funt, quae hic repetantur ex itinera¬ 
rii interpretatione Germanica p. 239 : 
2luf ber 3ufel Gbpern ftnbet ftd) eine 
©d)Iange, ( weld)e bte je^tgen ©rie; 
d)ett kgttm nenncn. ©ie tfi Furj , 
fclten uber einen lang, aber bon 
ciner cmfierovbentlicben iDtcfe, bie oft 
an bie SDicfe einoG 9 )?cnfd)enamiS 
©ift tft b ^3 fdjrccflidjfte, 


ba$ ju tmjerer 3eit ini 9 )?orgchlmibc 
betannt iff. 2Benn fie einen 9 }?eR; 
fcbett gebiflTeti bat, fo fallt er in eitten 
©cblummer, ber fid> balb in einen 
flarFen ©d)laf benvanbelt, unb nad) 
t>ier unb jtbanjig ©tunbert emig tvivb, 
i>bne bag ntatt etntge beftige ©pniptos 
men, ober anbere getd)en eincS £os 
be 3 Fanipf£ bemertt, ais bag ber 9)uld 
fWjen bleibt, ber qanje $6rper iu 
etnent 2lugenblicfe fcbtvarjgelb wirb, 
unb nad) anbern 24 ©tunben faulet. 
3?n biefer @d)lattge fd)einen ftd? bie 
©igcnfd)aften bon 2lfptb unb ©epd 
ju bereinigen, unb bielleidjt babcit 
bie 2lUett bepbe Orarnen eincrlep 2lrt 
gegcben, ungeadftet fte ftd) jwo 2Irs 
ten barunter gebadft baben. His 
idem pag. 367 addidit haec: “Colu- 
,,ber, qui in Cypro Afpic dicitur, 
,,fcatet veneno praefentiffimo , intra 
,,aliquot horarum fpatium cum gan- 
,,graena univerfali necans. Credi- 
,,tur mutare colores fecundum ter- 
„ram, cui incumbit, ut fi in terra 
„requiefcat ferruginea, qualis admo¬ 
dum communis in Cypro , ferrugi- 
,,neus appareat, fi in atra, ater et 
,,fic porro , qua variatione ftratage- 
,,matis inftar utitur , ad infidias eo 
,,facilius ftruendas, non adeo facile 
,,detegendas, dum colores loci iini- 
,,tatur, nihilo minus in aprico re- 
,,ftans, ad infultum valde paratus.” 
Hactenus Haflelquift, cuius fententia 
valde probabilis eft; fed quaenam 
colubrorum fpecies fit haec afpis Has- 
felquiftiana, non facile cognofcitur. 
Nam quae in Syftemate Linneano 
dicitur Afpis, ea vehementer difcre- 
pat ab aipide veteruin. 

De Curio urbe, quae in meridio¬ 
nali infulae parte ponitur a Ptole¬ 
maeo , et a Plinio Curias appellatur^ 

vid 

e 


DE SERPENTE CypRIO. 


321 


vid. Meurfil lib. i de Cypro cap. ir, 
qui tamen de hoc ferpente nihil attu¬ 
lit. Sed idem lib. I cap. 3 de Oplii- 
ufa , quod nomen eadem infula tra- 
xifle videtur, quoniam plurimos ha¬ 
buerit ferpentes. Quapropter dicta 
eft oipixiyg , anguibus abundans , a 
Nicaeneto, apud Parthenium, Erotic. 
cap. ir. Inde apud Ovid. metam. 
io, 229: Opkiujia arva i. e. Cypria. 


Cap. 

Ev Kscp <Poc<t\v slvotf Ti yevos 

06%tyacv, u(p ’ 7jS SCCV TIS TtXpyy 

ry ccy.ocv&y, cc7roSvqa%&. 

Natalis de 

Eft genus quoddam fpinofae 
ius J'pinis , fi quis percutiatur, mot 


Fuerunt etiam :in ifta infula , qui 
Ophiogenes vocabantur, quorum cor¬ 
pori, licut Pfyllorum Marforumque, 
ingenitum fuit virus exitiale ferpen- 
tibus. Ex qua familia , inquit Plin. 
28 cap. 3 p. 449: legatus Evagon 
nomine, a Confulibus Romae in do¬ 
lium ferpentium conieffus experimenti 
cauffa , circum mulcentibus linguis 
miraculum praebuit. 


CLV. 

In Ceo aiunt genus efle acher- 
di, cuius fpina, qui vulnerantur, 
intereunt. 

COMITIBVS. 

plantae , uti ferunt , in Ceo, cu - 


Ev Kdto ] Infula et urbs eft, quae vulgo Cos vocatur. Euftath. ad II. 2, 677: 
ivpy]TOj de mi K dcvg X&youevy jug rj T dwg. Vid. ibi 1 ’olitus p. 679. Nic. 


Eandem rem, fed paulo aliter, 
repetiit Antig. Caryft. cap. 21. Pro¬ 
fiteor omnino de hac planta me ni¬ 
hil habere , quod liquear. Neque 
nomen frequens eft in fcriptis vete¬ 
rum. Legitur apud Homerum Odyjf. 
XIV, io: mi dSplymaev dx&pSoe , 
et cinxerat fepe fpinofa ; ubi fcholia- 
ftes dicit idem quod confirmatur in 
Wilh. Xylandri fcholiis Graecis ad 


Theocrit. idyll. XXIV, 88: 
ohixvSrwdeg (pvrov, ef ou rocg cU/au- 
auxg 7 toiovtn, pyovv rj ccttioc y dyplx. 
Hemiftichium ex Hornero attulit quo¬ 
que Hefychius, fed nihil praeter il¬ 
lud. Ergo filveftrem pirum feu pi- 
raftrum efte volunt, quippe quae et 
ipfa folet efte dnxvttfuSojg , fpinofa. 
Et in Geoponicis VIII, 37, 3, ubi 
ocxiptiov (pvXXx ad acetum utilia lau- 
S s dan- 


322 


Cap. CLV. de acherdo. 


dantur , addidit auftor : dyipSov , 
rovrdziv dypiozmdix. , quod quidem 
nomen et iplum infrequens eii et in 
lexicis denderatur. Suidas ad nomi¬ 
nis explicationem nihiL contulit, 
praeter verba ex Oedipo Sophoclis: 
itOiXrjg r dydptjov, ndiro kottvov rd- 
(pov , (Jiam ) prope pirum filvefirem 
et ftipra lapideum fepulcrum. Deni¬ 
que etiam in Theocriti id.yll. XXIV, 
83 nomen occurrit: p dvdpteo 6s6ovt]- 
p-svov ocvov dyspSov' vel vento agita¬ 
tum Jiccum aclterdum. Mihi quidem 
dypxtisg et dy&ptioi nihil, aut non. 


fere multum differre videntur. Cer¬ 
te enim dypdg Diofcoridi eft genus 
dypiov vel dyplotg dizlov. Sunt om¬ 
nino in arboribus Ptiam Ulveffribus 
quaedam differentiae ffu varietates, 
quas Graeci fortaffe iftis vocabulis 
denotare voluerunt. Conf. quae de 
eo , quod interiit inter ditiovg et 
dypdby.g differuit Perizonius ad Ae¬ 
liani var. hift. Jib. 3 cap. 39. Pnula- 
nias Corinth. cap. I" p. 148: dyxh~ 
fix e| dyodiog, ubi interpres: Jig- 
num e piro JilvcJlri faftum ; non 
male. 


Cap. CLVI. 


Ev M valeo (pccav dtgxrcov r< 
yhos elvetf A svkov, eti orocv ?tu- 
vrjyoovrctf, ot (picta rcictvTpv 7ivcrjv, 
coys tmv kvvojv reis goipy.ccs cr\- 
7 teiv' ooTctvToos de ;{gtf tcov AciTToov 
Brploov (xQpojtcjs Ttcieiv' Ictv de 
ne Hcp ^icca^rotf v&\ eyylcy , 
ccCpictatv rov egopoiTcs (pAsyy.ct 

' ' « V c\ 

7ttZjX7rOAV Tl , OOS SClKSV' 0 7.rgeer- 
(pV7at 7IQ0Q TCi 7r^O(T007tCi TMV KV- 
VtWV, OOGOiVTOOS /icp toov dv&qoo- 

<7 ' ■> / N 

ttcov , vypj otuomiysiv x&j 

Ct7I0Tv(ph0VY Q 


In Myfia vero urforum quod¬ 
dam genus album elfe aiunt, quod 
inter venandum canes liatu infe- 
cflos putrefacit, eodemque modo 
et reliquarum ferarum carnem 
efui inutilem reddit. Verum 
ubi iam inflant canes et venatores, 

I 

phlegmate vtrorumque faciem 
confpuunt, quod pertinaciter hae¬ 
rens fuffocat et excaecat. 


NatA' 


323 


Cap. CLV1. DE VRSlS ALBIS» 

Natalis de Comitibvs. 

Dicunt genus effe quoddam urfarum albarum in Myfia, quae, 
cum venatores infequuntur , talem emittunt anhelitum, ut canes pu- 
irefcant , et reliquas pecudes efui faciant minime aptas. Si quis au¬ 
tem magis etiam cogat et appropinquavit , plurimam pituitam ex ore , 
ut patet, effundit, quae ita intumefcere facit canum et hominum ora , 
ut fuffacentur, vel certe obcoecentur. 

ai otocv xwijywi/Tctj ] Eaedem editiones habent ui Dcfia KVVTjyitji/TOij 5 
«a nimirum fignificaticne, qua Horatius: qno fimul tuearis; pro cum. Sy l b. 


0 Trptxx(pv<r£~\ L. et C. 7 rpoa(pvGx. roi TtpoGtairoi r. u. Sylb. 


Sermo eft de uriis albis , quos 
maritimos vocare foleinus, etfi nec 
in locis mediterraneis prorfus info- 
lentes lint. Tales e Thracia vidit 
Paufanias in Arcad. cap. 17 p. 634. 
ocpKTovc Twy QpccyJoov Xsvy.xg. Arifto- 
teles urfos albos lolo colore ab reli¬ 
quis difcrepare putat, lib. V de ge¬ 
nerat. aiiini. cap. 6, quo cum confen- 
tit inter recentiores BufFon, etfi fint, 
qui albis caput longius collumque 

Cap. 

Ev T# hqM&lOL VdlVOOV Tl 
yivos (pocdiv elvctj, 0 htei^ccv 7 Tqo- 
r< Svjqlcv, rj dvBqootfov eTii&y 
I §7s) ty\m ayjdv , dtpoovlocv zqycl^e- 
rdj VCpj 7STtfjglV roiocvTyjv , oo^s 

S 


anguftius efTe perhibent. Ipfe fae- 
pius eos vidi Petropoli , allatos e 
mari albo, fed praeter magnitudi¬ 
nem ieu corporis proceritatem , qua 
vulgares antecellunt, equidem nul¬ 
lum dificrimen animadverti. De re¬ 
liquo praeter noftrum novi neminem 
vel inter recentiores vel veteres, qui 
de urfis enarraflet ea, quae hic acci¬ 
pimus, quaeque non abfimilia funt 
fabulis de bonafo cap. i„ 

* *■ 

CLVII. 

Aiunt, in Arabia hyaenarum 
genus effe quoddam, quod fimul 
ac feram aliquam viderit, aut fuper 
hominis umbram ingredi coeperit, 
vocem illis aufert, et confternatio- 
1 


nem 


32 4 Capvt CLVIL 


fjLY] SvvctoSctf y.ivslv To atofxct. 
TOVTO $£ TTOielv H&j ht\ TOJV JCU- 
JW. 


nem fluporemque tantum infert, 
ut corpus movere nequeant. Idem 
aiunt et canibus ufuvenire. 


Natalis de Comitibvs. 

In Arabia genus quoddam Hyaenarum effe dicitur , quae cum 
aliquam vel feram vel hominem praeviderint, ita cbjhtpefcere faciunt, 
itaque confijlere , ut corpus movere non valeant , quod cum fecerint , 
exurunt. 


CxivoSv"] L, et C. Cxtvuv, contra regulam. Eft autem hic quoque locus ve¬ 
teris libri ope a Srephano fuppletus et correftus, quem Geinerus hijlor. anim. lib. I 
p. 627 ex Aeliano (lilj. VI cap. 14) fic correxeratr 0 sttslSxv 7 Tpofdy ^Tjplov 57 aV- 
SpCUTTOV K0lfJ.Ctjy.SV0V, TOV Ss^lOV TtoSx TXlg pivl TTpOVCpepOV, VXpKTJV kpy.vfsTOlf 
HCtij 7 rrfeiv toixvttjv , use fjcij d. ubi etiam uota eum cum vulg. ed. retinere 7 T^<V 
pro 7 TTrjlgiv : minus convenienter. Sylb. 

fij xvSpuncov ] Hic quoque antea erat lacuna. Steph. 

7 TTv^iV T 01 XVT 7 ]V ] Omnino orrj^iv erat retinendum, et iure fuo id defendit 
Salmafius ad Solin. p. 765 * Nimirum TTTjyvvw, ut Latinum verbum defigo et utriusque 
derivata, devotionibus magicis, et veneficiis propria funt. Exempla Salmafius et Gefne- 
rus Thefi. L. L. cumularunt. Verum hyaena qnodcur.qne animal ter lufiraverit movere 
fe non pote fi; qua propter magicam fidentiam ineffe ei pronuntiaverunt. Solin. cap. 27 
p. 37 . B. NlC. In codice Vindobon. fuerat ab initio TtXrflV (non 7 Tij^iv), fed cor- 
rettum eft in 7 rTrj^iv. I. B. 

TOVTO Ss TTOlstv ] Pro TOVTO de 7T01SIV KXl STl TUV KVVUV legebatur 
Tovto de oroiov KxlsTocf. Steph. Legendum forte tovto de -koiovv xxTS<7$lei, 
aut tale quid ex Aeliano. G es ner. 1. c. 

aufert ] auferat. 

infert ] inferat. N 1 C. 



Lon- 



DE HYAENA. 


Longa eft difputatio de Hyaena 
veterum, multisque fabulis ablonis 
involuta, quam meam facere nolo. 
Equidem eorum accedo fententiae , 
qui illud animal ede putant, quod 
xoologis nofiris dicitur Canis Hyaena. 
Vid. Erxleben Jhjftema regni anim. 
p 575- Quae nofter de hyaena hic 
enarrat, ea fere leguntur etiam apud 
Aelianum hift. an. lib. 3 cap. 7 et 
lib. 6 cap. 14, qui auctoritate uti¬ 
tur Ariftotelis, cuius in libris, qui 
nunc habentur , haec fabula non re- 
peritur, nili hoc in libello, in quo 


explicando occupati fumus. Plinius 
VIII, 30 umbrae hyaenae- contaiiu 
canes obmutefeere tradit. Reliqua , 
quae huc pertinent, collegit et ex- 
pofuit diligentia Niclalii ad Gccpolt. 
XV, r, II p. 1040. Conf. Bocharti 
hieroz. I p. 691. Haud dubie vehe- 
mentilTimus pavor , quo pieraque 
animalia vifu hyaenae corripiuntur, 
huic fabulae originem dedit. Eodem 
modo canem moloflum obmutefeere 
et timore corruere vidi, quem in 
confpectum urii maritimi adduxe¬ 
ram. 


Cap. CLVni. 


K ocrcc de St iqloov e}voij (pc&crl 
n £oecv 0 v.oiXelroq XeovTcCpovov. 
tt,7ic$VY\<TY.ei yccq 0 A ewv , dos la- 
y.sv , otmv ccutcv (pocyiT ev.oov ptsv 
revto ov 7 Fois7, ccXXcc (ptruysi ro 

£ooOV. CTOiV GvXXoC&CVTSS CCVTO 

01 k \ jvv\ykrocj , o 7 ir'c\aotvres 

dxrneq ccACptroi A svv.ee 7 ts^ittcco-- 
ffoojiv olXAco £ojo) , ro ysvedue- 
vov ccTrdWvrldoy (pocat 7 TotPoix^- 
poc. Kccvoi ncy Trqcaovqovv rov 
Xeovrco rovro ro £00 cv. 


In Syria animal elTe aiunt , 
quod leonicidum vocant; eo 
enim inge/lo leones exanimantur. 
Volentes non tangunt, fed fu¬ 
giunt. Verum venatores ut fari¬ 
nam candidam decotdam animali¬ 
bus reliquis afpergunt, quae gu- 
ftata fubito necant , urinam leo¬ 
nibus gravant. 


Natalis de Comitibvs. 

Nafcitur quoddam animal in Syria, quod Leonicida appellatur ; 
moritur enim leo , ficuti patet , ubi ipfum comederit , quod quidem 

S s 3 non 


Cap. CLVIIL 


non facit fponte; fed animal illud devitat. Veram cum venatores 
id comprehendant, affant, farinisque albis confpergunt , fient alia 
affata animalia , atque illud guflatum repente leonem interimit. 
Coniicit idem animal urinam in leonem , quae fi contigerit , illi fert 
exitium. 

PiEBVTOtpww] Haec fedes eft gloflae Hefychianae: AeovTotpovov , SyplitoV 
Ti 7T /.uveofievov tv Y.vpix. Ubi editores ne hilum quidem. Plin. VIII, 38 p. 462': 
Leontophonon accipimus vocari parvum, nec aliubi nafceus , quam ubi leo gignitur: quo 
gndaio imita illtt vis, ac ceteris quadrupedum imperitans, iUico exfpiret. Ergo corpus 
eius adnftam a [pergunt aliis carnibus polentae modo, ivfuiiantes ferae, necantque etiam 
cinere. Tam contraria eft peftis. Haud immerito igitur-odit leo, vifumque frangit, et 
citra morfum exanimat. Ille contra urinam fpargit, prudens hanc quoque leoni exitialem. 
Soiiaus c. 27 p. 36: Leontophonas vocari accipimus beftias, quae captae exuruntur, ut 
earum cineris afpergine carnes pollutae iattaeque per compita concurrentium fe mi tarum , 
leones necent, fi qu-antulumcunque ex illis finnferiut. Propterca leones naturali eas pre~ 
munt odio, atque ubi facultas lata eft, morfn quidem abftinent, fed dilaceratas exanimant 
pedum nifibus. Haec vero Bochartum Hier. P. 2, 5 > 18 P* 792 . Hefychium de culice 
leonis oculos vulnerante interpretantem reuincunt. N 1 c. 

hldv forfan r.eclius, tKCOV flhv ovv OV TCOl&i. Cairt. pro puv habet 

myj. Svlb, 

dXXct (pevyei ] Cod. Vlnd. (pciy&u 

-TrepiirciGGwtnv - ] L, et C. TT&pnruGWGi. Ibidem fenfus 'c-ft, to tovtov ysy* 
<5’«,«eV0J' «7ToAA. S Y L E. 

7 tpoG 0 vpovv ] C. 7 Tpoq To OVp&lft , parum convenienter. Syi b. Cod. Vmd. 
SiXKrj 6^ nou 7 rpoaovpovi/. Inepte hunc locum, ut alios non paucos, interpres in edit. 
Duval. reddidit. Iam fi pro mendofo JiXKoj reponas, quod refte (e habet, vulgatum 
Xxy.ol , et 6k cx codice recipias, plana fiet haec Ariftotelis lententia : fed et vel cor,u 
mingens leonem hoc animal, eum laedit. A. E. liber Baro a Locella. 

necant] Hoc animal leonem etiam infejlat illum commingens. jN 1 c. 


Praeter Plinium, Solinuirr et He- 
fychium, quorum verba iam attulit 
Nicias , etiam Aelianus hifi. cmim. 
IV, iB leontophoni mentionem inie- 
cit: XsovroCpovov (pxycuv 6 Xecov cItto- 
rdSfyms- Leonem tngefius hontvpho- 
nus ■ perimit.. Etfi hodie hoc animal 
leonibus infertum ignoratur, tamen 
facile intelligitur, neque vermem 
neque infectum erte , ut recentiorum 
quidam coniiciunt, fed animalculum 
quoddam e quadrupedum feti mam¬ 
malium numero; nam dicitur uri¬ 
nam reddere, quod mammalibus pro¬ 
prium elr, Dc cetero legimus etiam 


; i: 


Asyeruf HPV TouV 7^7 rcss v7 ro 
TrjS’ toov ptvqoov ocjAYj^ ccvroBpyja^ 
V.SIV , iccv ns ocorovs xqjvij. r, §00 
fi 'fJLSfjLvfftrfJLsVov Cpocyelv. 00 croco- 
roo? K 9 H 'Tovf Kccv&ccqovs vtso 
T rjs Tcov $c$cov cafir,?. 


relatum, agitari leones multitudine 
culicum , qui oculis mordicus inii- 
dent. De his culicibus loquuti funt 
Strabo lib. XVI. Diodorus Sic. lib. 
3 edit. WefT. I p. 191. Achilles 
Tatius et Ammianus Marcellinus 
lib. 18 cap. 10, fed errat line con- 
troverfia Bochartus, qui A sovrotpovov 
culicem putat, id quod iam monuit 
eruditirtrmus Nicias. Fuerunt qui 
legerint ita: kuhoi hocI irpog ro ou- 
poSy rdv A sovTcx. ro <^wov\ fed legen¬ 
dum erte omnino itpoaovpovv docuit 
iam magnus Gelherus hift . auim, 
lib. i p. 651. 


CLIX. 

Feruntur et vultures ex un¬ 
guentorum odore exanimari , fi 
qui vel ungantur ipfi, vel unda 
vorent; et fcarabeis ex rofarum 
odore itidem evenire. 


Natalis de Comitibvs. 

Dicuntur etiam vultures unguentorum odore necari , fi quis v et 
illos unxerit, vel quidpiam uncluni dederit comedendum ; quod ijpfum 
fcarabaei etiam ex odore rofarum patiuntur . 


Itidem ] idem dicunt. N J C, 


* 


328 Cap. CLIX. de vultvribvs et scarabaeis. 


Vultures unguento fugari, imino 
necari, praeter noftrum, complures 
funt auctores , qui perhibuerunt. 
Quorum in numero funt: Plinius 
XI, 53 p. 645. Aelianus hifi. an. 
111 , 7 et IV, 18. Phile p. 9 0/ r<£ 
fivpw SvytTKOVGl , uocvSclpun/ dlxtjv. 
Clemens Alex, paedagog . lib. 2- edit. 
Colon, anni 1688 P- 1 78 et edit. 
Pot. p. 208- Theophraflus de odori¬ 
bus p. 442. Eutecnii paraphr. Oppian. 
lxeut. pag. 8- Geopmiic. XIII, 16 et 
XIV, 26, ubi iam Nicias hofce au¬ 
ctores excitavit. Conr. Gefnerus kifi. 
anim. III p. 752 ex Oppiani. libro, 
qui, ni fallor, nondum editus eft, 
haec verba protulit: Cadaverum fae¬ 
tore gaudent , et tantopere averfantur 
unguenta, ut ne armenta quidem mor¬ 
tua, quorum carnes-unguento illitae 
fuerint , attingant. Euftath. in He- 
xaein. p. 27: (poco) d& tov yvx» rdi 
podivtx. fiivpx xpiciS&VTci xTtoSvijcrx&iv. 

Necari cantharos feu fcarabaeos 
rofarum odore, confirmant Clemens 
Alex. Aelianus , Theophraflus et 
Geoponici locis iam laudatis, item- 
que Anatolius de antip. et fyuip. pv 
30I. in Fabricii bibi. Gr. 4. y.xvSx- 
poi Svr/ououtu /uvpcp ^pio^ivr&Q. Sex¬ 
tus Empir. pyrrkon. kypotyp. I, 14, 


55 p. 16. Euftath. in Hexacm. p 31; 
61 de xxvSxpoi eoiv podivu ^piffSfdkuv , 
suSug xitoSvrjOxovcnv. Plin. XI, 53 : 
Vultures unguento qui fugantur, alios 
appetunt odores ; fcarabaei rofam. 
Ad hunc locum Con. Gefnerus kifi. 
avium p. 752 ita: “Hunc locum a 
„!ibrariis corruptum apparet. Her- 
,,molaus legit: fcarabaei rofa , fcili- 
,,cet fugantur. Rofam interpretor 
,,unguentum rofaceum; videtur au¬ 
ctem pddov In fingulari nuinero , 
,,ut rofa apud Celfum , pro rhodino 
,,accipi , non item in plurali , etli 
,,quidain feribant vultures . interire 
„T7j ocsfiiy twv podwv, ut in Geoponi- 
,,cis Ariliot. et Theophraflus: 01 xxv- 
,,$xpoi viro toSv podoov uvxipovvTcy.'* 
Hactenus Gefnerus, cuius fententia 
confirmatur verbis Clementis Alexan¬ 
drini : c n yZitsa xcij xxvSxpcu podlvcp 
%pi<s$£vT&<;. pivpcp tsX&vtxv XdyovTcq. 
Sed fabula ipfa ficta et commentitia 
eft. Namque multi funt fcarabaei , 
qui roiis gaudent, ex. gr. Scarabaeus 
auratus, Scar. fafeiatus, Attelabus 
apiarius, Meloe veiicatorius, qui eft 
Cantharis officinarum.' Conf. Ioh.‘ 
Hermanni, profefToris Argentoraten- 
fis, quem honoris caufla nomino, 
diff. de rofa , Argentorati 1762 
pag- 23 . 


Cap. 

K ttj sv Hiy.sAlcc $e <pccat y&j 
h \rocKloc Tovs yocKeoorcts Sctvcc- 
ci/aov s%?tv ro cirjypict , x&j eu% 


CLX. 

Et in Sicilia et in Italia, aiunt 
felium morfum lethalem, - nec ut 
apud nos et levem et imbecillem 5 


et 


Cap. CLX. DE STELLIONVM MORSV. 329 

ftWff rcvs 7icc,% rif/iv , dcrSeves et mufcarum genus, quod morfu 
y&j pahctYov elvcq <5? Kgq fxvcov necet, ad quae devolant. 

ysvos r c(pi77rcz/uevov, o cTixv 
CC7lcSvt](TYeiV 7fQldi. 

Natalis de Cqmitibvs. 

Mujlelas in Sicilia et in Italia ferunt morfum habere letife¬ 
rum; at non ficuti nojlrates debilem et mollem ac remiffum. Quibus 
accedit et illud , quod genus regeritur mufcarum advolantium , quae 
ubi momorderint interitum pariant. 

TtOl&i ] C. infui. TTOlctv. S Y L S. 
felium ] ftellionum. 

mulcaram genus ] et murium genus volucre, quod morfu necet. N i C. 


TxXednjg et uffuukxfurTjg idem 
animal denotant, nimirum ftellionern, 
quod probatum iam eft cap. 12 et 67. 
Huius morfus letales in quibusdam 
Italiae locis elTe , nofter etiam tradit 
hift. anim. VIII cap. 33 p. 987 : 
r?7s 6' I Tccktug £v ri7i to-itoic , xcij rd 
tuv claxxkccBxruh' Syy/iLXToc fsoLVv.aip.x 
i<i. Sed diftentit Plinius VIII, 31 
p. 4571 eosdem (ftellior.es dicens) 
mortiferi in Graecia morfus , innoxios 
ejfe in Sicilia. Nicander in tkeriac. 
v. 483 commemorat venenatos ftel- 
liones Thracicos. Neque negari 


poteft, efte in hoc genere, quibus 
venenum a natura inditum lit, etli 
de venenatis Italiae ftellionibus mihi 
nondum quidquam innotuerit. Mvui / 
ydvog etptirrd^evov conieftura non 
affequor. Plinius quidem VIII, 58 
p. 48} muribus araneis in Italia ve¬ 
nenatum efte morfum perhibet, fed 
hoc animalculum vocatur Graecis 
/xvoyxX 57 feu /xvyxXv. Interpres qui¬ 
dem nobis hic feles fecit et mufcas, 
yockeug legens et [tviwv , ut fupra 
cap. 37. 


Tt 


Cap. 


330 


Cap. CLXI. de serpentibvs. 

Cap. CLXI. 


Ev ry Me<TC7rorctfJi!<% rris 
Zvqlxc (pari Hjfj ev I sqcvvri c(p'i- 
hd riva ylyveaSuj , a rovs ey- 
%ooflcvc ov SocKvei , rovs }fsvovs 
v&j dchnei a(pofya. Ile^l <5e 
tov E vCpqdrtiv ngy rsAslooc par) 
rovro ylyver&oy. noKkovs ydq 
(patverSoy mfi rd %s'iXy) tov 
norapov , x&f havsovras l(fl 
exarena' oo^e rrjs' $s'i\y\s svrav- 
Sa Ssooqovpsvcvc, dpa ry npsqa 
S7t) Sarsqcv psqovs (paiverSoy , 
Hgj rovc avare avopevovs roov psv 
Evqoov , fxyj SccKvetv , roov <je EA- 
hijvoov prj U7te%e<T$oi{. 


In Mefopotamia Syriae, et in 
Iflrunte , aiunt ferpentes quos¬ 
dam exiguos uafci, qui indigenas 
non laedant, advenas vero vehe¬ 
menter infeflent. Circa vero Eu¬ 
phratem fluvium maxime id acci- 
dere inquiunt, ubi plurimi circa 
fluminis litora confpiciuntur, qui 
in partem utramque devolvi fo- 
lent, ut cum vefpere citerius litus 
occupent, illucefcente luce ultra 
flumen videantur, ac Syros qui¬ 
dem non laedunt, fed Graecis 
minime parcunt. 


Natalis de Comitibvs. 

In Mefopotamia Syriae regione , et in Ijlronte exigui quidam 
ferpentes nafcuntur, qui indigenas non mordent , at in externos 
magnopere faeviunt. Affirmant ijlud ipfum circa Euphratem prae- 
fertim evenire; nam cum multi ferpentes iuxta ripas fluminis confpi - 
dantur , et in utramque partem fluvii tranfeant , ubi extiterit , in 
altera tantum fluminis ripa apparent , ibi Syros dormientes non mor¬ 
dent , Graecis minime parcunt. 


iv \zpovutl'} De loco hoc vehementer ambigitur, quia alibi non occurrit. 
Plinius VIII, 59 eadem de Tyrinthe prodit. Sed et ibi codices fcripti habent in Myrin- 

the. 


Cap. CLXL de serpentibvs. 


33i 


the. Karduinus mavult in Minthe , qui eft PelopoaneG mons. Salmafius ad Solinum 
p- 325 legit, in Myunthe. Holftenius ad Stephanum p. 324. Plinio duce hic emendat 
iv TtpvvSft.. Nic. 

SixvdovrxgJ L. et C. dtvevovTxg, itidemque interpres: qui in partem utram* 
que devolvi folent. Minus apte. S Y L E. 

dtxviovTug ] Ergo aquatiles angues funt. Nam itxvdovGi dtp' duolrepx , 
itt utrantque partem tranfnatant. Perperam interpretes devolvi vertunt. F &&ixvdsiv vel 
iixvetv eft transfretare , transnatare. Hefychius: vziv, vrj^&G^tcy. Inde Latinum 
nare. Ut xaA.eiV, calare, otlksTv , pilare. Serpentes et angues manifefto diftinxit Pli¬ 
nius, ut angues aquarum fint, ferpentes terrarum. S ALMAS, ad Solin. p. 325. 


vero Euphratem] Circa Euphratem 
devolvi ] tranare. 

Syros quidem ] dormientes. N1 C. 


De MeffOTrorx/xU ryg Hvplocg vid. 
Cellarii geogr. II p. 708* Rem ip- 
fam etiam alii prodiderunt. Plinius 
iib. VIII, 59 p. 485: latti quaedam 
animalia indigenis innoxia , advenas 
interimunt ; Jicut ferpentes parvi in 
Tirynthe , quos terra nafci proditur. 
Item in Syria angues , circa Euphra¬ 
tis maxime ripas , dormientes Syros 
non attingunt; aut etiamji calcati mo¬ 
mordere , non fentiuntur maleficia ; 
aliis cuiuscunque gentis infiefli , avide 
et cum cruciatu exanimantes , quam 
oh rem et Syri non necant eos. Ae¬ 
lianus hifi. anim. IX, 29 : Ad primos 
ortus huius fluminis (Euphratis) 
quaedam ferpentes (jivlg opeig) , ho¬ 
minibus externis , non item indigenis , 
inimicijjimae ; atque ufque eo infcftae , 
ut eos advenientes morte muWent. 
Apollonius Dyfc. kift. comm. cap. 13: 
Tlepl BxfivXuvot dc, dtx/Sxvn rdv Ey- 


vero. 


Ppxrvjv oroTocpov , dpldix ytyvzrcy* 
ucy tovc p.\v gdvovg, rvitrei' rovg 6' 
dvToirlovg , dvn olSiuet. Apud Baby¬ 
lonem , Euphrate traietto , exigui di¬ 
cuntur ejfe angues , qui peregrinos fe¬ 
riant , ab incolis abftineant. Alexand. 
ab Alex. dier. getiial. 2 cap. 17: in 
Syria angues ne lacejfltos quidem Sy¬ 
ros attingere , in peregrinos autem , 
iftu perniciali iras acuere. Caufla hu¬ 
ius rei, modo in cauflam inquirere 
liceat rei, quae ipfa non fatis proba¬ 
ta videatur, in eo fortafle eft, quod 
indigenae animalia noxia penitius 
norunt, eaque accuratius evitare 
fciunt , quam advenae. At lon¬ 
gius a vero abefle videtur, quod 
iidem fubiungunt, nimirum in Lat¬ 
mo , Cariae monte , a fcorpionibus 
non laedi hofpites, indigenas interi¬ 
mi. Conf. Antig. Car, c. 18. 


Tt 3 


Cap, 



332 


Cap. CLXII. de 

Cap. 

Ev ©ecro-ccXlcc (pcccr) tov iegov 
KCtXov /A£VOV o(piV 7T0CVT06S CC7toXXv- '' 
stv , ov fAovov Idv $ock%, ccXXoc 

Jigtf SDCV SiyiJ. d'0 7\0^f 0TC6V (pXV^j , 

H&j t vjv (pMvqv ccKcvaooai (( poclve - 
rctf d's U7rcivlws '), (pevyovcri y&f 
oi ctpsis vgjf oi e%sis , y&j T xX- 
Xa ordvTX Sr^lct. tm <5? fjieytSsi 
ovy e^i fjctyocs , dxxd /utrgics. 
Ev T 'JjvM $£ 7icrs (pocdv dvT% 
t\i srcXei yoctx QsttccXiocv dvoci- 
gsSyjvuj v7ro yvvociY.cs' yevhSoq 
$e tov Sdvccrcv rciov^s’ ywcciYoc 
yvyXov ygdxjvocTocv , ngo/ rcc (pccg- 

fJLCCYOC $s't(7XV , ha^VOif hs TOV 
KViiXOV, CCVTijv X&1 TOV VIOV , s]TX 
(AlfJlslo-S-OCj Tijv (pOOVtJV tov Srjgtov' 
TC $£ CCVTC6$£iV , >{gcj 7S^O(sdvXj. 
pcfiovTos de YXTxdxftelv ryjv yv- 

^ N 3 t ' 

vccmoc, y&i syyvre^oo 7rqoGicvro£, 
jaxXXov , d~s fArj dvvxc-^xf v^x- 

Tslv TOV V71VOV. TOV d’ VIOV 7SOC- 

qoiKccSripevov eyelgetv, tv7IT0VTX, 


SERPENTE SACRO, 

CLXII. 

In Theflalia ferunt, facrum 
ferpentem, non folum morfu , 
fed etiam conta&u reliquos om¬ 
nes perdere. Quocirca cum ap¬ 
paret , aut vox tantum auditur 
( quod raro contingit ) ferpentes 
ac viperae, tum reliquae etiam 
ferae omnes diflugiunt. Mag¬ 
nitudine efl non perinde vafia, 
fed moderata. Aiunt, in Teno 
urbe ipfum a muliere e medio 
fublatum in hunc modum: pri¬ 
mum circulum defcripfit femina, 
quem incantationibus habitis una 
cum filio ingrefia , ac vocem 
befliae imitata efl 5 qua recinen¬ 
te accedenteque , obdormifcere 
coepit, magisque iam appro¬ 
pinquante, fomno abfiinere non 
potuit. Quocirca filius matrem 
pulfavit, (ita praecipiente ipfa) 
minatus, fi obdormiret, utrique 
certum imminere interitum, ve¬ 


rum 


Cap. CLXII. de serpente sacro. 333 

KsXevcvcrrjff Ikslvrjs , rffj A lysiv rum fi perimeret , ac befiiara 
ori Iccv ph. x,oL&v7TVQorq, ccrsoXei- abducere poflet, falvos fore. Ita» 
ra\ xfff uvrrj r[oij Uslvos' ictv de que circulum iugreflus ferpens 
fiocanrcq xffj 7tqG<jctycty>]T&/ ro fiatim exanimatus efi. 

&rqlcv, aoo&ffovToq, ds de Tiqor- 
Zj\Dev 0 o(pts iis rov kvv.Xov, .Au- 
cr^v evSvs ysvicrS-cij courov, 

Natalis de Comitibvs. 

Serpentem faerum vocatum in Theffalia omnes interimere aiunt , 
neque folum fi momorderit , verum etiam fi attigerit. Idcirco ubi, 
vffus ejl , vocemque eius audiverunt , (apparet autem perraro) etfer- 
p entes et viperae diffugiunt , et alia omnia venenata animalia . 
Magnitudine non eft magnus , fed mediocris , quem in Teno aliquan¬ 
do Theffaliae civitate interfectum effe dicunt a quadam muliere , quae 
caedes ita per adi a eft. Mulier circulum in terra defcripfit , veneficiis¬ 
que ibi depofitis ipfa una cum filio ingreffa efi circulum; mox fer p en¬ 
tis eius vocem imitanti fer p ens refpondit et acceffit ad eam. Cum ve¬ 
ro ferpens fibllaret , mulier fere confopita efi; eo que propius diam ac¬ 
cedente , multo magis, ita ut fomnum vincere non poffet. Filius affi- 
dens et per adiens illam excitabat , quod ita fuerat ab ea inftruBus, 
ac d eebat: quod fi dormierit erunt ambo ex ea re morituri , fin au¬ 
tem vim intulerit ferpenti , ipfumque adduxerit et devicerit , ambo pa¬ 
riter fervabuntur. Ubi vero ferpens in circulum pervenit , continuo 
obdt 


334 


Capvt CLXIL 


ttury ry irdXei ] dvTrj agnofcir etiam interpres: in Teni urbe ipfa. Sed ve¬ 
rius fortaffe ccUTOV , fcilicet rov ispdv o(piv. Sylb. Cod. Vindob. Ev T rjvia St 
tyxd tTOTS dvry ttoA ei. Ibidem pro roiovSe, quod mox fequitur, eft Thqutov. 

kvGiv ku%vg yev£a3fiXj at/roy] Cod. Vindob. oti/QV pro At /fflV, et vocabulo 
ultimo dvrov. 

X&ysiv ori sxv ] Xiyeiv pofitum pro participio Xeyovffijf, S y l b. 

non perinde vafta] non vafia. 

Aiunt, in Teno] Teni aiunt in Thejfuliae urbe — 


quem incantationibus] et pharmaca i\ 

\ 

obdormifcere coepit] coepit femina 

fonno —- 

fi perimeret ] fi vinceret et 


Haec quae legimus de ferpente 
facro di£lo magae Theflalae carmini¬ 
bus exanimato , praebent exemplum 
incantationis, cuius veftigia e vetu- 
ftiftimis libris iam collegit Bochartus 
hieroz. 2 p. 384. Conferenda funt 
etiam quae viri docti annotarunt ad 
Pfalm. LX, 5, 6. Theflalia rerum 
magicarum ufu ubique celebris eft, 
ut inter audtores conftat, et probavit 
Barthius ad Stat. 2 Theb. p. 259, 
qui anus eius gentis vulgo quoque 
incantatrices fuifle, docet ibidem ad 
lib. 2 p. 710. Quam ob cauftam 
Plinius XXX, 1 p. 523 veneficas fa- 
gasque vocat Thejfalas matres , nec 
raro Tkeffalia et Theffalis pro maga 
accipitur; e. c. Lucan. VI, 451. 
Conf. Beroaldus ad Apulej. meta- 
viorpk. lib. 2 p. 17I. Tenus urbs 
Theftaliae a geographis omifla eft , 
neque nomen mendi fufpicione caret. 


eo pofuit: tum in illum una cum — 
magisque iam appropinquante ifia, haec 


befiiam , falvos fore. N I C. 


Eft vero Tenos etiam infulae nomen, 
quae aluit ferpentes terribiles, ut 
ait Ariftophanis fcholiaftes in Plutum , 
quam ab cauftam etiam Ophiufa et 
Hydrufla olim ditta. Vid. Bocharti 
Pkaleg. I pag. 443. Sed de hac Cy¬ 
cladum infula hoc loco non eft co¬ 
gitandum. 

Sicut omnibus fabulis aliquid ve¬ 
ri faltem inefte folet, ita nec ferpen- 
tium incantationes omni ratione de- 
ftitui exiftimo. Mea quidem fenten- 
tia primi incantatores ufi funt iis re¬ 
bus , quas ferpentibus noxias efie 
cognoverant, quaeque eos vel fugant 
vel obftupefaciunt vel necant. Hu¬ 
ius generis fuerunt fine dubio (pdp- 
/xxkx, quae adhibuifte hic legitur 
maga Theftala. Pertinet huc etiam 
quod legitur in Luciani Pkilopfeude 
de Chaldaeo, qui, ut ferpentes evo¬ 
caret, 


DE SERPENTE SACRO. 


33? 


caret, in agrum mane veniens, fa- 
cra feptem nomina ex vetufto libro 
legit, Seiui nctj cloedi nxTxyvlaxg tou 
tottov , 7 tspteX^uv itg rpk i fulphure 
ac face hifirato loco in orbem ter 
obambulans. Suffocari vero cuncta 
animalia acido fulphuris volatili , 
pervulgatum eft. Eandem ob caus¬ 
iam gagates quoque dicitur fugare 
ferpentes, iptrerx; Orpheus de lapid. 
12 p. 330. Conf. fupra cap. 125. 
Ut gemina dracontia e draconis vi¬ 
ventis cerebris excidi pollet, obiicie- 
bantur belluae fomnifera medicamen¬ 
ta, feu gramina medicata ad incitan¬ 
dum foporem; ita fomno obfopito 
e capite exfecabatur lapis. Plin. 37 
cap. 10 p. 790. Salinus cap. 30 p. 41 
et Philoftratus in vita Apol. lib. 3 
cap. 8 p. 100, qui quidem nihil de 
pharmacis, led eorum loco de in¬ 
cantationibus loquitur: ttoXXcc rijg 
diroppr/rov uoiplxg i-rt xvrov xSovatv, 
ctg xysTocf re, neq tov xvyfvx viro- 
/ 3 x\wv t yjg %etxg , irtKx^evSei rotg 
ypxptfixGi- Multis magicis eum in¬ 
cantant , quibus demulcetur , cervicem¬ 
que caverna exerens litteris indormit. 
Ergo erant hae incantationes, de 
quibus Philoftratus loquitur , fomni¬ 
fera medicamenta a Plinio dicta. 
Atque haec etiam Pfyllorum fuit ars, 
quam recte declaravit Voflius de ori¬ 
gine idololatriae lib. 4 p. 1519: u Ni- 
„hil aeque verilimile eft, ac illud, 
,,Pfyllos, quoniam inter ferpentes 
,,degerent a primis incunabulis, qua- 
,,li cum lacte a matribus, quo tutio¬ 
res edent, remedia quaedam non 
„adeo vulgaria efle edoctos; neque 
,,ifta alienigenis aperuiffe, partim 
„ne minus iis edent admirationi , 
,,partim etiam ne minus ex illis ca¬ 
rperent lucri. Ac credibile ed, nec 
„alibi remedia fuide tam praefentia, 


„quia ubi locorum abundarent fer¬ 
ientes , iisdem praecipue remedia 
,,venenis Deus produxit.” HnStenus 
Voflius. Atque etiam qui noftra ae¬ 
tate in Arabia, America et Indiis 
ferpentes tra£lant et incantant, di¬ 
cuntur uti herba e genere Arijlolo- 
chiae , id quod et Forfcal et Iacquin 
prodiderunt. Conf. Linnei amoenit. 
acad. VI p. 216 et Syflema nat. I 
p. 348. Huc pertinere etiam credo 
lignum ferpentis, de quo verba geo- 
graphi Nubienfis attulit Bochartus 
1 . c. pag. 387* Horum pharmaco¬ 
rum vapor fuide videtur illud, quod 
magae Thedalae fomnum attulide 
hic^legitur fere letiferum, quem ut 
averteret, filius aderat. Maga fer- 
pentem evocatura fonum eius aut 
vocem imitata eft, qua arte et aves 
et feras advocare ac decipere folent 
venatores. Incantationi obluctari cre¬ 
debatur ferpens , cum recanebat. 
Eft vero recanere , xVTxfieiv , vel re¬ 
cantare , fi mavis, contrario fibilo 
incantationem repellere et retorque¬ 
re. Serpens recanens credebatur 
creare periculum mago. Sic cunq 
Thedalae veneficae facer ferpens oc¬ 
cineret, parum abfuit, quin in fopo¬ 
rem letiferum illa dilaberetur. Hoc 
lumen adert verbis Plinii XXVIII, 
2 p. 446: non pauci etiam ferpentes 
ipfas recanere ; et hunc unum illis, ejfe 
intellebtum , caet. Conf. Turnebi ad- 
verfar. lib. 23 cap. II p. m. 469- 

Serpens vocatur cognomine facer, 
quoniam immanis et horribilis erat, 
nec facile violari poterat. Ita Vugi- 
lio Aen. XI, 721 accipiter dicitur 
facer ales. Conf. Stephani thef Ung, 
lat v. Sacer, et Munckerus ad mytho- 
graphos latinos p. 847- 


\ s A<rj 


Capvt CLXIII. 




336 

I s&ov oti tfoXXot twv TtoiXouuv dv- 
nypxtpuiv kvpicrzsTCij iv oig cvu insl- 
V7] bdlV 7j clpxv TOV TTepl TWV SfOlV- 
p-xaUcy dHovvfixTttV ijv , 

«AA.’ ccvtTj. 

Interprete I 0. N 


Cap. 

A eyerotj 7 te%\ rd Tvocvct v$oog 
uvaf OgvJcv A ds * As dvro da- 
@c6/ax7ov , cvv 7 rqyri dvctd"dorotj 
TTotvv \pv%fd. 7Tcc<pAcc£ei <$£ da- 
71 e% ci AeQrjTes. rovto evocas 
ptev 'rj$u re ngjf ;X?fi ov, Itciqqy.ois 
Se 7 :u$d TTcootg -q SIky]. d7tcay.r,7r- 
rei ydq 7{gdj sis o(p^xApt.ovs ygq 
hs 'xiiqc&s ycdf eis 7ioSxs. ccAla- 
KovTodj re vSeqcis (procus * 
Hgy ovSe 7 rqca&ev csVsAS^Tv Svvoc- 
T ov, «AA’ dvrcdt e^ovrotf , yqpdj 
cA oQvgOVTCtJ 7S.QQS rd vdo&n , C[AO- 

«. ^ As/ 

A oypVVTSS CC STftOPgKYICrCW' 


Plerique veteres codices , quibus 
ufus eft olim Hernicus Stephanus 
cum hunc libellum ederet , -principium 
fuvra pojitum non agnofcunt ; fed 
eius loco habent quae fequuntur. 

colao Niclas. 



Prope Tyana aqua Iovi Hor- 
cio facra effe dicitur, quam As- 
bamaeam vocant, fonte valde fri¬ 
gido fcaturiens. Ebullit vero in- 
flar lebetum. Sande jurantibus 
haec fuavis e A et propitia; periuri 
vero poenas dant e vefligio. Ocu¬ 
los enim et manus et pedes inva¬ 
dit. Aqua intercute et tabe cor¬ 
ripiuntur. Neque difcedere ante 
poliunt, fed ibi tenentur, lamen- 
tanturque ad aquam, periuria con- 
fitentes. 


OpTUOil 



DE Io VE HoRCIO. 


337 


oputov A log ] Talis quaepiam requiri videtur le&io : vStap elvcq opuloo 
Aiog' 61 di uotkovtsiv dvxov dxCpothociov' ov ttv\yi\ dvx$i$oxoq. Sylb. Cod. Viud. 
Aiog , v.diXovtn di dvxo dxfia.aaUov , ov TTTjyij *— 

o'< KifirjX&g ] ibidem oi deeft, tum hab. TTxpxTToixg. 

drteXSetv $vvxxov~[ concinnius d.irsX^stv ovvxvxctj. Sylb. 

Asys xctj Ttsp\ Xx T vxyx] Bene fa£Lun, quod haec narratio in vita Apollonii 
Tynnen fis Iib. I cap. 6 apud Philoftratum inventa eft , cum fumina falute utriusque 
exemplaris , nam editorum nullus hoc obfervavit. N I C. 

OpyJov Alog~\ Sic refte hic legitur, et obfecundare amico fuo (Fabricio, m 
fallor), hoc etiam apud Philoftratum praecipienti, Olearius debebat, ubi nunc male 
vSwp opKlov Aiog legitur. Qpxlov A tog ftatua apud Paufaniam ftat V, 24 p- 44L 
De eo, qui de iureiuraudo fcripferuut, conferantur, velut Regnerus de BaiTeu pag. 23 feq. 
et alii, nam vindex eft iurisiurandi, N1 C.- 

de dvxo daftxpixTov ] Legendum eft : uxXovXi de dvxo Axfilx.uxtov. 
Primum verbum ex Philoftrato additum eft. Stephanus ut invenerat: A log * de dvxo 
dfffixpcxHov. Acutiffime hic couiecit incomparabilis Sylburgius. Sed mox quae de 
aqua valent unice, ad Iovem trahens, dvxov ponendo, a fcopo aberravit. Nam licet 
fe Ammiani Marcellini au&oritate tueri poflet, qui lib. 23, 6 p. 401. Gron. de fonte 
lioftro haec prodit: Apud Asbamaei quoque lovis templum in Cappadocia, ubi ampliffimus 
ille Pbilofiophus Apollonius traditur natus prope oppidum Tyana, fiagno effluens fons cerni¬ 
tur , qui magnitudine aquarum inflatus fefeque reforbens, nunquam extra margines intumes¬ 
cit ; templum tamen unde lupiter fic diftus eft, ab fonte nomen habet. Refte igitur non 
apud Philoftratum modo, fed etiam hic dvxo legitur, quam fcripturam Suidas quoque 
probat : Aiyfix^xHov , viup OVXOO HxXovpiSVOV. In originationem nominis Eochar- 
tus Can. I cap. 28 p- 59 ° inquirit. Quod cum Sylburgius in AcipxXlxIov mutat, 
labitur aperte. Similem fontem fupra jam cap. 53 vidimus. Similem Phiioftratus vita 
Apoll. III, 14 p. I03 oftendit. N1 c. 

OV 'XTjyrj'} Sic Sylburgius iam emendavit certiflTme, et fic in Philoftrato legitur. 
Utrumque locum, quod nunc demum video, Mauffacus in Differt, erit, de Harpocrat. 
p. 400. Blanc. lam contulit , et noftrum ex illo fanavit. Sed perperam ov pro ou 
|bi excuderunt. N I C. 

dtcoxnrjitxcij yotp]] Vid. Olearius ad Philoftratum p. f. NiC» 

^’t!ld'pv.y\xxv 3 Cod. yindob. aTtiopttiffxv, 

Uu 


Tyana, 


Cap. CLXIV. de olea sacra. 


338 

Tyana, orum, vel Tyana, ae, 
ut Hierofolyma, et alia eiusdem fa¬ 
rinae. Per T et per Th fcribitur. 
Fuit urbs media inter Ciliciam et 
Cappadociam lubiacens Tauro iuxta 
Cilicias portas. Protulit Apollonium 


Tyanaeum philofophum. idem 

morbus, qui faepius (pSlaig dicitur, 
quod comprobatur auctoritate Hip¬ 
pocratis VII aphorifm. 78 edit. Riege- 
vi II p. 474- 


Cap. CLXIV. 


(pc&at rov ieqcv r^s 
shcclocs cv iv fjuoi 

/3a ccstjo-oif, ttA elovoc yevhSoq, 

To6%v de etv 7 rcch. 1 v crusehheoSocf. 


Athenis dicunt facrum oleae 
ramum uno die germinare et cres¬ 
cere, mox vero etiam rurfus de- 
crefcere. 


Tyjg kXuiug ftuXXov ] Quae facra olea Athenis fuerit fcholia aci Ariftoph. 
Nub. v. 1001. docent: ut Ispccj kXxiccj Tijg A^vjvug iv ry AupoitoXet M optccj itix- 
kovvro. Et Euftathius ad Od. u p. 1383 ( 9 > 3 Baf. ) EAeyov 01 ASyvutot — ds'/jv 
kXxixv , rrjv af Aftyvwv. tictj /xotXtzx rrjv i% ccy.poToXeccg , rrjv nxj lepuv. 
Fuerunt autem duobus in arce locis oleae, de quibus Meurf. Cecrop. c. 33 p. 63 agit, 
ubi et plura earum nomina invenies. NI C. 


Oleae Minervae facrae, quae in 
arce erant, vocabantur et M opictj et 
Asctl et YloiyKv(pot. Hefychius: A?y 
kXxlu, vj iv dripoiroXet , rj nxXov[aivrj 
Wxytivfyog , 6tu u/auXoTyru. Olea 
A <siji quae in arte , et 7rocy KvCpog di¬ 


citur , quod non multum a terra affur- 
gat. Nefcio an varietas oleae hu¬ 
milis, quae in Cupani H. C. p. 155 
Mijiltnerif oliva nana dicitur, huic 
fabulae originem dederit. 



Cap. 


339 


Cap. CLXV. de 
Cap. 

T VV h A) ; TV% KgCtrqgtoV MVCig- 
svroov ncy dvoc rrjv yvjv (peqo- 
[xevuv ev&ct x&j sv&ci , xsi/aoo^ov 
omy\v , to ruv evcrefioov yhos iri- 
fjiy](76 to ficcifxoviov. 7reg(X,ocra?s.ri(p- 
Shtcav yocg v7to t ov gsvficcrcff , 
hoi to /3cc~cc£eiv ysgovTtzz Iti\ 
Toov KjjLoov yaiis x^tj aoo^siv, ttA> 7 - 
clov clvToov ysvo/Jisvov ro rcv ttu- 
gos §£v/uci i^srxla-B-ri, TrccgtTge-^e 
Ts rov (phoyijiov , ro fjih evScc , 
To de ev&ci' xgj £Ty\Q'i/\tsv os/3a«- 
@e7s olfAoc Tols yovsvcri Tovs vsct- 

YldKCUS', 

Tav iv Atrvy ] 
percenfet etiam Paulanias in Phoc. 344, 40. 

TO TWV £V!T&J3mV y&VOQ~\ 
nuit. Paufan. io, 28 p. 867: 

Strabo lib. 6 p. 412. Ahn. 

Anapias feu Anapis. 
ibi Cafaubonus et Salmaf ad Solin. p. 78. 
ut fepulcri locus nominaretur campus piorum. 
Pii , fratrum horum 
p. 120 . 

N I C. 


CAMPO PIORVM. 

CLXV. 

Aetnae crateribus ruptis, ter¬ 
ramque velut torrens hinc illinc 
inundantibus, numen piorum ge¬ 
nus honoravit. Deprehenfis enim 
a flumine, qui Tenes humeris Tuis 
parentes portarent, eos fervaturi, 
igneum flumen illos iam iain op- 
preflurum ita fciflum efl, ut ignis 
huc atque illuc diverteret, iuvenes- 
quc una cum parentibus, falvos 
praeflaret. 


Narrationem de Aetnaei rivi erga pios fratres reverentia , 
S YLB. 

EvtTS/ 5 £?g Catanaei fratres hos honoris caufla dixe- 
h KocTolvy roi£ xcckovflivoig Ev<7e/3e<nv. Idem 
affirmat, ubi et nomina illorum extant Amphinomus et 
Alii tamen qui rem enarrant eandem, in nominibus variant. Vid. 

Horum memoriam ita pojieritas munerata efl, 
Haec Solinus cap. 5. Sunt igitur Eu<7£/3s~£, 
cognomina. Ut Antoninus Pius. Plura de his Cluver. Sic. antiq , 
Conf. Io. Chr. Wernsdorf. Excurf. VI et VII ad poct. Lat. minor. T• IV. 



Excerpta haec funt ex Ariftote- Val. I p. 864, ubi eadem iisdem ver- 

iis libro de mundo cap. 6. edit, Du- bis leguntur. Haec tamen paululum 

Uu 2 difcre- 


340 


Cap. CLXVI. de Phidiae fravde. 


difcrepant: xXvjctiov yxp dvrcSv yavo- 

fX&VOQ 6 TOU 7 Tvpog 7 TOTUplOO a£sG%l'(j- 

ffi/, 7T xpirpe-tye re, to fiv , evffix’ 
ro ivStu. caet. Praeter auctores, 
quos iam excitavit doctiffiinus Nicias, 
liceat quoque advocare reliquos, qui 
eandem hiflorinm tradiderunt. Va- 
ler. Max. lib. 5 cap. 4 extr. 4. Si¬ 
lius Ital. lib. 14. Claudian. epigr. 
25. Philoftrat. vita Apollon. lib. 5 
cap. 17 p. 201. Cornelius Severus 
in Aetna , cuius verba protulit Clu- 
ver. in Sicil. Martial. epigr. VII, 24. 
Seneca de benefic. lib. 3 cap. 17 pag. 
306 et lib. 6. Aufonius in Catinae 
et Syracufarum laude edit. Tollii p. 
249. Hyginus in fabulis cap. 254 
ed. v. Stav. p. 363. Apuleius in li¬ 
bro de mundo verfus finem,, qui e 
Graeco Ariftotelis translatus eft:. 
Stobaeus edit. Tigur. 1543. fol. p. 
415. Ibi adfcriptum eft Aeliani no¬ 
men, culpa haud dubie librariorum, 
nam in variis hifloriis hodie delide- 
rantur, Conf. edit, lac. Perizonii. 


Cap. 

A eysrotf rov dyooA\ji.ooro7toiov 
<$>ei$lc6v v.ooroccncevd^ovroo Trjv iv 
dvfo 7 toKsi A Srjvciv, * iv pisacrp- 
n rcovrps rps dentl^os rc ioovrov 

7[%OVM7tOV SVrVTTOOCTOia^OCj , xgtj 

ew^pecq roo dycoXjuoiri $100 rivos 
dtpoovovs fipptiovqylois , w$e sj* 
dvci.yy.ps , ei ns QcvKoiro dvro 
Tfegiooiqeiv, ro av/u7totv diyothfAoo 
Auf iv re rvy%e7v. 


Lugduni 170T. 8 p. 974 » Quo 
„tempore id facium, inquit Cluverus 
,,p. 122, incertum eft’, nili quod an- 
,,te Alexandri Magni aetatem facium, 
,,ex oratione perfpiciatur Lycurgi , 
,,quam hic circa dicti regis aetatem 
,,Athenis contra Leocratem habuit. 
„?n hac tamen ille non duos facit 
,,fratres, parentem ac matrem fuftol- 
,,lentes, led unum dumtaxat, qui 
,,patrem igni eripuerit. Verum enim 
„vero Lycurgi hic fides potior efte 
,,minime debet; quando nec nomen 
,,urbis, apud quam id facium, fcivit, 
,,atque id uq p-vScotidsepoy ti, id elt, 
,,pro re fabulofa habuit.’’ Hactenus 
Cluverus. Secundum Hyginum eo 
tempore factum eft, quo Aetna mons 
primum ardere coepit. Stobaeus qui¬ 
dem tempus ita defignat; 7 rpcoTTj r.ctij 
oySorjKOsy OXvpxixdt (pctcl Tr t v Ait - 
VTjv pvijvotj, ore — caet. OBogeJima 
prima Olympiade. De rivis Aetnaeis 
difputavimus iam cap. 38. 


CLXVI. 

Phidiam fiatuarium narrant, 
cum in arce Minervam faceret, 
in medio eius fcuto fuam effigiem 
infculpfiffie, illamque occulto ar¬ 
tificio cum fiatua ita coniunxiffie, 
ut fi quis eam. vellet inde eximere, 
fieri hoc nequiret, quin tota fla- 
tua foluta defirueretur. 

Hic 


Cap. CLXVir. de Bityis statva 


34i 


Hic locus e libro de mundo cap. 6 p. 863 * E. Du - Vall. huc translatus eft, ubi 
KxTouTxevxfouevov legitur pro xxrxvusvxfovrx , et iv (liay ry rxvryg x<nrl6i 
pro iv fJLzaoTyri rxvtyg Tyg uGttISqq. Sic Praxitelem fuam amicam pro Venere 
finxiffe; et pro eadem Phrynes meretricis formam pi&ores expreffiffe; in Mercuriis vero 
Alcibiadem a lapicidis effe effictum, Clem. Alex, cohort. ad gent. p. 47 non fine irrifione 
narrat. Amafias funs pingere aut fculpere pro Diva Maria Itali dicuntur. Nic. 


Fraudis huius plures mentionem 
fecere. Non fuam illum modo, fed 
Periclis quoque effigiem inclufide , 
in huius vita auctor eft Plutarchus, 
quo cum confentit Dio Chryfottomus 
orat. 12 . Cic. lib. I Tufcul. quaeft. 
Phidias fui Jimilem fpeciem inclufit in 
clypeo Minervae , cum inferihere non 
liceret. Arnobius adverfus gentes 
lib. 6 p. 198 . Verba ex Aridotelis 
libro de mundo , unde noder fua 
haufit, dc latine reddidit Apuleius 
edit. Elmhord. p. 72: Pkidiam illum, 
quem fiblorem probum fuijfe trudit 


memoria , vidi ipfe in clypeo Miner¬ 
vae , quae arcibus Athenienfibus prae- 
fidet , oris fui fimilittidinem ita colli- 
gajfe , ut fi quis artificis voluijfet inde 
imaginem feparare , foluta compage , 
fimulac totius incolumitas interiret. 
Conf. Franc. lunii catalogus architeEl . 
p. 159. Simulacrum ipfum ex ebore 
factum erat, fed indudtum huic au¬ 
rum, ut tolli podet et appendi, quod 
auctoritate Plutarchi, Thucydidis et 
Diodori Sic. comprobavit Meurfius 
Cecrop. cap. 15 in Tliefauro antiquit. 
Graec. vol. IV p. 929. 



(£>ci(riv cios [0] ccv^ixs 0 rov 
PiTvoz Iv Agyei c&7reKTsive [roV 
ulriov j rov &otvt%rov roo B/rvi', 
Bsm^ovvti Iju7re(rc'jv. lonoev ovv ova 
hv.r\ tc& ToioivTcc ylvsaSoLj, 

6 0 IvSpixg ] Xnclufa addita lunt 
feriptum M Itvoq apud Plutarchum vero 
dem pro ovv et ytvev&ctj, legitur yxp et 


Argis ferunt Bityis ftatuam 211 
caput eius, qui Bityi cauila mortis 
fuerat, illapfam eum occidifle, 
cum fpedlaculum videret. Haec 
itaque noa temere fada videntur. 

ex libro da arte poetica, ubi pro B IfVOg 
in lib. de fera numinis vind. M ltIov. Ibi- 
y&vdsftcq. Svlb. I11 cod. Vind. (pxfiv 
u 3 wg 


342 CAP. CLXVIIf. DE MONTIBVS NIGRIS. 


dog (o inter verfu* fupreme adfcriptum eft) 
uit 6 KTe.iv. 

SrsojpovvTt ] 
jem de arte poet. cap. 9 
NIC. 

Credidit fuperftitiofa vetuftas , 
mortuos, fi de vivis vindi&am Tume¬ 
re vellent , columnam fepulcro Tuo 
impostam in eos deiicere ; cuius 
opinionis Reiskius commode notavit 
exemplum ex Dione Chryf. or. 33 


xvipiotg 6 Tov B Irvog ev Apyst 


Reliqua apud Ariftote- 
£oih 6 yxp 7 « toixvtx qvh smij yeveafraj. 


p. 340. Adde Callimachi Epigr, 7. 
Anonymum ap. Suidam v. nvvijyiov, 
et ad h. 1 . J. Toup. Emendat, in 
Suid. T. 2 p. 119. (Haec cel. Wyt- 
tenbach ad Plutarch. de fera viud. 
num. p. 46 ). 


Qdxg ovcyg Plutarch. 1 . d. p. 553. D. 
fic leguntur; 


Cap. CLXVIIL 


<$C£(ri TOVS YVVCCS fJLOVCV $16 U- 
KStv TCC SilftOC, 7T(>0S rois K0$V@CCS 

roev M eAccvoov KccXovpnwccv cgdv, 
d AA’ dvu^qs(pew 9 orccv »x§* T ™‘ 

TOQV $IOOY.O)CIV. 


Canes dicunt feras tantum ad 
cacumina montium, qui nigri ap¬ 
pellantur, perfequi, reverti vero, 
fi eo usque illas perfecuti fint. 


Sui 6 k 03<UV°\ Cod. Vindob. SlM%WGlV , fed tamen 110:1 nihil correftum. 


Hofce montes nigros conieclura 
Hton aflequor, nifi fint, qui in Ara¬ 
bia Petraea boream verfus aflurgunt, 
quos y-dXxvx opy appellat Ptole¬ 
maeus, cuius ex lententia fitum eo- 
£Uin indicatum legimus in tabula, 


quae quarta eft in Ptolemaei geogra- 
■pkia edita a Pirkheimero Norimber- 
gae 1524. fol. Conf. Cellarii geogr. 
II. p. 686. Apud Strabonem lib. 14 
p. 954 Alm. eft clxpct MeA ouvx, pro¬ 
montorium Chii iniulae. 


343 


Cap. CLXIX. de levcophyllo. 

Cap. CLXIX. 


Ev tw 7 torccfJiM yevvotar- In Phafide fluvio virgam nafci 

Boo/ ovo/Ac&£o[Asvrjv A svko- tradunt, Leucophyllum di$am , 

(j&uAAoi/, t]v oi £rjhcTv 7 rci Toov cov- quam zelotypi mariti decerpentes 
fyoov ^STtojusvci , §'i 7 fTov<ri 7 re(>} circa genialem lecftum flernunt y 
rov 7 tu$Bevicv Sc&hccfjicv, v&f ocvo- et nuptias fervant inviolatas. 
Bsvrov rrjgovat rov ycopiov. 


TUV XvSpcoV ] TUV abefi: in cod. Vindob. 


Plutarchus de fluviis p. 1150:. 

<&x(Tig 7 roTK/Aog esr rrjgEnv^lxg. - 

ysvvxTcuf d’ iv rw Ttorx/xce pxflSog 
6 uo/J.x^OfJt,iv 7 ] A&vr.oCpvXXog' svplans- 
rcq < 5 e Totg ptvSjploig Trjg 'Enari]g 7 rs- 
pl tov opSpov, rrpog ttxvktuov 'evSeov, 
dvTov 7 repi rijv dp%r,v rov sxpog, ijv 
01 ^rjXoTVtroi tcSv dvdpwv dpetroptevot , 
yiTCTovai irspl rov trxp^eviov ^dXx/xov, 
xctj dvoSfsvrov Typoiimv rov yxpiov. 
Pkafis eft fluvius Scythiae —- — Nas¬ 
citur ia eo virga Leucophyllus dida , 
quae dum celebrantur Hecates myfle- 
ria , invenitur circa diluculum ad di¬ 
vinum Panis dei afflatum , in ipfo ve¬ 
ris initio , quam poftquarn hominum 
zelotypi collegerunt , circa thalamum 
virginalem iaciunt , ut puras confer¬ 
vent nuptias. Nomen plantae apud 
botanicum neque veterem neque re- 
centiorem inveni. Frutex enim, qui 
vitex feu agnos vocatur, cuius foliis 


cubitus libi flernebant matronae in 
Thefmophoriis Athenienlium cafti- 
tatem cullodientes, huc non perti¬ 
net, quoniam is veneris impetum 
cohibere, hominesque infoecundos 
reddere credebatur, terte Galeno lib. 
16 Simpl. Conf. Eullath. ad Odyfl A. 
At hoc non eft in votis maritis zelo¬ 
typis, qui uxore foli frui volunt, 
quibus potius expetendum erit abro- 
tanum, verum fi eft, quod de hac 
planta canit Aemilius Macer: 


Haec etiam venerem pulvino fubdita ■ 
multum 


Incitat. 


Equidem deprecor fubtiliorem ta¬ 
lium difputationem , cum praefer- 
tim hic non in ipfa natura rerum , 
fed in fabulis magicis verfetur au- 
ttor. 


Cap, 


344 Cap. CLXX. de lapide Modon dicto, 


Cap. 

Ev t<£ T lyqth yevvxcr&oiq 
(pueri A IBov M teocov KezKpfxsvov 
ry %^occ 7ruvv Aeu- 

KOV' OV ZciV y,OtT£%% t}? , ovisv 
v7!o &yi$!oov oifjiy.elroij. 


CLXX. 

Iu Tigride vero lapidem fe¬ 
runt inveniri, quem barbari Mo¬ 
don nominant, colore admodum 
albo, quem fi quis fecum gerat, 
illum non laedi ab ulla befiia. 


fiuScnv~\ In libello Plutarchi dc fluviis feriptum ftvvSxv. Sylb. Cod. Vint^ 

M ui$»v* 


Plutarchus de fluviis p. 1163 : 
T typig 7rortx./x6g ks'i rrjg App.svlxg. —* 
yei 'vxroq S' iv dvrcS kLJog lAvvSdv 
xctkovusvog , irxyv ksvy.og , ov ioiv %x- 
rixy rig, ovd&v viro Sqpioov cttity.eiTOj, 
itudwg fsropet A &uv 6 B v^xvtioq kv y 
7rep'i TTOTxficvv. Tigris fluvius efl Ar¬ 
meniae v — Nafcitur in ipfo lapis 
Myndan diStus omnino albus , quem 
fi ,habeat quis , non p&JJiint ei ferae 
befliae offleere , ut narrat Leo Byzan¬ 
tius tertio de fluminibus. De lapide 
quidem nihil eft, quod poflim edoce¬ 
re, cum neque p.eo$£v, neque /xvvSxv 
apud alios au&ores occurrit. T«' 
dyptec faeptflime fignilicant animalia 


venenata, potiflimum ferpentes, quos 
etiam hic intelligendos eflfe exiftimo. 
Sic ij-qpixy.x funt medicamenta, qui¬ 
bus animalium venenatorum morius 
fanantur; SypioSijHTog apud Diofcori- 
dem vel in fexcentis locis efl: ictus 
ferpentis morfu ; e. gr. lib. 1 cap. 
135, libi 3 c. 160. Eadem ratione 
eleganter Lucas in aStis apoftol. 28, 4 
viperam, quam t%iSvotv dixerat, de¬ 
inde Srqplov appellat. Leo Byzan¬ 
tius, quo auctore utitur Plutarchus, 
contexuit tempore Philippi, qui pa¬ 
ter fuit Alexandri M. libros VIII 
de rebus veteris Byzantii, quos lau¬ 
dat Suidas, 


Cap. 

Ev de ra> 'Z.KocfJLocv^cp ylvsa- 
&&j (pctci /3 ordvpv 2/^ov notAov- 
fxhrjv , TTot^ctTrhYialoiv igefBivSa) , 


CLXXI. 

In Scamandro vero plantam 
nafei, cui nomen Sifirum, ciceri 
haud abfimilem, cuius femina in 

fili- 


Cap. CLXXI. de planta Sistro. 


34 T 


koky.ovs <F s^eiv ereio/xevovs" oSev 
rtjv 7 z%c<TY]yo%lciv sXot&s' rccvrqv 

7CVS K06TB%CVroCS , fJtVJTS OCt IjJ.O- 

viov , fuqre (pocvrc&cic&v rjvrtvoiovv 
(pcBslaSccfo 


fiiiquis qualTata fonant, unde no 
men trabum, hanc qui geftent, 
neque daemonem neque fpe&rum 
ullum timere. 


cnVpov] Cum dicat dito TOV (TsteaScq ita appellari, melius fortaffe vetgpov 
fcribebntur. Steph. Etymo convenientius Gsizpov per et. Svle. Cod. Vindob, 
Se/Vpoy fubobfcure. 

Tfjxpx-mkyjuiav ] Cod. Viudob. TfocpXltXdj(SLOV. 


Plutarchus de fluviis p. 1155 : 
‘Exdpi.civipog 7 roTxfj.bg ttjc T poox- 
do?. — — ysvvxTOL/ 6' ev dvTu fio- 
rdvrj Utepog uxXov/j£v 7] , orctpXThfoiog 
ZpefiivStpi Koxxovg 6& 'kyfii ffsiofjdvovgt 
o5ev rrjv -ir poopyopldv ekctfiev rocvTyi/. 
oi K«re%ovr sg ovre (pxvrxolxv , 'ovre 
Ssov btp^dvrx (fiofiovyrcq' xxfifig l<go- 
pE? A7]ft.6?pxTog dv fi orepl 7 Torxftwi/. 
Scamander Troadis fluvius cfi. — 
Nafcitur in ipfo herba quam Sifirum 
nominant , erebintho fimilis , acinos fe 
moventes habens, unde nomen fortita 
e fi ■; hanc qui ; pofiident, nec phantas¬ 
mata nec Deorum praefentias timent , 
ut docet Demcfirams fecundo de flu¬ 


minibus. Plantam non expifcor , feci 
eft e genere earum , quas Jiliquofas 
hodie vocamus, quarum femina ma¬ 
tura in filiquis, quando quaffantur , 
crepitare folent. De phantafia conf. 
VofHus de idololatr. De Demoftrato 
vid. Fabricii bibi. Graeca vol. 13 p. 
138 - Quodli argumento opus elfet, 
ad probandum non perfcripta elfe 
haec capita ab Ariltotele, pofiet il¬ 
lud vel inde peti, quod philofophus 
daemones credidit nullos. Vide Cud- 
worthi fyftema intellectuale et ibi Mos- 
hemii animadverfionem ad p. 491; 
itemque Bruckeri hifior. -pkilofopk. I 
p. 831 * 


Cap. CLXXII. 

Uefi AtQvriv oljx 7 ieKos e~iv rj\ Circa Libyam vitis efl, quam 
Kctkovai /jtouvo[xsv?]v rives , rj roov infanam quidam appellant, quae 
xagTfoov rovs j uev 7Te7tcclvei , rovs fru&uum alios maturat, alios im- 

X x 


ma- 


* 


Cap. CLXXII. de vite insana. 


34<S 

<T ofjL$omu>$eis s%ei, rovs «V- maturos habet, alios florentes et 
Scvvrois /3 $oc%vv nvoo %fo- brevi tempore. 

m. 


De hoc vitis genere (feu varieta¬ 
te, uti loquuntur hodie botanici) 
etiam Theophraftus lib. i de cauffls 
flant, cap. 22 p. 225: er&pov ydvog, 
ro tcSv dy.it ikoov txv yy.ivoy.dvxv nx- 
Xovydvwv' di ov yovov ftkxsdvouatv, 
dkkd xotj itdrTovcsi :ictj dvSovtu , ucy 
florpvovvroq, Kcij ov 6vvxvrcq reXsiovv. 
Vites quoque infanae vocatae, fui ge¬ 
neris funt , quae non folum germinant, 
fed coquunt et florent et racemantur, 
fed percoElionem expedire nefciunt. 
Ultima verba praetennilit interpres, 
neque ea bene inter fe cohaerere vi¬ 
dentur, quod monuit iam Scaliger 
in animadverfionibus in iftos Theo- 
phrafti libros, editis Lugduni 1566. 
fol. p. 80. b. Theophraftus etiam 
lib. 1 cap. ii p. 211 eiusdem vitis 
mentionem iniecit , quamquam in 
libris noftris perperam legatur : xy,- 
tt&kcg ai/yxivoydvovg , pro: xyitekog 
yj y,xivoy.dvv\ , quam correctionem do¬ 
cuit iam Scaliger 1 . d. pag. 43 , et 
recte adhibuit interpres Latinus. In¬ 
de fua haufit Plinius XVI. cap. 27 
p. 20: Vites quidem et triferae funt , 


quas oh id infanas vocant; quoniam in 
iis alia maturefcunt , alia turgefcunt , 
alia florent. M. Varro auctor eft , 
vitem fuiffe Smyrnae apud Matroum 
biferam. Hoc autem evenit perpetuo 
in Tacapcnji Africae agro , de quo 
plura alias; ca eft foli fertilitas. In- 
fanum igitur dicebatur illud vitis ge¬ 
nus, quod faepius per annum flores 
fruftusque fert. Sunt vero biferae 
vel triferae plantae admodum mul¬ 
tae in Indiis intra Tropicos, quae 
interdum etiam extra patriam (fal- 
tem per aliquod tempus, modo bene 
curentur) biferae effe folent. In 
Samo fuifle non folum vites , fed 
plures etiam arbores, biferas, refert 
Athenaeus lib. 14 p. 653. Atque 
Bellonius vitem vidit in Thraciae 
Callipoli, in Auguftin. monafterio , 
quae adeo fepties quoquo anno fru- 
£tum eumque maturum protulit. 
Vid. obfervat. itinerar, lib. 2 cap. 2 
p. 79. Plura exempla collegit Phil. 
Iac. Sachs in Ampclographia, Lipf. 
1661. s p. no. 


Cap. CLXXIII. 

ro Z'i7TvXov oqos ylver- Circa Sipylum montem lapi- 
boy (pocri XlSov 7To&£ofxotov Y.vhlv- dem nafci perhibent, cylindri for- 
ov 01 suaefieTs vio} oro&v eu- ma, quem pii filii, ubi invenerint. 


111 


Cap. CLXXIII. de lapide tereti. 


347 


(>a)<Ttv 9 ev toq reptivei rrjs pipr^os 
TOOV Seciov Tl&eCCGl , ngnj OV^STTOTe 
yctgtv dcre&sicis ccpiotgrccvcua-iv , 
«AA’ dei eia i (piKoytdro^es. 


in fano Matris Deum ponunt, ne. 
que unquam pietatem laedunt , 
fed femper parentum funt aman- 
tiflimi. 


dei eiGi ] de i deeft in cod. Vindob. 


Sic dvroXe^&i Plutarchus de fltttn. 
p. H53. Extremitas tantum variat: 
dXXd (ptXovdropeg vvdpyovaiv , vm\ 
7 TpOg TOVg TTpOGriXOVTOCg GVp.Vy.HoVG IV. 
dg Isopei AyctHxpyldyg 0 Hdpuog eu S 
vepl AiHwv, fed •parentum funt aman- 
tifjhni et cognatis fuis morigeri funt, 
ut fcribit Agatltarchides Samius lib. 4 
de lapidibus. Sipylus mons eft Lydiae 
dictus a Sipylo Agenoris et Dioxip- 
pae filio, qui potlquam matrem in¬ 
ficiens occiderat, a furiis vexatus in 
hunc montem pervenit et prae dolo¬ 
ris vehementia fe fiufipendit» Lapidis 


cuiusdam cylindri mentionem fecit 
etiam Plutarchus in Alpheo : prove¬ 
nit , inquiens, in monte Cronio lapis , 
quem ab eventu Cylindrum vocant 
(KvXivdpog HCiXov/teuog XlHog avo 
rov GvyuvpyftxTog ), nam quotiefcun- 
que fulgurat aut tonat lupiter , toties 
a cacumine prae timore volvitur , ut 
narrat Dercyllus primo de lapidibus. 
Apuleio tanquam crimen opprobra¬ 
batur , quod legerat inter caetera 
maris eie£lamenta, nefcio quem cal¬ 
culum teretem; vid. eius apolog. I. 


Cap. CLXXIV. 


Ev ogee tS> H \peroo yiveerSoc/ 
Bcrctr/iv KccAovfxevpv Xa^ialoiv , 
vjv yvvociv.es egoorcs dqycf/Jvcv 
rois TQccypXois 7 re^icc7STov<ji , 

V7t0 TVV CCVOgMV GVfJL7fO 

qov eqoovrocj. 


In monte Taygeto herbam 
nafci Charifiam didam , quam 
mulierculae primo vere collo alli¬ 
gant, et a viris amantur llagran- 
tilfime. 


Xx 2 


IhpdTli ) 


348 


CLXXV. 


Cap. CLXXIV. 

H\|/£rw] Tcivyirco. Sic ex Plutarch. de fluv. p. 1158 pro priorum 

editionum reftitui. Idem plantam %ap/fl 70 » dicit. N1 C. 

axpog K,p%p[iivov~\. Ita ex eodem pro ipuirog dp%o-u£vov repofui. Denique 
pro tp&VTCif ibi eft dyotiroSurcif, zxfring Uopst KkeolvSyg &v ot irepl opoSv. N1 c. 
Pro 'Ht^fcVw et pro £puT 0 g y quae tamen fic etiam in cod. Vind. exftaut, legendum elle 
TuvysTia et acipog monuerunt Meurf. m Mifccll. Laconic. tom. 3 opp. coi. 219 ed. 
Florent, et Mauflacus ad Plutarch. de fluv. tom. Io p< 779 ed. ReiskiS. L. B. a Lo* 

CELLA. 

/ 

Plutarchus de fluviis pag. 1158 : 
mons Taygetus diCtus a Taygete nym¬ 
pha , quae a love vitiata et vi doloris 
fuperata reJH finivit vitam in cacumi¬ 
nibus montis Amyclei , qui ab ea Tay¬ 
getus fuit denominatus. Nafcitur in 
rpfo planta Charijium diffa , quam 


Cap. CLXXV. 


mulieres ineunt e vere collo appendunt , 
et vehementius ita a viris amantur , 
ut au lior efi Cleanthes primo de mon¬ 
tibus. Fuit vero Taygetus mons 
Arcadiae , cuius etiam Strabo lib. g 
mentionem fecit. Plantae nomen in 
libris botanicorum defideratur. 


Ki h Kfjfnf otiyss crciv ro- 
ev&ocat , ^provat ro (flvTccptov 
?o sks 7 (pvopisvov. orocv ycc§ (pol - 
yoetnv , iv&vs iy.fidhKovai Tei Tq~ 

^EVfJLCCTCC. 

Vide quae dlfputata funt cap. 4, 


Cretenles caprae fagittis idlae 
didiamum ibi nafcens quaerunt. 
Quo enim guftato , illico fagittae 
excidunt. 

ubi eadem de capris legunto. 


Cap, 


Cap. CLXXVI. CLXXVIL 349 

Cap. CLXXVI. 

Ki iv Ke<px\Xtivict aclys s ov Cephalleniae caprae non ut 
Ttlvcvvtv , oos eoiy.ev , ooa7rsq ><^/ aliae et alia quadrupedia, bibunt 

rocKXoi rerqoc7ro$oc , k«3’ > j?W- quotidie 5 fed vultus ventis obver- 

ppts^ocv' aAAos itqcs ro tfvev- tentes ore hiante flatus excipiunt 

C6VTS0& TC6 7F(?oac07rC6 7t0lY[(J0C* 

act), %d(r%ov<rw iirhxofxsvuj roc 

7TVSV fMtTCCo 

Tot ITV&VflXTct ] Teii deefl; in cod. Vindbbv 

Haec quoque iisdem verbis iam 'pecora hanjlu aquae quotidie recreen- 
cap. 8 relata atque expolita funt. tur , in ea pecudes maiore ex parte 

lain adferibamus quoque Valerii Max. anni ore aperto ex alto ventos reci- 

verba lib. 1, 8 extr. ig- Natura in plentes f Jitim fuam fedare injlituit . 
Gepkalenia infula , cum omnia ubique 


Cap. CLXXVII. 


, rivas iv A%cticc rav 

iXclCpOOV , CTOCV CC7rc$<X/\6Q(Tl TC6 
vJqcCTOi , iis TOUTOUS TO-JS T07TCVS 
sq%ecrSotj iv cis cvk £~i qcf^iov iv- 
gsSijvocj' rovTo 7tomv , dW ro 
perj s%etv a) cipivvcvvrotf , pgcf <hoo 
ro 7ioviiv revs rovrovs o&ev ygq 
rcl yJqccrcc UTts&otKov. noKKccis 
os y.icraov £7ri7rs(pvx,oTcc iv rq> roov 
Ksqclroov rosrcti oqccr^cif. 


Quosdam cervos, ubi pri¬ 
ma cornua abiecerint, loca pe¬ 
tere dicunt ea , ubi non fa¬ 
cile inveniantur. Hoc vero face¬ 
re ideo, quoniam non habeant, 
quo fe defendant, et quod loca 
doleant unde cornua deciderunt. 
Multos vero confpici, quibus eo 
loco, ubi cornua nafei folent, 
hedera ht adnata. 


Capvt CLXXVIII. 


35° 

(putri, Ttvtxi;] Cod. Vind. Tivsg et paulo poft XTrofixWwffl. 

aix ro y-7] £%&iv ] ibid. /xovov pro pt,rj , fed lineola fubdu&um , et fuper* 
fcriptum eft fl 3/. 

xpcvvovvroq ] ibid. xpcvvovrocj. ibid. y.xl poft o9r&v abeft. 

Haec omnia iisdem verbis paululum mutatis, iam cap. 5 p. 19 . 


Cap. CLXXVIII. 


/ 

O&gvs oqos £?< ©errocXlcts ’, 
0 (ptyei oCpsis rovs Xsyofxsvovs 
GUTTUS, 01 OVK ?%OV(Tl fxlotV %%CIUV, 
«AA’ dei cfjiGicvvTctj ra> X 00 ?® tv 
Z OlKOVCTt. TlVES <5fc‘ dvTOOV OfJLOtOV 
g%ovtii ro X^oofAd ro7 sr xo%Ao<f 
r7]S yvis. dhXois $e %Xoci^ov(rd 
g^iv vj (po\ls. otroi de dvrdv h 
^ccpid^cts huTql&ovirt , rocvrccts 
ijrofxoiovvTctf kcctcc ro x^oo/aoc. 
§oiKVovrss' de , ifji7Tcicv<ji ^/\pos‘. 
edi de ccvroov ro $jy puse, ov rqcc- 
yy ejJtTfvgcv , dhXd K0CKorj« 
Bss. 


Othrys mons eft Theftaliae , 
qui ferpentes profert, fepes di- 
<ffos, quibus non unus eft color, 
fed femper loco fimiles funt, ubi 
degunt. Quidam eorum colorem 
habent cochleis terreftribus fimi- 
lem. Aliorum fquamae funt vi¬ 
rides. In arenis qui agunt, colo¬ 
res illarum referunt. Mordentes 
vero fltim efficiunt. Morfus au¬ 
tem eorum non afper eft, aut 
igneus, fed malignus. 


0%pV( ] Scholia ad Nicandri Theriac. 145 : *OJpVG OVOflX op0V£ Ssfftrx- 
Xloig, ottov 6 <rr}'p vd/uerxj. ttXsovu^, ei yxp tKs 1 ro Sryplov rovroo N 1 c. 

ccVTMV h 'px/u.xSotg ] h deeft in cod. Vind. 


Seps 


DE SEPE. 


3ft 


Seps nomen a c-j/Vog putrefacio, 
habet, nam quidquid momorderit, 
refolvitur ftatitn in putredinem.’ Sic 
Lucanus 9, 723: 

Offaque dijfolvens cum corpore tabi¬ 
ficus feps. 

Et Solinus cap. 27 p. 37: ittus fe- 
pium putredo /equitur, (ita Salma- 
lius, alii aliter legunt). Diofcori- 
des lib. 2 cap. 70 p. 103, qui fepem 
etiam chalcidieam vocari auctor eft, 
retulit eum ad lacertas, quod etiam 
fecit Nicander. Quam ob rem feps 
feu chalcidica horum auctorum di- 
verfus iit a fepe reliquorum , necelfe 
eft, quippe quem Lucanus, Paufa- 
nias, Aetius et multi alii ferpentem 
eife confirmant. Paufanias quidem 
in Arcad. cap. 4 p. 603, ubi regem 
Arcadiae a fepe ictum periiffe nar¬ 
rat , ita: vidi et ipfe aliquando fer- 
pentem hanc; magnitudine eji mini¬ 
mae viperae , cineris colore, notis in¬ 
terpuncta variis , capite lato, gracili 
collo , alvo obejiore, perbrevi caucla. 
In ferpentum genere feps et ceraftes , 
quo ferine modo gradiuntur cancri, 
in obliquum repunt. Idem cap. 16 
p. 632 refert, regem illum a fepe 
occifum in loco, ubi periit, fepul- 
tum elfe, quoniam longius cadaver 
efferre non potuerint. Nimirum 
propterea, puto, quod cadaver citius 
in putredinem refolvebatur. Aetius 
lib. 13 haec: Serpens, qui feps ap¬ 
pellatur, longitudine quidem duorum 
cubitorum reperitur, ex crajfo autem 
in tenuem abit; reda vero ac tarde 
proferpit. Caput habet latum , os 
acutum , univerfum autem corpus mul¬ 
tis albis notis refperfum. Ii, qui ab 
eo percuffi funt, intra tres aut quatuor 


dies pereunt. Caeterum ferpentes ve¬ 
terum vix et ne vix quidem agnofci 
poffe, iam dictitavimus ad cap. 154. 
Neque enim color quidquam adiuvat, 
qui maxime variat. Vulgatum eft , 
inquit Plinius 8 cap. 23 p. 451, co¬ 
lorem eius plerumque terrae habere 
ferpentes, in qua occultentur. Neque 
id non comprobarunt recentiores qui¬ 
dam ; e. c. Shaw itinerar, edit. Ger- 
man. p. 159 et Halfelquill itinerar. 
edit. Germ. p. 367. funt 

fquamae, quales ferpentibus tribuit 
Plinius 1. d. Sic et Virgilius 3 
Georg. 425: 

Eft etiam ille malus Calabris in faU 
tibiis anguis , 

Squamea convolvens fublato pedore 
terga. 

A paMOVTOQ (poklfog leguntur apud 
Orpheum in Argon. 1013. Squama¬ 
rum numerus, quibus prona corpo¬ 
ris pars veftita eft, vel maximum 
confert ad agnofcendam fpeciem , 
ad quem idcirco in Herpetologia 
recentiores attendere praecipiunt. 
Otlirys Theflaliae mons, quem hu- 
iusce generis ferpentes multos aluiffe 
auftor eft fcholiaftes Nicandri, com¬ 
memoratur a Strabone, Plinio, Vir- 
gilio aliisque. Denique de hoc ca¬ 
pite conf. cel. I. G. Schneideri Peri¬ 
culum criticum in anthologiam pag. 
147, qui propterea quod Nicander 
eadem habet, auctorem noftri libel¬ 
li Nicandro recentiorem exiftimat. 
Quod argumentum fi fatis firmum 
videatur, de appendice tantum vale¬ 
re poteft, quae haud dubie recen- 
tiori tempore adiecta eft. 


Cap. 


3fZ 


Cap. CLXXIX. DE VIPERAE PARTV. 


Cap. CLXXIX. 


Tou tfegxvov £%ios ry 
<rvyytvofAsvov 0 y £%i$vct h ry crvv- 
ovo-lti rrjv y.eCpoiXyv u7ioyc7tr£i. 
$iOC TOVTO ncy TC& TZKVCC, 00<T7t£Q 

rcv Scivc&rov rov yr ccr^os ptsT£%- 
%oy.svct, ryv yoor^cc rys fjtyr^cs 
fiiMggyyvvai v„ 


Nigra vipera mafcula cum fe« 
mella coeunte, haec ilii in coitu 
caput demordet. Qua propter et 
partus, tanquam patris necem ul- 
cifcens, matris ventrem perruin» 
pit. 


*%tOg] Cod. Viiidob. i%€0i}£. 

ivtTTrep TOV d’dvxroi ’2 Sic etiam cod. Vindob. et Sylburg. et Cafaubonus , 
CedDuval: g ig rpV Sdvxroy. Pro rrjv yxzepoc habet cod. Vind. rov yxsipx. I. B. 



Neque huie fabulae aliquid veri 
non fubeffe lufpicor. Etenim inter 
iftos pifces , qui cum ferpentibus in- 
fignem habent affinitatem , funt , 
qui ova vel foetus vivos ventre de- 
hifcente excludunt, quique ova edita 
per aliquod tempus intra membranam 
corpori fubtus adnatam portant. Ho¬ 
rum in numero funt Syngnathi at¬ 
que etiam Silurus afcita. Conf. 
Eondeietii de fifcibus lib. 8 c. 4 p. 
22 <). Artedi defcrivtiones pifcium 
p. 3. Linnei fvjfi. nat. p. 417. Brun- 
nichii ichtkyol. Maffilien. p, 9. Pal¬ 
las fpicileg. zoalog. fafcic. VIII p. 32. 
Gouan kifior. pifcium p. 212 . I. Her- 
mann tab. affinitatum animalium p. 
2§7 et 323. Bloch 9 caturgefd;icl)te 
&er gtfcl^e ^utf^Iahbg I p. 251. 
Horum pifcium naturam nec veteres 
ignorarunt. Argumento funr verba 
Ariftot. kifi. anim. VI, 15. Plin. 
IX cap. 51. Aei» hifi. anim. lib. 9 


cap. 59 et lib. 15 csp. 16. Plutar- 
chus de garrulitate p. 508- Quorum 
verba de hoc argumento collegit at¬ 
que acutiflime expofuit eruditiffimus 
Schneider in excurfu 2 ad Ael. kifi. 
an. p. 575. lam cum ferpentes ad 
horum pifcium affinitatem quam 
proxime accedunt, et funt, qui et 
vivos foetus pariunt, uti vipera et 
coluber praeder, verifimile ed, etiam 
horum in numero ede , qui fimilf 
modo excludant foetus, praeferliin 
cum tot et tam graviffima veterum 
tellimonia obdant, de re nequaquam 
incredibili, de hoc, inquam, vipera¬ 
rum partu, quo minus totam de eo 
enarrationem fallam elTe putemus. 
Adeant velim leftores Herodoti lib. 3 
cap. 109. Ariflot. hi{i. an. V cap. 
29. Horapoll. 2 cop. 59. Antigon. 
Caryft. c. 25. Plutarchum de garru¬ 
litate. Apuleium apolog . Nicandri 
theriaca 130. Galeni lib, de tkeriaca 

ad 



Cap. CLXXIX. de viperae partv. 


ai Pifonem cap. 9. Ael. hifi. an. I, 
24 et XV, 16. Plin. X cap. 62. 
Epiphan. de gnofiicorum haereji, Ba- 
filii Hexaem. homil. 9 Prudentii har- 
martig. I, 588. Philoftrat. vita Apoll. 
lib. 2 cap. 14 p. 66. Euftath. in He¬ 
xaem. p. 43. Phile de animal. 63 
p. 97. Ifidorum Peluf. epifi. 1, 105 
p. 27. Chryfoft. in Matth. 16 komil. 
58 P- 508. Hidori origin. lib. 12 
cap. 4 p. 291, qui Lucani VI, 490 
verba a fe allata non intellexit. Non 
diffiteor, deefte auctorem recentio- 
rem , quo ad probandam fententiam 
meam uti poffim; led parum omni¬ 
no eft, quod de ferpentium genera¬ 
tione edocuerunt noftrates , ita ut 
facile coniicere pofTimus , multa de 
hifce animalibus veteres , quorum 
in patria ifta frequentiora erant, tra- 
didifle, quae nondum explorata at¬ 
que comprobata funt a recentioribus. 
Quae etli ita funt, tamen palam eft, 
veteres fuam de hac re narrationem 
multis fabulis abfonis obruifle, quas 
refellere tanti non eft. Sed non re¬ 
ticenda videtur eorum fententia , 
qui fabulae originem in eo quae¬ 
runt, quod viperarum catuli intra 


3 T 3 

corpus maternum membranam , qua 
involuti funt , difrumpunt et vivi 
prodeunt. Contendunt enim , Pli¬ 
nium reliquosque auctores, Arifto- 
telis verbis male intellectis, de ma¬ 
tris ventre intellexifte, quae philofo- 
phus de membrana foetus continente 
intellexerat. Huic fententiae acces- 
fit vir magnae exiftiinationis Conr. 
Gefnerus hifi. anhn. lib. 5 pag\ 74. 
Nos quidem totam hanc rem iis di- 
iudicandain committimus , quibus 
viperarum partum acri et intento ani¬ 
mo intueri continget. Conf. cel. 
Schneideri periculum criticum in An- 
thologiam p. 152, <iui auctorem hu¬ 
ius appendicis ex Nicandro haec 
transtulifte, monet. “Indicium fur- 
„ti, inquit, et veftigium certiftimuin 
„Cacus ille reliquit, vocem poeticam 
„T £pzycc , quae pro nigro ponitur , 
,,docente Foefio in Oecon. Hippocr. 
,,h. v. Apparet etiam Ariftotelem 
,,fubdititium legifle in Nicandro 
Conf. de viperae 
partu Goth r Voigtii curiojitates pky- 
Jicae. Lipf. 1698- 12 p. 119 et Moy- 
fe Charas cxperiences fur la vivere. 
1694. 8- 


Cap. CLXXX. 


Ev r« Nf/A&j 7torcifAa) ysvvcocr- 
Bcq A 'l&GV (puer) 7ICZ^G- 

piotcv' cv ctv xvvss 7<5W;v, 
uA ctKTovat. crvVTsAsj <Je xcpj rols 
^culpiovl Tivt ysvo/xsvcis v-ooro%ots. 
ccfxet ycLq ra> TcqcareSrivctj rotis 
£jodv, u7re$%sTctj ro (f&ty.ovtov. 

Yy 


In Nilo flumine lapidem nafei 
aiunt fabae fimi leni , quem ca¬ 
nes fi viderint, non latrant. Iis 
quoque falutaris efl, qui a dae¬ 
mone quodam vexantur. Nam 
fimul ac nafo appofitus erit, fugit 
daemon. 


Haec 



3S4 


Cap. CLXXX. CLXXXI. 


HaecPlutarchus defluviis p. 1157 
iisdem verbis, praeter haec: iroiei 
irpog rovg $xiy.ovigofjt.dvovg, x/xx 
yxp TTposeSijvotj rxig pitrlu, xTep^ercy 
to $eufj.oviov. Habet fere eadem Sto- 
baeus ferm. 98 p. 541 ex Thrafylli 
Aegyptiacis, cui XiSog flidXxg dicitur. 
Lapidis huiusque vis in canes memi¬ 
nit etiam Euftath. ad Dionyf. v, 346 


p. 34, fed is nihil de daemone. Ve¬ 
teres variis de rebus ioquuti funt, 
quibus canes obmutefcere horumque 
impetus cohiberi credebant. Conf. 
Plin. 29 cap. 4 p. 509 et lib. 32, 3 
p. 579. Plura collegerunt Conftan- 
tinus Africanus lib. de incantatione , 
Porta mag. nat. XV, n p. 543, Wec- 
ker de fecretis VI, 9 p. 297. 


Cap. CLXXXI. 


Ev de tm M aidvfya 7 rorapid 
rtjs Acias K&ov (paciv cd(pqova 
yaAcvy.svov yar dvrlCpqaaiv' ov 
sdv tis eis rivos iyfdXy y'o\7tov, 
syyavy\s ylvsroy , yyy (povsvsi ri¬ 
vet roov avyysvdv. 


In Maeandro Afiae flumine 
lapidem reperiri aiunt, qui a con¬ 
trario Sophron nuncupatur. Quem 
fi quis in finura cuiusdam mife- 
rit, furere incipit, et cognatorum 
quendam occidit. 

ulgari xdppovx , tum ipfa narratio declarat, 
Svlb. Videtur legendum effe bvCppovx. alio- 
'Extftpovx iam reftituerat Mauflacus. Conf. 

Tolofae (6l8- 8 p- 259. Nic. 


CX(ppOVX ] ita legendum efle pro 
tum confirmat liber Flutarchi de fluv. 

^ui ubi erit XVrl(ppx(Xig ? Steph. 

Plutarchi liber de fluviis, editus a P. I. Mauflaco. 

Cod. Vind. x(ppovx f fed in margine a recentiore manu eft e/xCppovx. 


Etiam haec Plutarchus de fluviis 
p. 1153, fed hoc cum additamento: 
dgiXxax/xsvog Se ttjv /xTjrdpx r£v 
Se ccv, xitxXXdaaeTcij r ov irxSovg' ux- 
Swg hop e; Ayyixpxrog dv y repi ro- 

TXflXV' /idlXVTJTClj Se TOVTUV Xi xj Ap- 

%dXxog iv x repi XlSwv. liberatur 
vero ab hac pafflone placata deorum 


matre , ut refert Demaratus 3 de flu¬ 
minibus. De his etiam mentionem fe¬ 
cit Archelaus de lapidibus. Ego vero 
adferibo verba , quae quondam ex¬ 
clamavit comes Apuleii met. 1: Ni¬ 
hil hac fabula fabuloflus , nihil ifto 
mendacio abfurdius , 


Cap, 


3ff 


Cap. CLXXXII. de Rheno et Istro. 

Cap. CLXXXII. 


Ppvos v&\ I zqos c; 7 rorcc/xo} 
v7T ocqv.roo fsovQiv , o pch Te^jAot,- 
vovs , o de Ihxtcvoia 7toi^ay.slf)oav' 
x&f Seqovs fxev voivat7ro^ov e%ou- 
ai ro ^elS^ov, rov de %sifAoovoa, 
araysvTss utto v^vovs , h Tred/cti 
CX/l[A06rt V,0cS 17171 SVQVTcq. 


Rhenus et Ifler fluvii fub fep- 
temtrionibus fluunt. Alter qui¬ 
dem Germanos, alter vero Pau- 
lionios tranfit. Aeflate alvei illo¬ 
rum naves perferunt, hieme vero 
frigore concreti velut campi pere¬ 
quitantur. 


Ylxiovxg] Pannonii Graecis TlxVVOVlOt et TlxloVEg , qnam formam contra 
Dionem Callium in Notit. orb. ant. lib. 2. cap. g p. 547 defendit Cellarius. Sed Con¬ 
ferantur omnino quae Politus ad Eultath. in II. I p. 75 et p. 263 erudite de hoc no¬ 
mine dilputat. NI C. 


Defumta haec funt e lib, 6 He- 
rodiani p. 244. Lugduni 1624. 8- 
M iyi^oi yxp dy ovroi itorxpcby vir' 
ci.py.Tuo piovai, P r\vdg ts uxl Igpog' 0 
fj.lv YEpp.xvovg , 0' de Ylxlovxg irxpx- 
fjL&lftuov. 61 Sipovg p-lv vxvohropov 
i%ovai to psvJpov, 6ix fix.Jog re yxi 
itXxrog’ roii ds %£i/j.uvog , irxydvreg 
viro rov upvovg, sv ir&Siov GxfffixTi 
iix^nrirevoyToij' xvTiTVirlg dk ovtco 
yctj zeppov ylveTOj to ttotI peiftpov , 
cog pi\ /xovov iiriruv oirkxlg ucij iroalv 
XV%pdnUtiV XVTEX&IV , CiXXx KCLj TOVg 
xpvaxaScq PfdXovTxg , p. rj yxXitEig kir 
ciurip fiTjSk koTXx <7 nevi] (p&pEiv , irsXd- 
yeig < 5 s nsij Siu&XXxg' iv eyyoif/xyreg, 

yVfJCVOV TE GHEVOVg XpXfXEVOl TO vStap, 

(pdpwaiv tdGirsp XtSov. (pvaig p.lv Srj 
tuov iroTxp.ujy xvttj. Hi maximi am¬ 
nium fub feptemtrione feruntur , Rhe¬ 
nus ac Danubius ; quorum alter Ger¬ 
manos , alter Pannonios 'praeterfuit ; 


altiffwio latijftmoque alveo; per hie¬ 
mem concreti gelu , camporum in mo¬ 
rem perequitantur. Efl autem adeo 
alvei folida glacies , uti non equorum 
ungulis tantum , pedilmsque virorum 
fubjiftat; fed qui haufturi inde funt , 
non tam urnas aut vafa alia fecum af¬ 
ferant , quam fecures ac dolabras , ut 
caefam inde aquam fine vafe ullo , vel¬ 
uti lapidem , afportent. Atque haec 
quidem horum amnium efl natura . 
Neque Germanorum neque Rheni 
nomen Arifloteli caeterisque eius 
aevi Graecis cognitum fuifle, pervul¬ 
gatum elt, fatisque comprobatum a 
Cluvero in German. antiq. Rheni qui¬ 
dem fluvii mentionem qui primus in¬ 
ter veteres fecit, efl Iulius Caef. lib. 
4 de bello Gall. Ifler idem qui Da¬ 
nubius. Conf. cap. 112. Quare di¬ 
citur et Silio et Statio fvjlv. V, 1, 89 
binominis. Quae Herodianus de con¬ 
gelatis Germaniae fluviis tradidit, 

ea 


atque aeflate quidem nevigabiles funt , 


Yy a 


Cap. CLXXXIII. 


ea mutatam patriae noffiae faciem 
declarant. Qua in re confentiunt 
Plinius panegyr. cap. 12. Statius 
fylvar. V, r, 127 et reliqui auctores, 
quos laudavit Pelloutier Hijloire des 
Celtes I p. 120. Tot filvis excilis, 
tot paludibus exliccatis caeli qualitas, 
longo aevi (itu, non potuit non mu¬ 
tari. Poffumus vero mutatum caeli 


ftatum vel lic colligere, quod quae 
regiones olim propter hiemis affi- 
duam violentiam , nullam ftirpem 
vitis depolitam cuftodire potuerint, 
nunc mitigato iam et intepefcente 
priftino frigore, largilfimis vindemiis 
exuberent. Haec non temere edocuit 
iam Saferna, rei rufticae auvtor apud 
Columellam I cap. 1» 


Cap. CLXXXIII. 


rrjv Qcvgicv 710K1V duo 
rtorccfjiovs (pccrh stvcq , Zu/ 3 o&gw 
Hg-f K qc&Stv. 0 f/.h ovv Evficigis 
TCUS TtlvoVTOCS C& 7 S CCVTCV , 7 TTVg- 
riv.cvs siVdj Ttoiei’ o ds K qciSris , 
rovs ocv§%oo 7 rovs ^ocv^or^xxs 
h0V0l/,£V0VS„ 

rrvpriHOvg ] Apud Strabonem fib. 6 legitur: o fx\v ovv l£v 0 OLpi‘g rovg 
Ttlvovrxg t 7 T 7 70 VS dat dvrov TTTupTiKOvg iroiet. Ubi quaedam vetera exemplaria 
habeut tt TvpTMOVg. Euftathius tamen legit TtTxprr/.ovg. Stlph. et Sylb. Om¬ 
nino ex Strabone p. 404 iTtTtOVg addendum videtur. Opponuntur fibi ITCTTO-I et dvfypOD- 
7 roi. Caeterum 7 TTvpny.ovQ ibi probat Cafaubonus, et fic iam editum eft. Nic. 


Circa Thurium oppidum duo 
frumina elTe ferunt, Sybarin et 
Cratliin. Sybaris ex eo bibentes 
conflernatos reddit, Crathis vero 
hominum in eo lavantium capil¬ 
los flavos efficit» 


Qovpiov , Thurium , feu plurali 
numero Qovpioi , Thurii et Thuriae , 
Lucanorum urbs, olim etiam Sybaris 
difta, de qua vid. Cluveri Ital. ant. 
p. 1263, qui p. 1265 etiam de Cra¬ 
thide et Sybari egit. Horum am¬ 
nium vim capillos tingendi complu¬ 
res auctores commemorarunt , fed 


qui valde inter fe dilfentiunt. Nos 
adfcribamus ipfa eorum verba Stra¬ 
bo lib. 6 p. 404 : 0 plv ovv '£v/3xpig 
rovg irivovrctg i-mrovg dic dvrov irrvp- 
Tinovg Ttoiei. Sio nodi rdg dydkxg 
ditsipyovaiv <%V dvrov. o Sk K pccSig 
rovg dvdfpojTOVg ^xv^forpi-^eiv nx\ 
kivnorpi^eiv Troiei kovop&vovg' noti 

clkkx 


de fluviis Sybari et Crathi. 


3f7 


oiXXoi roXXcc rxHfTj IxTOLf. Sybaris 
equos , qui ex eo bibunt , confternatos 
reddit; eoque armenta ab eo arcent. 
Crathis hominum , qui in eo perluun¬ 
tur, capillos flavos candidosqite efficit, 
praetereaque multis morbis medelam 
adfert. Aelianus hift. an. lib. 12 
cap, 36: Confluentem candidi coloris 
efficientem Crathis fluvius emittit. 
Nam ovillum et bubulum pecus et om¬ 
nis grex quadrupes , Jicut Theophra- 
ftus ait , ex eo bibens de nigro rufo- 
que albus fit. Antigonus Car. cap. 
149: Timaeum narrare, Crathin , 
unum de amnibus Italiae, crines fla¬ 
vos facere. Scholiaftes ad Theocriti 
idijl. 5, 15 : N vyCpoSoopog de jf txi 

& 80 (ppx<? 0 C (pxol , TOV K polSldoG TO 

vfxp fxvSifeiv. Euftathius ad Dio- 
nyf. v. 373 p. 52: i IsopeiTotj de neu 
ori rcov f&na/i/AOvevdfivruv 7 toroipuov 6 
'E i/fixo ig fiev ruv irrxv rovg rivov- 


rxg dr ctvTov rTaprntovg 0toiei. 0 
KpclSfig de rovg eu oivrw Xovo/xeuovg 
guvdfoTpixeiv rotel neq XevKorpi^elv. 
Idem v. 416 p. 59: ’esi de nctj 'Eike- 
Xiuog rorxfiog K pxSig’ neq repi 2 w- 
fixpiv de, txg rpoyeypxrTcy , ijroi 
repi to &ovpiov , og ixvfilfei roiig 
Xovo/xdvovg. Plinius lib. 31 cap. % 
p. 548 : Tkeophraflns in Thuriis Cra- 
thirn candorem facere , Sybarim nigri¬ 
tiam bobus ac pecori. Vibius Seque- 
fter: Confinis Sybari, capillos facit 
auri coloris . Ovidius metam. XV, 
315 : 

Crathis , et huic Sybaris noflris con¬ 
terminus arvis , 

Eleftro Jimiles faciunt auroque ca¬ 
pillos. 

Conf, Euripides in Troadibus et Vi¬ 
truvius lib. 8 cap. 3 p. 357 » 


Cap. CLXXX1V, 


Ev Je E vQoIoc ovo TPotocjuovs 
tlvoy' 00 v cZ(p ’ ov fxev , roi 7 tIvovtoo 
7iqo&ccrct, Ksvkoc ytvovraf os ovo- 
fj.cl^eTotf Keq/3qs' 0 Je, 'NyXevs , 
os fxsA&vcc ftoieT. 


In Euboea duo eiTe gumina, 
ex quOrum altero bibentes oves 
albae fiunt,* huic nomen eft Cer- 
bes; alteri^ vero, quod easdem 
denigrat, Neleus» 


Kdpfiqc ] Pro K ipfiyg apud Antigonum mirabilium hifl. 84 eft KepOJU ; 
Itidemque apud Plinium: Eudicus ( forfan rectius Eudoxus ) in Heftiaeotide fontes duos 
tradit ejfe: Ceronem, ex quo bibentes oves nigras fieri; Nelea, ex quo albas; ex utroque 
nutem varias, S v l B k 


3?8 Cap. CLXXXIV. DE AQVA LANAM TINGENTE; 


In fluviorum nominibus non con- 
fentiunt auctores. Qui noftro Cerbes 
dicitur, is Antigono cap. 84 et Pli¬ 
nio 31 cap. 2 dicitur Ceron. Ne¬ 
que in colore, quem aqua pota effi¬ 
cere dicitur, confentiunt illi. Ne¬ 
leum colorem reddere nigrum volunt 
Antigonus et Plinius, Ceronem vero 
album. Ita etiam Seneca quaefi. na¬ 
tur . lib. 3 cap. 25: In Maccclonia 
efi flumen, ad quod qui facere albas 
oves volunt, adducunt, — — at fi 
illis lana opus fuerit pulla , paratus 
grattfitus infeBor cfl; ad Ceronem 
eundem gregem appellunt. Conf. 
Harduini not. et emendat, p. 569; 
et Politi annotat, ad Euftath. in 1 /iad. 
vol. 2 pag. 579. Antigonus quidem 
memoriae lapfu de mulieribus refert, 
quae reliqui de ovibus. Sed pluri¬ 
bus fluminibus vim inefle referunt 
veteres, inficiendi potu ovium gre¬ 
ges, ita ut intra breve tempus, oves 
quae fuere nigrae, albam, quae ve¬ 
ro albae nigram ferant lanam. Conf. 
Plin. 2 cap. 103. Arift. kift. an. 12 
cap. 3 et lib. 3 cap. 10. Ael. hifi. 
an. 8 cap. 31 et Conr, Gefneri hifi. 


anim. p. 879- Quam aquarum vim 
etfi nullis recentiorum experimentis 
comprobatam, tamen non dubitavit 
referre, tanquam rem veram vel fal- 
tem non improbabilem, Muflchen- 
broekius in IntroduB. in philofopk. 
natur, g. 568. Veteres paftores in 
potu in primis hoc obfervabant, ne, 
quando admiffura fiebat, aqua com¬ 
mutaretur, quoniam aquae mutatio¬ 
nem lanam credebant facere variam. 

/ Plin. 8 cap. 47. Varro de re rufi. 
lib. 2 cap. 3. Eodem confilio in 
Hifpania paftores non tam potum, 
quam partum eundem quotannis ob- 
fervant. Hoc confirmat auctor epifto- 
lae de re pecuaria Hifpanorum in 
Gentletnan s Magaz. 1764 menf. Maio: 
The chief jhepherdls firfi care is to 
fee that each tribe is conduBed to the 
fame difiriB it fed in the year before , 
and where the fheep were yeaned. 
Huius epiftolae interpretatio germa- 
nica reperitur in Clarks SBrtefcn UOtt 
©panten. ilemqo 1765. 8- et in Geu- 
tebriick pon @d)afen unb <$d)afcm;ert, 
itemque trt .^ann&Per. SDfacjajin 1765. 
©t. 16. 


Cap. CLXXXV. 


Hocqot Avko^ijloc r ncTcc{j.oo ysv- 
vocabui Qorccvrjv A oyxv ttcc^o- 
fjioicv , avvTeXovaccv 7t%os cc/a- 
&Kvoo7rlois ocqi^oc. 

ciixfiXvxpizcn'] Sic vulgo. Forfitan 
dfifihvaoTtiotv clptzoi. Steph. 


Circa Lycormam fluvium her¬ 
bam nafei lanceae fimilem, ad 
hebetes oculos praefens reme¬ 
dium. 

ita legendum fuerit: GwrshovG&v trpog 


Avxop- 


Cap. CLXXXV. de herba lanceae simili. 


359 


AvHopfix ] Vulg. libri habent Avnxppup, et fequenti verfu arpog dpflXvdpl^X. 
Noftra leftio defumpta eft e libro Plutarchi de fluviis. Svlb. Sic emendaverat iam 
MaulTacus. Eodem modo Plutarchns in Euphrate p. Il 6 l de lapide loquitur: itoi&l $6 


sipi^x irpog dpflXvMTdxv. N i c. Cod. 

VI — 

flXvxOWxaSlClj , deinde xpigx. 

Plutarchus de fluviis p. 1153: 
Avy.6pi.vxg 7 roTu/xog ezi rijg AiTcohlxg. 
— yevvxTcq 6’ iv dvrcp [iordvy] Ed- 
piaax kdyyyp vxpo/x&iog , voiovitx 7 Tpdg 
dx/Skvcvrlxg dpigx. Ergo planta, de 
qua noftro iermo eft, vocabatur Sa- 
riffa. Erat vero farifta lancea milita¬ 
ris Macedonica, quae Livio 37 cap. 
42 kafta ■praelonga , Curtio lib. 9 
hafta Macedonica , Polluci I cap. 10' 


Vind. AvHoipfltp et paulo poft : vpog dpi- 


p. 94 70' Sdpv et Suidae 70' dopv pxx- 
Kpov dicitur. Defcripferunt eam Ae¬ 
lianus taflicis lib. 2, Polybius lib. 
17 cap. 25 et Nic. Rigaltius in Lexi- 
co graeco - barbaro. Sed haec veluti 
in tranfcurfu attigimus , fiquidem 
nihil ad plantam declarandam confe¬ 
runt, niii quis inde coniicere velit, 
habere eant folia vel haftata vel fa- 
gittata. 


Cap. CLXXXVI. 

Tpv Iv Ev^oty. over ais rps Ei- Arethufam Siciliae fontem 
iisAlas 7nryrjv Ao&cvo-av , oia prope Syracufas quinto quoquo 
7 tsvtustp^I^os Kive7a$a/ h.yyov?iv. anno moveri affirmant. 

Sld V&vrxerYjpidog Seneca nat. qnaefl. 3, 26: Quidam fontes 

eerto tempore purgamenta ei eft aut; ut Arethufa in Sicilia, quinta quaque aeflate per 
Olympia. — — Ideoque iis diebus, quibus Olympia fnnt, viciniarum flercus fecundo 
traditum flumini illic redundare. Strabo lib. 7 p. 415 ex aliorum fide refert, Aokovs- 
Aotj dico tccv iv Okvptvlx / 3 ov%v<riwv. Igitur rd ) ttveitT.Jx/ fignatum verbum eft, 
et eo fcnfu accipiendum, quo Graeci medici ‘Uive.Hv 77/V noikixv et Latini movere alvum 
vel ventrem dicunt, h. e. purgare. Ni c. Cod. Vind. VBVTXTTjplSoc. 

De fonte Syracufano omnia dedit plicationem verbi y.tvelaScq obtulit 

Cluverus Sic. ant. p. 156. Quam ex- cel. Nicias, ea comprobatur a Sene¬ 

ca 


%60 


Cap. clxxxvi. clxxxvii. 


ca l. d. qui plura exempla eiusmodi 
purgationis recenfuit. Noftrates di¬ 
cunt : bte ©ee bluTjct. Nimirum 
nafcuntur in fontibus lacubusque , 
et iis praefertim , quibus curfus non 
eft, multae plantae, uti Confervae, 
Fontinalis , Letnna aliaeque , quae 
fuo tempore moriuntur et putrefcunt, 
quo facio aqua turbida fit, non fine 
odore foedo, ficut recte fcripfit Se¬ 


neca. Sed poft aliquod tempus plau¬ 
tae emortuae et avulfae vel exfpuun- 
tur in littus, vel in fundo fubfidunt, 
unde fubinde, poftquam putredine 
intumuerunt levioresque factae funt, 
emergunt, atque innatantes huc il¬ 
luc’ agitantur, usque dum in littus 
eiiciantur. Sic eiectis hifce purga¬ 
mentis aqua limpida fit. Conf. Wai- 
lerii hydrologia §. 15 p. 49. 


Cap. CLXXXVII. 


Ev cPSi Begey.vv&Iw yevvcca&Uf 

A l&OV V.OCXovjJLSVCV (JUX%CUP>OCV , ev 
£ccv evgn ns , toov pivtyglccv ty\s 
E nectus § 7 T(ts?^ovpisvoov , 
vqs ylvstctf , oos E v$oj* cs <prj<riv. 


I11 monteBerecynthio lapidem 
innafei Machaeram nomine, quem 
fi quis invenerit, is, ut Eudoxus 
feribit, cum Hecates myfieria ce¬ 
lebrantur, in furorem vertitur. 


'BepeuvvSiw ] B epijtVVTog , "BspsKVVTicg et fitnilia per r feribuntur apud 
Stephanum Byzantium, Hefy chium, Suidam. Syls. 


Plutarchus defluviis p. 1154: yev- 
vxTKj iv dvrcp (opei Be p&nvv%l(p') A/- 
k«A ovfisvog i<zi ydp 

Gidypov Ttctponr hyaio g , ov , sdv evpy 
rig , tmv /nvzyplwv imveXoviiivcov rijg 
ftecig, i fifioivrjg yiv&Tctj, HuSwg fcopeT 
Ayu 5 xp%t$yg iv rolg 0 pvyianotg. 
Eer.ecyntus (fic enim feribunt Lati¬ 
ni s tefle Servio ad 9 Aeneid. 82) 
mons Phrygiae di£tus a Berecvntho 
primo Cybeles facerdote, et a Bere- 


cyntho monte di£ta eft mater Deum 
Berecynthia, Conf. Vib. Sequefter 
de mentibus. Plutarchus, qui Aga- 
tharchide Samio auctore ufus eft, 
loquitur de myfteriis Cybeles aut 
matris Deum; nofter autem , qui fua 
ab Eudoxo accepit, de mylteriis He¬ 
cates loquitur. De facris Hecateiis 
vid. Barth. ad Stat. Tkebaid, 4, 414 
p. I070. 


Cap, 


Cap. CLXXXVIII. de lapide mvtabili. 361 


Cap. CLXXXVIII. 


Ev ogei Jg Tptooka yevvucr&otj 
X&cv Tfoigo/xotov y.io-G-fyet , o? re- 
r^ccyjs rrje ppegocs ukXclacrei rtjv 
%qoocv' /3A eyfea&oy Jg v7lo 7T<x%- 
•§emv roov p/ tu> %$ova> (pgcvij* 
reus pier e%ov roov. 


In Tmolo monte Iapidem re- 
periri pumici fimilem, qui colorem 
quater mutat quotidie; cerni vero 
a puellis impuberibus. 


stKTGypei d Re£e cum duplici GG, licet vulgo afferant duo exempla, ut probent 
poITe per fimptex G fcribi, ex Epigratn. nimirum et Theophr. cum quibus couiungenda 
eflet Plutarchi au&oritas, nifi probabilius videretur omnibus illis in locis forte refcriben* 
dum efle per duplex < 1 ( 7 , uti hoc loco apud Ariftotelem. Re&e etiam h. I. /ierep^ou- 
G 0 JV\ Plutarchus non bene habet fimpliciter £% 0 VGWV , nam (ftpovi]GlV, non <ppoV 7 j~ 
GSWg effet dicendum. (Mavssacvs ad Plut. de fluv. p. 255 )■ Cod. Vind. KlGG/jpi, 

fi£T£% 0 V(Tc 3 v~\ Vulgo dicunt hodie, quae nondum ad annos difcretionis venerunt, 
Verbo impuberes. Nam apud Plutarch. his opponuntur cci upxv £%ov< 7 Clj yd/JUM* 
Apud eundem pro p.£T£X0vawv fimplex eft i%ovGuv. Sed male propter (pp 0 V/jG£wg . 
Jji caeteris parum aut nihil omnino variatur. N i C. 


Plutarchus de fluviis p. 1152'. 
yevv,x7aj de ei/ oIvtcS Xidfog niaypei 
vapoixoiog , j uzj GTtxvlwg IvplGneraj' 
r&rpdmg ydp rrjg rjqedpxg dXXdaa£i 
rr t v %pdxv flXiit£Tct\ de vito trxpSd- 
vuv tuv perj rw %povcp (ppovifswg 
£%ovg&v. di de wpxv e%ou«T cq yx/aoov , 
idv 6peoffiv dvrov , ovdkv ddmovvTCtj 
Tsxpd tuv vfiplgeiv SeKivuav , j ik$wc 


teopei KXeirotpoSv. "Nafcitur illic la- 
fis 'pumici Jimilis , qui in frequentius 
invenitur, quater enim in die mutat 
colorem , confpiciturque folum a vir¬ 
ginibus , quae propter aetatis imbecil¬ 
litatem fapientia praeditae non funt . 
Ouodfi quae plenis funt nubiles annis , 
eum confpexerint , nequicquam laedun¬ 
tur ab eis a quibus earum pudicitia at- 

ten- 


362 


Cap. CLXXXIX. de Diajia Orthosia. 


tentatur , ut auttor ejl Clitophon. 
KVarjpig in cafu genitivo nuxcrfipectig 
et Theophrafto etiam uiaaypiSog, eft 
pumex , quod facile probabitur rele¬ 
genti ea, quae Theophr.. de lapid. §. 
35 feq. tradidit, Neque veteres igno¬ 


rarunt , ede hunc lapidem eorum in 
numero, qui a montibus ignivomis , 
ignis vi transformati , eructantur. 
Tmolus eft mons Lydiae , equo Pa¬ 
ctolus aurifer oritur Montes Lydiae 
flagrantes commemoravit nofter c. 39. 



Cap. CLXXXIX. 


Ev Kqr^fju^os O ffiwvlocs / 3 &> 

fj.Z rotvgov 'ifcioSctj xqvo-euiv , oV 
xvvfj-yav haeXSovTwv (pcovrjv l 7 T- 
u(piv\(riv. 


OpSfWGixg ] De hac Meurf. Gr.fe, 
led Hchrpog , quod verum puto. N 1 c. 


Rem, quae hic modo tangitur, 
ordine enarravit Plutarch. de fluv. p. 
1161: Mons Teuthras di&us a Teu¬ 
thrante Myforum rege , qui cum vena¬ 
tionis gratia in montem Thrafyllum 
afcendijfet , et immanem aprum perce- 
piffet , cum ftipatoribus eum infecutus 
eft ; fed venatores praeveniens aper 
fupplex confugit in Dianae Orthofiae 
templum , quo cum omnes vi conaren¬ 
tur ingredi , ufus eft ille humana voce 
et alte exclamavit: parce , 0 rex , 

alumno Deae. Teuthras vero fublinii 
vultu fufpenfoque corpore animal inter¬ 
fecit. Verum Diana , cum quae gefta 
erant mole fle ferret , aprum fufcitavit , 


In Orthofiae Dianae ara tau¬ 
rum fiare aureum, qui venatori¬ 
bus ingrellis vocem emittat. 


. p. §7. Apud Plutarchum non eft Txvpog, 


et cafus auftori impetiginem cum furo¬ 
re immijit , quos morbos cum ille ab¬ 
horreret , in cacuminibus montium 
commorabatur prae pudore. Lyfippe. 
autem eius mater , cum ea quae conti¬ 
gerant didicijfet , filvam celeriter pe¬ 
tiit , vatem Polyidum id eft multifcium 
Cyrani filium fecum ducens, a quo cu- 
riofe veritatem omnem edofta , facrifi- 
ciis Deae iram placavit et recuperato 
filio fana ut erat ante mente praedito , 
Dianae Orthofiae altare confecravit , 
et aureum aprum curavit faciendum, 
humanam faciem referentem , qui ad 
hoc aevi a venatoribus abaftus, et tem¬ 
plum ingredi et vocem emittere vide¬ 
tur. 


Cap. CXC. de talparvm visu. 


3*3 


cur. Kxfsrnievxasv de ncxjj udxpov 

XPVG&OV K XpOTOfAvjV dvftpWXOV Tjffxrj- 
ydvov ovrog p-£%pi vvv 6 unn, 6 ysvog 
v% rd uvvpydjy diceXdfcov sig rov vccov , 
(Pwvrjv d.vx§! 6 xoiv iddffSoq. Orthofia. 
dicta eft Diana vel ab Orthofio Arca¬ 


Cap. 

Ev A trcoKo7s (pc&viv ogc&v tovs 

CC(T7PCiKoiY.CCS MjUvfytoS', Y^OPj OV$S 

GiTelaSct/ yyjv, ccAA ccy.qidus’. 


Aetolia, pars Graeciae inter Acar¬ 
nanes et Locros, auctore Scylace in 
Aetolia. Talpas oculos habere nul¬ 
los, plurimi veteres perfuafum ha¬ 
buerunt. Conf. Suidas, Hefychius, 
Oppian. cyneg. 2 , 6[3, Cie. acad. 4, 
25- Seneca quaeft. nat. 3, 16. Hi- 
dorus 12,3. Virg-, j georg. 183. 
Quintii. 9, 3. Horapollo lib. 2. r. 
63 ed. Hoeich. Inde tritum fermo- 
ne proverbium : w(pX 6 vepog d<sxd- 
XxHog. Ariftoteles autem et qui illo 
auctore u!i funt, talpae etli non vi- 
fum, tamen oculorum effigiem inefie 
Volunt, li quis praetentam detrahat 
membranam. Arilt. kifl. an. lib. I 
cap. 9 p. 69: Tcs p.&v ovv ctXXoc ydvq 

7T< XVTWV TWV fUMV , xXTjV TCQV OZpXUO- 

6 s.py.um , nxl si vi dXX0 drsXsg , t%g< 
otpSfxXyovg’ rd de fuoronx xo&yrx, 
xXrjv dctxdXunog. rovrov de, rpoxov 
/xdv riva. e%£iv dv ftelr/ vig , 0X00g 6 ’ 
e >vk e%si' oXojg pXv ydp qv 3 ' opee, ovf 


diae monte tefte Hefychio, vel xxpd 
rd opftovv , id efl: ab erigendo et fub- 
levando, quod parturientibus ferat 
auxilium. Confer. Gyraldi fyntag. 
12 hifior. Deorum. 


CXC. 

In Aetolia talpas tradunt vifu 
gaudere, fed hebeti; neque terra 
vefei, fed lacullis. 


e%£< sig rd (puv&pov fajXovg 6 (?>SxX- 
yovg' d&xipsSdvvog de rov ddpyxrog , 
fc%£< r-,'v re %dpx.v rwv 6 /u.ydrcov, kxi 
rivv oCpSsxXyecv tu. y&Xxvx j txrd rov 
r oxov Kodi vvjv %dppxv rrjv (pmei roig 
oPpSciXyolg vxdpxovcrciv sv rw dy.rog, 
ojg dv rp y&vdnsi xijpovyevcov , y.xl 
bXiCpspoydvov rov 6 'spyxrog. Omnes 
igitur animantes oculis ■praeditae fue¬ 
re , "praeter eas , quae tefia opertae 
funt; et fi quae aliae imperfectae. 
Quae vero animal parium, eae omnes 
quoque , nifi talpa. Verum hanc quo¬ 
que aliquo modo habere quis cenfere 
poffit; at omnino ncutiquam habet. 
Omnino enim nihil videt. Neque ma- 
nifefio apparentes oculi funt. Detrada 
vero pellicula , et oculorum fpatium 
invenies , et humorem nigrum , qui 
fecundum et locum , ct fpatium efl a 
natura ipfis oculis attributus ; perinde 
quafi inchoatos pellicula cxtrinfecus 
occupavit. Idem lib. 4 cap. 8 p. 474 
x 2 et 


Cap. CXC, de talfarvm visu. 


3^4 

et lib. 2 de anima . Plin. XI cap. 37 
p. 617. Galenus rie ufu pare. 14, 6, 
qui et lentem cryfhllinam et corpus 
vitreum defcripfit. Vifum etiam ani- 
malculo vindicat Simplicius vxo/xv. 
iig 70 y itepl b 5 ° e d. Venet. 

1537. Recentiores quidem phyfici 
talparum oculorum rationem prorfus 
expofuerunt, e. gr. Zinn in Com¬ 
itient. focietat. fcient. Gottingenfis 
vol. 4 an. 1754 pag. 247. Severi- 
nus, Segerus et Borrichius in E-lalii 
anatoni, animal, p. n6. Buffon kifc. 
quadrup. edit. Berolin. V p. 45. Er- 
reiirs popnlaircs par Brown. I p. 343. 
Rai wisdom of God p. 141. Derham 
phyfico - theol. p. 94. Iac. Thomafii 
differt, de vifu talparum 1659 ( Al- 
tenburgi 1671). Atque iam Cone. 
Gefnerus hijl. an. p. lo^h: “Mihi 
,,quidem aliquoties infpicienti talpa¬ 
rum ocelli liquido apparuerunt; 
,,prominent enim extra cu-tim veluti 
,,puncla nigra , magnitudine feminis 
,,milii vel papaveris, nervo affixa. 
j,Haec cum digito chartae apprime- 
? ,rern, nigro humore eam infecerunt. 
,,Quin et eruditus quidam amicus, 
„in talpa gravida diffecta foetus ali- 
,,quot fe reperiffe mihi narravit , 
,,maiusculis capitibus, in quibus iam 
„etiam oculi apparerent.'’ Haec 
Gefnerus. Quod vero Ariftoteles de 


membrana , qua oculos obteftos effe 
vult, differit, illud inde, credo, 
philofopho vifum eff, quoniam oculi 
talparum, nili maxime attentus fis, 
non in confpectum fatis veniunt , 
priusquam tota pellis detracta eft. 
Ita Spalnx mi enophthalmus oculos tam 
minutos habet, ut Giildenftedt eos 
nullo modo animadvertere potuerit, 
quos tamen Lepechin invenit, poft- 
quam pellem detraxerat: tunc enim 
ocelli apparuerunt magnitudine fe¬ 
minum papaveris. Conf Novi com¬ 
mentarii academ. Pctropolitanae, 1769. 
vol. 14 p. 409 et pag. 498. 

Talpas non terra, fed radicibus 
fructibusque plantarum vefei veteres 
plerique opinati funt. Oppianus 
cijnegct. lib. 2, 613 talpam Ttoiodu,- 
yov, herbivorum (quod vocabulum 
in lexicis delideratur ) vocat, et Ifi- 
dorns orig 12 cap. 3: talpa , inquit, 
radices fubter frugibus comedit. At 
fallo. Namque vermibus, lumbricis 
praefertim atque ranis vivunt haec 
animalia fubterranea Quam ob 
cauffam operam et impenlam per¬ 
dunt, qui es radicibus venenatis vel 
nucibus aliisque plantarum partibus, 
quibus venena immifeuerunt, neca¬ 
re conantur. 


Cap. 


Cap. CXCI. de elephantorvm partv/ 


3 $f 


Cap. 

TouV iAtQoivrcce (pueri kvsiv 

T\ ' c U\ ~ 5 , t\ 

sryj ovo ‘ oi os, privas oktmkuios- 
Kco’ ev de t% sKTt^ei ^vstoksIv. 


Arifiot. hifl.an. 6 cap. 27 p. 765: 

oruv is o% evfry-ij ftrjXeix, (pspsi sv 
yxspi , co$ p&v rivis (pxauv , ivixvrov 
v.cCf tfj /xqvxg’ cog i’ erepoi , rpict srp. 
rov ik prj ofAoXoy&IrSctj rov %povov, 
cciriov to [ty 3 ’scopeiod'cq rrjv iy^ztxv. 
A coitu femina gerit uterum , ut aiunt 
quidam , fefquiannum ; ut alii , annos 
tres CauJJa quam ob rem incertum 
hoc fit, quod non pateat coitus. Idem 
lib. 5 cap. 13 p. 566: hv&i ik irq 
ivo Et iib. 4 de generatione cap» 
io: iisryjg yxp esiv rj nvrjaig iix rrjv 
vtT£!j/ 3 o)o]v rov /usydSovg. Biennio 
geflatur uterus propter exwperantiam 
magnitudinis. Aelianus hifl. an. 4 
cap. 31: kvsiv ik wv^dvopui ivo 
ireov rov sXspxvrx. 61 is , ov rorov- 
rov %p6vov, dXXx oxrccKxlisKx /litj- 
vcbv oftoXoyovnv. Biennium gerere 
uterum audio ; feci alii non tam diu , 
fed fefquiannum tantum ventrem ferre 
aiunt . Strabo lib. [5 p. [031: kvov- 
vi ik rovg ptv TtXelsovg oHTCOHxlisnx 


CXCI. 

Elephantos dicunt ventrem 
biennio perferre, fecundum alios 
menfibus duodeviginti j partum 
vero effe difficillimum» 


fjLrjvag, &Xx%lzovg i' skkxISshx. "Edunt 
partum cum tardiffme , menfe a con¬ 
ceptu decimo o&avo , cum celerrime , 
fub fextum ac decimum. Ita et Dio¬ 
dorus Sic. et Arrianus in lndicis 0 
Plin. 8i 10 p. 440: Decem annis ge - 
fare in utero vulgus exiflimat; Ari- 
floteles biennio. Elaee quoque Soli- 
nus, Ifidorus et alii Neque noftro 
tempore quidquam certi hac de re 
innotuit, et!i plurimi etiam nunc fe¬ 
rendi uteri tempus biennium putent» 
Recte Ariftoteles loco, quem primum 
laudavimus, caudam cur tempus 
ignoretur, edocuit; coeunt enim 
haec animalia nunquam nili in abdi¬ 
to. Conf. Buffbn hifl. qitadr. vol. g 
p. 135 et 233 edit. Berolin. et Schre- 
bers eduqtbiere 2 p. 247. Sed nu¬ 
perrime certiora de elephantorum 
coitu dedit ili. Michaelis Biblioth . 
orient. tom. XX p. I4S £ t toro, 
XXI n, 317 » 


Cap. 


Zz 


0 


3 66 CAP. CXClI. DE DELIRIO IVCVNDO, 


Cap. CXCII. 


TrjjjLcc^ccTov T ifxodov rcv A o- 
Kgiv c&v.Gv^rjv vcariacivTci, uCpoovcv 
(pczaiv £7i) Senot yevecr&cbf yfjitgots' 
ev $e ry iv^syoiry ccvctvy-^/ocs @q<x- 
$£oos sk rys' 7 toi^UY.oTtys ^ s(py]<jsv 
ixelvcv civToo rov %^ovov 

fafoiGoaScq. 

TyjXxpxTOV ] Re&ius fortaffe A vjfxxpxrov. Non multam abfiinilis hiftoria 
eft in Problematis de Maraco Syraculano (Ariftot. problem. edit. L. Septalii p. 346 -) i 
item fnpra cap. 30. de Abydeno quodam. Svlb. I11 Cod. Vind. AiyxxpxTOV , fed prima 
littera atramento adfcripta eft a recentiore manu; nam initiales quae minio pingi debe¬ 
bant, fere per totum codicem initio capitulorum defunt. I. B. 

Conf. quae iam allata funt ad recenfet Fabricius in indice bibi. 

cap. 30. De Timaeo Locrenli vid. graecae. De Demarato, Ariftotelis 

Fabricii bibi, graeca 2 p. 21 et Bruc- nepote et auditore Theophrafti, conf. 
keri kiftor. ■philof. I p. 1127. De- Bruckeri hifl. -phil. I p. 793. 
inarati nomen fuit compluribus, quos 


Temaratus Timaei Locrenfis 
auditor aegrotans, decem dies 
mutus fuiffe dicitur; undecimo 
vero, cum fenfiin ex delirio fe 
recoliegiffiet, illo fe tempore lon¬ 
ge fuaviffime vixilTe affirmavit. 


Cap. CXC1II. 

Ev T yvoo ry vyrco (poca)v slvoif In Teno infula parvam efle 
(ptclhicv avyy^otfYot e%ov , ej* ov phialam tradunt cum mixtione, 
czvx7>rcv(ii [ 7idvv ] §ei§ioo£. ex qua ignis facile accendatur. 


Cap. CXCIII. de pyrophoro. 367 


Ev T?fvw] et Gvyzpu/xx pro vulg. T rjXu et Gvyzptftu » repofita 

finit e Stephano Byzantio ; e quo etiam infertum eft fequens inclufum 7 TcLw. Citat 
idem ibidem aliud eiusdem infulae miraculum ex Athenaei lib. 5. S YIB. TCcUvV 
etiam a cod. Vind. deeft. 

pxSbug] Cod. Vindob. poft hoc verbum habet eodem verfu: 7tep Tui/ 
y/jg dl/x(pVOfJ.ei/Ul/ Ttvpuv. Deinde continuatur: K otj ei/ B iSfwtx —■ 


Haec e noftro libro repetiit Ste¬ 
phaniis Byzant. p. 653. ApiGorekTjg 

&J TU Trspi $XVUXGlUl> xzovGfxuTuv 
(pyrli/ , ori ev T-p vrjGtu (poorl (ptoiXuv 
Gvyy.pxf.ix elvotf, e£ ov -nvp xvxtttov- 
gi ttxi/v pxSlug. Hic pro (pioiXuv 
legendum efte CpixXiov fatis apparet, 
quae lectio quoque confirmatur ab 
Euftathio ad Dionyf. 529 pag. 76, 
ubi haec: ncq (pioLktov Se Aeyercq -ro¬ 
re ev xvTf xi/xHelrScq , Gvyv.pv.fxx 
e%ov, ei- ov -rrxvv pxSlug nvp xv-g-n- 
rero- Ioh. Hartungus , Nicolaus 
Lloydius atque etiam Bochartus Cka- 
naan lib. r cap. 14 p. 444 exiftima- 
runt, verba a Stephano allata non 
inveniri apud Ariftotelem noftruin. 
Sed reperit ea Henr Stephanus in 
libris manufcriptis, quibus ufus eft. 
Quam ob rem Holftenius adStephan. 
Byz. p. 322 » patet, inquit, ex Iloc 


Stephani Byz. loco , fragmentum hoc 
revera Arijlotelis ejfe , nec errare li¬ 
bros fcriptos, in quibus illud pkilofo- 
pho tribuitur. Qua de viri eruditiff. 
lententia iudicent critici. 7 'enus 
infula , quam Stephanus inter Cy¬ 
clades, alii inter Sporades numerant, 
iacebat in Aegaeo pelago. Quod¬ 
nam vero fuerit illud Gvyzpxfix, un¬ 
de ignis facile accendebatur, conie- 
ctura non aftequor, etli non valde 
abeffe videatur a natura pyrophori, 
vel faltem earum rerum, quae longo 
litu , nec motae diu loco , corrum¬ 
puntur , tandemque flammam con¬ 
cipiunt. De quibus experimenta 
nuper fecerunt viri docti Petropoli, 
quae leguntur in Commentariis acad. 
Petropoht. et in Palialii OiorDifcfycrt 
Sxprrdqen. 


Cap. CXC1V. 


K«/ h B iSuv/oc, $e TY[S Qpjoly.qs 
h rols pisrolXKois ylvsrotj o koc- 


Et in Bithynia Thraciae in 
metallis lapis invenitur, qui fpi- 


nus 


Cap. CXCiV. DE SPINO LAPIDE. 


3^8 

A cvpsvos G7uvos , l| cu <£>a5<r< 7ru^> nus dicitur, quo ignem excitari 
dvclTrreaSctj. perhibent. 


Verius fortaffe ex Stephano Byz, S V L B„ 


BiSfwtx ] 


Videtis quae difputavimus ad cap. 
41 et 125. HfiocvCtz, quod nomen 
fubftituere vult Sylburgius, fuit pars 
Thraciae , cuius mentionem fecit 


Stephanus Byz. Bithynia vero fuit 
regio ad Pontum, Thracum fua ter- 
ra egrefforum quondam fedes. 



PRAE- 



PRAEFATIO 

NATALIS DE COMITIBVS. 


CLARISSIMO ET AMPLISSIMO PATRICIO VENETO 

HIERONYMO FERRO, 

ORATORI DIGNISSIMO APVD TVRCHARVM IMPERATOREM 

PRO 

SENATV VENETO PHILO SOPHOQVE GRAVISSIMO. 
NATALIS DE COMITIBVS S. 


Cum multa admirabilia fint ab optimo rerum omnium opifice Deo Natu¬ 
raque conftituta dottiff. et fumme naturae inveftigator Hieronyme ; tum 
nihil homine divinius aut praeclarius factum effe cenfeo, cui ratiocinandi 
et intelligendi Dei et naturae opificium conceflum eft. Admirabilis quidam 
eft ordo, qui in caeleftibus corporibus, et in motibus planetarum, confpi- 
citur; quippe cum alia fidera caelo infixa fint, et fuapte natura immobilia; 
alia differenti quadam ratione a caeteris moveantur, et nunc fublimiora fint, 
nunc terris viciniora. Sed hanc tamen ita admirabilem ftellarum diftinctio- 
nem inanem fere effe contenderim, cum et alia ratione illae agere poffent, 
nili praeter ornatum tantae varietatis cognitioni infpectantium aliquid affer¬ 
rent etiam voluptatis, et nifi inordinatus ille ordo intelligeretur. hinc qui¬ 
dem intelligens quis et illam naturam divinam, et ingenium fuum divinum 
quiddam habere non fentiat. Multa funt in terris hominibus ad confideran- 
dum tradita (ut caelum et ea quae fiunt in fubliini praetermittam), quae 
prorfus a divina natura minime feiun&a effe putanda funt, quae fi diligen¬ 
tius infpiciamus, admirabilem Dei, et eius voluntati obtemperantis naturae 
potentiam cognofcemus. Nam quod pulegium per folftitium hibernum 
florefcat a radicibus convulfum , et trabibus iam diu fufpenfum; quod lapi- 

Aaa des 







37 0 Natalis de Comit, praefatio. 

des quidam aqua irrigati ardeant, quod magnes attrahat ferrum, et idem 
allii lucco perunctus vim illam amittat attrahendi, quis ut rem parvi ponde¬ 
ris neglexerit? Sunt ifta quidem admirabilia, quorum ignorantur caudae, 
at res tamen ita fieri confiat. Haec res efficit ut Plinii aliorumque , qui rea 
naturae admirabiles fcripferunt, autoritas mihi non videatur reficienda, quod 
faciunt nonnulli, pro fuis facultatibus ingenii caeterorum intelligentiam 
metientes. Huiusce meae lententiae aflenforem habeo et aftipulatorem om¬ 
nium philofophorum principem Arift, qui, cum rerum naturalium caufias 
multis libris explicaverit, haec pofiea, quae fieri confiaret, quorum nullae 
invenirentur caullae, -breviter complexus eft. Defcribit enim illa in hoc li¬ 
bro, quae humani ingenii facultates et intelligentiam fuperant, quorum caus¬ 
ias cum invenire non poffimus, illud tantum fupereft, ut miremur: unde 
et libri deprompta eft inicriptia. Exiftimo fane res huiusmodi ab optimo 
Deo idcirco fuifte facias, ut cum defeffi fuerimus diuturna rerum naturalium 
inveftigatione, atque in haec inciderimus, quali quodam naturae ludicro 
recreemur; fiquidem repente incidens aliqua admiratio omnem animarum 
laborem ex diuturna contemplatione contractum fublevat et difiolvit. Illud 
praeterea commodum ex his rebus percipimus, quod cum fieri aliqua vide¬ 
mus, quorum caufias ignoramus, noftri cognofcimus ingenii imbecillita¬ 
tem, et immenfam fummi opificis Dei potentiam. His ergo rationibus com¬ 
motus fum, ut Arift. libellum de rebus auditu admirabilibus in Latinum , 
apertius quam cseteri antea fecerint arbitror, verterem; quo nonnullorum 
animos eius lectio recrearet, et aliorum contra audacia reprimeretur. Cum 
vero cuius nomini dicaretur rectius, confiderarem , nemo mihi te uno dig¬ 
nior, vel rerum naturalium peritior occurrebat, vel cuius caufta omnia po¬ 
tius deberem, quam tua. Nam cum beneficiorum tuorum in me magnitu¬ 
dinem conlidero SapientilT. Hieronyme , me tibi tantum debere lentis, 
quantum perfolvere pofte nunquam certo lcio. Cum vero liberalitatem erga 
me tuam animadverto, et eam hactenus a me fuifte lilentio praetermiflam, 
mihi in mentem venit, vereor ne omnium hominum iudicio qui illa accepe¬ 
rim beneficia, indignus fuifte videar. Quid enim di/ci potelr indignius, 
quam neque gratiarum quidem actionem ab eo te reportaffe, in quem lingu¬ 
lare beneficium contuleris? verum id certa quadam ratione factitatum a me 
fuifte gaudeo , quia per aptiorem hanc opportunitatem fummam meam in 
te obfervantiam , amplif. tuae primum, deinde caeteris omnibus apertius 
demonftrarem. Mitto igitur ad te iapientiff, Hieronyme de rebus auditu 
admirabilibus libellum , quem tibi pro admirabili ingenii tui praeftantia iam 
diu deberi fentio, quem tanquam pignus quoddam et inditium lingularis 
mei in te amoris, donec aliquid maius fele offerat, perbenigne comple&ere. 
Vale. 


JNTER- 




INTERPRETATIO 

DOMINICI MONTESAVRL 


MAGNIFICO ET GENEROSO EQVITI 

DOMINICO MAVROCENO 

DOMINIC VS MONTESAVRVS 

BENE AGERE. 


(^um fuperioribus annis, magnifice ac excellentiffime Dominice, 
Arifiotelis commentariolus de Mirandis auditionibus ad nofiras manus 
pervenilfet, eum ego ipfum, ne quod tempus dabatur propter defi- 
diam in otio viverem, interpretari conatus fum. Librum quidem 
credimus Arifiotelis efie, ut quidam Nicandri expofitor in Theriaca 
afferere videtur, nec non et Stephanus libro de Urbibus: quod etiam 
ex Galeni fexto de Locis affedis facillime colligitur. Itaque cum Ve¬ 
ronae optimus Praetor ageres, inque ea Republica gubernanda dies et 
nodes excubares, et vigilares: ego qui tamen fcirem magnificentiam 
tuam inter tot, tantaque negotia, Philofophorum volumina quam 
libentiffime leditare, commentariolum hunc in lucem fub tuo lumine 
exire volui: non enim folum in utraque lingua, fed in omni Philofo¬ 
phorum feda verfatus es. Hunc igitur, qualiscunque fit, hilari fron¬ 
te fufcipe*, quod ut facias eo libentius oro, atque obfecro quo magis 
acerrimo, divinoque tuo iudicio, quemadmodum aliis omnibus in re¬ 
bus, ita in hoc omnes facile acquieturos certe fcio. Vale. Veronae. 


Aaa 2 


ARI- 







372 


Montesavri interpretatio. 


ARISTOTELIS 

D E 


ADMIRANDIS AVDITIONIBVS 

COMMENTARIOLVS , 

DOMINICO MONTESAVRO VERONENSI 

INTERPRETE. 


I. Paeoniae mons eA, Hefaenus nomine, Paeoniam a Media di¬ 
videns, in quo fama efl, quoddam animal reperiri, Bolinthum nun¬ 
cupatum , tametfi a Paeonibus Monapios appelletur. Univerfa huius 
forma bovi Amilis eA: fed eundem magnitudine, ac robore, iubaque 
pariter excellit, a cervice enim (quemadmodum equus) iubam valde 
prolixam, nec non a vertice usque ad oculos ipfam demiAara habet, 
nec (veluti boves) cornibus armatum eA, fed adverfa ipfius cornua 
inter fe funt, et mucronata ad inferiorem fitum iuxta auriculas ver¬ 
gunt, amplitudine non multo ardiore, quam ut Angula femifeAarium 
capiant, nigritia proba refulgent, veluti fi decorticata, expolitaque 
lint. Cum autem id animal excoriatum fuerit, eius tergus diAentum 
locum odo accubantium occupat. Quum vero perculTum eA, fugam 
properat: et nifi defatigatum nunquam conAAit. Caro eius grati fa- 
poris eA. Calcitrans ac proluviem alvi vel ad quatuor paffus proii- 
ciens repugnat, quo praeliandi modo id faepe cum facilitate maxima 
utitur: et ita adurit, ut pili infedantium canum abfumantur: A qui¬ 
dem concitetur, Aercore comburit: (ut inquiunt) fi vero non irrite¬ 
tur, nequaquam adurit. Tempore autem pariendi ad locum, in quo 
pariat, quamplurima fui generis animalia adventant, quae omnia cum 
Amul congregata Ant, maxime parturit, in circuituque Aercorat. lar¬ 
gam enim quendarn eius excrementi copiam haec belua eiicit. 

2. Qui in Arabia degunt, camelos proditur fuas matres non fu- 
pervenire: quin immo, A quis cogat, ipA non patiuntur. Etenim, 

cum 





Montesavri interpretatio. 


373 


cum aliquando admiffiarius non haberetur, curator pullum matri oper¬ 
tae admifit: qui dum coiret, delapfo operimento matrem agnovit: 
et quamvis coitum abfolverit, camelarium illum paulo pofl morfu de¬ 
fixo interemit. 

3. Ferunt cuculos, qui Helicem incolunt, pariendi tempore non 
nidificare, fed in palumbium, aut turturum nido parere: neque in¬ 
cubare, nec excludere, neque nutrire, fed cum pullus genitus, ac 
educatus ab aliena ave fuerit, confortes, cum quibus hic vitam degit, 
e paterno nido eiicere. Praefiat autem (ut videtur) pullus cuculi 
magnitudine, pulchritudineque, qua de re facile pullos ceteros longe 
antecellit. Hoc vero et palumbes adeo laetari autumant, ut et ipfi 
una cum illo proprios pullos e nido explodant. 

4. Caprae Cretenfes, cum aliquando fagitta transfixae funt, (ut 
vulgo fertur) didamnum illius infulae proprium quaeritant, didam- 
noque devorato confefiim telum eiiciunt. 

?. In Achaia cervae nonnullae, ut dicitur, eo in loco degunt, 
quo fua demiferunt cornua , ut caveant ne facile inermes reperiantur. 
quod ea de caufa faciunt, quum inflrumentum, quo repugnare pos- 
funt, cum res exigit, non habent, et locum, quo cornua demiferunt, 
a nemine adhuc fertur compertum elTe. Plurimae quoque vifae funt 
etiam cervae, quae cornibus enatam hederam gerunt. 

6 . In Armenia venenum quoddam nafci aiunt, quod Pardalian- 
ches ab angore didum efl. Hoc igitur venatores vidimam afpergunt, 
ac recedunt, cum ab ipfis Panthera confpicata fuerit, ea vero pofl- 
quam id tetigerit, de more fiercus hominis quaerit, quocirca venato¬ 
res fiercus in vafe reponunt, ac ex aliqua arbore vas fufpendunt. fera 
itaque infiliens ibidem, et ad extremam defatigationem perveniens, 
ab ipfis fuperatur, iliorumque praeda efficitur. 

7. In Aegypto autem trochilum ad os crocodili advolare afferunt, 
dentesque ipfius depurgare, carnis excrefcentiam roflro ex ipfis den¬ 
tibus extrahendo, ipfe vero non folum trochilo minime nocet, fed 
mirum in modum ea re deledatur. 

8. In 


Aaa 3 


374 


Montesavri interpretatio. 


8. In Cephalenia affirmant aliqui capras quotidie (veluti quadru¬ 
peda reliqua) nullo pado bibere, fed rictu flatui oppofito aflare, ac 
ore aperto aera fuicipere. 

9. In Syria inter equos fylveflres unum armento praeefTe inquiunt, 
cum vero aliquis caeteris iuaior foeminam fupervenerit, ducem irafci, 
ac illum tamdiu infe&ari, quousque deprehenderit, et cum fe inflexe¬ 
rit, ore ex poflerioribus poplitibus genitale evellere. 

10. Teftudines cum viperam ederint, mox cunillam devorare au¬ 
tumant : quam fi celeriter non invenerint, interire. Et ruricolas 
quam plurimos huius rei veritatem experientia comprobare , qui cum 
afpexiflent iplas ita agere, ab una cunillam evuliere: quo fado eos 
paulo pofl ipfam defundam vidilTe. 

11. Genitale viverrae non naturae fimilis cum caeterorum anima- 
lium genitalibus effie dicitur, fed utcumque difponatur, tempore per¬ 
petuo folidum, veluti os extat. Proditur vero idem genitale prae- 
fiantiffimum medicamentum urinae flillationibus elle, et per ramen¬ 
ta ex vino dari. 

12. Picum Martium aviculam, et refupinum , et pronum flellio- 
num more per arborem fcandere aflerunt. Depafcere autem vermes 
ex arboribus dicitur, ac arbores, cum coffios quaerit, tam vehementer 
in profundo defodere, ut ipfas flernat. 

13. Plataleas aves conchas quae in fluminibus extant, effiodientes 
devorare fama efl: deiude cum copiam earum abffirbuerint, evome¬ 
re : poflremo carnem quidem concharum edere, tellas vero earum 
minime tangere. 

14. Arcadiae mons efl Cyllene nomine , in quo merulas pullos 
albos parere aiunt, nec usquam aliubi nafci: ac diverfas voces emitte¬ 
re, et nodu adverfus Lunam incedere. Si quis autem interdiu ipfas 
capere tentaverit, maxima cum difficultate eas venari poterit. 

I^. Anthinon quidem quafi iucundum fuaveque vinum a nonnul¬ 
lis appellatum, circa Melum, Gnidumque oppida nafci, ac gratam 
olentiam exfpirare: Oligochronion vero quafi infuave, paucique mo¬ 
menti ac durationis, prope Erithacem fleri, proditur. 

I <j. 


Montesavri interpretatio. 377 

16 . Locis quibusdam Cappadociae mei absque favo confici fertur, 
ac lpifftfudine fua oleo fimile evadere, 

17. In Trapezonto, quae in Ponto efi, mei graviter olens ex buxo 
generari aiunt, quod quidem fi edatur, fanos mente abalienare: co- 
initiali vero morbo prehenfos integre abfoivere autumant. 

ig. Lydias arbores amplam mellis copiam generare enarrant non* 
nulli, ac incolas ex ipfo pafiillos absque cera conficere, et ipfos ab- 
fcindentes pafiillos vehementiori fraclione egere. In Thracia quoque 

etfi non tam folidum, ceu tn arenaceum gignitur, univerfum vero 
coaclum mei non, quemadmodum aqua, et caetera liumida, parem 
fortiri magnitudinem autumant. 

19. Chalidicam herbam, et amygdalam ad mellificandum maxi¬ 
mam utilitatem praefiare proditur: foetum enim plurimum ex ipfis 
fieri inquiunt. 

20. Afferitur, apes ab unguentorum delitiis perturbari, ac odores 
odiffe. nonnulli tamen ipfas homines his delibutos percutere autu¬ 
mant. 

21. Aiunt in Illyriis, qui Taulantii nuncupantur, ex meile vinum 
fieri, cum enim favos exprefferint, aquam infundentes in lebete de¬ 
coquunt, donec dimidium defecerit: deinceps in doliis efiundentes, 
idque iucundifiime iacfiitantes, dolia fuper tabulas reponunt, atque ibi 
longo temporis fpatio permanere, et vinofum, ac praefertim fuave, 
fpirituofumque evadere inquiunt. Hoc autem iam et in Graecia evenis- 
fe nonnulli enarrant, ut nequaquam a veteri vino differat, fed cum 
pofiea hoc explorarent, neminem temperiem huius invenire potuiffe 
autumant. 

22. Circa Theffaliam ferpentes tanto in numero generari memoriae 
proditum efi, ut nifi a ciconiis interimerentur, incolas excedere, ac 
regione tota emigrare coegiffent. Quocirca honos his tantus in Thes- 
falia efi, ut ciconias occidere, capitale fit. et fi quis eas exanimave¬ 
rit, eidem poenae, cui et homicida, obnoxius efi, 

2j. 


376 


Montesavri interpretatio. 


23. Pari modo et in Lacedaemonia tam magna ferpentum copia 
quibusdam temporibus fieri rememoratur, ut propter ciborum ino¬ 
piam Lacones ipfis pro alimento uti fama fit: ex quo Apollinem Py¬ 
thium ipfos ferpentum excoriatores appellare fertur. 

24. In Cypro infula metas ferrum comedere afiferitur. 

2f. Chalybes in infula quadam parva, quae in fublimi paululum 
recumbit^ aurum ex pluribus rebus componere inquiunt, qua de cau- 
fa et in metallis id refundunt, ut emptores decipiant. 

26 . Ab his, qui ex Sufis ad Mediam proficifcuntur, fecunda itineris 
die ingens terreflrium fcorpionum copia reperiri fertur, quo circa, cum 
Perfarum rex illae exercitum traiiceret, triduo toto agmine commo¬ 
ratus , venationem fcorpionum imperavit, et his, qui plurimos fcor- 
piones ceperint, praemium dedilfe ferunt. 

27. In Cyrena mures unius generis non efie, fed forma colore¬ 
que plurimum di flare afferunt, alios enim ceu muflellae lata facie 
fieri: nunnullos vero viperae formam fortiri, quos viperas vocant. 

28» Circa Siciliam aquae fiagnum ineffe aderunt, in quo fi quis aves, 
caeterave fuffocata animalia intinxerit, rurfus revivifeere autumant. 

29. Apud Gelonas Scytharum feram verfari traditur, excelfu qui¬ 
dem raram, nomine autem Tarandam: quae quacumque incedit, 
pilorum colores mutat: ideoque raro capitur, locorum arborumque 
et omnino omnium colorem reddit, mira pilorum mutatio huius efi, 
cum reliqua colore tantum immutentur, ceu chamaeleo, et polypus. 
Tarandae magnitudo, quam bovi efi : nec caput cervino abfimile 
fortitur. 

30. In Abydo quendam mente abalienatum ineffe fertur, ac 
ad theatrum plurium dierum fpacio accefiifie, ut hifirionum a&a re- 
fpiceret, adnotaretve: qui ab infania abfolutus fatuitatis tempore vi¬ 
tam iucuudiflime egiffe affeveravit. 




x 


Montesavri interpretatio. 


377 


31. In Tarento cauponem nodu furentem fuiffe, interdiu autem 
vina vendidiffe quidam afferunt, etenim propriae tabernae clavim fab 
zona fervabat; cum vero multi furripere tentaverint, eam nullo pado 
abfluliffe. 

32. In Lipara infula aliqui affirmant huius vis atque naturae terram 
reperiri, in qua fi quis ollam occultaverit, quodcunque voluerit, dum- 
tnodo in ea imponatur, decoquetur. 

33. Flagrant in Mediis et Pfiffacinae gentis ac Perfidis confinio ig¬ 
nes, quorum hic quidem in Mediis minus, qui autem in Pfittacina 
magis, et fyncera tiamma ardet: qua de caufa Perfarum rex ad hunc 
culinas molitus eff uterque vero locis planis, nec inaequalibus inefl. 
Caeterum hos quidem interdiu noduve percipere licet: quivero ia 
Pamphylia cremant, nodu duntaxat percipi poffunt. 

34. Circa Atitaniam iuxta confinia Apolloniatis faxum quoddam 
ineffe autumant, ex quo quidem emiffus ignis non percipitur, cum 
vero oleo defuper refpergitur, inflammatur. 

3 5\ Extra columnas Herculeas ignes flagrare fama efi, hos quidem 
femper, alios vero nodu folum, veiuti Anonus Periplus memoriae 
prodidit. Et in Lipara manifeflum ignem, ac flammeum inveniri, 
verum non interdiu, fed nodu tantum ardere autumant. 

3 6 . In Pithecufis ardentem ac fupra modum calidum ignem reperi¬ 
ri aiunt, verum non adurentem. 

37. Ignem tamen, qui in Lipara extat, aliquando anno fexto de¬ 
cimo deficere, decimo vero feptimo redire refert Xenophanes. 

38- (36) Exhalationem Aethnae nec flammeam nec continuam 
effe, fed plurihus annis fieri affeverant. 

39 - ( 37 ) Circa Lydiam- ignem quamplurimum furfum ferri, ac 
fepteni dierum difcrimine flagrare inquiunt. 

40. C38) Miranda efl ignis exhalatio, quae in Sicilia contingit, 
cuius ebullitio per fladia quadraginta diffunditur, fed nec tria attollitur 
fladia. 


Bbb 


41. 


378 


Montesavri interpretatio. 

41. (39) Lapis in Thracia efl, Spinus nomine, qui intercifus ar- 
det, idemque iuxta fe pofitus (ceu Smarillus) reddit, ifli igitur la¬ 
pides apud fe invicem compofiti, aquaque conlperfi flagrant: idein- 
que Maritham agere afleverant. 

42. (4°) Circa Philippos Macedoniae metalla reperiri narrant, ex 
quibus frufla eiecta grandefcere proditur, aurumque, ut clarum efl, 
producere. 

43. (41) In Cypro circa Tyrrhiam aes eiusdem naturae fieri aiunt, 
quod ruricolae minutatim contufum, ut conflat, feminant, poflhac- 
que in id eruptis aquis augetur, et redditur, ac hoc modo colligitur. 

44. (42) In Melo infula loca defofla iterum confefiim terra reple- 
ri afleverant. 

4^. (43) Apud Paeoniam cum pluviae continuae fiunt, colliqua- 
ta terra aurum, Apyron nuncupatum, inveniri inquiunt. 

4 6 . Et adeo Paeoniae terram deaurare, ut ponderis auri ultra mnam 
reperifle complures dicunt; et alium quidem tres mnas, alium vero 
quinque conducere, regique exploratores auri geminos obolos repor¬ 
tare afferunt, et ad menfam recumbere, primumque inter illos epula¬ 
rum primitias regem impartiri. 

47. (44) Flumen Ozum, quod in Bacflris efl, auri plures glebas 
deferre memoriae proditum efl: et in Iberia flumen Theodorum di- 
dum, iuxta littora multum auri fcatere, ac fimili ratione deportare. 

48- (4O Ab antiquis regibus in Pieria Macedoniae reconditam 
quandam auri copiam defoflamque effe fertur, ac ex una fovearum 
quatuor, quae ibi funt, aurum renafci fefquipedali magnitudine aiunt. 

49. (46) Argenti Myfini, ferrique Chalybici peculiarillimam efle 
generationem ferunt, una enim cum arena per fluvium delata nafcitur, 
(ut aiunt) hanc vero alii quidem una ratione abluentes in fornace 
adurere autumant, alii autem eius feflimen naturale faepenumero lo¬ 
tum comburere, lapidemque Pyrimacum appellatum interponere, cu¬ 
ius copia in illa regione magna efl. Ferrum vero hoc caeteris pul¬ 
chrius 


Montesavri interpretatio. 


379 


chrius efficitur, nec ab argento diflaref, fi in fornace una non crema¬ 
retur. folum autem hoc minime rubigine confumitur, nec copiofum 
effici proditur. 

50. (47) Apud Indos aes adeo lucidum ac purum, nec non rubi¬ 
gine carens reperiri aiunt, ut neque colore difiare ab auro percipi fo- 
litum fit, fed in Darii poculis cados nonnullos pluresque inveniri, qui 
nec alio pado, quam odore, aenei fint, an aurei, cognofci nequeunt. 

fi. (48) Stannum Celticum plumbo multo ocyus liquefcere feri- 
bitur. cuius eliquationis argumentum efi, quod in aqua pofitum li¬ 
quefcere foleat, ut confiat, ergo facile colorat. Liquefcit autem ex¬ 
tremo frigore, geluque procreato, cum ipfius innatus calor ad intra 
recluditur, ac ob eius imbecillitatem compellitur. 

{2. (49) In Pantheo olea efi, optima corona nomine; huius au¬ 
tem folia caeteris oleis e contrario exeunt. Intus nempe et non foris 
virent, ac nec aliter quam myrtus, ramos coronae effigiem prae fe 
ferentes emittit. Ab hac vero palmitem Hercules evulfit, ad Olym- 
piamque illum explantavit: ex quo athletas coronatos fuifie ferunt, 
haec enim iuxta flumen Illifum pervenit, ac fexaginta fiadiorum diferi- 
mine a flumine difiat, vallaturque domibus circumquaque: quam fi 
quis tangeret, magna ab accolis afficeretur poena. Caeterum poflhac 
ex ea Eleios palmitem quoque accepifle, ac in Olympia plantafie, et 
athletis coronas infiituifle afleritur. 

S 3 - G°) Ad Lydiae metalla apud Pergamum exiflentia, quae an¬ 
tea Croefus confecerat, bello quodam exorto opifices confugiffe fe¬ 
runt, qui obflrudo illius loci oftio fuffiocati funt: pofieaque longo 
temporis intervallo metallis adopertis vafa, quibus pro manibus ab¬ 
luendis opportunitate utebantur, in lapides converfa inventa fuifie, ac 
quovis liquore (ceu amphorae) repleta fuifient, pari modo ipfum 
in lapidem converfum fuifie: nec non fimili ratione ofla hominum in 
lapides converfa vulgo proditur. 

54. (f 1) Paludis Afcaniae aqua adeo nitrofa ex fuapte natura ex- 
fiat, ut nulla alia purgatione pallia, quae in ipfa remorantur, egere 

B b b 2 nofcan- 


380 Montesavri interpretatio. 

nofcaiitur. fi quis vero ea in eadem aqua aliquamdiu permiferit, inter» 
cidunt. 

C^ 2 ) luxta Paludem Afcaniam Mythepolis oppidum conditum 
ed, quod per centum vigintique dadia a Cio didat: quo in oppido 
algore hyemis adventante, puteos omnes exflccari ferunt, ut nullo 
modo vas ab earum aqua intingi poflit: fervore autem aedatis adeo 
repleri, ut ad extrema puteorum labia unda profiiiat. 

£53) Fretum, quod Siciliam Italiamque fecernit, una cum 
incremento lunari decrementove augeri minuique afferunt. 

5:7. (^4) Qua de caufa in via quoque, quae Syracufas ducit, fons 
in prato exflat, qui nec magnitudine praedat, nec multa aqua refertus 
ed. cum vero vehemens turbo e regione efflaverit* immenfam aquae 
copiam accolis concedere folitus ed.. 

5 8. (?0 F° rr0 111 Siciliae palifcis fons ed, qui decem accuban¬ 
tium dtum occupat, hunc enim ad fexcubitalem altitudinem aquam 
reficere aiunt, adeo, ut accolae, cum id videbant, campos exundaturos 
arbitrarentur: rurfusque aqua in eundem redit fontem. Iusiurandi 
quoque in fe divinitatem, detinere autumant, nam d quis tabellam in- 
fcriptam iusiurandi in eum impofuerit, fi recde Juraverit, tabellam fu- 
pernatare affirmant: dn lecus, tabellam gravitate affiecdam in profun¬ 
dum aboleri , hominemque peri urum comburi, quo circa facerdotem 
ab ipfo fideiuflionem de expurgationis impenia fufcipere, cum fsdluin 
quid iusiurandum depurgare voluerit.. 

59. (j6) Demoneffus Carthaginenfium infula exfat, quae cogno¬ 
men a Demonedo primo eius cultore fortita ed. Coeruleum metal¬ 
lum chryfocollamque haec regio obtinet, quam optimam ad auri pre¬ 
cium aliquis invenire poterit, etenim medicamentum' oculorum haec 
ed. Atque ibi aes geminos paffus fupernatans in mari reperitur, ex 
quo datua illa confecda ed, quae in Sicyonia vetudiffimo Apollinis 
templo confpicifur. CS 7 ) Pheneo quoque Orichalci appellati inve¬ 
niuntur, quibus inferiptum erat, Hercules Amphitryonis Helide cap¬ 
ta dicavit, Helin enim ceperat uxoris dutdii iuxta oraculum, cuius 
patrem Augeam iampridem interfecerat. Caeterum cein aes effodiunt, 

acu- 


Montesavri interpretatio. 28 * 

acutiflimi vifus efficiuntur, et palpebris carent: quo circa aeris flore, 
cinereque phrygio ad oculos utuntur. 

60. (f8) Antrum quoque, quod Glaphyrum, quafi fculptum vo¬ 
cant, ibi efl, in quo nives ex guttis quibusdam defluentibus concres¬ 
cunt. hoc autem eius loci afcenfus ad pavimentum, quo anguffiffimus 
efl, declarat. 

6 r. (f9) Ex uno aquilarum pari altera, quae fierilis efl, marina 
viciffim efficitur, quousque compares evadant, ex marinis vero offi- 
fragae. ex his autem pernices, accipitres, vulturesque fiunt: ifli quo¬ 
que nec fobolem vulturum claudunt, fed magnos vultures, qui foe- 
cunditate carent, gignunt: argumento, quod nemo vulturis magni 
nidum confpexit. 

62. (60} Mirandum efl autem, cur apud Indos circa plumbum 
quod ibi extat, haec eveniant. Cum enim colliquatum efl, in frigida 
aqua detinetur aliquamdiu, deinumque ex aqua exfilit. 

(6r) Ferunt, aes Moffynicon nuncupatum non commixtione 
flanni, fed ex terra quae cum eo nafcitur decoquiturve, lucidiffimum 
candidiffimumque exiflere. Audorem vero huius temperamentum ne¬ 
minem docuiffe alleverant, qua de caufa res aeneae, quae fuperiori 
tempore molitae ea in regione fuerunt, recentiores longe excellere 
videntur. 

64. (62) In Ponto hyeme aves nonnullas reperiri memoriae pro¬ 
ditum efl, quae neque cum alvi proluviem emittunt, nec quando pen¬ 
nae eis evelluntur, fentiunt: neque etiam cum minuto veru transfixae 
funt, nifi cum igne torreantur. 

6<$. (6 3) Apes folfiitia praefagire videntur, cum opera non fube- 
ant: quo indicio apiarii utuntur, ac tunc temporis quietem degunt. 
Cicadae quoque pofl folfiitia canere videntur. 

66. (64) Echinum intervallo annuo fine cibo vivere aiunt, 

67, (<55) Feles cum corium exuere velint, reliquorum ferpentium 
more vultu refupino bibere inquiunt, eumque a medicis fervari, cum 
mirum in modum comitialibus profit. 

Bbb 3 


68, 


382 ItfoNTESAVRI INTERPRETATIO. 

68. ( 66 ) Urfae adipem traditur, cum algore hyemis in vafe con> 
gelatus fuerit, per id tempus, quo urfa conditur, crefcere, vasque 
in quo inerit, fupergredi. 

69- (67) In Cvrenenfi agro ranas vocales penitus deeffe fcribitur: 
atque in Emathia Macedoniae regione fues folipedes generari legitur. 

70. (68) In Cappadocia mulas fecundas vi&itare proditur: ac in 
Creta populos nigras fru&iferas nafci vulgo fertur. 

73 * (6 9) Circa Babylonis rigua decedentibus fluviis in cavernas 
aqueas, hebetes pifces nonnullos remanere proditur, quos inde exire 
ad pabula pinnulis gradientes crebro caudae motu, contraque venan¬ 
tes refugere in fuas cavernas, et in his obverfos flare, ac faepenume- 
ro viros aliquos eorum cavernas ingredi, ipfosque irritare aiunt. Illo¬ 
rum autem capita ranae marinae proxima extant, reliquae partes go¬ 
biis, branchiae caeteris pifcibus. 

74. (70) I11 Heraclea, quae in ponto efl, et in Rhegio defoiTos 
pifces innafci legitur, qui iuxta amnes aquatilesque regiones incolunt, 
cum vero certo tempore haec exiccantur, exarefcuntque, in terram 
iter contendunt, poflea autem terra magis deficcata, humorem in¬ 
fectantes, ad fylvam confugiunt, poflremo vero hac arefadta adhuc in 
humore perfeverant, quemadmodum animalia, quae in latebris remo- 
rantur. cum autem eos effodiunt, antequam aquarum fucceflio eveniat, 
motum demum corporum ipfos vivere approbant. 

7f. (71) Apud Paphlagoniam effoflbs ex altis fcrobibus pifces ori¬ 
ri afferunt, virtute quidem praeftantiflimos in locis, ubi prope nullae 
reflagnant aquae, fola tellure vitam illis fuppetente. 

7 6. (72) Cervas, quae in Epiro oriuntur, dextrum cornu defo¬ 
dere, ceu multa utilitate praeditum aiunt. 

77 * ( 73 ) Vitulum marinum coagulum evomere, cum eum ca¬ 
piunt, ferunt, tanquam medicamentum ad comitiales morbos utile. 

78« (74) Lyncem quoque urinam terra operire fcribitur, eo quod 
ad multa alia, nec non ad gemmarum utilitatem praeflat. 


7 9 ' 




Montesavri interpretatio. 


383 


79 * (70 Italiae mons efi, Cyrcaeus nomine, in quo veneni quae¬ 
dam fpecies Iaetalis oritur, huius vis atque naturae, ut fi quis ex ipfo 
afperfus fuerit, continuo concidat, ac calvus efficiatur, membraque 
totius corporis defluant, quamobrem fuperficiem corporis defundo- 
rum miferatione dignam inefle traditur. Hanc autem veneni fpeciem 
ferunt Paulum Peuceflium, et Gaium, cum Cleonymo Spartano tra¬ 
dere decreviflent, a Tarentinis compertos, ac de veneno interrogatos 
capitales poenas perfolvifle. 

80. (76) In infula Diomedea, quae in Adriatico finu iacet, mira¬ 
bile divinumque Diomedis delubrum inefle legitur, circa quod aves in 
circulo verfari magnitudine quidem praeflantes: roflris autem longis- 
fimis duriffimisque: quae Graecis tantum ad eum locum advenienti¬ 
bus adulantur, ac accolas barbaros alarum clangore infeflant, et in 
fublimi elatae eorum capita vehementer percutiunt, vulnerantesque ro¬ 
flris ipfos necant. Unde origo fabulae, Diomedis focios in earum 
effigies transfiguratos: qui cum naufragia haud procul ab infula fuflu- 
lillent, Diomedes dolo ab Aeneo (Eneto), qui eorum locorum im¬ 
perium gerebat, interfedus fuit. 

81. (77) Apud Umbros pecora anno fingulo ter parere aiunt , 
terramque multo copiofiorem multitudinem fruduum emittere re¬ 
gione quae feminatur. Mulieres quoque eius loci accolas plures gene¬ 
rare, raroque lingulas Angulos parere, quam multas vero geminos, 
ternosque parturire fertur. 

82 C78) In Eledris infulis, quae in Adriatico finu extant, fimu- 
lacra gemma adiacere ferunt, quorum alterum quidem flanneum, al¬ 
terum vero aeneum extat, vetuffiffimo tatnen more elaborata. Haec 
quidem Daedali opera fuiiTe pnfcorum monumenta teflantur, cum 
Mino em ex bicilia, Cretaque infedantem effugeret, atque in eis fe 
accommodalfet regionibus. Antedidas autem infulas ab Eridano aflrui 
alleverant. (79) Lacus non procul ab amne Eridano conflat, cuius 
aqua cali da eff, ac odorem gravem moleflumque exhalat, ex qua nul¬ 
lum animal bibit, nullaque avis eum fupervolat, fed intercipitur, pa- 
riterve moritur, hic autem CC. fladia circuit, ac per X. latus efl. Ac¬ 
colae vero fabulantur, Phaethontem iam fulmine ictum in hunc deci- 

difle: 


384 


Montesavri interpretatio. 


\ 

% 

difie: inibique crebras populos exifiere, ex quibus elecfirum dictum 
excidere: quod nec abfimile gumini efle afieritur, cum lapidis duri¬ 
tiam fere fortiatur: colledum vero hoc ab accolis ad Graecos transfer¬ 
ri. Ad has ergo infulas Daedalum perveniffe inquiunt, ac eas occu¬ 
pa fie, in earumque prima eius fimulaerum , ac Icari ipfius filii appen- 
difle. poffea autem cum Pelasgi ex Argo depulfi, in eas navigaflerit, 
irruifientque, Daedalum effugifife, atque ad Icarum infulam applicuis- 
fe ferunt. 

83. (80) Siciliae mons efi, Aetna nomine, in quo antrum quod¬ 
dam ineffe traditur, in cuius circuitu caeterorum florum ingentem co¬ 
piam omnibus anni temporibus innatam effe allerunt, fed inulto ma¬ 
xime locum aliquem immenfum violarum repletum fuiiTe : quae re¬ 
gionem proximam luavi olentia replent, quam ob rem venatores cum 
canes ab odore devidi fuerint, leporum vefiigia infedari nequeunt. 
In'hoc autem hiatu occultus efi ingreffus, quo Plutonem Proferpinam 
rapuiffe fabulantur. Triticum quoque hoc in loco reperiri affirmant 
diffimile illi, quo accolae utuntur, nec non caetero adventitio. quandam 
tamen peculiarilfimam magnitudinem fortitur. hoc enim adnotarunt pri¬ 
mum triticeum frudum apud ipfos apparere. Quocirca Cererem fibi 
vendicarunt, enarrantes apud fe Deam hanc natam edncatamque fuifie. 

84. (8 0 Cretae infulae lupos, urlosque, ac viperas, ceterave 
iis fimilia maleficia naturam negaffe ferunt, ea de caufa, quod in illa 
regione lupiter ortus atque alitus fit. 

8f. (82) In mari trans Herculeas columnas infulam defolatam a 
Carthaginenfibus inventam fuille proditur, quae quidem omniformi 
lignorum materia, amnibusque navigabilibus, nec non caeterorum fru- 
(fiuum genere mirabilis efi, difiatque a terra plurium dierum fpatio: 
ad quam Carthaginenfes faepe ob eius felicitatem accedebant, ac illo¬ 
rum nonnulli eam incolebant. Praefides vero Carthaginenfium cum 
Id intercipere decreviilent, mortali poena ad ipfam accedentes punie¬ 
bant: indigenas vero omnes interimi iufferunt, ne ibi degerent, ac 
etiam ne turba aliqua in ipfos converfa infulae imperium confequere- 
tur, et Carthaginenfium libertatem tranquillam perturbaret, fiirripe» 
retve. * 



Montesavri interpretatio. 


38? 


8 6 . (83) Ex Italia in Galliam usque Celtiberorum Iberorumque, 
viam quandam reperiri aiunt, cui Herculea nomen efi, in qua tam 
Graecus, quam incola viator indigenarum beneficio nulla iniuria mo- 
lefiiave afficitur: caeterum fi quis ex eis quempiam infefiaret, poenam 
eiusdem generis dare ferunt. 

87. (84) Venenum a Gallis Toxicum didum confici legitur, id- 
que adeo velocem interitum corporibus afferre aiunt, ut Galii venato¬ 
res cum cervum, aut quodvis aliud animal fagitta transfixerunt, ma¬ 
xima cum fefiinatione accurrentes, carnem vulnere infedam refecent, 
ue reliquae animalis partes veneno afficiantur, partim quidem cibi cau- 
fa , partim vero ne animal putridum conficiatur. Alii tamen reme¬ 
dium toxico inveniri corticem roboris affirmant: alii autem alterum 
aliquod folium, quod Corvatium appellant, cum illi animadvertiffent, 
corvum venenum degufiaffe, languoreque affedum ad eum magno 
impetu advolare, ac illud, peftquam devoraffet, a dolore quieviffe. 

88« (80 Cum Iberiae paflores nonnulli locum arboribus refertum 
incendiffent, ae terra a fylvae combuffione vehementer fupercalefieret, 
argentum regionem manifefie affluxifle afferunt; pauloque pofl terrae 
motibus-fuccedentibus, ac difruptis locis, quamplurimum argentum 
una coadum fuiffe traditur, quod maximam utilitatem Maffilienfibns 
tribuit. 

89. (80 In Gymnafiis apud Iberiae infulas adiacentibus, quae 
praeter alias feptem famofas infulas caeteras magnitudine excellere vi¬ 
dentur, oleum ex olivis minime effici traditur, fed ex Terebintho 
vehementem eius copiam fieri, idque ad omnia congruens. 

90. Caeterum illius loci accolas adeo mulierum commercio deleda- 
ri autumant, ut pro fingulo foemineo corpore, quatuor quinqueve 
mafculina corpora mercatoribus exhibeant. Cum vero pro Carthagi- 
nenfibus militiam exercerent, nihil aliud pro eorum mercede praeter 
mulieres deliberant, fufpiciuntque. nec enim apud eos ullum aurum, 
argentumve poflidere licet. Hinc autem illud ortum efl, ipfos nullo 
pado divitias in patriam exportare poffe, quoniam Hercules maximo 
cum exercitu Gb opulentiam illorum Iberiam depraedatus fit. 


C cc 


91. 


385 


Montesavri interpretatio. 


91. (87) Circa Liguriam in Maffilienfium agro fiagmim quon¬ 
dam reperiri afferunt, quod ebullire, ac aquas fupereffundere aiunt-, 
tantainque pifcium copiam eiicere, ut nec credere dignum fit. Cum 
vero Etefiae efflant, terrae pulverem fuper fe obducit, eumque talem 
illic procreat, ut fuperficiem eius, ceu folum firmet. Caeterum in¬ 
digenae tridente id interrumpunt, et quotquot pifces voluerint, promp¬ 
te excipiunt. 

92k (88) Ligures nonnullos adeo fundarum iadu praeflare tradi¬ 
tur, ut cum multas viderint aves, inter fe certatim eligunt qualem 
quisque earum necis apparatu capere decreverit, ut prompte omnes 
quisque fuam confequantur avem. 

93. Peculiarem quoque ifii naturam detinent, ut mulieres in puer¬ 
perio una operentur, infantemque aqua abluunt, ac faltim terram fcal- 
punt, effodiuntve: caeteraque domeftica exercent, quae neque prius¬ 
quam ad puerperium accederent, agenda erant. 

94. Mirabilem etiam amnem fortiuntur, cuius unda in fublimi tan¬ 
tum attollitur, fluitve, ut ii, qui trans fluvium funt, confpici nequeant. 

9 T* (89) Infulam quandam Thaliam nomine in Tyrrhenae pro¬ 
vinciae mari ineffe fama efi, in qua ex eadem metalli minera antea 
quidem aes effodiebant, ex quo fabrilia omnia confeda fuiffe aiunt, 
poflmodum vero minime id impetraffe. at longo elapfo tempore in 
eodem metallo ferrum Popagion didum repertum efi, quo nunc ad¬ 
huc Tyrrhenii incolae utuntur. 

9 6. (90) In Tyrrhenia oppidum quoddam, Oenareum appella¬ 
tum extat, cuius apicem munitum ineffe affirmant, in medio enim col¬ 
lis XXX. fiadiorum altitudine confurgit, quijfylvam arborum aquarum¬ 
que variam continet. At cum accolae extimefcerent, ne illorum quis 
eius loci tyrannus efficeretur, quosdam ex fervis fuis libertos princi¬ 
pes fibi confikuunt, ac annis fingulis eorum fucceffores procreant. 

97 * ( 9 1 ) Cumae Italiae civitas efi 1 , in qua, ut clarum efi, Sybil- 
lae fatidicae fub terra quidam fubterraneus thalamus panditur, quam 
diutiffime ibi virginem degiffe inquiunt, caeterum cum quidem haec 

Eri- 


Montesavri interpretatio. 387 

Erithraea fit, a quibusdam Italiae accolis Cumaea, ab aliis vero Mela* 
chraena appellatur. Loci autem huius praefides Leucades extant. 

98. Ex ea quoque regione amnem apud Cumas quendam reperiri 
afferunt, Cetum nuncupatum, in quem fi quid proiecdum fuerit, pri¬ 
mum nafci, pullularique, ac poftremo lapidefcere affirmant. 

99. (92) Alcifihenes Sybarita miro fumptu chlamydem confeciffe, 
exornafieque legitur, ac eam in Crotonis promontorio ad Iunonis 
nundinas praepofuiffie, ad quas univerfae Italiae indigenae confluunt, 
caeterum praeter omnia, quae ibi mira videntur, hoc incredibili ad¬ 
miratione Italos maxime detinuit: illamque in fuam poteflatem Dio* 
nyfius fenior redegit, qui hanc Carthaginenfibus centum vigintiquin- 
que talentorum precio vendidit. Colore quidem purpurea erat, am¬ 
plitudine vero ulnarum quindecim, undique autem minutis animalibus 
velabatur intextis, defuper quidem Sufae, deorfum autem Perfae op¬ 
pida inferta, in medio vero Iuppiter, luno, Diana, Minerva, Apol¬ 
lo, Venus inaderant. in utroque autem extremo Alcifihenes inerat, 
utrinque vero Sybaris ipfa eminebat. 

100. (93) Circa Iapygiae extremitatem locum reperiri autumant, 
in quo bellum Herculem cum Gigantibus geffiffe fabulantur: ex quo 
quidem faniofum humorem tantum talcmque effluere, ut gratia gravis 
olentiae ipfius regionis mare eius innavigabile extet. Herculem quo¬ 
que quamplurima monumenta ac pene infinita in itinere, quo Italiam 
peragravit, reliquifie affirmant. 

IOJ. Caeterum circa Pandofiam Iapygiae oppidi Dei certa vefiigia 
apparent, ad quae nemini incedere fas efi. 

102. Amplius quoque circa extremam Iapygiam lapidem plaufirali 
pondere gravem inefie, quem ab illo elevatum ac retro transmiffum 
aiunt, evenilfeque eum uno digito duntaxat a Deo commoveri. 

103. (94) In Orchomeniorum oppido, quod in Boeotia extat, 
vulpem apparuiffe affirmant, quam cum canis infedaretur, in fcrobem 
quandam irrupilfe, canemque una intraffe, ac latrantem magnum fe- 
cilfe fonum, ceu fi campefiris amplitudo ipfi inefiet: venatores vero, 

Ccc 2 


cum 


388 


Montesavri interpretatio. 


cum de hac re felicitatem cogitarent, eius loci odium fregifle, ac fe 
ipfos intromifilfe: videntes autem ex quibusdam fpiraculis lumen ab 
extra intro ferri, manifefie caetera contemplalfe, ac celeri curfu om¬ 
nia fuis magifiratibus enuncialfe. 

104. (9f) In Sardine infula Antiquorum aedificia multa, pulchra» 
que Graecorum more elaborata extare affirmant, ac fornices novis 
proportionibus expolitos, quos Iolaus Iphiclis filius fabrefecit: qui 
cum ab Hercule Thefplades accepiffiet, ad ea loca navigavit, iliaque 
inhabitavit ob fanguinitatem, quam cum Hercule congruentem habe¬ 
bat, praecipue tamen quoniam Hercules univerfas occidentis regiones 
fubiugaverat. Ea autem infula antea quidem (ut confiat) Ichnufa vo¬ 
cabatur, quia immenfam humani vefligii fimilitudinem figuramque 
fortita effi 

IO?. Felicem, fertilemque fuperiori tempore hanc fuiffe allerunt: 
Arifiaeumque, qui agricultura inter Antiquos maxime pollebat, eius 
loci indigenis imperalfe fabulantur, cum iam pridem a magnis avium 
copiis occuparentur. Nunc vero tali fertilitate fortunave minime vi¬ 
get, ob Carthaginenfium imperium, quod univerfos frucfius cibo ido¬ 
neos exfiirpare incolis iubebant. at fi eorum quis ipfos plantaflet, ca¬ 
pitali poena trucidabatur. 

106. (96) Inter feptem Aeolias infulas una efi Lipara nomrne, in 
qua fepulcrum effie fabulantur, de quo quam plurima ac fane mon- 
firofa enarrant. In hoc vero conveniunt omnes, nocfiu ad eum locum 
accedere non tutum efie. inde enim tympanorum, cymbalorumque 
fonitum, rifumve cum tumultu ac crepitaculis evidenter exaudiri affe¬ 
runt. 

107. Aliud quoque circa eius infulae fpeluncam, quod magis hor¬ 
rorem portentumve inducit, evenifie, fcilicet cum quidam ebrius ante 
folis ortum eo in fpecu obdormilfet, quem fervi eius invefiigabant, 
tres dies integros cubavit, quarta vero luce a domefiicis inventas efi: 
qui cum ceu mortuus a domefiicis haberetur, ad peculiare fui fepul¬ 
crum delatus fuit: fed repente furrexit, omniaque, quae fibi eo in 
fomno evenerant, afiantibus enarravit, Caeterum etfi hoc quidem 


Montesavri INTERPRETATIO, 28 ? 

fabulofum nobis videtur, nihilominus id oblivioni minime permittere 
operae precium effe duximus, cum eorum locorum defignationein 
defcriptionemve fecerimus. 

108. C 97 ) Apud Italiae Cumas lacus extat, cui Aornus nomen 
efl, cjui cum nihil (ut conflat) admiratu dignum habeat, collibus 
altiflvmis trium ftadiorum altitudine circumdatur, ac eius figura rotun¬ 
da efl, immenfamque profunditatem habet. Caeterum idque mirabile 
videtur, cum multae denfaeque in eo loco fupertollantur arbores, ac 
nonnullae in eo reclinentur, nullus tamen introfpicere poteft, in eius 
aqua folia confianter flare, fed adeo pellucida fynceraque efl, ut qui 
eam contemplantur, flupore maxime afficiantur. 

109. Circa Epirum autem, quae ab eo haud multum difiat, calida 
aqua regionem faepe irruit, ex qua regio univerfa Pyriphlegeton efl 
appellata. Quod autem in eo nulla avis fupervolet, abfurdum efl. 
qui enim ad eum accefferunt, quandam cygnorum copiam in ipfo ori¬ 
ri referunt. 

110. (98) Infulas Syracnum intra Italiae limites pofitas effe tradi¬ 
tur circa freti promontorium, quod ante locum praecipitem^, finibus¬ 
que redundantem iacet, ac Cumas, et Poffidoniam appellatam conti¬ 
net. Caeterum in eo earum templa conflituunt, easque excellenter 
et accurate indigenae facrificiis venerantur: quarum haec nomina effe 
dicuntur, et primam quidem Parthenopem, alteram vero Leucofiam, 
tertiam autem Ligiam vocant. 

111. (99) Mons quidam, cui Delphron nomen efl, qui Mento» 
ricam Ifinainque mediat, cuius fafligium altum extat: quod cum Men- 
tores, qui littora Adriae incolunt, afcendunt, ea quae in Ponto eve¬ 
niunt, longa intercapedine contemplantur, caeterum in eo monte fo¬ 
rum commune efficitur, ad quod quidem cum Ponti mercatores afcen- 
derunt, Lesbia, Chia, Thafia vendunt, ex Adriatico vero mercatores 
amphoras Corcyraicas. 

112. (100) Amnem Iflrum nomine, qui ex Hercyniis quercetis 
effluit, bifidum effe proditur, et partiin quidem in Pontum, partitn 
vero in Adriaticum mare diffundi, argumento, quod non folum hac 

C c c 3 tem- 


390 


Montesavri interpretatio. 


tempeftate, fed antiquorum faeculo multo magis vifum fuiffe, eo quod 
loca innavigabilia ibi extant: etenim cum Iafon ad Cyaneas navigaret 
ex Ponto, navigalTe per Italiam fama eft. At inter caetera figna, quae 
nec pauca numero funt, altaria ab Iafone confeda offendunt. Inter 
infulas quoque Adriae una eft, in qua facellum multo fumptu Midias 
Dianae aedificavit. Amplius Iafon freti piandas minime transnavigas- 
fet (qit dicunt) nifi illinc itinera tolerare coepiffet, 

ti 3. (101) In Aegiala infula; quam Tyrrhenum mare inundat, 
alia optimatum monumenta offenduntur: atque id quod de calculis 
dicitur, conflat, cum iuxta Aegiala littora calculos verficolores repe- 
liri affirmant. Hi enim (ut iniulae illius Graeci indigenae aiunt) ex 
ahfterfionibus, quas undores corii tunc temporis efficiebant: colo¬ 
rem fufcipiebant, cum nec antea nec poflhac confpedas fuifTe fabu¬ 
lentur. Amplius huius rei manifefla adnotarunt figna. unum quorum 
eft, quod id fretum ob Symplegadum ortum innavigabile ipfis effici¬ 
tur. utunturque qui eo in loco extant Poeta tefle. hic enim periculi 
difficultatem monftrat, cum inquit, nemini per loca haec transvehi 
congruit, cum pariter navium tabulas, hominumque corpora undae 
maris pernitiofi, ignisque turbines alio ferant. Caeterum circa quidem 
Cyaneas ignem erumpere minime afferunt, circa vero fretum, quod 
Siciliam determinat, effundi, cum in medio utriusque ignium fpira- 
culis fita fit, infulae videlicet, quae continuo comburit, et eruptio¬ 
nes ignis Aethnae, quae faepenumero per univerfam regionem dila- 
bitur. 

114. (102) Certis anni temporibus Tarentinos Atrei, et Tydei, 
Aiacisve, ac Laertis liberis facrificare aiTerunt: at alia et peculiari die 
filiis Agamemnonis feorfum facrificium perficere, in qua minime mu¬ 
lieribus fas inerat ea quae in illis madabantur, deguftare. Apud eos 
quoque facellum Achilli dicatum extat. Caeterum poftquam Hercules 
Tarentinos occupavit, regionem, quam nunc incolunt, Herculeam 
nominarunt: cum fuperiori tempore ab Ionibus depraedata Plion ap¬ 
pellaretur, etfi ab illorum prioribus debellata Sigion nominaretur. 

Iif. (103) Apud Sybaritas vero Philodetem venerari ferunt, ip- 
'fumque cum in patriam ex Troja reverteretur. Malaca Crotoniata 

ap- 


MoNTESAVRI INTERPRETATIO. 


39-1 


appellata condidifle, quae prope CXX. ffadia a Crotona civitate diffare 
afferunt, ac inibi in Apollinis templo arcus fagittasque Herculis repo- 
fuifle enarrant, fed Crotoniatas ipfos vi inde furripuifle, ac in eorum 
Apolliniaco appendiffe. Inquiunt quoque Philodetem vita fundum 
ibi prope fluvium Sybarim adiacere, cum Rhodiis cum Tripolemo 
opem ferret, qui adverfus eius regionis indigenas, ut bellum gereret, 
adventabat. 

116. (104) In Italia regio eff, prope Metapontum, Gargaria no¬ 
mine, in qua templum Graecae Minervae inefle autumant, ubi Epii 
inffrumenta eius infcripta titulo recumbere, quibus ligneum equum 
confecerat, hic enim cum Palladem in fomnis cerneret, dignum cen- 
fuit ei opera dedicare, caeterum cum tempus itineris differret, adeo eo 
in loco fomno correptus fuit, ut minime navigare pofffet: qua de cau- 
fa facellum id Palladis Graecae nomenclaturam fortitum eff. 

117. (iOf) Delubrum Palladi Achaiae dicatum ea in regione, 
quam Dauniam vocant, reperiri affirmant, in quo aeneas bipennes f 
et arma Diomedis, eiusque fociorum dependere confpiciuntur. 

118. Eius vero loci canes Graecos extra adventantes minime iniurja 
afficiunt, fed adulantur ac ceu domefficis alludunt. 

119. Caeterum viros omnesque mulieres Danaos ac eorum proxi¬ 
mos veffes atras pullasve hac potiflimum, ut conflat, caufa induere, 
etenim cum Troianae in captivitatem effent dedudae, ad ea loca ad¬ 
ventarunt, ac verentes ne ab uxoribus Graecorum compatriotis fervitu- 
tem acerbiorem atque duriorem confequerentur, naves incendio 
aboluerunt (ut fama eff), itaque fervitutem, quam verebantur, effu¬ 
gerunt, ac una ipfarum viros fecum vi, et demum aequo animo dege¬ 
re decreverunt, ideo nunc quoque Apulas mulieres veffimenta folo 
verrentes, et in imo fuccindas conipici licet, quales Troianas elegan¬ 
ter Poeta defcripfit, Helceffpeplus, et Bathycolpus appellans. 

120. (106) Inter Picentinos facellum Dianae extare vulgo fertur, 
in quo antiqui operis aeneus torques in Deae finibus adiacef, cuius epi¬ 
gramma eff, Diomedes Dianae. Verum enimvero hunc collo cervi 
circumpofitum fuiffe fabulantur, quem quidem cum cervi collo coin- 


392 


Montesavri interpretatio. 


plicatum, et tali modo ab Agathocle Siculorum rege compedum, in 
lovis delubrum appofitum fuilfe legitur. 

121. ( I0 7 ) Siciliae promontorium efi Pelorus nomine, circa 
quod tam magnam croci copiam provenire enarrant, ut Graeci eius 
loci incolae qualitatem huius floris comprehendere nequeant: colli— 
guntque illum ac magnis curribus in Peiorum trahunt, ac verno tempo¬ 
re ledulos tentoriave fibj ex eo croco praeparant atque conficiunt. 

122. (l08) Polycritus , qui Siculorum res carmine cecinit, in 
quodam loco mediterraneo lacum quendam inrtar immenfi clypei in- 
eflfe fcribit, cuius aqua pellucida, at caeteris turbulentior extat. caete- 
rum fi quis eam lavandi beneficio ingreditur, in latitudinem crefcere: 
fi vero rurfus fe abluerit, longe eum diffundi, ac tanta magnitudine 
augeri, ut eius extremum quinquaginta hominum receptaculum occu¬ 
pet. cum vero hunc numerum latitudine attigerit, denuo hic extumes¬ 
cens abluentium corpora in fublime elata fuper folum extra expellere, 
quo perado illum ad prifiniam mediocremque formam conditui. 
Hunc vero haud folum homines, fed quadrupeda, cum in eum fe in¬ 
jecerint, effedum patiuntur. 

123. (109) In Carthaguienfium regno mons extat, cui Gonium 
nomen efi, multis variisque arboribus refertus, ac florum copia adeo 
difiindus, ut loca ei proxima, quae fuavem olentiam participant, gra¬ 
tam iter agentibus exhalationem efflent. Ea tamen in regione fontem 
olei exoriri afferunt, qui redolendam ramentis cedriae proximam de¬ 
tinet. ad hunc autem neminem accedere fas efi, nifi naturae fontis 
nefcius fit. hac vero ignorantia fervata fontem plurimam olei copiam 
effervere inquiunt, adeo ut tuto id exhaurire liceat. 

124. Aiuntque fontem prope lapidem quendam magnum ac fpon* 
te natum ineffe, qui aefiatis fervore ineunte ignis flammam effundere 
alferitur; at algore liyemis procedente ex eodem loco aquae emana¬ 
tionem erumpere, quae adeo frigida efi, ut colleda minime a nive 
differre videatur, nec quidem hoc modico tempore apertum effe, fed 
univerfo quidem aeflu ignem emittit, caeteris vero anni temporibus 
aquam, 

'** - - 1 12 ^«. 


Montesavri interpretatio. 


393 


(i io) Scitarum Medorumque regio eA, Thracia nomine, 
quam fluvius, cui Ponti nomenclatura extat, inundare proditur: iu 
quo lapides ardentes deferuntur, verum ligneis carbonibus contrarium 
effedum confequuntur: etenim follibus excitati quam citiffime extin- 
guuntur, aqua autem relperfi refulgent, pulebriorique flamma fla¬ 
grant: caeterum cum comburunt flagitiofam gravemque olentiam bi¬ 
tumini proximam efficiunt, qua de re, reptilia ea in regione his ar¬ 
dentibus degere nequeunt. 

126 . (ili) Locus nec valde parvus, fed viginti fladiorum ampli¬ 
tudine iuxta ipfos efl, qui ordeum procreat, quo homines utuntur: 
equi vero, et boves, ac bis proxima id comedere nolunt, caeterum 
nec fues canesve ob id Aereus hominum deguflare audent: at horum 
quicumque pulmentum panemve ex hoc ordeo confedum ederit, alvi 
proluviem emittunt, donec intereant. 

127. (112) Inter Scotufos Theflaliae quendam nafei fonticulum 
legitur, ex quo immenfa aquae copia effluit, qui quidem ulcera con- 
fradaque hominum ac iumentorum membra convalefcere facit. At fi 
quis lignum, nec penitus, fed tantillum recifum in ipfum iniecerit, 
id denuo conglutinari, in priflinumque eonfiitui autumant. 

128- C' 13) In ea Thraciae parte, quae fupra Amphipolin extat» 
monAruofum quid ac incredibile his qui rem cernere minime potuerunt, 
evenire allerunt. Etenim pueri cum ad aucupationem ex ruribus re- 
gionibusve exeunt proximis, venandi gratia accipitres aflumunt, atque 
ita venationem perficiunt. poAquam autem ad locum idoneum adven¬ 
taverint, nominatim magno clamore accipitres vocant, at illi puerorum 
voce audita ad ipfos accedunt, atque ad arbuAa iter arripiunt, ubi pueri 
eos baculis percudentes deprehendunt. Verum quod eunda miranda 
excedit, eA, fcilicet accipitres ipfos, cum aviculas nonnullas aucupan¬ 
tur, eas venatoribus reportare: pueros vero deprehenfis aviculis om¬ 
nibus portionem quandam accipitribus tradere, ac inde difcedere. 

129. (114) Mirandum id quoque eA, quod apud Venetos fieri 
contingit. In eorum enim regione faepe monedularum innumerabi¬ 
les copias deferri, triticumque, cum feminant devorare confumere- 

Ddd que 


394 


Montesavri interpretatio. 


que aiunt: quibus Venetos antea quam ad fua loca advolare debeant, 
inter terrae confinia diverforum fru&uum munera apponere, ac ea fe¬ 
minare confueverunt: quae fi monedulae degufiaverint, adeo in con¬ 
finio remorantur, ceu fi hofiium impetus ipfas repelleret. 

130. (11O Ager Chalcidicus in Thracia Olyntho proximus extat, 
it^ quo locus Scarabeorum interfedor di&us efi, cuius amplitudo pau¬ 
lo amplior area efi. at fi in hoc caetera devenerint animalia, rurfus 
ex eo difcedere poffunt, praeterquam fcarabei omnes: fed ii locum 
circumcirca inambulantes fame inibi moriuntur. 

T31. (116) Iuxta Thraciae Cyclopas fonticulus exifiit, cuius aqua 
afpecfiu quidem fincera pellucidave incolis, ac pari modo caeteris ap¬ 
paret. caeterum fi ex ea aliquod animal biberit, confefiim obire diem 
aiunt. 

132. (117) I uxfa Bifaltas Grafioniae regionis lepores captos bina 
iecora habere traditur. Inibique locus quidam efi, qui iugeris magni¬ 
tudinem non excedit, in quem fi bruta ingrediantur, repente interire 
autumant. 

133. In ea quoque regione delubrum aliud Dionyfio dicatum, 
quod amplitudine pulchritudineve caetera excellit, in quo, cum eius 
fefiivitates ac facra celebrantur, fi Deus quidem annualem feracitatem 
agere intenderit, magnum ignis fplendorem apparere afferunt, et hunc 
omnes, qui circa delubrum degunt, homines confpicere. fi vero fru¬ 
gum penuriam, lucem hanc minime videri, fed tenebras locum occu¬ 
pare, ceu ceteras nctfies legitur. 

134. (if8) In Elide domicilium quoddam ineffe legitur, quod 
ab oppido ocfio fiadiorum difcrimine maxime difiat: in quo, cum 
Dionyfia perfolvuntur, tres vacuos lebetes imponunt, at haec ita agen¬ 
tes Graecum peregrinum quem volunt vafa explorare, foresque domi¬ 
cilii figillo concludere adhortantur, et pofiquam portas aperire decre- 
verint, figilla civibus advenisque ofiendunt, foresque aperiunt, qui 
vero ingrediuntur, lebetes vino repletos, locique pavimentum ac eius 
parietes minime oblaefos inveniunt: qua de caufa nequaquam fulpi- 
candum efi, ut id arte aliqua incolae moliantur. 

13?. 


Montesavri interpretatio. 


39? 


13 (r 19) Iuxta Elides milvos'quoque carnem e manibus illorum, 
qui per plateam illos deferunt, eripere fcribitur: eos tamen qui facra 
conficiunt, minime tangere autumant. 

136. (120) In Coronea Boeotiae talpae vitam degere, et terram 
infodere nequeunt, cum in reliqua Boeotia talparum multa copia ha- 
beatur. 

r 

137. (r2i) In Arcadiae colloflis fontem quendam ineffe afferunt, 
in quo mufculi terreflres generantur, ac inibi interdiu nocfluve perna- 
tant deguntque. Hoc idem Lampfaco inveniri afferunt. 

138* (122) In Cranone Theffaliae geminos duntaxat corvos oppi¬ 
dum incolere afferunt, ii vero cum enidulati fuerint, (ut conflat) 
peregre abeunt, ac alios eiusdem numeri et fui generis inibi relin¬ 
quunt. 

139. (123) In Apollonia, quae regioni Atlantinorum proxima 
extat, bitumen foffile enafci, picemque aquarum more fcaturientem 
emanaffe proditur, haud a Macedonica differentem, nifi haec craflior, 
nigriorve illa exifleret. Caeterum nec longe ab ea regione ignis om¬ 
nibus anni temporibus flagrat, veluti circa regionem illam accolae af¬ 
firmant. at locus qui comburit, non multum extenditur, (ut conflat) 
fed amplitudinem quinque accubantium occupat: redolet vero fulphur, 
alumenve. prope autem hunc herbae profundae nafcuntur. Sed quod 
alicui admirationem inducere poffet, potiflimum efl, arbores magnas 
intervallo cubitorum quatuor ab igne diflare. Flagrare quoque eius- 
modi ignem circa Lyciam, et Megalem Peloponneli civitatem ferunt. 

140. (124) Pecora apud Illyrios bis fingulo anno parere traditur, 
ac pro maiori parte gemellos, multaque ternos vel quaternos pullos 
parturire, nonnullas vero quinos aut plures. Amplius autem terna 
ladis mukflra implere facile afferunt. Gallinas quoque non (ut alibi) 
fernel, fed bis terque interdiu parere affirmant. 

14T. (12O Sylveflres boves Paeoniae longe maiores caeteris, qui 
in aliis locis reperiuntur, extare legitur. 

142. 


Ddd 2 




39^ Montesavri interpretatio. 

142. (t 26) Etf! de Siciliae freto quafnplures alii fcripferunt, atta¬ 
men hic, quem retro diximus, Polycntus de ipfo porteutuofum quid 
evenire cecinit. Etenim ex Tyrrheno pelago inulto cum fhidore ac 
impetu elatam flucluationem utriusque promontorii cacumina incurrere 
ait: quorum aliud quidem Siciliae, aliud vero Italiae, cui Rhegion 
nomen e A, ex vaflo fcil. mari delatam in anguflam fluduationem con¬ 
cludi inquit, hoc autem exado undam in fublimi altumve extolli mul¬ 
to cum fremitu, ut penitus multam loci amplitudinem afcendentis oc¬ 
cupet, et longe afantibns eius elationem vi fi bilem effe, quae fluduan- 
ti mari nequaquam fimilis extat, tum altitudine, tum albedine, tum 
etiam fpunva. pari quoque ratione qui in locis a mari infuperabilibus 
extant, inundationes ad utraque promontoria irruere, ac inibi confcen- 
dere affirmant, cuius quidem rei enarratio incredibilis eft, contempla¬ 
tio vero afpedu intolerabilis extat. cum interdum vero huius inunda¬ 
tionis ex mutuo confradu concertant, adeo profundum horriduinque 
fpedaculum his qui vident, exhibere neceffie efl, ut illorum quam- 
plurimi fe fuflinere nequeant, fed prae timore hallucinati in terram 
concidunt, pofiquarn vero unda ad utrumque devenerit locum, ac ia 
fublime elata ufque ad extrema fuerit in mare, quod fubter labitur, 
defertur, ac tunc rurfus maximo rugitu fremitu ve per immenfas afpe- 
rasque vortices fretum ebullire inquiunt, et ex profundo ad fublime in 
orbem elevari, ac verficolorem deferri: cum eius fluduatio atque lon¬ 
gitudo aliquando quidem obfcura. quandoque vero coerulea, faepe- 
numeroque purpurea apparere dicatur. Addebat praeterea, quod ani¬ 
malia eunda nec auditu nec vifu huius fretum tolerare queunt, fed ad 
infimas latebrqjfasque montium partes confugiunt, cum vero inundatio 
ceifaverit, vortices fublimes variasque deferre, adeoque reciprocatio¬ 
nes diverfas aditantes, ut flammae, ac aliquorum magnorum ferpeu- 
ium contorfioni perfimiles motiones referre videantur. 

143. (127) Athenlenfes cum Cereri Eleufinae delubrum aedifica¬ 
rent, columnam aeneam inter lapides reperiffe proditur, cuius in* 
fcriptum erat: DEI OPEAE hoc monumentum: quam alii quidem 
Muiaei uxorem extitiffie afferunt, nonnulli Tritolemi matrem fuiffie. 


144. 


Montesavri interpretatio. 


i 


397 

T44. (128) Ititer infulas, quae nomenclaturam Aeoli fortiuntur, 
una exdat, in qua quandam phoenicon, id ed, palmularum copiam 
innafci affirmant: qua de caufa phoenicodam, quafi palmulaceam eam 
appellari. Haud igitur verum dixit Califlhenes, cum hanc arborem 
a Phoenicibus Syriam littoralem incolentibus cognomen ademptam 
fuifie enarrat: quinimo et ipfos Phoenices a Graecis vocatos fuille tra¬ 
dunt nonnulli, eo, quod primos mares nautas, fi illae pertranfibant, 
cuncdos interficiebant, madhibantque. unde et idiomate Peraebeorum 
cruentare phoenixae appellant. 

14^. (r29) Oppidum efi, quod ab indigenis Hypata dicitur, in 
quo columnam quandam vetudiffiniam repertam fuifie ferunt, quam 
cum illam literis vetufiiffimis, infculptam homines eius regionis, cuius 
fuiffiet, cognofcere voluerint, nonnullos Athenas columnam deferen¬ 
tes mi ferunt, ii vero dum Boeotiam perambularent , caufam peregri¬ 
nationis quibusdam externis communicarunt, qui eos Thebas intro¬ 
duxere, in eo praecipue loco, quem Ifmenion appellant, cum affiere- 
rent inibi maximam literarum inferiptionem reperiri. Referebant quo¬ 
que in illo quaedam confecrata vetudiffima inefie, quae confimiles 
literarum numeros detinebant, qua de caufa ex cognitis earum, quas 
invedigabant, inventionem ipfos fecifie affirmant, ac huiusmodi car¬ 
mina compofuiffie. 

„Abducda bove Geryonis, pulchraque Erythia, 

„Haec luco Alcydes Perfephone pofuit. 

„Vidorem at defiderio Dea candida vicit, 

,,Nympharum vero de genere una Erythe. 

„Hic puerum fago complexa Erythonta fub alta, 

„Concubitus fola haec dat monumenta fui. 

cum ex eo, et non ex Erythia boves abduxerint: etenim in Lybiae et 
Iberiae regionibus nullum Erythiae nomen reperiri legitur. 

145. (130) In Lybia civitas ed, cui Ityca nomen exfatr quae 
quidem (ut inquiunt) fita ed in eo finu, qui Hermaeae et Equi pro¬ 
montorium mediat, ultra vero Carthaginem CC. dadiorum intercape¬ 
dine, quam etiam fuperiori tempore a Phoenicibus conditam fuifie 

Ddd 3 tradi- 


Montesavri interpretatio. 


398 

traditur, quam Carthago annis CCLXXXVII. (veluti Phoeniceae enar¬ 
rant hifloriae). In hac enim fal defoffile altitudine trium cubitorum 
innaici aiunt, afpecfiu quidem candidum, minime vero folidum, fed 
tenaciffimae forditiei proximum, caeterum cum Soli exponitur, con- 
folidatur, ac perfimile pario lapidi efficitur, et ex eo animalia caetera- 
ve fupelle&ilia, ac vafa fculptores fcalpunt, et conficiunt. 

147. (13 0 Legitur prifcos illos Phoeniciae indigenas, cum ad 
TartefTum navigare coe.pilTent, tantam argenti copiam pro oleo atque 
alia forditie nautica delata exportaffe, ut nec plus habere nec furripere 
argentum ex eo poterant, caeterum cum adnavigarent aliorfum, eun¬ 
da nOn folum quibus utebantur, argentea, fed et anchoras omnes ex 
argento confecifife. 

148* (132) Afferunt Phoenices qui apud Gadiram incolunt, cum 
trans columnas Herculeas quatuor dierum itinere fubfolano flatu expi- 
rante adnavigarent, ad nonnulla loca folitaria incultaque acceffiffe : 
ulva tamen ac alga repleta, quae cum quidem aquarum gurges effici¬ 
tur, tinguntur: cum autem inundatio, demerguntur, in quibus thun¬ 
norum protentam copiam inveniffe, qui magnitudine et craflitie per- 
pingues inerant, hos vero cum exficcaffent, in vafis repofuerunt, ac 
Carthaginem detulerunt. Caeterum Carthaginenfes eos ex urbe mini¬ 
me admovebant, fed ob excellentem virtutem, quam in epulis cibisve 
afferunt, eos inter fe illi confumebant. 

149. (133) Io Pedafia Cariae regionis lovi facrificia perfolvuntur, 
ad quae capram quandam incolae mittunt, de qua mirandum quid 
evenire autumant. Incedit enim haec ex Pedaffo per LXX. fiadia, ad 
locum facrificii, per turbamque multam, quae eam contemplatur, 
minimeque capra ipfa conturbatur, neque ab itinere avertitur, cum 
vero funi alligatur, tramite pulchriori eum, qui facerdotia exportat, 
praecedit. Verum quod caeteris advenis fluporem inducit, efl, eius 
cornua calices quaternos occupare. Caeterum geminos corvos conti¬ 
nue circa Iovis delubrum degere affirmant, quorum unum alio mini¬ 
me advolare, ac alterum in alteriori parte colli albicare traditur. 


Montesavri interpretatio. 


399 


I?0. (134) In Illyriis, quae Ardia vocantur, iuxta Autariatarum 
confinia, inquiunt nonnulli, montem reperiri, cui vallis ampliffima 
una quam proxima efi, ex qua multam aquae copiam, non omnibus 
horis, fed vere duntaxat refilire aiunt: quam cum indigenae exhau¬ 
riunt, in caverna aliqua interdiu quidem confervant, nocitu vero fub 
dio exponunt: idque per quinque vel fex dies illi actitantes, aqua in¬ 
duratur, ac optimum fal efficitur; quod gregis gratia praecipue refer- 
vant: fal etenim ad ipfos fninime vehitur, eo quod loca longa inter¬ 
capedine a mari difiantia incolant, nec ipfi cum alienigenis degant. 
Salis igitur maximo ufu greges pafcuntur. fal enim bis in anno gregi¬ 
bus cibi caufa exhibent, quod fi non agerent, quamplurimain gregis 
copiam ipfis perire contingeret. 

ifi. (13O In Argo vero Iocufiarum quoddam genus innafci af¬ 
firmant, quod adverfus fcorpiones pugnator nuncupatur, etenim cum 
fcorpionem viderit, in eum furgit: pari paifu quoque et fcorpio con¬ 
tra illam irruit, haec quidem in orbem oberrans, in ipfum firidorem 
emittit: ille vero aculeum, quo armatus efi, elevat, et in eam cir¬ 
cumducit, mox aculeum remittit, ac demum omnimode extendit, at 
illa eum circumcurfat, iliumque pofiremo aggreditur, ac devorat. 
Caeterum hanc comedere locufiam fcorpionum itfiui optimum inelfe 
medicamentum aiunt. 

1 ^ 2 . (136) Vefpas, quae in Naxo oriuntur, cum viperam edide¬ 
rint, eius venenum attrahere proditur: etenim caro viperae gratilfima 
gufiui vefpae extat: verutn fi pofiea aliquem aculeo feriunt, eas adeo 
ilii circundolentias efficere afferunt, ut in illis graviorem morfibus vi¬ 
perarum videantur. 

i? 3 * 037 ) Venenum Scythicum, quo milites Scytharum fagit- 
tas refpergunt, ex vipera confici afferunt, Scythae etenim ufui refer- 
vant viperas, quae iain fobolem procrearunt, veluti apertum efi. has 
vero capiunt, ac nonnullorum dierum fpatio liquefcere dimittunt, cum 
autem eas idonee putrefarfias effe illis vifiim fuerit, ii univerfum ho¬ 
minis fanguinem in olla effundentes, intra fierquiliuia defodiendo ope¬ 
riunt. caeterum cum fanguis putruerit, eius partem fuperiorem, quae 

aquae 


4co 


Montesavri interpretatio. 


aquae effigiem reprenfentat, virulentae faniei viperae commifcent, ac 
Iioc padto lethalem veneni fpeciem efficiunt. 

If4. (138) Regio in Cypro infula extat, cui Curium nomen eft, 
in qua quoddam ferpentum genus ineffie ferunt, quod proximam cum 
alpide Aegypti naturam atque facultatem obtinet : praeterquam quod 
fi hyberno tempore aliquem morfu defixerit, minime eum laedit. Id 
autem alia de caufa evenire folet, nifi quod animal illud condenfatum, 
atque contractum algore hyemis prorfus impotens, nifi calefiat, red¬ 
ditur. 

Iff. C 1 39) Ceo quoddam apii genus innafci autumant, a quo 
fi quis fpina percufius fuerit, moritur. 

I <) 6 . (140) In Myfia album quoddam urfarum genus inefife aiunt, 
cuius feminae cum a venatoribus infequuntur, huiuscemodi exfpiratio- 
nem flatus emittunt, ut infediantium canum carnes putrefeere dicantur, 
pari quoque modo caeteras beluas cibo ineptas refpiratione reddere fo¬ 
let. caeterum fi quis vi prope eas adventaverit, tam magnam pituitae 
copiam ex ore effundunt, ceu conflat, quae faciei canum, ac fimili ra¬ 
tione hominum adhaerent, ut ipfos fuffocare, vel excaecare videatur, 

1^7. (141) Arabia hyenarum quoddam genus reperiri affir¬ 
mant, quod, cum beluam vel hominem praeviderit, eos obtumefce- 
re facit, ac fic in vefligio haerere, ut corpora movere nequeant, cae¬ 
terum cum haec fecerit, id hyenarum genus flagrare videtur. 

I^g. (142) Circa Lyciam (Syriam) animal quoddam inefle fe¬ 
runt, cui Leontophonon nomen extat. leo enim interit, cum hic ex 
eo aliquid devoraverit, tametfl id fponte non efficiat, fed ipfum ani- 
inal fugit, caeterum fi venatores eum capiunt, veru decoquunt, et 
farinae albae modo aliis carnibus ferae infidiantes afpergunt : quas 
fi leo guflaverit, ab illis repente interimitur. Illud quoque ani¬ 
mal adverfus leonem urinam fpargit, quam leoni exitialem iueffe 
„ ferunt. 


Montesavri interpretatio. 401 

1^9. (143) Vultures ab odore unguentorum, fi quis eos inunxe¬ 
rit, vel aliquod edendi gratia eis delibutum dederit, exanimari affir¬ 
mant, fcarabeos pari quoque paffii rofarum redolentia interire pro¬ 
ditur. 

160. (144) In Sicilia, ac in Italia mufiellas ineffie enarrant, qua¬ 
rum morfus exitiales funt, caeterum nec molles et imbecilles, veluti 
illae, quae apud nos degunt, extare traditur. Ac eo in loco mufca- 
rum quoddam genus reperiri, quod circunquaque advolare dicitur, ac 
cum momorderit animalia aliqua, ea interire efficit. 

161. O4O In Mefopotamia Syriae provinciae, ac in Ifironte an¬ 
guiculos oriri ferunt, qui indigenas minime mordent, advenas vero 
mirum in modum iniuria afficiunt. (14«?) Circa Euphratem exade 
hoc evenire afferunt, etenim quamplurimi angues praecipue iuxta 
utrasque amnis ripas verfantur. quocirca in meridie ibi vifuntur: cum 
vero lux deficit, in altera duntaxat riparum parte apparent, caeterum 
illi Syrios dormientes minime morfu defigunt, advenas vero Graecos 
avide et cum cruciatu exanimant. 

162. (147) In Theflalia ferpentem, Sacrum nomine, cunela non 
folum quae momorderit, fed etiam quae tetigerit, interficere fama efi. 
qua de caufa cum apparuerit, ac fibilus eius auditur, tametfi id raro 
videatur, ferpentes, et viperae ac caetera omnia beluarum genera fu¬ 
giunt. Magnitudo huic non ad amplitudinem, fed ad mediocrita¬ 
tem tendit. Verum in Teno ipfius Theffialiae oppido tandem a mu¬ 
liercula hic occifus fuit, hoc maxime (ut dicunt) modo. Mulier 
orbem in terram defcripfit, veneficiaque in eo depofuit, ac ad eum 
una cum filio introivit, moxque eius ferae fibilum voce imitata efi. 

E e e hic 


403 


Montesavri interpretatio. 


hic vero adverfus eam refibilavit, et ad orbem acceffit. at cum illi 
quamproxime adventaret circulo, fopore mulierem labefadtabat-, adeo 
ut illa fere minime fopori refifiere polfet, caeterum puerum iuxta ip- 
fam fedentem dormientemque verberibus excitabat, feque increpabat, 
et filium, ac afferebat, fi dormire porrexilfent, facile interituros: 
at fi coacta vi befiiola orbem ingrediatur, ambo falutem confequutu- 
ros. cum vero ferpens in circulum fe conieciffet, ipfum quamplu* 
rimum mortuum effe memoriae proditum efi. 


De admirandis auditionibus commentarioli finis. 


BOVHE- 




BO VHERIi 

DISSERTATIO DE INSCRIPTIONE, 
quae cap. 145 legitur. 

E X 

SCIPIONIS MAFFEI 

LIBRO, (^V I INSCRIBIT VR: 

GALLIAE ANTIQVITATES QVAEDAM SELECTAE. 

Parijiis 1733. 4 fag. 161. 


LETTRE 

de M. BOUHIER, 

«acieu Prefident a Mortier au Parlement de Dijon, 
et de 1 'academ. Franjoife. 

T > 

J—< Auteur du petit Recueil d’ Hiftoires merveilleufes (irepl Suvfixvlav 
XTWGp.xTwv') qui eft comtnunement attribue a Arifiote, raconte fur la fin de 
ce Livre, qu’au pays des Enianes, et aux environs de la ville d’ Hypate, 
on trouva autrefois une colonne, fur la quelle etoit gravee une Infcription; 
mais en cara&eres fi extraordinaires, qufils ne pArent £tre dechiffres par les 
gens du pays. Curieux de fgavoir ce qu elle contenoit, iis refolurent d’en- 
voyer la colonne mthne 4 Athenes, pour confulter fur cela les Scavans de 
cette Ville. Ceux qu’ils chargerent de cette commiffion, paffant par la 
Beotie, apprirent qu’ils trouveroient a Thebes, dans le Temple d'Apollon 
Ifmenien, non feulement des Infcriptions en cara&eres femblables, mais en- 
core des perfonnes, qui pourroient les leur expliquer. S’y etant donc trans¬ 
portes avec leur colonne, et en ayant confronte 1’ecriture avec celles des 
Infcriptions du Temple, dont 1’ intelligence s’etoit confervee ala faveur de 
la tradition, iis reeonnurent que fur leur marbre etoient graves les Vers qui 
fuivent, felon quils font reprefentes dans les meilleures Sditions d’Ari= 
flo te; 

‘E poc- 


Eee 3 






404 


Bouherii dissertatio. 


'EpxnXsgg ts/lmtvgi rs Kvflypx (pspffetpxotffiry 

T Tjpodsvijxg dysXrjV iXdccv, rj6' 'Epvdeixv xywv. 

T dg o iddaxGGS irodip TrxGi(pdeGGx Sex. 

T ijds da /Lioi T&uvcp rdod' ’E vpvSovn dd/xxpn , 

'Evix(poysvr l g E 'pvfjfij drj Tod' %dunx iridov , 

Muxfxoavuov CpiXixg , (pyycp viro cm&px. 

Telle eft 1 ’Hiftoire de la decouverte de ce beau Monument. Mais com¬ 
me Ariitote n’en a parle , que pour appuyer le fentirnemt de quelques Hi- 
ftoriens, rapporte par Arrien ( De Expedit. Alex. Lib. 2.), fcavoir que 1 ’ex¬ 
peditiori d’ Hercule contre Geryon ne s’etoit point faite ailleurs, qu’aux 
environs de 1’Epire, oCl regnoit ce dernier, il a confirme cette preuve par 
deux circonftances: la premiere que le lieu, ou la colonne avoit ete trouvee 
s’appelloit "EpvSog. La feconde, que la pretendue Isle d’ Erythie, ou les 
autres Hiftoriens placoient la defaite de Geryon , et 1 ’ enlevement de fes 
troupeaux, n’etoit connue ni en Iberie, ni en Libye. Ce qui devoit faire 
juger que tout ce qu’on en difoit etoit une pure fable. 

Quoiqu’il en foit, ces vers font fi defigures dans Ariftote, que ni 1 ’In¬ 
terprete Latin n’a entrepris de les traduire, ni aucun des Coimnentateurs de 
l’expliquer; non pas meme le celebre Cafaubon, dans 1 ’edition qu’il donna 
de ce Philofophe en 1590. 

Ifaac Vofiius s’y trouvant embarafle, eut recours a notre grand Sau- 
maife, qui etoit alors fon Oracle, et infera enfuite les conjectures de ce fca- 
vant homine pag‘. 5. de fes Notes fur le Geographe Scylax. En voici la 
Subitanee. 

Saumaife croyoit que les fix Vers de la colonne formoient deux diffe¬ 
rentes Infcriptions, de trois vers chacune, et lifoit ainfi la premiere : 

'idpxnksTjg s nvtirjpug (pspastpxxGGy 

T yd' dydXrjy iXdwv , in 6’ ’E pvftijg dydyoov , 

T dv 6' idd.axGGS -ironia (pspGaCpoieGGx S&oi. 

C’eft - a-dire : Hercule confacra ce terrain a Proferpine, fille de Venus, 
lorsqufil pafia ici, en conduifant les troupeaux, quii amenoit d’Erythie, et 
que la Deefle Proferpine triompha de fon coeur. 

Pour 1 ’autre Infcription, qu’il pretend n’ avoir rien de coinmun avec 
3a premiere, il la tournoit en cette forte: 

T yXeid/xop Tenxcp , xcq ’E vpvrcp 57 dd/xxp dvrS 
N Vfi<poyav7jg ’E pvSij drj rod' e^rjnx Trddov, 

M vxfidffvvov (piXixg , (pyycp v-rroGniepov. 

Ce qui fignifie: Moi Erythe, fille d’une Nymphe, et femme d’Eury¬ 
tus, j’ai dedie ce lieu, ombrage de hetres, a Teledamus mon fiis, et a mon 
mari, pour monument de ma tendreffe. 


Vos- 


Bouherii dissertatio. 


40 f 

Voffius, qui avoit adopte ces conjectures de Saumaife , ne tarda pas 4 
s’en repentir ; et comme il etoit devenu-fon ennemi, il fe fit un plaifir de 
refuter fon fentiment, en fes remarques fur Pomponius Mela,. Lib, 3. Cap. 6. 
Il en allegua neanmoins pour toutes raifons, qu’on n'avoit jamais oui dire, 
que Prolerpine fdt fille de Venus, ni qu’ Hercule eut ete amoureux de Pro- 
ferpine. 

Mais quoique cette raifon foit bonne, il en auroit pfi encore oppofer 
une meilleure. C’eft que fi 1 ’Infcription avoit ete con^iie fuivant P Idee 
de Saumaife, on ne voit pas comment Ariftote en auroit conclu , que les 
troupeaux de Geryon n’avoient pas ete enleves en Iberie. Car elle auroit 
prouve feulement qu’ Hercule en les emmenant avoit pafte par le pays des 
Enianes. Fait , qui n’etoit point incompatible avec 1 ’opinion commune. 
D’ailleurs il eft: difficile de n’etre pas choque de ces deux Infcriptions, qui 
fe trouvent a la fuite Pune de 1’autre, fans avoir entr’ elles aucune liaifon. 

• Vofllus a donc cru devoir reformer 1 ’ Infcription en cette maniore: 

TZ[A&vtGGxro YLipx Ylspss(pxxaax- 
Yypvovyj ykxwv , s/d’ E pvSetxv xywv , 

T xg d’ sYxpt.xtras 7rd-3'w YixsGLOx&ryjx Sex. 

rduvcp , tcS t 'YvpvTiuvi dxp.xp nrp\v 
N v/x(poysv 7 jg ’E pvSfrj rrj to d’ Muwx tts dov, 

Mvxpioirvvov (ptkoTx (pvTxY vtto auispx. 

C’eft - a - dire : Hercule confacra ce bois a la Deefle Proferpine, lorsqu’ 
apres avoir enleve Geryon, et fes troupeaux, il les conduifit a Erythie, ori 
ces troupeaux devinrent Pobjet des defirs de la Divine Pafipbae. Et moi 
Erythe, iftfue d’ une Nymphe, j’ai donne ce terrain, couvert d,’un bois toufu, 
a mon fils Tel6damus, et a Eurytion ci devant mon mari. 

Mais Voffius me paroit s’etre ici equivoque bien plus lourdement que 
Saumaife. 

Car io. il renverfe PHiftoire de Geryon, qui de 1 ’aveu de tous ceux, 
qui en ont parle, fut tue dans le tems qu’ Hercule enleva fes troupeaux. 
Et envain veut-il fe prevaloir de ce paffage, qu’il cite de Scylax: 'Yvt-xv 6 x 
6 Yrjpvovyjg kdysrcq yusiv, Kcij txq (ou plutct rxg') / 3 Sg fiuxokstv. Ea rai- 
fon eft que ce verbe, rjus.iv, ne marque pas que Geryon eut ete conduit par 
force a Erythie, mais qu’il y etoit venu de P Epire, pour v faire pnitre fes 
troupeaux, comme on le voit par la fuite. Je fuis meme perfunde qu’au 
lieu d’ rjy.&iv , Scylax avoit ecrit, oiksiv. Car on convient que 1’endroit, 
qu’ii habitoit s’appelloit Erythie , ou Erythe. 

'20. Voffius fuppofe encore contre PHiftoire, qu 5 Hercule amoureux de 
je ne fcai qu’jlle Paliphae, dont on n’a jamais entendu parier, lui fit prdfent 
des troupeaux, dont il s’agit. Or on fcait au contraire, qu’ Hercule les con- 

Eee 3 duifit 


Bouherii dissertatio. 


405 

duifit 4 Euryfthee, qui en fit un facrifice 4 Junon. II n’y a point de fait 
moins douteux dans la Mythologie. 

30. Une autre faute contre 1 ’ Hiftoire, c’eft qu’il fait Erythe femme d* 
Eurytion, au lieu qu’elle etoit fa mere, l’ayant eu du Dieu Mars, fuivant 
que le Scholiafte d’ Heliode, fur le vers 293. de fa Theogonie nous 1 * ap- 
prend en ces tenues: ToV 'Kvpvrlcovx (prjah 'EA Xolviuot; y&y&vrja^ccf xiro 
"Apso *;, ucq ’E pv&jixg. Car on voit dans Eftienne de Byzance, au mot,- 
'EpvSsix , qu’ ’E pvSrj , et ’E pvSeix font la in§me chofe. 

40. Voftius n’a pas pris garde, que fon explication n’ etoit pas moins 
oppofee, que celle de Saumaife, 4 la penfee d’Ariftote. Car en la luivant, 
loin que 1 ’Infcription ferve a prouver, que 1 ’enleveinent des troupeaux de Ge¬ 
ryon fe fit aux environs d’Hypate, elle paroit prouver le contraire; en ce 
qu’elle porte qu’ Hercule y conduifit ces mtmes troupeaux. D’oCt il fuit 
que ce ne fut pas 14 , qu’il s’en rendit le maitre. Cela etant, il ne feroit 
pas impoftible, qu ii ne s’en fut empare dans 1 ’autre Erythie d’ Ib6rie. Ce 
qui feroit tomber le raifonnement d’ Ariftote. 

Je laifte a part les autres defauts des conje&ures de Voftius; comme 
lorsqu’il veut que le rxg du troiiieme vers fe rapporte au mot / 3 Sg, qui ne 
fe trouve point dans 1 ’ Infcription ; qu’il veut faire croire , que par le mot 
Yvipvovrjx , on peut entendre les troupeaux de Geryon, et qu’il nous donne 
fon (piXorx , pour un pretendu genitif Dorique, pour (piXorxTOi A quoi 
il faut ajouter une faute de quantite , qui lui eft commune avec Saumaife, 
en-ce qu’ils font l’un et 1’autre la troiiieme fyliabe de Tj/A sdccpup br6ve; et 
une autre, qui lui eft particuliere, en ce qu’il fait longue la premiere fyl¬ 
iabe de (pvToldi , quoiquelle foit breve dans (pvrov , et dans tous fes derivez. 

AprSs avoir rejette les deux feules explications de ce Monuinent, qui 
foient venu'es 4 ma connoiflance, il eft tems, Monfieur, de vous parier de 
la mienne. Mais je dois auparavant etablir de certains faits, fur lesquels 
«Ile eft fondee. 

Le premier eft, que ce fut aupr£s d’ Hypate, et du lieu, ou fut trou- 
v 4 la Colonne, qu’ Hercule vainquit Geryon , le tua aufii - bien qu’ Eury¬ 
tion, et sVempara des fameux troupeaux, dont il eft queftion. La fuppoli- 
tion de ce fait eft meme neceftaire pour juftifier 1 ’ufage, qu’a fait Ariftote 
de notre Infcription, pour etablir fon opinion fur les lieux, oii regnoit 
Giryon. 

Le fecond fait, que je fuppofe, eft qu’ Hercule apr£s fa victoire etoit 
encore dans la meme contree, lorsque Junon irritee de ce fucce?, refolut 
de lui en faire perdre le fruit, en dillipant fes troupeaux par un artifice, 
qui eft rapporte au long par Apollodore, Biblioth. II, 10. 


Il 



Bouherii dissertatio. 


407 


II e(l vrai qu’il dit, que cela arriva vers les montagnes de Thrace. 
Mais outre que laMythologie n’eft pas toujours fort exacle fur les faits Geo- 
graphiques, il elt certain que fous le nom de Thrace on comprenoit alors 
toute la Theflalie, laquelle mime ne prit ce nom, que d’un defcendant d’ 
Hercule, fuivant Strabon, & la fin du Livre IX. A quoi il faut ajouter ce 
que dit fur cela Voffius, en fes Notes fur Pomponius Mela II. 3. p. 150. 
Edit, de 1658. Or Hypate touchoit aux montagnes de la Theffalie. 

Je fuppofe encore, que le paflage, oCl Apollodore dit que Junon, pour 
difperfer les troupeaux d' Hercule, rotis / 3 ^alv oTspov evsgotXev, le mot oispog 
ne doit pas Gtre entendu de cette efpece de rr.ouches , qui tourmentent les 
antmaux. Mais 1 ’ Hrftorien s’eft fervi de cette expreffion pour marquer, 
que la Deelfe avoit mis ces betes en chaleur, et leur avoit caufl cet etat 
violent, qui eft appelle agreablernent par Horaee, Od. I. 25. 

Flagrans amor, et libido, 

Quae folet matres furiare equarum. 

oTzpog 6toit ordinairement employe par les Grecs en ce fens. Hefychius: 
Ol?pog, dtypoSivlwv TcvpwGu;. Suidas : O 7 ?pti<ug y 57 ArjXvixotviot , ucq ohptjXot- 
rtsfx&vcn, irvpnfisvoi. Herodote, II. 93.' pariant de certains poiffons appelle 
cette pafiion, oTspov KvtGKsrdcq, Et Oppien, Halieut. I. 473. 

V E ixpi <Jg yXvuvg oTzpog oivxyxufys 'ACppotiiTijg. 

De la vient 1 ’Epitlte d’ 'OvspoCpopog, donnee a Venus dans une Epi- 
gramme de TAnthologie, VII. p. 591. Edit, de 1600. Je ne finirois pas, 
li je voulois ramafier ici tous les exemples pareils. En voila alfez pour com- 
prendre le veritable fens de ce palTage d’Apollodore, et d’un autre encore du 
mime Auteur, II. 3. o& pariant d’ jo, meramorphofee en vache , il dit que 
Junon rijj goi' olspov &ptj 3 xXXei. Car cela doit Itre entendu de la mime pas- 
iion , dont je viens de parier, fuivant le Scboliafte de Sophocle , Ele&r. v. 
5. et celui de Lycophron, fur le v. 1292. Et en effet, on a pretendu, que 
dans la verite du fait, Jo fit a Tyr pendant dix ans le metier de Courtifianne, 
comme nous 1 ’apprend S. Epiphane, Ancorat. §. 106. p. 107. 

J’ ajouterai feulement que les Latins ont quelquefois imite cette fagon 
de parier. L’ Auteur du Poeme de Ciris, attribue a Virgile , (v. I84O 
pariant de la mime palfion. 

Horribili praeceps impellitur oeftro. 

Et Tertullien (De Pudicit: c. 10.) I’appelle pareillement moechiae Afilum, 
Ce qui me fournit en palfant 1 ’occafion de retablir un endroit atfex corrom- 
pu de votre Catulle Carm. 98. Car je fuis perfuade qu’il y faut lire j 

Praeterea riclum , qualem defidlis in oeflrum 
Meientis mulae cunnus habere folet. 

Je ne vous en divai pas les raifons. Elles fautent aux yeux. 


Tei 


Bouherii dissertatio. 


468 

Tei fur donc le fujet de la fureur qui faifit les troupeaux d' Hercule. 
Ariftote nous apprend ( Hift. Animal. VI. 18.) que quand les vaches font 
en chaleur, elles ne peuvent plus etre retenues, par ceux qui les gardent: 
AI Se /3osg TxvpuTiv , Srcv Se a(p6Spx kxtxxoo% 1 [ixi ylvovTdj tu ttxQ&i , utte 
fiij SvvxaSoy xvtuv upxTeHv , /xrjSe Xx/x/SccvecrdoLf t&q /3xk6\m;. II en eft de 
merae des jumens. Temoin le paflage d’Horaee, que jai rapporte ci-des- 
fus, et ce vers de Virgile, Georg. II. 266. 

Scilicet ante omnes furor eft infignis equarum, 

Cela eft connu de tout le monde. 

II eft donc tres - vraifemblable, qu’ Hercule au defespoir de cet acci¬ 
dent, qui derangeoit fes projets, et ne fgachant comment y remedier, com- 
menca par recourir a la Deefte Venus, a qui peut - Gtre il imputoit ce 
malheur, pour 1’engager a temperer dans ces animaux une ardeur , qui 
obeit a fes ordres. Ayant donc trouve dans la Campagne d’ Erythos un 
hetre refpeclable par fon antiquite , ii choiiit ce lieu, pour y drefler un Au- 
tel a la Deefte, et y faire un facrifice, qui pftt 1 ’appaifer. 

II n’eft pas inoins probable, que quand il eut quitte cette Campagne, 
pour courir apres fes troupeaux egares, Erythe, ouErythie, fille de Geryon, 
et mere d’ Eurytion, ayant appris la mort de fon fils, fut en ce meme en- 
droit lui rendre les derniers devoirs, en lui 6rigeant un Monument dans le 
lieu meme, ou elle s’imaginoit que Venus 1 ’avoit vengee des attentats d’ 
Hercule. Tei fut, a mon avis, le fujet de la Colonne, et de 1 ’ Infcription 
que je lis en cette forte: 

'HpxKAsTjc refievicae KvSypx 'rcxcTitpxsnax 
Ttjpvov&lxq / 3 Sg ££ ’Epv0x xvciyuv , 

Ti xg S' eSxfxxaae 7 ro$u T:x.Tai(pxeaax Sex. 

T ySe S’ e/xu Tewu tu S ’ ’E vpvrioovi Sxp.evTi 
~$vp.(poyev7jg ’E pvfrij Srj to S' eSuy.x -ttsSov, 

Mvu/jlogvvov (piXtxg , (pyiyu vtto CKiepx. 

C’ eft - a - dire, en traduifant ces vers a la lettre; 

Hercules locum hunc confecravit Veneri omnibus patenti, 
Geryoneas boves ex Erytho abigens, 

Quas domuit amore omnibus patens Dea. 

Hic autem meo filio Eurytioni viclo, 

Nymphae foboles Erythe hocce donavi folum, 

Monumentum amoris, fago fub umbrofa. 

Jai tente aufli de rendre en vers cette Infcription en cette forte: 

Omnivagae Veneri Alcides haec arva dicavit. 

Geryonis vaccas Erytho dum pellit ab agro, r 

Qua* 


.1 


I 


Bovherii dissertatio. 409 

Quas Dea mox infano ultrix furiavit amore. 

Alt ego, Nympharum foboles , hic moefta perempto 
Eurytioni Erythe genitrix, fub tegmine fagi, 

Huncce dedi campum , monumentum , et pignus amoris. 

Les changemens que j’ai faits dans le texte, font peu confiderables. Y[ep- 
c&<pxea<Tot joint a K vSfypx, n’etant pas fupportable, j’ai fubftitue un mot, qui 
en approche fort, et qui convient parfaitement ici. Car il marque que Venus 
fe failoit fentir aux animaux, comme aux homines. C’ eft pour cela qu’ elle 
eft apellee fouvent YlxvSijpog, fuivant les exemples ramafles par M. Spanheim, 
en fes fecondes remarques fur les Cefars dejulien, n. 212. et quelquefois tto- 
Atb toivog, comme dans S. Epiphane Ancorat. §. 105. D’ ailleurs il paroit evi- 
dent, qu’il eft ici queftion de la mune Deeffe, dont il eft parle au troifieme 
vers. 

Au fecond, Typvovslxg eft ce qui m’a paru le plus approcher du T ypoiis- 
'vrjx&t ou T Tjdopavrjxg des Manufcrits. On trouve dansSuidas, Typvoveix 6 ev- 
6 'occ, Typvov&iov vijpx, et meine Yvjpvoveiog / 3 Sg. Car c’eft ainfi qu’il faut lire 
au lieu de Yripiv&iog dans ce Grammairien, qui pourroit bien avoir tire cette 
expreftion de notre Infcription. 

’ Ay£fo\v eft fans doute une interpretation marginale de / 3 Sg comme 
iXcluv xyuv , ou xvoiyuv. 

'E% , Epv 3 % xvxytav. Il y a ici un petit changement, mais neceffaire. Car 
cette Infcription doit prouver, que ce lieu s’appelloit "Epvdog, et non 'EpvSeix, 
fuivant ces paroles d’Ariftote: T iroc rw iriypa.ixp.xTi ire-^bopTjGt naj 6 rorog 
iueivog, "EpvSog uxXxpsvog, na) ori ixeiflev rig / 3 Sg (ou plutot rxg / 3 Sg) nctj 
ir. i% 'EpvQdxg xyxy&v. 

Au troifieme vers il ne faut pas etre furpris, qu’ Erythe impute a Venus 
un evenement, dont elle etoit ordinairement la caufe. On peut voir ce que 
j’en ai dit ci-deffus. Elle ne pouvoit ftavoir, que c’etoit 1 ’efFet du couroux 
d’une autre Deeffe encore plus puiffante. 

Les corrections, que j’ai faites dans le refte de 1 ’Infcription, font beau- 
coup plus legeres, que celles de Saumaife, et de Voflius, et font un fens tr$s- 
naturel, fi je ne me trompe. 

Quoiqu’ en ait dit Saumaife, il faut bien fe garder de changer, (pyyw 
iiro <tj u&px Outre que (pTjyw a pft etre dit poetiquement pour (pyyotg , on fcait 
que la ven6ration des Payens pour les vieux lintres fuffifoit, pour les engager 
a confacrer le terrain, ou il s’en trouvoit un feul. V. Herodote, II. 55. et Cal- 
limaque, Hymn. inDian. v. 239. ou l’on peut confulter les Remarques du fca- 
vant M. Spanheim. 

Au refte vous ne ferez fans doute point furpris de voir en cette Infcrip¬ 
tion deux Pentametres a la fuite d’un Hexametre. Les anciens Poetes- fe 

Fff per- 


4 io 


Bouherii dissertatio. 


permettoient ces fortes de chofes, et ont meme fait des Poemes entierement 
compofes de Pen-tametres, li l’on en croit M. Eftienne , Diatrib. I. in Horat. 
et Voffius le pere, Inftit. Poetic. Lib. 3. Cap. 11. §. r. Ce demier cite de plus 
un Oracle en deux vers, dont le permier eft un Pentametre, et le fecond un 
Hexametre. A quoi il faut ajouter les trois vers de Trimalchion , dont les 
deux premiers font Hexametre3, et le troiii&ne Pentametre, dans Petrone, 
Cap. 34. 

A 1 ’egard des Infcriptions, Plutarque (in Ariftid. pag. 330. Edit. Parif.) 
en rapporte une, compolee pareillement de deux Hexametres, et d’un Penta¬ 
metre. Hephaeftion (de Metr. p. 64. Edit. 1726.) en cite une de Simonide, 
compofee d’un Hexametre, d’un Pentametre, et d’un Jambe. 11 y en a un 
grand nombre d’ autres Greques dans lesRecuerls de ces fortes de Monumens, 
comme dans Gruter, DCLV. 2. DCLXXXI. 4. etc. Dans Reinefius, Pag. 83. 
et 683. Dans les Melanges de Spon , Pag.. 318. et 370. Dans Gronovius, 
Memor. Colfon. Pag. 445. et dans Fabretti, Pag. 144. n. XIX. ou il faut re- 
tablir ainli le fecond vers; 

EXIM A KATOIXOMENHS T1EPIKAAAE0C HS EmrErXlN'. 

Par mi les Infcrip&ons Latines, il y en a encore plufieurs pareilles. On 
peut voir entr’ autres Gruter, CCCXXXIX. 4 DCL 1 V. 6. DCCLV 11 . 3. 
DCCCCXXXIX. r. etc. et Fabretti, Pag. 189 - n. 437. et pag. 374. n. 169. 
od je remarquerai en padant qu’au dernier vers i ; l faut lira: 

CONIUGIS, EV (pour HEV) GRATAE PRAESTITIT ECCE 

FIDES. 

Au Heu de CONIUGI SVE GRATAE etc. qui ne fait aucun fens. 

II me refle a vous dire m-a penfee fur les caracteres de cette Infcription, 
qui parurent inintelligibles aux Enianes, et dont iis decouvrirent 1 ’explica- 
tion a la faveur d’ autres Monumens femblables , qui etoient a Thebes, au 
Temple d’Apollon Ifmenien, fuivant le temoignage d’Ariftote, ou je croi 
que le raot, ccp^ocTu, doit etre change en d.p%xtwv, a moins qu’il ne foit 
transpofe. Vous en jugerez. Car voici le padage entier: Asyovrs^ eTuccj 
tivu dvu671y.ix.Tcc oyoiag tyyvru thq pvSydg tmv ypxyyccTMv dp%uiu. 

Ces Infcriptions, au nombre de trois, font rapportees par Herodote 
(V. 58 - 59-) en caraAeres ordinaires. Mais il nous apprend, qu’ellcs etoient 
en lettres Cadmeennes, et que ces lettres etoient femblables pour la plus 
grande partie aux Joniennes. Or les Cadmeennes dans les premiers tems 
etoient les munes, que celles des Pheniciens, fuivant !e mcme Hifrorien , 
ou du moins eiles etoient peu differentes. Surquoi vous trouverez bon, que 
je vous renvoye a ce que j ai remarque fur cela autrefois, n. 5r. et fuiv. de 
nia Differtation, De Prifcis Graecorum et Latinorum Literis, qui ell a la 

fin 


Bouherii dissertatio. 


411 

frn de- la Paleograpliie Greque de notre illuflre ami le R. P. de Mont- 
faucon. 

Cela etant, non feuleraent on n’y voyoit aucune des cinq lettres T. 0 . 
X. 'F. XI. qui ont '6t6 depuis ajoutees a F Alphabet Grec, mais les lignes 
en etoient ecrites a rebours, ou de la droite a la gauche , comme dans 
1 ’ecriture Phenicienne. II y a meme apparence, qu’on n’avoit pas encore 
mis en ufage au tems de cette Infcription la maniere d’ecrire paxtie de droi¬ 
te a gauche, et partie de gauche & droite. Ce qu’on appelloit, / 3 a<;po(pi]- 
6 tv ypdcpsiy , comme je i*ai remarque au meme endroit, n. 5. et comme 
dans l’Infcription finguliere de Sigee, rapportee par M. Chishull, Antiq. 
Afiat. Pag. I. D'ail!eurs les lettres Greques avolent encore alors a - peu- 
pr£s la m?me fig-ure, que les Samaritaines, fuivant que vous pouvez le voir 
dans la mSme Differtation , n. 55. 

Pour vous donner une idee plus jufte de mes conjectures acet egard, 
je vais vous donner un echantillon de la maniere dont j’ imagine qu’etoit 
ecrite la premiere de ces Infcriptions Thebaines, laquelle eft du tems d’Am¬ 
phitryon, pere d’Hercule. Car je croi qidelle etoit concue a - peu - pres 
atnfi: 

/V0A033XJT OlAYOJYDtlG 3VAM VOinilMA 

On peut juger par ha de Ia maniere dont etoient 6crits les lix vers de cette 
Infcription; et cela fuppofe, il ne faut pas etre furpris , ii les Habitans d' 
Hypate n’y comprirent rien. Mais il en £toit autrement des Pretres de The¬ 
bes, qui ayant toujours eu devant les yeux les trois Monumens, dont pat¬ 
ie Herodote, et ayant appris de leurs devanciers, comment iis devotent etre 
lus et expliques, n’eurent pas de peine a en faire autant de la Colonne, 
4 ont Ariftote nous a heureufement conferve la memoire. 

LE P. BOUHIER, 



Fff 2 


c. 0. 



C. G. HEYNE 

ANNOTATIONES. 


C^ap. i. ogei ra> ? H<roctVa. Verum nomen haud dubie eO in Hi A. 
Anim. IX, 4^. AriAotelis mons Mejfapim: nam ex Italia pars Cre- 
tenfium, qui inter Iapygas, MeAapios didos, confederant, in Thra¬ 
ciam traiecerat, ubi Bottiaei didi: v. Conon Narr. 27 Strab. VI. p. 
427 B. et ibi laudatum Plutarch. in Thef. Ex antiquis itaque fedi- 
bus nomen ibi monti MeAapio adhaefiAe videri poteA, ad quem per 
aliquod tempus confederant, antequam ad oram maris pervenirent, 
iuxta Axii oAia, ad quae Bottiaea fuit. 

H&f fxsKccv aCpofyoc elvoij. debet eAe (jlsXocvcc. ea cornua valde 
atra ejfe. 

iar) d? rj^vK^eoov. ex margine alieno loco pofitum ex loco Ari- 
Aot. H. A. IX, 71. 


rovrcv 7 foieiv rov cl(po$ov. debet eAe rocvrrjv rr'u oc(po$ov. et mox 
rercc^xyyJvov fxh cuv tcvto 7 Tcielv ty]v oc(pc$cv' excrementa hanc vim 
habere. Nam fequitur oLroL^dyjov /Arj hriY.c&lew (fc. rrjv cc<po$ov.’) 
Verum fimilia iam Sylburgium monuiAe nunc video, comparaAe quo¬ 
que verba AriAotelis. AbAinebo igitur ab iis omnibus, quae iam in 
Notis aliquem interpretum attigiAe videro. Paulo ante inferenda co¬ 
pula H&j ante yrcXXo&Kis. 


c. 3. p. T4. Tcvs sv 'EA/jc# fufpicor eAe corruptelam gloAematis. 
adfcripferat aliquis, memor eorum, quae in altero AriAotelis loco H. A. 
VI, 7. de mutatione accipitris in coccygem memorantur, tcvs h 
rjXf/Joc , quod exfcriptor, qui reliquis capitibus locum addi viderat, et 
ipfum in geographicum nomen mutavit. Similes interpolationes plu- 
res occurrunt. Sic c. 7 h A%a'/oc. 

c. 6 . p. 22. tcvto ovv — x^icocvres to egtcv ocCprxatv. haud 
dubie tovtoo ovv — laccvTes, et to iegeJov, vidima pro bove caefa; 

. f i niA 





C. G. Heynii. 


4*3 


iiifi to ygedhov fuit. Certe aconito carnes illinunt atque ita per compi¬ 
ta fpargunt femitarum Solin. c. 17. Et ap. Plin. perfricata carne et,- 
tangunt carnes aconito , et Cic. N. D. II, 50. pantheras , quae in bar-. 
barica terra venenata carne caperentur. 

c. 7. p. 2 *). rd accpyfoi rd e^e^op.evoi. alterum hoc ex margi- 
ne ede et quidem corruptum fufpicor , cum adferiptum effet Ifctvk- 
'govrci vel e^l^ovrcc , prominentes carnes. In Plutarcho eG rdv ivtr- 
'Xpglvoov. 

c. 9. p. 28 » v 7 rcru\bciVTct dno rdv o 7 rta!ftoov (TKsXoov verius 

c V * 

V 7 T 0 T(K)V. 

c. 13. p. 3 6 . eiatpoqjaMO-iv. leg. s}(T(p^r,(roo(Ttv ex ufu loquendi. - 

c. 2f. p. 50. Verba u&j r{h<rrct 7 rctY\actvres haud dubie funt ex 
margine. 

. c. 2f. p. ^7. (petes) d? ncg revr Xdho&ois. Perturbata haec. 
Leg. 7 Tefi reos XccXoficts , ut folet noder fimilia per vrsq) efferre, pro 
iv rens X. et mox leg. (rogCpo^slcScej 7 rctqd 7 rXeicvoov fc. fxvdv. Ca¬ 
put hoc ab interpolatore infertum. Translata vero indocte ad Chalybas 
narratio de auro, quae adiedta erat in feriptore, unde haec petita erant: 
fere ut in Plinio VIII, 57. 

c. 29. p. 63. notf thd rrjv fAeroclooXyjv manifedum gloffema. 

c. 41. p. 83. Kotlecboij male ex margine admiffum : fuit hoexa- 
vchrct v&j (TvvreStvTcc 7 rqcs tccvrov , — cvroos — yaisa^df. Sic et 
in loco Theophradi: rotcorcv hctK 07 teis ygq avvreSeiv 7 rqcs eccorov, - 
etc. Ceterum haec et tot alia e Theophrado petita vix fidem faciunt, 
haec ab Aridotele profedta effe. 

c. 43. p. g6. n&q ocvleTcif , furgit et excrefcit, ut plantae dicuntur 
e terra dvlerSctf. 

c. 46. p. 88. Sermonis ratio vix alium fenfum admittit quam, ut 
rex fu per iis, tanquam ara aut menfa, libaverit: ovs (h'o j 3 dAovc) <poc- 
atv e 7 ii Tijs r^ct 7 clfeis dor00 7 t01%oenelaSocj Kctj err sksIvocv 7 rqooTcv,- 
st rt eaSlsi , drcd^xsa^cif. 

Fff 3 


c. 49. 


4 T 4 


Annotationes 


c. 49. p. 93- d? ^07 lv /mu KotfAlyco ev.octero. verba hanc fen- 
tentiam fuppeditant: Ji pyromachus non cum ferro coqueretur, fed fer¬ 
rum folirn , fore ut ab argento hoc parum differat. 

c. ^ 3. p. 109. Totum caput interpolatum effe manifefium fit. Pan- 
tlieum fuit Athenis, fed fub Adriano fadlum. Tum fatis confiat, vel ex 
Pind. 01 . 3, 23. fq. a Danubii fontibus et ab Hyperboreis oleafirum 
ab Hercule addu&um in Elidem narrari. Mox iterum his adverfa nar¬ 
rantur tari de ocvrri r naqci rov 'iXtarov 7sorocfxov etc. nomen hoc 
corruptum elTe fcripturae fimilitudine, apparet et facile potefi in verius 
mutari 'EAIg-ctcvoc vel 2, EA urrocv ex Strab. VIII. p. f 20. C. fuit enim 
hoc flumen in confiniis Elidis. Verum otium ulteriora perfequenti 
fecit Hemfierh. ad Arifioph. Plut. 586- longa nota p. 180. qui et 
jpfe flatuit iv ru Tlotv&eiw efle corrupta, cum Hyperborei commemo¬ 
randi eilent, abfiuliffe ex iis Herculem furculum plantatum; at Eliflon- 
tem Elidis, unde mox Elei deportaverint propaginem Olympiam. 
Verum ne fic quidem locus, ne quidem quomodo in Schol. Arifioph. 
legitur, expeditur; nam Hercules Olympiae plantaffe oleafirum fer¬ 
tur; 0C7T0 rccvrv\s de (pvrcv A#/ 3 <A o ‘Hgcty.hrjs eCpvrewev 'OAv/utiux- 
civ. Mihi non dubitandum videtur, attexta efle ab aliena manu, ad- 
fcripta forte ex ipfis Schol. Arifioph. 1 . c. (in quo cumulatae erant di- 
veriorum explicationes) in margine, quae fubieda funt: ecrrt de olvty\ 
notqoi rov I. ufque ad f. ea adeo differre a fuperioribus non miror. Por¬ 
ro pro tcc %A oogoc effe legendum r« A evy.cc , et arafovs ■cfyv.ovroc 
vitiofum effe, nemo dubitet; five legas cy.ru r feu <f, feu cum 
Hemfierh. 

c. f 3. p. 109. Ttefi Yleqyctjjiov accefllt ab aliena manu. Sufpi- 
cor quoque fimilem fraudem in extrema parte capitis. 

C. 59. fub f. p. r 1 9. Ttu^cfj Kjpf 01 iccrgo) , leg. 7*0C(f 0 nfif — ■ 
qunmobrem. Paullo ante (pvovcri fc. rus f^Ksfxfficcs , ut homines di¬ 
cuntur (pvsiv Tsooyoovoo. 

c. 64. P.I 3 ?. cruv £7r) tov q&eXIvkgv dvonrot^y. erit igitur ac fi 
«ffet eis rov 0, fi infigantur in veru. 

c. 74. p. 145. f \cy ev ‘Frjyla a feriore manu acceflit. Tum iung. 
evu$cciy£iv df oror e — Kocrd rivus %$ovous , o-vrrtAAea&oc/ nccrd yvjs. 

prae- 


C. G. Heykil 


4 *? 

praefero quaque $oe<T$rcq et £ixvcc(?koovtcc, torpentia , ex Theophraft# 
pro ^toifKovvroi , et.G nec hoc abfurdum, perdurantes pifces. 

c. 79. p. 1 73. cojts xv 7 rgo<T(?xvSy t iv 1 — Sufpicor fequentia 
interpolata effe, nec fcrlpta fuilTe ab audore, praeterquam illa: ooaTe, 
XV 7rgCi7£X'.$l[ TCVi , TSXPXXenpoi TXS T(?i%XS rxs iv Tp awpciTi 
ocvropxdxv, yyp , ro avvoAov, rcu vwpxrcs $ix^s 7 v rx peKy. 

c. 82. p. 162. Pelasgi emreaovTes tj* ”Aqyovs qui tandem fuifTe 
putandi funt? arbitror ede eos, qui cum Danae ad Daunum venerant» 
cf. Exc. VII, ad lib. VII. Aen. p. 130. 

c. 8f. p. 173-. ycc/ ro 7 s Kcrnols kx^ttois &xvpx(TTr l v. delenda 
vox y.x%7>g7s. quam et nunc video a Vindob. Cod. abeffe. Etiam in 
feqq. plura interpolatorem redolent, evicav ye pr,-v ygp oizovvrwv. lego 
Ivqw.ovvtgov. tum : rovs 7 tQce 7 Txrxs roav K x^yp^ovloov x7tei7SXT$Xj 
Sxvxtx <? rjptov-v rovs eis xvTr,v TrXsvaopsvoos: tollenda Bxvxtx £*j- 
piouv. tandem p-rfe 7 sA?j&cs avjT^xCph £71 ocvrwv evs) rrjv vvja-cv aut 
tollendum It> ccutoov aut leg. prfe wA^Bcs cvaT^x(ph xuroov. fcil. 
caulfa affertur,, cur occiderint, non expulerint eos: verendum enim 
erat, ne expulO aut vulgarent infulae litum aut multitudo eorum col- 
leda iterum infulam repeteret, eaque potiretur. 

c. g 6 . p. 176. Verba ;<£?./ K-eArcA/ytW ygp interpolato- 

ris manu irrepferunt: fi via Herculea ex Italia in Galliam duxit, per 
Celtoligures illa progredi fane potuit, non per Iberos. 

c. 89 - P- 1 8 - 2 . p?rx rxs hsyopevxs evcrx , alieniflima verba ab 
I>. 1 . et ex Timaeo ac Strabone male repetita feu ab exfcriptore feu 
ab interpolatore. 

c. 91. p. 186* 71 ^ rr,v Aiyvcrriyfv, etiam hoc a mala manu. 
Fuit ille lacus in ora Galliae ad Pyrenaeos montes5 non verfus Alpes. 

c. 96. p. 199. vAtjv 7SKVTc$x7!riv lego, ut referatur ad <pxciv , 
religuis per parentheim interpeditis. Mox 1ygciTTavoc/ legendum 
cum Vidorio. 

c. 99. p. 201. xvouijfv pev Isovcois, KxTxSrev Js Ufcxis. fai- 
tem 'Zovtrlcis , ut intextae fuerint imagines ( doofx ) Su/iorum ac Per- 
favum , cultu forte diverfb et veditu expreffo: srx^x de inccrs^cv 7sL 
qxs ’AA Ku^eyyjs rp, enurfcoSev df Zv(3x^is. faltem leg, ev&ev de Fu- 

/ 3 x(gS. 


Annotationes. 


4 i 6 

(l&gis. ab utroque autem extremitate (hinc, in fronte) Alcijlhenes, inde 
( fub oram) Sybaris exprejfa erat: forte eum in modum, ut intexta 
effet urbs Sybaris feminae fedentis fpecie. 

c. 102. p. 20f. Non aliter narratio accipi poteft, quam, ab 
Hercule faxum fublatum, impolitum efie alteri ad libramentum tam 
fcite, ut uno digito moveri poffet. (Tvp( 3 ej 2 yKe pro c rvpQocivei. Nec ne- 
celfe eft ot<p in v(p' mutare. 

° c. 103. p. 20 6 . evvciocv Xx@ovtc>cs Scupovlccv , ultima vox male 
adhaefit ex margine, ubi forte fuit Kc&rct ^uipcvlxv polgxv aut fimile 
quid, nili forte fimpliciter kxtoc flxlpcvx. Ceterum caput hoc in fine 
truncatum elfe videtur; nam expedabamus miras res, quae in antro 
in confpedum venerant. 

c. 104. p. 207. BcXcvs Ttegicvols reis gvSpols y.XTe^ecrpevovs ex 
fermonis indole nullos alios efle polfe puto, quam tholos feu cameras 
praeclare ad proportiones luas elaboratas: quod rede 111. Meiller pri¬ 
mo loco pofuit. 

c. ioc p. 211. tovtcv xvtoov xg^xa^oy pvSoXoyovatv. Leg. 
TovTcv xvTijs xg'£oy p. viro peyxXwv — y.xTe^opevvis. Quod fermonis 
ratio pofiulat, ccg^oy, efi etiam notatum e cod. Vindob. hunc , inquam , 
ei (Sardiniae infulae) imperaJJe , antea — occupatae. Sequitur quo¬ 
que (pegei fc. infula. 

c. 110. p. 222 . Valde contaminatum caput, nec fatisfacit Sal- 
mafii medela, non nili a libris melioribus expedanda; deficit enim 
particula, in qua nomen Sirenum habebatur; nam fequitur: h 00 (fc. 
tc7C<X) ) yop vexs xvtoov ( 'earum ) rjv. Videri potefl illud infidere ver¬ 
bis : (pxcri txs 'Zeigvjvcvaxs vr,<rcvs JtdcAa /, ut forte luerit: (px a) txs 
Heigtjvxs yxSyjoSeq. Vitiofa tamen ledio etiam in Stephano occurrit. 
Quod fequitur osxelraf, ab aliena manu afiutum eft, et legendus to¬ 
tus locus : e 71 xvTvjs rtjs xv.gxs, 7 rgo^e7crooy.oTos tov tottcv, (pro¬ 
minente) ygy 3ixAxpl2xvcvTos revs ycXvrcvs, tov re — ycCf tov et c. 
slixXxp&ccvcvTcs non modo in Steph. Byz. habetur, verum et in Cod. 
Vindob. Sequitur tamen flatim tov $ieiX'r](poTX. apud Strab. eft $ieig r 
7 eiv eod. fenfu. Inf. c. 113. 7ieg) tov 7iog$pcv tcv 3txXxp{3xvovTX 
Tnv Ziy.eXixv. 


c. 112. 


C. G. H E Y N I I. 


4 T 7 

c. ii2. p. 223 - Verba c/j/xslov Se ufque ad rd ev.ei cithara 
ehuj fententiam iugulant et ex margine irrepfere, notata ab eo, qui 
et nunc et plim in iis locis nnllum navigationi locum e(Te perfuafum 
habebat. Sub fiu. ert Se Xeyounv agunt de Piandis in mari Tyrrheno, 
quo perventurus non erat Iafou, nifi in mare Adriaticum ex i (Iro de¬ 
latus fuilfet. 

c. II3. p. 232. ert Se TovTgqv (ficiVegoorc&rx aqyeTcc A eyovatv- 
Sic argumentatur: per Symplegadas reditum Argonautarum fadum 
non elfe, quandoquidem verfus Homerici de Symplegadibus accipi 
non poliunt, verum de Piandis in mari infero feu Tyrrheno. Sub f. 
H&j rrjs re vyeov. fc. HhocyKTyjs. 

c. 114. p. 235". yerd ro 7rcc^c6Xcc(3e7v. immo nocqct&uXetv ut 
iam memini monitum elfe. v. Proluf de Inrtitutis Heraclienfium 1776. 
— rjv 1 >uv KccroiKovpt fc. Tarentini, colonia eo deduda. IloXletov 
haud dubie emendandum, cf. Mazoch. ad Tabb. Heracl. p. 77. 

c. 1 \ G. p. 239. 'hornus ‘EAA^v/cstr. Ruhnken, V. C. ad Vellej, p. 3. 
*EAAe<7 icas ex Hefychio reponit, ab rAA saSoe/ antiqua voce pro eiXe 7 u- 
&<%/. Verum de altera ledione EtXevtct nos non dubitare facit Etymo¬ 
logi M. locus a Nicias V. C. laudatus. 

c. 119. p. 243. Spedat hoc, quod narratur, ad Neaethum fl. 
cf. ad Aen, V. Exc. VI. Ut extrema capitis rede accipiamus, cogi¬ 
tandum ert: mulieres irtius orae ab Achivis oriundas peplis longis et 
amplis ufas elfe, quo vertitu Homerus feminas Achivas fuilfe decla¬ 
rat, dum eas eXxe(rt7i£7ihovs et (3ccS-vx,cX7rcvs appellat. 

e. 124. p. 274. CpXoyot avotnlTTreiv 7tv^os , teneamus quod 
Vindob. Cod. offert civcc7tey7Teiv. abfolute pofitum pro cSvc&7i£y7re<T- 
tyctj. Etiam fup. c. 113. fub f. 7 xeq) yev ovv reis Kvoiveocs ov Xsye~ 
rctj Tivq civoy/reju7reiv. Sic dvoenreiv quoque abfolute cap. feq. I2f. 
alioqui pro rotvrtjs legendum eifet rocvrrjv ( fc. 7 rerquv ) ovv A eycv- 
atv — (pXoyoo dvoo7rey7reiv 7 rvgcs. 

c. 12^. p. 2^7. A eyerotj Se — Ordo verborum fic inrtl- 
tuendus: t yv %oo(>oiv rrjs QfocKtjs KccXovy.er/]v rdv Ztyrwv ngy 

klcttSwV} Sintarum et Maedorum. Apud Schol. Nicandri ad h. 1 . lou- 

Ggg da- 




418 Annotationes 

datum, Ther. 4 ^. pro ev \M\hv% x&j ’Iv$ik% facile intelligitur fcriben- 
dum eire sv M cciotv.% ygq 'LivTiv.q. 

c. 125 . p. 260. tm $vr\(T%eiv in fine cap. male adhaefit. 

c. 128 - p. 252 . ci d? orocv xxovcrooat — Locum mutilum prae¬ 
clare refiituit codex Vindob. 01 oe — 7 rccqoc<rc@ovcri rovs oqviBots , 
ci de , $e$ibres ey.elvovs , zccrctCpevyovaiv sis rovs Socy.vovs. Exacte 
ad Plinii verba X, 8 - hi ( accipitres) ex filvis et arundinetis excitant 
aves 5 illi fup er volant es deprimunt . 

c. 129.p. 255 '. Narratio haec cum illa ap. Aelian. H. A. XVII, 1 5 . fi 
qua alia docere potefi, quantopere naturae miracula in hoc hifioria- 
rum genere a fequioribus fcriptoribus in maius au<fia fuerint. 

c. 132. p. 270. 7 Tc&qcc Tqv B;traA roov Leg. r neqi rry B. 

in Bi/hltarum regione . 

c. 135. p. 27 5 . rovs x<T7txKocv.ccs , rcc £<vcc. hoc ultimum e 
glofiemate irrepfit. 

c 139. p. 280. rov ocvrov r^orcov ex, rrjs yrjs avvocvci7rYi$nr 
cocv reis v^ourt. pro interpretatione funt verba Aeliani V. H. XIII. 1 5. 
rov ctvrcv ex rr t s yrjs rqo7iov xvxreKKoverx , bv xgy cci 7r\eirret] 7tr\- 
yoif rxv v^ocrcov. Quae in fine capitis ab alia, puto, manu adieefia 
funt, non bene copulata funt. Saltem deb. xuleroo) dr xgq avvg%MS 
ro 7rvq 7 Tsfi A. 

c. 142. p. 285 . rov xAud<wv« '7Tqcr$olx\siv — eis arevov avy~ 
xAelscrSoq. offufeatus lenfus corrupta ultima voce ex avyxXeujldevrcc , 
nam pendet a xAudavos. ex eodem pendet mox otlqeiv. fc. ccvrov rov 
xA v^wvoc cclqeiv kv/aoc /Asreooqov — cJ% opioiov (potivcpLevov bochccauns 
ctvxCpoqoi , Kevxov <5? cc(Pgbo$£S , 7ixqcc7tKY\<Jiov dt' rdis <r. Mox 
rede h&j Ttoiilv avyxXvapcv , colluviem aquarum late inundantem. 
at in anteced. ejvfjLT.lTtreiv err Xfxtporeqccv ccxqoorviqloov ipfa res pofiu- 
lat c67r. nam prominentibus rupibus allifi refiliunt liudus. Pro axorcv - 
fjievovs Vindob. 7r\yjrcvjuevovs , voluit ttA rjrrcfAevovs percuffox metu , 
quod interpretamentum efl alterius quod vertiginem ex terrore declarat. 
Omnino hoc naturae phaenomenon graphice et evctqyoos efi deferip- 
tum, et potefi Polycriti feriptoris defiderium facere. 


c. i 4> ' 


C. G. Hevni i. 


419 


c. 14^. p. 294. Contaminata et interpolata eft etiam haec nar¬ 
ratio: ut taceam, quod ipfa columna Athenas deportata fuitTe narra¬ 
tor, cum litteras defcriptas mittere fatis elTet. mox oratio ert hiulca: 
A eyercg cZvtovs 'h<Tcc%$rjvc£f — Keyovres eivocj rivet. Verba fjeelSrv 
fj.h yccq pct Aierct olv tvQ£$r t vctj ri]v tmv yqccfxpxTMV £7Siyqct(pY { v e 
margine illata elTe fufpicor. Debebat quoque e(Te evgsSiirea&ctf. 
Erat puto : A ■eyerxj ctvrcds 
ev ©qftccts 1 sy.s 7 (J.h yctq eiv 
g. tum illos per haec, quae iam nota erant et ledu expedita, affe- 
quutos illa, de quibus quaerebatur, defcripfilfe in columna allata hos- 
ce verfus. Quos in fingulis verbis nemo fine codice meliore expediat. 
Illud modo monebo. Si columna illa ab Hercule ad Hypatam in 
Aenianibus repofita fuit, non ad Erythiam Epiri verba illa revocari 
poflunt. Rede vidit Buherius ad Herculis iter per Thraciam, armenta 
agentis oeflro percita, haec fpedare: v. Apollod. II, f, 10. ubi cf. 
Not. p. 404. conflituit quoque ille nonnulla praeclare. Verum Ve¬ 
nus 7 roi nCpote acrct non omnibus patens et omnivaga elfe potefl, fed 
quae lucem feu vitam omnibus impertit , ut 7 TctpiCpctYis et ' Kqrs pus tsx~ 
aiCfiocqs in Hymno Orph. 3f. Equidem praefero utroque loco 
(pctccaact tanquam nomen Proferpinae iam aliunde notum. Videntur 
autem duo diverfa elfe epigrammata, alterum Herculis , alterum En/- 
thes. Lego quoque propius ad veterum fcripturam: ‘HqctYjJris re- 
gevos ro$e v.vfycZ ®£(?<Te(pxciG(Tii, T'c]^vcveoo ccyHrjv ry$ 'Etpj&rj&sv 
ayojv. rrjv <T. Hercules hunc lucum Proferpinae inclitae confecravit , cum 
armenta ex Erithya abaffia per haec loca duceret. Ferri quoque polTet: 
T. uyHrjv 'EgvSqs sKctwv. Extrema capitis pars ab alia manu vide¬ 
tur elTe attexta. 

c. 149. p. 308. ev 7 Te/jL7tov(Tiv cuyct pompa facra deducunt. 
Quae fequuntur pofl rov rrjv legooa-vvrjv ey^ovros , haud dubie eiicien- 
da lunt. 

c. T^r. p. 312. Bene e cod. Vindob. reflitui poliunt ocv.fiScs 
r) yhos et ctvSlcTctixSctf , eodem duce eiiciendutn Yog ante ty\s ctY.fi- 
dcs y.vy.Aoo T(>e%cv<Trjc, quod fenfum turbat. Idem codex multis locis 
meliores lediones fuppeditat, quas ipfa ratio grammatica offerebat. 
Sic et inf. c. 1^3. rcts kcts^Iocs. 

Ggg a 


hawxfjYivctj eis ro Y.xXcvpevov lapyjviov 
y nva t ccvxSyiuoctcc opoiovs s^ovrct rovs 


C. 158. 


420 


Annotationes C. G. Heynii. 


c. 15"8. p. 325". pro to ysvaccjj.svov leg. rov y. fc. leonem qui 
deguftarit. 

c. 1 62. p. 332. Port h Trivaj de nere (puch quae fequuntur: 
uvry Tij 7JoKei zccTDi QerrccXlotM elicienda funt tanquam indoctum 
-gloilema. Subiicitur nunc alia narratio quaeadTenum infulam fpedat. 

c. 1 66. p. 340. Stellula pofi ’A3 t/v#V delenda, ne defedum in 
loco efle putes. 

c. 194. p. extr. de Spino, tanquam genere pyritae, leguntur 
nonnulla in Mifcellan. Taurinenf. To. II. app, p.7^. ubi urbs Spina, 
a qua Padi oflium Spineticum dudtum, a natura foli Spino* abundan¬ 
tis nomen habuilfe creditur. 


LE- 



LECTIONES 

E CODICE VINDOBONENSI. 


Infcriptione, quae quidem fit ab ipfa librarii manu, caret codex; incipit 

vero verbis: AdysTcq irspl roi Tvxyx — — cap. 163. Poft: xkk' xupttixQ 

cap. fequitur: Ev ry Tlxiovix — cap. i. 

Cap. I. p. r. liti. 3. codex etiam habet Mjjdm/V. ibid. lin. 5 - Movxvirov. 
T ov tovtov kdyovcn r?/v /xdv. ibid. lin. 7. g Tvcij / 3 o't. ibid. lin. 13, 
poft oCp^xkjxcny fequitur: Tovg dkdCpxyrxg -quod eft cap. 191. 

Cap. 31. p. 72- lin• 3 • r V v rjixdpxv oivorcoketv. ibid. lin. 4. y.oij yxp. 
ibid. lin. 5. ^ccv/d/w. lin. 7. poft xirdks.v&y in codice fequitur: Ev 
T?j'Aw (pro T3/Vw) rij vj;<tw , quod habetur cap. 193. Poft xvxTrTecScq 
cap. ulr. fequitur: Ev de Atrxpx — — quod eft cap, 32. 

Cap. 32. p. 73. lin. 4. 0 dxv Sdkxxuv -— 

Cap. 33. p. 74- lin. 2. ^iTTXK/jvp. ibid. lin. 3. ro wsv ev MeSlx. lin. 4. 
ro de iuWiTTXHijvy. lin. 6. juxyeipxg. lin. 9. pro g vrxvSxSh vvnrajp 
legitur: txvtx de Hxj [yvxTog Kcij 1judpxg (pxvspx , to de th pt Y\xa~ 
Cpiklxv ] vvxTOop fxovoy. Quae nos hic uncinis inclulimus, a recen- 
tiore manu inter verfus fuppleta funt. Poft /xoyov in cod. fequitur , 
omillis intermediis vulgatis: E Tvu/ de v.oij ev ThSmovffxig (pro 11/-^- 
uomxig, vel rectius Yii^rjy.oinycxig ), quae in noftro libro inveniuntur 
cap. 36. 

Cap. 39. p. 81 . lin. 3. g kSfov pro v.xiec^dj. 

Cap. 40. p. 82. lin. 2. ysvo/xeyov , non .yivoaevov —- ibid. lin. 4. xvxf&v- 
£ea’£ — v\pog 61 6v — 

Cap. 4T. pag. 83. invito Salmafio habet codex «ttjVov et fxxpiSxv. 

Cap. 42. p • 85 * Un. 3 • dpfixkkopievx. 

Cap. 43. p. 85 - Hn. 2. rspl tov uxkovuevov T vp(xv — ibid. p. 86. lin. 4. 
t£xyh]<Ti pro xvisTcq. 

Cap. 


G or O' 
00 






Lectiones e cod. Vindobon. 


422 

C ap. 45. p. 87 > Hn- 2. yevwv7xi , eupnrxsrcx/. 

Cap. 46. p. 88- Hn. 8- poft orxpxKsIa.Jccj ab indo£la recentiore tnanu fup- 
plerum eft : -nccf ci-rro t ?islvuv xp^ofievotf in i<TT7] —• 

Cap. 47. p. 90. lin. 2. ’'£lt;ov, ab ipfo librario, qui prius ’£l£ov fcripferat, 
emendatum. Deinde habet fiwhiot %pvaiov irkffiog otxkXx. 

Cap. 48- p • 91 - lin. r. Asyovci os nccj — lin. 4. re ante rsTTcZpwv abeft. 

Cap. 49. p. 92 . lin. T. idicaruT7]V. ibid. lin. 3. Aptrtjvov pro Mvgihov. 
ibid. lin. 7. ttX vvxv7sg. 

Cap. 50. p■ 97. lin. 3. w<7Ts /xrj — lin. 6. codex confentit in B xtixhxg 
cum leilione Sylburgti, quam et probat Hemfterh. ad Hefych. Tom. I 
pag. 706. 

Cap. 51. pag. IOO lin. p. otxv ysvyrcq. 

Cap. 52. p. 103. lin. 3. 6t ante ttxvtx deeft. ibid. p. 104. lin. I. txuttjg 
pro dvTyjp. 

Cap. 53. pag. 109. lin. 4. ytvousvov. 

Cap. 55. pag. 112. lin . r. YlvSoirohg. 

Cap. 58. p. H5. Hn. penult. eyyvxg pro syyvxv. 

Cap. 60 p . 126. lin. 5. avvxyoyij. lin. 6. Codex cum editis cenferi debet 
confentire in G7syvorx70v , tametfi librarii ftupor dederit arsyvoTx- 
rx 70 v. 

Cap. 6l. p- 127 . lin. 2. inyovtov pro dyovuv. lin. 6. 3 icq ante ytnreg abeft. 

Cap. 62. p. 130. lin. 4- pro v.xTCi%v$ijj, quod verbum dubium effe credidit 
H. Sfephanus in Theiauro, iterum ftulta librarii manus fcripfit y.x- 
Tx\pv%v.Ji/. Tum in margine a recentiore manu pro ^pv^pov emen¬ 
datum eft fteppovi et hoc quoque laris inepte. 

Cap. 64* p. 135- Hn. I. S's ante x(poSsvovrx deficit, fed poftea ovre 6s ore 
tx TTTspx. lin. 3. xkX 07 xv pro OVTS 07xv. 

Cap. 66. pag. 136. lin. 3. p.&\t7707[6\cq. 

Cap. 67. pag. 138- Hn. 3. irlveiv. 7rjpEi<j%ct]. 

Cap. 69. p. 140. lin. 4. Mx$iw7cvv. ibid. lin. 5 - poft p,x'vv%xg recentior 
manus addidit; axi 70 A ovovg sTvaf povoHspovg. 


VA- 



VARIETAS LECTIONIS SELECTA 

E X 

EDITIONE ALDINA OPERVM ARISTOTELIS 

1498. foL 

dxap. T. pro rerxpxypevov recte in Aid. excufum eft TsTxpxypsv%, ut Sylb. 
quoque coniecit. Paulo poft tamen legitur tovtov, ut vulgo. 

Cap. 2. Lacuna in initio: Tovg . . . vvxg pro rovg xoxxvyxg. Mox p.iXX ssgi» 

Cap. 5. dirofidXXcoGi, vulg. diroBdXwci. 

Cap. IO. sicicQLsiv to optyxvov : mendofe id quidem , fed corruptum forte ex 
alia lectione, quam expreftit Nat. Com. vertendo: origanum quaerere * 
quali tegiftet iTri^rstv , l-rn%v&vsiv aut eiustnodi quid. 

Cap. 13. iurtppijffMGiv ut L. quod praetulit Sylb, 

Cap. 15. Pro p&Xe vitiofe psv , ut caeterae vetuftiores. pe$u legerunt, aut 
parum feliciter coniecerunt, Nat. Com. et Montefaurus. 

Cap. 31. Bina verba, irxpsXiSxj hoc)-, non leguntur in Aid. et recte: nam 
debentur haud dubie gloflatori aliquo. 

Cap. 46. pro ScvXsg in Aid. goXsg. Similiter Nat. Com. duos obolos hic 
habet, 6 v' oSoXsSg. 

Cap. 47. Aid. -^pvatx: vulg. ^pvasix. 

Cap. 49. xxl Tts xGTjpin Mucrod?, unde interpretes Myjlnique. Porro sumxC- 
sto , et Sistyeper xpyvpis. 

Cap. 53. peTxXXeov dvxxxpS&vTwv. 

Cap. 55. dvx£yipoctvs$cCj. 

Cap. 62. Initium cap. ita exhibet Aid.: Qxvpx<;ov Se rt rd Iv IvSoig etc f 
parum concinne, (fix<s)v tamen omifit quoque uterque int, —* Paulo- 
poft poXi/ 3 Sov. 

Cap. 63. Moggvvomov Xxhhov., nullo fenfu. 

Cap. 64. Inclufa defunt in Aid. (ut in Leon. Cam.) neque ea legerunt intt, 

Cap. 68- xocS' ov xv •ftpovov (paXsvoi. vulgo (fiwXevy. 

Cap. 71. 72. abfunt ab Aid. ut a L. C. 

Cap. 73. xvr) orpoTooTuv 'iGx&tXj. vulg. dvTirpocooTwg. 

Cap. 78. Kxl rrjv Xvyx etc. corrupte: fed id fere expreftit int. anonymus. 

Cap. 8 2. Verba sy ry srspx (p. 162. L 5.) defiderantur in Aid. et verfione 
Nat. Com. 

Cap. 83- xcd tovto aypsiovvrcp rcS irpdrovc, irxp' xvtoTg etc. 

Cap. 84. Std tov A tx ysvdSxj. 

Cap. 87. icpoQ ro (pxppxxov pdj 8 . 

Cap. 90. dc eoixsy, quae formula in hoc libello faepius temere eddita vide* 
tur, abeft ab Aldina et apud utrumque int. 

Cap. 





V 


424 = 

Cap. 104. HpxuXsovg tpoGrjxovGxy, et paulo poft tono diverfo "l^vovcx. 

Cap. I05. ayrrpoS&y Xdyovviv , vitiofe. 

Cap. Ilo. 3 cxxvu.xIvovtx roig uiXiroig. 

Cap. III. Verba: iiGTrXtovrx -rrXoTx, eTvcq de rivx xxl roirov , in Aid. defl- 
derantur, et o mi fla funt in utraque verfione. Int. anon. legifie vide¬ 
tur : roSsocpovai tx tv tm jrovrcp iv tq ig oivx /xa70v d. 

Cap. II 2 . r&v de £2j 7TQVT8 ZkttXOVV. 

Cap. 121. tmv exsivotg roig roiroig , omifT. av. mox alxpivrjv wpxv. 

Cap. 125. TtoTxyov t ivx aivxj ttovto-j , ut Cod. Vind. recte. 

Cap. 126. ovS’ aAA’ 0v$av. xk/C ovda vuv 0. r. v.. ovde y-ix. non multo poft ejt 
TrjQ ruv uptSioy. 

Cap. 127. Gxlaxs eug xkkq. 

Cap. 129. ye-jvcvyrcci y.oXoioi. 

Cap. 134. ( &ivctj) abeft. deinde ug r&%v/\v tpA xxtxgx&vx^ovgiv , quod non 
fpernendum. 

Cap. 140. tvioi ds Y.ctl 7T■ JC. 7T. 

Cap. 141. Hic omnia turbata funt: ruv h roig ^u%pov. ug re %wi avy.- 
gxXkoysvoy — txvtx tov xpovov, quae leguntur cap. 124. Poft %pi- 
vov (Steph. %g lyctivx) ftatiin fequitur cap. 142. irepl de rS iropSyS etc. 
ut delideretur finis cap. 141: Ao;7T oig i.Svs.a ylyvsc&cxj , quae verba 
Aid. exhibet infra cap. 149. 

Cap. I42. p. 286 . 1 . 12. avvoTTyj. — 1 . 17 — 18 - defunt verba — 

xXXijXoig. p. 287- 1 - 6. ttcXXu SpvxySyu. 1 . 16. ov<$k kpir&rov. 1 . 17. 
Cptvyei do Trxyrxj non male. 

Cap. 143« M ovrxia dveif yXxvxx , abfurde. 

Cap. I45. Lacuna : , . . . ijg xxXsyivrjg xivt .... quae a feq.: ITepl rry 
etc. feparata funt , quali nova lententia inciperet. Paulo poft alia 

lacuna: ry 61 . xv&g. In epigrammate v. 2. TTjdopsvyjug xys- 

Xry iXxojv. v. 4. 5. $ xyxpvvr iy(poytv7>c^ transpolitione fyllabarum fa- 
t\a. Sub fmeuTcnp. uxi ovh ipvSixg. 

Cap. I46. unSrjvcq Aeysra/ .... N Ux clvrijg , cum lacuna. N Inu eft 
haud dubie veftigium leitionis, quam integram fervavit Cod. Vind.: 
A iy&rcq vi ro' (p 0 iv l xco v. In fine; Xa.ye.rcq £uSix etc. 

Cap. 149- Iterum lacuna: dsds,ueV5/. ico. Poft verba: ispcvrvvry 

tx ovro G Aid. fequitur: Qxvyxzov de' rolg Xocrroig aftve 71 ytyvercq. 
ux\ rx y.spxrx uvrijg x w P s ? v 7 & y wxpxg % 6 xg. Quae vero adiiciuntur 
vulgo: eviuv de nxl tcX eiov, plane abfunt. Ita legerunt ambo inter¬ 
pretes. Narratio de corvis, huic capiti fubiecta, in Aldina exftat c. 124. 
ut in caeteris antiquitus exculis, quod ibi iam monuit Steph, 

Cap. 150. ov yxp eirciyoyrcq vpog xvrxg xXsg , vitiofe. 

Cap. 151. fin. rd htcCpxytiv xyrijy, recle. 

Cap. 152. 'rtpocstyiXry d' rj crxptg , abeft xvroig, 

Cap. 16r. 7 repi rov Kv(ppxT7]V , omifto de. 

C3p. 162. ov yivov ixv oxky i perperam, deinde: yvvcJxx xvnXov px^xaxv. 


AD- 








ADDITAMENTA 


E T 

EMENDATIONES. 


Psg. 5. b. lin. 2 . lege /uovu-ty. 

.Pag. 7. b. lin. 16. lege oktomXIvov. 

Pag. 10. a. lin. 3. lege: an ex his — 

Pag. 13. a. lin. 23. lege: xa/tJ/A/rj/s. 

Pag. 15. b. lin. 9. lege; P u/u-xtovg. 

Pag. 19. lin. penulr. lege: urbis eius. 

Pag. 22. cap. 6. lin. i. lege: (pccpyxuov. 

Pag. 23. b. lin. 8* lege : an quae . 

Pag. 31. Teftudines etiam in America ferpentibus, atque adeo Crotalis, 
infidiari, eosque necare, confirmatur teftimonio Lawfonii, quod mihi 
indicavit cel. Blumenbach , collega coniunttiffimus. The hijlory of 
Carolina by I. Lawfon. Lond. 1718- 4 pag. 133 : “The Land-Tere- 
,,bin is of feveral fi7.es, but generally roundmouth’d , and not hawks- 
,,bi 1 l’d, as fome are. — They are an utter ennemy to the Rnttle- 
„Snake, for when the Terebin meets him , he catches hold of him a 
,,little below his neck, and drnws his head into his lhell, which ma- 
,,kes the fn-ake beat his tail, and twift about with ali the ftrength and 
,,violence imaginable, to get away; but the Terebin foon difpatches 
.,hiin, and there leaves him.” Addidit Lawfon iconem teftudinis cervi¬ 
ci Crotali infidentis* 

Pag. 


Hhh 






/j.26 ss—issn 

Pag. 34. a. 1 . 17. lege: pag. 98. cap. 36. ibid. lin. 19. lege: avj^voy. 

Pag. 45. b. Aegolethron quae iit planta, vid. Conr. Gefheri epifl. medicin. 
p. 115. b Rhododendrum ponticum depiclum habetur in fplendidiflima 
Flora RoJJica tab 29 p. 43. Guldenfted afleruit, huius flores omni 
noxa vacare, et mei infanum Azaleae ponticae tantum tribuendum elbe. 

Pag. 58. b. lin. 12. lege: fcobem. 

Pag. 60. b. lin. 2. lege: metropolis. 

Pag. 65. b. lin. 9. a fine, lege: eo Scythae. 

Pag. 66. a. lin, 5. a fine: rtjv %poxv. 

Pag. 71. b. lin. 5. a fine, lege: quod vero aliquas perire accideret. 

Pag. 85- cap. 43. Inde Alexander ab Alex. dier. genial. lib. 4. cap. 9. 
p. 963: Scribit Ariftoteles trs.pl dxvpcxrrloey huovapixTcov , in Cypro 

,,genus quoddam gigni aeris, auro non abfimilis, quod in frufla minu- 
,,tifjimn concifum agricolae ferant, mox ad pluviam exoriri et coalefce- 
,,re, et poflquam adoleverit ad iuftain maturitatem, colligi et recondi.’’ 

Pag. 86. b. lin. 8- a fine lege : fcifcitatus. 

Pag. 87. cap. 45. lin. 2. lege: avvsx&iQ. 

Pag. 95. b. lin. 28 . lege : connexione. 

Pag. 96. b. Ex cel. Niclafii fententia, ferrum argento adeo fimile fcribitur, 
ut non potuerit diftingui, nili ambo metalla fimul in una fornace co¬ 
querentur, quo facto diverfus color ferrum declaraverit. 

Pag. 113. a. lin. 14. dei. ortum. 

Pag. H9. lin. 7. lege : 01 da roV %tx.Xyidv. ibid. lin. 10. pro trapx lege 
trxpo. 

Pag. 121. a. lin. 6. a fine, lege: an illud, ibid. b. lin. penul t. peculiariter. 

Pag. 122. b. lin. 20. lege: progredior. 

Pag. 124. a. lin. io. lege: vero. 

Pag. 125 - a. lin. 4. a fine : Amphitryonis. 

Pag. 126. cap. 60. Tale antrum efl apud Paufaniam in Atticis cap. 32. 
p 80 : Modico a Marathoniis campis intervallo mons ejl Panis , in quo 
haec fitnt quae /pedentur digni (fima: fpecus, cuius ejl ingrejjus perangu- 

(l us, 




427 


/ 

Jliis ; ubi vero penetraris, et cellas videas , et lavacra; caprarum etiam 
Jlabulum , quod Panos appellant; tum faxa , caprarum propemodnm forma. 

Pag. 127. cap. 61. lin. 8- pro yevwtu lege ysvvw<n. 

Pag. 134. a. iin. 3. lege , 8 d/ 3 xiov , non Bsfxiov. 

Pag. 142. cap. 70. De mulabus fecundis vid. Schurigii Spermatolog. pag. 
607. et Hartmann Slnleitunq jur SSerbcfferunq ber ^)fcrbejud)t. £ubirtJ 
qcti 1786. 8- pag. 379, 385. Exemplis addi poteft , quod enarrat 
Gerbillon in Itinere fecundo. 

Pag. 146. a. TaV xhug idem e(Te ac rovg xypovg monet cel. Nicias. Erant 
enim areae, in quibus frumentum triturabatur, in agris. 

Pag. 149. b. 12. oiperrj l%%vuv eft gratus horum pifeium fapor et innocens 
cibus. Eodem fenfu apud Athen. p. 105: 

’E«x) de Ttk&lsoi [XSV TtXVTOJV Xp&Ty T£ J IpXTlZOt 
’Ev Antxpoig. 

Idem p. 321 : Tr,v xperrjv yxp T V^ fdp-tytog xvrog iv xvtcu. Idem 
pag. 11^. de pane: 0 <}e nhfixvlTTjg nxGxig rxtg dpsrxlg 7 rsptTTsvei. 
Sic quoque dpery eXxlov Synef. p. 286. f. Nic.