Skip to main content

Full text of "Franciscus Schoenmezel ad Joann. Nepomuc. Gruber adscripti Disputationem inauguralem de potus infantilis calidi noxis invitat ... : praemisso judicio de nocivo terreorum in morbis exanthematicis usu"

See other formats


FACULTATIS MEDICAS h. t. PRO - DECANUS 


FRANCISCUS SCHOENMEZEL 

PH1LOSOPH. ET MEDICINAS DOCTOR PROFESS. 

PUBL. ET ORD. NOSOCOMII MILITARIS MEDICUS 


AD 

DOCTISSIMI MEDICINJE LAUIifi® CANDIDATI 

JOANR jNEPOMUC. GRUBER Heidelberg. 

AA. LL. ET PHILOSOPHIAE MAGISTRI, GREMIO MEDI¬ 
CORUM MANNHEMU PRACTICORUM 


ADSCRIPTI 


disputationem in auguralem 

de potus infantilis calidi noxis 

INVITAT. 

3 o. £ 

DIE MARTII A. D. 1769. 

PRiE MISSO JUDICIO 

De nocivo Terreorum in morbis exanthematicis ufu. 


I n morbis exanthematicis alvum apertam fervandi imo quan¬ 
doque ducendi utilitatem & neceffitatem, ut offendere¬ 
mus, nuperi allaboravimus, ineptiffime autem a quibus¬ 
dam,, hoc negle&o, terreis Medicinam fieri, in prsefentibus 
evincere liceat. 

Ouod exanthematicae febres ex genere vel biliofarum vel 
putridarum a)fint, fymptomatum comparationem docere pro¬ 
bavimus b ) 7 atque hoc, fi ad tempeffatem, quae hifce febribus 
favet, ad modum, quo ejusmodi Epidimiae oriri folent, & poft- 
modum faeviunt, ad ipfa refpiciamus funera, optime con¬ 
firmatur. 

. • 

Sihorumce obfervatores morborum evolvimus, hos mor¬ 
bos tunc plurimum invadere cernimus, cum humidior atmo- 
fphaera oras aliquamdiu perflat; morbi primum mucofl ar¬ 
thritici leviore ftipati febri fiunt, febres fucceflive graviores, 
quas petechizantes dicunt, invadunt, tandem exanthemata 
pro diverfitate formae diverfis infignita nominibus, quae mox 
dyarrhceas billiofas, mox dyfenterias aut comites aut praece¬ 
dentes habent fimul efflorefcunt. 

Quam plurimos in hujus aflerti veritatem obfervationes 
allegare poffem, aliquas tantum notafle Sufficiat. Frideri- 
cus Hoffmannus c ) Epidemiam anni 1700 nobis conti¬ 
gnans, „memorabile hinc eft, inquit, aliquos jam annos immo 
„ultra feptem praecedentes infuetos fuiffe & a naturali fibi 
„debita conftitutione ac temperie multum defcivifle, cum 

„aeftas 

a) Nulla biliofas inter & putridas febres, alia intercedere differenti*, 
videtur, quam, quod iti biliofis putridum in primis potiflimum viis 
haerere, in putridis autem maffa humorum omnis quam maxime 
corrupta videatur. Obfervationeenim & ipfas biliofas leviores quoque, 
fi diutius graffatse fnerint, tempeftate prsefertim humida & calidiore 
in peffimas degenerare putridas conflat. 

&) Judicium de neceflltate laxantium in morbis exanthematicis, 
cj Conftitutio epidemica Hallenfis. An. 2700. 



ut plurimum propter boreaies ventos numicmaic do 
! "notabili frigore autumni naturam ac faciem induent, annus 99 
"leniffimam nobis Hiemem'valde mutabilem dedit, menfe 
"Odobri & Novembri ventis ex plaga auftrali & occidentali 
"£ m e continuo fpirantibus. Morbi qui praecedentibus an- 
” ni , feveriorem in modum graffati funt, fuerunt anno 98 fe- 
’ da variote. Anno 99 febris, malignitatis non expers, Pete- 
chizans. Affedus autem qui anno 1700 urbem, vicina loca 
”Lipfiamque invadit, fuit febris cum petechns. Prseter hanc 
"febrim tales morbi regnarunt, qui afanitatem quandam cutn 
hac aluerunt, Padagra , Chyragra, febres Catharales, Erih- 
pelacese, Coryzae, Tuffes, Diarrcehse,,. Ernon in hifce fo- 
Ium tradibus fed in aliis quoque Regionibus Humida hae 
temneftate fimiles fuilTe - procreatos moroos, obfervatorum 
diaria oftendunt. Cum Hiftoriam Epidemi® Hungarics ab 

annis 1697 usque ad annum 1709 ab Andrea w ) 
condonatam infpiciamus, iisdem annis ac Hoffmannus 
humidam notans atmofphaeram , febrim exanthematicam 
deferibit, quae dyarreehas, dyflenterias, catharros, & 1 
matifmos comites habuit, leviorem quoque hanc febrim ab 
initio fuifie exinde apparet, quod Bezoardicis & fudonbus 
ab illo tradata, parum tamen lethalis fuerit, & quam 
cillime aegri fine medicamentis convaluerint, qu® autem 
de pemTdofa ejus ex poft indole afferit, adeo memorabi¬ 
lia funt ut propria authoris verba huc referenda cen eam. 

qui more folito afiumpferunt & continuarunt fudonfera 1 
"2mne= viribus exhauflis & convulfionibus obortis migrarunt 
”ndfuneros“. Anno 1720 Lipfi® Epidemiam, Christian 
Michaelis e) obfervavit, cui quoque aerem valde ts :P ldu ™ 

XJ 2r 

d) A&a Fbyfio Medica. Vol. I. P a »* 24» 
e ) A£ta Phylleo Medica. Vol. I. p a g* 


vationes, quas recenfere omnes angufti harum paginarum 
limites praecipiunt,apncl Bartholom^umBeccakiu m/) 
de confliturione Muti nenti, Cakolum Fridericum 
L cew g) de febri catarrhali, qus anno 1729 & 30 per Euro¬ 
pam gradata eft, in Medicorum Silefiacorum fatyris h ), apud 
Jacobum Ritterum i) in hifforia & obfervatis circa fe¬ 
brem petechialem anni 1740, Wolfgangum Rau k) in 
hiftoria febris morbilofse anni 1751, Gottofredum de 
Han /) de Epidemia verna, qus anno 1737 Uratislaviam gra- 
viffime afflixit. Denique apud indefeffum illum obfervatorem 
Hu xhamium w) qui ab anno 1727 usque ad annum 1748 
Epidemicorum ingreflum morborum pulcherrime notavit, 
leguntur. 

Neque aerem humidum morbis putridis anfam praebere, 
quod experientia comprobat, rationi repugnat, praeterquam 
enim , quod diuturniore tempeflate humida, flagnantes in 
plagis aquae corrumpantur, aeremque fic putridis repleant 
particulis, olera quoque & fruges diverfas patiuntur noxas, 
quae cum vidui inferviant, non levia humoribus vitia infe¬ 
rant. Ab humiditate etiam atmofphaerae laxantur folida, tran- 
fpiratio fupprimitur, lenta inde & impedita fit tenuiorum 
circulatio humorum, qui propterea corrumpuntur, atque 
fanguini ab excrementitio humore retento, pravis alimentis, 
atque impuriore aere jam vitiato admixti febrim excitant, cujus 
calore humorum corruptela plurimum intenditur. Et nonne 
ex eo quoque putridam effle exanthematum indolem , illaque 
ex putrido, ratione haud explicabili, exaltato originem ha¬ 
bere fentiamus, quod tales, qui laxioris funt habitus, vel 
prae paupertate viliore utuntur vidu (hique omnes ad putri¬ 
dam 

/*) Ada Phyfico Medica. Vol.-III. png. 142. 

g ) Apend. ad Ad. Phyfic. Medie. Vol. 111 . pag. 75. 

h ) Specimen VI. 

*) Ad. Phyfic. Medie. Vol. VII. pag. 10. 
k) Ad. Phyfic. Medie. Vol. X. pag. 164. 

/) Ibid. in Apend. pag. 3. 

ft 0 Huxhatn. oper. omnia. Tom. I. 


dam vergunt colluviem) in epidemiarum ortu prseprimis af¬ 
fligantur. Quid de febribus aliud inferamus 5 quae, quousque 
non manifefta intenfioris figna putredinis, uti ad epidemica¬ 
rum ortum, oflendunt, levius decurrunt, quam primum au¬ 
tem, cum apertiflima putredinis flgna habeant, exanthemati¬ 
bus notantur. Diarrhoeas biliofas, & Dyfenferias, ex putrida 
humorum Dyatefl provenire, quis neget? nonne ergo, cum 
apud citatos authores, appareat, haec alvi profluvia, febres 
exanthematicas vel praecedere, vel comitari, putridam hu¬ 
morum corruptelam clare indicant, quam fanguis in gra¬ 
vioribus hifce detradus morbis seque confirmat, Notante enim 
van der Mye ri) & Mortono o), poft emiffionem non mi¬ 
nus ac urina putrida foetidus fuit obfervatus. Et funera quasfo 
infpiciamus, nonne breviflime putridum fpirant fcetorem, li¬ 
vidis notantur maculis, & abdomen illis tenditur, quotquot 
mihi fecare licuit, in illis inteflina fphacelofa, in pluribus 
quoque partem hepatis, eam prasprimis, quae colo & ventri¬ 
culo incumbit, corruptam inveni. 

Putrida igitur, cum ex diftis morborum exanthematico¬ 
rum, indoles ulterius confirmetur, nullis profe&o terrea fatisFa- 
ciunt indicationibus; eo enim, ni fallor, in hifce morbis omnis 
coincidit indicatio, ut putrida humorum diffolutio arceatur, & 
acris nocivusque humor optimo educatur modo ; Putredini au¬ 
tem humorum qui efficacius refiflitur? quam fi vires vita?, 
quantum fieri poteft, ere£fie ferventur, & remedia, quorum 
efficaciam contra putredinem experientia & tentamina compro¬ 
bavere, in auxilium vocentur. Qt?id autem viftu facili ac- 
cefcente ex vegetabilibus, potu frigidiufculo, & aere faepius re¬ 
novato, viribus magis confulat? Quodfi nimium folida lan¬ 
gueant, vinum genercfum parca adhibitum dofi optimum prae- 
fiat cardiocum, imo egregie quoque cantharitibus moderatus 
additur (limulus, quse acriorem exitum materiei fimul parant. 
Inter antiputiedinofa autem fpecialius referri meremur, acida 

E 3 mine- 

n ) De morbis Bredapis. 
p) Pyretholog. Prolegom. pag. 26, 


mineralia p) & cortex Peruvianus, remedia , quae optimi nurho- 
res Medicorum tentaminibus fuffulti centra putredinem effica- 
ciflima femper habuere; quis autem virtutem terreis q ), cum 
inertia, inodora & infipida fint, cardiacam adferibat? quis an- 
tifepticis illa adnumeret ? terrea omnium confenfu, vim acido¬ 
rum infringunt, nonne ergo, ubi acidis potiffima abfolvatur 
cura, potius obfunt? abfonum me Hercle eidem morbo & op¬ 
ponere remedia utilia, & alia quae illorum virtutem caftranr, 
ficqne omnem effeftum infringunt, cum celeberrimo Tis- 
soto r) haberi debet; verum non curae modo obfunt, fed ma¬ 
lum, cum putredinem in primis viis augeant revera gravius 
reddunt; ad inftituca a Pringlio s) (& quis viri illius autho- 
ritatem in dubium vocare audeat?) experimenta provoco, 
exiliorem ille lagenam, fex drachmas fellis- tauri in aqua foluti, 
quibus viginti oculorum Cancri grana mifcuir, cum fimili felquae 
tenebat dilutum fine admixtione, continentem in locum, cujus calor 
naturalem hominis non fuperabat, repofuit, longe citius putredo 
liquorem, cui oculi Cancrorum admixti fuerant, corripuit; idem 
cum creta experimentum atque teftaceis inflituenti contigit, car¬ 
nemque his condicam, non celeriore modo fed graviore quo¬ 
que putredine , ut tota in putrilaginem difloluta cerneretur, cor¬ 
ruptam obfervavit. Cum ergo terrea putredinem promovere 
extra dubium fit, nonne ftagnantibus atque corruptis admixta 
humoribus illam poties augebunt, quo totum gravifiime ma¬ 
lum exafperabitur. Non igitur pro cardiacis, multo minus pro 
antifepticis haberi poffunt. 

Aft 

jk/) Plures cum Boehrhavio accidis mineralibus vim humores coagulantem 
adferibentes, perniciofum illorum ufum exiftimant, verum hoc ipfo 
humorum refolutioni opponenda cenfeo, neque ea, quam tentamina 
oftendunt, coagulatio ab interiore ufu metuenda, cum aqua fuf- 
ficienter diluta in ufum veniant. 

Terrea in his morbis ufitatiffima, Lapis Bezoar, Terrae Sigillatae, & 
Boli, Creta, Cornua Cervina, Unicornu verum vel fofiile, Oculi Can¬ 
crorum, diverfa Tefhcea, Concrementa Lapidofa, qualia Criflallum 
montanum, Corallia &c. Calces Antimoniales funt. 

r) D. Febre Biliofa Laufanenfi. pag. 158. 

s) Traite fur les fubftances feptiques & anti-feptiques, Memoire. II. 

exper, 23. 





Alt'aeque parum ad noxium qumorem evacuandum iunx 
idonea. Triplici poiiffimum via Medicamentis interne propina¬ 
tis corrupti in febribus humores, vel cum fudore, vel cum 
urina, vel cum fcecibus educuntur, in morbis putridis per al¬ 
vum materiem optime eliminari, in praecedentibus *) ut evincere¬ 
tur, operam dedimus, atque ex eo, quod indicationi vitali fimul 
optime fatisfiat, luculentius evinci pofie nobis videtur. Quodfi 
enim tefte quotidiana experientia aer purus & frigidulus egre¬ 
gium folidis robur addat, nonne, cum ad movendos fudores 
calidior, quae prorumpentibus in cute corruptis particulis fimul 
foeta eft, atmofphaera requiratur, illud (& praeftantiffimum pro- 
fefto eft) virium in morbis putridis fulcimentum sufferetur ? 
atque hoc ipfa ab omnibus authoribus notata experientia com¬ 
probat, unanimi enim ore, morbos, in quibus fudor ab initio 
copiofe prorumpit, maximo, (quod univerfalis virium languor 
hos comitetur) periculo ftipatos affirmant, & qui alirer fieri po¬ 
terit, craffior profe&o & tenacior illa ob acredinem forfan vafa 
conftringens, quam quae per poros expelli poffit, colluvies fit, 
quomodo exanthemata ceteroquin efflorefcerent ? Cum fudore 
igitur tenuis, non admodum acris, qui folus aliqua bonitatis 
nota adhuc gaudet, humor profluit, quo vafa inaniuntur, li¬ 
quidum vitale, ad quod calor prseprimis confert, deperditur, 
& humorum acrimonia augetur, vitales quibus vires quam ma¬ 
xime profterni necefie eft. Et peffimo cum eventu alvum in 
his morbis fluidum quoque reperiri, fiquis objiciat, hoc ex 
neglefta leniore alvi duflione evenire fciat, quo cauftica mate¬ 
ries in inteftinis reli£la, vel illa fphacelo deftruit, vel ftimulo 
indefinenter urgente colliquativam excitat diarrhoeam* In offen¬ 
dendis calidi regiminis noxis fufior efle nolo, id unum penfi- 
tandum relinquo, an non cum ab acri putrido, febris accenda¬ 
tur, acria, quibus fudor moveri folet, humorum acrimoniam 
acuant, quo calor febrilis, hincque omnium colliquatio humorum 
intendi debeat; acria alcalina volatilia putredini refiftere exinflitu- 
tis a Pringlio tentaminibus apparere non ignoro, verum cum 
fanguinem, qui nimium jam in hifce febribus diffolutus eft, ma- 
nifefte folvunt,cum humorum acrimoniam certiffime majorem red¬ 
dant , non ne facillime fanguis vel prae tenuitate in cellulofam 

"' * 1 ^ vifce- 

Program. De necefiltate laxantium in morbis exanthematicis. 



iiiuium, vm-tix emiis enuius vawuiis {tngnarido^pGTrWrTTTc-— 

que ex celerrimo quandoque vifcerum fphacelo mors inducatur, 
verum quis ab inertibus hifce pulveribus alvum moveri conten¬ 
dat? Rirnulo carent omni, lique in infantibus laxior quando* 
que alvus ab his fiat, ex acido, quod in primis viis offendunt, 
illud producitur; blandiflimam propterea, quam auftam tran- 
fpirationem dicere mallem, diapnoen rejicere nolo, qui autem 
illa terreis Medicamentis (bone Deus) obtineatur ? nec minimum 
a terreis ad fanguinem defertur, li enim illorum gravitatem 
perpendamus, quomodo per exiliflima omnem fenfuum aciem 
fugientia penetrent vafa la£fea? in tenuiflimum rerranrur pol¬ 
len, ab inreflinali muco in pallam conglutinata omnem vafo- 
rum la&eorum energiam eludent. Ab'alio enim, quam ab 
acido folvi menftruo juxta omnem Chimicorum fententiam ne¬ 
queunt, quod cum in febribus a putredine deficiat, inertia ven¬ 
triculum gravando, nili ut antea oflendimus putredinem au¬ 
gerent, remanerent. Atque ex iisdem, vis, quae de terreis 
adeo depraedicarur, demulcens & diuretica concidit. Singulaut 
enumerentur terrea, ad iliorum inefficaciam melius demonftran- 
dam, hic locus foret, nili, quas propria hifce paginis brevitas 
e fle folet, id prohiberet; quod, cum ab aduftis omnia argumen¬ 
tis graventur,illudque ab expertiflimoT ra lesio t) efficaciffime 
praeflitum fuerit, minus neceflarium duco, duorum tamen, ut 
mentionem faciam, quod illis a quam plurimis vis non exigua 
adferibi foleat, non poflurn praetermittere; Primum famofiflimus 
ille Lapis Bezoar fit, cujus futilitas, ut eo melius elucefcat, ipfis 
Fralesii verbis uti liceat, , ; prodeat itaque (inquit) primo in- 
„fandus ille lapis Bezoar, a quo, ut re£fe judicat Gorris, 
nante feculum tot forte offenli funt, quota melioribus remediis 
ad juti, illum (ut denuo verba Gorrisiana mea faciam) ubi 
„credideri$ te verum Germanumque comparafle, ofla ufla, 

„cretam, gypfum, cineres, conchas, fanguinem ficcum, lapil- 
„Iosque minores te emifle comperies convenienti liquore im- 
„paflatos“, qui autem ab his effe&us prae flari poflint, ex an- 
tedi&is apparet. Alterum ufitatiflimum illud multis adhuc 

Pra- 

t) Virium, qu iz terreis adferibuntur remediis examen rigorofms. 




Praflicis, Antimonium diaphoreticum fir, illius praeparatis, ro¬ 
go, refpiciatur. Antimonium crudum , vel illius Regulus cum 
triplo nitri ad deflagrandum in candens projicitur crucibulum, 
calx remanens, cum aqua egregie elota exficcatur, & decanta¬ 
tum illud fiftit remedium, quid autem aliud illud ert, quam 
calx Reguli Antimonialis, iners & exufta, Antimonium enim 
ex parte regulina & fulphurea conflat, ex quo, fi cum nitro 
igni comittitur, principium inflammabile cum acido Nitri avo¬ 
lat, craffiore acido fulphureo cum alcali nitri fal medium effor- 
mante, quod crebriori folutum lotura calcem inertiflimam re¬ 
linquat necefle eft. Hanc autem jam mitto materiam, ut Medicae 
Laureae Candidatum, publice comendem , eft is 

Doftiflimus 

JOANNES NEPOMUCENUS GRUBER 

AA* LL. & Philofopbise Magifter, Gremio Medicorum Mann- 

hemii Pra&icorum adfcriptus. 

emeflo Philofophiae curriculo, ad Medicam tranfiit Difcipli- 
nam, a celeberrimo Obercampio in Patbologia , Materia 
Medica, formulis, atque Praxi ad mentem Bcerhavii. Cl. 
Gattenhoffjo in Inflitutionibus B oeRHAvi i, Materia Me¬ 
dica Lcefeckiana, Praxi Clinica juxta Ludwigium, Cl. Har- 
RERin anatomia Santoriniana, Chirurgia Bafiii* & Medicina 
Forenfi Teichmeyeri, Cl. Nebel, in Chemia Vogelii & Chi¬ 
rurgia Ludwigii > Nobis denique aufcultans in Anatornia tam 
Hiftorica, quam Pra£lica, publice demonftrata, Chirurgia Lud¬ 
wigii, Medicina Forenfi Bohnii, Arte obftetricia juxta Raede- 
rerum per plores annos edo£tus; Herbipolim fe contulit, atque 
Ducibus Celeberrimis Profefioribus Cl. Ehlen, Cl. Wit- 
helm, Cl. Papius, Cl, Riegemer, Cl. Stang, Cl. Sie- 
bgld, Inflitutionibus, Parhologiae a Praxi Medicae, Chemiae 
tam Theoreticae quam Pra£ficoc, Botanicae, Materiae Medicae, 
Hifloriae Naturali,' & rei Metallurgica, Anatomiae, illiusque prae¬ 
parationibus denuo operam dedit, unde reverfus Infigma Do- 

F tfora- 


t 


i 


floralia Honefte rogans, ad examina admifTbs, & comprobttus 
jam ex juflu inclitae Facultatis noflro fub PraefidioDiffertationem 
de Calidi Potus Infantilis Noxis, praemifla de More Leflione 
Curforia, de Initio atque Incremento Medicinae apud Romanos 
publicae ventilandam proponit. 

Ad quem Aflum Magnificum Academiae Reflorem, IIlu- 
ftrem Pro- Cancellarium, Gravifiimos Senatus Academici Pro¬ 
ceres, Hofpites omnium ordinum Litteratiflimos , Cives¬ 
que in primis noftros Generofiilimos, & Nobili/limos, ea qua 
decet Humanitate, invitatos volo. D. in Univerlitate Palatina 
die 28. Martii A. D. MDCCLXIX.