Skip to main content

Full text of "Sigismundi Storchenau in Academia Vindobonensi logicae et metaphysicae Institutiones metaphysica Liber 3., 4"

See other formats


SIGISMUNDI 
STORCHENAU IN 

ACADEMIA 
VINDOBONENSI 

LOGICAE ET... 




Digitized by Google 



78 9 

BIBLIOTECA NAZIONILE 
CENTRALB - FIRENZE 




1 



' I 



i 




I 



Digitized by Google 



1 

I 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



SIGISHIIINDI STORCHENAU 

•m XCADEMIA VINDOBONENSl 

LOGIGJB BT METAPHTSlGJfi' 

OF£SSOKlS PU8. OIO* 

X|VSTXTVTXOHSS 

M £ T A P H ¥ S I G 



UBER lU. IV. 




V VENfiTitS 




**<• 
«19 



4«» 

PROLEGOMEN ON 



IN PSYCHOLOQIAM . 



^vm MseioftOGi* — bt Qvonivua - qoab aii» «lUiTMf 

L Psychologia^ >a^9t vtff nrc 4</;t»(, aliudnon est> ^pian jeieA« 
tU animae* 

SckoL Aniinainnonfnodohominibus,sed et bcliuis tribuiinus:utriii* 
sque igitur natura, ac proprietales hoc !oco investigandae veniunt. 
Verum quanto illa hac praestat, taiito ampliorem ipsa pertracta- 
tionem postulatj praesertim cum facultatibus animae humanae 
distincte explicatis maxima pars disputationis de bellttihadetraha- 
tur. Quare hoe inargamento ita versabor,ut quae deanima no- 
stra y\ intelligentiae naturali cognosci possunt, ordine uberiot 
persequar; quae vero de.bestiarum animadicendasupererant,ap- 
pendicis loco ad extremum subnectam. 

II. Quae de animahumana via naturali cognosci possunt, ad duo 
potissimuro capiia revocantur. Alia subsidio sensus intimi, seu expe- 
rientiae internae i alia legitima ratiocinationis ope pateliun^: quare 
phxobologia onAnis in duas gelheratlm partes rectissime distribuitur. 
Ona est empiricny quae principia per experientiam nota constabi- 
lit : altera rationaUs^ quae illis fundamenti loco substratis interio- 
rem animae indolem raiiocinando concludit. Inde verosimul patet» 
utramque ita consociandam essej ut illahanc antecedat. 
SchoL Praestantiamhu)usdisciplinae multiscommendat TuIIiusD^ 
leg . f • I . c. 1 9. qui se ipse ncvit^ primum atiquid se habere sentU 
divinum ingeniumqueinsesuum^sicutsimuiacrum aliguod de^ 
dicarum piitahity tantogue munere Deorumsemper aliquid di- 
gnarnet faciet^et sentitt.Et cum se ipseperspcxeritytotumgue 
tr.ntarityinielligetyqutmadniodum a nafura subornatus in fi- 
tam venerit quantaque instrumenta kabeat ab obtinendam adi" 
piscendamque sapientianiy quon,iam prmcipio rerum omniun$ 
guasi adumbratas intelHgentiae animo, ae mente conceperiu 
£t sane, si id, quod in vetere proverbio est, nosse se ipsum arteoi 
tsseomnium maximam, ohtinea /, ut certe obtinet, inficiari nemo 
poierit venire ipsam in eorum censum quae principem in huma- 
nis scieniiis locum tenent. Quod si longiori esse liceret, enumera- 
rem singulatim emolumenta, quae inde intheologiam non oatura*^ 
lcm OK^ilo, ted iUam etiam, quae nubnmiora mjrstcriatemtttur ; in 
jus.qaturae ac universam philoso phiam moralemi iaaetbleam lit« 
lerasque elegantiores redondant ; docerem deinde fiinestis multo* 
rum exemplis,in quot, quamque ab&urdos errores ii prolabandir, 
qui crassa nobilissim.ie h.ijMs disciplinaeignoratione tenentur* Ve- 
rum haec omnia attento leciori pi:.r sese persptcua fient. 



4$% 

PSYCOLOOJjE ^ r' 

PARS 1. 

£MPIRICA 

DE IIS QU^E DE ANlMA HUMANA PER EXl^tRlENTi AW 

NOTA SUNT. 

/ 

QniD vncmiB» coirteniir smb, it coetTAiB? 

III. £^0 repraesento mihi res vtrias tttm a me> tom Inter se diver* 
8as,nec ad me pertloentes, atque lcleo ttmqium extra me positas» 
hancque iliversitatem rlare agnosco. Cum eas res niihi repraeseilCOk 

earum similitudinem,sive imaginem quampiam, quam ideam vocant, 
jn me incsse experior, atque ego percipere j cum eas a me : niei mi^ 
hi conscius \ eum cas ab se invicem tliscerno, ertruw rerum mihi 
conscius\Giam denique horam ^liquid effieio , co§itare dicor: ego 
itaifue cogito. 

SchoL Vocahulum cogitare diversam apndphllosiiphos potestatem 

obtinet. Cartesius eo sine discrimine usus est ad quasvis mentis 
actiones ipsas adeo volitiones denotandas. i^eibnitius soli perce- 
ptioni cum conscientia, si ve ut iile quidem loquitwr, cum a;;/;f r- 
r:ep(io;i(^ conjunctae cogiUtionis noroen iroposuit. Alii,quosego 
mihi sequendoproposui, medlam viam ineedunt, atque eonomlne 
solam, et omnem perceptionem idest» qoidqold adeam referturiUt . 
conscientiam, judicium, ratiocinationem, compellant. Nolim ta- 
inen quidpiam Lei bnitianae opinioni detractum , eam enim ratio- 
no non desiitui vel inde patet, quod vulgo nihil nos cogitare pro- 
nunciemus,cum in varia distracti nullam ideis animo praeseoti- 
bus attcntionem adhibemus* 

QOID A7VIMA ? 

IV. Vocabulum «^onotat.hoc loco ens illud, quod cogitat, atque 
istud rtni>/irtrrtcompeilo. 

Schol, Nonestjcui In admlttenda hac definitlone quispiamek eomni * 
etiam g^ege, quide antmae isdote absttrdissimesentiont,tergl* 
versetor: est ea nomtnalis tantom, ac eum in finem allata, ut de 
quo sermo stt, constet. Cujus porro ens istuc cogitans tfa&irae sitj 
altera in parfe discutiemus* 

quoo xojoi FABtis Auemmittw i 

V. Quaecumquo duce experlentfa In animaiiastra cottptrlfflus, ea 

vel ad perceptiones, vel ad appetitiones, ct aversationes; vel ad vo- 
Jitiones referri possunt:cum igitirex actionibus facultates entis pa- \ 
tefiant ( ont. §. « 30. ) distributionc maxime generali tres animae fa- 
cultates tribuendas.esse censeo, cogno^cendi unam ; appetendi , ct 
avtnandi aUeram; terliam vqienii, Distkicta harom explicatio ph/* 



i 



Digltized by Google 



celogiae empiricaejif^meBtiuzitotidemseotiaoibttf piivtl^etaiidatt 

^nstituit. 

^c/io/. Non Inficior equidem ad hanc psychologiae partem ea quo- 
que pertinere, quae nobis de actionum animae cum cerliscorpo- 
ris motiootbus conseiisione per experiestipin nota snnt : at ista bo- 
na lectorum venie, qui^m, ut spero, non inviti dabunt , i n eum al* 
terius partis locvm transferafn, ubi de commercio animae cnra 
corpore agendum erit: ut enim eoruro perlPactatio hic incommo- 
d a fo re i t a Ibi ob ^r^umenti coaoej^ionem ii}a|nam obtinebit ola* 
jritudiqem, . .. . 

S E C T I O I, \ . . 

OE FAGULTA.TB GOGNOSCEOTDI, 

ftUlD FACULTAS COGXOSCB^DI -- ET QUOTCPLBX — QUAB SECTIOXJS PARTITIO? 

Vr. Facultas cognoscendi^ seu percipiendi est ea animnn facul- 
tas, qua ipsasibi ideas rerum comparare potest, actioque illa, qu* 
idea, sive repraesentatio efficitur , cognitio sive perceptio audit. 
<ScAo/.vJti.verithtc attente recoIereea,quae de idearum diflerentia 

fam materiall, quam fernlaK in logica dicfa sunt. iDiscrtmen an- 
•tem int^r notionem, et ideam a 'Voifio, aliisque stfitutum nonmo* 

ror; putant illi vocahulum notionis repraesentationibus solum 
» ahstractis, et universalibus ; ideae singularibus convenire. Secl 

quoniam quod graccis idea, latinis, nolio dicitur, utrumqu^ejus- 

dero esse potesiatis videtur. ' , \ 

VII. Ideae nostrae vel obscurae sunt, vel clarae ; atque hae rursus 
•»el eonfusae, vel distirictae (55.j5«. 55. log.); inde philosophi fa* 
cultatem cognoscitivam animae nostrae in duts veluti partesdistrl-' 
tuunt. Una nempe inferior quas ideas obscuras, aut claras,sed oon- 
fusas aitera superior dicltur» qua ideas distinctas animo intorma- 
mus. , ■ 

^choi» Cum ordo, ut ajunt, sit anima rerum, necesse habeo,ut prae- 
sentemsectionem.in'duo rursiismembra dispertiam, in quorum al- 
tero de inferiore in altero de superlore cpgnoscendi facultate 
agam. lis porro pequaquailm repqgnos qul faeultatem cognoscendl 

superiorem eam vocant, qua ohjecfa insensihilitiy vel etiam Sf#w 
• sibilia, sed sub ea ratione,qua sensus afficere nequeunt: inferiorem 
autem, qua objecta sensihiHa percipimus: tametsi enim verbis 
dlscrepent,re tamen ipsa non dissentiunt. 

» 

£ M B R U M L 

DB PACtJLTATK COGNOSCENDl INFERIORE, 

QtJAB SUaraTA BUJrs MBMDRT? 

VIIL Objecta iddarum obscurarujrijetconfusarum vel nobis prae- 
sentia sunty vel absentia; illa sensit^ haee phantasia percjpimu*, 
StorchenauMetaphnLih^Hh 19 



Digitized by GoogiC' 



4W P9dhol0fte#F.|i^fief.l.JfteAr.i.Cap./. 

Primum tgUur ftealtiff eognoseetidi inferior feimm, et phMlniaai» 
Id est, facultates sentieodl,et imaginandi compUetitur. Porrocura 
de phantasia agitur, praetermitti non debent ea qoae de insorrniii 
scitu digna occurrunt; denique memoria, facultas maxime affioii, . 
bac pertinet. Quatuor igitur capttibus membrum istuc constabit. 
Sthol, Qoo tulem ptteat, quatenus haee de facultatibus aninae frt< 
etiflo«proprl« mrtlnett, htettckBdvhmlohtbet {PsxchfWnp.sAm 
!• $• 34'* )• fnquisitiiri ntinc^ itd itUtndiverMOi^ quihts anU 
ma percipity modos deprehendemtis unamguAm^ue faculta» 
tem secundurn certas exerceri regutas ex communi alitfuo^H 
generali principio determinahiles» Appellabimus i§itur nune 
illas regulas facultatis, hoo 9ero ejus legem v. g. Propositio : quo 
mmat rttflotioref,eo videAtaf minores « et obsMiriores » est re- 
f ttla 9ttmt iNropoffllo Mfot rltfo eipnctbUil ell ex Imtgioe to 
ocolo delineatt,ejf lej^ rliiit. Ejuimiit reguUu^ et Ugee num§ 
infesiieahimui» • . . 

GAPDTU 

♦ 

De/a^ultateSentiendi» 

#11» ooom aiiiiAimil«>^Ae ixot yatTts.A»tmnwMNM Mttaatitf 

IX. Ad mt ^rfioeiit eni quoddtm eOmpotlMm» et etteoram ; nt 
oolm eiperlor me cogitarei Itt qlioqde etperlor mt tctiones qutf* 
dtm edere, quae enti solum eODiposito convenire poMont* £nt hoo- 

ce compositum corpus humdnum appellamUs. 
tSchoL Nemo a me amplioi*em coi^poris humani descriptlorlem pos- 
• stulet : pertinet ea res ad illos, qui anatome operam dant,. Id so- 
lam jure quodtm peti potest, ut ett ptrtet, qitto tdteosttloilet) do 
qnibQt tglmttt,«tpelendti neeetitrlte iOht, ptbllo tecorttliit espo« 
Btm I td htt vero ptrtet esm primom referantur organa senso* 
r<0,qtnie volgo sensus Mernos vocant; tum Jietvi, cerehrum 
et quod in eo latet, senMQrium eommunei igitur de hln jam bre* 
viier tgendum. 

5tOAXy BT Quox oaoAira anraoau? 

X* Organa sensoria Ji<r$imiftttt sunt ete corporis hufflani partef 
quarum motionibus a1> objecto externo convenienter earum structu- 
rae excitatis anima ad percipiendas sensibiles corporum qualitates 
ideterminatur* Cujusmodi sunt quioque: autiSt oculi^ aures^ nareSf . 
Ungua» ... 

^esovitviit? 

XI. Nerfust nvfo^, ut tf t Boerfatvtat fii^prtel. tegd* de morb. norr, 
odlt. t Jteobo litn Emi^ JffedKO Lei^enai anno 1761. FrancoL et 
Lips. est corjforU pi^s orta ex meduHa cerehri^ cerhelUque^ me- 
duHa ohlongatay et spinali, et inde porreha ad omnes fere eor- 
poris partet firmaSy forma chordarum^ vel/uniculoruminuS' 
piamtensut^seiuhiqut laxus proceditm , 



DigltizW by Googl 



9 



t>€ PacuUate Sentiendu X3) 

Jl^AolI Mervi hi^ quemadniodnm docet Cristianus ViteriU ArchiA* 
tes Anhahiaos {PhftcoL expet* seet, f,) lunt fasdeilll • iMt 
ploftbi»' toll«6tl» erassiorei iliii ftlii teneriofes i pef totatt aoih>* 
pos dispersi ; qnortittt ht tefMatiolkiiillt notibus perficietidis in« - 
lertiunt; habertt vascuU sangulrteallcet, exilissima interfibrasetl 
tunicH disseroinati, ususc|ue eorurti est, ut per hos quasi cana- 
liculos fluiclum illud spirituosum, seu sUccus defaecatissimum in 
terebri medulla secretus,non solum scnsationibus,etmotibus ani- 
ftalibusi sed huiAoruoi quoquereIi<|norumdige9tiOftibU9 ift vllto* 
tihos destlhatQt ad oniHet cofporit pwfn deriveiitor } eamdeni* 
q^o olAiles nervi succum veburtt, qul tjirtien pro diversa {kirtiioi 

* itfactura» qaihos advehitur, lilodo sensioni, vet motui tafltUm» 
tnodoutpique simul,modo succorum aliorum secretionibus perfi* 
ciendis inservit. Porrode illis solum nervis miiii hic sermo est, qui 
ad organa sensoria se porrigunt» vel potius, qui per diversam^ 

Suiihohiino obtiitent ttraotorim Iptttm orgaoatt eonstituaat, quo 
t, ut cum orgiaaiil ib Ob jeeto et tehio palsataf i oervat i pte, fliii* 

* danqoe in etf oontelltan ad oiotlirti quoque eoncitetur. Nervi hi ab 
-• ipso organo nomen acquirutit, a6 alii optici^ alii ncustieif alii o/- 

Jactorii alii giistnrii^ alii dertique tncttii servientfs^ McMotnrf 
omnesque, uti ejusdem sunt materiae cum cerehri medulla, utpo- ' 
te ejusdem propagines teste Boerbavio, ita quoque in cerei>ro 
; • «rtuntar, de quo nmie* - . . . . . 

. QuiB caasaacaf - quid csi.BBSt£iJit^ %t co^vxJ» cf u.osU|k ? . .. . , 

Xll. Cerehrnm est: t^iscus t^ascnlosiim, etjthrosnmyex meris 
VasculiSy canalihusy et Jibrillis rnirijicecontextumy nec non varHs 
anJractibuSy sinihusy tt cavitatibus instrur.tum \ deinde tunicis • 
tt calyaria optime muniiumyin quo siiccus spirituosus^ et subti» 
Ussimus sensihtu potissimam^ et motionibas 'tifcessfiritts\ e SAn* 
gutne separuiury et ad omnes unMrst aorporis partes ttiandO' 
tur, fta Vaterus ( t. cit. j. S. c. 1 4- ). 

«ScAo/. Totius cerehri moles in tres insigniores partes distribuitur: 

* anteriores duae duo velut hemisphaeria constitunt: quod proprie 
. cerebrurn est: his ex postioa pai*te accnmbit quasi novum, et sin- 

gulare cerebriim, cerebellum ab analomicis dictura. Duo cerehri 
. berrtisphaerlo pirca iiiediani inlTerlot tiftrea4eaique Itasi, corpor^ 

* tfA'ndldo;et doriusciilo, qaod propterea eatlosum voeartt, Jungdn* 
tur. Afque hinc rtervorum ori^o repetenda vU!ctur ; hdc qutppe 
corpus Callasiim e^i fibraisi medullae cerehri hasis candida, et 
duriuscula, atque nihi! renpse aliud quani ipsarum fibrarum me- 
dulUrium fasciculus, vel truncus, uhi fJhrae islae sive tubuli'ner- 

* Veleddobushemisphaeriisanterioribusconcurrunt,ut pauliopost 
laetlt^priofli^ttbaf, ot eelhillt mim fibrlf iptlat quoque ekc^beJll 
c litore eoocttrrentibttt oted«//om 6Hongiismj et «indieeio on* 
tttttm nervOram eoiAtiiaant* Truncut oempe hic ulteriut oblodBi- 
te» 01 flmlty vel emidie oqnioir iiutir^oceipitit fonmM atro>* 



Digiiized by Google 



\ 



Psychologiae F. I. Sect, 1. Membr. l. Cap, L 

diens pertotaro ipinam ad oi iacnirr» usque dcscent^it ; «n(1^?m*« 
dullae spinalis nomen acquirit,et aliud non est, quam ipsissimum 
cerebrum prolongatum, tjsdem usibus, ac nonoinatim nervorum 
per aniversum corpnt diftrlbutionl dettinatum ^ inde enim oervi 
orgtiia sentoria onoetqae aliat limiat corporit partet deteen- 
' dnnt.£x cerebroigitattetex cerebello nervi prodeunt; ted qnod 

notttu clignissimum, qui in cerebello originero habent , destinan- 
tur solum ad eas actione»,quas vitalfs et naturales compeliamiis, 
ut sunt chyltficatioy sanguinificatio^ motus cordis, arteriarum, 
intestinorum etc. Qui vero ex cerebro prodeunt , sensationi bus et 
notibus spontantit,qoat actiooei animmhs dicunt, inserviunti ex- 

. perientia eoim constat, tecto nervet tt eerebro prodeiinte tenst- 
tkmem, aat motnm spootaneum impediri ; contra, rupto nervo ex 
cerebello proveniente tolii actiones naturales ; viJ, Villisius ( j4- 
nato certb. c. i 5. ). Quin adeo functiones cerebclli a functionibus 
cerebri non determinantur, aut vicissim; ut eliam sine vitae amis- 
sione cerebruro perforari , aut eximi pussit ; ubi contra cerebeilo 
•YuloeratOytamettl cerebrum integrum pertlttat, vlta illieo extin» 
gui tttr. Comf lora bo|ns rei exempla "WqI fiut refiirt. Inde In bomi- 

. ne, et bestiis perfeetioribus eadem est cerebeUi formt, licet cereJ 
• J>rum, et oblongata medulla plurimum saepe structura clit^erant ; 

> est praeterea cerebrum ma)us in hominibus, quam in belluis etiam 
ingentibus ; in iiis vcro eo majus, que magis ipsarum actiones acl 

. actionuro humanarum siniilitudtnem accedunt ( Ffrnii///^(f Ge» 
dankenvon dem C^brauehe der Theiiefn Menscken^ Thierenm 
iMid P^anMH. $. 106« )• - « . .v^-,rv.> 3 ' , , ^ 

SOTIM Aa onGAve msotio A9 nfeiaiuio*^, tiiucii^i^itei^^ 

, Xllf* ^oti» /^ri>Al^2u«, ^ui ^norjilano sensorio quoeumquee^ 
)f iibjecto extei^^nik COficitatur, hrevissimum intra tempus^ ae velut 

inmomento cuni.medulla cerebri communicatur: Cum eniro a 
quovis organo sensorio ad ccrebrum uscjue nervus propagetur , qui 
ettubstantiam cerebri, et succo subtilissimo, seu, ut ajnnt, spiriti- 
Ws animalibus repletus ( J. 11. cum scli. ) ; fieri omnino ncquit , ut 
quando intimae organi sensorii pArtes, quae partes quoque tttnt 
-tffMMI iBeryl O^i^* 7 tetjili» objecti externi pulsantur, partet ilfao 
sablift!it1lbf0,'et td moiuro maxime aptae non siroul pervelltntttr, 
iid motum concitentur, eumqde cum aliis celerrime ad ipsam usque 
cerebrt roedullam communicent, quemadmodttmtimilequid ia serio 
^loborjim el^orneoruro continuo evenit. 

QUZD spsciaa smjtasBSAp ac xdba matbjuaus ? 
Coro//. Quoties igituporganum sensorium externum sat vali^e mo- 
vetur, toties,ct talis in fluidissima cerebri substantia raotus existit. 
SehoL Neque enim,i/erbz sunt Gasscndi, nerfu^, nerpulusguepot^ 
est r.ontingtf qnin aliguatenus prematur ( Phys» a« memir^ tm^ 
• iB* I. ) i neoue potest ullatemtspremi, guin ob distensionen^ - 

^^4ifiirituseoti^us ttrgeatur^neqM sptritusiilc sic urgeriiquin 



I 



t V 



Digitized by Google 



nem adveuientem ex cerehro ( Toid*4* ps«el.iA io^instit. 
.> Qed. ad pag. s.69«JI ; neque iste porro repeUi^ui^Sotikjtjerie oh 

repletionerriy continuitatemque compulsa spiritus existens ad 

ipsam orif^inem nervi^ nervulive in cerehrnm guasi resiliatm 
, Atque hanc explicatioaem vehemefiter probat«,&c sliDpUcissimani 
. vocat Boerhavius. Hunc porro xn.oittin i o^ipso oV^gAipa.j^^ ^ 

oxcitatum speciem impr^fi^^ .pbicet^ aitteti^^ 
. hilem^ Fhjrs, emps» Sm 3 1. jaftof» J^jmotum verb in cere* 

liro jam existentoJH ide^un materi^a^ci^j^\is^}/Me^tnf ^uo» 
■ que Dariesius. , li^ , .c. w 

XWm Sehsorium commune est ea e^reKrf {lah qua et ipst 
nervi ac organi sensorii protensi, et eonim<)pe fndtibnes ab iisdeot 

orgnnis propagatae convenlunt. 

Coroll. Unile nervi e cerebro procleunt, ibl necessario,et Ipsi, et mo- 
tiones illae concurrere clebent: cum igitur id fiat in corpore cal*' 
loso ($. ii.sch*), in hoe seosorinin eominundsittiinesse<>|i1naftnr* 

'Schot* i. Confirmari id qooqQe experlentia potest; eaquippe doeet» 
S0I0 corpore callosonon laeso, et si reliquum cerebrum vitiatum 
sif, animam in sentiendo non impediri : impediri contra,si ve! hoc 
unum laedatiir. Cel.de la Peyronie, homini cui jam aliqua cerebri 
pars exemta fuerat, digito leniter corpori calloso ailmoto omnem 
illico sensum abstulit, qui tamen amoto rursus digito stittim redi- 
vit {Hist* de Paead. de Vann* 1741.)* 

QOI» G&AVDVLA PZimALtS ? 

Schol, i, Circa eum locum,sub plexu nimirum ctioroideo in medio 
emlirl ventrknlo suspeniUtitr gtaadnU qoMdti» oxigua, pinlfiir^ 
mls, dttrioscola» aeoinerea, pinealis dieta ; coaAectitav ea iniuaa 
itt parfe cum cerebri fitolllis, facfgitttrque Vatttioiodice todeat 

cum aliis glandulis munere, ac lympham ibidem a sangaine secre- 
tam in ventricuios dimittit ( Princ. phil, p, z. §. 36.). In hac glan- 
dula pineali Cartesius sensorium commune , ac proprtam animao 
sedem conslituit quam recte, alii viderint. 

QUIO CSXaiO BT VACULTAS SKSriZSm? — QUAB SB.VSIOTTIS ABQVISXTaP — 
QUOTUPLEX SBWTIBWDI rACULTAS? 

XV. Anima jenfi>« dicitur, cum percipiendo motus ab objectis 
. externisin organo sensorio excitatos, atque nervorutn ope ad senso* 
rium eommttne delatos, ohjecta eadem praiseotia percipit. Perce* 
jptl» ea » quatenos ut animae actio soectatur , sensiio , vel sensatio ; 
.quatenus objectum repraesentat, iaea sensuaiis\ poteritia deniqttet 
aquahicactus proficiscitur,/<»cu/ft2 j .jen^rf nd/, sive sensus auclit. 
.Coroll, f . Ad sensationem igiiur concurrunt organa sensoria motio* 
neni ab objecto externo recipiendo; nervi eas notiones ad sen- 
sorium commuae defcrendoi ideae materi^Ies aolms^m ad perc«- 



if f 8 Psy^loghe P. I. See$. /. Memb, /. Cap. L 

ptionemdeterQninando, aniintdeoiqueperclpiencloitleasniateria. 
les, sibique eo ipso corp««tfMiiiifii hanim iMitioaum cautstm re- 
praeteiltando. M« iMe lolt vtHmut fleeMleai eotf^ teHtit ; ted 
' aiiima*Qt eum eorpore tooiteeti $ iqnni Ifi» la seatMo -a eor* 

pore penJet. ' 

torolU 1. Cum quinquesint in corpore humano organa sensoria ( ^ 
jo.), facultas quoque sentiendi generatim accpptam quinque spe« 
cies complectitur i facultatem nimirum langendi, sive tatttHm\ 
irldefidt» ilve ^ititm ; andleodt, tlvo mniitumi odorandi, sive odo* 
' tatum ; gattandl, ilt e §nttum* lode orlntor aeDutlooet , taetlo» 
visio, tuditio, odoratio, gettatio. 

Schol, Auctor operis de natura, qui Alembertos esse creditur , sex* 
tum sensum ac]jecit,quoactionemhonestam, vel turpitudinem pcr* 
cipere valeamus. Quemadrnodum^ ait ille, ohjecto ocuhscorpore 
lucidOi et colorato in nobis excitatur sensatio lucis, et colons^ 
itm vi$a aeiion0 aii^wtifjut moraiitutts iieattatim ia sio&i> 
«arcftatisr. i|f ftiir ti admittendum (ite^uit neg€t})^ tentorium 
fieionis,non erit negandum sensoriurn moralitatis aationis* 
At enim falsa haec est , et absurda opinatio ; honestas quippe , et 
turpitudo actionum , cum soium in convenientia, aut repugnantit 
ctrundem cumreguiis morum consistat,nullo modosentiri,sed in» 
tellectu tantam, et ratione cognosci patest. Quare qui ita rationei 
•ooelndit, lo nateriaUttarom caitro ant jam traotlvitte, tut pro* 
. slmo tfantitmtjiire eeoteodet etu 

« QCID D0X.0B, BT TITrUATlO? 

XVI. Sensionem aliae gratae,et jucundae; aliae ingratae,et mo- 
lestae menti accidunr; tlite utrtqne hac affectione careot* Sensio in- 
gratt dolori grttt iMlofjo noneupttQR reliquae tiogolarijdoooml- 
iiatloaeeaMnt* * * 

Jcfto/.Hteeologinterpirtracttt Malebranchius-.egoexlaudatosae- 
pius Vttero pauca tdnotabo ( Rdc.herch» de la v^rit^ i. c/i. 3. §. 
j,ch» lo, Phjrsiol, txper. s. y. art» 2, cap, 9.). Pro diversitate 
' istorum ohjectorum etiam Jihrae istae varie percelluntur , eC 
moventur unde diversae ad modum tactus species oriuntur ^ 
eum aliter neeeuoHoah atperis, aliter a iaepihut^ moUibut « 
Tigidit^ acutis, humiditytieeit^frigidit ete,attingantur, et mom 
peantur: Imprimis vero alius gratusy aiius ingratus ^t daloro^ . 
SUS deprenditur, lUeJit^ qiiandofihraey et papillae y istae nerm 
veae ah ohjectis minus ri^idis, vel asperis^sed teneriorihus^ moU 
liorihust et laeviorihus blandius attinguntur ^ et quasi Jrican» 
tur, et titillantur, Jta enim spiritus quoque leniter versus eem» 
mune sensorium , cef efrrufn isempe moeetur , ex quo mhil inm 
eommodi neque eerpofi, negue menti aeeidit^ sed potius ro/tt- 
ptatiti delectatio excitatur» Quod si vero a eorporihus valde 
acutfsi aut sotum impetuosius motis fihrae istae inelementius 
•firemuniur^ tet^duntur^ aut prortut dividuaiur^ et laeerantur^ 

« 

Digitizecj by Google 



mm p&i&tt non fieri q^in 4pMiu$ mm ilwiil iiiimiiimliii 

tro, eitragnee^tra HmUes rua%t€9 (fuo tota fihrarum smriesai 
if^ehrum Hsque hoitiUter irritatnry eo<fitie ipso mtns in con» 
eensitm trahituryet ad tnstem sensaiionemyseu dolorem coni- ^ 
moifetur, Ceter^m a dolorum sensu potissimum conservatio, cor* 
porU HQstri peodeti nitrvnim ingrtt^ censttio ex latfioM oDjiUk 
d«iB in «•![ptrtif orirt(«r » teuiotio i^sim Mep« 'ciiiiit, i|tttm ' 
meQS adv^rtere po«it, evenimt Infantrscertv» pii«ril«« wtex 
Igoorantta, vel e% temeritite maximum oQrpori damnum frequen- 
tius inferrent^ nisi dolore adrooniti a noxiorum corporum contre* 
. ctatione absterrerenttir. Sapientissime igitur,.^neficenti$sime<- 
i|uesupremus naturae Auctor constituit,ut aoima nostra jucunciis» 
mliilifqae seosatioQibu^ de corporis stttu admonettar , quo pr* 
CMMMris s«i mtiOM ijptliis snltti prospicitlti tmm iogeoilt iUtiM» 
M»qaM«(iiisdolorib«8iii YittmnK>r^lenrBd«ii4ant.Sed et aliQdl 
prteterei^ Quoad sensatione^ observandum inonet Silvanus Re^it, 
ex qoo noiTminus summa Deiin nos bonitas elucet ( System» ds 
phil, c, I. /. t, p, I. ch, 15. ). Mens nostra aliquas sensationes re- 
fert^d corpus, quocom coniuogitur; aliquas vero ad objecta extern. 
' nt, ^ qui bus ete proficiscaoturi ^stadqoe td cooser vj^tio«en i^oosl* 
ait naiiiBo eooikMlt i iliod ity «ni oorpit oi^tonnn lnni«^t«L 
tlicui nostri eorporis p«rtl tppliottar, at tnimt sive td rettneo* 
dum illud corpus tamqutm utile, si sensatio iucunda sit; sive td re* 
pellendum velut noxium, Sii ea sensatio molestiam adferat, inciie- 
turi alterum: cum corpus cxternum mediate, et per alia in nostrum 
tgit, quQ ipsa pariratione stimu(eotur ad eas.insuocorporeactio- 
.mssttscipiendas, quae td^bioct««|4li«dvel. tQM^eettadum» fol 
iigioo4«oiifloe«ss«ri«os««t.#ri^. «ssfiptani luUbf^ in, tm no* 
oam pangente; posterioris in pomo o«i|nns.«omp«olo: utraque 
verosensatio inutilis foret, si illamextra nostrom corpus ad aHud 
tliquid ; hanc td nostrum corpus referremus. Quantas igitur Con- 
ditori optimo gratias debemus , qui nobis tot subsidit copservan- 
docorpqri tuppeditavit! Utinam in grtti, tniii}i.testiiipttioQem ii^ 
donsdtMisomper beoeateremur. • ' 

» 

XVH. Cum notiones in orgtnis sensorils exeitttte oervoram ope 
td sensorium commune deferantur {§, 13. ) , palam est, qualitatem 
motionisin seosorio oommuni intelligi posse ex qualitatem rao^ionis 
io organo. Quia porro animt lentit , dum. eta. motiQQ^Q^ sensorio 
oonoiMi popsipit i ;.), nocoise quQqooott, iit s««sioois qotllCts « 
^«Iit«t»ii«i«s notisnls pmioot: IfHnrction t«iit.«s> li^neal«seMiOk 
quallt mottts tb ot j ooio eitemo in orgtM «Koit«tai{„ I4«st: tfmaHs 
est species impressa, talis est idea sensualis, haecg^tfi ex illa in- 
tflligenter expUcari potest, Quare cum haec propositio universe 
nodum, goem tiijmt»«orpofff rito ooostltalo^io HiitloodoJeqaitar, 



4t^ F9ydtologUmBih$wH.LtimB9.tCap,L 
«raMi«%«t^ttt«He*tiBqttMfi geD0f«li prlneipio spwiilct Mmid* 
ilMi.vc8iaat^ fiiraiii pMMtipaai iwae orditie pTOpMnj p frtMaii t « 
ipnr merit» seBsioaiun leij taiatjtw («enf. $. S. sdi#>. v 

Schol. D«i oorpore rite coostituto; non enim ir.noro, animam mini- 
me seniire, quomodocumque organum sensorinm pulsetur, si ner- 
vus aliquoex capite vitiatus moium ad cerebrum (ieferre nequeat: 
seotirv^ntra ipsam aliquandoilolorem in parte jam resecta, si 
Mrvi titremiUD , eo , quo «ntot) OMdo «ficlttttr» at pttebit ( $• 

QUAB sBxsioMiH tteaaM? * 

XVIH. Varietas^et diversitas sensionum pendet ah actione c?)- 
jecti m organoy atque adeo ab ornnihns liSy qiiae hanc actiouer/i 
impedire^minutre yangere aut guacumque ratione modijicars 
. po«Junt*PrD divtrst siquidem tctioae qbiectl io organum diverst 
«listit in eo motio, sl vc spteiet impresit } std ttlis tit teasio, qQtllt 
€St species impressa ($• prtec. ): igltur pro divtrsitttt«et «trittt* 
le actionis objecti in organum (Itvcrsa, et varia asttensio. 
••Sc/io/. Actio ohjectorum inorgana penJet i.)ac!ivtrsa ipsorumcon- 
stitutione : sic diversi luminis radii diverse in eunidem oculuni 
agunt. 1. ) A diverso eorum sttu comparate ad organuia j aJiter 
adm«orpasTeniotum,tliitrvieioojn:tlittr ittm dirttte» tliter 
obliffM ocnlo oppotitam eomdem tfficit^et tvtrto orgtno tttio 
• prorsus impeditur. 3.) Adivtrstorgtnoraffl straetura; ita lux ali- 
ter in uculos, aliter in frontem, genas, aures agit,uadulatio aeris 
in aure sonum efficit, non item in ocuJo. 4.) A perfectione struciu- 
rae cuivis organo debita j inde morbo regio laborantibus objecta 
flava apparent ; febre )actalis cibt optimi non sapiunti generatim 
orgtno vlti«K»mimia perfeett ast tttio objecti \ eomatem prorsas 
' tbltto,antdastrtteto9nuiisseaittiotbeo paadeas desinitihioo 
neoeaecus luoieb, nec surdus soaum sentit. j») A porfiKtione or-. 
. gani accidentali ope instrumentorum procurata ; quomodo nobis 
usu microscopiorum, telescopiorum, tuborum acusticorum eassea- 
sationes comparamus, quas sine iis numquam habuissemus. 
XiX. Quo vehementior^ et veloGior est motus in organo^ eo for» 
tior^ vel vividtor tst sensio. Qum tnim genedPttim ttlit sit sensio, 
^qualis est speeies impressa ( $. 17« ) > necesse est, ut qaaedam seo- 
sionis qualitas veliementiae, et velocitati majori motitnis in organo 
- re<:pond('at ; ntqui non apparet, in quo tt qttalittS-rcpaaeodt sit»nl* . 
si in majore vi vacitate, et forlitudine. 

tSckoL. l ortior, vei vividlor perceptio, roonente Wolfio, universim 
ea dieitur, cujus nobis magis ; et debiiior, cu jus nobis minus eaa> 
teii samoB. PerroeittMnobis oonscti snmeSf qood disemiaHM ($•)«): 
tt eaa disctmimOi, p«rotptia,sivoidtt eltra est ($• 54«iQ8.) : igi- 
>tar cotscientia-elaritatemsequitur,et perceptio fortior magis; de- 
bilior minus clara est. l^Aitit inde claritatem sensionum t vcbe- 
» mentia, et velocitate motus inor^ano concitati pendere. 

Sensi^ JwUor htbaia^ d9bikti>ritm nb nodt^^n. or^ano pttir 



Digitized by Google 



* t>c f^aMkaze SetttieniL JUik' 

l}cfittfm.'boiB quippein casu duae moUones diversae in iStt^blR ofgt* 
tto coocorrunt, quarum vebemeiitior, et velocior MeessarlydeMmK 
rem, ac tardiorem hebetat: qoare cum talis sit stiis1o,quaH*sest spe> 
cies i mpressa ( §;i7. ), coosequens est ut etiam sensio deliilior • fbr- 

tiori hebctetur. 

Coroll. j. Si sensio una aliqua fortitudine alteram valtle superet, fit 
etiam, ut hujus conscicntia animo prorsus pcrdatur > sive ut ea a 
. nobis, licetexistens, plaoe non appercipiatun ' 
CorelL %• Gessattte fbrtiore seiisidoe iliae,qaae intonsortlooe velot 

delituerant, reviviscoot, et clarlores efficiootur, 
Schol. H.iic scnsionumregulae quoticliana expprientia aperte suifra- 
gatur:gravis odor incensis suffimentis dispellitur ; ingratus cibL 
sapor aditis condimentis non sentitur ; interdiu splendente sole 
stellarum lumen haud percipimus: excitato magnofragore tenues 
homioum voees, aut pulsatae cititarae sonos non distingulmos, ec 
sexcenta alia* Egregium tiufosrei specimen protulit doctissimus 
Scherfleros in dissertatione de coloribus accidentalibos Viodebo» 
ftae ahno 1761. in lucem data. 
. XXI. Excitata m organo sensorio motionft non aniplius in no- 
4lra potcstate solum e^t, uc aliquain^ vel nuliarji , huju^ vel illius 
speciei sensionem kaheamus, Cum enlm talis sltseosio In mente , 
qualis est specles impressa io organo ( $• 1 ), oecesse tftlqoe est» ot 
hao existeote illa quoque existat^specie&queillius ab'.hoiasspeei« de* 
terminetur. 

i^chol. Pra^dem iterum habere experientiam ; nonne apertis oculis 
soiem intUL-ns cogeris eum videre? cum igne brachium uritur, ef- 
ficere nequimus, ut sensio nostra aut debiiia,autnobis grataappa* 
reat ; quis ocuro sooam, aore colorem uOqoam perseoslt? lodlre* 
ctetamen^seo ajuot, rempte saepe seosiones ab arbitrio nosiro 

* pendeat; possomus siquidem diVersa ratione objeetaram tetio- 
nem impedire ; organa avertere, excitata fortiore sensione ; aut 
defixa tota mentis attentione in aliud objectum contemplandum 
debiliorem retundere. Deniquc recolenda iiic sunt, quae in logica 

' ( p, 2. c. 5. ) de recto sensuum usu dixi. 

qUlO TIGILKA, S<MSU8, BT SBXJQCIOU ANIXI? 

XXn. Vigilare dicimur, cum gaud^massensiottibuscIaris,earum- 
que, quod quidem per se intelligitur, conscientia ; rf^i/ia itjiturest 
status sensionum clararum. Z>>or/rii>/i»j contra cum nihil clare sen- 
timus ; inde jor«n{i> ille animae stalus est, in quo ipsa sibi nullius 
sensionis clarae conscia est. Si aJ somnum notabilis in corpore mo- 
toom. vitalium remisslo accedat, afli*mj de/i(S[Mm)9t oritor. 
SchoL Sompum rursos io somnom profandom et somoiom dittribai 
infra dicam. Ceterum quae eorporir eonstitutio tum ad vigiliam , 
tum ad somnum requiratur. ex medicorum libris dici potest. De 
vigiJi.i docet Boerhavius ( Prael. in suas instit. med. 4.): P#»n- 
dtt yi^iUa a praesentia.spirituurti bonoruin Qopiosorurtii in ce- 



\ 



'Digiiized by Google 



- wbro^ mtdullm tfiu^nenUtH musculUi titm simui a ^gina tm* 

ditione fuirtium soltdarum cerebrum, nervos et musculos con- 
< stituentium, Qu^mdiu enim succus spirituosus a cerehro per 
omnes ncrvos prompte infiuit) fihrasque omnes organorum seu ad 
moiuro, &eu ad sensionem requi&itorum debito modo ei^pandit, ao 
4ititii4it « ut Mtat •naiiuii ol^ipotonin seoiibiliQiD redpera 
^utMitytiiiidlttotiftai vlgetftt ex^rcetar femos, motnt^ae «aimailif 
machinae, inqiiotstr«itiovigilit eoosistit. Do sonaoitt serihlt 
Vaterus ( Phjn, exp, s» 7. art, i, c. to.): Quamprimum sucetts 
nervoruni a sua expansione ^ et elasttcitate remittit , ro ipso 
guo<fue jibrae organorum motrices a tensione sua remittunt ^ 
jflaoceicunt ^uodammoiia, et cotisequenter sensus omnis , mo* 
mif Hf tongiitfit i immo ud tempus aliquod plano ctuant^ do« 
noo noro e *aitgt$ino sueco repleantur^ er ad pristinam exten» 
, sioinom rtdigantur» Atque haee remissiot et (f^ios senstgMf mo* 
tusgue animalis dicitur somnus. Notanter vero diritnr quies^ 
et remissio tantum in sensibus, et motibus animalibus in spe- 
cie dictis, non vero vitalibuSi quod salva vita Jieri non poterat; 
eaque a lucci in nervis aliqua imminutionet vel solum eonden* 
satie^e^ eteontractionei guae a fartis admodum eaussis tam 
naturdiiius, tjuampraeternaturalihus eidem centingttnt^ lei 
\ guidem i«) ah imminutione succi istius spirituosi per lahores^ 
rigiliaSjCuraSy et similia; i,) a defectu ipsius succi nutritii 
spirituosijSive uaturaliyUt in semhuSy sive praeternaturali ^ 
ut in aegris) 3«} ab ipsii^s succi lentore, crassitie,Jixitatef cru- 
ditate, velcopianimia, quao omnia etateri maxime resistuntt 
^ ^mdo etiam est, quod phtegmatiei,et ehrii nuufimein somnttm 
s, propendeanty et contra, ifis 4.) accedunt eiMffBoiia, ^uae #ue* 
ci istius mobilitatem toUere^ et impedir e possunt ^ ut niedica- 
1 menta opiata^ venena^ et similia. Quamprimum vero per guie- 
tem istam vires e sanguine rursus coUigit succus ille^ id guod 
communiter intra 6. vel 7. haras contingitteoipso quogue ner' 
' . vos » fibrasque replet , ur ad inuit^a sua redeant, Si eaussae 
praeterndturales aeeedunt^ etiam diutitis durat^ vet ptane in 
mpoptexidm termpiattir» ^ 

C A P U T a 

t 

Ve Facultate Jmaginandi. 

' . QUID SMAQIirAat? 

XXIII. Nervi ab orgtaissensoriistd sensorium comnnne perit- 
nenttt dapliol ratione rooveri possunt ; vel enim motus concltatur in 
extinva eorum parte ab objecto externo, ac praesente; vel interiores 
partes, ipsique seosorio comrauni proximae ab aliacausa quacumquo 
pervelluotnr. !n utroque casu motio quaedam in sensorio communi^ 
sive idet mtterialii existtt^ necesseest i atgue in griori ^uldcmtBi- 



Digitized by Google 



iterlori vero imaginatur^ ac objectum absens percipit. 

SchoL Tenendum ejf, ait Malebranchius ( Rech, de la v^ritA, i# 
p. 1. c^i. I. n. 1.) guotiescumqne aliquid immutatur in lUa ce- 
rebri partCy in quarn nervi coeunty toties et iani menttm .p^ti 
aliquam immutationem, hocestyUt expHenimameiimiillm^^rt^ 
mptus quidsm exeUetur , gui erdinem ^arutMhimUtturk^t , 
nora etiamfifinmente perc^ptio^aliqui^-ne9i,emMd»ii4Ut$ima^ 
gtnatur^ Ma ut fnens mhil novi umquam sentire aut imagina- 
ri gueatynisi aligua in fibris ejusdemcerebripartisfiai imma^ 

ttfllO* 

QUXD FACULTAS JMAGnfAMDI, ST QUID TMAGfWATIO? 

. XXIV. Facultas igitur imaginandi, quae et phantasia dicitur, O 
eit facultas animae percipiendi motionessensorii communis a caussa 
quac^am interiori effectas, earumque ope sibi objecta absentia re- 
praesentandi. Actus hujus facultatis imaginatioi Idea wro exeltat^ 
phantasma auocupatar. Ittesie porro in aoima oostra haoc faculta* 
tem seosos intimus docet* 

Coroli. Diversa phantasmatis aflfectio a dlversa ideae materlalis af- 
fectione pendet, eritque eo clarior,quo concitatior est motussen* 
sorii communis ( conf. $. 1 9. sch. )• 
SchoU Phantasiam aequae, ac sensum, ideas roateriales in sensorio 
communi e&igere dubio caret: eam ebim faedltaten a cerebro 
pendere, et experientia quotidiana et consentieate medicorom siif* 
tragioeoofirmatnrthebetataraempe morbo iceirebrh restitoto co* 
' ' rebro restltaitBr»eo vero prorsus destructo et ipsa tollitur, quem- 
admodum sensui contingit. Est praeterea phantasia diversae ef- 
fieacitatis in diversis hominibus, alia in viris, aliainfeminis^quia 
' et in eodem homine prodiversa aetate, de quo rursus videatur 
' Iktalebranchius ( Loc cit, /. i, p. i* eh*6*etp* ft» cft* 1« }• ^'Ex hit 
' ' Tecte eolligimss osee quidpiamioeerebroi qoodoperatidai phaa» 
tasiae respondeat; qniil illod^ nonne motioneSs^qiialescom scwio* 
M eoojiiiigoptitf ? 

QOOTOvuz VACOLTAs SMAdnrAinn»' 
XXV» PotsantinseasorioeommaiiiiacaiisaqotplAm interna noa 
nodo motioaes olim habitae, sed novae quoque,et insolitae excita* 
ri: qua ex ratione facultas imaginantli duplex est: cum motiones 
■> prorsus novae sunt, eam facultatem imaginandi absolute, ciiro vero 
excitantur motiones alias organorum sensoriorum ope acquisitae^eam 
f acul tatem voco facuU atem reproducendi idioi rerum jam aUa§ 
eensuperceptarum» ( 

CorolL Cum cuivis phiotaimatl ni lo sensorio ooaimani idea OMile- 
riaiis respondeat, necesse est, ut, cam ideam per phantasiam re- ' 

' producitur, similis prorsus motioinsensoriocoauauaioEitttC^qiUi* 
lis cum praecedente senslone conjungebatur. 

^ckol. \^olfius quidemj BoebmittS| Boumeiiitros , alUque compluret ^ 



« 



Digitized by Google 



444 P*T^hgimeP.i^8§a.l.M$mif.LCap,U. 

MtririBliiOpinantur; putant eoim utqfm^fttm pMM» llt 

mens umquaro sibi aitquid imaginetur, quod ante sensu non perce» 

• pit: quare generatim facultatem imaginamli definiunt per facul- 
tatero reproUucendi ideas olini habius. At vero cuiti viri hi cla- 

' rissimi praeter defioitionem ad arbitrium statutam nuliaro asser- 
' ti stri ntioiieiB •dftniity «• «b iptit dlttontire aegre oon foronti 

• quid «oWn ^dnbitsrine .pmdentor poterif, fieri potio > nt tpiritus 
fol>tilissimi, etad motum maximo apti qiMonmqoedecaussa proe* 
tor consuetum ordinem fortius af^itali novas quandoque in sen&o> 

' rio communi motiones efHciant, quibus pari ratione novao quoque 
in mente ideae respondeant? consentiontem habeo Roerhavium , 
cujus hoo io argumentoauctoritatem respuero nequeunt {Prae- 
Itcu aciid* Ae morb, nerv, t, t. de morh. ex imagin.), Quando 
nunquamf Mle^ talit pereeptiofuit, tunc oritur idea nova 
in mente^ quammens tantum admiratttrt et linde perturhaturi 
haec rnillies accidunt^imprimis in morhis acutiSyin guibiis sae- 
pe iiascitur idea^ cui similem aegri numquam hahuprunty nec 
um(juarnJorte hahituri sunt. — Videamus ergo^ quod interio» 
ra eeruoriii eommunis per morhos ira possint afjicit ut ideae 
Jiant novae^ nee ad alias rejerendae, ^ Crediderim neminem 
essey qui Jehre lahorat dum delirio^ quin tam nova^ et insoltta 
ipsioccurrantyUt dicatynescio, quornodojiaty ut sive dormiens^ 

' sive vigiliins cogitem de iUis rebus , guarum nullam unguam 
habui idtam, 

QUID FACULTAS FINCEXDI, FIGWE^TUir, BT FICTIO ? 

XXVI. Objectum, cujus ideam olim sensu perceptam nunc repro» 
duco, vel totum, vel quoad partes solum tum percepi; si priroum idea 
reproducta phantasma in spec.ie \ si alteruro, />/ian/aiina ^ctiun, 
seujigmentum^ tetio vero illa Jictio eompellttorw Igltor et facultat 
■reprodacendi idett rerum olim tenia perceptantm^qttt poUeo, vel 
C8t faottitas reproduetodi idttt io tpetie sie dictt , ve) JacuUoi fin* 
gendi, 

Schol. Figmenta igitur divisione, et compositione efficiuntur; cum 
nimirum ideae partiales diversarum iiiearum compositarum , per 
iroaginationem seorsum reproducuntur , et in una consociantur ^ 

• inde ortum tt>axemnt idem centanri, harpyiae , s phingis. Magnuni 
haec augendt facoltas peelis, architeetis, pictoribos, alii^que artl* 

' ficibus usum praestat, ars qooque hierogl/phlet olim ifiter £gf- 
ptios adeo celebris, in qua certis fi^uris varlae rerom «;ignif7catio- ' 
nes tribiiunf nr, inde orta fuisse videtur ; vid. Moshemius in Cud* 

' worthum ( 'Sj'st, intell, c. 4. 1 8, nof. 65. ). 

•> 

QUAB LEX IMAGlX.VTrONIS l 

XXVII, Saepissime,cum rem aliquam percipio, reproduco per ima- 
•ginationem rei aiterius nunc absentis, sed olim perceptae ideam. Si 

animum ad me tiectens, inquiram, cur hanc potius, quam aiiam quam- 
irlsei(inniawris»oJlai babitU repfadii^iED, depreh^do, r^ hts «tl 



Digitized by Google 



DeSacuHatt Magimmdi. ' JW^ 

ottai tlmol a me ^milai dts*, «cl magiuiin: iater te hftbci^e fMli« ' 
tvdldein: iB'Uiirpf«a«Mnte tdea alicujM atjaati phantatSm rtpra- 
dueit idearn altema$ objeeU 99i Mn simul perctfti^ 9el eimiUsm 
Haecest lev IflMgiMtionis. 

QUAB GA^US BXCBPTUS — Q|TAB CSBBBBX HZSVOSITZO AB BA|ra U6BX 
BSQ0I8ITA — QUID ',TB8TZGZA CBABSHI? 

SchfA, I. Ita experientia teste reproclaeitiir in neldea pafefttis,e«fn 
liemlneni il H slaiileiB eonspiola , oeenrrente aniieo , quM» aKatf 
innlta trae|Bvi,-eoniin.oBitti«jp ideae animoredeunt. Venniiegeift 

hanc tuni solam obtinere, cum iclearum olim hahitarum roprodti- 
ctio fit; non item cum novi motus in sensorio communi cx inorcli- 

> nata,et inusiiata spirituum animalium motione oriuntur, perso 
patetisimiliter non inficior.^b eadem inordinata spiritutun coro- 
niotlone posse qaaiidoque pristinos in oommuni sensoritt inotea fe- 
novari, quo casu Idea oiim luibita redibit, quio adsit alia vel oen« 
joncta» velsiokilis. Lex igitur istaec ita iotelligenda est: Phanta- 
sin. semper r&currente idea guanddrn reproducit aliarn vel si- 
iniletn^ veL swiul olini perceptani (si n^odo cerebrum recte com- 
paratum sit ) i ordinarie non reproducit ullarn ideam , nisi 
recurrgnte alia 9ei simili, vel olim simul peroepta* Pro casibus 
eerte estraordiaariis generalis quaedam lex constitei neqait] quod 

. itemvaletfGom mensex arbitrio suo sibi qoidpiam imagioaiar, 
. dequo postea. Gaeternm haec iex, quam philosophi legem con- 
sociationis idearurn appelJant {Essai phil.concA*entend.hiim, 
l. 2. ch, n« ) > quamque paucis attigi (§. 231. sch. 1, n. 5. log.), Lo- 
ckius autem uberrime pertractat ; haec , inquam , lex adeo in vui- 
gus nota est; ut ne radissimum qaidem lateat ^ quaiAvis pauci ani- 
HHiffi advertant; inde enim estjf qaod slbi homines signa quaedaro, 
velut noduffl iin muccinio, constituant , ut eoram admNMiitu plianta- 
sia alterius rei, cujus recordari volunt, ideain refingat* 

Schoi. 2. Quemadmodum phantasia generatim a cerehro pendet (^, 
24. sch.), ita ejus quoque operatio ex praescripto dictae legisef- 

. tecta certaro io seosorio communi partium dispositionem requi« 

• rit ( Mckerm de ia 9ifr. Ur» a* p» 1« cik |» »• %, ). Hanc in rem do- v 
eet Malei^anchias vestigla a mQtienibns spiritaam rjBlicta qao- 
dam velot vinculam oQll^ari, quo liat» nt milltf tdeineeps motio 
' orlaturyquin simul eae, quae antea conjunctae erant, excitentur; 
tum vincula haec duplicis csse generis autumat ; alia naturalia et 
ad vitae conservationem necessaria , quae difficillime , et rarissi- 
me rumpantur j alia non naturalia, quae dissoivi possint, si roodo 
' non nimlo asu,et dioturoitate temporis firmatasint. Illoram exem- 
plum profert: ingentis altitudinisy guam quis infra se ridetfet 
e qua deiabi periclitatitr $ altt eeiti^ium ingentHtaiieujus md- 
lis in eurn imminentis natura conjungitur cum vestigiot qaod 
mortem ipsi repraes€ntat.^et ctimcogitatione^spirituum, quae 
ipsum. adju^am^ autjuga^ desiderium inciidtt Kincuium iUud^ 



Digitized by Google 



- nu wu fw mm int^rrupitur , ya ntmpe idem temper esse dehet % 
manHaitftMiHcerta JtirarumceriAridispotUiono* D« hitlteU- 

. ^olt») <«f4Kt «iiitiii pntigiorum Fineaft Miiff«a id€n$ita§ 
temporie^quo eerebro insculpta fuerunt ; sat enim est^ muUa 

eestigia simiilformata fmssey ut non nisi sfmul etiarn denuo 
excitentur cum enini tpiritus animales l iani i esttgiorum eo' 
dem tempore editoruni inveniant hiulcam^per eam pergunt^ 
^ quia nempefaeilior datnrtransitus^quam peralia cerebn loca» 
5\ qvitfiorrD qiiMrat, qnMnaiii 4ietoniai toitiglorlttt oatari, qato 
eonstifotio sit ? dlean viilori ottn io co eoosittoro« qiXKi spiritof 
fabtiliitifni veltementios exagttati«Ot oborgtftis tensoriis ad ee> 
rebrum appulsi ejusdem fibrillas vel certa ratione intetant, ac fin- 
gant, vel cariym poris majorem facilitatem inducant sese accom- 
modate ipsis aperiendi, si iterum simili ratione Impulsi fuerinti 
vel ipsas flexibiliores reddanti vel deniqUe quacuoiqUe ratiooe 
olot sibi aptent, per quat oodem loodo oooeitoti Itciiioi loovoto- 
tor.te ipsas qooquot fibrillti OdtiOiiloiD tgitttiOOeai btbUiorei 
officiant. £st haec P. Maignanni opinio oiagOa eerte Verl specito 
prtedita: spiritus animaleSy inquit ille, dum per cerehti pdroSf 
sinus^et alios meatus excurrunty atque ut iis exercent eos mo- 
tuSy qui "-^sunt similet motibus impressis ab ohjecto^ tunc^in* 
quam^ aperiunt eiii hoe ipso viam , aut eam faciunt amplio» 
. rom» auialitor aiieuatemu aptant sHiepattatin qiUhmenuh 
eeantur exaetitu adpristinos impreteionie et modot^ et nume* 
roSf ticut aqua per alveum labi tolita ipses aptat tibi, ac perfi; 
eit alvei sinus placidum ad lapsum ( PhiL nat* c« »4« »• S4* X 

qOat ncionrAfXoirta tsooLAS. 

XXVIir.Com obiectoM a percipio, phtttoatO fOpMdooit IdottH 
okjeed h olintiitiol pcreopti ( $• poooo. ) ; ti igHor etltm obfeefttm 
h tlias sinal<eOm obiecto c, hocque cum et sic porro a rae perce« . 

ptum sit; recurrente idea objecti a phantasia refinget ideas ohjecto- 
ram c, rfetc. id est, excitetur in me idea quaepiamy quae 
olim integre serieiidearuni simul habitnrum parsjuit gomnes 
reliquae totius seriei ideae animoredeunt, 
. XXI3C Prima ^tsjtsi iiaartan -refietnrum ioriei idea sen» 
sttatt»i'oem mAm filMnittsia reetfftiento idooqatdtm olloi dtm iimol 
porooptti rofiodocat ( $. pf tfe*) liden haee rocarreoB soam i psl o<l« 
stentiam nequaquam debet: necesse igitur est, ut est semu eflftciatur; 
atqui haec idea sensuaHs est ( 1 5 ) : ergo idea sensualis totiusse- 
riei idearum reproductarum, sive phantasmatum initium constituit. 
Coroi/« Iffiagiottioaes igitur Dosti*ae freqtteoter t seotiooilHis pen- 

'doot* ••**.«■•••■ 
Moi.Pk«poiitfo9r«efmtif tfcoortafttiioani propoMloM i4.oo« 
quae ( $. 17. sch. i . ) tdleti iOfft«tint«IUgoAdo oit« 
XXX. Imaginatianes non sunt semper innottra potestate; fma- 
fiMtioiieiiaopoo iwtioaiboi poadoiit ( $. prtfMOor.)» iedioooio- 



Digitized by Google 



iMs noQ mtit teAper.iiiiMftra potettftto ($.<t.): igiW4toB!^ laif 
ginatlonlboi tiiirttiaiidiiiB* 

3oi^i.Saepetamenetlaminfiostroarbitrioyertl^u^ huiui potlns, 
ipiam alterius rei ideam imaginando reftngamus» eum doctisstmo 
P. Makd omnino censeo ; nimis enim quam apertum cst hac de ro 
consciei^tiae AOstrae testimoAium, et actum agunti qui id inficiari 
volunt-. ' 
XXXt Quofreqitentius, ^ulfdtnHui^H WrMllll, tfu^ r§e m 9 iiu 
re* ^mtti percepimus^ eofaciliut^ et pott hngins tempu* redeun» 
t^unius idea phantnsia ideam atteriuiteprodueit^ Asserti ha|Ufl 
veritas, quam experientia lUculente cOnfirmat, inde quoque patet: 
cura reproductioi^is idearun) ratio in illa consociatione sita sit ( $• 
)> eo pius ratiodis poniturj quo firmior ea est consociatio ; atqui 
positissubcouditionibus hae6 consOciatio fiMlioretf cUtir : igituret 
plus Mlpois ponitnr i t0d quo plus ratifltnis ponitar, eo plos quoqos 
ratioAati l^dnendum est;iilttd'Aute« iafaeHiorlf doiltainlf reprodw- 
ctione eonsisterei^otest. 

Coroll. i.Interresdiversas,qua$olimcumhac,cuiusidea nunc men- 
ti praesensest,simulpercepi,eamnmicfaeUiu&mihiimaginojqiiod 
jam saepius imaginatus sum. 

CorolL 2. Cum pluriu m rerum ideae tnimo obwitntnr , aeo tiiMii 
OBMrittm aeqnallter mihi cotiteios tum, reprodoeit plitiitatift idbat * 
atntitt rerum, qott tom et siinol peroeptts tttnt,- coint otafiHilU 
magis conscius sum* 

Coroll. ^Quo saepius,diutius,attentius,recentiusaliqaidtt]lsapoib 
cepi, eo facilius phantasia ejus ideam refingit. 

SchoL Ita quoque saepius gustato quodaro cibo stomachus fastidiom 
concepit,eo facilius eo vel conspeetd illlai idetrtdibit} qoo tt^ 
tetciai» et ttearatias imaginemi tut homhiir ftoie» aonieflipttti 
tomut, eofinSilittsiUios idet neprodueitttr} qood multos tblikM 
. annos, quod semel tantom, aut etiam aliquotres, sed obiter, tc ve« 
lol aliud agendo vidimus, diflficillime, aut prorsus non imaginatio- 
ne refingere valemus. Quo nimirum saepius eaedera in sensorio 
communi motiones efficiuntur,eomajor facilitaseas iterum instao* 
randi comparatur \ est enim oniverse et corporis nostri constHtt* 
tto, ttt et repetltis aiotionibos facilittsetsitertndi entteatar.Cttm 
igitur qoivis sensioni, et imtginttionicertt in sensorio comnaBi * 
motio seu idea materialisrespoodeat, quo saepius alrquid sentimos» 
vel iraaginamur ; eo saepius eaedem motiones iterantur. Idem fit, 
quando perceptiones nostrae cum affectione quaciam vehementio- 
re coojunguntur: tum enim motus sunt multo concitatiores, qui al- 
tiorteorebro vestigia imprimunt, proptereaqoe ftoiKns iterari 
possont* Atqoe es his patet faollitatem reprodncendi ideutb im* 
mtttioaeqtttdtnicerebrt,seo^ipsls ioeo vestigiis solletlt |ioa» - 
^ere ^ usu qulppe, et ezercitatione ea faciiitas obtinetQr,m tso* 
rebro per se, et natura sua inest. Neque tamen inde putandum,ce« 
rebruffl essc ytlut quoddam idearum-mttorialiom.pcnoariom^ 



Digitized by Google 



4(9 Psychologult P* L Sui» U SS$mb¥» L Cap. //. 

primls enioi iuec vestigiacum ideisiliftterialibosconrondiiiiintma 

debent ( §» 27. sch. 2, ); deinde ideae naateriales cum in itiotioni- 
bos actualihiis consisfent ( r3.sch.),non secus, aralii mol-:'; rli- 
. roinuta celeritatu sensi m elangufsciint , ac landcm prorsu<; extin- 
^uuntur: qui l qMod onmino repugnare videtur ; ut tot, tamque di« 
• vcrtaf iDotionts renuD prope inlinitamai eodem temi^ore in par« 
vacerebri parte non perturbentur, seque rauttto elidant* Sentien« 
' dwiiitiurtsteamsaniore philosophorum parte, ideas materia- 
. lee» quae praeteritis vel sensioni hus, vel imaginalioni bus rcspon- 
; dent, non remanere actu in cerebro, sed solum potestate in reli- 
; ctis nimirum vestigiis, quae non quidem characttTcs sint, a"t ima- 
gines objectoruro,sed tamenadfaciliorem idearum instaurationem 
plurimom oonferaot ( Buffier trait* des promi* ves. p. ch. 7. n« 
4«tf* Medit* phiU^metU de lacrym* etfiet, $. 56. ). At qoi tan- 
tus vestigiorumnomerus cerebro continebitor, quoerat fbrtasse 
unus aliquis ? scrijpulum Fridffricus Schreiberus eximnt contesta- 
tus, se in (|uadrato cerehri poliice 49 billlQnes vasculorum depre* 
heodisse. 

QVAS mffTASVATIIIK eSAaiTA0? ^ 

XXXII. Phantasmata ideis sensualihus ordinarie ohscuriora ^ 
ot dehiUora sunt» Idearum cUritas a vehcmcntiore,etvelocloremo* 

tu pendet ( §. 19. sch.): est autcri irn!io obj-^ctis prflcscntibus , 
et actu organa puhanti bus ertecta ortlinarie vehementior et veiocior, 
quam mo.tio ab interno spirituum concursu concitata: cum igitur il- 
lud in sensionibus ( i5.),hocin imaginationibus obtineat ($.23.) 
palam est phantasmala ideis sensualibus ordinarie obscurriora, ao 
debilioraesse. 

Coroll. I. Quemadmodttm igitur sehsioncs fortiorcs hcbolant debi- 

liores ab eodem organo pendentcs {§.zo.); ita phantasmata a 

sensionibus ordinarie hebetantur. IncJe vigilantes saepe imagina- 

tionum nostrarum vix nobis conscii sumus. 
CorolL 2. Ita pariter phantasmata coniiccscentibus sensionibut ap- . 

pavent clariora ; sicut sensio debilior , et minus ciara ablata for- 
. tiore» et ciariore clarior evadit ( $. 10. corotl. 2. ). Inde cum in- 
•j terditt phaatasmatibos attendere volumus, solitudinem, tenebras- • 

que qu aeri mus, ac soliicite omoia removefflUS> quae organa senso* 

ria afficere possent. 
CorolL 3. Habemus igitur criterium in diverso claritatis gradu $!• 

tum, quo vigilantes, et mente sani phantasmata t sensionibtts, rei* 
, que abseotes a priesentibus discernaroos.^ 

4i(ioA'S*Ven}moriterlnm istud illis usui esse nequit,quil»us quade- 
mttm .oagiqtie de .caussa spiritus animales, ipsaque subtilissima 
* -aeasoriis communis substantia tanta vehementia commoventur, 

. quanta in sensionibus alia agitari solcnt; co enim in casu neces-. 
se est, ut illis objectum, quod reapse absens est, praesens esse vl- 
de,atur> ipsique, cum iroaginationes a sensiionibQS non diseenmii^ * 



Dlgltized by Google 



De FaeMate JmaginanM^ 

vevofA deUrent ( /{dc&, de la verite U i« p« cA» t« )w V)d»il)ileo 

. branohiut. Quod sl deidde horom phaiitasfliatiMB eUriti» ftnvplliw 
«dhuc crescat, fierl- poterit, ut fortiores etiain seasloaes retun- 
daatur^ inde vidlmus nonnumquam homines in;aginationiifai«b* 
reptos etiam vulnus corpori inflictum non persentiscere. 

Schol. z.Occasio hic se offerret enumerandi stupendos prorsus etfe- 
ctus, quos phantasia tum in animo, tum in corpore , atque non so» ' 
him in propr io, verum etiam-in alieno producere potestj inde enim 
errores innameri» praejudicia, enthasiasmi, morbi) maternae in 
prolibus maettli9»«liaque simili ortum ducant,qQ9nadnRKlttin 
haec uberrimo persequitur Malebranchius in operae jam saepe 

■ laudatae toto libro secundo. Me praestituta operi brevitas a fu- 
siori oratione abstinet i unum t^ntum illustrandae rei gratia ex 
laudato auctore adfer&m c* ch, »• 2.). Sane: giiodami scri" 
hit illaey aegrotante faGtum est^ut ancilla candelam admwem 
retf dum ipsi aegro venae pedis inciderentur\$imui aciUA 
ecaipellum videt infixum^ tantus pavor ipsius inposit artus^ut 
per tridttumy aut guatriduiim in eodem pedis loco, guem vide^ 
rat incidi^ senserit dolorem adeo acerhum^utper tllud tempus 
in lecto decumbere coactajuerit, At vero, quae fortissimis itl 
genus imaginationibiis medicina adhibenda ( I\ 4. prael, ac in 
Muas mss. med. n, 568. ) ? Quaestionem splvit Boerha vius : ut^ senm 
sui externo eredo^ita intemo cogor credere, Si a eaussa in* 
terna eadem^ et aeque vivida impressio in sensorium commu" 
nefacta fuerity quae quidem nb externo objecto solehatfieri ^ 
cogetur utique mens aeque credere imaginaiioniy ac sensibus 
solet credere, Si sensorium meum ita dispositum fuerit^ uti 
dispositum est ^ quando circulum rubrum ante oindos pideo^ 
credam utique videre me circutum rubrumy lieet dueenti ho^ 
mines me circumstarent^guicommuni consensu negarent ad- 
>€sse circulum rubrum, Homo mehinchoUcus profundo ratioci^ 
nio , et verissimo judicio praeditus in omni rerum genere ma- 
nebit in opinioneyquam cpnceperit animo^donec violenter ali- 
ifuis in corpore motus fiaty cujus impressio in sensorium com^ 
mune fortior sit^ guam caussa interna ideaetpraeeoneeptae, 
et tttne quidem Uberahitur, '^ Ne errori opponas frustra ra^ 
tiodniai tanta enim pro errore suo soUertia ipsis esty ut num^ . 
guam eos cOnfutes, Aliter aggrediendi sunty assentiendum est 
ipsis^ et invenienda est physica aliqna antilhesis delirio oppo* 
sitaiita continuo restitues nonaiiter sanabiles. Quatnprimurrs 
enimpotes in sensorio communi validiorem excitare ideam^ 
quam ridicula tUa fit^ statim restitutaestaegualibis idearwm 

J iistributio^ et eum eamentis yerum fudieium, Memombilem 
eiusmodi curationis esemplom idem vir experientissimus profert 
(Prael.de niorh. nervit, j.p. 341.) : Puelladeglutiens offampu- 
tat se deglutisse acum: manet ipsi haec idea, et no/i vult ede- 

^ re, vel bibere i nulla injlammatio apparet , nam acumnon de* 
Stoi^ehenauMetaph,Lib,IlJ, . 30 



Digitized by Google 



4So Psychologiae P, L Sect* l. JkUmbu L Cap. IL 
glutiVtBrat^ Hine medicus suhornat chirnr^nm^^ gui (n volsella 
cava acum rubescentem ahscondit ; deprnn.t Itnfiuaui , et post 
magna molimina exclamat^eugtl inventa est acusien ibi ettl 
nas €Frafiioku\: aegra recte dixit ^ et ilUco tanata estm 

C A P 0 T UI» 
Z># SamnUs^ 

^vin •pKin^» taovuvovs st aoxKriuai - quio «omjvicm «cmsctx?s 

IT fMICTIfB •VlfTlflf? 

XXXIU. Somnum illum esse mentis statum, in quo ipsa sibi nul* 
Hm MiittoelB elara conscia eit, dixi ($• sz. ) i jam porro foittiiai vel 
•tt prcfundus ; eon eiiiine nec alteriofl ctijusptiin Ideao comcien- 
tiilm htl>et; vel somnium^ com ea res absentes sibi dare reprae* 

«eiltat. Somnium igitur est status medias inter vigiUm, et somnum 
profunclum, in quo aoima sensionibus destUuta res taroen absentei - 

clare percipjt. 

Coroll, Bes absentes imaginnndo percipimus ( $. 13. ) : igiturnobis 
soeBiilantibufl faeultas imaginamli operatur, ideaeque, quas tooi 
aoiino infbrmatos, ad pliantasmata ( $• «4. ) referendae sont. 

Schol. PerineoBStantiam loqoendi saepe eventt, vocabulum omniupfu 
ad ipsam rcrum, quarum tum ideae habentur, seriem significan- 
dam adhibeatur : quare ut aequivoratio in philosophia semper pe- 
riculosa evitetup, somnium in suhjective^ ei ohjective., spectatuin 
cum 'Wolfio tribui potest : iltud ipsuro animi per phantasiaro opo* 

' Tttttlt statnffl ; hoo res, quae in eo ttato pereiplontur., denotat* 

tmvrtm mmmi sstssxsxo. 

XXXIV. Somnium initium capit a sensione quapiam^ et per 
phantasmatum successionem contimtatur, Soroniantesenim ima- 
gloamor ( §. praee. eOr.K ae proinde inctaurimot Ideat ollm habl- 
tati-eed haec instanratio pendet ab Ide* ientoaU, qoao initiom est 
•totloe seriei Idearoro refictarum ( $; 19« ): igitor et somnium ini t Vum 
eapit a sensione quapiaro. Cum porrophantasia continuat efBcera 
phantasmata rerum simul perceptarum, vel similium, quo casu phan- 
tasmata sibi continenter succedunt , -somnium quoque continuatur; 
«trgosomnium per successionem phantasmatum contlnuatur. 
jQqrolL Dlvertl iiominet diyersat olim ret sioiul perceperont $ fieri 
. > Igitur potest, HtoceasloQO-ejutdem tentioois.diversa in diversiy 
. .Iiominibussomnia oriantur» 

Schol, I. Serroo mihi est de iis somniis, in quibus phantasia ideas 
olim habitas reproducit; si enim extraordinario spiritnum anima- 
liuro motu a caussa inlerna eftecto novae motiones, vel etiam ve- 

• teres in sensorio comrouni exoitentur ( 5$, 15. 17. scb. i.)> soHn- 

• ^ alMttoriri potest, qoifi fleetio quaepiam praecedat ; veran>*ld m- 

rlne aoeidit ( D9 di>. L «• )• Atqoe hiiie iQteUi8itur,<qoofflodo 



..cu jjy Google 



• lBiiU«Haiii ditinitnsimmitti j^bssint» eaiai raf |»kfitatfMrlttt«- 

• tis exempla prostant. O^Hfd/JetrftMiif varo «inain esse doeebit Ckvra 

contra Sfoicos acrlter <lispatans, cjut somniopum rationem ex di- 
vini tate meiltishuaBanae,ejus(|tt6 cuffl alits animis eonjuncticme de« 
ciuxerunt, 

SchoL 1. SenSionis iliiusj quae somnio initium dedit, perraro nobia 
cdnscil sumtts $ neque mirlifiii est enlm ea admodum debilis, nee 
facilea plianfasmatibusinterHOSel-pofeest. Actlo videlleetobyeeto- 
rumekternorum in nervos languldos> et remissos minus est eflScaXt 

tninu5f|ue apta ad niotum satis velocem concitandurp, qui 5i vehe- 
mentior foret, non somnii, sed vigiliae, initium faceret. Fit tamen 
npnnumquam, ut expergefacti illius recordemur, quo casu si som. 
. ttii analysis instituatur, veritatein praesentis theorematis ipsaex- 
perientia egregie conlirmabit* . , . 

qptn BOMKtOa siKv&sa^, coiitfositins^ tLAnttai; vf cnrtctmoif ? 

^XlCV. Quodsi successio pliantasmatUffl, per quam somnium con* 
tlnUatur ( §. praec. ), ineadem continenterserie prdcedat , prout ni« 
itaimm' res per illa repraesentatae vel ratione simultaneae pefce* 
ptionis,Vel ratione slmilituclinis conjunctae sunttsomniumdicitur jf>»i* 

ptfjC ; Corftpositnm verOj si series inter*rumpntup , et nova , acceden' 
te nova sensione, inchoetur. Utrumqiie clarwn estjcum ita somnian- 
tes phantasmatum nobis conscii sumus , ut etiam somno explicati ea* 
dem allis recensere valeamus ; in casu opposito ohscurum, 

' PtlANTASUATA CLAlUOnA StJXt IV SO^iVlO QUAM liV VltilLIA. 

)t}pCVI. /n Momnio phantasmata muUo nlariora supt^quam 
fri ff^i/iiS.Etenlm pbantasmata toniversim multd clariora sunr ab* 

S^ntibus, quam praesentihus sensionibus ( $. }i. cor. i, ) ; atqui in 
Somnio absunt sensiones {§. 33.), vel quae adsunt, sunt admodum de- 
biles {§. 54.schoI. 2.) in vigilia contra et plurimae,et fortissimae ad- 
sunt {§. 11,) ; igitur in somnio i^hantasmata multo clariora sunt) at- 
due in vigilia. • # . 

Corolti In somniolgitttr deest illnd cUrltiidlnls crtteHum 31. cor* 
), ca)us ope immaginatlones a sensloni bus discernimos, inde fit» 

iit phantasmata cu» ideissensualibuseonfondentes re»reootissi« 

fnas nobis praes^ntes esse putemos. 

SOMlVIjUllS SUBJECT. dABBT^ OBtSCT. TfOJt UABBT RAT. 8UFV. 

XXXV 11. Sornnium suhjective spectatiim hahet , ohjective spe- 
ctatum non habft rationem sujjicientem, Somnium subjective spe- 
ctatum est status animae per phantasiam operantis ( §. 33. schol.);< 
eam igiiur phantasla legem generatein in operando s^quatur ($.17-^1 
ttim inltily cum eontinuationlssomnil ratio reddl potest, clareque ia« 
telligilnr, quid-efficiat ,utsonmiom slc speetatuiA et inclHiet, etita 
continuerjsive, utsit potlus, quam non,hocqiie potiUSjquam afiomo- 
do ; Sed id, quod efficit, ur aliquid sit ita, et non aliter, est ejus ratio 
suflficiens (ont. $. 1 S.) ergo sofflnium subjective spectatum habet ra* 
tipnem sufficientem» * . • ^ , • . 



^ 5 ^ Piychologiae P. i. Scct* i, Siiimb. L Ca^, IIL 

At verosomnlum objective spectatum sant ipsae res phantaifflft* 
tibus repraesentalite §. 33.^0^.), quac vcl simul adsunt, vel sihi suc- 
cedunt y quia vel aitquando simul perceptae sunt , vel aliquam inter 
se similitudinena babent i sed simultane^i perceptto, aut similitudu 
Decjuaquaai efficit, ut res aut slinul existant, aut te invieem eoDsequao- 
tur i igitor somnium objective spectatam ritiono suffieieote desti* 
tuitur. 

Coroll, i, Quidquid in somnio rrale est, id se tenet ex parte somnil 
subjecti ve spectati ; somniuiii cnim ohjecti ve speciaium , cum res 
ipsae appareant solum, non exist.int, nihil realitatis habet , igitur 
quidquid in somnio reale cst,aciiooes nimirum animae imaginan- 
tis> taabet aotiooem kuflicientem ; et quodan somnio mtionem 8ii& 
tieientem noo habet , reale non est i res nimiram^ qoae apparent» 
si existerent, sine ratione sufficiente existerent»ac vel ideo esiste- 
re non possunt. 

Coroll, 2. ^ihil proinde admitlitur,quod cum principio rationis sut- 
ficientis alias stabilito (ont* zi.) pugnet j cxistentia enim solum 
rationem sufficientem postulantsDon item ea, quae con exisiunt 
(conf.'ottt. $. 15. sch. n, t.). 

Quoo caRsaiint isrrBa fommiiff, ar tigiuam? 

' SehoL Hn oriterium, quosonaniuni a vigiiia discernatur: profectoex 
eo, quod res in somnio perceptae nec secum , neo cum fensionibua 
not anteeedentibus,aut consequentilNia cohaereant,non vigilaotes 

jnodo,scdetsomniantes interdum somnlum dignosclmus; vid.^^S^ol- 
fius {Ont. §. 493. )i item Bulfingeriis {Dilucid. §.254.). Neque dis- 
sentit Cartesius {Med, de pru/i. phil. 7. vied. siih.Jin, ) ita secum 
ratiocinans: permagnurn iiiter ulriuiKjuti^i^igiUanitetsotnniurfty 
t^tefto (Uscritnen in eo^quod nunquam insomniacum reliqtii» 
omnihus actioni^ut vitao a memoria conjunguntury ut ea,guae 
pigilanti oecurrunt ; nam sane siquis, dum vigilo , mihi dere^ 
' -pente appareretyStatimgueposteadisparerftjUt Jit insomniiSy 
ita scilicetyut nec unde venisset^nec quo abirtt^ viderein^ non 
inimerito spactrum potius y aut phantasma in cerebro meo ej^ 
.fictumyquatn verum hominem esse iudicarem: cum vero eaet 
res oCcurrunt quas distincte , undefubi et quando mihi adve- 
niantyOdverto earumque perceptionem ahsque uUa tnierru^ 
ptiane cum tota reliqua vita connecto^ platie cettus sum , non 
in somniiSj sed vigilanti occurrere, nec de illiirnrn veritate de- 
heo dubitare y si post(/u.ir/i oi/mcs sensuSy menioriarji , et intel-^ 
lectum ad illas examinatulas convocwi^ nihil mihi^ ^uodt cunh 
ceteris pugnety ab utlo ex his nuncietttr. *" 

QUI8 aoMnfu yi.Ms -- quid soanrAVBULi? 

XXXVIII. Somnium desinet vel in soinnutn projuiulum , vel in 
pigiliam. Imprimis enim In somno profundo omnis etiam phapta* 
smatOffl conscientia evaoescit (StisO • ^i igitur phantasmata duraatd 
JOfflniofeos.iro magis, ae magis debilitentur» vel non adsint amflius 



De Somniis, ' '455 

IJeac consociatae, quae reproducuntup,necesse erit,ut illud expiret, 
somnusque profundussuccedat. Dcincle cum sensiones successive ina« 
iorem clarltatom adipisctintur,earuin quoque conioientia nenti re* 
dit:hajus veroope phiintasitoata hebetantur» faolUimeqoe a sension!-* 
btts diseemontur ( §* cor. |. ): unde fit, ut sensionum nostraFom 
clare consoii res abseAteS a praesentibus diseriminemust ae vera vi* 
gilemus ($. 2 1.). 

SchoL I. Genuinam^ ait Boehmius {Psyc. emp, s, i. c. 3. $. 378.), 
^'c allegari rationem ex eo patet^ quod evigilantes res quidem^ 

, sed aliguandiuin aliquo stupiditatis statu persistentes^ adeo^ 
gue nfic sensationibus satisfortior nps afficientihus y et phan* 
tasmata debiUtantibus nec attentionem ab iis ahstrahentibus^ 
somnium tantisper contiTiuemus^et nonsolum ex p.irtevigi" 
lantes interim sciamus nos somniare i sed subinde etiam so* 
mnio denuo immersi pergamitSy donec tandem velsomnuspro* , 
fuhdior ^velvigiliacoronidemimponat* 

SchoL 2. Ad extr^mum quaeret fdrtasso ebriosior quidam , qui fiat t 
at homines dormientes, sive somniantes « quos somnamhulos vo« 
camus, nonnumquam varias actiones obeant ; e lecto surgant; ve« 
stibus se intluant; portas aperiantjscala conscendant; qualia Gas- 
sendus refert, et Martialis Regellinus singulari dissertatione dn 
quoildam noctambulo Vincentiaecoroplexusest(^'.«j'o/i. s.r/iem, 
poH» L 8. c. 6. )• Roie el»rissiml Villisii «erbit respondeo ; dum ^ 
spiritus animales eo ritu iniracerehrum agitati somniajSeu • 
eogitationum simulacra producunty non raro in genus nervo^ 
sum rffsiliunty ibidemqite spiritus alios cientes motus loeales 
diversimodos prodiiciint ; qiiaprnpter homines nonnulli etiarn^- 
quando alte dorminnt^e lecto surgere^ huc. illuc ambulare^su- 
peUectilem juxta positam e loco in locum^movere , saepe vesti*^ 
menta imluereyfores aperire , sealas ascendere y loea anfra*-' 
etuosatet »ig itantihus vix adeunda pertransire solent^-^aus;- 
MASomnambulationis in eo consistere 'videtur^fUffd spiritui 
ammatf v sint ffferi nimis^ et irreqnieti^ut unaomnes minima 
succum!):ini ^ verum alicui ceteris feriantibus sponte exsiliant^ 
ac rnotum ineantinon secus^ ac. canesforsan unriSyet alte.r si- 
ne guovis imperioytt reliquoritm consortio venatui accingun- 
tur ipropteneaitem^quodspiritus ita ad ecepatiandum apti 
pro esscursu stso in meduHa ohlongata juxta origintm nerwo» 
sam potius , quam in cerebroy aut medituUio wjus spatio iihe*^ 
riora obtmenr, Videtur enim quoddurante somnopori^et mea^ 
tus in cerebri glob'^sa compage inferciantur y adeo ut spiritut 
illiCf non secus ac lympka gtlti constricta^una omnes arcte 

compinganturiintra meduUares cerehri^ et meduUae, oblon* 
gatae processus^ gui versus o ri^ines nervosas ducunty suhstan* 
tia laxior yet humoreadventitiominu^ oncupata eTeiitat^ lif 

ibidem spiritus in motum prompti sefacile exserant^et nerpo- 

rum capitella subeuntesmotus locales^gttorumsensuseommu'' 



Digitized by Google 



4 54 Piycholcgiae P» f tfed. f. ilfemir. I. Cri/; . 7F. 

nii,ef suptriores animae facultates prorsus tgnarae suntfpro* 

C A P 0 T IV. 

De Jliemoria^ObUvione^ac Reminisceniia» 

XXXIX. Curo nobis conscii sumus , nos ideam, quae nunc animo 
prtefeiis est, jtm tUat htbulise,eaindcni recognoscere dicimur. Ka- 
vnlttt recognoseendl idett reprodoetts, qotm nobislnetse seosu hi- 
tlnio novimt]s , OSltttO voetbolo memoria compellatur ; cum ipsam 
Btttem ideae instauratae recognitionem , id est, ipsum hu)us facaltt- 
lis actum significamus , aimus : nos mfmmijitf j qiiematlmodum ab 
opposito , cum ideam instauratam non recognosccntes nos eamdem 
numquam habuisseputamus,memoriaeimbeciiIitatem incusamus,d|- 
ci mu s que nos res non memin tssel 

CorolL I. Quae retj^se k te teptrtri poisont, retliter dittinett tont 
(ont. $. 65 y, com Igitor experientia testc non sempcr idetm re« 

productam recognoscamus, hae duae facultates In se divcrsae sunt 
cavendum proiodti ne facultatem iUets iostaurandi cum memoria 

confundamus. 

Coroll, 2. Ad recognitionem ideae nihil refert,sive idea per phanta- 

• iiam , sive per tenium reproducant:* td memorittn igitur toIuRi 
pertinet reeagnoseef^ idetiO ttve per phtotttitmi sive per tensoiii 

^ reproducftm. 

Coroll. 3. Quia tamen haec idearum reproductio necessano praere-" 

quiritur, generatim memoria et a phanlasia et a sensu pendet. 
Coroll, 4. Cum memorlam ut idearum receptaculum concipimus 

* ideam non modo ^maginariam ($.151. sch. log. ), verum etiam pa- 

* rom teeortttm conformkmoti etenim mtgis ftcoltttl Idetsre- 
.' prodoeendi^ qotm memorite toeomodtti potest. 

QUAB MBMOBXAB XXX— AO BBOULAB 
*^pn» mKOaU MTOtAUVy BT ACQUXSITA - Q!OXD MBMOIUB VAimiABBj BA 

. «BTUfBaB, BT XILA BXCIBSBB? 

• XUm Cwn m&ltemseiuisum occasiene ideae nune menti meae 
praoeentis instmirari in me ideas eerieieujasdam rerum ahsen^ 

tidm, in quihus res quoqiie nunc pcrcepta continetury certus f-ffi^ 
cioKy me olim hanc ideatn, et qiiidem ea in serie hahaisse, atque 
adeo et ideam hanc^et omnes series illius recognosco. Etenim cum 
navaest idea, quae nunc in mente meaexcitatur, non excitantur si- 
OHi! tllte rerom tbsentVon Idete ; com vtro idet qote nooe in men- 
1« melirexoitttoi^ novn voii est, eontiino idete tlitram rerum tbsen- 
tlom volrttlmw ilnmlttnete perceptionis , vel ratiooe similitudinit ■ 
ctrm re nunc percepta conjunctarum simul exoriuntur ($. 27.): st-igi- 
tnr eoBScius tim» occasiono ideae praesentlt retutcitari in me ideas 
/ 

i 



' Digitized by Google 



feriel rerum absentium, in quibQSCts imncpercepta caatitietur,cer- 
m efficior> me hano ideam olin» et in bae quldem leHe habnisse* 
CqtoU* u £st igitnr haec nemoriaeiex i oum ideam olim hahitam 
reproducoy et mihi conscius sumf ideam hanc in dupUci perce*' ' 
ptionum serie^ iina nimirum praesente, altera praeterita con* i 
tineriy ideam reprodiictnni recognosco, i ^ 

CorolU 1. 5i i^hantasia occasione ideae nunc recurrentis ideas^onso* 
ciatas rerum absentiupa obscuriores refingat, fieri potest,ut soia* 
mQS quidem oos ideam haoo jam aliquaiido balMiisse; ignoremus 
tamen, quando, ubi, qoibuseum aliis eamdem habuerimus. 
' CoroiU 3« Quodsi quacumque de causa occasiohepraesentis ideae nuN 
la consociata instauretur, eamdem recognoscere nequimus ; et vi- 
cissim, si ideam instauratam non recognoscamus, id inde fit, quod 
phantasia ideas consociatas non reproduciti igitur memoria spe- 
. ciatim ab phantasia pendet, et quidquidhsnc in saisfunotionibiis 

vei adiu vat, vel impedit, id iUi quoque ve\ prodest, vet obest. 
'CorolL 4. Hinc denique etiam patefit magnam esse' memoriae cuin 
. phantasia affinitatem s iit enim haec recurrente idea c reHngit se* 

riero idearum a, 5, c, f?, propterea quod olim haec idea c cum re- ♦ 
liquisillius seriei ideissimul percepta fuit {§. 27.): ita illa recur- 
rentem nunc ideam c recognoscit, propterea quod occasione hu- 
jus ideae o redeat series idearum a, c^d» 
XLI. Quo freguentiuSi attentius^ pividius^ ae recentiut rem Uk 
ei^dem serie idearum percipimusy e'o fadiiftStClariuSi a c post /on- 
gtiis tempus ideam rursiis redeuntem recognoscimus.Ex eo enim 
recognoscitur idea, quod ejusoccasione phantasia ideas serieirerura 
absentium reproducat ($. praec.) : ergo etiam eo facilius, clarius, et 
post longius tempus idea recognoscUur) quo facilius, clarius,ac post 
longius tempus phantasia ideas seriei i^ruffl absentimnreprodnclts 
atque Id fit positis sub cooditionibas (§, 31.): igitar et tub his oon- 
di lioni bos facilius, olarios, no post loBgiQs teinpQS Idea redlens reco» 
gnoscitur. 

CoroU. I. Igituf memoriae anatura nobis inditae facilltas quaepiam 
accedere potest, inde non sine ratione etiaminnaturAi<;m,etac« 
guisiti^m vulgo dispertiunt. n 
CoroU» a« Faeilitas memoriae a faeiJltale reprodaoeBdi ideas pen. 
. ..det i sioQt Igitar diversa est in di versis hominibii^ liiaiagkiiindi C|- 
. cultas ita quoque memoria diversa sit, necesseest* 
, jSchoL Qui facilitatem ideae cujuspiam instaurandae,et recognosoen- 
dae sibi comparat,is rem memoriae mandare ; qui e.im facilita» 
tem jara acquisitam conservat, rem mernoria r*ra«(^re dicitur: 
Utrumque vero frequentiore , et valde rcpetlta antea idearum re« 
, prodootione obtinere per se manifestaia est. £1 denique aliquid 
' m«mon'a tfxcidic^qni iUius reproduoeadae iMilitatemi^niait* 
QUAB aiBMORiAB civsasms - Ac jp]UB9TA|irTu ~ BT uwaa? 
XLII. Memoria utrague diversosgradus admittit.LxperienWa ' . 

enim ootissimumest^d^vfri^m es»^io^4divmis homi]uhus.Aftmo«iami 



Digitized by Google 



alU m vht parc«ptu etqmnip]iiriaiat,etl«igtitiin<ytempore: alii 
solun aliqaas, brevi tempere, et eas duDtaiat, quas aio, lAttltttiiuiue 
contetrplati suat, meiiieriacom^Iectunfar. 

^choL 1. Veteres memoriae ppaestantiam in Themistocle praeci- 
piie, et Lucullo dilaudaruntirecentius exempUim snpp(»clitavit no- 
bis VUllesius celebris mattiematicus,qui referente ^ink\ero(h*sy-' 
ck,e, 3. $.64«* ), in tenebris sola fretus memoria ex numerotrium, 
et quadragliita notarom radieem quadratam quinque, et vigintl 
pari buf eonsta«tem extraaiste fertor. Porro memoriae praestan- < 
tia diversa rursus ratione speetatttr: meoMria enim dicitor 5ona, 
cum rcs cito, et faci le ; magnay cum res multae longaeque rerum 
series ipsi mandantur i jc , cum longissimo tempore retinen- 
tupi vegeta,ciim ideae, earumque recognitiones admoduraclarae 
sonti/W^jrdenique, com omnibus tiisce dotibus pollet. 
Sohol* «• Memoriae naturalis praestantiam a recta partiom sobtllis* 
simarum in seDSoripeommonidispositionependereinconrefsoest» 
I cum illa aliud non requirat, quam ut phantasia occasione ideae 
. praesentis alias simul olim habitas reproducat, ad quod recta ce- 
. rebri comparatio plurimum confert (§. 24. sch. 27. sch. i.), Inde 
. destructo per morbum cerebro menioria delibitatur, aut etiam 
' jUDitHtoriipeveronedioamentorum iterom recuperatur. Ita ju- 
venls novem anoorum iogenti capltis doloreeorreptus paullo post 
omniomrerommemoriaexpoliatns est, nec Ioci,nec amicorum, nee 
vernaculae amplius linguae mempr{Mem,deVaccad,ro^,d€9 
sciens. deVann, 1711.). Varia item est prodiversa aetate in eo- 
dem homine memoria: in infantia cerebri fihr.ie nimis molles, fle- 
xiles,etdelicataesunti inde infantes cito quidem addiscunt, sed 
pamm retioeiit ; virl fibras habeot sieeiores , duriores , ac ^rmlo* 
res, unde, qoo difliclliosqttidem memoriae imprimttnt, ditttias re* 
. tinent; senes saepe Infantibus qnoad memori ae in firmitatem aeqol* 
. paranttir, nam fibrae ipsorum suntnimis infiexiles, crassae,et su- 
perfluis humoribus intermixtae, quos debilis senectntis calor dis- 
. sipare nequit. Similis , eaque magna in mulicrum , ac virorumce- 
. rebris diversitas deprehenditur j de hoo discrimine pluribus agit 

Malebranchins ( Rech* de la ver» I. a. p. 5 . ch, 6« et p. 1 • ch, 1 .)• 
llemerla vero acqols^a multooso, et exeroitatione nitltor, siqoe 
. slogttlaribus adjumentis, quaeartemmnemonicam c<yistitoont, ota- 
tur, artijiciosa audit. Est porto ars mnemonica magno a vete- 
• ribus studio exculta,ut refert auctor ad Herennium multa de ea- 
dem praecipiens ( L, 3. c. 26. seqq. )quae rationes varias, viasque 
suppeditat, quibus memoria )uvetur, feliciorque rcddatur, quo ea 
quoque pertinent, quae jam in vulgtts nota sont, ot com modom in 
veatibtts adhibemot, rem quampiam 1n cttbili, measa, ant pttlpito. 
ea qua alia minime tolebamos ratloae locamus, vel nosmetipsos 
ettm in locum, et situm componimus, in quo ante eamdem, cu jas 
nunc recorclari volumus, cogitanles constituebamur. Sed omnium 

horum subsidiorum facilc princeps estcoDUnuaexercitatio;haeo 



Digitized by Google 



€iiim,ut iii aliit quoqae reba^ usavenit, m^noffiM effioaeltMcip 
fniruin qnsiitttiii atlauget. Neque deest ratio ( £oc. cit, /. t»p, j. 
ch. 6.);nain guemadtnodum rami arhoris ciijuslihet^ verbasunt 

Malebranchii^ si certo quoclam tnodo complicari aliquandiu . 
remanserintyeodern modofacilepossunt postrnodum complica- 
ri y sicjibrae cerebri, ubi sernel guasdam impressiones , spiri" 
tuum animalium cgncursuy et objectorum actione acceperunt 
• ' ad fsatdem diepositiones reeipiendas aptitudinemjatis diu con- • 
" «eri^ant. Jantauiemmemoria inhac sola Jacilitate consistit . 
{prout nempe est in cerebro), quando quidem de rebus iisdem 
cogitamus yCum easdem impressiones recipit cerebrum, Con- 
• sulantur Cartesius ( Epist, t, z. ep, 3.4. $,6») et Lockius ( Essai 
conc, l*ent, humain, l. z. ch, 10.). 

QUID i.apst:s MEMOnrAB? 

XLIII. Accidlt interdum, ut occasione ideae praesenlis phantasia 
Sreprodueat seriem ideanim» in qua pars solutn aliqua ideae prae- 
sentis, vetalia ei qaoddam modos simMis eontihetur.- S\ jam posito 
in casu tianc ipsamideam praesentem, vel hano integram ideam in 

illri rfjficfnram idearum serie contineri putemns, consequens erit, ut 
nos hanc ideam et olim, et cum his instauratis simul habuisse opine- 
mur. Istud cum fit, memoria labi nosquefallere dicitur j cum in can- 
sasity Utideam multum immutatam pro ea, quam alias percepimus, « 
habeamns* 

Coroll, Memoria Igltar labitu^, cutn faciilta^ fingendi ($« tSJ) diver* 
- sarum Idearem partes in una componit, neque tamen ejns oonmi« 

tionis mens sihi conscia esf, 
Schol. Ita, cum mihi homo numquam conspectus vestlum {»enere,quo 
alium quempiam uti novi, ornatus occurrit, falior, si putem, a 
' .me hunc hominem jam aiias visumfuisse. Ejusmodi roemoriae la- 
psos non Aiodo posse, sed reapse freqaentissime evenire quotidia- 
na experientia docet ; quoties homines dissentiuot, etiam in iis, 
quae ipsi simul oculis suis satis attente aliquandousurparunt? un< 
de vero istud? inflo certe : quod phantasia iis vcl omnihus, vel ali- 
quibus ideam valde immutatam reprochicit, ipsique ad hancimmu- 
tationem animum non advertunt, quo fit, ut putent ase eam olim 
rem visam fuisse, quaro sibi nunc repraesentant.Cum igitur homi- 
BQm memoria in lapsam prooissima sit,.id msgno ipsis ^tio ver- 
tendum non est ; aut majorem illi reprehensionem mereolur , qiti 
obstinate in falso judicio animom obfirmant, et nec ratioBibas ne6, 
plariam in cotttrariani partem consenstoni eedont* 

QmnoBUvio? 

XLIV. Oblivio, quae ex usitato loquendi more memorlae opponi* 
tur^ est impotentia recognoscendi ideam reproJuctam. 

OniTUT EX IMnECILI-ITATK rilAXTASIAK. 

XLV. Oblivio ex imbecilUiate phantasiae oritur, Oblivio est 
impotentia reproductam ideaiu re.cognos.ceodi (^t praec.)ised.(^uod 



Digitized by Google 



4SS PtydiibUgUiM P. h Sed, L Mmbr* /. Cap, /r. 

UetreprodMta ooa rteogiiesettor, 6i propterea, quod phaoCesit 

icleas consociatas non reproducit ( $• 40« oor. 3«) id auten ab imbe* 
cillitate phantasiae proHcisd iQtpertoestsergooblivioex imbeciU 

litate phantasine oritur. 

Schot, Cum instauratam rei icleam non recognosco, ajo rne rei non 
meminisse ($. 39. ) j hoc igitur et oblivioni comnuine cst. At'duni 
idettn refiettm noR recognoieo,iieri potest,ut pltaeaihieoosciut 
nbn tim,me idetm prtesentem |am aiits htl>tti8se« ttqoe istnd ve» 
ro senso tignifico dicendo: me non meminisse : fieri quoque pot* 
est,tit me hanc ideam jam olim habuisse mihi conscius sim, adver- 
tamque simn! i mpotentiam reproducendi ideas consociatas, ac tum 
me ohlitum esse pronuncio. Certe ante, quam impotentiae hujus 
nobis conscii simus, nos rei oblitos esse minime cognoscimus, ne> 
/ qoe impotentite hujoi conseii esse postum us , n i si tdverttmot nos 
rem, cajus idetm nune tot non recogooscerc, tot pltnenon repro- 
ducere potsomtiSyitmoiim percepisse. Viclisti olim bellotmpe^ 
regrinam, cxempli causa, rhinocerotem,et meroinisti etiamnum te 
vi(lisse,vei quotl recordaris horum verborum, rhmocerotetn^ 
vel quod illud in adversariis adnotatum deprehcntlis. Quaerat jam 
quis ex te, cujus forniae iila sit bellua, vel ipsam tiiam coram ex- 
Jitl»ett; to vero ejos idetm reproducere, aut praesentem reeogno* 
tcere non valets, nequtqotm nimirum conseius, num rhinoeerot» 
qoemte vidisse certo scis,sitejusmodi bestit j nonne responde* 
his te esse , quale animal rhtnoceros sit? Quodsi autem 

prorsus tihi conscius non fores rhinocerotem unquam a fe visum 
fuisse , reponeres certe te non meuiinisse^ utrum rhinoceros tibi 
tliqoando in conspectum venerit j oblUus nioiirum, et simui hujus 
od/iVfona*.f ig:narta,enmnescits vidltse te jtm tlits rhinocerotem* 
Mtnifeste igitli^pttef,stttus hos animae diversos,esse Ln quorum 
tltero rei noo meminimosi in tltero obUtos esse profitemor. 

Qon» tBvoGAtB nr XBHOtraii? 

XLVI. Illud mihi alterum m memoria revocare dicitur, quod 
.eom ftltero oUmtirool perceptum,nuncque iterom menli praesensef* 
licit, nt tlterios idet instturetur, ttqoe recognosettor* Si porro idet 
htflorar^m tlterius refingendae, to recognoscendteiet sieulterios» 
occasionem praebeat , litbebitDr mccessiva unius per atterum in 

memoriam revocatio. 

Schol, Siiccessivam hanc in memoriam revocationem fieri posse ex 
iis,quae de imaginatione dictasunt, satismanifestum esti ponamus 
enim^e olim percepisse sLmol seriemjdetrum a, 6, c, d, e,/, fie« 
- .ri otiqae poteriti nt recurrens idet a eilicitt,ot in niet mente idea 
b reproducatur, et recognoscatur'; idem de redeunte idet^ com- 
parate ad ideam c, et de hac ad d, sic porro affirmari posse nemo 
negabit. Id speciatim contingit, si mihi magis conscius sim me a 
cum b simul perccpisse ; tum b cum c , c cum d , d cum <f , e cum/; 
^boc quippe in casu idea recurreos a non efficiti ut tlit refingatar» 



I 

Dlgltized by Googl 



De Memifriay OblMoney dc ReminitcenHai 4 5§ 

quam hy nec h praebet cccasioncm alterius reproducendae> quam 
et ita porro. ($• 3 1* cor« )• 

QUID BBUmiSCBIVTIA? 

XLVIL /{«mtniiCi dicimur ) cum ope successivae unius per alte- 
' rum in memoriam revocationis ideam, quapn cupimttSf^aamqno sino 
faoe adjumento reproducere » vel saltem recognoscere non.possomuss 
rfproducimMSy aut recpgnoscimus. Reminiscentia ifitnr est facut- 
tasope successivae ur.ius per alterum in niemoriam|revocaltiipois.re« 
producendi, vel recognoscencli icleas olim habitas, 
Coroll. Est ergo reminiscentia adjumentum quotlclamniemoriae,quin 
et phantasiae j efficitenim ut suo fungatur tpunereetiam tum, cuoi 
Qon suflultae id praestare noo valerent. 
Schoh Non gratis istadiciquotidiana experientiatestaturs iode enim 
, 9St,quod,dumrei cujuspiam reminisci cupimns, confugiamus ad 
adjuncta loci ,et temporis, atque ad alias res vel similes , vel si- 
mul perceptas, vel etiam oppositas animum advertamus, dum tan- 
dem voti damnemus. Ita occurrat mihi quidam,quocum piures ab- 
* liinc annos negotium aliquod tractavi ^ego illum optime, ipse mi* 
^ nime me amplius noscit: quid facio?commemoroei civitatem, do* 
* jntim, tempus , rationem confecti negotii, aliaque similiai atque 
hic idem demum efficio, ut mei reminiscator. Haee de facultateco* 
' \' gnoiceodiinferiore: jamadsnperiorem trailseamos. ' 

M E M B R U M U./ 

$ 

DE FACULTATE COGNOSCENDI SUPtRIORE. 

^oen aaoninurTaii jkojvs vshbbi?. - . 

XLVItL Ad facultateai cognoseendl superiorem, quasldeasdi- 
stinctas animo ihformamus <$.7.)i praeter facultatem attendendl, 
. et reflectendi, inteilectus praecipue, etratio pertinent: de his igi- 

tur primum: tum vero de habitibus generatim acceptis, exemplo 
"Wolfii, Daresii, Boehmii, aliorumque inductus, paucis agam ; quam- ^ 
vis enim aiiis quoque omnibus animae facultatibus habitus compe- 
tere queant, vix taroen aptior huic pertractationi iocusin psycholo- 
gia assignari potest*' Atque istod eitalterios lioias menfbri argu- 
nentum* 

Sehalt £iiimvero et metnoria superiori huic facoltatl proprlaest, 
nam non minus ideas distinctas olim habitas, et rursum intellectus 
operatione reproductas recognoscimus> quam confusas per sen- 
sum, aut phantasiam instauratas. Verum quae supra de roemoria 

* ' qttam discriminis caussa sensitiira compellare Ilcet, allata sunt,cum 
proportiorio ad fastet, quam intelleetudlem voeamns, applicait 
. possunti iit adeo i^liil» qaod speeiatim dieatari*tapeftit« 



Digltized by Google 



C A P O T I. . 

De FdUuUate Attend^ndi^ et Reflectendi* 

QIJIO VACIJLTA9 ATTKXDK.VDI RT ATTE.VTID ? 

' XLTX. Facultas attendendi ea est, qu.i efficere possumu?, Ut una 
praepluribus ideissinfml raenti obversantibus clarior rcdclatur, ac 
irel ideo magls t «lobis apperctpimtitr. Actu«, qoo Id obtinetur, dici* 
1itratrentlo,qdae semper coin ahstractione consoeiata est ; oequit 
enim menStquasi tota in una idea conteroplandade(igi,qaia hoc Ipso 
avocetur ah aliis simul praesentlbus ; ahstrahere autem ^st avoca- 
re a re quapiam contemplanda ( $. 6 i . loc^. ). Faoultas ij^itnr rtit<?ri- 
dendi est simul facultas abstraendi, eamque nobis inesse sensus in- 
timus tcstatur. 

CoxolL Perceptio olarior fortior est ( $• 1 9* sch. ), et debiliores ?e* 
ttindit, quemadmodttm de sensionibos dictnm est($. ao.):c|Qafl* 

tum igitor claritatis per attentionem uni arlcVitur, tantum aliisde- 
mi tur, ac proinde etiam quo major est attentio, eo perfectior est 

abstractio. 

SchoL De abstractione vicleatur ljock\rs( Es^ai conc. ienten. hum, 
' (»f.eft.ii.^. 4. et 72.), Ceterarofacukatem hanc in summis ab au<* 
' ctore naturae collatis nobis beneficils numerandamesse nemo non 
videt ; nlsi enim fnentem nostram ab aliis avocare, et ad alia con» 
vertere licet, tpsa In omnes partes r1istraheretor,nosqoe ftttpDra 
perpetuo, somno qoam vigiliae similiori oocoparerour. 

A» IDBAX CLAlIOaBlC VACILIUII ATTSSroITOa.^ 

L« Qiio claripr per sese est idea^ eo faciliiUy guo minue ctara . 
eumdifficilius ad eam attenditur, Major qoippe ideae claritas 

jam per se alias praesentes hebetat ($. praec.cor.), atqne simul cla- 
ritatem per attentionem procuranda conspirat-, contpa vero ideami- 
nus clara ab aliis clarioribus debilitatur, et ab his propterea mens 
clifficilius avocatur. 

' CorQll, I, Attentio ad phantasmata praesentibos senslonibus, dtpo* 
te fortioribus (§, 31.), difficilior evadit, inde solerous claudera 
ocuIos,loca obscuriora petere , et sensionum ohjecta removere, 
cum voItnnus'phantasmatiba9 r.ientem applicare (conf. ^.cir.cor.i.). 

Coroll. z. Generatim attentio in re determinata eo diffici!ius li^^itur, 
quo plures aut fortiores vel simul adsunt, vel sibi celerrime succe* 
dunt sensioneSt aut phantasroata. 

LF. Attentio gradus admiti^it, Quo enim diutius in eadem re re- 
tineri potest ; quo pluribus ideds simol contemplandis suffioit ; qno 
minus ab objectis externis orgsina sensoria affieientibds impeditur, 
eo major est attentio: quae yeritas per se patet» nee olteriore de- 

nionstratione enet. 

SchoL Diversos hos attentioni'; gradu.s mirum quanfum experientia 
conlestatur, dam enira alius in re riuapiam conteraplanda ita inen- 



Digitized by Google 



Cap. t Dt FacuUate Attendendi^ et tt^ctendi, -4:6« 

teiD defig i t , u t vix sensioimiii etia m fortloniiD sibi conscins slt, aliaf 
inininio qaovis aorae tenuis sibile a contemplatione avoeatar; dam 

alius longlksifno tempore attentionem retinere valet,alius vixuno» 
vel altero momento id praestare, neque paullo longiorem deraon- 
strationem attente percurrere potest ;dum alius ad res quam plu- 
rimas simul, aut ad res quas vis sino discrimine attendit, alius vix 
uni, aut alteri rei contemplandae suiiicit, neque attentionem adhi- 
bere potest» nisi ad certum objectorum genus, dealiis sl quid au« 
diat, aut legat, mente evagatur. Archlmedem lerunt cootempla- 
tione figuraram geonnetricarum in pulvere descriptarum ita ;^bre- 
ptum fuisse, ut militi romano, qui captis jam Syracusis iiisiim con- 
fossurus cubile intraverat, illud sibi solenne occinuerit, noU tur» 
bare meos circulos. Julium Caesarem, ajunt, septem diversas, aut 
si ipse simul scriberet, quatuor epistolas calamo cxcipiendas di- 

' ctasse. (Jniversiffl observatam est pro ratione voluptatis , quam 
quis ex certo rerum genere haurit, attentlonem fere maioreni esse; 

' oempe ethic locumhabet illud: trahit suaquemgue voluptas,Sed 
et dubio caret, exercitatione sedula plurimum perfici attentionemj 
qui in djes, aur saitcm frequentius (lemonstrationibus geomctri- 
cis, aut metaphysicis praesertim longioribus accurate expenden- 
dis operamdederit, exiguotemporeinretinenda attentionese plu- 

. rimnm profecisse comperiet. Optarim, ut philosophias tirones istuct 
alte animo insoulpantj siblqae serio persuadeant, nullum se io di« 
sciplinis sublimioribus p rb g r essu m facttiros, nisi juveniles ippe« 
tus coerceant, omnemque laborem eo conferant^ut meditari, atten- 
tionemquc longoetiam tempore inunare expendendaretinere con- 
discant. 

QUID FACULTAS RBFLECTEXDI ET HEFLEXIO? 

LH. Facultas r^^ecfcndi est facultas attentionem successive pef 
singulas ideas partiales ex quibus composita contiatur, ducendi itaut 
atteolio primum rem ipsara perceptam, tum iin varia, quae in re iMa 
insunt: denique etlam In ordinem eorum, et conjuoctionls modum dl* 
rigatur ; haecqoe soccesslva attentlonis directlo rfflectio audlt. 
Facultatem banc animae oosti^ae competere rursom sua quemvis ex- 
perientia docet. 

Coroil, Quae de attejatione dicta sunt> ad reficxionem quoque perti- 
nent. n 

A!ViaiA POTEST SUPER SE REFLECTEnE. 

• h\\\, Anima super se ipsa rejlectere potest. Estenim animasui, 
id est, eorum, quae in se insunt, sibi conscia: igitur «a, quae in se in* 
iont, percipit; qaod si vero, ita, poterit et Ipsa ad pkrtialem ali« 
quam in hac coroposlta ideam attendere, ethanc attentionem sucees- 
sive per reliquas ducero quare cum hoc sit reflectere^ anima poftest 
super se ipsa reflectere. 

Coroll. i. Anima igitur ope reflexionis suas facultates, actiones,reli- 
quasque^ (juae in ix^saeveclunr^ mutationes^ utdolorem^tnstitiamj 



46^a Psychologiae P, L Sect» /. Membr* U^Cap, U 

gautiium percipit. Quin haec unica est via, qua ad horum cognitio* 
nem deveolre naturfiiiter possumus.at ipsabaecpsychoiogiae ptri 
docet. 

CorolL s. Redexio hic generatim definitaesti oronesque actus, qui 
cain ingre(littatur,re/7«z<dlcl solent: horam Igltor ipccies sunt 
ii actus reflexi« quibus anima suas adfectiones perciplt» atqae Ideo 
ctiam iclea reflexa ( §. 74. log.) velut specles soh re0exlooe hioge« 

nerice sumta contlnotur. 

VSa aaVLBXIOIVEM IDBAZ IXTBR «B COasPAAAIfTUa — OMTINCTAS 

SFFiaUMTUB* 

LIV« Reflexionis ope res perceptas inter se eomparamui» He# 
pemptas ioter se comparare diclmor, cum earum identitatem, aot 

diversitatem gcneratim, ac nominatim aeqoalitatero, aut inaequali- 
tatem, simililudinem, aut dissimilitudinem percipimusiscd reflexio^ 
nis, ope, cum nimirum super rebus diversis perceptis reflectimusj 
attentionem directam primum in singulas, tum in duas, tres, et plu- 
res denique simal,reram perceptarumidentitatem autdiversitatemi 
similitudinem,autdissimilitudinem, aeqaalitatem, aot loaeqoallta« 
tem percipimus: igiturope reflexionis resperceptti inter Mcaoi- 
paramus. 

LV. Reflexionis ope distinctas rerum ideas efjormamiis. Cum 
attentionem per singulas partiaies ideas , ex qiiihus idea composita- 
conHatur, circumducimus, eificimus utique, ut ideae ilie partiales cla- 
rae fiant, atque adeottt ldeaillacompositaet ideis pariialibus cla* 
ris eonstet » atqoi id genus fdea est distlncta ( $. 55. corott* log. ) : 
ope igitur reflexionis ideas distinctas efibrmamus. 
CorolL I . Simili modo patet, exideis jam distinctis refleaioois adrnl* 

niculo adaequatas ronfieri. 
Coroll. 1. Absque refiexione ideae solum confasae sunt , ac proinde 
' sensioncs, et iroaginationes,etsi maxime clarae, Uislinctarum ta- 

men Idearom peHeetlbnem minlme atiingunt. 
SekoL Qitamfvis vero faeoltat tttendendi ,et reflectendi hoe caplt#« 
descriptt td SQperiorem cogaoscendi facultatem pertineat, non 
tamen propterea ignobilior, quaedam attentio,et reflexio inferio- 
ri denegari posse videtur ; quis enim inficielup, aliquam confusis 
etiam icleis attentionem adhiberi a nohis posse ? Gerte non quae- 
vis attentio sineordine hinc inde cliscurrens continuo ideas distin" 
etae eflicit. Qotre illis qi^oque entibus, qute sofom inferiore C9> 
gnoscendi ftcotttte pollent, ttleittloqotedamy atqtle reflexio fm« 
perfectior, velsimavif, analogum quid aftentionis,etreflexiOBiff 
qood voctbulom infrt illustrabitur» tribui potest» 

C A P O T It 

De IntelleetUm 
Qvsv xirTtiLsevira? ' 
. LVL InuUeetuM eit facoltas ref dlttiifete reprte8enttadf»sif« per ' 
^ets distincttt percipiendi* Quboltm igitor talmt nostrt ftculttto 



Digitized by Google 



De InteUeclUs - 465 

Veflectendi praedita est ( §. 51.)» atque hujiis atlminiculo ideae di- 
' stinctae conformaotur ( pr«c« )» coosequens est^ ut ipsaqoofiue intel- 

lcclu polle.1t. 

SchoL Vocabull inteUecHts latior fuit apud veteres potestas; totam 
enini cogeofeendl factiltaiten eodem Indicaruot, nec oisi duas fa* 
. cttttates» intelleejtDmviaifttd)» et voluntftte». aolmao tHbuetoiit» 
.quibustAmennooDnHltertiam.memoriam videlieet, Adiunxeront. 

At vero si vult^arem usum spectemus, facilc cognoscemus , eum so- 
lum quidpiam inttlligvre censeri, qui rem cum notis suis distin- 
cte sibi repraesentat ; quemadmoclum etiam iile duntaxat rem m- 
t^//(^en/^r explanat, qui singulas rei notas distincte alteri velut 
•aote oculos ponit* £s liie porro oonficitur » quamvis • ideam » quao 
qfiidem distincta sit, id ipsnm intellectui debere}quaresl Idea 
seoioalis quandoqoe distincta fit, ea sensu efficitur ; ab intellectu 
autem distincta redditur. Nec ost quocl quis istud miretur, facul- 
tates enim mentis nostrae, quamvis se|>aratim explicari in philo- 
sophia debeant, non tamen semper etiam seorsum suas operatio- 
. nesexercent, sed ui plurjmum inoperando concurrunt,etconso« 
ciaoturt 

QUAB, BT QOOTovftsx ifrrBUBeTOi Mancno? 

LVII.Quo plures res,quove distinctius, etfacilius easdem intel- 
lectus repraeseotare poiest, eo major , et perfectior est. Perfectio» 
qoae a quaotitate obiectorom, sive rerom repraeseotandarom, ma* 

terialis seu chjcctiva ; quae vero a modo, seu quantitate distinctio» 

nis in repraesentando, ct farilitate t1esumitur,yorma/i> dicitur. 

CorolL Intellectus igitur,fj' i omnia cognosci bilia distinctissime re- 
praesentat, est tam materialiter,quam formaliter perfectissimus, 
etproinde iofioitus, qualem nostrum non esse sua quemvis expe^ 
rientia docet* 

SehoL Divisio quantitatis»siveperfectioni5 in materialeD,etlbrma* 
lem, quambio jntellectui tribuimus, ad reliquas omnes animae fa- 
cultates cum proportione applicanda est ; semper enim distingui 
debet id, quod agitur, a modo, et faciliiate, qua agitur, illudque 
actionis r/ja/«?rm/f, hocybr//2rt/fi! a philosophis nuncupatur. Vid. 
Dariesius ( Psj-ch^ emp. s» t.c, 1. cor.). Neque roirandum ^a- 
cultatibus animae quantitatem tribui: sunt eoim eae qoalitates 
qiiaedam (ont. $. Si.) j cuivls autem qoalitati qoaotltas^qoae gra- 
dos est ( ib. 3a.)» competit« 

Quio Acimsir «movoirinTAs? 

liVIIT. Jcumen est facultas facile»etprdmte moltaloano,eodem- 
*que oh)ecto discernendi. Profunditas est facultas notas distinctam 
ideam ingredicntes in simpliciores resolvendi, ac proinde aliud non 
est quam acumen ab objecto ad ejus notas, et ab hts ad ipsarum no- 
. tas ulterius promotum. : . • 

Coraih Magna iateUectDS qof nti|ai,for«Mill> poitolat, et*.ett» facilU 
tato dislipctas admodum idea» cdoforfDet ($. prae, ) ad qood aca« 



N 



Dlgltized by Google 



I 



i^i Psydiologiae P. /• Sect. L ibmhr. tt, Cap, IL . 

mine, et profundif ate opi» esse nemo nosTldet: haec igltur ftcl 
magoam intellectos qnantitatem formaleM pertioent, ae clivtrMo 
ejusdem determinationes sunt. 

LIX. Acnmen, qao rerum ilmilitudines aut aequalitates detegun- 
tur, ingeniom dieitor ; quod adeo facoltas est facile , et promte si* 
nilitudin^s, et aeqoalitates rerum distincte percipiondiylUudqua 
menti competere experientia probat. 

Schol. Ad pepspiciendas distincte rerum similitudines, et aequali(a- 

tes acumine o[)as esse ex eo inteHigi potest, quod ea, in quibus res i 
simiies, aut aequaies sunt,et ab iis in quibus ipsae diflerunt, et ab 
ipsis etiam rebus discerai debeant, in quod acumem praestat ( §, 
praec. )• Ita qui inter fnmum, et vitam humanam siffiilitudloaai io» 
tercedere intelligit, discernere debetnotas similes otrique eon* 
venientes, quod nempe brevi, et levl de caussa dissipentur* Expe* 
rientia quidem docet rerum similitudines.et aequalitates nonnum» 
quam confuse solum percipi, quemadmodum iisobtigisse videtur, i 
qui prima vocabuia generum, et spccierum constituerunt: at haec ' 
fiioultas non tam ingeDium, quam e jus analogam vooarl meretur ^ 
•tad facultatem ioferiorem pertinent (conf.$.5i«sch*)« Quod 
veroadstabilitam vocabolisdefinitionem attinet,leg1timameani ' 
esse, et accommodatam quoque ad usum communem vel ex eo pa- 
tet, quod vulgo oratores, cum allegoriis sermonem exornant; ct i 
.' poetas,cum crebrius similitudines acllii bent , i/i^enio.juj dicero 

6olcamus. Nec dissentit auctor ad Herennium (i/. i.c. 4.), cum - ' 
ait: mihi 9ero dociles ingenio valere videntur j guod quo fadm 
Uus rfram discrimina , et similitudines animadvertunty eA 
promiius concipiit,ntyaniniis<ineinfigunt^q.tute visoy andituquo 
nsurpant. Nolim tamen illos capere, qui eodem vocabulo ad eam 
mentis constitutionem, quae ex tlcterminata facultatum cognosci- 
tivarum inter se proporlione enascitur , atque a Galiis Genie di- 
citurjsigniiicandam utuntur; conciliari enim possunt,si cumBaum- 
garteno ( Met* p, ^.c, i. 571. ef $ ^49* ) illud ingenium stri* 
ctiuSfhoG latius dictum appellaveris. Dc ingenio hbc latius dicto | 
plura scitu digna invenies apud Riedelium {Theoric.der schoneis • I 
Kunstey unde )Vissenrr.haj'tea ii.), Mejerum ( Theoret. Le- 
hre von den Gctniihtshewfg, 115.), aliosqiie viros cgregios^ 
qui de elegaatiori iitteratura praeclare meriti sunt. 

V qvoTUVLBX laaBifzvnt? 

hX. Ingenium mlgare dicitur , quod patentibus solum , et plano 
bbviis*similitudinibus aut aequalitatibus perspiciendis sufficit; 5u« 
blirney quod etiam magis reconditas detegit: rectumy quod veras ; 
superjiciarum , quod apparentes solum rerum similitudincs , aut 
aequalitates praeceps capiat, acsibi> quae nusquam sunt, perspi^ 
eero videtur. v . , f j 



Digitized by Google 



- Dtf IfUellecCu. ^65 

^aW, Meretur hio pPiecipue lcgi Malebranchius ( Rechertdfla 
. vifrite L 1. p. z. c. 9. i . 2. 3.) , cum de ingeniis rectis, et supeP- 
ficiariis, quibus ejjerninata adjungit, fasius agit. Ostenditibicla- 
rissimus auctor, eoruoi plerorumque, qui sub noiiiine beaux ex- 
jjrits hto nobis «eUte noti sunt, qaosque multi at profundissimae 
«raditionis prodigia venerAotOf , Ingeriit elRiflilMta solun , et su* 
. perlidaria esse ; quod quidem in Volt^riom, Rousseaviom , ■lios- 
, que ejus generis scriptores egpegie dictum est, qui videlicet fuca* 
ta sermonis e!egantia,et ppecariis quibusdam ratiunculis nixi, quid- 
quidrespubiica,etreligiosanctum habet,ore temerario,arroduiU, 

QUID TXTMLBCTCS PURUS BT ItfPUieB. 

LXr. Cum intellectus ea gaudet profLinditate, ut in tlistincta m>- 
tnrum, quae in ohjccti notis insunt, repraesentatione nihil prorsus 
obscuri^ aut confusi remaneat, puri^i dicitur,ioca$u opposito impum 
rus, ' 

irtin cmi conMBB coyuuTA iroir totob vxmo. 

LXIJ. Mens nostra,guamdij.i cum corpore copulata esf, inteU 
Uctu perjecte puro non utitur^pkm ideae confusae, et obscurae a 
sensu» et pbantasia eifisiantar, intelleotus purus esse nequit , nisi bu- 
jus.operatioQes ab illorum operationibus prorsus separentur ; atqut 

fioc,quamdiu animacorpori adstrictaest,fieri nequitiquiaenim ideaa 
innatae in nobis non dantur, ut infra ostendam, necesse est, ut omnis 
jntellectus actio circa ideas seqsu, aut phantasia acquisitas versetur, 
nostrapuroque ideaPOfn analysis in iis terminetur,quae ope sensuum 
tonfuse percepimus: ergo mens, quamdiu cum CQPpore copulata est, 
jntellectu perfecte puro nonutitur. ' / 

iSchoL Qui de hac veritate dubium movet;pr<ypriam eonscientiam 
. consulat, suapumque idearum,quas maxime distinctas opinatur, 
, anaJ/sim inslituat j nae is semper alifjuid obscuri, aut confusi de- 
, prehendet, cumque eam analysim,quantum fieri potest, promove- 
, rit, in aliquid, quod, quid $it, non satis novit, oflendet. Ideae no- 
strae omRium distinetisslmae fereiUaesunt, quas roathesis pura 
SHppeditat:sed taraen necipsaeofflnicottfusionecarcnt«Quaeideis 
numerorum distinetiores^ Ataonneidea uaitatis in ipsis latens 
confusa est ? Idea quadrati perquam distincta est; clape enim <i» 
guram quadpilateram, aequilateram , rectangulam concipimus; at 
idea inclinationis duarum Jinearum , quam idea anguli involvit, 
confusioni quidpiaro admixtum habet. Quid quod experientia do- 
cetyintellectus quoque operatipnes a recta seasorii cQmrounis,spi- 
rituumque animalium constitutione pendere, queroadipodum Id de 
sensu , et phant^sia demonstratum est, debilitate enim, languora 
capitis aliisque cerebri mopbis intelligentiae vigor plurimura he- 
, tetatur, ac vicissim intensa meditatione cerebrum incalcscit, do- 
Jorque capitis saepe co;icitatur; exercitatione itera augetur, non 
. usu torpescit,ut Adeo pronum sit colligere ipsis etiam intellectns 
operationibus in stattt eonsociatlonis aoimi cum corpore certas ia 
StorchenauMetapKlihUU 31 



V 



Digitized by Google 



wMMii tomiMliH tMtwH T^fMlvn. Dalifqtie tom ^tattlt Hb^ 
JftlMEfRiteful tiperitiociHB «IgMt i^lbotfdam leinlhitibiit eoniim* 
l(aittr, ttec^^se ^t, ut ideae niatefialc^ tiorom si^^oeraoi eidteotiir» 
«^aelBtdtetettuf ibiidtlMet g^topetoo eomitentiir. 

' LXfl!. Fit fioiMiiiflm[dam,ot alfqoideognos6etitet1piaruro ideartini 
wAlto^timeeoiiselliramtftMlittd ^4\ut nentit oeullt Hitoetiiittr: 
ttllat ftromissis qaasi id^if,eavomdenii dtfntaxat tigoa nobitreprae- 
Mtiaiot i vel saltem itgnorom maglt, qoam ideafom ootdt conscil 
tomos: hinc duplex co^itionis species. Jntnitiprty quae, at ^olfiui 
ait, ipso idearum intuiiu absolvitur: 5^m5o/ica, vel Jignrata, cum 
rts aut tantum, aut magis,quam per iaeas,signorum ope percipimus. 
CorolU i.Quidquicl facultate inferiore percipimus, intultive cogno- 
telmut,eottseii quippe nohlt taBUsldearum lii meote praeteotiiiai * 
sensu, vei phantaslaeifoetarum. 
CorplL %• Intellectu cootra tam intuitive, qoam sjrmboiice fet eogoo* 

sccre possumus: quod ipsum experientia cbnfirmat. 
SchoL t. Intuitivam habes cognitionem, $i noctu coelum serenum 
aspiciens lunam, et vcnerem in eodem coeli loco positas videas, 
tei ita ferii imaginandorepraesentes, quasi ipsis eam qculis intue- 
rh; at tl eogites eonjUOettoilem inam etit Jlftlsm /anoe et eeno* 
Hi ih eodem coeti loeo ( DUi, decorn, inUt et j/mi«), vel si- 
gOli astronomi^fs id exprimas:e^ $ neqod tamen ipsis Iii- 
hae, ac veneris idearum libi conscius sis, cognitio tua erit tantum 
s/mbolica. Ceterum nolim qaiflem cum Gollingio contendere, 
. omnem nostram cognitionem uni versaletn, et distinctam vocabulit 
. ' aliisqoe signii ita niti, ttt ideadistiricta eo momeoto desinat, qoi» 
Imlla ampllut tigna meoti Oocumiat ; id tameo dlAterl oon poo- 
tom, hoHifaiet rarissime, et brev! sofum foiDpore intellectu iotnl- 

* ' tive eognoseere ; sed fere loia symbolica cognitionecontttitot et^ 

te ; id quod facile quivis in se experietur,si advertat se vocf^bnla 
adhihere etiam,cum solus sibi cogitat, quin ad ipsas ideas refle- 
iftat. Hu jas rei ratio videtur esse partim consuetudo ab tenerls an- 
Wtadaeitailongoqueiittt'rolNhftfa,^artlm tnmmtdlltaltatitiat- 
^ atttiiieta tfnml Intoendl : eit ^He diiAelllittnmadtf oguta nmn- 
' fit ditcreta , qoan tanmfrMptd tfieidl tietifieoot, teorsum eodem , 
aof saceessi v6 tempore atti^ndere, tum etiam eorum allqua, ttegle- 

• ■ etis ceterrs,separate concipere: ubi cbntra vocabulum quodvis 

etiam seorsum aliquid significat,et quoddam modo ab aliis, quae 
enunciari possunt, separat, nec non cum quibuscumque aliis con- 

• tociarl potest : quare signofum o^ Ideae ttnlteftalet^ te abttra* 
. ilte ttlongt &eilfbt c6ncipiontor,iitdiltinbtiorei rtddo^tor (fiEf. 

' «I» de ta^ ro^, ISeTan, ijopp. ii.)* Atque inde est , quoa qui 
a^moni% uso prorsos destituuntur , vix ullas intellectus operatio* 

• hes edant, surdiqoe ab incunabuIiSjUt Siniul muti sunt, ita tntelle- 
ttu nti mktinte pMlonl. Verum jd^ipsao) multii trfotii>m oceksio- 



Digitized by Google 



• he tnmiecia. " i^l 

fiem praetet ; fit enim facile ; et saepd , Ut cognltione symbolicaV 
t|uam hoehmui caecnm vOcat,de!usi ea eti^in quae poncipi oe* 
• qtteuiit» inteliigere aobis videiihUr, ea(|ue Mnde vpctlNittf Jbrofk^ 
fentet td Ibtnes logoutehiii deltbtmur* Qnod ne litt» tdilfcit^ 

ebteiivarifta sunt, qatd tttto vocabulorum usq (p. i. 5*l0g.) rno* 
Buimus. Universim erftncli periculum optime declinat: ^«i, <i'^ 
iauddtus diictor^ sj'mbolicae adjungern itituitivam illam red- 
dit oculaf am {Psj cK emp^s. i, c, 7. 4 1 8. ^J.J.)* SymholiCde ve» 
ro adjitngerti itituitivam fSen ilLam ad hanc reducere , est 1- 
' deam alicujus individai in se e^citi^rti et attentionerH iuMt* 
aive ad eaairigere tri nae la^pd, tfuae datia signit^pel vccaBdHe 
indigitantur, Quem^diHodum vicissim ex fntUitWt eAcltur sfm* 
bolica ; qtuHdo ea,'qiiae in idea, cfdan^ intulti sumus, diScrevimiit, 
vocAlDulis, Vel aiiis slgnis, ideam ipsam dimittentes tfxpfiffiimus, 
^choL t, Signaquibus irt cognitiorte symbolica utimur , praecipud 
sutit vocabula, sonl nimirum articulata voce prolati: tum litterae, 
tlve figttftta ptrtiiitn voctbuli signa: tstronoHiict item, ciiymict 
hotte ilnmerof om tiiiqoe tb trtillcibat nsitttt » qtite omnitiom* 
' peiidiarite scrlptioni , lectiorti , aut oogt tationl } cryjfytogrtphict f 
/ ] quae occuhae seriptioni ; algebraica, et geometrica , rfuae impri- 
tnis confot^martdis ideis cllstinctlSiet irtdagandae veritatl inserviunt» 
Ars characteristica ea cst,quae exponit Usum sigrtorum in signi. 
iicandis rcbus : dicittir combinatoria , a Leibnitio vero speciosd 
" ^mwralis, si simul mbditiM inlrenlimdl , nt compdoehdi ejus gene* 
' . Mt sigiit dd^ett : vldettnf trtetttt» de irte combfntiortt Lelbnt« 
^ti! recusus Frailcofurti tnflo i^6^ .5ed !$tt tdhdc ii. fotit fttint; 
quo etiam lingun^ei scriptura tznfrpri/i/tj^quaifioillinnOOlnlUill 
httionumliomines intelligere possent, pertinet* 

toKAB nmttiMAiM At iirtttLtciTir srvicnnftmu 

h^W.EJJectioidea rnm ttniversnltnm ad intetletttttm ptrtinet* 
Omnes ideae, qtjas habemus, Vel seniu, ve! phantasia , vel inteHectn 
efiiciuntur ; sed sensti , et pharttasia non efficiuntur ideae universalet 
($$. j^. 8.}: igitar intellectu. AccedLt,quod ideae uni^erstles tbttr»» 
etidnit tdMoieitto-eibfONmturt Imfelieotoai vet» tohf HfcHrihero 
posse in aperto-ett» ^ i 
CorolL I. Coni.idete genefum , etspecierum onivcfvaiit sint ($. 6 1« 

log. ) cortsequerts est , ut ipsa irttellectui originerti suam debeant. 
CoroU. 1. llns, quod iniellectu caret , caret hoc ipso qulbiSVll ideii « 

tttliverstlibus, et generatin) omnibus abftractis* • • • 

taas StJJfT OPSBATlOllffis itfitfctctus* . 

IXV, Omnes intellectus operationes in ideas distinc.tas^judi' 
da^et ratiocinia recte tribuuntur, Intellectus, cum sit facultas res 
dittincti fepfiiftentandi ($.$6. ), pri^am informit tdetf dtttiti^tt: 
^etodoviro vel in iitdeiit tiitlt, vel ion ; ti iriud /pfaieter idettb dl« 
itinettdi nihil adett,} tl hoe ton) eas vel conjuh^it vei separait,'l^(|oe 
i<lio jndlot^ jtm piHrfOiOfli btiUiettir iadHetfj M iduiA-tii^iedU 

» 



Digitized by Google 



/OH Psycliologiae P. I. 5:c/. /. l^hmbr. II. C ;/>. /7. 

cati in idea sub)ecti contineri, clare intuetur, vel non : in priorl ca- 
»u judicium est instaitiYUiD i in^posteriori discursivuro, sivu ratioci- 
iiifinn ( $$. 1 65, iS^. Jog. ). Cum igitur hae sintoDnes intellectus ope* 
rMioi^cs, patct prcposituni. 

Voroll. Tres ergo, nec plures sunt intellectos, sive, ut ajQiit, mentis 
operatton''';, c\n quih';s in lo^ica copiofe actum ost. 

Sehol. Cartesiani qjartam addiclerunt, rleraonstrationem, sive me- 
fhoJum: verumcum haec aliuil nonsit, quan ratiociniorum con- 
)unctio, nec no^i quidpiam «xea profluat, novae,et distinctae ope- 
rationis nomen non neretur ; .quemadmodmn neque regula nuret 

. in arithaetica aoram speciem coostitait. 

C A P U T III. • 

De Hatione, 

VBHtTATBS V3nVEa«AL8S ComrBXAB BU.Tr. 

hXVL Dtitur nexus veritatitm iHpiVm4i//uiii.Ioquovisratlocf- 
nio, cnjtts eflectio ad intellectttm pertinet ( $. praee. ). consequens 
'verum est propter antecedens, ac proinde etiam veritar consequeo* 

tis connexa est cun» veritate an(ecc(U'ntis ($. iz^.etcor, }. log. )- 
J^raeterea cum demonstrationes, quas lon^iores etiam confici posse 
lum expericntia, lum lihroruin tlogmaticorum inspeciio dot-ct, con- 
«Juntur, rursus ratiocinia aptc inier sc colligantur, ut veritas ulti- 
nae consecutionis a veritate omnium antecedentium judiciorum pen- 
«leati qnod ^nid aliudest, quam veritatum universalium ncxum dl- 
«tinete anie oculos ponere^Dari igitur veritatum uoiversali.um oet 
xum dubitari nequit* 

QOIO BATJO? qUAB BtUS X.BZy AC BBGOLA? 

LXVIL Ratio ttX facultas veritatum universaliom nexum distin^ 
cte perspiGiendt,eafueiintma« humanafi competit, litenim veri- 
tates inter se conncxae sunt, quatonus in legitimo ratiocinio conse- 
quens verum est propter antecedens (^.praec.): ergo etiam hic nexus 
ciistincte perspicitur, cuin disiincte pervidemus consequens yerum 
csse propter antecedens, quod fit, cum veritas formalis ratiocinii, 
five ejtttseaun segulia logicae cooveniestia dislinctae perciplturj-sed 
poise mefttem ooitram oonvenientiam ratio^lnii co.m nBgolis logicae 
4iillnete p^s|>ieere io confesso est: igitur pariter certum est ratio» . 
Hem animae nostrae competere. 

Coroll. I. Cum ratio, dum nexum veritatum universajium pcrspicit, 
ratiocinia ad regul^is exigat, regulae rationis, carumque princi- 
pium : quae convtmiunt eam uno tertiOy conveniunt inter se et 
,quae non eonveniuHt cum uno tertio^ noti conveniunt inter se 
{ §, 1x6. log. ) : lex rationis recte dicitur ( }, S. sch;)' ' 

CQroll. 1. Ratiocinia ad intellectum pertinent, quatenus medium a 
veritate cognitii ad iocognita^; vel saltem nuocnon apprehen- 



Digltlzed by Google 



safo, pervenUndi; ad rationem voro, quatenus medium nexum vie«' 
ritatudi distincte perclpiendi suppeditant. ' ' * 

' SchoL i.Veritati experientia suflfragatur: novi, exempli caai$at'tDN. 
fons satis iirmum consistere, et a lapsu tutum esscj si lineaexcefl* , 
Irogravitatis tlemlssa intra basim caclat; cum igituf inslituto exk- 
lOinein turri praeaha, casumqua minitanle, quaiis Pisana est, 
prehenclij lineam illam adhuc intra basim cailere, jutlicio turrim 
non lapsuram, dumque id praesto^nexum yeritatum perspicere^i* . 
cor: negative conciudo, quod video n^atrvatn conclusionefn l^o 

• ^eqai, quare autem aoq affirmativa seqaatur, iogicus app!icaa3o 
regulam docet. 

Schol. I. /?ario/izj vocabulum diversas admitlit signifrcationes, qiifta 

tamenhuc non pertinent : quatenus hrjus est fori, facultatem quarfi- ^ 
piam denotarl duhio caret ; sed in ca definienda phiiosophi npn 
aeque conveniunt ( El, met,p» 2. def, t.Not, {B.) n, 1.). Testo 
Antonio Genueasf multis ratio ideia videtur sigoificare, quod 'hi* 
tellectus, quod tamen ipse minlroe probat^ putans rationem e^e ^ 
determinatum humerum idoarum, qui in hominibus sit» res exter- 
nas repraesentantium ; inJe ait vulgo rectae rationi consentahea 
d\c'] : guiie praeseuli numtir ttquaUtatibas idear amCani no- \ 
stri, tum torum, inttr (juos versamur^ consentanta judica- 
mus i ea vero ad^ersa-recte raf^ont, ^uae ab his ideis abhor- 
rent ( n. 4* )• Verum facilo advertit vir erudltus senteiitiam hafie 
paradoxam videri posse, quocl inde coasequetts slt',ut rectainho- 
, minibus ratio mutationl subjiciatur: quare sollicite raonet, duo 
csse in recta ratione distinguenda ; ideas, et ratiocinium, seu t/uI' 
teriem ct artem {n, 6.) , tumque aliquid cum recta ratlone con» 
sentire,^ quando e( ideac rerum naturat^ conformatae sunt et du- 
cta inde Argomentatio leglbus suis consentanea» Contendit deinde 
rectam rationem toti generi humano commanein^ssC) fton quidem 
quoad principia, sed quoad vim soluro ratiocinandi, atque loii^fo* 
rem de ea disputationem denique sic concludit: Ex guihus ego 
cojiJiciOy fsse comrnuneni i^uarndutn tvti horiiinum gtneri ra- 
tionein. Narn et siiiiilis in oninibus natura^ uC sensnSf et una 
ac uniformis ubique natura rerupi^ eadtmtjue ocubs otnnium 
ohjecta^ et rattocMandifacuUas omniaiti: ef^ hahent ftomi-'. 
nes omnes ttt eamHem semfxer, etconstanterhretum nafUratnr , 
sensibus snhjectarn^ ita cornmnnes 'guasdami et eonstantes no« 
tiones. Ex quibus illud ^fficifur^ esse reCtant (Juamdam rdtio^' 
nem kominuryi ornniurn communem. Quod nisi esset^ qui fieri 
unguam potuisset^ ut aliae curn aliiSj lucis^et climatibus^ d'" 
' StantissimiSy natiomhus societatim inirenty ac comme?cia* 
agitarent} id tnim nonmagis fieri potuisitt, quam intefsa^ 
nos et insanosy homineSf et pecudesy ^uihus nulta est commii* 
, tll^ratio. VerumhaeCjtametsi praeclare dicta,mihi magis^in^sen* 
sum naturae communem ( §. i69«'log.)| (^am ill rAtiotiem),de^qusi' ., •* 
hic agimus^ cadere videnturi • •. : - 



Dlgitlzed by Gopgle 



l^kios, postqoaai dlvtrtttdo ratiooe opiniMto «ttiilU, i«b}eelt 
I Sstai phiU conoernt t entmiderm hunu /<f..4« eh, 19. In pae, u 
lin. iS«); Ego hic inteWgofacuUat^m, pmr qiMshomm a im^ 

tisdiffert, Quasi vero nonidipsuni in quaestione versaretur,quae 
nempe, et qualiseasit facultas. Auctor adnotationura in Theodi- 
caeam Laebnitii docet per rationem saepe intellectum ; saepe in> 
tellectum simul^et voluntatero j saepissime autem,et fere potissi- 
^mii terMam iBtollaotiM oporatloflon dooottirl i vin. videlleet, ra- 

etiasodl, ao «oritatoi ooncato&aiidi, tou poUos Ipsom huius, vit 
rcitium, ot nextim voritatum perspicientiam quo senso oam vo- 
oiem Tnlliits quoque usurpavit {De ojf, l. 1. c. 3.) Homo enimt 
^uod rationis est particeps^ per quam conseqiientia cernit^ 
caussas rerumvidet^ earumque progressusy et quasi anttceS' 
siones non ignorattSimiUtt^dines comparat-y rehusque praesen* 
Hhus adjungit, atque adnenttt/taurai,faeiletotius9ita€ettr' 
' sum wiiett ad eamque degendam praeparat ret necetsarias» 
Doo dlfsimllis ratione alias loquitur ( De nat,Deor>l, i, c. 59. ). 
Atqueexhts satis manifestum esse opinor , definitionem rationis 
. supra stabilltam a nemine repudiari posse; eam vero et usui com- 
iDunipraereUquisaccomodatamesseitaBoehmiusevincit {Psjch, 
emp,s* i.c. 1.8.$. iA7 •ichol,,), Etenim si quis non alias susci^ 
pit Aotlonoi, quam quae adfeiicitatem ejus conferunt^ rati9» 
■ nem aetionihus suis is demonstrare dtcitur : ejusdem vero de* 
Jectum akertqui se ipsum in calamitatem dat praecipitem* 
jttexHUus actionihus patet eum perspexisse nexum rerumcum 
ff^ridentibus : ex actionihus hujus vero eum dictum nexum non 
perspexisse ( Discors, de la conform, de iafoi avec la rais, §• 
a.). Neque vero LeibDitiut a flobis dlssldere P^t^^MJSt^cum rt- 
tioDom vocat ro^iroeiiffs eatenam $ ^it# |||MMMlNk^ raifo- 
oom ab Ipso e^ective sumtani Ms^e^di^r^fksuijeetiee specta- 
tt respondet, qute tliud esse oequit, ac ftcultas eam ctteoam di- 
stincte perspiciendi, qnaratiqoo adipsamlaudatos adnotat^oiiam 
• a|i9ior ioterprotttur. . , 1 ' 

QUAK BATIO^nS QUAjmXAa? 

" LXVIII. fiatio est eo major, quo plurium veritttum nexum, et quo 
distinctius et ftcilius eurodem perspicit, ioffnlta Igltor ost, quao 
omflliim vorltatom omoos possibiles neiam distincllssimo, ae faeil* ' 
-^lioio porvidot, qaalemnostramjumesse seosa Intimoaovimar. 
CarolL i« Quo mtjor est numenis veritatum, quarum nexum distin- 

cte cognoscere potost, 00 otjor ost raUonis qutntitts mttoriaiis 

( $. 37. schol. ). 

CoroU, %, Quo facilius, et distinctius veritatum nexum perspicero 
. potost, eo mtjor ost lUius qutntltat forroalis ( $. cit« )• 

.QOHk ttOACmt — n SOUOIVAS? 

LXIX. Sagacttas ost facnlias promto, ot faeili OHido. tovoflleiidi 
ideas medias, qutrum ope filarim IIOIUS dlttlBPtOO I^rtplsltilO ra* 
tio^init cooformtri possint* ' 

V - ■ 

- \ . Digitized by Google 



hXX» Solfdttat eit faculias promte, et factll modo tnventjw ide*f 
medias tali ordine,et ratiope di$ponendi,ut inJe earum inter le.at- 
que adeo etiam veritatun) nexus in progressu quoque lonjgiori^po- 
lysyUogismi, quam fieri potesl, distioctissim^ rdlucetU 
CQroll, Sagacitas igitur»etsoUdiUs $A naftgnaia rattoQit ^utoj^imefli 

foriptlem piiniAvnt i Vfnt t^eo ^ivenae illl«t deurmioatiqiKSI* 
SchoL Soliditm vulgo dicimut, qui in comprobandis suit atser|io« 
nibns eo progreditur, ut ad summam , quae quidem obtineri pot- . 
est,evitleniiam pertingat , nec umquam aliquid asse^it,nisi quod 
demonsirare possit i istud autem per rectam idcarum mediarum 
dispositionem cf&ci in aperto est. Qui igitur soliditttem definiunK 
per facultatedittiiiete r*tiociiiandi,etrttiocinttioaemeolligatio* 
110 inttitiieiidl,etmque propteret ifnaediale ad Intellectun r^wo* 
eam, non satis accurate discernere yidentur , qoid In eodeiB f ^ff- 
cilSo iiite|leetiii,4|nid rttiooi triX>tteiidttm sitt 

eieio ■ecnnNniy iWtai centA aavomirf- 

LXXI. Secundum rationem^ vel rationi Aonstntaneum ^tt ^ 
qoidquid io conneitioiie veritttem continetur, sive.qoidqnid cuoi jUU 
qua verlttte c^anectitur : istod vero duplex est j v«l eoim et.eaqne- 
sioa nobis via oatarali, et t rttipne sibi relictt cognosci potest,.veI 

non: in priori casu veritas cadit subcaptum rationis naturalis, uti 
Deus est aetermis ^quae vtritas connectitiir curn hac^ Deus est 
ens necessarium, In posteriori casu veritascaptumrationis naturt^ 
iisexsuperat,proptereaque nominatim supra gationem eise diel* 
tur, uti mj^sterlum SS* Triadis^ IneartiatianU; Contra ratiwm 
Vero iltudest,qnod vel nnl veritatl nobis notte cantrtdlcltiat;^!»* 
res Dii existunt : anima est corruptihilis, 

CorolL i.OmniS propositio vel perse,vel perdemonstrationemevl- 
dens est rationi Goosenttnet^ est epim vera,, et verum vero n^m^ 
quam opponitur. 

CorolU a. Aiiud est esse supra , et tlittd contr^k rttlpnemt qntre si 
~ qnidpitm Intelligere nequetmei»noacoiitiai»» l^fiarr* llcet» UlQd 

contrt rttionem esse« 
CarolU }«Qoo quis minprem rationem habet, eo plura, sed fantom 
, pomparate ad illum, supra rationem sunt ; unde, cum angelica ra- 
tio major sit, quam humana, multa sunt supra rationem humaoam, 
quae noo sunt supra angelicam, |>c$suntque Aliqua supraomoem 
creatam ratiot^em esse. 
SQhpU NimJrQmc«m a|iquidcnmverltatibQs.aIlQnde nol^is notis cd»» 
venire perspicimQS,oonliniio pronunciamua i]liid.i>o#^ra« ratio* 
ll< COll5enfaneiMlsesse ; cum vero quidpiam cum veritatibus tn* 
tea cognitis pugnare advertimus , aimus id rationi nostrae con- 
rrrtrium esse j cum denique neutrum horum perspicue elucet,id 
saltem mncsuprarationcm noj/ram esseaffirmamus. Sictheore* 
inata gepmetfica eorum ratlbnem sQperant, qui iAgeome|ria pla* 
' ne rolei mnlt: a/sterlt ctltii simte reli|ion|siant iiipn rttioiiieffl 

\ ' * . ' 

; 



Digitized by Google 



" onmiain iMiitoinara: aHqQa etiai» supta bdnbem rafli^S^ ^sikt^ 
> Pari fere ratione possam as^erorb, iltod essd contra meam ratia* 
• «em, quod cum propositionlbo^qoas iBeus intellectus nuncin ve^ 

rissimis habpt, pugnat, illuJqoe contrarationvrn otnniumhomU 
nutn esse, quod iis enuncialioiV; bus opponitur, de quarum verita- 
4e nuiius homo, nuUo um(juam temi)oi'e,nuila in r*egione clubi tavit, 
vel quae se(5tin4um geneVatem naturae cursum non vera esse noh 
possunt. Verunt proprie et stricte Idquendo, illud est contra ra» 
tionetn, quod vcritatibus aeteTnis, et absolate necessariis contra<« 
dicitj cum enim veritas absolute necessaria nonest, neque ejusop- 
positum absolute falsum ac intpossi bi ie , nec proinde omrti ratio- 
ni conirarium est: imnroprie igitur, ut quam moclesiissime dicam, 
loquuntur ii , qui nostrae religionis mysleria, ct miracula conira 
rationem esse pronunciant veHus enini ,et magis proprie ea so- 
lum rationem nostram etsuperant.Disdrimeifistud Inter veritatet 
inetat hysice , ct Vihysice certas hoc loco summi eese mooienti re- 
cte Leibnitius {Di^c.de laconform.de la foiavecla ra<#.§.23.) 
cohtendir, et vcherr.enter miratur illuil a philosophis per^^picacis- 
sim» ceterocfuin ingenii , ({iiibus Baylium adnumcrat, neglectum 
fuisse ; inde concluciit, illutlduntaKat co;j/ra rationetn esse,quod 
eum veritatibus ffletaphysicecertis pugnatj illud vero supra rd- 
rtonem- esse, qaod iis opponrtdr, quae cfbotnartifer et intelligere » 
et experiri solerous , si ve , quod iiTein etl^; qnae' VeHtatibus soraiii 
physiee certiscontradicunt. ftationeniassertiineocohstituit, quod 
ta solum veritas rationem superare putancla sit, quam nullus in- 
tellectus creatus, aut saltem humanus assequi possit. Denique sol- 
licite monet, ne rationem in sermonl hus,et opinionibus hominum 
quibusQUmque, aut in eonim aptifudtne, asa,etexefcitatione eom- 
jparata,de rebus seeundum generalem naturae cilrsom jadlcandi ; 
sed solam in immutabili veritatttm eateita tifam esse arbitiremor* 

RATIO WBJWrVEM FALLIT. 

LXXIf. Riitio per se neminem in crrorem inducit. Cntn T2l\'\o 
facultas sit veritatum nexum distincte perspiciendi ( 67. ) , id(|ue 
catenus pht)neatur,quatenus conciusio vera cx praemissis veris iei^<* 
ttmd dedneta distinete pervidefar ($. 66.) , neoesse est, at qui raitcf» 
nero ducem sequitur, eiusmodi conciosionem, qtiae eiT regnlis log^cae 
falsa esse nequit, yeram esse ptftet \ atqui lalis mlnime errat: igttur 
ratio per se neminem in errorem inducit ( M. Manil, L i* 9» ijl.y* 
JVarn neqne denj itur ratio, nt'c decipn nnquatn. 
CoroU. i.Si quis erp,o ratione utens in errorcm prolabatur, is eama- 

leatitur; quod fore anticipatis opinionibus, depravatis animi af- 

feci;iombas, et.praecipitatttiae, ob quatti ratiociniorum leges ne- 

gliguntur, triboendam. . ' > ' 
Cerd//. a. Divisio mtionis in rectam, et nott rectam , sanam et insa- 

nam ridicula est,et cum legibus logicae pugnat: quare cum quan- 

ddque rationem rectam, aut sanam diclmas, idemph^sisgratiaso- 

ium fieri putandum csu 



Dlgitized by Google 



^ SttioL Ajgifafa eMbKm q'Mestio , quam hodie' 6amuiitl feiiiieikitam 
'cttperent, iitmm', quae rationem empwaotv eide» opponantur » 
SeiJ, ut il!i qnidem ajelmiit, att fides repognet ratibiii,ac theologia 

piiilosophiae , un^e consequens foret rationem , errori obnoxiam 
csse. Qui Averroen corartientatopem in Aristotelem xar t^oXof irt 
Italia prorsus sequebantur,/idem cum ratione pugnare,clu<:e Pom- 
ponatio, palam professi snnt, dum enim i|3Sorum jadicioomnia Ari* 
stotells dogai^tatfion posseritnoaesseverissimaiipse vero animam 
Ihttmanam corruptiortl obnotiam esse de«Qifse pQtaretitf,qaed sa^ 
na theologia ^espuit, eo devene«attt,at aaimam bomanam philoso- 
phicf' mortaiem , theologice vcro imnnortalem esse contenderent. 
Contins.o doctrina haec valenlissimos nacta est adversarios ; ipso 
Summus Pontifex LeoX. eamdem in concilio ultimo Lateranensi 
toohdenmavitipraecipiens simuloittii^QS philosophiae doctoribus, 
\it in discdrdia, quae phiiosopbiam inte^, ae theologiam intereede- 
lre'videretQr,penitus elfminanda omni opera,ac diligfentia eoitan* 
tur. At vero hoc Ita fulminc coneidit quidem opinatto isthaec, ex- 
tirp.ita minime fuitjhabuitcerte abeoinde terapore fautoressuos", 
tametsi potissimum occultos ; interjecto enim paucorum annoriim 
spatio crroris hujus accusatus est Caesar Cremonensis celeberrl- 
mnsmiim temporum philosophns enm Andrea Caesalpino medi* 
cp, Gontra quem Nicolatts TaureliQS librum, Jlpies taesa^e^ exara- 
vit;Claudius quoque Berigardus, qui primus Pisae in Italia, na* 
tione quidem Gailus, philosophiam pubiice professus est, m cir* 
ciilo pisano ( ita opus suum inscripsit ) , eumdera non obscure de- • 
fendit. In Hollandia Ludovicus Mejerus medicus Amstelodamen- * 
sis editu circiter annum i066, libro, quem philosophiam scriptw 
rafi interprevem vocari yoiuit, eaAi Iltem iiistaaravit(Otehcrllr« 
arf, Manich» rem D, ttem resp» au prov, t. 3* p.ys^. jir, Pyrrhom 
^rt, Sociniens), Sed modum emnem,ut fere solet, praetergressas 
est Baylius: rktionem ait humanam principiam destructionis esse, 
non aedihcationis ; non servire eam,nisi ad accumulanda dubia,et 
act disputaiiones in aeternum continuandas: alias confiJenter pro- 
nunciat veritates fidei invictis objectionibusoppositasesse,aequi« 
. vocationem latemin celebri illa distinctione Jnter ea,quae supra 
snnt^etOQOtraratiettenK ac fidei nostrae mfsterta esse reapse eon« 
tra nostram ratteflem (^xam, de la theoL de M, Bayle p. 410.)* 
Sed egregie respondet jacquelotus : Ratiocinium Baylii e^tfal" 
sissir/iiLf/L ; natn quamvis nostra ratio se nequcat porrigere ad ' 
excelsitatem rationis supremaeyquae in Deoinest^illa tamen 
intelligentiae et rationis portio a Deonobis donata^utcumque 
parvasit^ summaerathmi contrariaessenonpoUstAade eerte 
manifeste sequeretur , Deum esse unieam errorum nostrorum 
eaus^famt cnm falsum pro.veroaeeipimuSfatU verumprofalso 
rejicimtis^ eoqimd rationinostrae contrarium appareat^etiam 
lum^r.ntn raiione noslrarecte ulimur, Verissime ista dici vel 
inde apparct, quoJ rationoo miaus, quana iides, Dei sii donuai» 

f 



Digitized by Google 



4t4 Psjcholog iae P. L^Btt» t Jirmftf • Jl. Cap, itt 

" tlla Dininun est lumen qooddAin oatural^ a D«o ut «uctoro OAtn* 
. ^tafr:lite« lanmi s«p«raci«rftle a D«o tU «ootm ir«|iM aobis iio- 
pertitniB : «ode» ti i iot rationi oppoaerctor»60fttequeiit loret^at 
Deot tecoin Ipio posMt» ipteque , vel ut ootorae , vel ot gratlat 

nos fallat.quorum neutrumcum infinita illius perfectionccongruit. 
' Batio igitur nec queraquam per se in errorem inducit, nec cum fi« 

de pugnati secl ubi illa desinit,haec inclpit : ea nempe fidei luraen 
' maiiifestat, ad quae raiio stbi relicta pertingere nequit. £x quo 

perspicuua fit, «ofnai oplnioiieoi • veritatt longissine rmiirori» 
' ^aicon Soeinianlt •onteodlnot>,nihil credenduo) este, nisi quod 

• Mtiooe natartlllntelligi pottit.Duo hi tcopoli philotophodili* 
gentisslme cavencli sunt , nisi in gravissimos crrores praeceps ire 

' velit, uter eorum pericutosior sit, difficile dictu:uterque certe re* 
ligioni quam maxime infcstus est. Qui rationem nimis deprimunt, 
eamqueerroribus obnoxiam esse prooanciaot,necessariuro reli* 

' gionl folerom tolidnennt ; qui voro ratloncni «eqoo ampliut estol* 
Inat, onneni fidem divinam evertunt: qaare , li umquam alias hl«> 

' profeeto locum habet illud : in medio tutitsimus ihi»{T, i. tettr* 

• 3* JMt>. t, 3. lett, I. 5urV.). Sed de his copiosius disserendi io tlieo* > 
logia ocoaiioreearret. Vide quoque la religion vangdCn • 

' ' * " QUID aATlOXIS AHALOGClt? , 

• LXXIII. Cum veritates siogulares percipimus , fit nonnunqoam » 
nt eas inter se connexas cognoscamus , quin tamen ipsum earum ne* 
xum,sive modum, quo inter se cohaerent^ distincte perspiciamus: 
inest igitur ia nobis facultas quaedam nexum veritatum quarumdam 
tinguiariumconfuse percipiendi , quam rationii analogum hodia 
phikKMiphi vocaot» ut emm.in aliit cniB ratione convenit, Ita ta atiii 
ab «a ditcrepat* . • 

CoroU. Cum veritates singulares facUltate cognoscendi inferiore per- 
. cipiantur, ad eam rationis analogum pertinet: qoare iUiquoquo 
;i^,onti co^ipetere potest, quod iilis solum gaudct. 

' ' ' 4guu tauncifATfo caauum smiucx ? 

hXXlV, Expectatio casutim similinm est expectatio eiusdem 
Sterum eventus propterea, quod eadem adjuncta, quae olim illum 
praecesserunt , adsunt , iit si montem caecium ncbula cont€Clum 
videas^ideoqut expectes pluviani brevi secuturam» 

■ .... , QTJOMODO PBBFICITCa? 

IjXXV, Expeotatio casiLum similium sensuyphantasiayat^uo 
memoriay neoncnfaculiate Jingendi perjicitur, Inexpectationeca- 
tus similis primo praeseatia adjuncta percipiuotur , id quod stnsut 
^i>afettat,tumph«atielanfrodnjdl»(Md«iand)onetaco9ieveatu,qaem 
6Hm pfMeeti«r«at»at8ai«rUvero illa recognoscit,ett^i|lmiranie«^ 
dem, quae minc'adniat;daaiqua fiteallaj fingendi eventum alias cum 
illius ad junctit perceptnm «aaniotit flmi «djwli* pjeacfttDtiboi; igl« 
Inr pttet pvopiyliumtf. 



Digitized by Gopgle 



eogwflflndi facultatero pfgtiwi» » fl dfl t yn l ia fl iati i iflfl M i ,f»tio^ 
litqneflXflfflitioJu^flri pfliifl* 

nrvoLfiT ftAiiioina AVAioGinf. ' ' 

LXXVI. Expectatio casuuni similium rationis analogumin» 
foMtm UteniBi fiwnltaf iingendi flvflntom cum Usdem adjunctif«lini 
pereflptiim cum fldiQiietiajinAe recurreBtibQi, ae praflseotibtti con* 
fongat, neeeisfl est » ntnexus inter eventam , et liflec fldiunetn f altem 

confuse cognoscantur; atqui istud rationis analogum praestat {§-71»): 
ergo ad expectaiionemoasuam similiumrfltioQisflOfliogumreqttiri ia 

apertoest. 

Coroll. Siroiliter espectatio casuum siroilium aliquod ratiocimi aoa* 
Jogum involirit , jibfliitflstfl cnlm «elttt majorem eiGoit: ^imin^hi» 
adfunetis hce ewenit i tensoB alnoremttfed nunc sunthoiiB ad* 
juncta : faeQltflt dflniqofl fiiig«ndi cMcbisioiiefli: ergo hie epenfui 

rnrsus eveniet, 

SchoL i.Qui secundum expectationem casuumsimilium actionessuaf 

* moderatur, facta olim in casu simiii imitantur i qui vero ratio» 
nem vitae normam constituunt,quid fieri oporteat, ratiocioando 
colligunti hi rati0Hal0Si llli empirid dicQnt. Gflterafl» per 
clflre ett, tam rfltionif, quflni mtlocinii flnalogaaBlipeeie diilcre n 
mtione e t Vero ratloeiaio^ qQemfljtaodQfli confasA ebgnitltf a di* 
stincta diversa est. 

iSehoL i.Haec de facultatibuscognoscitivis animae nostrae.Sunt ita- 
que facultates inferiores sensus (§. 15.), piiantasia (§. 14.) facultas 
fingendi a6.), memoria {§. 39.), analogum facultatis attenden* 
di, abstrabendi, et reflecteodi ($• S5*felioI.),flnfllogam ingeoii ($• 

, • 39. scli. ), et rationis ($«7 expectntio deniqueeflSQQln firaifaini 
'(y* 47*)« Hlo BaQmgartenus (Met, p, 3*«» i. $7^. 395.607« 6t^) 
perspicaciam, praevisionem, iudicium sensitivum, sive gustum si- 
gnificatu latiori, et facultatem characteristicam adjungit,quae per 
sese facile intelliguntur. Superioresdeinde facultates sunt facultas 

. flttendendi, et abstrahendi ($. 49.) , facultas reflectendi ($. 51. ), 
Jntellectus [§. 56.), ratio ($. 66.), ae nMDorifl intelleetaalis ($>ii8»)* 
. Hflo porro facultates non Ita nobis n naturfl trlbdantar, Qt non cQl* 
taram qoampiam fldmittaot, qQin etiam postulent. Collectio )e* 
gum.exquarum praescriptoeam culturam adhibereoportet,scien- 
tiam coostituit ; inde oritur; primum logica, quae, concurrente 
metaphyslca , totam generatim cognoscendi facultatem j deinde 
aestbelica, quae proxime solum inferiorero excoiit, proptereaque 
rectfl tdgica fmcidtmU cognoscitive i?a/eri'oriJ>nQacap«tQr«.PrflO- 
fltflfltif f iqifl hflee fcientifl, eum regnlas pq i e h r e eogitflndiicogitfltfl* 
queelegantibus fignif expriroendi contifleAt , principia generallfl 
omnibus studiis mansuetioribus, ac liberatibus artibus submini- 

. strat: eamquedebemus viris celeberrimis Alex. Theophilo Baum- 
garten^ ac Georg* Fridenco ldaier> prigg «yiatcuai^ttfl tim 



47^ Psychologiae P. L Sect, I. Membr. II. Cap, II!, » 

olim ab Aristotele , Tullio , Quintilliano, Horatio , [iongino ; tum 
* recentius a Patribus Bouhours, Atidr6, et Buffier e S. ]. a Hollino, 
Preitingero, Bodmero, aliisque de arte poichre cogitandl disper* 
se traditasuiit, iBanum^steoa coUegit, novisqoe inveatis miruni 
iamodun^loeupletavit {Mstketiea ^nfangs, grunde atler scho' 
nen JVissenschnftens, ) : posterior verooptts iliod eruditis com* 
aentationibtts illustravit* 

C A P U T IV. 

De Habitibiu GeH^ratim» 

^XD BsaaciTiiiv, hatom. xvbss^ st icQimt? 

LXXVIL Es^rcitiunt est continua, aut saltem frequens dataocca* 
sione eiirttmdem actionam repetitio* Quod enti absque preavtoexer^ 
citio inest> natura inessci quod yero per illud obtiaetar» of^uiri 
dicitur. 

TACIUTAS SXBnaTlO OBTINBTCa. 

hXXVlll, Facilitaa actionevi qnavipiam producendi exerci* 
tio obtiyietur. Constanti certe experientia notum est, eo facilius ac- 
tionem cleterminalam a nobis etfici, quo plures occasiones ejus pro- 
ducendae redeunt,etquo pauciores ex.iis negliginius: ergo facilitas 
«etionem quampiam prodoeondl ffequeoti ejusdem repelitiooOs id est 
exercitio, obtinetur. 

CorolL Igitur faciiitates •geiidi aniniie nostrae nitnra non insunt: 
eed aequiruntur, eoque majores fiunt, quo ma)us est exercitiumysi* 
ve Actioaum earumdeiQ repetiiarum numerus* 

QOID KABITOa? 

LXXIX. Uabiitis est faeilitas aetioiiem producendi ; qu! proinde 

natura non inest, setl acqulrij seu praevio exercitio obtineri debet. 

Schol. Sermo mihi est cle habitibus naturalibus, eorunw|ije nullum 
ingenilum esse cum Arisiotele defendo {L, z Nichomac.h.), Quotl 
adhabitus supernaturales pertinetj eos et ingenitos et infusos es- 
sc posse ex sanioris theologiae praescripto facile Bdmitto \ hajbet - 
enim Deus eam io ilos , naturamque nostram potestatem, ut uno 
quasl momento conferre possit, quod nos longo solom tempore,et 
difficili esercitatione conseqiii possumus. 

BACULTA8 ZrATeBA IirB8T« 

LXXK^NuUa faouUas agendi acquiri poiost^ Qaidquid acqai<- 

ritur, praevium exercitium in frequenti earumdem artiomim repeti- 
tiooe positumpraerequirit($.77.)i atqui nisi jam adsit Ucultas agen- 
dt, actiones nec poni, nec repett possunt ( ont. $.130. 131. ): igitur 
ante omne exercitium facultas agendi existat, nccesso est, ac proin* 
de Boii ecqniritd^ 

Corol/. I, Animiie isitar nitttra iaest faeeltis ageiidiea^4id qttae fa« 
ctlei^eilicteack ipsA scs» ^i^cere potsst* 



Digitized by Google 



CQtoUm %4 Atqoe idcohaMtus 4<|ii««at npTiyie «flBBdl ^aJtatMt 
, GeouemU ) «liigoe plmct. «um veteribQft.pea^^aietMif «flf^tea» 
dtta;|. . 

LX^CXI* Hahitus sunt detirminationes gtiantitatis formalis 

* facult atitmageiidi.E q maior est quan t i t as for fl) a I i s c u j us vis facun»- 
tis agendi, quo facilius ipsa actioncm cfficere potest (§. 57. sch.)- er- 
go facilitas actionem efficiendi esl (leterminalio ejus quantitatis for- 
malis ; atqui habitus agendi facilitates sunt ( $. 79.) : igitur et habi- 
tus ad deterniinationes quantitatis formalis facuitatuiD ag«ndi per< 
tinent* ' . . . •. . 

QVOTU«L£t XABISUS? 

■ . . ! . 

LXXXII* Tot, tamque diversi ia me baMtus esie possant, quot, 
quanique diversae suBt actiones, ad quas facilius producendas ope 

facultatum mearum exercere me possum. Inde multiplex habitoum 
clivisio: actionum aliae magis ad mentem ; aliae maj^is ad corpus 
pertinent; unde habitus me/ira/fj , et corporri oriuntur. Actiones 
cleinde magis ad animam pertinentes vel a facuitate cognoscitiya,vei 
ab appetitiva, et volitiyaproficisountni^lUaru|DfaaiIitates vulgaba- 
l>iius intellectuales i hanim iMrales ; et n(uniaatim»fi ad bomM» 
f irruffj: si ad malujn tendunt, oogno^pantair» > 
Coroll. I. Facilitates igitur continuo exercitio acquisitae senticndi, 

imaginandi, recordandi, attendendi, abstrahendi, rcflectendi, 

ideas distinctas conforroandi, veritatum denique universalium ne- 
. xum distincte perspiciendi, generatiro , et neglecto , ut vulgo>./it , 

discrimine inter superiore»>en inferidfW-fiicultatelD» habitusin- 

tellectuales sunt. 

Coroli. 1» Nominatim acumen, profunditas, iogeoium ($$*5i<58.) ha* 

bitus sunt, qui proxime ad intellectum, sagacitas vero, et soliditas 
($. 69. 70.) habitus sunt, qui proxime ad rationem perlinent. Quis 
porro his insiructus faciliiuie, et prontissime omnes intcllectus 
ope ratiooes eficit j Inbi toihi faciii tatem ntendi intellecta consti- 

Schol, 1, Ex dictis coHigi potestyquid de eoivun opinione sentieptr 
dum sit, qui nullum liabitum a mcmoria diversum admitt^re yor 
lunt, quorum scntcntiam amplectitur Joannes Ciericus {Pn^urru 
. J. j . c. 4. 7j. j 9. ) , et cx parie etiam Antonius Genuensis (Elent, 
r7(c{.p.2./)r.34.)^etsi enini merooria necessarium quoddam omniuna 
habitum Ittstramentum sit, ^a.tamen so|a ogm^,b9(bilum,5cg9stl« 
lui vero nequaquam simile.est* . 

SchoL 2. Habitus corporeos q^adam ratione ad.aninutm quoqpe par^ 
tinere inde certum videtur, quod actiones illae corporis, ^Uarvo^ 
cxerci tio acquiruntur, ah anima proficiscantur. Sed et habilus men- 
laies quodam modo ad corpus speciare dubiocarel, cum omnes 
animae cum hoc corpore copulala: actiones cerli in scnsorio com- 

* muoi motus comi tentur, quae bmnia par tim ex .adhuc, dicj^s ^ par« ^ 



Oigiiizeo by Google 



•elnir I of «mfi hm imifc i ' — i rttum i§9wraiUia ten^ri cogtttt^ wfi 
imaginem imperHm ^laboratam, M pl^otypo vaLle dissimilem 
cont^mplor. Ciim vero in obiecto pepcepto nec perfectionem, nec 
jmperfectionem intueop, erga illuil indtjjtirens esse clicor:quare 
etntus indijjerrjis est ea mentis nosirae conslilutio, in qua nec tae- 
dlio nec voluptate aflicitur, ia quo ille versatur qui ignorat, utrum id 
qo(Ml vti iofb, vtl4iiabi«Gtofertipit, ia oomeroiii perfi^etiomim^aut 
imperfectioaiimvtffrri debttt» Atttqiii prorstts ttihil percipit* 
i7«rp/i.r«StttasindiA'erenti«t il^tditts tst inter voluptatem , et tae- 
dium ; ac proindetaedium non estnud^ voluptatis privatio, aut vi» 
cissimim , nequc igitar contradictoria suot| verumsolum CQntra» 
ria (ont. 67.). • 
CorolL s.Raptio aut veiieineos nervorum teosio est vera corporis 
flottrl Imperftetk», seoius vero titillatioois rectam corporis con* 
ttitutionem velut veraoi perfectionem indioat: igitur doior ($. i6. 
' tch.)odtatdiiUBititili«tioftd.voluptatemf ntfpeeiesAdfieous ro- 
vocantur. 

CoroU, 3.Cumtam perfectio, quam imperfectio vel vera, val appa- 
rens esse possit, quod sine probatioae patet, etiam voluptas, aut 
tatdium vel verum, vel appartos diel potest; Ita taedtum ex.liu 
terarumetudio, rolupti^ ex otio oriun^A app4rens est» 

CoroU, 4. fd, qood effioit, ttt al terum sit,eiQs ratio sufScieos est (oot* 
§, 1 8.): ergo perceptio perfectioois estratio sufiicieos voluptatis; ^ 
perceptio imperfectionis taedii. 

Cornll. 5. Quo plus rationis suflficicntis ponituc, eo plu? rationati po- ^ 
ncndum : igitur quoplus perfectionis, aut imperiuctionis, vel quo 
elarios et vlvidlus eae percipiuotur, ed major voloptas, aut tae- 
dios orltor. Gtti»saepias iam ptrfeetiooem lo «ad«m re percepi» 
sntts,oceasioatpraesentisperceptionis pliah^aslapraeteritam per- 
ceptionem, et voiuptatem cum ea haustam reproducit ( §. 17.)» 
quae,quiacum praesente conspirat,eam majorem efficit,uade,quo 
saepius ex eadum re voluptas percipitur, eo major est. 

Coroll,6, Posita ratione sufficiente ponitur, ea durante durat, et e« 
, ahlata AUfertur ratiooatum (oot. §, zt )i igitur posita perceptio- 
tm porfe^tjoois^ iMt . ifflperfeGtioQis.pooitur,ea dQrant,etea abla- 
ta cessat voluptas, aot taedium. ^ 

VOLOPTAt ITOTAal 90TB8T W TAEBIDIt, BT COlTTaA. 

hXXXVl.Quaevis voluptasin indijferentiam, nut taediumde^ 
generare potest. Sit imprimis .voluptas solum apparens, ex errore 
nempe orionda ($. praeccor.}.)) detecto igitor errore, quodfUllqoe 
fieri potcst, patebit perfeetiooem-oonadesse: cessahit ergo perce- 
p(io perfectie6is, adeoqoe et voluptas (ibid. cor. 6.). Porro illud, 
quod jam patet non esse perfectio, vel apparebit imperfeciio, vel 
non:si iioc ; priori voluptati indiricrentia : si illudjlaedium succe- 
det. Sit dcinde voluptas vera: erit quidem roeum de percepta per- 
feetiooc j^dicium verutn, seu v«|ra perfectio^p^arei)it esse verai «t 



Digitized by GopgI( 



«mUtit adfunetis fieri pot^rit»at eapef fe<^tlo, vera qtrfd^m ln se, ap- 
pareat tamenesse vel nulUt vel ptaiie tiilaedain impeiKeetio, tanfet- 

si ex errore : quo casu iterum patet pracedentem volaptatem aot in ' 
inclifterentia, si illud: aut in taedium, si hoc sit, mut:\tum iri : quae- 
vis igitur voiuptas aut io indidbrentiam, aut in taediuo^ degenerare 
potest. 

CoroU, 1. Idem eodem modo inverse de taedib facile demonstratur« 
CorolU %• Mnlto elarius patet, ex eadem ve oni vdlaptateo» alteri 
taedioiii cre^ri posse* 

SchoU Voluptas,quaeseippereadem manet, quotles obiectuni per- 
cipitur, constans \ quae veroredeqnte yeteri objectt pefcpptiotto 
mutaturj f aria^t/i>, audit. " . 

* yABMinc xoir To^u* vo&t»TAmc BMncrv HnssBiE 0B7BCTI, soa 

mvsasA aATiojfs coxrsiDBaATi*' 

LXXXVIJf Possunt in mentetn simul tonsistere poluptas^ et 
taedium comparate ad idem objecium compositum sub divers/$ 
ratione consideratum, quin se mutuo tollant. Negari profectone- 
quit fieri posse, ut mcns in eodem ohjecto composito simul percipiat 
sub aliorespectu perfectionem, sub alio imperfectionem , quin hae ' 
duap perceptionessetnotootollant, ergoduae rationes sufTicientes, 
una voluptatis, altera taedii ($. S5.cor.4O in menjte siinul poni pos- 
sont, quin se nutooi tollant; atc|ai si ita, poteruntotique in mente $\w 
mnl poni duoearum rationata, voluptas nimirum, et taedium , qnia 
sc mutuo lollant: ergo possunt in menfe simul consistere voluptas, ' 
et taedium comparate ad idem objectum cqmposi^qni sub diversa 
ratione consideratum, quin $e mutuo toll^nt* 
SehoL Veritatem hujus tlieQrematls sen$tts4ntimu«, cui Leibnitiani 
nequidqoam obnituntur^ apertissiiqe cpntestatur.Quis enlm qoae* 
^ so est, qui in se nonexperiator sibisaepissime idemobjectumcom- 
positum ob divcrsas rationesplaceresimul, etdisplicere? pos- 
se se eumdem hominpm ob virtutes quasdam amare,et simul ob 
aliqua vitia odisse ? Nempe voluptas, et faedium se tum solum de- 
struerent, quando in idem objectum eodem modo sumtum tende- 
lent, quod hie nequaquam fit ; immo non tam objectum comppsi- 
tum» sed potlos res|iectu5 ille) si ve qualitas tnt Qbjectum id4Hi« vo- 
loptatem, vel taedium caussantis: quare duo re ipsa.obieeta d\r 
versa in toto composito concurrunt, quorum onum voluptatem, al- 
terum taedium generant {Psych. enip. s. i.r. i.J. 463. nof.).Cerr 
te si paritas, quam Boehmius ab horologio aiiquot naevis infecto 
ad comprobandam contrariam opmionem adfert, quidpiam effice- 
ret* Foret inde coosequens, nos nee comparate ad diversa totius 
mandietttiavoloptatemsimuljac taediom persentfscere posse, 
•cttm ea omnia simul unum objectum oomposltom, nempe mundom 
constituant. (^uod autem subinde dicarous : placet haec re^, pUi^ 
ceret autem magis, si illud non adesset, id non ideo fit,uf sighi- 
ficemus voluptatem a taedio minui, qiiemadmodum idem Boebmius 
Storchcnau Metaph»Lib»III, v I* 



r 



Digitized by Google 



489 PijrchologiaeP*LSecuU.Cap.L ' 

contendiC ; sed eo absente novam toti composito perfectionetn te* 
cessuram, qua posita maior quoqiie ratio sufficiens voluptatis» ac 
proinde etiam major voluptas ponetur: generatim enim quantitas 
voluptatis quantitati perfectionis perceptae respondel: quare seu 
ill obieeto aliquld adsit, qaod dtsplicejit , sen noo^fMsper tanta , 
oec m«ior, nec minor sentietor voluptts, quant« in illo perfeetio 
cogooscitur. 

LXXXVIIf • Bonum generttim dieitur, quidqaid perfectlonem tH'» 
tltoonititoit, tnteom ea connectitufi ejus oppositum malum est'. 

Bonum hoc loco speciatim illuc voco, quod nos, statomqae nostruni 
seu internum, seu externum (ont. §. 6i. ) perficit, ut virtus^ eriuUtio^ 
sanitas {Parad, i.). Quidgunnine est honuTn^alt TuHius, guod 
non eiim, gui possidet meliorem Jaciat } Malum contra quod nos, 
stttumque nostrnm imperfeetiorem reddit, ut vitium, ignm^antia , 
tnarhus* 

CorolU i.Cumscire nequeamuSjUtramnobisobiectum perfectionem, 

aut imperfectionem conciliet, nisi illud perceptum ad nos refera- 
* mu«, illiusque cum statu nostro nexum perspiciamus, relatione ea 
non facta,aut nexu non perspecto objectum perceptum nec honum, 
nec malum apparet, nosque proinde in statu indifiurentiae 85.) 
verttmnr. 

CoroH, 1. Perftctio,qotmobjectamiiobis cottellltre potest,vel vera 
est , vel tpptrens tantum ; mt)or Itemy vel minor: quare bonam 
aliud verum est, aliud apparens; aliud majuSy aliud mintti, at- 
que hoc pro gradibus perfectionis. Idem est de malo. 
Coroll. 3. Bonitas igitur percepta accurate discerni debet a bonita- 
te, quae reapse objecto competit ; potest enim vel major , vel m\» 
nor, vel prortat nulla etse In objecto, etsi quaedam nobis appa* 
reat, et viclttim. Inde phllosophi bonom In reale^ et ideaUt seu 
ohjectimm distingtiunt. 
Schol, Sunt et aliae, boni, et mali dlvisiones a philosopbis usitatae ; 
nempe honum nnimi^ quod ad mentis: nt virtus ; honum cnrpo' 
riSt quod ad corporis : ut sanitas', honum internum, quod status 
interni : ut erudfrio) 5oni<m externum,re\ Jortunaey quodad 
ttatttteitemi perfectionem pertinet, ut doviHae^honorean Sed 
baee proprinm in philotopbia morall loenm habent. 

PBacBvno aoin volovtatbk mau tabjmcm obvbbat. - 
LXXXIX» Perceptio boni voluptatem : perceptio mali taedium 
gewsrat» fiooaoi vel malum ett Id, quod nobit perfeetionem, vel Im- 
perfeetionem coocitlat ($. prc^.): ergo cum bonum, vel nalum per* 
cipimus, nostram perfectionem, vel imperfectionem inde penden- 
tero intuemur; sed perceptio perfectionis voiuptatem : perceptio 
imperfectionis taedium generat ( §. 85.): ergo etiaro perceptio boni 
voluptatem ; perceptio mali taedium generat. 

CoroH* u Perceptio igitur boni veri voluptaten veram ; perceptio 

♦ 4 ■ ... • 



Digitized by Google 



%6hi kpparentis voluptatem solam apparentem ( $. S5. eor. 5. ) 
getierat«ldem est cleiiialo. Voluptas igitur, qua percepto quodam 
objecto perfandimur, non est intallibite crlterium boni realiS} ul 

fcre'vulgus opinatur. 
Cf>roIl,i. (^uantltas voluptatis, aut taedii reSporlcIet quanlitati bo- 
nitatis, aut oialitiae idealis, non realis ; tanta siquidem erit volu» 
ptas, quantuiti boni percipitup, non quantum in se est« 

» 

insia ODJBCTUJH SUB ClVEaSJl aATlOMB BOSVm ST MALUV aaSB POTBST. 

XC. fn rodFrn ohjecto composito 9uh diverso respec.tn conside^, 

fato tani bonittis, qiuim niiilitia simul percipi pntest. Fieri certQ 
' potest, ut aliud sit irt objecto composito, quod nobis perfectionem , 

aliud, quodnobis imperfectionero cortciliare possit, atque utrumque 
' aiiAul percipi posse nihil vetat i atqui dum istUcl eogttoscitaf, in eo- 

demobieeto eomposito tam bottitas»qitan) malitiA limal perelpilne 
89.): ergo in eodem ob}eeto eofliposito sub diverso respe6tit coiH 

Stderato tam bonitas, quam malitia simul pcrcipi potest. 

Co^o//. I. Igitur etiam idem objectum compositum sub diversa ra- 
tlone consideratum voluptatem, et taediuffl, quae se non tollunt 
8;r. ),in nobis caussare potest. 

Coro//.«« Bbnunl miilQs etiam itt.eolllslone eum majore , quati^ttat ln 
se speotattir, boflam est: qaateoas vero cnm majore cdmparatam ' 
hujus cottsecutionem impedit»malam est2 igitar etpereeptione b»* 
ni milioris etiam in collisione <ium majore voluptatem, et taedium 
capimuSjSi in modo illud sub utroque respectu consideremus. 

CorolL 3. Similiter maluro roinus irt collisione cum malo majori in se 
spediatuni roalum esti sed compar.ite ad roajus roalum, quod impe« 
dit, bdnam : igitur etlam minus malnm sub duplicl hoe respeeta 
eonsideratum voIuptatem,et tAediam simal o«nssat«*l]aec omnit 
seflsu qtfoque intimo constiint* 

G A P U T IL 

t)e Pacultate Jppetendi^ et AversandU 

5tCI«Qoivis ad se attentos advertit,seetlamtovitum versasobje- 
Ctum, quod ut sibi bonum perclpit) nisuro aliquem, sive inclinatio- 

nem in semet experirj ; ab opposito vero renisum, slve declinationem, 
cum sibi ob jectiim ut sibi malum raepresentat. Inclinatio haec nppe- 
titio: declinatio a(/erj<if2o; et farultates mentis, aquihus actioneshae 
protieiscuntar^acu//^i5 appetendi, seu appetitus, et aversandieom- 
pellantar* . > 

Cofo/A «•Appetitiosemper cam voloptate; aversatio cum taedio 

consociator ( §. 89. ). 
Coroll. 2. Cum neo voluptate, nec taedio aflficimur, indiflerentes su- _ 

mus ( 85.) in statu igitur indi^iierentiae nec app.etitioj nec aver* 



♦ 



Dlgitized by Google 



'4 S4 Psycliologint P. /. Sect . II. Cup. 11. 

satio possibilis est. Inde vctus \\\\idyignoti nulla ciipiilo., nam 
etiato tum inditlerentes sumus^jctiiB objectum non cognoscirous. 
Schot, Alli vocabalo app9titust slne discrimioe modo ad facultateo» 
nodo «d actum denotandum utQotar i sed res ea squivocatioQi lo* 
cum praebet: consttltlus igitur est, nt constanter soU facultati tri- 
baantuN* 

nacBtno aoirx AmrtTioirzs ; vau a? BBSAnoirifl batio snmciBHB bst. 

XCIL Ratia sufficient appftitionis in perceptione boni: aver* 
sationisin perceptione mali recte con^tituitHr. Perceptio perfe- 
ctionis, et imperfectionis est ratio sufficiens voliiptatis, et taedii 
85. cor. 4.) i sed appetilio semper cum volupiate; avcrsatio cum tae- 
dio consociatur prsc.cor. i.) : igitur in perceptione perfectionis, 
•t Imperfectionis etiam ratio safficiens appetitionis, et aversatiof^lB 
yeote coostituituri atqui perceptio bonl,et mall semperconjungitur 
cam pereeptione perfectionis, et imperfectionis ($$• 8S« fp.) ; ergo 
pariter ratio sufliciens appetitioois, et aversationis in percepliono 
honi, et mali recte consiituitur. 

SchoL Ne tamen inde coliigas animam appetendo, et aversando pa- 
ti solum, non agere : agit ea profecto, appetitiones enim eo jure , 
quoperceptiones^ In vitalibus, ut aiont, illius actionibos babendao 
pmt» Reprasentatio certe, seu perceptio boni vim^ppetendl in jo 

, aon continet i sed vis haec, quae facultatem in actam reducit, ani- 
mae tribuenda est, atque per perceptionejn boni, aut mali velut 
per remotionem impedimenti,ui Dariosius putat, adagendumde- 

. terminatur ( Psjrch. ernp, s. i. c. z. S3. )• Haec igitur perceptio 
' boni, aut mali efficit^at vis aoimae actu appetendo, vel aversando 
agat, quod iM>te obstante ignorantia pratstare non poterat. Ea hU 
miram est constitutio mentls nostrae ut felicltatem, ad quam aiU- 
piscendam a Conditore suo ordinata est, naturalitcr desideret; in- 
de fit, ut ubicumque species quaedam boni ralucet, continuo ad il- 
lud sese inclinet, quasi in eo felicitatem suam reperturai cumque 
porro in desideranda felicitate generatim accepta iibera non sit, 
'* neque in ejus potesiate ponitar objectam boni speciem non appe- 
terotnisl in qoantam eadem ifuiedire, acremovere saltem aliquan-' 
do potest. Praclare Talitae (Qv. Tasc l, 4. c. 6,): Natura omnes^ 
guae bona ndentury sequuntar^ fuginntque contraria. Quani 
ob rem simnl ohjecta boni specits cujuspuirn esty quod bonum 
fideatur^adid adipisr.enduin impellit jiatura, 

QUAB LBX APPBTITUS? 

XCm. Omne honum perceptum appetimus: omne malum per-, 
ceptum aversaniur: et contra quidquid appetimusy ant aversa" 
mur^ nt bonumy vel ut malum percipimus. Posita enim ratione suC 
liciente rationatum, et posito rati^oato t\n% ratio sufliciens pon6nda 
est ( oot. 3?« ): sed perceptio boni, et mall est ratio suffioiens ap» 
pietitioiiif, e^ aversatlonis ( $• praec»): ergppttet propositiun» Suf- 
fragatnrjdtperientiai 
# • 



Dlgitlzed by Gopgle 



De FaeuUate Appetendiy et A»enafM. 4BS 

Coroll, I* Ex hac proposltione omnia, quae de appetitu cognoscimus, 
deduei pocsoiit,iit deioceps apparebii : merlto igitnr ies appeti* 
. tus dicitur ( $. 8. sdh. ). 
CoroU, a. Cum eliod sit bonum apparens, aliu^ fcnim, seu reale ($• ^> 

88. cor. 2. 3. ) , ex eo, quod aliq-jid appetamus, non sequitur ilkitl 
esse bonum reale: fieri igitur potest, ut,quocl in se malum est, ap- 
peiamus, et quod in se bonu|n est , aversemur. Inde ajunt philoso- 
phi; nos ohjecta pro ratione boni in iis perccpti appetere^et pro 
ratione mali in iispercepti aversari* 
. CorolL 3* Minus bonom etiam in collisione cum majorl bono apj^tl 
potest» qoatettos est booom absolote,non quatenus impedit conser 
cutioncm majoris boni i idem verum est de minort malo, qoatenot 
iropedit majus ( conf. $.91. cor. 2. 3. ). 
SchoL Commode de hlc tirones roonet doctissimus P. Ivancsics ( In- 
st, metaph, disp* 4. c, 7. n. 774. et 775. ) : appetere praecise ma* 
lum^et aversaribonwn significat appetere, ^uod in semalom 
est: et aversari» fuod in se bonom est: '6eri hoc posse ex dictis 
eonstatjcom bonum possit apparere malom, et vicissim. Verum 
tippetere malum^ quatenus malum esty et aversari homim^ ijua^ 
tenus bonum esty idem sonat, quod appetere mahim, quia malum 
est, et aversari bonum, quui bonuro est, istud fieri minime potest 
pr2c.). fiursus diversae soot hae duae sententiae: appetera 
maium cognitum ut matum ; et arersari honwn- cognitum ut 
^onlun: et, appeteremalum^guatenus malum est y aversari 
honumy quatenus bonum e.st, Primum enim aliud non significat , 
quam id, in quo aliqua mali species percipitur, appetere ob ad- 
junctam nimirum speciem boni . et viciisim ; alterum vero notat 
appetere malum, quia malum cbl, vel aversari bonum, quia bo> 
num est, quod pro omni caso repugnat. 

qOAB aSGir£AB A»STITVS. 

yL.CVif» Appetitio.in aversationem ^ et aversatio in appetitio- 
nem etiam respectum ejusdtm ohjecti permutari potest, Omne 
bonum perceptum appetiir.us, et omne malum perceptum aversamur 
( praec. ) : si igitur fieri possit, ut id, quod antea bonum apparuit, 
deinde vldeatur esse malum, et vicissim , etiam Heri potest, utid, 
qood antea appetivimus, deinde aversemor: at^ui istua certo fieri 
potest, cum aliod sit bonum apparehs, aliod verum ( $. It. eor. s.): 
ergo etiam appetilio in aversionem,et aversatio in appctitionemro» 
Spectu ejusdem objecti permMtaH potest ( conf. §. S6. ). 

XCV. Eo majnr est appf-titio^ vel aiers<itiOy quo rndjoryvel cla- 
rior est specits boni, aut inali in ohjecto percepta. Omne bonum 
perceptum appetimu», omne maluni perceptum aversamur ($. 93. ) : 
ergo etiam maius bonom perceptum, vel bonum clartus, id est , ma- 
gis perceptum^magls appetimus.et maiom majos perceptom, vel ma« 
ium clarius, idest, roagis perceptum, rhagis aversanuir. 
Coroll. I. Si igitur plures r.itiones bonitatis in eodem objecto slmul 

pe<:cipiantur« major appetitio orietur ; idem est de aversione. < * 



Digltized by Google 



tsychulogiae P, f. Sect* Ih Cap, II, 

CorolL 2. Vchementi appctitionis, et aversationis magna ex part(?ab 
Hs pendet, a qutbus major perceptioni clariUt «<Meoilit,ut nimi- 
rum «b actione ob}ectorain in organa; a constitotione coi^poris, 
ncrvorum, cerebri spirituum animaliam copia ; tum ctiam abha* ' 
bitibus comparatis, clc quibtts coosttlator Genoensis ( Elem, met» 

p, t. C. 4- §■ ic. sf^qq. ). . 

XCVl. Plura ohjfctay etsi sirnul ohtineri neqneant^ siniul ta- 
msn appeterty et ^uidein plus veL minus pro ratione bonitatis in 
iis perceptacy potsumus, Imprimis enim plDraobjecta, tametsl si- 
Aiul obtineri nequeant, possunt tamen nobis sirool bona apparere » 
^uod per se evidens estised quidquidnobis l>onum apparet» appe- 
limus ( §. 93. ) : ergoplura ohjccta, etsi simul obtineri nequeant, si- 
jnul tamen appetere possumus. DeinJe pari ratione possunt tVicta 
ohjecta plus, vel minus bona apparere ; alqui eo major est appeti- 
tio, quo major est species boni percepti (^.praec.): crgoeadem ob- 
}ecta simul plus, vel minus appetere possomos« 
CorolU !• Appetitiones ergo diversorum obiectoran, tametsl simul 

ohtincri nequeaDt, mutuo se non tolluntt 
CoroU, i.Hinc quoque iterum patet, posse minus bonum etfam in 
coHisionecum majori hono, id est, cum consecutionemmajoris bo- 
ni impedit, tamen vcre appeti ( conf. 93. cor. 3.), ac proindo 
possihilem esse statum prafponclii. 
iScAol. Vocem conscientiae omnino repodlaro nihl vldentur, qui k 

praesentit theorematis veritatem in dobium vocant» aut penitos 
' inffelantur* Ofler Cajo duo horologia, aureum unum , argenteoum 
alterum, ea conclitione,ut quod placuerit, eligat, secumque gratui- 
ti muneris loco domum auferat: eliget sane unum; at appetet 
' utrumque; si neges, fac illi coplam utrumque acclpiendi j accipiet 
profecto utrumque \ quid igitur? Non appetet utrumque? At sine 
praecedenteappetione electio fieri nequit,ut infra patebit*Qood 
sl Igltor Ca)Osfacta otrumqoehorologiumaccipiendi venlautrum- 
qoe appetat, quls dobitabit, eum utrumque etiam tom appetere , 
cum utrique appetitioni satisfacere nequit ? Velim ergo, ut Leih- 
nitiani aegre non ferant me hac in re ab ipsis dissentire ; majus 
enim sensus intimus , quam ipsorum auctoritas apud roc pondus 
obtinet , paritati a bilance petitae, in qua ipsi exultant, alio loco 
* oomnodiusTespondebo. 

Qmo 8TATIJS AEQUiuaau? 

XCVII.Cum pluraobjecta simul appetere, aut aversari pro ratro» 
ne honitatis, aut malitiae perceptae possimus ($, praec.) consequens 
est, ut duo, vel plura objecta, in quibus aequalero rationem bonita- 
tis, aut malitiae, percipimus, aequaliter appetamus, aut aversemur. 
Hinc oisMxse status equilihrii^ in quo mens Con«titoitor,coffldoo,vel 
plura bona slmol aequaliter appetit, aut dub, vel plura mala aequali* 
ter simul aversator* 

CoroiL u Status aequilibrti plurimuai didert a statu iodifierentiao 



Digiiizea by Google 



( SS.cor.' !• S5.) * in hoeenini vel ottllam o^jvttWB prireipio» 
vel ii quod peKcipieoi) ln eo neo speciem nali» neo •peeten boni 

deprehendo. 

^oro//. Cum de appetitionibus agimus, triplicem ammae statum 
acute discernere oportet ; primo si2itMm indiff erentiac ^ in quo 
ipsa nihil appetit, nec quiJpiam appetere potest \ tum statum ae- 
quilihriiy in quo ipsa duo, vel piura bpna aequallter appetit j de- 
nique statum praepondii, in quo wum magis, quam tlia bona 
mul pereepta appetit* * 

XCVIII* idennAjectum eampesitumeubdiversa ratione 
$eresimuly et aversari possumus. Possumus enim idem objectum 
oompositum sub diversis rationibus aliis boni , aliis mali repraesen- 
tari, quod fieri posse docet ( §. 90.) ; erunt hae rationes totidem ob- 
jecta parlialia nostrae perceptionis compositae, percipiemusque in 
ipso objecto compotitb aliqot» quae apptrent booa» alitjua, quae 
apparentmala: qutre, cum quidqttid bonum apptret^tppettmusyet 
qaidqtid mtlom tpptret^ tversemur ( $. 93* ) t oa bona appetemot, 
«tetmala aversabimur; sunt autem haec bona, et mala simul cofkm 
jttocta in eodcm objecto composito : igilur idem objectum composi- 
tum subdiversis rationibus appeterej et aversari possumus (conf. 

§.87.)» 

Corolt, Potsum igitur minvs booum slmaliit tbsolute,etin se bonom 
appeteve, et simttl at impedimentum mt joris boni, tdeoque respe» 
ctive mtlum tversari , idem cum proportione infellige de minori 
mtlo eomptrate ad majus ( eonf» 95« oor. t. )• • 

qmBHonra? 

XCIX. Motiva dlettstar hoc loco, quae nos per sese ad api^ten- 
dum.vel tverstndttmob)eetttmtUictant:qtttre9 eamid perjceptio» 
nes bonl, et mtli prtestent) ete reete motivt ouncupttttnr* 

CorolL Motivum igitur est ratio Sttfficiens tppetitlonis^et aversatio> 
nis (§. 9z.)i ct quia nihil estsinc ratione sufHciente (ont«$*ti«}y 
nulla appetitio, aut aversatio sine motivo esse potest. 

Schol. Gum videmurnobis nonnumquam aliquid sine motivoappete* 
re, aut aversari,id inde est, quod alias jam iis motivis allecti fue- 
rimtts« Fieri nempe potest, ttt r^m quami^iam, in qut nune quidem 
^Utmbonispeciem' tpprehendimos, propteret tamen appeta^ 
mtts, ^piod nos eam oliro ut bonnm percepisse , ae appetisse reeor* 
damur ; quo casu in determinatione praeterita praesentis appeti- 
tionis ratio continebitur, porro, cumex frequente ejusdem actio» 
nis repetitione babitus oriatur ( $. 79.), et habitum appetendi ao 
tversandi, qui nominatim consiietudo a philosophis dicitur,nQbU 
eomptrtre possttmos, et retpse frequeoteres Goosttelodine solttm 
aliqvidappotimtts, et avertamoAi Atqoe blne patet, ear fteifttts ea 
appetamus, aot tversemur, qoae jam saepe alias appetivimus , aot 
..aversati sumus. Qui igitur per experientiam cognoscere vult, quo 
• modo appetitiooss, etaversationes in sua mente Atscaotur^ is noo 



Digitized by Google 



468 - IVfcMojiae P. L Sect. IL Ca^ U. 

solaai ad«os casiu , io qiiiliiu oomuttiicliiio oliqoidl «ppotit, vel 
oversafur,-OQi«uin odfertat ; ted etioiD eotsotlicite indaget,lii 
quibus prinum eaoi appetitionem, aut aversatiooea eltcuit. 

« 

Qvotmax Amnrzo bt atbhsatio ~ vacultas itb» AvmBvi» 

BT ▼OXiUPTAS AQ TABOtmt. 

C. Perceptio, sive repratsentatio boni, a«t nali, qua poiita ipsa 
appetitio, aut aversatio ponitur ($. 9}.),ad facoltatein oogooecondi 

pertinet ( §. 6. ); sed facultas cognoscendi vel inferior est, vel supe- 
rior: iila res obscure, aut confuse: haec distinctae repraesentat {§. 7.) 
igitur et perceptio boni, aut mali obscura, aut confusa, vel distincta 
est* £x repraesent^tione obscura, vel confusa oritur appetitio^ vel 
aversatio sensitiva-f ex repraesentatione vero distincta appetitio, 
vel aversatio rationalis* 

doroU, 1. Igitur etiam summo iure facoltas appeteodi, et aversandl 

io superiorem^ et in/eriorefntribttitur, eoaMfue, quac competunt 

generi, etiam speciebus conveninnt, quaecuinque ile facultate ap- 
petendi, appetitione, aut aversaiione gencralim adhuc dicta sunt, 
etian) speciatim ad facultatem appetendi superiurem, ac interio- 
•rem|ati]uead appetitionem,et avcrsationem tam sensitivaro, quam 
rationalem aecomodari debent* 

Coro//«ft« Quaevitappetitio eum voluptates aversatto comtaediocoii- 
sociantur ($.91.00^.): ergo voluptas quoque, actaediom aliudra- 
tionale vel ut ajunt, mentale\ aliud sensitivum est. Volupta- 
teni rationiileni persensit Pytkagoras^ citni ob un vntum de 
^uadrato hj-pothenusae theorema Musis hostias immoiavit 
{VitruHus L 9. c. 1.). 

CoroU, 3. Facultas cognofcendi inferior repraesentato^iecta slngu* 
lariaope sensus, autpliantasiae($. 8.)> superioruniversaliat ab>> 
stracta ope intellectus, et rationalis ($. 48.): igitur appetitio sen- 
sitiva fertur in bonum sensibile per sensum, aut phanrasiam re- 
praesentatum; appetitio vero ralionalis in bonum universale, ab- 
stractum,eta materia separatum ope intellectus, ai rationis co« 
gnitttm» Idem est de ftversatione» 

toroit, 4> Cum perfectio» et imperfectio eonfuse cognita pulcbrita- 
dloem et cleformitatem constitoat > ut egr«gie demonstravit Mo< 
ses Mendelssohn, perspicuum est, pulch>-umy «•£ de/brme obje- ' 

. ctum esse faculfatis appetendi, ac aversandi inferiores, ac pro- 
inde hanc facultatem ad eas pertinere, quarum excoiandarum ra- 
tionem aesthetica docet (^. 76. sch. a.). 

SehoL Cum repraeseotaliones boni, et mali obseurae.suntt senti*\ 
fl»us Bos Impelli ad aliqoid appeteodum, et adversandum, qulnU- 
liusappetitkMnis rationiem scire, autreddere valeaoMs, quod sae- 
pius evenire nemo est, qui in se non experiatur, si modo iniis qui 
intra se fiunt, discernendis satis acutus sit, Id genus appetitionem 
aut aversationem yiatnrahin seu innatiini vocant {!'hil. Schrifr » 
1» BrirJ', j, Tht ll^Vtber die liaupt^rundiaue der scho- 



Digiiizea by Google 



I 



De Wacukvu Jpffeiendiyet Aversandi* 4^9 

nen KHnste, ^nd^f^isseus<A.) ; iUam vnro, qtue ex oonfitsa» vel 
ilistincta repraesentatloQe oritur elicitam qttod si 'Nl^inklerus , 
(Psj-ch.^.yi4 et 7i5.),et alii qaitlem, qui ciim veteribusStoicis, 

de quibus Tullius (Dejfin. l, 3,4. 5,) et Peripateticis appetitiones " 
innatas tlocent, eas dicto nunc sensu inteiligf.rent, nihil eorum con- 
tineret docirina, quod jure carpi posset, at vero, cum ipsi putent 
actualem appetitionem, aut aversationem a natura nobis ihditam, 
ac perseverantem» earnmque renun ideas simul animo insculptas 
«sse , haec iUorum sen|etttia omnino repadianda est $ soltdissimis 
quippe rationibus infra ostendam, nullas in ipso ortu ingenitas in 
nobis ideas esse. Alii denique aliisutuntur vocabulis; appetitiones 
nempe, et aversationes nsLtur^les stimulQSJiaturales compellant 

. (Psjch.emp.s. z.§. 47 i*not.tt ^jz, not,) ; tum illi, quibus solam 
repraesentationem distinctam morifum nominare placet, reprae- 

. sentationes boni, aat mali obscaras, et confosas stimutos dicunt , 

. «tque exstinnlis obscaris instinctum enasci ajant» Vide fioeh* 

. mium. 

' ^ qniD consBirsvt, nv yneirA Amittzoinnr ^ Qmn TBneBftAiCBimni ?. 

CI« Fieri potest, ut quod facultas cognoscendl inferior confuse ut 
Bonom» vel maiam repraesentat, idem quoque superi6r ]»onam, vel 
«alum distincte exhibeat ; at fieri etiam potest» at qaod una nt bo- 
num, altera at malam» pt vicissimim repraesentet* Qnare cnm om- ■ 
ne bonum perceptam appetamus,et omne roalum perceptum avcrse> 
niur (§. 95.), in priori casu idemobiectum utraque facultate, adeo- 
que tam sensitive, quam rationaliter appetimusj vel aversamur, 
tumque habetur consensus appetitiomtmi in posteriori vero casu, 
quod sensitive appetimus, rationaliter aversamar, aut vicissim, at- 
* ' qae inde pu^na appetiti<Mum oritur. Ita aegrotits medicinam pa^ 
lato adversam sensitive aversatur ; eamdem tamen ob spem sa^ 
nitatis distmcte cognitam rationalern appetit. 
Coroll, Cum idem objectum sub diversa ratione simu! appetere,et 
aversari possimus (§. 98.); etiam in hoc casu appetitio, ct aversa- 
tio mutuo se non destruunt,neque alterutri alio sensu victoria tri- 
bui potest, qoamqaatenas voluntas libere exseqqitar,qaod abal- 
terutro suadetor: et qoia experientia teste voluntas non-semperse- 
eundum fortierero appetitionem9.aut aversationem se determinat, 
veritati minime consentaneum est, in hanc appetitionucn pugna 
semper fortiorem seu intensiorem appetitionem viacere, quod 
Leibnitiani docent. 
Schol. I. Necesse igitur minime habemus, ut cum veteribus subjecta 
reapse diversa, in quibus appetitiones pugnantesinsint,constitaa- 
mos« Divlserant illi appetitum , in rationalem , et carndtem » 
huncque rarsus in concupiscihilem^ et irascibilem, ajentes ratio- 
nalem in superiore animae parte, qiiam «nimixm ] c^rnalem in in- 
feriore, seu sensitiva, quam animam vocarunt, residere, hastp.a 
animae partei^etrevera distinctas esse^ et sticum perpetuo pui^ua- 



Digitized by Google 



49« Psychologiae P« /• Seei» B% Cap, IL De Faeuttate ete, 

re, velut equum cum equite, quae locutio Platoni imprimis fami* 
liari luit Certe doctrlna hajeo et leiitiil iDtimo, quo eoai eoniiletiim 
in uno, ac individno ente Inesse eiperimnr, et eflieaeissinis ratlo- 
nibus, quibus animae liumanae slroplicitatem altora in parte de- 

monstrabimus, repuRnat, ut aclco mirum sit, complures etiam re- 
centionibus temporibus cluas in homine animas, sensitivam unam 
ac materialem^ alteram rationaleni, et spiritualem cum Thoma 
Villisio ( De anim» brut, p« t, c, 2* ) statuisse putantes, hanc ap« 
petitionum pugnamsine dupliclanimanequaquamintelligenterex» 
poni posse s quem errorem nuperus auetor ( ^hilosophie du hon 
sens, r. 2, p. 1 3 1 .) absurdissime recoxit. Ad extremu m ratio curtio* 
fflines fere frequentius secundum appetitionem sensitivam non ob- 
stante aversatione rationali agant, in eo sita videtur, quod prae- 
sentibus vivacius afficiamur, quam absentibus, et abstractis ; sen- 
su praeterea intuitive cognoscimus 63.)] et phantasia simul rc- 
producendo Ideam voluptatis aiias perceptae praesentem auget ; 
intellectus contra cognito ut plurlum s/mbollca tantum est ($• cit* 
sch. I,)) qua bonltatem non in se ipsa, sed signorum ope solum ap- 
prehendimus. Atque inde ftt, utsaepius, tametsi id fieri minime 
oportere,appetitioni sensiti vae prae rationali obtemperemus,di- 
camusque cum MedeaapudOvidium, vUleo meliorayprobogueide'- 
teriora sequor, Consule Sllvanum Regis {Sjst» dePhiUlameta» 
pft«l*a.p*a«eA* 19.). 

SchoU 1* Quemadmodum facultas appetendl, etndmsandi in tnpe- 
rlorem, et inferiorem rite distribuitur ($• praec* cor. 1.): ita quo» 
queeadem facultas multiplexefficitiir, cum diversorumobjectorum 
quae appetere, aut adversari possumus, ratio habetur. Quia por- 
roquaevis facultas inse determinatae quantitatisest> necesse est) 
nt diversae hae appetendl, et aversandi facttltates determinatam 
in unoquoi|ue liomine rAtlonett, slve proportkinein Inter se ha- 

. beant: haeo proportio indolem cuinsvls, seu, ut ajunt, tempera- 
mentum constituit, quod infinitis prope modis non sohim in cli ver- 
sis, sed in eodem quoque homine diverso tempore variari potest. 
Generatim quidem hujus diversitas a diversitale ingenii latiusdi- 
cti {§, 59. sch. ) pendet ; quemadmodum ipsa facuUas appc^tendi a 
facultate cogoosceodi. Mejerus jam saepe a me landatus quatnor 

J»otissirouro genera temperamentoruro constituit: rationa/e, cum 
acnltates superiores: sensitivum^ cum inferiores ; «receum, cum 
' facultates appetendi : abjectum, cum facultates aversandi fortio- 
' res cxistunt. Facultas deinde appelendi aut aversandi , quae in 
temperamcntosensitivoceter<issuperat,pa^j(one//icio/7unante/» 
(den Hang) progigoitt 



Digiiizea by Google 



l 

; 49« 

C A P U T III. 

I 

De jtffectibui» 

qqa Amcn»— bt quotoslbs. 

CIL Jffectui 0tt appotitio» aut aversatio seositiva vebemeiitiar 

et cum extraordinaria sanguinis, acfluidi nervei commotione conjun- 
cta. Ita in irato homine ardent ocnliy itijiainrnatur vuUus^ san~ 
guis concitato cursu rapidissiine toturn corpus permeat. Id ge- 
nus aijpetitiO) aut aversatiorationalis affectusptr analo^iam cum 
Pariesio dici potest» • 

CorolL Omois igitur aflPectus eam voldptate, vel taedio conjaogitur 
($. 9it cor« t.)>idqae fundamentum praebet dtstributioni afteetum 

maxime generali in gratos^ ve\ jucundos^ et molestos, vel ingra- 
<o^,^uorumiUiad^au(lm//},biad triititiam commode revocantur* 

vMuoaeeHeBiM otnnoBBs ? • 

SchoU u De numero, ac divisione afTectaum malta variaque apud 
philosophos peperias. Dariesius {Psjc, ernp. s, i. c. i. §. 97. sch,) 
ex illo Horatii ( Epist, l, i. e p, 6.): gaudeat^ an doleaty cupiat 
metuatve, quid ad rem ? omnes afleclus ad hos quatuor primarios 
gaudiumi tristitiam, cupiditatem^ metum reduci putat. Huic 
opinioni adhaesisse videntar Stoici, quorom de eflectlbus,quos va^n 
Vocabant » doctrina maximam ao praecipaam philosophiae par* 
temconfccit: inquatuoripsi genera afTectus tribuerunt; bona, aje- 
bant, alia sunt pracsentia, alia futurai de illis habetur laetitia ; 
debis lihido: rursus mala vel praesentia sunt, vel futurai de illis 
aegritudo ; de his meff^j datur. Plato dicere solebat affectus, qui 
npmen habent , multos esse j qui vero nomine carent , innumeros* 
Aristoteles cumsais andecimmimerfvitig^aiidium, desiderium^ 
amorem, trisiitiamyfugdmy odium, spem^ desperationem^ au* 
daciarn,timoremy€tiram}htM Peripateticorum nonnulli sim- 
piices dixerunt^ etsex compositos addiderunt, ze/ofypiam , pu- 
dortm^ misericordiam , aemulationem , indignationem y et m- 
vidiam, Cartesius ( De passionibus ), qui hoc argumentum libro 
singulari copiose, et accurate pertractavit, at^ectus omnes in sim- 
plieesy seu primitives^ et compositos distribuit , ad ilios referens . 

' admiratiortiem , amorem , odium , cupiditatem , laetitiam , et 
moerorem ; hos diverse es istis componi asserens. Sed est Ui hao 
doctrina quidpiam , quod non penitus probari potest , de quo vi- 
deatur "Winklerus ( P.^j-c/i. 2. 71S.). Nec "Wolfius {Psych.emp.s* 
i.p. t.c.3.) quidquam inlcrmisit, quod ad illustrandam de natura, ' 
et variisaffectuum generibus doctrinam conducere possit; quem- 
admodum et Malebraiichius ( A^cAer* de /<t trerff. /i>. 5. ) idem 
■praestitit* Commendari hic qaoq^e meretur opus clarissimi Me- 
jeri soperias laudatum ( Theoretische Lehre von den GMmsths" 
hevve$un$enuber haupt, ) i in eo enim tnm de natorai et origiiu 



Dlgitlzed by Gopgle 



49^ Psychologiae P, I. Sect. II. Cnp, lll. 

adectuum ; lum de ralione eosdem et concitandi , et sedandi, egre- 
gie disscritur. Id tamen lectorem monitum velim , virum celeber- 
rimum, quod s/stemati harmomae praestabilitae plus aequoad* 
' . baereat, totao esse ia contefflplanda anina a corpore peniCttS ab- 
stracta ; inde certe fit, ut complara ipsius ratiocinia tum osui esse « 
nequeantvcaro alTectaum in antmo essurgentium vere reales In cor* 
pore caussa5 experimur. 
£chol. Metamen judiceomnium accuratissima at^ectuum distributio 
eaest,quamsupra in corollario insinuavii existimo enim gaudium, 
et tristitiam duos esse omntum reiiquorua Ibntes , proptereaque 
' reete primigenio» dici« Ut autem proipici as, quo roodo onnes alil 
exhis fontibus promanent,haec ex Boehmio accipe ( Pjr7^cA.emp« 
s» %• c# 2« §§. a8o. 8 1. noj. not. ). Gaudium ex fine maH{ est ) hl» 
laritasi ex bono futuro incertiori spes, ex cprnori, fiducia ; ex 
conatii bonurn obtinendi cupiditas ; cupiditas erga bonutn dif' 

ficulter obtinendi conjunctaf cum fiduciadifficultates supt-ran^ 
di jin\mo%\X9S\gauiiumexiiSiqiutean<ihisoenefacta putamus, 
zcqnleseentisk i ex benigno aliorum denohis judieio gtoria:ejp 
alterius perfectione amori amor erga henejactorem propter 
heneficia gratitudoi amor singularis propter praest antiora 
animi dona favor; gaudiurn ex ulterius imperjectinne malevo- 
lentia; ex absurdo risus. Trisiitia ex dificultate boni obtinen- 
di pusillanimitas i ex viora boni speraii desiderium i ex antea 
hono viso fastidium; ex mato guod nohis ohvenire posset^ metusj ' • 
ex malo appropinquante timoT i ex malo ingenti horror;€ar 
itialo intolerahiUt et inevitahili desperatio; ex malo improviso 
terror; ex iiSy quae a nobis malefacta pn^antur^ poenitcotia; 
ex sinistro aliorum de nobis judicio pudor ; ex alterius imper- 

fectiont commiseratio ; ex alterius perfectione odium i ex tilte- 
rius perfectione^ quatenus illam nohiSyVel amatis evenire per- 
optamu* , invidla ; ex injuria nohis illata indignafio ; indignO' 
tio eum odio ira. 

GOar9BQ17QirTU& NATURAX HUlf ANABT, BT MULTAB HABBNT 
'DTILfTATBIt. 

CIII. Mfectus siLUt natnralia humana natitrae consfctaria, 
Cum enim natura iiuniana finita sit , et mutabilis , si bique ad perfe- 
ctam beatitatein,qttamardentissime desiderat^sola non suffieiat» 
prorstts naturaliter fit, nt perceptionibus boni, aut mali comnovea- 
tur, ibiquc ad appetendum , quod partem perfectae felicitatis con- 
stituere: hic ad propulsandum, quod beatitati obstare videtur.im- 
pellatur: quare cum appetitiones, et aversationes foriiores, quae si- 
mili ratione ex clarioribus boni,aut mali perceptioni bus naturali- 
ter oriuntur, affectiis sint {§. praec. ): naanifesluro est affectusesse 
nataraliahomahae naturae coDsectaria. 

Schol» Verom noir mbdo saturalifer humanaro naturam consequun- 
tur afleetas j sed adoioduffi utiles soQt> si modo justos inira limU 



Digltized by Google 



I 

\ 

De Affectibus» 495 

tes a ratione eonstriogantur. ^Tihll certe valcle magnis egregn, aut , 
ardai praestitun unqoam est sittealiquo|ifrectu.Turoadipsamiio* 
minis» ac rerum publicarum ihtegrarum conservationem necessa- 

rii sunt ; neque enim homo conservari potest,nisi bonorum posses- 
sione, ac malorum declinatione ; id vero, qui fiat, nisi natura ipsa 
impellente ad bona percepta pro ratione bonitatis repraesenta- 
tae inclinetur,inteUigi non potest. Deinde societates humanas quas- 
camqoe autamore» auttlmoretam iniri, quamconservari quis igno- 
rat? Tolle haec vincula,et suavissihiae civiuiU conspirantium har- 
moniae loco odia, inimicitias'>rixas , ao inridias suscitabis. Prae- 
cljLVe Gemensii (Elem. met. p, I, c. 6. prop. sch. fin,) : Ratio 
recta nullo iinpetuosiori affectu concitante constantius opera~ 
ratuTy et aeguahilius-y sed eximiuui quidquam^ et distinctum ej- 
ficiet numquam, Eadem , ubi natura vehementissime ajjecta 
estj velut erigituri ac, licet paullo turbulentius^ efficit tamen , 
^aae mira videri possent naturae humanae vires omnes igno» . 
rantihus, Itague Flato saepe scrihitt magnorum virorumfuis^ 
seneminem sinc enthusiasmo qnodamy id est^ sine vehemen- 
tiori ajjectu. Cum ratione igitur insaniisse censendi sunt Stoici, 
qui duce Zenone docuerant atlectus omnes sine discrimine (Laert, 
de vit, phit, l, y,segm, 110.) morhos esse animi ; praeternatura- 
' les motiones : aversas a recta ratione contra naturam . ontmi 
. cofnmoftonp^, proptereaque in sapientem minime cadere'(Ctf* . 
de fin»l» t* ) ; haec enim institutio non modo ali quid postalat,quod 
supra naturae humanae vires ponitur ; sed et hominem necessariis 
magna gerendi, ardua consilia et suscipiendi,et exsequendi instru- 
mentis , ac sapientem saplentia expoliat : de hac Stoicorum disci- 
plina adi TuIIiom, qoi^eam multis persecutus est {Qg, tusc, L 4. c. 
i,seqq,), Sapientios Aristoteles ad Nicomachumscribens praece-^. 
pit , aiiectus esse virtotom materiem , virtatemqoe in eo sitam es- 
se, ut animi affectus temperet, ac ita coerceat, ut apta efTiciantur 
subsidia ad veram beatitatem consequendam. Quare labor noster 
non tam in eo versari debet, ut omnes animi aftectiones radicitus 
evellantur^ id enim humanae naturae conditio minime patitur ; 
ffoam nteasdem injeetis fireois ratioid obtemperare doceamus. Sed 
' hoG jam ad philosophiammoralempertinet. ' . \ 

' S E C T I O 111. 

•. DEFACULTATEVOtiENDI. 

QooosBctioinB ssLemtxKtmt? 

Cl V. Veoio ad tertiam animae nostrae facaltntem seoso iAtfmo eo« * 
. gnitam, quam ego facultatem volendl , seo voltmtatem voco. Dispi- 
ciendum hicprincipeloco,qutdeasit,inqo<irv9 proprie constitoa- 

tur ; deinde singularis , solique illi competens praeronafivjf expen- 
deoda: libertatem intelligo ^ de qua>quae utiliter dici possunt» ad 



I 



Digitized by Google 



494 Pjxchologiae P. L Sect, tlt. 

cluo siiiTima capita revocaturus,de natura illius ppimum ; tQtnd^etU 
stcnlia disput.ibo. Habet igitur sectionis argumentum. 
SchoL Ltbertate humana aul penitus sublata, aut perpepam expli- 
cata tota ruit philosophia moralisjhac vero eversa ipsa quoqud 
religio non reveUta modo, se^ et iiaturalis collabifuf. tnde argu< 
inenti hujut gravitas perspicue intelligitur: quare nemo mihi vi- 
tiodederit,si in eo pertractamlo longior fuero.Hostes pluriml 
sunt, et acerrimi : alii apertomarte: alii per cunicujos libertatenl 
invadunt, ut eorum inipetus propulsentur « horum insuliae dete* 
gantur , niagao rooiimine opus est. 

C A P 0 T f. . 

De Spontaneitate^ et yoluntate* ' 
qmv, BT QuoTir»LB3e tPoinrAiratTAa? 

CV. Spontaneitas late accepta est facultas quaens per prirtcipiuril 
efficiens internum, seu per vttn sibi insitani sine principii cfHcierttis 
externi concursu se ad actlonem determinare potest. Spontaneitas 
vero accuratius accepta, seu ardjrr/uinestfAcultas,i|uaensse Ipsom 
•ine priflcipii efficientis extcrni concursu per princlpium interrium « 
sen per vim suam ad unam prae aliis per etmdem vim pdssibiilhuji 
actionem determinare potest. 

Coroll. I. Actiones igitur late spohtaneae dici possunt omnesactio-* 
nes, quae per vim entis internam eiliciuntur, ct cns, quod ita age- 
re potest, spontanea: quare elementa corporumlatpspoittanea,et 
eorUffl motos late spontanel sunt (60smt$.5a.cof« i«$.5|.cor. i.)^ 
Facile inde coUigitur» quae actiones stricte sporitaHeae diol de« 

}>eant. 

Coroll, 2. lins late solum spontaneum , cum semel coepit , ai^it in S(?- 
rie continra ita , ut status antecedens semper contineat rationenl 
sofficientem subscquentis, dodec ab externo principio actio impe<» 
diatar, quemadmodum id in dtctis elementis evenit ($$. cit.). 

«Sc/zo/. Admissahac spontaneitatis divisione variac,quac hacinrtf 
obtinent,aUGtoram sententiac optime conciliantur. Wolfius (/\<rf c# 
emp.p. z.s.i.c. 3. §. 933.) post Tjeibnitiiim (Rsfai de Theod.pt 
3.$.aS9.) ex Aristotele contendit spontanei l:ite'Ti nniversiir- omni- 
bus entibus seu animatis, seu inanimatis tribuendam esse,si modo 
per vim internam sine principio effidenie eieterno agant , provo- 
catque ad usltatum loguendi usum , quo dieimus ignem SQa spotite 
moveri} aut estingui , quod nolla causs a « x t e rna apparet, qoae i psu nf 
moveat, aut extinguat ; canem audita heri voce sua sponte accede- 
re , et quae similia sant. Verum non minor Leibnitium "WoJfium , 
ac ipsorum sectatores unum hoc spontaneitatis genus propugnas- 
se i nam si ipsorum sententiae larvam detrahamus, clartssime pa- 
tetipsosspontaneitatemstrieteacceptamspeeiofo libertatis tU 
tolo condeeoffasie. Hinc alii^ cptl veriora ampIectQntor, aAlr0At« 



Digitized by Googl 



De SpontaneitatCj et yoluntate. 

pronunciant ro sponte agere magis determinatum esse, quam per 
priticipiwn interniiui sine efficAente externo /x^^re; neque pro- 
pterea spontaneitatem, quae spectata etymologia iUe IViilkuhr si" 
gjfiiiicet , uUo sensa rebus etiam inaaiisatis competere posse* Opl- 
nionem h«no SDam quoque fecit.J[)ariesias {MonaiL paru gena*t* 
c. 1» $• 39« ) i unde spontaneitatem definit,principittm entis suiE- 
ciens intrinsecum^quo ens sine aliorum principiorum efficien* 
tium extrinsecornm concursu cum contingentiaformali age^ 
re potest. Illud autem cum contingentia formali subjecto compe- 
terc dicit, cujus oppositum in eodem ente salvo statu antecedente 
inesse potest. Qaodsi jam utramqae banc sententiam paullo aeeu* 
ratittsexaminemns^facile deprehendemus, utrique aliquid verl 
subesscf i illa communi loquendi ttstt.nititur : haec voeabuli etymo* 
/ logia, cui praeterea et eo magnum pondus accedit, quod philoso- 
phi sollicite motus necessariosa spontaneis distinguant ,atque in- 
de cumprimis in belluis principium activum, sive animam inesse 
coliigant, quodipsarum motus spontanei sint, non necessarii, qua- 
les in inanimatis deprehendttntur* Jam vero per discrimen da- 
plicis spontaneitatis utrique sententiae satisfit {Deleg* nau pos, 
u $. 40* ) ; eo enim posito et inaniroatis non prorsus denegatur» 
et animatis in perfectiori gradu tribuitur spontaneitas ; consen- 
tientem habeo perillustrem de Martini : spontaneitas^ ita ait vir 
clarissimus, late accepta esifacultas entis per principium ej- 
fic.iens internum aliquid agendi sine externa quadam viistri» 
• ctevero spontaneitasy seunudum arhitrium est^ quae adaeii<h 
nes pkjrsicei et su&jeotiye contingentes competit* 

CVI* AfUmagaudet spontaneitate tam lateyquaMstrieteeum» 
ta* Inprimis enim anima est ens aetivum , ac vivens : agit proinde vi 
sua pro^ria, ac sineprineipioefficiente extemo, atquesicsentit, ima* 
ginatur, recordatur, attendit, reflectit, ratiocinatur, appetit , vult , 

atqui ad spontaneitatem late sumtam amplius nihil requiritur ( §, 
praec. ) : igitiir animae competit spontaneitas late sumta, atque istucl 
ita in vulgus notura est, ut ^^olfius putet neminem , qui quidem ter- 
minis significa^um intelligat,de eo dubitare. Deinde enumeratae nune 
actiones diversae per eamdem aliimae vim et possibiles sunt, et ef- 
lioiuntor, cum nDttni ens unam tantum vim habeat (ont. $. 176. sch.), 
et anima saepe unam, vel alteram prae omnibus reliquis possibilt- 
J>us actionihus producif : quin ad id a principio efficiente extrinsece 
determinetur, ut sensu intimo patet ; ergo anima potest se ipsam si- 
ne principio efficiente externo ad unam actionem ex pluribus possi- 
bilibtts determinarej sedhoc est gaudere spontaneitatestrictesttmta 
($• praee) : ergo anima gaudet spontaneitate stricte sottta« 

qmn voiinfTAs, voz.mOy sr irouno ? 

CVir. Voluntas est ea animae facultas , qua ipsase ad lionttfl^ 
qMd appetit, eligendum, aat nalttm, quod aversatur^ fugiendam si- 



Digitized by Google 



irfi Psychologiae P. /. Sect, UL Cap* L 

ne concursu principii efficieiitis exteroi determinare potest* Actat 

hujus facultatis sunt volitio et nolitioi illa est insa nentis deteraii- 

natio ad eligendiim bonnm, quod appptit, facta line concursu princi» 
pii efficiphtiq exfcrni ; haec est meniis clotcrminatio ad fi}gif nt!um 
malum, quod aversatur, facta sine concursu principii etiicientis ex- 
terni. 

CorolL I* Volantas estspontaneltttlt ttrietetnntae quaedam spe- 
eies, stve est spootaneitas stricte sumta iam «agis determioata, 
' *qaatenus nempe. ad actiooes» quae In electione bonl» velfuga mali, 

consistunt, refertur. 
Coroll, 2. Nolitio non est mera volitionis nogatio ; sed actus omnino 
positivuro : guare non vcUe, et nolle sensu phiiosophico div^rsa 
sunt. 

VaCULTAS COCWOSCBirDI rOLtl.VTATI PACBMr PRABFBRT-QUOTrPLBX VOhVTfAM^ 
QUID AHOITaiUH «BJVSXTIVUIli' — SSnXITIO VULUXTATi3 Vi.VDICAXUa. . 

CVIII. Fiicultas eognoscendi voluntatifar.empraefert, Cum 
enim voluntas tendat ad electionem honi, quod mens appetit, aut ad 
fugam mali, quod mens aversatup ( praec. ), appelitio vero, aut 
aversatiosine repraesentatione boni, aut maii non ftat (^. 92.), etiam 
voluntas sine repraesentatione boni,aut mali,agerenon potest^sed 
haee repraesentatio ad facultatemcognoscendi pertinet (9.6.):facnU 
tas ergo cognoscitiva hao boni, vel hiali repraesentatione faoem vo- 
luntati praefert* 

Coroll. I. Repraesentationes Tioni, et mali siint motiva (J. 99.) ; igi- 
tur voluntas sine motivis at^ere nequit: quia porro in statu indif- 
ferentiae nulla {§. 85.) , in.statibus vero ae(|uili brii, et praepon- 
dii adsunt motlva 9;. cor. z.), niens nostra in hls potcst, in al* 
tero non potest aliquid velle. 

CorolL a* Pacultas cognoscitiva vel inferior, vel soperlor eit ($. 7.); 
igitoret voluntas in sermone philosophicoduplexest, inferlor,ct 
superior, et illa entibus quoquesola inferiore cognoscendi facuU 
tate instructis convenire potest. 

Schol. I. Vereor tamen,ne <}uis aegrius, quam onortet, ferat belluis 
quoque voluntatem tribui ; quare hac vocabuli usi posihac absti- 
neo, partem spontaneitatis,seuarbitriisolom soperiorem volan^ 
tatem i ioferiorem vero arbitriun sensitivum compellaturus. 

SckoU 1* Res }am postulat,ut definitionem voluntatis supra allatam 
contra Leibnitianorum, qui eamex Aristoteles aliud esse negant». 
qoam appetitum rationalem imperterri tus defendam { Eth. l. 3. 
c. 2.), Confidenter ajo voluntatem appetitum rationalem minime 
dici posse, nisi sub una solom conditione intVa insinuanda, qua ta- 

. men ipsi uti nolunt. liatio asscrti mihi duplex^est: i.) Sensu inti- 
mo nobis eonstat, posse non objectum alistractom sob ratione bb». 
ni per intellectom, et rationem repraesentatom, qood propterea^ 
apn^titu rationall appetimus ($• ioo«), eligerei vet tt^a.eligere» 
tanetsi inciinationeoi t*ationaicm versos iilud, qtiam eodem tejai- 



De Spontaneitatey et Foluntate» 497 

pore inviti etiam sentimus, impedire non queamus, idem est de 
aversatione rationali: unde iit, ut saepisstme iilud ipsum, quod ra* 

^ tioMliter aversamus, rea{^e tamen eligamai et ampleetamur. Seo- 
tit esempli oanssa.quin saogainem aimit ^eaeitatum» proptefea* 
que liberaliorem vini lianitttm libi.ntcere fudicit> atfiiie boc oo» 
cumentum sibi distinete ope intelleetus, et rationis repraesentat» 
unde rationalis a vino aversatio in ipso exoritur ; at victus tamen 
voluptate sensuali vinum liberalius haurit: anne istud infrequens? 
Quid autetr. inde colligendum ? istud : conscientia teste inesse in 

' nobis facultatem disiinctam, qua secundum, vel contra appetitio- 
nem non modo lensitivam, verufti etiam ratlonaltm agere poftl* 
mui» Certe onivenim experimorpraeierinelinatlonetUlaiiquas 
ad bonum quomodocumque perceptum neceiiario sentiraui» opuf 
eise nova alia determinatione ad illud reapse eligendum, quae 
)am vero haec facultas, nisi voluntas igiturab appetitu rationali 
distinguenda est. Profecto cum facultas generatim aliudnonsit, 
quam possihilitas actus, ex diversitate actuum recte arguitur di-> 
versitas facuitatum (ont.$.93o.)> sed actus inclinationum,et aver* 
lationum ratlonalium innt divenl ab actibui e]eetionii,etfogae: 
igitur et facultatet, aquibut il proficiscnntar, in le dlvenae innt, 
voluntas nimirum et appetitui rationalis. 

I.) Si voluntassit appetitusrationalis, actum estde libertate nostrai 
quam taraen deinceps demonstrabimus. list enim appetitus in ge- 
nere caussa necessaria, ejusque actus ex repraesentatione boni, et 
mali, velut sua ratione sufKciente ($. 91.), neoessario profluunt, 
nequeimpediri possunt, nisi quatenus nonnunquan eae perceptio- 
nes removentur; cum Igitur ex logicae legibus, quaecumque de ge- 
nere dicttotur,etiam speelebni lubeo contentii convenlant,qadem 
neceisitas nominatim tam de appetitu sensitivo , qoam ratiooall 
praedicari debet. Et alioquin inter duos hos appetitns aliud di- 
scrimen non est, quam quod ibi repraesentatio boni sit confusa: 
hic distincta: caeteraomnia sunt paria: si igitur appetitus sensi* 
tivus non libere, sed necessario agat, quod ejus ratio sufficiens sit 
repraetentatio boni confnia, ut Ipsl lieibnitiani oltro Citentur, et 
il illi inficiarl velient, bruta loquarentuRpariter appetitut ratio- 
aailf non libere, sed necessario aget, quod ejus ratio suflSciens sit 
repraesentatio boni distincta; quid eoim distinctio illa efficiet? 
anne ipsasola totum lihertatis pondus sustinebit? Certe neque io 
nostrasemper est potestate distinctam habere repraesentationem 
vel non^ neque si esset, id ad veram libertatis notionem consti- 
toendan iaficeret,manifeste enira inde regressus ioinfioitum pro* 
flueret, qoemadmodom infra ottendan. 

Qnodsi tamen aliqois hisce omnibus oon moveretur, et perthuwltor 
contenderet appetitionei* rationalei ad voluntatem pertinero,^ 
ost«ndara illi raodum, quo sententiam suam cum aliqua probabili* 
tatis specie tueri possit. Ponamus voluntatem a facultate appeten- 
di non reapse distingui ^ sed habere ipsa Umjeo actUS duplicit j ac 
Storchenau Mtitapht Ztib*IIU 33 



. 49^ Psychologiae P. /. Sect, IIL Cap* L 

omnino divcrsl generis: posita hac hypothesi voluntas ut facullas ^ 
saltem aequivalenter duplex considerari debet ; nempe utest fa- 
cultas appetendi, vel aversandi tam sensitive, qimm rationaliter , 
«t ett tacnhif tedetenninaiMll ad eiigendim bonom, vel fbgien* 
. dnni mliisi pereeptnin illiai actut, <fni Inolinatfonei, et averst» 
tioaetnilittdici potenint PoUtiones^Mnolitioiiesindrliheratae^ 
9tneeessariae : hujus vero vohtionfs^ et nolitiones deltberatae 
' -ac liherae* £n conditionem, de qua supra mcntionemfeci,sed quae 
Leibnitianis nihil prorsus prodest, cum ipsi appetitumsensitivum 
a voIantateseparent,et earo insolo appetiiu rationaliconstituant. 
Solus Dariesius ( Fsjrch, emp«««e« c. 3. §, lot. art, i.) , qui ut fe< 
re nllatyltaitthooquoqueargoaMntoplnseeterlttapit, hujus hy- • 
potbetit atnm all^in feeisse videtur, eam alt: patet enim ex ^ 
«t^j^ me nwi umpte Id» ^uocl rolo eHgere» 

oem voainiTAaiinry voir voLmrrAanni^ ao nr votmrrABtmi ? 

* 

ClXk Foltmtarium generttlni,comparate «d ens vohintateinttra- 
€tvm,dloitnr qttidqoid allqoa ratione a voluotate Jptiut pendet» ue 
• deamWatio sanitatis eaussa tuseepta* Non eolunteinumi quod 
avolnntate quidemnon pendet,cui tamen ipsa positive non reniti- 
tvir] UtsuntmotusnaturaleSy et vitalts in hontme, Jnfotunta» 
riumy quod ita a voluntate non pendet,ut ipsa etiam cootra oitan- 
turj ut si guis raptetur ah equo, 

QUIO ACTVI BI.ICITI, AT IimaATI? — QUOVODO COirNBXI. 

CX. Actus a voluntate pendentes sunt vel ehciti^ ve\ imperati} 
illi immediate a voluntate tamquam principio activo proficiscuninr, 
suntque solae ro/itioncj, et no/ifzontf^: hi a facultatibus distinctiSs 
adnutum tamen,sive,utaiunt,imperium voluntatis efliciutftur, ut at- 
tentioi et contempiatio hngior aiieujus qbjectiy /ocutto, deatnhu* 
latio. 

CoroU, Omnls actus Imperatus pendetab aliquo actu elicito, et sine 
illo absolute poni nequit; imperium enim illud voiuntatit velipta 
* volitiogostt vel eamdem certo incladit. . ' 

9QM MVTOa 4evn vscm eoaaxy aiqos nmiaAix: lonrmi wvhu, 

CXI. Foit^ntdM ad attus elidtot eogi tie^uir. Vohintatem oo^ere 
ad actos ellcitotottillamiri extraneaadigere ad voIendum ,ToI tio- 
lendum, cum nullum adest motivum: vel ad volendum id,proquo 
pugnat motivuro nolitionis, et nolendum id, pro quo stat motivum vo> 
iitionis ; sed nihil horum fieri potest, cum voluntas sine coropetente 
motivo aliquid velle, aut nolle nequeat loS.cor. i.),ergovo* 
iontas ad actus ellcitos cogi neqoit« Ventateffl hanc Ipsaquoque con- 
leientla loquitur. ' * *. . . . 

CXlf. Aetnt imperatoi oxfttero neqolt tino praevio aetn elicito 
($■ sfOteoi>)|eed adactum ilium eMcitum voluntas cogi nequit ( $• 
-praec.): ergo neque ad actus imperatos voluntas cogi potest. 
Corollt Voiui^tas igiiur nuilo modo vi exteroa cogi potest^oec pario 



» 



Digiiized by Google 



1 * • 

De Spontaneitate, et fpluntate^ 4o9 

ter potesf ttllus actos a voluntate pendens , qul coactus dicl queat ; 
quare otnnes actu9 a voluntate pen<Ientes et volont^rii ($• 109«)^ 
et stricte spontanei ( §, 105. cor. 1.) sunt. 

Schol. Huit igitureorum opinatio, qui voluntatein non qulclem ad 
actus elicitos, quod docuisse nemtnem, qui pbilosophi noinen liie* 
retor, scio } sed temen ad aetas imperatos cogi posse potant. Non 
. equiclem loficior posse vim qoamdam estraneam) cui resisiereiw* 

. queamus, in corpore nobls in(jBrri» ot eom qois ab eqoo repfatori ' 
vel actionem externam quam ponere volumus, impedirl posse, ut 
si quis deambulare volens vinculis constpingatur. At neutro in ca- 
su existunt actus imperati: in priori enim sunt passiones : in iioc 
omissiones, Deinde cum reus equuleo tortus scelus confitetur,attt 
mercator in periculo naufragii oonstltofot merces* In mare proji- 
cit, neoter ad soom aetum imperatom cogliur^ille enlm oonlessio- 
nem scelerls tignqoam medium aptl|ilmttm ad evltandos praeseA'« 

' tetdolores; ille merciom ejeetionemot neeestarlQm fltae eoiiser- 
vandae sobsidittm» volens uterqoe» eligi t. 

QOia uaaaTAa a fSOAGmn»? 

CXIIf . Liherum a coactione dioltur, qood ad aetos suai vl extra* 
^Oea cogi nequit. Lihertas Igltur a coattione est immiinitas a detcr- 
minatione acl as^endum per vlm etternam eflecta, qua voluntatem in 
actionibus suis tam elicitis^ quam imperatis gaodere in aperto est 

I I I. I 12. ). 

SchoL Haec libertas, ut expendenti patebit, reapse aliud non est , 
quam mera spostaneitas, ac proindedmnl enti, quod vel late spoii* 
taoenm est» competit i qoidqnld enlm prinoipio lntrinaeeo agl^ a 
eoaetione externa libemm sitt neeesse est* |mmo actio coacta nol* 
lo modo intelligl potest cum comparate ad ens nihil actionis no- 
men mereatur, nisi quod a principio eidom interno proficiscitur ; 
reliqua namque in passionum numero hahenda sunt. Quotiescum- 
que igitur mens nostra agit, agit ea cum libertate a coactione: sic 
libere, et non coaete ipsa percepit objecton vlte propositomi sle 

• auentitor verltatl evldenti ; appetit boaom pereeptom , et aver» 
tatur malum regraesentatum ; atque istod cum btlhiialpsls « quin 

' et cum omnlbui eiitibtts Inanimatis late spontaneis commune ba- 

• bet, Hlnc autem perspicuum ftt^quam contemptim de anima no- 
strasentiant il philosophi, (jui illi praeter libertatem a coactione 
nullam aliam tribuunt i optandum certe potius foret, ut vocabulo 

• lil>ertatis abstineotes occulta sui animl sensa in lucem proferrent; 
naflrdtim libertatem magnlfiee extollunt, magno verborom appa- 

' nito^ihlldleunt»ni<i iilod,do qoo dabltare nemlnl onquam ln 
■ " awnt*iil veirtti Ineautos tamea hit)erea In gravlsslnnm tvrortm ^ , 

pffaeelpMvP^aCQOt* Sed de hoe post videUdMs. 

voamoirBS^ iT imttTrons cemmme smrr* 

CXIV* yoUtionett et.noUiiones an imae eonitngentes sunt^ MnU 
mn vttJt^ led non iofliper volt» qaer{iadmodum'exp«Hiettl93i IntlOva dsh 



Digilized by Google 



fe 

C9t : ergo wlltiones aniina6 yi esientiae n^n trihttitor«8ed qaocl entt ' 
VI essentiiie non triboifori oontlngens est (ont. $• lox* ): ergo voll* ^ 
tlones aniroae contingentes sunt. Iden es*t de nolitioni bus. 
Corof/. t*Cum volitiones,et nolitiones non habeant rationem suffi- 
' cientem extcrnam, ut deincep* apparebit , manifestum est , ipsas 
ad roodos analogicos pertinere (ont. §. 56 ) , atque earum contio- 
gentiara iniernam esse ( ont, §. lot. cor. 1.). 
Coroll. 1. Omnes quoque actos a volimtate ittperatl slalliter contln* 
^ genteisniat (eonf. §, iia.). 

G A P U T II. 

De Natura Lihertatis Humanae» 

QVrO LTBBBTAt, BT QVOfimBZr 

CXV. Libertasj sive lihvrutn arbitrium est voluntas, quat^nus 
eahabitis omnibus ad agendum requisitis potest objectum per^e» 
ptum velie, vel oon vellej velle item autnoIle,aut€lenM|ae velle hoc^ 
aut lUad* Noninatim liberus ex^rcittiy seo c&ntradictient$ appeU 
Utnr, qnattwos potest velle, vel non velle \ contrartetatis, quatenus 
potest vellei vei nolle,«t'«peei/Ec«»iioiu4,quatenospateit veUehooy 

velillud. . , /X- 

CorolL Vera Igitup libertas,et spontaneitatem stncte sic dictam (^. 
j 05. ) , et ppaeviam perceptionem objecii qua boni, vel mali ( §. 
1 08. 1 . ) , et contiogcntlam ( §. praec.) involvlt ( Etsai de.Tfceod* 
p. 3* $$* »7^* ) * tamen Ms dflntmcat absolvUor, ot Leib* 
*- Bltiiis eontemHtyjsed ad iUias praetefeaessentiam faciiltae sospcn- 
sdeodl aetloiMm Sstinmtmii, eom omnia reifoisita «dsaat» pertinot. 

SBVfmno viiroicATinu 

Schol De volitiooibus, et oolitionibus, utpote soUf nctloidiMis «li- 
Gitis($. 110.) mihi hocloeoserm0e«t:aetos enimimperati per 
' ae Uberlotis capaces noo sunt, sed eam, qua gaudent , ab actib.ot 
' . elioitie, a qoibus necessario pendent ( $• cit. porolt. ) , mqtiantur , 
: ae Ideo rewof ^ solum , seu mffcUate ; nequaquam aut^m proxirne , 
teo immWiii^elibepi sunt. Hmr vero manifeste ftuit, fieri non pos- 
te, ut actus imperati vero sensu liberi sint, nisi eadem liliertas 
primario actibus eIicitis,volitionibus nimirum,et nolitiombuscoin- 
petat. Quare il omoem verae Uber^atis notiooem faivilitatto|lii|it, 
qui eamdemeom Loeicio ( EssaiptUL conc^ V entend, hunu r. x» 

) , Collino ( Recherches sur la libert<i.,)tVoU 
taitlO ( ELem, de phiL de Newt, ch, 4. de la liber. de V hom. ) , 
Hobbesio ( L, de hb. et necess, ), Spiooza ( Eth, p, i, prop. 48.), 
heihnhio { Essai de Theod. p. 1. §. 5i.)item, acejys sectalori- 
bus non in volendo,etnolendo,sedinagendosecundum voliiionem, 
auttiolltionemconstituunt,siceniro hi fere ratiocioantur j lihfer 
jttt?» gwa nunc a§ o , qaod rolo , et qiUa UtM non agerem , 4h 



Ly Google 



t)e t^atura Libertatis ISumanae» 5oi 

non veUem\ et alias rursus'agam^ vel non agam^ prout volue' 
roy vel non voluero. Certe, qui sicsentiunt, praeterstrictam spon- 
taneitatem animae nihil tribuunt: prodidit arcanum i|tud Clir* 
kius ( Dans ta repons0 d L t. Ut, a un Sdvant de Cdmiridgd* ) 
,i||Qisi sui oblltas, sef ibeni «d theologum dattbrigienseiii.: ptinrdm 
jpiwn,aetipnis est potentia se ipsum movendi: prineipium istud 
est spontaneitasy quae inest in omnibus viventi^us yde in ilUs^ - 
quae ratione praedita sunt, Uhertas dicitur, 
Addidi porro in definitione: hahitis omnihus ad agcudum requi» 
sitis^ cujus rei duplex est ratio, i.) Omnis caussa ad actionem re« 
guirit actum pri;inuai proxitpum completuni ( ontol. §. 145O i 
si requisituA neccsstriiim desit» omissloaetus nonlibertatii sed - 
Bgettdi impotentite adseribi ^ebet » ut patet in gravl sastentato , 
^ut in igne non applicato adi^ateriani eombnrendam. Ac^nrat^ni- 
tnirum hic disttngui debet posse non a^ere^ a non posse agere ; 
niud non hoc ad libertatem requiritur ; haec quippe non per im- 
potentiam agendi,sed per potentiam actionem suam suspendendi 
«onstitoitur.i.) Ad veramlibertatem omnino pertinetposseetiaai 
kahitis amnihus std agendamrefutittisnou agere, sen aetionem 

. «mittnce.} Ita iraim argno: «emo est»qni neget lapidem InJabei^dQ^ 
ignem in urendo ligno esse caussas necessarias; et tamen neo laplt 
< ctdit, nec igo4s nrit, nisi cum adsunt omnit ad labendum, et uren* 
4um necessario requisita; his vero positis non potest lapis nonca- 
,dere, ignis non urere: ergo ctussa per hoc duntaxat evadit causst 
necessaria, quod habitis omnibus requisitis nequeant nonagere: 
Igitur etiam tb opposito.causst duotaxat per boc evtdit causst 
libert , ffaoA btbltis omnibns td agendum requisitls posslt non 
ngeni^ Oietf fortassiSt lapidem, igaem nan esse eiitia itricte spon- 
, taneai nec proin^e comparationeni iMtitui posse:quid igiturfsed 
liberaliter agam. ^ubstituamus in locum lapidis animam hellQaei 
quae praecipue per adversarios,strictc spontaftea, nec tamen li- 

. bert est;quod igitur statues discrimen intereaussam stricti^spoq- 
ttaeam, sed oecessariam, et inter causstmstricte spontaheam,sed 
li^ertm? eerte ooivaKud, quam illud ipsuin, quod ante po^i ; ntm 
Itemm nnllt caosst strleie sponttnet tgit, tut tgcHre potest, nisl 
habitis oduiibiis td tgendum refuisitis: eri^diserimenisibd qute- 
ri debet tum» euA jtm oknatt ta tgendnai roqifis^tt utfinque td- 
sunt ; sit ergo caussa a stricle spontane8,«t necessaria, nabeat- 
que omnia ad agenduro requisita ; sit etiam caussa h stncte spon- 
taoea,et Iibera,haheatque omnia ad agendum requisita: jam nunc, 
quaeso,edic discrimen istud. I^rgo certe aliud non video, quam 
quod illt babitis reqtiisitis nequett ; haec possit non agere ; ^t 
•Bim oontrtdietoirtorum oppositt rttlo, ttque haec ageiidl neof s- 
tltat oontrad^ietorin Q|>|Kmitup liberu^» ' ' 

Hinc coliiges ad veram lihertatem pertinere, ut actus prlmus proxl- 
mus voluotatis td tgendum expeditae noo necesstrio connectatur 



5o« Psychologiat P. /. Seci. Hl. Cap, II, 

cum tctu secun()o ; sive quod idem est ut nullum principium cum 
actu necessario conneium in actu primo proxtmo insit(vicl. ont. 

i^46.)*Hafeexratfoiie phtlotoDbi pottulaiit,Qt actus primus pro- 
TfiwM et se; et ntture raa indiffermu lit ad aetain fecua4uiii, pei* 
sitque secundum se tam cum actu, qoarm cBOi ejns oAiiisiene , noa 
quidem jtm(i/,sed disjanctive compbnl ; atque inde esr,quodhaea 
"libertas vulgo libert as indi/ferentiae vocetur ^ qua tamen in re 
sollicite cavendum, ne inaequivocationis vitium prolabamur. Cam 
diciTDUs ^mmimhihere libertatem indifferentiae^ non volumus 
\ flignificare, animam in statu indifjerentiae ( Sj.^quidpiam vei- 
', lei aut oolle possei abiit lidc abiardooi ( lol. eor. i. ) i eo enim 
in stat^ OMMidiin omoia ad ageodam requisita babeotar. Sed in* 
diJff<ifenUam ActQs primt proxtmi eomplett intelliglmus, qoaein 
eo sita est, qnod nulla existat necessaria connexio inter Iptttmi et 
actum secUndum, possitque posito eodem actu primo proximo vel 
poni, vel omitti actus secundus : quae indiiferentia, et in statu ae- 
. quUibrii^ et in statu praepondii ( §, 97. cor. a. ) adesse potest. 

meOMlfoe ntttnvm habitu oMiriaus aaQoisrrrs smaaAIHI veuv 

QUIO UMBTAt A JIBCBaSXTATB? 

CXVI. Omms necessitas seuex intima nnturae constitutione^ 
sen ex gtiopis alio principio undecumque adveniente profecta\ 
quae voluntatem habuis omnibus ad agendum requisitis ad 
volendumy vel nolendnm insuperabiliter determinatf libertatem 
tollit* Haec enim Becesiltas tollit inditferentiam actus primi pro* 
ximl eompleti ad aetum weandam, ut in oonfeiio eit ; atqut ttaee lo* 
diflbretitloeit neeeiiarliim libertatii coaitltativnm ( $.praee»scll. ): 
ergo patet propositum. 

CorolL 1. Jure igitur cum saniore philosophorum parte hanc, de 
qua agimus,Iibertatem posthac libertatema necessitate compeU 
labo, a qua Iil>ertas a cotctione immeniointervalio disttt (conf.^* 
ii3.sch.). 

Coroll, Ens, quod in lerle eontinna ita . agl t, ut ttatui 'antecedent 
oontineatrationem inlBclontem inbieqaeiitis»necesiitate naturao 
poiltii omnibni adagendnm requisitis adaetionem determinatnr$ 
igitur libere non igitt et ejuimodi ratid agendl^cnm llbertftecon- 

ctlitri nequit. 

Coroll, 3. Comparate td ens, et in se oronino idem est, seu determi- 
natio td agendum habitis omnibus requisitis proveniat t necessi- 
ttte quadam naturte , seu t motivis , itt ut sttntibus his motlvis 
netioomittl Bequett ; quam neceiiitatem aliqui moraUm vocant, 
quod ttotiirt non phjniee» sed moraliter agunt ; ergo etlam id ge* 
nus fflortlisnecessltas libertatem tollit. 

SchoL Stoicorum quidam, de quibus Bruckerus ( Hist, critic. phiU r. 
i.p. 931. seqq.) scribit; Leibnitius item, ''^olfius (Psjrch. rat. s, 
|. c. 4* $. 613.), aliique defensores harmoniae praestabilitae, cu- 
jus hoc est przcipuum ctput, poount taimamln contiQut serie 



Digitized by Google 



De fiatwra LiberiatU Humanae^ 5o5 

saas peroeptrdbett «t iippttlllotteSiaA.qolwvoIitioiiet per ipsotf 

periioent, efScere: qa^re li bertatehi , quam verbi s adstrunnt, rea> 
pse tollunt. Vid. Deneles ( Exam.du materialism, r, i. ch. 14. 
suiv,)» Necessilatem moralera cum Baumeistero, aliisque plurimis 
apertissime profitetur Boehmius ( Psjfch, entp^s» a. c. 3. §, ^9%, 
not, x.),cui sententiae,t»roetsiabtoiat«faIsae, ooiiiet tubtcrl- 
bunt, qui deterDinatlooeai ad optimain tam io Dep» qaam in ho- 

*minilHitadmltlttni.(aontont*$. 37* sch.). SimUiterpro hao ne* 
cetsitate morali acriter pugnavit Ciarkius {Trait^de l exist, etc» j 
^uch, ii, pag, 119, item Repons. dl. i. et lettra d' ttn sa^ 
vant de Camhridge,) 'y nec salis mirari possum virum doctissi- 
mum in re adeo manifesta tantopere caecutiviise. Quid ^nim ? an 
non absolute necessarium est, quidquidfine eqntradiciione alitqr 
esse nequit? an non autem coDtr^dictiD in eo latet» ot Oeut aon 
tlt fattus } ut virtapients qua tapient, nollo urgento motivo sibl 
manot Inforat ; quae ipte ibl esempla profert? certe Deus justitia 
espoliatus simul non esset Deus , et vir sapiens sibi sine motivo 
manus inferens simul nonesset vir sapiens.Quid autem refert,utrttm 
oontradictio ex necessitate pbysica, utrum es morali profluati. 

wnr oKint aeno vobt ooacta bst uBBaA - quas insaTATis 
MmnnosBs aiijwaiifPAa? 

CXVIL Patest actio es$e Uberj^ a coactiouet guin 4it Uhera a 
necesMitate* Oronis actio qaocnm(|oe lenta tpontanea ( $• loj. ) est 
libera a coaetione ($.113. sch.) \ sed non omnis actio spontanea est 
libera a necessitate : imprimis enim actiones late spontaneae in con- 
tinua serie ita efficiuntur, ut status aniecedens contineat rationem 
sufllicientem subsequentis ( $. 105. cor. 2, ) , ac proinde necessariae 
sun t ($. praec. cor. i.) : deinde actlones etiam stricte spontaoeae ne* 
cessitati possnnt vel ab Ipsa entit natura, vel a principio undeciim* 
que advenleiitey ut patet in mente nosl^a qooad perccptlooes ob|ectl 
rlte propositl,qaoacl assensamveritati evidenUpraestandam;qooad 
appetitiones, et aversationes bonl, vel mali percept|,qttoad amorem 
denique boni infiniti clare, ac intuitive cogniti: ergo potest omnino 
'. actio esse libera acoactione, quin tamen a necessitate immunis sit. 
CorolU Aliud igitur est sponteiiVmd /i^ereagere: i^jlud iatius patet, 
quaro hoc. 

Scbol» Omnet igitur definitjonet libertatit, qoae tolam libertatei? a 
eoactione , sl ve tpontanefta te m expri rount , proptereaqne opti me 
cum absoluta necessitate ad actionero deterDiinante consisttre 'pof- . 
sunt, in aberrantium ingeniorum deliramentis habendae suni.Hoc 
pertinent Collini ( Rech, phil, sur la lih, de C hom, proej.): liber' 
tas est potentia^ qua homo gaudet faciendi td, guod vult , sive 
illady quod ipsi placet, Placetti. ( Eclair. sur la lib,p. i. ): liber- 
• tas eonsistit in eo, guod itaactionui^ nostrar^mi domini simuSf 
ut possimus oas ponerSf vel nen poner^, prottl ro/iier/mifj» jac* 
^qoelotl IDef essist. 4« Dieu p* 3I i* ) : iibertas est patentia /a- 

« 

/• . . . • 



Digitized by Google 



Cifndi,iliaiif ^uod qnis puUhae pactOf ut^ si guis iUitd non veU' 
Itft, nonfaceret^ etfaceret etiam longe aliqnid aliiul , si velletm 
Lockii.( Essai phil. conc* V ent, hum, /. i, ch.ix, §. 8. )• tihertas 
€st facuUas ponendi^ aiit non ponendi actionem sequendo de- 
terminationemy sive cognitionem mentis ^ qua unum alteri 
praefertur. Voltairii {Disc. sur tham, sur la lib. de C hom. ) : si 
tftiiMn inter phUofopliof locain nerotnr ; ne^ftto eilini io nllo lltto« 
rarum genere vei ambram eruditionit pavllo profuttdioris osten- 

* 'dit:eiiit de libertate nostra sensus hic cstigutpereipit^ 9uh,agitf 
in agendoltber est.Hic s« denique adjungunt omnes veri Leibni* 
tii sectatopes, quorum agmen bene longum 'Wolfius ( Psych. emp, 
p. t. .r. 2. 94 (• ) ducit: /4nimae lihertas^U^, ille, est facultas 
ex pluribus possibilibus sponte eligendi^ quod ipsi placet , cum 
ad nuUum eorum per esseniUtm determinata sit, N^inklerus 
( PsyaK o. 4* $• 7 1 1* ) : AtUmus noster^ quia ex aegue possihiH^ 
hus id, quod optimum essejudicaty eligere valety liher est, Bau* 
meisterus ( Pneumat. }, 679. ) : Intelligis lihertatem nihil esse 
aliudj quamfacuUatem entis intelligentis explnrihns possihi* 

. lihuSj sive contingtntihus sponte eUgendi iVl, guod optimnm yu« 
dtcat. Iclem esto de reliquis Baumgarleno, Boehmio , PJucqueto» 
Thummigio, '^ulfingero, aliis<^ue judicium j mira enim consensio- 
ne omnes in id oonspirant, at v^tm a neoessitate , seo Indifferen- 
ti«e Ubertatmn»quam dnee LetbAltlo ot vaoam Seholastieontmfii- 
Yentum esplodhiHt, fonditos erenMit* M e«m bls savpliis per do- 
cqrsnmi ne propins eongredieimir. 

anm aBf«AitMi**Tiojfa aon^ anr vau itokm sst aaanrMr SBrrvan»> 
QOB anra «oTffsa^ QOAS^ainn » sov smiy batio smic. rounonisy 
BTirourmna. 

CXVIII. Uhertas eHne pra^pta repraeMentatione honi^aut ma- 
ti eatereeri ne^t. Etenli^ eseroitlum libertalis est nctio «ohmtatt» 
($• <i5*)i *ed voluntassltfepfael^rarepraesentatione bonifOatmo- 
li agere nequit ($• loR.): igitur neque libertassine praeVia reprao- 

sentatione boni, aut malr exerceri potest. 

CoroU, I. Igitur etiam voluntas sine motivis nrhil libere vel^e,aat 
noJle potest ( $. cit. cor. 1. ) ; motiva proinde ad requisita perti« 
nent, quae actum primum proximum voluntatis libcfraeeoostitaiitit 
(ont.^. r45* sch. Y ' 

Coroli, %4 In ftcta primo proxiirio nollnm principium necessarlo con- 
. toexum enm actu secundo esse potest ($$. 1 16. 115. seh»): igitnr 
motiva cnm volitionibo$,et nolitloTiibus tiherisnecessarionon con- 
nectuntur, Ita nempe, ot iis praesentibus volitio, aut oolitio omit> 
ti nequeat. 

CoroH, 3. Posita ratione sufficiente ponitur rationatum, et quiden) 
neeessitate absolnta Imtisa prineipio eontrsdictionis (ont. $. as.) : 
. Igitor motiva non sont ratlastiflietdns volitibnb et nolitionls )ibe> 
rae. saot tnineii jMdem motiva ratTo stiliieiens appetitloirts, et aver» 



^ kj d by Googl 



Satiwris (>$. 9t.)> Vdim, nt lector hoc diserinai «ItittiiM ia ani- 
'nmtti demf ttat. 

SehoL I. Hic scopulas frst, iti qaem omnes Lefjbtiltlaiii Impiiigniiti 
cum enim ipiis voluntas sit appetitus rationalis , eorum qimque 
opinione repraesentatloboni,autmali omnis volitionis, et nolitio- 
nis ratio suffiriens est: unde posita hac repraesentatione volitio 
quo()ue, aut fioiitio necessario ponitur. Audi 'Wolfium ( Psjrch, 
emp. p. 2. 9. «.c. I. S87. 890. S91.): ratio-tt^ciens aditurn 
volitioniSi oi noiitionis dioiturmotimm^Motivtsm ost r^rae*" 
sentatio bonif ae mati distinota» Quamprimum noiis4istincte 
uli^uid repraesentamus tamijuamhomtm qitoad nos, fdemvo* 
tumus. Hinc Baumeisterus ( Pneum, §.682. sch.) confidenter pro- 
nunciant: ConcedimuA eqmdemyquod anima positisomnibus ad 
agendum requisixis possit contrarium agere j sed N.B. si con- 
traria motiva fortiord aceesserint, Similia quoque Boehmius 
( Psych» emp, «. a* e* s« §, 488. 493. not, 4. ) liaiiet. Quis eutem 
non intelligit» veram libertatisnotionemcttmhanesententlameon- 

/ sistere rainime posse ( conf. §. sch. t.)^ Ne tamen nihi! dicant, a l 
consultationerii praeviam confugiunts verom istiuli ^uale slt^ paui* 
lo post videbimus. 

Schol. 2. Ad aliud extremam deflectunt illi, qui negant ante liberam 
volitionem,sive electionem ullam boni, aut mali speciem in obje- 
c^ esse iL*de orig* maiiiioum$ de» sa^ansidu de IfSars 
i705.);«ed iHndperiiberam, ne prersus iodlfferentfm electio- 
nem primo bonum eiSei contendunt. KHif ii Dulillilenfls Ardilepi* 
scopi haee feit opinio, cuios hoc fuisse enunciatum: plaiOet% f (4# 
eligitur j non eligitur, (fuia placet : in eruditorum diario refer- 
tur. Nulla nimirum libertatisdefinilione adhuc prolata contentiis, 
arbi trii indifferentiam adeo extendit, ut bonitatem, ac voluptatem 
non motivum, sedetlecium volitionisesse docerent. Recentiushanc 
seQtentfam «t exernfivit, et suam lecir Hooekius ( AW« na^. ot ren^ 
prite^s, !• p« ft. Eth, et.s, i.ar» ude iiber^), Jsserunt^ inqttit, in 
monto esse vim rero^ et propria sensu eui ipsius determwnanri" 
cem, quae neque ab intellectu^ netjue ah appetitu^ neque a hn- 
nitate objectorum^ neque a molestia atiqua sensibili, ut aligiii 
loquuntur ( Locke) determmatur : sed sibi ipsi agendi motiva 
creat: et intellectu utitur tamquam Jace^ut possibilia actuab 
impossihilihus diseematm^ Hujus facultatii everdtUtm. ita 
gratum esse docent^ ttt res maxfme indifferente» sola eteetio-» 
ne gratae efficiantur isicuii enim terra nMsltius estnatura^ 
I cedis vero in jus oeeupantiSf atque ex ipsa ocdupatione jus ori» 
tur: haud secus arhitrium res eligendo, eas quasi occupando 
facit suaSf et stbi convenientes^ et gratas ; rerum vero^ quae 
naturaliter gratae sunt , congruitatem intendat , et augeat , 
atque rerum natura ingratarum rnolestiam minuat : hincque 
existere optimum^et exeetlentissimum naturaemhnus, cujus 
opeinomn^piane se eoiuptatem ^uaertre e$ ineenire poisu* 



5o6 Piyehologiae P« 7. Sect» Uh Cap. 1L 

mu5« — Verum inenodabiles suntdifficultates, quae contra hanc 
•eAtemiiun pagnant : pugott «erte sensiu lntlinus» quo eoaetat oot 
felieitmtem Daturaliter ippetere,semperqae voloptetetaut tisdio 
ex cognitione bonij ant mali oriundo «d a§eodem allioi, et iocita- 
ri : pugnat deinde usus leguni, poenarum, et praemiorum in omoi 
republicaobtmens;cuius enim,ut bene advertit Baylius (ff^jponi. 
an Provinc. c^o. f. i. p. 2i i.), utilitatis forent praemja,aut poe- 
ttae, si homines nulla boni, aut roali specie tangeretur ; pugnat de- 
nique tota philosophia moralis, cajusliocest fundameQtum,aeter- 
Dam esse In rebiis ipsis booitatem , aut malitlam , ob <{aam atteo 
' legibus praeoipl, aliae vetari asapientissimo Conditore delMie- 
- rlnt. Cum igitur neque bonitas, aut roalitia objectomm eognita nos 
' invicte ad agendum determinet, neque tamen prorsus nihil agere 
non possit, media via, ut fere tulissima , i!a hic quoque verissima 
est; qnare dicendum, voluntatem nostram sine motivis nihil velle 
/lut nolle posse; posse eam tamen etiam staotibus motivis non vel* 
le, ant non noUe* ■ 

UBiaTaa vbnobt ab intbllbctu st itATioirB. ^ 

CXlK.Lihertaspendetah intellectu^et ratione, Impriroisenim, 
curo voluntas sit pars superior arbitrii , sive spontaneitatis (^. io8. 
cor. I. sch. ) , consequens est, ut ea boni, vel rnaii repraesentatio, si- 
ne qua ipsa libere velle, vel nolle nequit ( praec. ) , distincta sit \ 
atqui distittcta repraesentatio ab ioteUectu efficitur ($. 56. ) : igitur 
volotttas in Hbere agendo ab iotelleetu pen4et« Deinde^nihil potest 
dlstfncte ut nobis booumvel malaro rapraesentari , nisic|aoqueejai 
cum nostra perfectione, vel imperfectione nexus distincte percipla- 
tur ( $. 8 8. ) : sed id ad ratlonem pertinet ( 67. ): ergo.et a ratiooe 
libertas pendet. 

CorolL Ens igitur,quodiQtellecta,etratione destituitur» verae 11- 
bertatis capax non est* 

ScM»V\ Hbertatis nimlram peribetam In nostras actlones domininm 
obtinemas:istild vero entisolum inteUectn,et rationeinstracta 
competere potesttneqoe homo^ttl-homOi.operari dicitur, nisi cum 
intellectu,ct ratione operetur \ cum eniro per has facultates a bru> 
tis discernamur, etiam hae soium actiones a hrutorum actionibus 
diversae erunt. Atque inde est, ut , cum quidpiam sine sufficienti 
intellectus ,et rationis usu aginius , illud per conscienliam nobis 
quasi noo tribuamus ; nec quisquiun oh actionem roalam in phra* 
nesi, aift amentia positam culpae se reum agnoscit , llcet eam oum 
irehementi appetltione perfecerit» qood nempe sofficiens atteotio» 
reflexio^reHquaeque inteIlectus,etrationis operationesdefuerunt, 
Probe tamen hoc loco advertendum, quod alias monuimus ( j. 56. 
sch. 1.) , facultates mentis nostrae, licet rectissime distinguantu r, 
raro tamen seorsum operari ; cumque intellecto puro in hac ani mi 
cum corpore conjunctione non utamur ($. 6i.) , semper aliquas re- 
praesetttatioMiconlasas,etappetitiones sensitivas curo perceptip* 



uicjiu^od by GoogI( 



De Natura Libertatis Hamanae, 607 

nibas distinctls , et appetitionibus rationaiibtts conoars^d » qiuie 
^lttrimorum s»epo errorum caussa est. ' 
^im nn>iciiTM tHmtmtUBaM^ wt nucnciac — qvab qvasstio sscxDiroA» 

CXX. Judicium intellectus iheoreticum hoo looo .lUiid dicitur , 
quod rationem boni inobjectorenunciat> ac proptereaquasi affirmat, 
illud eligihile e%se \ judicinm vero intellectu procticnm^ quod pen- 
sitatis omnibus adjunclis definire proottociat objectumessea<rtu e/i- 
^endum^ ac inde ultimum vocatur. *■ 
SchoL Disputant philosophi , utrufnrwoper adem debeat aliqood 
' prtcticttm fntelleetos judlcf om , qoo vohnitat td ohjeetam perce* 
' ptttm yoleHdam» vel nolendam ttt detenntnetor, at neque abiqae 
eo quidpitm vellei tattoolle ; neque eo jam posito volitionem,tOt 
ndlitionem omittere queat ? Quid de hac quaestione ad naturam 
Hbertatis penitius cognoscendtm peroeoesstrit sentiendum sitt . 
' ex sequentibus patebit. 

VOLUNTAt XOX SGBT PBABTIO JUDICIO PBACTXCO. 

CKXl» Voluntai non eget praevio judicio practico ad atiqiud ^ 
libere volen^umy vel nolendumt Voluntas potest absque previo )u* 
dicio practico habere actum primum pr^ximum completum ad ali- 
quid iibere volendum , vel ooleodum i neque enim praeter motivum 
tliud quiddaro requiri cum rttione tsserltur i quio judiciam illud 
praetleaaH eam per tdvefttrios foret eecesitrioconneiuim cum tcta 
leeando, nee potest inter coostitotiva tctas primi proximi locum ht- 
. bere ($. 115. soh.) : ergo voluntas noo eget prtefio judlclo prtctico 
td aliquid libere volendum, vei nolendum. 

«Sc^o/. Sane ex eo, quod voluntas non feratur in incognitum , num<« 
. quamhancnecessitatemextundentjobjectum enim non est amplius 
incognitum , cum jam vel per simplicem repraesentatiooem» vel 
' etlam per tliquod judlelam theoretieaffl at Jtonum volontttl objl- 
citur. Accipe paritatem: tdhiee*at vitas incbieetam ferttar,ne* 
eesse non est, ut objeetom tpplicetur ut visum vel videndam^ sed 
tttdicittsl modo applicetur ut visibile i \%\iur etiam adhoc ut vo« 
luntas objectum libere velit, necesse nonest, ut illud per intelle- 
ctum ut eligendum proponatur, sed sufficit oronino, si ut eligihi" 
le repraesentetur. Idem est, si plura concurrant bona , etsi inae- 
qualia : neque enim etitm tum oecesse est, ut praecedat judicium 
prtatlcum, quod anom tlterl prteferenda|i esse jobett. 

iinrirs ab tllo DSTBRMn^ATim. 

GXXII. Voluntas ad aliguid lihere volendum vel nolendum n*. 
cessario non determinatur apraevio judicio practico. Sit enim 
itt : erit igitur lllad tcdlcium ve| tctqs tbsolute necessarios» vel 11« 
lier.SI primomsaetam est de Ilberttte, quae facultts esf htbltlt 
omoibus reqolsltis volendi, vel non volendi 1 1 5«), quin nec ollus 
libertatis usus esse posset , quippe nec in judicio necessario , nec in 
voiitione per jttdicittm necessarium oecessario determiottt. Si tlte» 



Tuin; uncle Iimc fudieii iibertas? tn qntteBi» effidtQr eb iotdlleetai 
«o qoatewis imperator a volantate } illad ette oeqoit: omoium eoim 
consensiooe ioteiiectus non est ftcaltaf per ic, et formalHer H berg? 

ergo lioc ; at vero si judicium illud praevium imperetur a' voluotatei 
quaerojilla volitio imperans judiciura praeviuni determinatume ab 
alio judicio praevio, vel non ? si aja$ ; redi bit semper eadem quae- 
stio, quae in infinitumiterata absurdiUtem sententiae manifestat; $i 
neges ; jaoi In eoofetso est, volontatem o«o semper»et cqinsequenter 
ofcpavllateiD ratioiii^nttai^oama ivdieiopraevioadfqasJiilerasv^* 
Iltlooest et nolitionft^kteraiinari ; nisi ad summum vi alict|jas prio* 
«ia volitionis liberae,a quareliqui actus imperati libertatem partl- 
oipent: ergo voluntas ad aliquicl libere volendum^ vel ooieodttin O 
pracvio judicio practico necessario non determinatur. 
Schol. 1. His accedit, quod non appareat, unde judicium intellectus 
eificaciam invicte determinaodi voluntatem mutuari possit j cam 
oerte ooo habet ratlooe snis oain ad ioteUectum solum pertinet vo« • 
lootatem iIIun!inare,aeeios operatiooes dirigere, quemadmodum 
contra soli voluntati propriura est , per $o\im imperium alias p^* 
\ tentia« eflRcaciter ad agendum determinaTe. Sed neque hanc effica- 
ciara intellectus obtinet ratione ohjecti perceptl; nullum enrm bo< 
• num finitum potest voluntatem, quae nullo tali bono exatiatur, ad 
sui amorem necessitate, hocqoe solum bono infinito clare , et in- 
taitlve cogoitoeonveoitwQuore , qui hane opinionem toentar, io- 
telleeto, et ratlooe » qOae ooHiii libertattf radis est, ad'eani'ever< 
^ndaoi abutontor.' His cum 5. Bernardo ( Tracr, de jgrat* M Uh, 
4trh» c» 1. ) dictum velim : Habet sane (voluntas) , ^uocunf^tte s« 
9olverityrationtm comit em^et qitodam modo pedisseqnam: non 
guod semper ex rationeysed qnodnusquam ahsqueration«t mo^ 
veatur yita ut muUafaciat per ipsam contra ipsam , hoc est , 
^uasi per ejuts ministerium contra ejus consHium, — Est vera 
■ ratio datA9o{an$aii, ut instruat illam ynon at dtstruAttde-' 
srrueret autem , n nttoesritatem ei uHam imponeret , ^fuo nU* 
/ Httx lihere pro arhitrio eeee folveret^eipeinmafum consentien* 
appetituiy^-^sive ad bonum, Siinquam horum qnodlibet pro' 
hihente ratione volnntas non posset , voluntas jam non esset , 
ubi quippe necessitasjam non voluntas {libera^.SeAsanX qUMif 
^tLva, quae adversariis favere videntur. Ajunt nempe. ' ' 

* ■OLTOVTOa vmtA* 

■ ■ ■ * 

. j^) Voiantas minqoam aliqui(l .valt abtque praevlo {adielo. praetieo : 
ergo ab eo determinatur. 
If,. Trans, ant. n. con, Tametsi voluntas numquam aliqaid vellet si- 
ne praevio >udieio practico, non tamen inde sequeretur ipsam ab 
illodeterminarirsedhocatiuridecomprobari deberet, fieri quip- 
' pe posset, ut sit solum quaedam obiecti applicatio ; quemadcno- 
dom ign i s se m per urit i oum ad materiam appllcator « et tioe hae 
iipplieatioiie ouoi^uatfiurltyqtiio tameo propterea haee i^plieo* 



Digitized by Google 



p9 Natura Liiitrunis Humanue» 509 

tio ignem ad urendam determioet.Tranjmtfii dttinde itttttiodeiis: 
' quia licet Utud frequester tftreoiat , noo timen tbsolote oecesi»>^ 
. rium esti snflicit enim simplex boni repraesentatio, qnio Temm jo- 
dieinm formetQr«Qnld? quod iudicium illud practicum, sinequo 
fcre niliil volumus, rem accurate expendendo,non tani volitionem 
ipsam anlecedat , quam comitetur , eo enim momento, quo volun- 
tas aliquid libere decernit,simul intellectus judicat esse volendum, - 
et aliis potentiis imperandum ut ea exequantur, quae ad posses- 
tionem obieeti votiti irei|tilrnntDr/ Neque dici potest^Vdlantitem 
agerenon posse,qutmdiu judiciam intelteetosect indeterminAtum» 
judicium enim indetermlnttum nec datur, nec dari potest} judicium 
quippe vel existit , vel non: in priori casu determinatum est, sive 
determintteetistiti intlterononest^ergo neque indetermint» 
lum est. • 

2. ) Voluntas numquam aliquid vultoontrt prtcticttm^utultimum ia. 
tellectus judicium: erpo. ' ' ' 

d, dntM hoc sensu: quod poluntas numquam non vtUty quando 
aotu vuttyC, ant. hoc sensu: ^uod tra atiguod judieium prae- 
viumsequatur^ utitludnecessario segui debuerit^ n,ant,et 
eons judictum praevium,quodsitultimum, ob ipsa voluntateha- 
bet, sive tum esi ultimum , quando voluntas jam vult ; inde utique. 
cerium est, contra hoc voluntatem agere non posse, quiasimul vel- 
let , et non vellet. Interea tamen,quia nullum judicium praevium 
- ejus modi est, ut ab eo voluntts td volitionemeliclendtm necessi^ 
tetor, neque ipsa tballo judiclo pfttnico determinttur^, s^d po- 
titts in illias polestate constituitur efficere,attllqaod jordlcium sit 
ultlmum , vel non. Slc St voluntas , quod fieri potest, sequttnr hoe 
judicium ultlmum, ut sua utatur lihertate , hoc ipsum ab eo pen- 
det ; Ipsa enim intellectui illud impertt) tc per sutm volitiooem 
tctualem efHcit, ut sit ultimum. 

3. ) Voluntas est de se quod dici solet, potentit caeca; item non pot- 
est propendere td mtlum \ atqui si oott determintretur t jadicio 
prtetieo, et non esset potentit ctect, possetque in oppositnm mt- 
lum propendere : ergo. 

^•c. n. m. Vo|untas ideosolum caeca dicitur, quod nttmqtftni 
agit , nisi ip«! intellecius quasi facem praeferat , quod fieri potest' 
vel per simpiicem repraesentationem , vel per judicium theoreti- 
cum, vel etiam per practicum, quin ulla inde neclssitas inferaturi 
tametsi enimobjectum bonum esse judiccm,noncontinuo illud veU < i 
le debeoy nisi slmul judicem illi^d esse bonaAi necesstrittm^^iett in- 
, linitam, Neque eti tm seqaitnr voluntttem posse properide^e \ti mt- 
lum opposltttmsntm vel ttntumomittet volitloneb, vel propea- 
^ do bit in bonum oppositum;utcum qui^ ad vitam comi^odius agen* 
^ dam libere vultmalas artes, rapinam,furtaelc. potest,utiqueeju8 
voluntas immo etiam deberet propendcre in bonum oppositum , 
oimirum m bonum honcstum qut taie cognituffl i Ut GontentttS Sttis 
nemini Injuriam inferat. ' ' 



Digitized by Google 



5ia Psychologiae P» L Secu IIL Cap, IL 

4«) Si voluntas non deterininaretur a judicio practico, posset quli 
peccare sine praevio errore in intellectu j secl hoc fieri nequitjdl- 
citur eniro: errant^qiu operantur maluni (Hrof^. c. 14. v, it. Eth» 
/.3.0.3.)* AcIduat^tianailluU Aristotelis:o/7t/iijp£ccanjejt igno' 
ransiergo» 

Jjt. e. »• m. Cor fieri iiequett,at quit peecet itne praevlo intelle^ 
ctnserrore) nonne potest bonum ut mixtom malo, aut malum bo* 
110 mUtomrepraesentari, virtus ut honesta, at simul ut ftrduatVt- 
lium contra ut turpe, at simul ut tlelectabile ; nonne angelorum 
primique hominis peccatum ab ignorantia, aut errore profectum 
non est? illud autem, quod ex S. lilteris adfertur, intelllgenclura 
est vel de errore intellectus suhsequente, vet de errore voluntatis; 
Btm et baec reeeden^o • vera bonitate, et reguU morum erriira 
.p^jtest: qoemadmodnm ille,qoi a recto tramite reoed!t>errare di* 
cltnr, etsi intellectn vere judieet.Etqooniam adversariisS. litte- 
rarum auctoritate pugnare placet: consimilem ipsis opponere n- 
ceret: scienti bonurn facere ^ et nonfacientipeccatum est ilH 
{Jac./^. 17.). Ceterum fatendo, quod res est, raro omnino videtur 
voluntas labi, quin quidam error,aut defectus in intellectu prae* 
cedat, velenim ipsa neglectloconsiderationis plut*iom rafionom a'e 
inotivomm, qood saepe fit, ignorantla qoaedam practica dici pot< 
est, jodiciomque inde ortom actus imprudens: alqoe hoe iensn al« 
latum Aristotelis effatumcommodeexplicatur. 

SchoL Argumentatio supra adducta valetquoque in Lockium (Ess, 
phiL sur, l'ent. hum. 1. 1. ch, 29. 32.) , qui pntat voluntatem 
semper ab aliqua inquietatione ( Uneasiness ) , vcl desiderio ad 
agendum determinari,etgeneratim inomnes eos, i|ui totam liber- 
tatls natoramln praeviaquadam deIii>eratione,si ve,ut aiunt,con- 
sultatione constitoont. Ita videtur sensisse Clericos {BihLchftis.U 
ia«p.io3. 10, De leg,nat, pos.c, 1. $$'44«45*)> cum ait: Lihertaf 
consistit in inchfferentia deliherantis vnluntatis \ narri guan' 
diu ipsa deliherat ^lihera est usque ad illud momenturn^quo 
agit. Clarius perillustris de Martini : /Irhitrium ^quod rationis 
ope deterrninari potest , liberum dicitur ^ seu Ubertas yhnrno 
igitury qui rationis usnm habety libertate ett praeditui, Etsi 
vero inteUect\$s rehus evidentihi$s astentiri, votuntas verojge» 
neratim in iii inclinare^ quod videtur hon\im, aut fuger^^quod 
Videtur malumtdttheat^salva tamen est facultas rei certUudU 
nem penitius examinandiytum df tjas honitate^ et malitia pe^ 
culiariter consultandi, et sese interim cohibendi^in quo hher» 
tas sita ejtr. £st denique haec opinatio plarimorum ex Leibnitia- 
na familiaj cum enim illi repraesentationem boni,etmalistatuant 
rationem suflicientem volltlonnm»et noHtiooum liberarum($.ttS« 
scb.)ietiam principii hujus consectaria non inficiantnr ; doeent 
nlinirum postta» aiit ablata repraesentatione boni, et mall » poni « 
aot anferri volitlonenr, et nolitionem ; poslta duplici repraesen- 
uiione donl> ona majoris, altera minorls, poni volitionem majo* 



Ly Google 



Naiura Ubertatii Bumafiae» 5i t. 

ril; poiita daplloirepraeseiitationednorum booorum aeqnallBm 
nullam pohf posse volitionem eo,quocl aequales boni rationes col- 
lidantup ac se tlestruant, nisi leviciila saltem , ut ait "W^olfius , ra- 
tio undeunde demum accedat. Si jam ex iis quaeras, quo pactocum 
'his principiis iibertas a necessitate stare possitisi arguas ex re« 
praesentatione boni vi prineipii contradictionissequi volitionem; 
f leut ex ratione snfficlente ratlonatam^liattc porro repraeaentado- 
nem boni in nostra non essrf potestate, osse deln^e ex logiels oer- 
- tnm, ek duobus praemissis qaoad materiam necesi^rlia noa posse * 
sequi conclusionem, nisi aequenecessariam: si inquamhoc, vel si- 
mili modo ipsos impugnes, audies tibi reponi: in eo totam, qua 
•gaudemus libertatem consistere,^ quod in nostra sit potestate ra- 
tionem inconsilium vocare, motivaaccuratiusexpendere novacon- 
quirere, ab aliis mentem alistrahereacad alia conrtrtefes^verbo y 
maturam dellberatlonem, ae coQsnHatlonem institnere-, ao sio de* 
niqne velle illud, pro quo fortiora mottvay najor boni speeies^de» 
t>rehensa fuerintt {Psjrefuemp* s. i. r. 3. $.484.) Quoniameum 
infinem delihernsti^verhasxtnt Boehmii^ nt qitod covenient est 
velis, nune demus vis» Sed expugoemus hano refugii arcemt ^ 

. . ijBsaSAa voir cosiianT nr (BoiriiJLTAnoirB nABVU. 

C^llf • Vera a neeesHtate t&ertoM nanrconiisttt^ in eansuUa-' 
tione rolitionem praeeedenta» Vel illa- eonsultatio praevla eom \ 
omnibos actibos adeamreqoislttapendet ab aliqQaryolltlone antece- 
dente, vel non ? Si non: ea est actus absolute neccssarius ; actus enim 
intellectus :\ vol .ntate non imperatus esi absohite necessarius, et ge- 
neratim, qoodnec elicirn-e, nec imperative a voluntate pendet, nul- 
la ratione liberumesse potest ;sed actus absolute necessarius consuU 
tationis qui fiat, nequaquam intelligi potest j neo, si possis,consti- 
tuendae, cxplicandae» atit salrandae ollo modo llbertati a necessita» 
te servire potest: ergoconsultatio volitionem praecedens non est ao- 
tus necessarius. Assumamnijaffl alinci merabrumy pendeatlgitureon* 
sultatioa volitionema praecedens ab alia praevia volitioneftjquae- 
ram rursus ; haec volitio b pendentc a*nova consultatione praevia 
vel non ? si ita : rediteadem quaestio quae vel ininfinitum, quod aper- 
terepugnat, continuari poterit,veltandem inaiiquaconsultatione ab- • 
soloteoeeeisaria termloabitur, sl non: Id est,si volitloftoonsoltatlo- 
oem « praecedens non pendeatf a praevla nova. oonsnliatlone Akiam 
habetnr libera voIiHoabsque praerla consultatione : ergo veraatie- 
oessitate libertas non coosistit inconsnlutione.?oUtie>iM(mpraece- 
dente. • 

CorolL Qui igitur totam nostram libertatem in praeviaconsultatione 
sitam esse putant, ex his tribus unam admittere coguntur i velse- 
riem inHnitam voiitionuni,et consultationum subordinatarum, vel 
consnltationem unam aliquam absolnte necessariam, a qua llbera 

, volitio pendeat} vel deniqne Ilberam men,t{i potestatem sese abs* 
qQespecie maioris boniadvolendam^sive eligeodam consoliatio- 



Digitized by Google 



3i 2 Ptychologiae P. /. Sect, IIL Cap, II. De Naiura eth» 

nem c!eterrolnandi. Priroum omnero volitionem libcram absolute 
iropossibilem efficit; nequit enim series infinita umquam peragra- 
ri: aherum libertatero a necessitate tollit; quod enim cum neces- 
ftario eomiexitm Mti HMtiariun quoque sit» oportet: ultimumsi 
fateiiitur, areem produBt* 

Sehoi. Iteenim argumeotarl pergMi | potest mens oottra te ahtqtte 
specie roajoris boni pro sua potestate,et arbitratu detenoinare ad 
instituendam consultationem, sicque suam, quaecumque ea sit, in* 
dif^erentiam, vel aequtlibrium sine ratione sufficiente ab extrinse- 
cus adveniente toIiere:ergoetiam potestsemens nostra pro suapo» 
testate,et arbitratu absque specie ma jori boni determinare ad ob- 
Jeeturo, qnod ot booum repraeteotatary immediaCe volendum : ao^ 
proi^de qootioe ad eligeodnm altemtrum ex doobnt booit aequa* 
llbot propositis sine ulteriori ioquisitione. Accedit denlquesquod 
praetensa haec Leibnitianorum consultatio in ipsorum principiit 
habere numquam possit, id quod hac argumentatione conficio: 
mens noslra vel est in statu perfectae indifferentiae ( $. 83.) , in 
quo nuUum ipsi bonum repraesentatur, tumque deficiente omni 
ratione tofficiente oiliii prorsus velle, nec proinde etiam consulta* 
tlooem ellgero potett: vel babet repraetentatidnem booi oniot, 

. aut duorum inaequalium, tumque ob posltam jam ratlonem tu£i- 
olentem vi principii contradictionis statim sequitur volitioillloe 
unius, vel majorts ex duobus bonis, utpote rationatum, quin ullut 
praeviae consultationi locus reliquaniur ; vel denique^mens insta- 
tu perfecti aequilibrii ($.97.) constitutaduo bona aequaiiter per- 
cipit, qui casus potissimum ab ipsis assignalur; putant enim in eo 
iiott pottibilem modo, verom et oeeettariam ette jcootoltationem 
praevlam {Essai de Tkeod* p*i.'$» 49* et aiius paitim.). At im- 
primlt hiorursus alia repraesentatio, qoae ipsam consultationeoi 
lottituendam sub specie boni exhiberet, necessaria foret) deindo 
ipsorum princeps Leibnitius acerrime contendit statum perfecti 
aequilibrii absolute repugnare j igitur status ilie, in quo solo ea 
consultatio locum habere poSse videretur, numquamobtineat,con- 
sequens est, ut etiam ipsa consuitatio nuroquam instltui pottit* 

Ceterem cum eontcientia tette frequenter de rerum eleotiooe dell- 
berare, ae consuiltare toleamus, probe advertendum est, id genut 
consttltattonem mlnliBQ requlrl ed volitionem, seu electionem gua 
itberam^ sed solum qiia providamy et prudentem ; ad illam enim 
sufficit repraesentatio boni. Quaresi qua consultatio instituatur, 
ea pendet a voluntate,estque actus ab ipsa iroperatus, adeoque et 
voluntarius, et liber: inde etiam saepe homines ob ejus neglectio« 
nero paena, et repreHeibUMtedlgnl tunt, praetertim si ret m^oris 

- momeQtl agtlui<<Bii|l»iteim» Igitur llbere, non ut Ilbere velimui 

^eed ot vero-bM^^btof^iPetlflMit» utque volltlonef pottrat l|beras 
ad ratioidf ^«MBiptBfli ^odermmost 



Digitized by Google 



C A P D T Ifl. 

m * 

XXISTBlfTIA TBRAB UBBBTATtS PBMOlTtTATUB PBtMO BX SBXSI7 immo, 

CXXIV. /Inirmi humana guiulet vera libertatt: a necessitate, 
Indubitatura est anioiBra humanam hac libertate gaudere, si ea se- 
meiipsatn proarbiiratUief delectu saoltaeCcieiiter determinetad 
voleadao, quo<l valt, at pertktentibas iiidem Bdyoaetit, '«o ineit»» 
inentis possit sese etiam determinare ad non volen(lum,veietiaiaa(l 
ftoiendum, vel ad voiendum aliud *, at({ui rem ita se habere sensus in- 
timus luculenter testatur ei sallem, qui animi sui sensa attentius per- 
scrutatus fuerit : animam itaque humaoam veralibertaie a necetti- 
tate gaudere certissimum est. • • . 

Schol, 1. Locushie noo est, at finoitas arsttneati ex sensu intimo pe- 
titl plurll»as deoioastretdr: aetuni est ea de ro ia iogiea ( $. t66J. 
Iduoam addo: qui validiortem eara Spinoia, et Ba/lio ratfonem 
. postttjlat, Ule certioresse cupit se esse Hberum,qoam se essecogi- 
tanl^m, aut omnino existentem. Assumtae autem proposttioois Ve* 
ritas adeo eviclens esr, ut negari non queat nisi ab eo, qui repu- 
diata conscientiae suae voce , vel anticipatis opinionibus vel di- 
stortis animi aiiectionibus agitatur, velutextrase abripitur. Agno^ 
vil haoe vooen Tallius,cum ait {Qq* TuscJ, >.c, 23.): Serititani* 
mus se ' mo¥eri ; qtMd eum stntit , iliud una sentit , se vi sua » 
non aliena mowefi» Ad eam itaque la praeseote bic qaaesiloae 
praecipue provocandum est, et siqui pertinaciores sint, non tam 
argiimentis urgendi , quam admonendi videntur, ut serio, positis- 
queomnibus praejudicatis opinioni bus aniinum ad semetipsos fle- 
ctant. Profecto i>olo hoc animi sensu , et hbertatis nostrae con* 
seientia idea «eraelibertatisi qua onMieshomines imbuti sunt, or- 
tamobtioere potttit, aam,at praeciare advertit Hocklos {Re!, 
nat* et rep. princ, ^ i. p. %» Eth, eh art, r. de lih, ) AdmirabUie 
fuaedam res esset y si caussaa necessariae suaderenty non 
omnes caussas esse necessarias^ aut si ex necessariis inclina^ 
tionibus nascer ttur sensus libertatis. Jtt nonne saepis^me cve- 
nit, ut excitata in mentera appetitione vcrsus objectum quoddam 
unde unde propositum, quae nos ad volitionem,siveelectionem in- 
citat, nequaquam tameaejus impetum seqaamar; ant,diim sequi- 
mur, tam certo scimus non posse etiam non sequi,.qaanrcei>to scl- 
fflus non reapse illum sequi? Scio exempll eausia, posse me pro ar« 
bitrio velle considerationem cujuscumque rei,qi!aesub notltiam 
cadit, elevationem, vel depressionem manuum, deambulationem , 
vel sessionem et ejus continuationem, eique, qui id in dubium vo- 
caverit, surgendo, elevando, deprimendo manus elc. ipso facto 
liaoo meam libertatem demenstfare« ^ 
Sckol* 1. Veram ut miUa est opinlo adeo absarda^ quae noa loot fo» 
ter philosophos patronos inveniat, Ita' qtioqtte nulla est veritas 
StorchenauMetaphfliibtllU 34 



9i 4 Psyehohg^ae P, L Sect. IIL Cap» 111. 

adeo manlfesta, cui npn aliqui adversentur, £orum,quos proposl-* 
ta tententia hostes nacta eit, Baylius agmen ducit, qui, ut eviden- 
tUslmis solet, ita lioo quoque ^obionuD ekitiun non reperit. Ait ille. 
!•) Tametsi in voleodo a necessitate intmuaes minime estcfflus, euoKi - 
doB tameot qaonunc afficimur,sensttm intimum baberemns: poaa- 
. musenlm nobis volitiones ab ente quodam extrancd imprimi, ve- 
rum tamen adhucforet velle nos, idque a nobis sentiri; hoc tamen 
in casu omnia necessario ageremus : igitur sensus intimus liberta- 
tis testis idoneus noo est {Respons* qm praviiiCnCiAO^i.l^p^l^i* 
euiV. )• . 

'tU Minioie ve^: sonsas iotimns, ifao libertatem probeouit« ooo in 
' ;oosolomeon^istit>quodsentiainusnos velIe,qaodqQe millan^ m(* 

ternamcaussam,aqua ad volendumdeterminemurasentiamus; sed 
quod sentiamus volitionem a nobis ipsis efficienter procedere, ita, 
uteodem tempore etiam omitti potuissct. Inde nempe de liberta- 
tenohis constat, quodsentiamus nos velle vi propria,et ex proprio 
delectq, quQdque cuilibet id in coptroversiam vocanti ipso facto 
^ libertatii demoastratiQOem eihibere possima^A Atqae bune scn- 
. snm oeqoaqoam baberema^,si ab alio quopiam ente volitiooes no* 
, .straenobisimprimerentar,velnos aliundeadeas necessitaremur. 
»•) Si acui magneticae, vertummo, aut lapidi dccidenfi p.KjIfo ante 
^motum cum cognilione desiderium aliquod versus cieterminatarn 
. plagam se movendi impriroeretur, viderentur sibi haec corpora a 
se ipsis ad eum moturo deterroinari, atque adeo iibere agere : er" 
, go simile qaid io homine quoque •ttnte bop eeostt inlimo .eveniro 
posset* 

ttHypotbeses haemuUis eseapftibai teettm pngnanti sed aCxt^Xt 

. his corpora haec tam parum motussuos stricte spontaneos, minus 
. liberos censerent, quam parum homo ex alto praecipitatus, caus- 
samque gravitatis ignorans idem de lapsu suo judicium ferret; re- 
quireretur nimirum, ut sentiant posse se pro eo tempore alium 
quemvis motum eligere, aut saltem hunc impedire, qui settsos loH* 
, gissime abesset. Quodsi absurdo MctioDe ponas acnm magoeticj^m 
.orrore,et ignorantia deceptom in hanc sententtam abire, ut putet 
. ee io inotn suo esse li!>eram, pete obipia in demonstrationem pu- 
. tatitiae hujus libertatis motum diversum, et illico suum eidem er- 
. rorem patefacies, fdem responsum valet in Spinozam similiter 
. ineptientem ( Epist, p, 584.): Concipe jam^ si placet^ lapidem , 
. dum moveri pergtt^ cogitarcy et scire, se quantum potestyCona^ 
rif itt mweri pergat, sane iapis, guandoguidetnsui tantum 
conatus est Cionsciusret minime indijferens , se tiherrimum es» 
et nuUa alia de canss4$ inmotu perseyerare credettguam 
iguia vult, Jtgue haec kumano illa libertas esty gnnm omnes se 
hahere jactanty et qnae in hoc solo consistit^ qiLod homines sui 
appetitus sint consciiy et caussarum^ a qnibus determinantury 
ignari» Nihil turpius philosopho, quam confidenter effutire, qui* 
bttsnec vejritatis colojren) tribuere posds» NojS et antecedenter .ad 



Digitlzed by Google 



De Existentia Libertatis Ilamanae* 5i5 



Wdtiva, appctitionem, ac volitionem nostram, et consequenter , 
quin et eo ipso momento, quo volumus, sentimus, nos posse hoc , 
vel illud velle, aut non velle,et quldem ex determinatione propria; 
habet enim haec facultas prae aliis hoc sibi proprium, quod illam 
nos habere sciamus etiam ante omne experimentum; inde ejus no. 
his conscii praedicimuS) quid facturi simus non solum momcnto 
proximo, verum die quoque, vel anno sequente, ac saepe caussas 
occasionales propsus arbitrarias nostrarum actionum constitui- 
mus. Hi sensus, haec praevisio, haec arbitraria adjunctorum de- 
terminatio oplime congpuit cum libertate, cum necessitafe nullo 
modo3 atque hocsensu acusilla magnetica, aut lapisdecidens omnl- 
no destituereiur, et nos quoque destilueremur, si ab externo prin- 
cipio ad volendum determinaremur, Denique generatim adverte : 
cum omnis suhstantia vi agendi polleat, omni quoque substantiae 
spontaneitas late sumta tribuenda est \ jam vero vel substantia vi 
percipiendi,acconscientia simul pdllet, vel non; si istud; non uti- 
que scietsesua vi agepe.;si illud: tum vel tantum habet spontanei- 
tiitem late sumtam, vel etiam strictam, vel lihertatem quoque; In 
primo casu sciet se sua vl agere, at non sriet se sua vi posse vel 
aliud, vel alio modo agere: in altero sciet per suam vim alias quo» 
qUe actiones, sed mutatis solum adjunctis, possibiles esse ; in ulii- 
mo vero sciet ipsa et se sua vi agere et manentibus iisdem adjun- 
ctis, ac incitamentis quoque posse non agere : vel aliud , aut alio 
modo agere. 

3. ) Etsi nobis sensu intimo constet nos exlstere, non tameneadem vla 
nobis constat nos existere ab alio, id cnim per ratiocinia investi- 
gandum ; igitur etiam, etsi nobis constet scnsu intimo nos velle, 
non tamensimui constat nosnon ab alioad volendum determinari, 

T^. Illationis vim non perspicio: illud non constatseusu intimo: ergo 
fieque hoc ; quasi diceres : non constat CL'rto in luna esse incolas : 
ergo nec certe constat illos esse in tellure. Quodsi rationes aequa- 
les pugnarent pro utraque papte , consecutio robore non careret j 
at Vero id nequaquam est : nam sensu intimo inde ppobo liberta- 
tem, quia sentio me mea vi velle, dumque hoc volo, eadem vi aliud 
velle posse: similis ratio pro alia parte non stat saltem manifcste; 
implicite namque etiam sensus iniimus docetnos essyab aIio,qua- 
tenus nempe nos mutationi, ac defectioni subjectos esse experlmur# 
Accedif,quod existentia ab alio defectus sit, et negatio perfectio- 
nis, quae non per se,sed tantum in alio sub cxpepientiam cadere 
potest ; uhi contra libertas facultas cst vere positiva, ac realis, 

4. ) Adduntdenitjue alii ex praejudicio quodara solum videri nos hunc 
sensum intimum habere, reapse ita minime esso ; quemadmodum 
multi putant sentire se realcm animae incorpus influxum,"per cor- 
poris membra didfusionem^alqiie omnes hopum motus a vi animae 
eflficienter provenire, quae tarren omnia sensus intimi testimomo 
constare saninr philosophorum pars negat. 

Multos hoc praejudicio abripi a vero abhorretj tametsi enim 



5 i 6 Pjeydiolot^iae P. I. Sect, ///. Cap, III. 

phllosophorum plurimi realem aoirmae in corpus .n tionf^m acl- 
->iruant, paUQiorcii tamen sunt, qut ad hd coniprobandum ben>i/ in- 
Vimo «tantur i et (tre li mIsoi in htiae erroreiB iociilerQnt, qut ia 
'uta vocabiilorum cnious aeoufati temnB eoiniaunem cum sensa in* 
tlmoincaute confuderunc. Contra non philosopbi modo quampln» 
rimi)Sed <|uivis etiam sana rationeutens/immo totum genatboma* 
num paucissimis contradicentibus, ut siatim videbimus, se liber- 
talem suam sensu intimo ex[)criri clamitant ; tjuis autem asscret 
praeiudicium quoddam hujus praeseriim generis in toto humano 
genero dittundl, ac tempore ipso eorroborari posse ? Uode detnde 
yraejudicium istuc ortum faiMet,-si omnes caustae nobis aotae new 
«essariae*foreat? Admitto igitur lubens, eos qui actionem animai» 
'in cor(nis se experiri assevepantur, in vitium subreptionis prola- 
psosfuisse 1 quod eitim ratione commercii animam inter ac corpus 

. cxperimur, id unum est, quod cum delerminata in mente voJiiio- 
ne determinaius in corpare motus existat, et vicissim cum deter- 
xninatoin corporc molu deterininata inmente perceptioexcitetur^ 
' quis verointer velitionem, et motaro, ac ibter motum et peree-' 
litionem nexus sit,i(lnon e]tpertetttiae»sed Jegitima« raiioeiaa.tio«* 
nis ob jectam est. Atiter se res habet in negotio libertatis i dam vo- ^ 
loobjectum <j, sentiome vi propria ita velle, ut possiroetiam non 
vclle, vel vclle objeclum 5, eademque via scio meexdeterminatio- 
Tie propria velle, quia via me cogiiare, vivere, existere cognosco; 

' ut igitur, qui istud in dubiam vocaret , ipsa veritaLii fundamenta 
«velieret» ita qui de illodabitat,httinanitatem 4esuisse censendus 
est. Oeniqoe fiierttnt aliqni qui falso putanint se aotionem animao 
in corpns vere eflicieateffl experiri, anne continuo colligi poterit 
' neque de libertate seosum intimum exstarc? Profecto non ideo sua 
physici experimenta rejiciunt, quod saepe crrores , aut fraudes 
etiam subrepant ; sed soium majorem proplerea attentionevn ad- 
hlbent, atque accuratius examcn instituunt: ita acuteaniea intiroa 
aDimt sensa exploranda sunt^ quaffl iode veritatis testifflonium po- 
tatur. . ' • " ' 

. TUtf UNlVEaSALI fiOMIirUlt COXSSXSlQfiB y " CUai OMMNO £XTAT. 

CXXV' Animae humanae vernm a necessitate libertattirn corn^ 
petere ex unii'ersali omnium hominurn. comt^riiione certissUnts 
Co/ilig^tVttr. Haec certe universalis totius generis humani consensio 
aliunde oriri nequit, nisi vel ex sensu intimo, vel ex naturali aoiroi 
propensione ad istud judieiumferendum 169. log.); neque eoiOL 
nlittd principlum udiversale, ac toti hominuml^neri commune exstat; 
sed utrum horum sit, tam generalis, taroque constans homiouffl con- 
•ensio ab errore omnino immunis est($$. i6S. 171. log.): igitur ex - 
illa certlsslme coliigitur in mente nostra veram a necessit^te liber- 
tatem inesse. 

fSchoL Expensis illis, quae inlogica dcefficacia intimi, accommunis 
oaturae sensus dicta sunt, praesens argumentatio vim demonstr^ 



— Digitized by Google 



t)e Existentia Libertatis BumaMe» 5 1 7 

♦VoThii? omnibus numeris absolutae obtinet: si modo haec gener^^ii 
consensio efficaciter demonstPetur, idquod nullo negotio praecta- 
ri potest. Etiarnne lihri obscuri mihi\scrutandi erunf, verba 
sunt 5. Augustini, unde diseerem, nemirtBm vituperkitimiet su/h 
plieioque dignum , qui ant id vetit^ ^uod justifia- vmtte non pro^ 
hihet , aut id nonjaciat , quodfacere non potest ? Nonne ista ' 
cantanty et in montihus pastores^ et in theatris poetae^ et in- 
docti in ctrcttHs , ft docti in hibliothecisy et mngisfri in scholiSf 
ttt in orbe terrarum genus hwnanum { L. de duah. anim. n, 
15*. alias c. 1 1.^? lii quidem quod ad philosophos attinet , omni 
certo aetate et plures, et doctioresetprobiores idsenserunt.soot- 
qao doeoerant. AliaDei provi(]eiitla'»aliaeonsUioiiostrOiet Ilber- 
tate« alia fato fieriopiQioerat Pythagorae {StanUhiitjpk.t»%*aoet» 
Pyth.), Platofatum quidem in hominumvitaseto&ionesintro' 
ducitysed et voluntatis Uhertatem cumeoconjungit^^cTihit Plu- 
tarchus ( De plac.ph.c. 17.) ; clarissiroe ipse passim libertatem 
professus est ( Gorg. et l, ult. de rep. ). Aristotelis (L. i i.moraL 
c. 9. Item met. l, 9. c. i. Eth. l. a. c. 5.) verba sunt in nostro ar^ 
hitrio esse hona^ malaquejacere, Quid malta? Veteroxn philb* 
sophoraaliaciare consenfioadeo manifesta est, utne Calvhrat 
ipse iJnst* i. z. c, 1. i. ), quamquam vel maxime optaret , eant 
negare ausus fuerit. Mihi omnium loco TuHius ( LL.deJat, dedi" 
VI. de vat. P. ) est, qui tam acriter pro libertate depugnavit, ut, 
cum praevisione Deorumcum nostra iibertate concilitndi raodum 
non inveniret, maluerit eam toUere, ut hanc defenderet,sicque itt 
homines faceret UheroSyfecit saerilegost quemadmodttffl S« Av* 
gusCtnas {De Ct>. Oei /• 5. e, f . ) de lllo seriptit. At vero dubita- 
bunt fortasse aliqui, utrum TuIIius eam, quam stafuimus a neces« 
sitate libertatem defenderit,quid igitur?Kamdefendit, quamcum 
praevisione Deorum stare non posse autumabat: quaenam vero il- 
la ? Spontaneifas certe, sive libertas a coactione nullo negotio cum 
praevisione conciliatur: alia ergo fuerit, necesse est, proquaipse 
pugnavit ; qaao Ula? Libertas a heeessUate ; alterius enim prae* 
ter has daaii ideam non hftbemas» Libertatem itaque a necessitatB 
propugnavit Cieero,ac pro ea velut firmissimuin argamentam ge* 
neralem hominum eonsensionem attulit; quae res palam facit eam- 
dem libertatis notionem in aliorum quoque, ac praesertim antece- 
dentium philosophorum animis insitam fuisse. Alii putant univer- 
salem adeo de libertate consensum numquam extitisso propterea 
qaod plurimi veterum fatum adstruxerunt j verura muhos ex iis 
• Hbertatem hamanam cum fato con junxisse} pla^s doetrlnam soae 
eonsecutiones non perspexisse in cosmologia ( it..se(fq. ) dixi » 
ubi obfectio haec magna ex parte enervataest. Celebcrrifflnm foit 
Stoicorum fatum, ipsi tamen, paucis solum, qui Cleanthem secutl 
sunt, demtis, libertatem minime negarunt ; tcstatur enim Plutar- 
chus ( De plfic. phil. l. i.) , Stoicos maximam partem quoad liber- 
taiem cum Platoaicis conseosisse, et generati m de illis S. Augitsti? 



uigiii^LU by GoOgle 



^iS Psychotogkte P. /. Sect. UL Cap. IIU 

^ nus ( D9 ciP. Dei l. 3* c. 10. ) scribit : Nec illa nectssitns f9rlnU 
dandn est^ guam formidando Stoici lahoraverunt caussns rf- 
rum ita distin^iiere ^ ut quasdam suhtraherent necessitati , 
guasdam subderettt', attjue in hiSy guas esse sub necessitateno' 
luerunt, posuerunt etiam nostras vohmtatesy ne yidelicet non 

' Ment UherM, »i stMtfrtnturn^esisitati, Chrysippus praeei- 
IpuumdlselplinaeStoieAeloiiieA tettibus Cit9rwm{Oe fat,e, 17.}, 

' ' et Aulo Gellle ( Nost» att, l, 6. c. i, ) volurttttes fcttmtnas ex fato/ 
etclusit, easque et Ilberas esse, et propterea poenam, vel prae- 

' ' inium promereri posse docuit, Vid. Baylius ( Dict, crit, l. 2. art, 
Chrysip.). Qui (leincle falum astrologicum siatuerunt, nuUaro sa- 
oe auctoritatein hoc loco habere possunt i opinionem enim aperte 

' absurdtm, tt inillo noa tempore t stpieiitiori Iras explosam tenue- 
yoiit Cplconis deiiliiiie»qtti Dbmoorlti ptueissimos sectttores m- 
fnertiitis s/steraa exeoloit* iithominam libertttem defenderet, 
motom illum tertium atomorum (cosm. $. 10. sch. ) , seu urLucre- 
tius ait, cUnamen principiorum confinxiti fuse de hoc Cutlwor- 
ius ngMiSjst. intelt. c. s. 1. 14. )j Stanlejus ex Laertio ( //iir. 
phiL f. 3. de phil. Ep. p. j. s, 6,pag. 1067.) Epicurum sic ratio- 
cinantem induelt : Verum est guidemM reftni ratiene carenti* 
hutfleri aliqun neeeisarie — s ar M homine rativne utente^ 
' €t quaienut^futdem iUa utitury neGenUa^ prorsu» ett nuUa^ 
ab nonideo conAti tumus declinationem motuum asserere ato* 
fniSf Ut deduceremus^ qui posset fortuna humanis rehus inter- 
vetiirey ac iUudj quod in nobis est liberuni arbitrium niinime 
periret, Miserum quidem ac ridiculura etiugium, aptum tamen, ut 
' inde nobis Hpicureorumdenostra libertatesen^us patefiat.Quod- 
li jtm his postertorem temporom phllosophot tddtmus , juoSores 
. idttitiuD Plttonicos» Peripttetieos reftentiores, Gtssenditts, Ctr- 
tesitnos, facile patebit, tantl nuniert comptrttlone nuiltm eorom 

' ^ttlonemhabendameSSe,qui inoppositam sententtam recesserunt. 

*V<!rum et aliorum, quos philosophis non accensemus, haec constans 
est sententia j quique ab ea recesserunt, oppido pauci sunt, ac fe- 

' " re vitae minus probae , unde satis patet, quo fine,ac mente a com- 

^ muni totius humtoi generis jodioio discrepent. Uoiversim deinde 
' in omnibus humtttte llbertatis hostibos nollo tempore observt-^ 
timi ests tpsos td etm sententiam, qatm ore negant, vitte suae ra* 

^^tloOeS tceommodare, quod naturalia propensionis, quam invitl 
sentiunt, neque ullo conatu prorsus delere possunt, clarissimum 
signumest(§. 1 7 1. sch. n. 4. log. ). Certe hortantur et ipsisuos, . 

* Oxorem, prolem,doroesticos, ut honestatem colant, puniunt,si quid 
deliquerint, cavent soljicite, oe qoid vel t se,veItsois tdmittatur, 
quo ipsis vel igoominia,veldamnamqaoddtmtecer^ttor« Atquor- 

^^Vnm htee eart,hteesoIlieitudo, si necessario fiaat, quaecumque 

' '^ HoiftYDeinfdecor aegre adeo feront injurias sibl iiiatas? [Jnde 

' "tttatum tindictae studium? An non vel eo vindicandi conatu ipsas 

"^'rlibmsifol iilttts profiteator ? Nisi enLm in tlkorum potestaie sU 

. , - • / 

V 

I 

Lviyiii^ou Ly Google 



Dt iiatistwtia Idbtrtatit Humanae^ S 1 9 

tum falssit tali^ nocum(>ntanon inferr^, nulU foret f atio injoriae, 
Dulla irae iustae, aut vindictae ; vide Eusebium {De praep. evaii- 
gilf 6. c. 7. ). Nemo umquam ab homine a/Dente, aut a furiosa b"'- . 
lua injuriam sibi iilatam fuisse conquestusost. Cumigiturilli ipsl, 
qui verbis llbertntefii tolluot, ia perlciill» aA iDodaiiA soUiciti, in 
reM dublls «pprinw cftuti, io ulcisoeitdlt infuHis Valde ferotes 
^fit,iieque ueitu«lite9^periidUai»«c fidelitatem t pfttricidldm, ao 

• ptreutuni observantiam aestimare queant, nonne hae agenJi fe>k- 
tlottefuanifeste sibi contradicunt, occnltaque animi sen«a, quoi 
ore nolunt, operibus produnt? Profecto si omnia necessario age- 
rentur, possemus quidemamare virtutem,et probitatem tamquam 
rem nobis cQtpmodam aestiroatione, ac praemio dignam censere 

. toon posBeaBS4 ({uemadmodumliorologium eommodi caussa atna- 
ntas« mm tamien ser U me&ttt «efiimatloiie , aut com^easatloae di« 
(miM iodleamus» 

DBiriQu^ Bx isemri, yaaBinn, Ae Mim.' 

CXXVI. m homine nondatur vera a necessitate liberttis^ 
legesy praemit^y poenae, quibus Solone teste , ut habet Cicero^ 
omnit humana respttbtiM cantinetur ^Mdeht adae^uatum, quem 
legislatare» imendtmitoeunAnimis^iHiiterumeeheeHsto appro^ 
hatf noncon$equuntur ( Ep. 15. ad Brnu), Pinis enlm adtequatos» 
quem legiliatores in constitueodis legibtts, dlstribueodUque prae- 
iniis, ac poenis sibi praefigunt, non in eo solum consistit, qt homineS 
ad actusbonos impeliantur^autamaliseflficacius arceantur; sedetiara 
ut illi ob actiones praeteritas condigno praemio, vel poena affician* » 
tur j atqui Hnis hic sine libertate anecessitate obtiQeri nequit: ut enim 
quisob ifctum praeterltum praemium,vel poen4m mereatur,ex pom- 
muoi tttturao suoso oeoeiie ostyUt actnS llle io geoeremomm impo- 
tarl poiiiti «i«od fierl oequit, nlsl actom lllum ita 10 sua ^aberet po* 
aestate, ut eumdem pro arbitratu suo ponere, vel non ponere possit» 
quemadmodum id patct ex actione hominis amentis, aut bestiae nobis 
daronosa, quae in poenam non imputatur; igitur sine libertate a ne- 
Vessitate adaequatus legum, praemiorum ^ ac poenarum (i.ai^ oqii ob* 
llnetur. 

^choL u PiTofeeto keosus llle,quem quisqueioseipsoetpoHtur^com 
. «oifflttro ad recte, antperperaro asefactaadvertit^locoiooter evio- 
dtsmtUomhomioi acturo ad laudem, vel vitnperattooem, ad prae- 

mium, vel poenam imputari posse, nisi, qui cum perfecta liberta» 
te ponitur j unde enim fit, ut in aliis, quae quis cum plena rationis^ 
advertentia, ac libere egerit, sibi complaceat, iaudeque, ac prae- 
roiodignum se tacite pronunciet: inaiiis contra se ipsum d^mnet> 
ae poeoiieotladoeatttr? £odem vero leoso nequaquam aificiatur » 
. €um oasdem actiones exigooraotioqoaidam aVitecedente; vebemeo- 
tl aniniiportarbatiooe,ameotia,autesquacumqtte alia neeessita- 
te, licet quam maxime spontanee, ac voluntarie efficit ( Disconrs 
sur lavieheureusep.fu)ji Nobis abbocseosaperpetua illud 



fAtwm ett cogiure, ul noii dieamioptain, q«od aooBjrml ouotofil . 
s«nfenlia est; do)et Ule ctecorum mortaliom vices,qi»i sihi adeo 
. imponi pprmittant, utputerit se libere agere,ctim veJ maskDe la- 

tali necessitftte abripiuntur, sibique molesf a conscientiae voce ea 
facta exprobrent, quorum omissio in ipsorum potestate sita mini- 
sne fiierit. Kectius AuIls Gellius pronunciavit : siuelibertatepoe- 
nae forentinjustat: \ quae ipsa quoque Magoi Augusti mens est: 
. snhlatalihertate omnis humama ¥ita suhveriitw^ /rustra le- 
ges dahtur^/rustra ohjurgationes^ tamdes^ fituferationes^ ex» 
hortationes adkiher^tnr^ nfque uUa justitia honis praemia » eC 
malis supplicia constitnt a sunt ( Noct.att . L 6. c. i. ). Et sane 
quis mililem cx vulnerr proslralum laudaverit, quod hostem non 
fiigiat, aut rontra rcprebenderit, quotl hostem nan insequatur? Ita 
vero rcs se haberet, si nuila in nobis esset iiberUs a necessitate. 
Ut horologium ob bonam, vel malam horarum designatioMm aee 
praem1amus,nec punimus, quod omnia in eo neces«ario> f ameffi 
com spontaneitate late sumia perficluf^turjitamentrm, aut furio' 
sumnullo praemio, aut pocna clignum censemus, qutdquirl agat , 
quodrationi ac libertatisusu caret, licet cum spontaneitate slricte 
sumpf a operetur ; ita neminem prudenter , ac sine risu laudare , 
aut vituperare, praemiare, aut punire possemus, si acl omnes no- 
stras actiones, aut earum omissiones ifleJuctabili quatUra necessi* 
lale, seu physiSeam sea moralem ea» voees, adigeremQCi 
Qttod jam vero ad maiorem pPopoeitioifMi sopertoris ralioctnii at^ 
f inet, ea qooque jure in dublom vocarinequiti ei naUtra enim tam 
<livinarum,»quam humanarum legum : ex communi rerum pubiic»- 
rum constitutione, quarum nulla est, quae magistratus publicos, 
certasque leges non habeat, , ut ait Tullius ( /f^. /. i. c. 
5.)> suppUcio improbos afficiuntfdt/endunt ^ac tuentur probos% 
cx ipso denique seoso commuoi certum eitare fAterbomines justi- 
tiam nonsolumcorrm#f^afii,quae videlicet in foturom prospioif^ 
coratque, ne malae tctioiies committantur, sed ettaro rind/cof^ 
ram^ quae ob acfus duottxat praeleritos, iis praemia, vel poenas 
decernen.lo, aequissime exercetur. Hobbesius { Hobbes dehate 
xvUhty Epist. Bram. hall. ) quidem Socinianorum caussam agens 
hanc justitiam vindicativam insui cumBramhalHo Angiicano lipi- 
,$copo concertationibus acerhe insectatus est: aputl vVrostemeor- 
datos, et ab anticipafis opiniontbus remotos nihil prMWvit: per* 
mansit hfc- constans inter bomlnet l4Miior>s eoncilii seosus. Ipso 
Leibnitius , quamvis itl prlncipiis ab eostabiJitis consentaneuro - 
minimc videatur, ab illononrecessit (/?<<'/7rtr9. sur le liv. de l^orig, 
du mal. 17. Essai de Theod. p. i.§.73.)- docet enim justitiam 
hanc vindicativam fundari in aequitate quadam nalurali , quae 
postuIetjUt et oftenso,et iis,qui praevaricationis legis conscii sunt, 
ali/iua ratione satisfrat ; piitat nempe acl constaDtiantt sapientis )e- 
gislatoris pertinere, ot ne legis soae transgressiOnem impunltam 
admittit> etsi poe^nae ejus boeatione oemo aiios corrigeturtOt-t- 

f 



Digitized by Googl( 



^ l^e Exlstentin Libertatis Hamnnat, 5t r 

fftcncUretur; \(l quocl reapio saepiuii factnm fuisse historiarum mo- 
poraenta nos clocent, ciim referunt nonnulios ob admissurn gravius 
delictum jussu Principis noctu, ct clam omnibu^ roorte mulctatos 
firisse. £t certe cam cemnMiiil boainam opinione id apprime con- 
gmit s omnes enim ita sentiunt, ad stabiliendam reipublicae salu- 
tem non satis esse^ ut per poenas futura soium ic^Ieris admissio 
impef1iatur,sed jure praeterea exigisatisfactioncm quampiam pro 
delicto )am patrafo, licet ea nec in exemplum, nec in aliorum emen- 
flatiooem serviret; quemadrnorlum nempe vera animi grati signi- 
jficatio ea non est> quae ad novum duntaxat beneficium impetran- 
dum tendit, sed quae ex memorl beneficil aecepti' anlmo proficl* 
scitur. Ita verae poenae ratlooem non habet« qood ad impedien- 
da iolum fiagitia, minime vero a4 commissorum viodietam infligU 
tiir. Verum haec quantamvis verissime dicta> non tamen omnibns 
probantur i contra enim 

«BsmnmtTVB objbctis. 

«^c&o/. 2. Ponlint t.) Tametsi omnia necessario a nobis agerenfur^ 
justa tamen foret» nec InutiUs legom constitutio, praemiorumque , ^ 
ac pocnarum repraesentatio; fingamos eoim primo eytare ifataljem 
quampilim caufsarum coonexionem, poternnt utique praemia» et • 

poenae in ea seric ita connecti, ut tam necessariarura caussarum , 
quam eflectuum vices obeant: fingamus ileincle hominem, quoJ 
Leibnitiani flocent a repraesentatione boni,veI mali ad volitionem, 
vei nolitionem moraliternecessitari , conducent rursus praemia, 
et poenae ad id, ut objectom magis bonum, vel magis malum re- 
praesentetor* # 

9* Ad primuoh Posita tali necessitate fatali lovus non foret justitiae 
correctivae , roinime autem vindicativae ; vindicare enim factum 
cum absoluta necessitate perpetratum injustissimum pst: finis igi- 
tur adaequatus, ad quem praemia, et poenae nunc saltem oranium 
hominum conscnsionc diriguntur,nequaquamobtinetur.Quid quod 
correctio ahstracte et separatim a vindicta considerata nec vero, 
et proprio s;ensu acius iustitiae dici potest; nemo profecto judi- 
-cat actum justitite esse oceisionem belloae fiuriosae, ant homlnis 

• «imcntis in me violente irrueotis et verberationem eanls ob camei 
furto ablatas, sed de his postea. 

Ad alterum plura sunt, quae reponi possunt. i. )Quaevis bonitasin 
objcQto repraesentata jam est ratio si:fficiens volitionis, cur igi- 
lurea per appositioncm pracmiorum augeatur. z. ) \n compiuri- 
btts actlbos honestas, vol inhonestas ipso rationis lomine tam ela- 
rehomini tantillamattentionem adhibenti proponitnr,oteaclari- 
tas nulla praemiiyvel poenae adjectione augeri posse videaturi cur 
igitur legislatores; etiam hos aetus maximis praemils, vel gravis- > 
simis poenis adjectis praecipiunt, aut vetant? 3.) In hac rursas 
opinione exclndifur omnis justitia vindicativa, quum tamen Lcib- 
nitiani ducis sui exemplotueri omnino debereat. 4. ) Hunc unum 



Digitized by Google 



^ ii Ftxcholagiat P. L Sect» III. Cap, UU 

finem per praemia, et poenas nec legislatoribus,nec atubclitisin* 
f endi ex eo clarissime patet, quod quisque in se cxperiatur, posse 
se etiam stante cognitione praemii et paenae objticium perceptUQ 
velle, vel non veiiej hocque, vel illud velie« 
1.) Bruta, etsi libertate ii Mcetiitate dettitaantur, puniri taiiieii»et 
praemiari solent; lieet item occidere besties ootiat ot liomiiieiii 
furiosum iD;nos irruentem cum atiud medlom non soperestjigi* ' 
tur ex praemiisj ao poenis hominesUbere agerti ne^iqnAm coUi- 

j^itur, 

Jj.yuemadmotlum damnum a bellaa nobis forte illatum in loco inju- 
riae non habemus, ita nenue vero ac proprio sensu ipsae puniri, 
aut praemiari dici possunt j cum brutis fere,sicut cum amentibus 
^uibuscom optime eomparari possunt, aglmnst OeeldiAnit delade 
luste hominem amentem, aut bestiam noxiam ; sed caedet ea non 
habet rationem poenae, verom medium solum est nosmetipsos de» 
fendcndi, etgraviusdamnumnebis inferendum iropediendi. Poena 
proprio, et vero sensu talis ex ipsa sui notione, et universali homi- 
num opinione solum infiigitur propter actionem, quae in genere 
morumagenti imputart queat, qu»dnon fit,nisi etilla,et ejusomis- 
yio esaequoin poteitate operantiseont^toatiiv»ProfeGtonemosa- 
nus broto mortem infert in poeoam, et vindictam} nemo Ulod ob 
delictum admissum clam occidit, quemadmodum interhomines « 
nonnumquam evenlat ; sedomnesquae belluis infligi videntur,poe* 
nae in futurum duntaxat tendunt, ut deinceps vel ipsae, vel aliae 
eam poenam intuentes phantasiae ope ab ejusmodi actionibus ab- 
sterreantur: eum in finem quoquefit, si verum est, quod Rotarius 
refert,ut in quibusdam Africae provinciis leones cruci afiigantur 
\lu a. p. 1 09. quod hrut, meL utunt* rat, quam &om*). Universim 
lgitttr>Gomparateadbrntanihilveramrationem praemii, aut poe- 
nae ,laudis, aot vituperationisobtinet, sed horum ope in ipsorum 
cerebro motlonet certas , ac respondentes deinde in anima ideas 
exci (amns, a quibusea ad omnessuas actiones,aut omissiones deter- 
minantur. Aliterse res habet in nobis hominibus,non ah itleis prae- 
sentibus roinime ad aciiones deterroinamur ; utpote quas ponere, 
vel non ponereetiam praesentibus hisce ideis,etoriandis inde ap- • 

. petitionibos in nostra situm est potestate* Ceterum qui argumento 
ampliqs insistrt, videat, ne hominem, quem cum brutis comparat , 
ipsa ratloneexpoIie%:qoarenecplusefficiunt,qui ajuntbrutisquan» 
doquealiquem amorem bonevolentiae,aut concnpiscentiae a nobis 
exhiberi } bruta enim solum laudamus, aut amamusob aliquas per- 
fectiones physicas non vero ob morales ; ejusquegeneris amor, qui 
in aesttmatione utilitatis cx rei usu consequendae consistit , saepe 
rebns quoque inanimatit impenditur, ot cum horologiom propril 
Oommodi caussa amamus. At vero homlni leges , praemia, poeane 
prOponnntnr» ot his incitamentis allectus Ipsesese libere ad actio« 
nem ponendam, Vel omittendam determinet, homini praemia con-^ 
feruntur in eompeosationem actionum pr^teritarum» non autem 



0 



De Existmia LOfenatis Huttiaiutt* 533 

co solum fine , ut motiones in cerebro, ac ideae in animo ekclted- , 
iw, quae, quoties per phantasiam reproductae fuerintj ipsum a^ 

agendum cleterminent. 

3, ) Amor beataruro mentium in coelo bonum infinitum intuitive co- 
gnoscentium, etsi actus sit necessarius, est tamen laude dignus, ac 
moraliter honestus } igitur sVne Uberttfte a neeessitatiB aetas.mb- 
raliter honestl, et laade, vel vltuperatioae digni esse possunt», 

9t« Amor beataruffl mentium dici quidem potest honettQs, landeque 
dignus habltaratione objecti quod honestissimum,'et creaturao 
rationAli veram felicitatem naturaliter appetenti maxime con- ^ 
gruum est est item perfectior amore Dei in hac vita , quia longa 
perfectiori modo inDeum ten(lit,eumque per visionem intuitivam 
propositum perfectius possidet:non tamen est formaliterhonesius 
ratione meriti ; cum enim liber non sit, etsi quam maxime volanta- 
rius j nequit is ad laudem velot ad praemlum imputarl, neque san- 
cti per.llluln quidquam mererl possuot. Generatim probe hic no- 
tandum: operart libere non esse semper, et in omnibus melius ae 
perfectius, quam operari voluntarie, ac necessario} regulaenim 
perfectionis postulat, ut objectum prodignitate sua ametur :qua- 
re si objectum sit bonum summum, purissimum,et surome necessa* 
rium, sumraa etiam necessltate amarl debet; sl contra slt minut n 
bonum, non purum, neque necessariumy illius amor in domlnio dU 
ligentis est, ao proinde etiamomittl potest* Ita Deus seipsom ne- 
cessarlo» alia extra se libere aroat, et tamen actus illius est seoH 
per in se, acsub omni ratione perfectissimus: idem igitur cum pro- 
portione ad voiuQtatem creatam applicandum. 

Sunt et alia nonnulla, quae verae libertatis hostes objectare solent. 
His antequam respondeam, necesse est, ut demonstrem veram a 
necessltate 11 bertatem cum priDcipio rationis sufficientis alias sta< 
billto minime pugnare* 

CXXVII. Cum anima noslja ponitur votens^velnolens ahsqae 

ratione sujficiente^ qiiae se tenent vel ex pnrteohjecti repraesen» 
tati^sea rnotni, vel ex patte judicii intellectus practici^ vel ex 
parte deterrninationis natunilis ad unitmy adest id guod ejjicit 
utipraedicatuni voUns, vel nolens animat} velut suhjecto praeter 
essentiam cum veritate trihuatur.Qom anima dictis sob determi* ' 
nationibus pooitur volens, vel nolens, adestactuale exercitium spon* 
taneitatis aniroae competentls ($. io6.) i sed ipsom actuate exo^ci- 
tium spontaneitatis efficit, ut pracdicatum volens, vel nolens animae 
velut subjecto praeter essentiam cum veritate tribuatur: ergo cum 
anima humana dictis sub detcrminatlonibus ponitur volens vcl no- 
lens, adest id, quod efficit, ut praedicatum volens,veI nolens animae 
velut subjecto praeter essentiam cum veritate tribuatur. 

CXXVWhCum anima nostra dietis sub determinationihuspO' 
nitur volens » ve/ nolejns , nihil ponitur , quod pugnet cum prind* 
pio rationis sufficientis, Ubi adest id, quodefficlt,Ut praedicatnm, 
qiiod subjecto praeter essentlam tribuitur^ cnm veritate tribaittur» 



Digiiizca by CjOO^Ic 



5a4 Psychologiae F. /. Sect. III. Cap. llt. 

Vo'\ nihil pugnaf cum prinripio rafionis sufficientis (onr. §$. xo. 1 
serl cum anima<1ictis sub determinationi bu'» ponitur, volens, vel no« 
lens, adest itl, quofl efficit, ut praedicatum volens , vel nolens , quoA 
aniroae velutsuhjecto practer essentUm tribuitur,eidem nuai veri* 
iateiribaator($.praec.):ergo cum aninia noitra dictU sab.deter- 
ninatione ponitnr yoleni) vel noieni,tiihil pa^at cum prlncipiora- 
tionis sufficientis. 

ZI9MITAS A imaisiTAm «Dv BwiravAT ndkc. kat. mwt - Mtmni 

Ai»fBA«Aaxoaiai aiFOTAiinia. 

CXXIX. Cutnfanima nostra ponltur gandere pera lihertate a 
necess^tate^ nihilponitur, guodpugnetcum Drineipio rationissuf' 
Jicientis, Dam anima nostra ponitur gaudere libertatea necessitatOt 
ponitur ea volens, vel nolens, sine rationesufficiente, quae $e tcneat, 
vel ex parte objecti repraesentati, seu motivi ( j. 1 18. cor. 3.)> vel 
ex parte judicii intf llectus practici (j. 112. ), vcl ex parte deterrai- 
nationis naturalis ad unum ( 1 16. ) J sed cum anima dictis sub de« 
terminationibus ponitur volens, vel nolens, nihil ponitur, quod pu- 
gnet cum principio rattonis saflEcientis ( §, praec.) , ergo cum anfmft 
nosira ponitur gaudere libertate a necessitatOy nifail ponitor qiiod 
pugnet cum princi pio rationis suiScientis* 

Schol. Examinemus jam momentarationum,quihusadversarii liber- 
tatem a necessitate impetunt; quas ah aeterna Dei praevisione su». 
munt, dissolulae sunt ^cosm. §, 37*sch.) ; reliquae huc fere dedu- 
cuntur. 

Ajunt I*) Voluntas a necessitate lihera es5e nequit, sl ea a principio 
'elfieiente externo ad soas actlones determlnari debeat ; Istud au- 
tem ita essT> inde patere putant, qood volofltas ad volendum» vel 

non volendum indifferens sit. 
l^. Volunfas q'iidem indifferens est indifferentia activa snK formali\ 
non autem passifn^ seu ohjectiva; illud %'ero solum a principio ef- 
ficientc externo determinari debc^. , quod passive , seu ohjective 
indiflerens est. Nimirum,ut Darieslus ait ( /'.«jc/j. em/?. 6. 1 ij. 
^ scholm): indifferens dicttur quod aegue sic^nc alitir se haheref 
potesty atgue ideo suhjectum aliguoa ad id i^differens dicitur^ 
quodHliinesse neqnit ^nisi contingenter» Jnm vcro ens iHud 
wel pisna sine principio efficipnre fxternn ad nppositnni se efff- 
.terminare potesty vel non. S\ prius, ad id Jormaliter^ seu ut Ber- ^ 
napdus Lamy (Dern. verit» et sanct. eth. chr.c.i 1.)^ active ; si al- 
terum: passive^ seu ohjective indiflferens esse dicitur. Ens igilur 
ad aliquid passive fndiflTereos est, quod ad illud obttneodom nibil 
eonferre potest,qaatt pbtentiato passivaro, ot verb. gr. marmor 
' ad recipiendam statuae formam; baecqup indifferentla apriiieipfo 
efficiente extcrno tolli debet; cootra indifferentia activa, sen for- 
malis e5t In ente, quod vi agcndi pollet, quandoque per ipsam hanc 
viro suam indiff^rentiam sine princi pio cfficiente externo tollere 
polestt Tale ens^st voiuntas^sive i>otius aniroa nostra> quae cuoi 



Digitized by GopgI< 



De Mtistentia LihertatU Bumanae. 5 $ 

exesscntiasuaad Duilam volitiortem Ueteroiinata sit> ac sefnpec 
cotitingenter-velity vel nolit» inditfereiis eSt ad volenduin, vel no? 
lendttn, vel nonnolendamjettm vero praeterea viagendi, sivo 
spontaoeitate poUeat, ipsasibi habitis oronlbus ad agendum re« 

quisitis suam indiflerentiam vi propria tollit, nequt; ad id ullo 
principio efficiente extcrno eget. Atque inde , obsei vante laudato 
DariesiOjphiiosoplii ad inditterentiam tormalem, quae libertatera 
a oecessitate constituit, requirunt ( Loc. cit,) pottntiam a^t^iuU 
utrutndibet oppositorum, ec aptitudinemiete determinandi adt 
alterutrum oppositorum pro ti^itu, 

1,) Etsi volttptas ob indltferentiam activam rion egeat externo prin- 
cipioeificiente, eget illa tamendcterminante,quo posito rursusab 
omoi necessitate imrDunis non erit. Confirmant dfjinJe asscriuna 
paritatc ab inteliectu petita, qui licet active iiitiirlerens hoc ipso, 
quod ad nullam perceptionem ex essentia sua determiDatassitjab 
externo principio determinari debet* 

Intellectusestpotentlanecessaria, id est» talis, quae habitis 
omnibus requisitis actionem oroittere nequit; est enim imprimia 
ex natura sua determinatus adobjectuni rite applicatum perei- 
piendum ; deinde cum vcritas , quac indivisibili consistit , nequ» 
cum faiiitate consociari potest in eadem re, sit necessariura intel- 
lecius objectum, ipse quoque necessario eidem perspicue proposi- 
tae assentitur : omnis quippe potentia necessario agit, cum nece^- 
aarlum objectum habet. Quare habitis omnibus requlsitis neqttit 
inteliectosactionemsuam suspendere^et cum non agit, id inde est» 
quodnonadsintomniarequisita,a quibus ad agenJam deternitnp^ 
tur. At vero voluntas praeter activahj indifterentiam habet quoquo 
facultatemsuspendendi actionem, aut alterutrum oppositorum eli- 
gendi,^ufle indifjerentia tlectioni^' <}\c\ potest : ejiis enim obje- 
ctiim est boQum quod neciuaquaro in indivisibili consistit, sed ma* 
jus, et minus recipiti quodque in eademre snl> diverto saltem re* 
spectu cum maio consociari potest: praeter^a solum bonum iofini« 
tum dare cognitum est necessariuro amoris objectum , quia iilud 
solom naturaiem feiicitatis cupiditatem explere potest ; I^ona ve« 
ro finita nec pura sunt, nec ad veram beatitatem quidplaro confe- 
runt ; unde quamdiu voluntas inter bona finita versatur, ad amo- 
rem vel electionem necessario non rapitur; sed habitis ctiam ad 
agenduro requisitis retinet faCuItatero suspendendi actionem , id 
«st volendi, velnon volendihoc, vei illud^otetiamnoIendi.Hbrum 
qnae dixi omoium H^tio deoiqtteexsensa intimo petenda est» sicot 
onim sensQs intimas nos docet, nos noo posse objectum rite appli- 
catum non percipere, aut veritati evidenti assensum negare, vel 
dissensum praestare: ita eodem sensu intimo experimur nos piu- 
nma ex propria deierminatione velle , non velle, nolle:quare sl 
aeque certasit, quae per idem medium knnotescunt,riie concIudL- 
mus, intellectam,ad quero pertinet objeetum riteapplicaturo per- 

' cipere> nc veritftti evidenti asseosum praestare> potentiam esso 



5,a6 Psxchologiae P. /. Sea* lll Cap, ///. 

necessai^iam ; contra voluntatem, cujus est ex bonis finilis per irt* 
tcllectum propositis cligere,ac mala respuefe, pofentiam liberanl 

. esse. Neque obest, nos nonnumquam, prout libet, atl <|uaedam ob- 
jecta reflectere, ideasque pro arbitrio excitare i inJe enim solum 

. seqaitur usum intellectus quantloque ttobis llberam esse, poss*- 

, que nbs pro volontatis nostrae eleetionei ae iaiperio intellectnnl 
adhujtts potius, quam altcrius ohjccti contdmplatlonem applicft- 
rc, qnemadmoclum ille per idem Imperium inobscurisi vel pro* 
babilibus ad assentiendum saepe determinatur. 

Ex his porro ulterius patet, inditferentiam activani, cujus supra me- 
mini, rursus dupiicem esse \ unam electioniSf kllevnm sirnpUcitcr 
activam: ilUnoneget principiodeterminante externo; hacc eget; 
differt tamenab indifTerentia passiva,quae per principium exter» 
num effieiens tolli debet ; illa soli voluntati competit, estquettn* 
cessarium verae libertatis constitutivumihaecet InteUectuiVAt 
appetitui propria est. 

3») Defensores Leibnitianae lihertatis multa accumulant ; ajunt fieri 
numquam posse, ut actus primus proximus completus indiflerens 
sit ad volitioncm, aut ejus omissionero, quocl nos ad perfectam li- 
bertatem requirimus ($• 1 1 5* sch.) , Inter ejus ettim priricipia, sU 
ve requisita repraesentatlo boni, seu motlvum locum habet, quod 
cuin sit ratio sufSciens volitionis, cum ipsa necessariocoHnectitur* 
Id autem ita esse probant : i.) Quia voluntas tion potest non velle 
fthjectum, quod ut bonum repraesentatur j quod cnim, quanrunt , 
toret ivntivum, ut vohmtas posita repraesentatione honi sedeter- 
minet ad ejus volitioncm omittendam? 2.) Praeter repraesentalio- 
ttem boot nulla prorsos ratlo suflSolens volitionis cogitari potest ; 
atqui repugnat, ut volitio stne ratione sufficiente existat; igitur 
ratio sttfficiens volitionis est omnino repraesentatio boni. 
Repraesentationemboni esse rationem suflficientem volitionisiam 
alias negavimus ( 1 1 S. cor. 3 . )• Cerle hoc admissoomnis veri 
nominis lihertas tollitur, relicta solum spontanei tate ; scqueretur* 
enim, animam quidem agere posse, qiiod vult, non aufem hoc , vel 
illud velle, aut noile, aut non vclle posse. Neque rem salvant, cuni 
dicuflt per ratlonem sufllicientem induci solum veritatem derermi* 
natam hypothetice, non vero absolute necessarian: certiludinenly 

' non necessitatem j hanc quippe aprincipio contradictionis pcnde- 
re. Etsi enim hoc verissimum sit , cum positio rationis suffi^ierttis 
nostro arbitrio suhjicitur : minime tamen ita est in casu opposito; 
posita nempe ratione sufTiciente vi principii contradiciionis porti- 
turrationatum (ont. §.zz.): ergo si mihi positio rationis suffi- 
efentis libera non sit, neque positio ratlonati, id est, volilionis 11« 
Bera esse potest« Jam vero repraesentationem bonl, qujie sit ratio 

^ SQfficleos volitiools nobis liberam esse nenio dixerit, nisf qtti veJ 
pugnantia docere, vel seriem volitionum, ac repraesentationum 
infinitam statuere velit ($. i^j.cor.). Quod si autem volitio, utpo- 

jte actus imperans.libera noa sit^ nuUi altcriactuij cum omnes im-^ 



Dlgitized by Q 



De BxisUtuia libenatis Humm^» 517 

)[keratl sint, vera libjsrlM G0itt))6tet (conf. lo.coroU. i t,5*sch«)« 
Mirabile hic effligUim excot^itavit auctor aclclitamentorum in me- 
taphysicam Sagneri jam aiias (cosm. §. 84. ich, 2, n. 1. ) a me lau- 
datus , postquam docuisset motiva nobis non libera esse iLulicii 
practici ; hoc ipsius deincle volitiOni rationem sufficientem addit 
( Psyek» emp, $. 1 £ 3* addii» 1 1 1« n* %Z,Jin* } : Net chtrudi pot^ 
0stt uecessaritim illud essf\ ^uod seguitur ex necessariai ut 
0n*vi alia mittamiis^ guae hic dici passent f ^uod non sequitur 
e^netessdrio^nisi qnatenui istud supponit ^ aut involvit pro- 
priitnl operandi modurn agentis liberiy qu^m operandi rnodum 
neguit agens praetermittere, nisi desinat operari^ ut agens li^ 
berum^ non sequitur aoo necessarioy ut necessarium est, sed ut 
est principium actianis liberAe atqu0 adeo sequitur ut libe- 
ruiM, nonut neeassarium* Verum p4ct clArissiml tifidiciiOtqiiod 
MiiCiO iresponsionel»ac«deo diflicaltti nott toHitur, ut augeatur 
etiam ;4ttocl enim necessarium possit esse principium liberi»id 
est, quod intelligi nequit: certe nece?sarium, ac liberum contra- 
dictorie opponuntur: si autem unum contradictoriuir alterir.s prin- 
cipium esse possit , nihil obstabit, quo minus ex tenebris lux, ex 
frigore calor oriaiur* Neque juvat ad operandi moduro , quem ens 
liberajD pneterniittere ilequit, recerrere ; nam id ipsttin io quae* 
stiooavertituri.utrameiis Jiberuro eum operaadi modam seqai 
poalitt t>t necessitate inelttctabiJi ad actiones suas Hbere determi- 
nctur 'y atque istu4 omnioo repagoarf Incttlenter demoastravi 
115. 116. sch. )• 

Ad prob. 1. 1^. Tametsi posita rcprae^jentatione bonl non possumus 
•non sentire inclinationem ver&us iliud,quae ad appetitum per se 
tioo liberam pertineti possamas tamenohjecttimbomin), quodactu 
indeliberate appetimos, deliberate veJle , vel non velle , si modo ' 
illad noosit bomim infinitum blarecognitum,dequo hicsermo es- 
se alioqiiin non videtur, irlque testimonio sensus intimi apertissi- 
me confirmatur (conf. §. 118. cor. 3. $. 108, sch. i. 92. 91.). At de- 
terminatio ad omittendam volitionem carebit motivo? minime ve- 
rp: nam primo cum omissio volitionis in se spectata non sit actus 
positivus,sed mera negatio volitionis, et garentia omnis actus po- 
- sitivi ($• io7«cor«2.), ipsa etiam illa determioatio non erit positi* 
va»sed solum negatiya, cai proinde etiam nullum motivum positi- 
vam, sed solun^ negativ^m respondet,quod ineocoosistit,quod bo- 
num illud non repraesentetur ut infinitum, et necessario eiiglbile» 
verum solum ut finitum , quod ratione sallem suae finitatis imper- 
feclum,sive non bonum, nec ad veram nostram felicitatem neces- 
sarium est: quare voluntas pro utraque, parte tam pro volitione ^ 
qoam pro ejus cimissione Habebitmotivum propostionatom,atqae 
ideo etlim actom primum proximam completum pro sao arbitra^ 

• tu vol per votitionem positkfe^ Vel per ejus omissionem negatipB 
exercendum. Poterit igitur voluntas in hap hypothesi pro sua li-^ 
bcstale vel CLbiectum iUud velle^ vel e j»s vo) i tioaem duntasa t omjt* 



' tere , vel iBt«lleetuai ab eo avooAtttin td elU eoatemplaBda , ^rel 
ad illud ipsaai Bceuratiosexpendendum appllcare,(]uaotaejui slc 

l)oni(as? utrumnon speciem mali admixtam habeat^ quam si dete- 
xerit, jam non modo illud vellej aut non velle , sed etiam vellu &ut 
nolle (§. 115.) poterit. Deinde etsi [)onamus eam volitionis emis- 
sionem iieri interduro,aut etiam, utali<{ui contendunt, fieri scm- 
^perdebere per deteroiBatioocmpBtitivaflB.neque tamenhaecde- 
tefmiflatio soo motivo destitoeretur *, at eoim uaiversio\ex part« 
objecti ad volitionem aluid non requiritur, qiiam species booi,ob 
quam iiiod eligibile sit, ita etiam ad positivam volitioois omissla- 
nem ex parte objecti aliud non desider itur, qtum species quae* 
dam non boni, ob quam illud sit non elii^i bile : jaai vero omno bo- 
num finitum, ut finitum habet in se defectum ulterioris realitatis 
($. ont. ZI7.): si igitur ut hoc defectu ad*ectum repraesentetur ^ 
ipsa iiia repraesentatio erlt utique motivum positlvum ad positi* 
vam determioatiooem » ut voiitio omittator. Geoeratim itaqite , 
cum roens objectum, quod repraesentatur ut booom , noo vult, vei 
duntaxat non vult, ad (luod sufficit, ut objcctum non sit bonuni in- 
finitum ; vei simul vult aliud, ad quod requiritur , ut aliud bonum 
simul repraesentetur: vel vult, ad quod necesse est , ut in eodem 
objecto bono quaedam mali speciesreluceat j unum ex his semper 
adest: igitur quotiescomqueaolmae booum fioitum repraesenta- 
tur, Bdest motivom,obqiiodipsa adomitteodam volitiooemdeter- 
mioarese possit. Neque proin le e!lam,ut aliqui vpluot, oecesso 
iest, ut mcns inusu suae libertatis sibi motivum quaerat; eamqoe 
exj^Iicite intendant ; quin de hoc libertatis usu,si nonnumquam 

• explicite intendatur, sicut de (juovis alio bono repraesentatio ra- 
tlocinandum est. Inscite ergo pronunciatum est potentiatn libe^ 
ram ^o/endf^ vel nen polendi Ptm aliquam etse potenttam t^o. 
tendi sine motivisi cunique hoe ahsurdum sit, Ubertatem. esee 
tenninurn irumem ( L' Eprit. discours 1 . pag» i6« suk>« )• 
Jd prob. 1. Ipsum spontaneitatis exercitium esse rationem sufl&» 
cienfem volilionis, aut nolitionis, ejus<jue exercitii omissionem 
omissionis volitionis, seu non voiitlonis (^^. 1 z;. t z 8.). Hu jus por- 
roexercitii ratiosufHciens alia quaeri prudenter non [)uiLSt,quara 
ipsa sit natura tibertatis, quae io eo consistit, ut volunias habitis 
omoibus ad ageodum reqtttsitis agere, aut oon ag^ere ex aequo pos- 
sit($. I i5.sch.);utque proiode sit vis sui ipsius deterroioatrjx 
000 quidero absque^ rootivo, seo ratiooe guadam exteroa lenento 
se ex parte objecti ; sed tamen absque ratione id genus externa 
SfifJicientfyetinffictit.hiuc Wlud TuIIii pertinet { De fuc. c. ii.), 
Coiriiiiuni tgitur consiietudine sernionis abutiinur^ curn lUt cii- 

- cimusivelle dliguid guempianitaut nolU sine caussui ita enim^ 
dicimus sine caussa , ut dicamus sine externa^ et ajlttecedentie 
. caussa^ non sine aligua, — Ad ajaimorum motus voluntarios 
non-est reguirenda caussa: motus enim voluntarius eam natU'» 
ram se ipso ooaiittet, lU sit ia nostra potestate^ nohisgue pa^ 



De Existentia Libcrtatis Humanae» 529 

reat: nec id sine caussa: ejiis enirn rei caussa ipsa natura est, 
Cum igiturevidens sit acl naturam,essentiamque libeptatis a ne- 
cessitate pertinere, ut spontaneitas exerceri possit sine ratione 
sufficiente externa atque ejusmodi liberlatem reapse in nobis ex- 
tare invictis argumentis ( §§. 124. 115. tz6.) clemonstraverimus , 
pariter perspicuum fit, hujus ipsius exercitii ulteriorem rationom 
sutficientem quaeri non posse, nisi abeo,qui,ut loquitur Buffieriiis 
{Traitdsdes pret?i. ver.p. i.ch. 4. n.473. heni ch. z. et 3. et p, 1. 
ch. 7, n. 58. ) extra libertatem libertatis cxercitium quaerere vo' 
luerit. Sapienter Dariesiiis ( Psyc. emp. $. i zo. sch. x.fin. ) : Ac- 
comod^Uo (exercitium) vero spontanciiatis non est ejjectus\ 
sed actiOy quae iti serie operadionumy quarum aliera alterani 
determinaty est prirna. 
Atque ex his coHigitur, invidiosam illam, quam ex Leihnitio d*Atem- 
herlus { Encjrdopedie art. Jortuit ) desumsit, comparationem 
voluntatis sine ratione sufficiente cxterna quidpiam volentis cum 
fortuita atomorum epicurearum declinationem minime in nos va- 
lere ; ubi enira nihil sine ratione sufficiente evenit, ibi casui locus 
non GStXPsj'ch, §. 529. sch. n. 3,): deinde quid esse sir?iilitudi- 
niSy ut habet dociissinius P. Mako^potest inter inertia corpu^ 
scula omni intelligentiay et voluntate destituta^ meroquecasii 
absque ulla cansa declinantia\et inter animum ratione^ pro- 
videntia^ dettberandiy atque deligendifacultatem praeditum^ 
certisque incitamentis allectum? illic nimirumfingitur decli- 
natio absque ulla etiam efjectrice caussa: hic fit eventus a 
caussaya qua solaylibertate salva efftctio ejus proficisci pot- 
est, 

4.) Ajunt nonnulli cum Baumeistero {Psjch.emp.§. 6c6.). Si reprae- 
sentaiio boni non esset ratio sufficiens volitionis, quaeic nti, ciip 
hoCjVel illud velis ? respondere cogeris dicendo vel: voto , quiit 
volo ; vel : volo, quia possum velle ; utrumque aufem responsum 
ridiculum, et absurdum est : primum enim aut identicum est , et 
idem per idem resolvit, aiit quamvis volitionem ab alia praece- 
dente pendere, sic processum in infinitum statuit; alterum contra 
notissimum philosophorum canonom a posse ad esse argumentatur, 

Jjl. Utrumquo hoc responsum tolerari potest, si modo hoc sensu acci- 
piatur: volohoc ohjectumy quiamihi bonum vidftur^ et quiaego 

. haheo potestatem quodcumque ohjectum mihi bonum volendi , 
eaque potestate nunc utor \ hoc autem sensu stabilito tota argu- 
xjienti vis corruit ; nam et ratio tenens se ex parte objectijsive 
motivum, et exercitium spontaneitatis tamquam vera volitionis ra- 
tio sufficiens assignatur: qaare neque iilem per idem resolviiur j 
neque progressus in infinitum adstruitur;neque a potentia ad actum 
argumentum ducitur. Ulterius autem quaestionem urgeri pruden» 
ter non posse ex dictis patet. 

Quaero hoc loco a Leibnitianis,qui putant nos semperratlone exter- 
na ad volitionem invicle determinari, etsi frequentissime ipsani 
St orchenau Mctaph, Lib^III, 33 



Digitized byX^oogle 



55o Psychologiae P. /. Ssct. IIL Cap* III, 

non cognoscamus, quippe ex hac ignorantia praejudicium vera 
a necessitate libertate ortum fuisse contendunt , quaero , inqutni , 

I quid ii iii ii0c ignorantiae casu rogatij cur hoc velint, respondcr« 
soletat? MM, tl •ioctff i este velint,«Qtillud, qnodl ia nobit rldenty 
fesponsom dabtnit}«at tepoasMiPtiohpcpropt^rrMionem^^qtiam 
ignoro, Atistud multo raagis risu dignoni videtur: jure enim antH 
celeberrimo Dariesio ajo ( Psych, emp, §. 19, sch.fin,): compos' 
mhilitatem idearum: volo aliquicl cum ratione, quam non cogno- 
sco: nondum perspicio, Certe assignaie rationem incognitam est 
assignare rationem nullam; ostendant deinde sinecireoli vitio, un- 
^ hmlieM fe rationem incognitam seitttt? app«ret igiter In emal 
tandem sententii attiind ed Idem fere retponsum deyeniri: qaare 
non est» cnr tantopere hoc io «rgamento illoram se jaetet oratio. 
Ceterun nos per ejusmodi responsitquae aeque ineommuni natu* 
rae sensu fundatur, ac illufl : stat pro ratione voluntas: non aliud 
denotare volumus, quam nullam adesse rafionem externam a<leo 
invictam, ut non ea stante volitionem, si luberet, omittere posse- 
mus ; verbo: obscuris quidem verbisquod res ipsa clarius a quovls 
fntimo lento percipitur, quam dilucide exponi queat, signiiieamui 
l^lllere nos ea faetUtate,quae ad otramque partem it^illii^ipeditn 
%tf, nuncqoe eam,cnffl nilillobttetjn alteratram j9ro «(^I$f<ite ^ef 
ctere. NuIIo autem pacto ex superiori responso: «^o/o, guta ro/o, 
insanosensu intellecto quis progressum volitionum in infinituni 
extendet ; ineptirct certe , qui assereret quamvis volitionem ab 
aKa i^raecedente pendere, quae quidem Spinoiae (iS^* p» i, p^o- 
3z.) , ac Hobbesii ( Dehate unith, ^pist.Bt^mhtdUp^tt^,) 
sententiaes^nonenim .voiendo me determiiio a4>i^BAiWtid esf» 
aon Vel»ealms sed cum medetermino, tamV^im[tr<!C[ue ante volni» 
se qnippe determindre ad 9plendum^ et fe^eiab dimsis voca» 
bttlis idemsonant. 

Atverooccuret hicfortasse alicul sequens argumenfatio. Consultatio 
illa Leibnitianorum, hoc ipso,quod non pendeat a volitione prae* 
vta^ non est actus liber, sed necessarius ( §. 1 13.) : ergo etiam vo*> 
Htloobiecti, quae non peadet i votltione praeviai nort est aetae 

i^lber, sed necessariut : ae proinde fleteste erit, nt velim velie, et 
fiirsot velim velle velle , atque sic porro in infinitnm* Retponsfa 
in promtu est. Consultatioilla foretaetusimperatus, cuinumqeam 
fmmediafe,sed mediate solum mediante nempe actuelicito, Hber- 
tas competit {§. 115. sch. ) : unde consultatio haec, si non pende- 
ret a praevia volitione ipsam imperante, a nullo actu elicito pen- 
deret, proindeque nulla libertate gauderet. Contra, volitio obje* 

' etftaefcs eliejtut,cui per se, et Immediate libertas eonvenit 

^ (^•elt. >»iieqae neeesse ett ; nt aelns elicitus ab alib aettf elicito 
petideat, cum sit prlmas actus voluntatis iUiusque actiialis exerci- 
tii effectus. Denique nullus actus potest esse liber, nisi sit simul 
roluntarius ; praeter actns vero elicitos per se, et intrinsece vo- 
kmtarios oulhts omnino actus voIuntarUu eue ^otestt nisi qui » 



Digitized by Google 



1 

De Existentid tibertatis ffumanae* 55 1 

Volitione praecedente, atque sic a voluntate pertdet (§. 109. ), 
tiaec de primo Leibnitianae opiniones capite ; jatn ad alterum. 
5.) Ajunt non posse roinus bonum in consortione majoris eligi ; tum 
quod minus honum in co!Iisione cum majore malum est ; tum quod 
nuHa polest cogitari ratio sufficiens praeferendi minUs bonum ma- 
jori : ea certe nec forte ex parie objecti,ut per se clarum videtur, 
nec ex parte voluntatis ; nam cum voluntas sit appetitus rationa* 
lis,nequit ipsanisi rationaliter agerci praeferre autem minas bo- 
num iTiajori rationale non est. 

Tametsi minus bonum romprtrrtfrr^ spectatum , quatenus come- 
cutionem majoris impedit, malum sit, non est tamen tale nbsolii- 
te^ et in se consideratum , retinet enim speciem boni ahsolutamy 
quam in se, et extra consortium habet : quemadmodupi etiam ma- 
lum minus, utut malum sit , et tale permaneat, tamen comparativa 
bonum eflficitur, quatenus impedit majus roalum, si nempe sermo 
sit de malo physico : aliud enim est de malo morali dicendum,sed 
hilc non pertinet. Quapropter sicut hoc ita et iliud , non quidem 
iit minus bonum, sive suh specie relativa niali^ sed tit i7i se bo' 
ntimyseu suh specie ahsoluta honi ab hiimana voluntate eligi pot- 
est ( conf. 90. cor. i. 3. 96. cor. 2. 108. cor. 1. ). 
DeinJe sicut qui oblatis duahus semitis alterutram Init, non incedit 
sine scfmita, ita qui in collisione duorum bortorum seu inacqualium, 
seil aequalium alterutrum eligitjnon agit sine ratione.sufficiente, 
multo minus, ut putant, sine motivo , nam ut quaevis semita hoc 
ipso solum, quod sit semita, iniri ; ita quodvis objectum hoc ipso , 
quod bonum appareat,eligi potest, cum quaelibet bonitas rcprae- 
sentata motivi instar esse queat. Hoc ipso nempe , quod neutrum 
horum bonorum inaequalium ut necessarium, seu infinitum reprae- 
sentetur, potest voluntas per paullo ante dicta utrumque non vel- 
le ! cui igitur ea non possit quodvis eorum, altero praetcrmissoy 
velle ? 

Verum quae pofest esse ratio sufficiens, ut minus praeferatur ma- 
jori ? ex parte objecti certe nulia , sic enim existimo: ut universim 
ad hoc, ut voluntas aliquid vclit, nec requiritur, nec salva, quae in 
nobis extat, libertate, requiri potestratiosufficiens externa, quem- 
admodum in superiorihus demonstratum est: ita nec ejusmodi 
ratio sufficiens externa requiritur, ut bonum minus majori praefe- 
ratur. A<!do , etsi , ut objectum quodpiam eligatur, requiratur «li- 
qua ratio externa, sed non sufficiens, nimirum motivum inreppac- 
sentatione boni consistens: non tameo nova ejus generi5,et distin* 
cta ratione opus est, ut unum bonum, etiam minus , alleri praefe- 
ratur. Quid enim haec est praelatio ? nihil profecto aliud,quam 
positiva unius volitio,- et nuda volilionis aiterius omissio: quid 
jam vero inde? istud: bonum minus praefertur majori hoc ipso so- 
lum, quod illud velim,hocnon velim,etsi hanc praelationem expli- 
cite non intcndam: cum igitur motivum ad volendum minus bonum 
adsit, et ad non volendum majus bonum negativum eo consistens, 

• s 



> 



^ ,yi.i^L.o Ly Google 



55 2 Psychologiae P. /. Sect. IJI. Cap. IJL 

qiiod non sit infinitum, sufficiat, semper sine ciislincto motivo roi- 
nus bonucn prae majori eligi poterit. Qua itaque ex parte volun- 
tas cujasvis ?olitionis ralio sufficieos cst, ea quoque est praelatio- 
' nii miDoris prae iDaiure bono^ , * 

At vero voluntas, quae tamen appetittts rationalis recte clicltiiryfloa 
aget rationabiliter, haecobjecio multis mocVis reprehendi potest* 
1.) Universim,el in omni casu electio minoris boni non videtur im- 
prudens, scu irrationabiiis esse ; quis cnim esclusa alia ohiigatio- 
ne, aut damno emergenta me continuoimprutlenliae arguat,$i pro 
potestate (nea eligam id, quod lubet»tametsi minos bonum sitV z.) 
Qnis ttBK|«ain demonstravit voluntatem nostran , id est nos ^ noa 
possc impradenleri^sive irrationabiliter agere > cc rte quotidlana 
experioDtiacontrarium maniieste testatur: anne foriassis rationa* 
liter agunt,qui affectionibus pravis uliro se abripi sinunt?qul eas 
voKiptates, quibus honos praeferendus est » unice stclantur , non- 
re frequenter meliora probamus, deteriora sequimur ? 3.) In tup- 
pe aequivocationis vitium labuntur , cum putant irrationabiiiter 
agere, et sine ratione sufficientc agere idem in resonare. Irratio^ 

, naliter agit, qoi dttcturo rationis, illi|As aempe facaltatlS} qoa ne* 

' xiim veritat«ro.distiJEicte pertpieimust non seqoitur, id ei^r, qut alf- 
ter agiti acagendum esse per rationero cognoscit: atqui hoc noa 
est agere sinc ratione sufficientei fieri quii fje potest.,utactio,quae 
contra rationis praescriptum eflfioitur, cum ralione sufficiente exi- 
stat. 4.) Voluntatem noa recte dici appetitum rationalem supra 
estcndi ( $. loS* sch. ) ; sed dabo adversariis aliquid, ot infirmitas 
argnmenti appareat.Sit ita: sit volontas appetitas rationalisierit 
istttd ideosolttmiUt Ipsi volunt, quia fertur, ac inclinatur in bo- 
Bum distincte, ope nimirum intellectus, et rationis cognitum. 
ttonn/xJ itaque , et irratzonrt//5 non iJem hoc loco significant j et 
sicut fieri potest, ut objectum aiiquod in se malum suh aliqua bo- 
ni specie, non modopersensum confuse,sedetiam pjer intellectum, 
et<rationem distincte repraeseptetor^ita potest voluntas illudra.^. 
tiwmiUer z^V^ieny^i^itrrationaliter eligere. Intellectos nimi* 
i', nqt-^tiim^err^i^,9l>tjsst» non quidem, quatenus distincte reprke* 

rsentatySedquateiMS nonbmnia, quac in objecto insuntjdistincte 
repraesentat, et quatenus impurus est. Fieri deinde etiam polest^ 
ut intellectus diversas rationes boni, et mali in eodem objecto di- 
stincte , ac vere repraesentet ; quo casu poterit vohintas contra 
■praescripturo intellectus, et rationis ob mali speciem nolitionem 
suadentis^ i psum. ob /^jooc^mj^i speciem velle. Hoc ipsom to^ 
. 1|et fit, quoties qi^ef^lta sciratia, deliberato proposiio, atqoe 

.itl fllij(t<iii^^t^* ^li^ypiviMm, aut humanam transgreditur } talis 
.;^«tAji^li|i^lst,)eirgi^.$^tum , quod actu cognoscit grave malum 
csse j quamvis non ideo, quia malumest,sed quia non obstante hao 
malitia arn/uam boni apparentis speciem prae se fert, puta com- 
fnodi temporalis, honoris etc. Accedamus ad tertium dpctriQae 
Leibniti^caput. , , -go ;..^,>,.-,,. . rj, sl \[^ r 



De Existentia Libertatis Uumande* 553 

ۥ ) Salfen: voluntatem inter duo bona pcrfectae aeqcalia fteatrum 
eligere posse coniendunt i est enim, a junt, eo casu voluntas in sta- 
tu perfectl aeciuilibrii ; atqui inhoc ipsa agere nequit, cum eo mo- 
do se htbeat, quo se aote omnem bonl repraesentationem babair* 
9- Cum noUa adestrepraesentatio, voIUntas,sen potlus mens nostrn 

' in statu imllflerentiae est, in quo ipsa vel nullum objeetum perci- 
pit, vel percepta ad sc non refert, atadeo1gnoret,otrum sibi bo- 
na,an mala sint (§{. 85. S8. cor.i.) ; immensa autem e^t inter hunc, 
et aequilibrii statum diflerentiai in illo, cum desint moiiva, noa 
habetur actus primus proximus completus acl voienrlum, non volen- 
dum, aut nolendum: in hoc omnia adsunt (conf. 108. cor. !•}: 
iqua^e poterllipsa sua vi hoe aequilibriumtollere, seque ad volen-* 
dum nnum, et non volendum alterum: atque hae ratione ad illud 
huie non obstante aequalitate praeferendum determinare secun* 
dumea, quae supra dixi. • 
Adextremiim: argumentum a pari, in quo tanto "Wolfius opereexol- 
tat, tacitus praeterire nequeo {Psych, emp. p. 2. s.c. 925.)» 
Quae de appetituy ita ait , et av&rsatione animae dicta suni, 
simili d^hhra petito iitustrari possant! Nimirum in iihrasiw 
statns ah invicem distinguimus^ statum ae^uilihrii'^ statum 

' praepondii ^ersus dextram^ et statum praepondii versus sini'^ 
stram. Status aetjuHihrii librae naturaiis est, — Idem vero 
enascitur ex ponderum utrinque appensorum aequalitate. Sta- 
tus aetjitiiihrii non toliitur ahsque ratione suJJicientCy per 

■ <q\xam inieiligitur^ cur libram jam potius praeponderety quam^ 
in statii aequilihrii permaneat,Neqae praeponderaliofit ahs^ 
ifue rationl! sufficiente^ per Tquam intetligitur^ curtihramjanh 

' potitgs persus partem unqm praeponderety ^uam eersus atte» 
ram. ^tenim si statiis aeqHitibrii toHidehet^expartt unaap* 
pendendum est pnndiim majnSy ex attera minus^ et praepow 
deratio Jit enm in partrrn, iibi mnjus pondnsfiieril appensumz 
vel ponderibus utrinque ficistentibus aequalibus praepondium 
adjungitury et praeponderatio in eam fit partem^ ex qua esC 
praepondium* In anima qnoque tres aistinguntur starus a se 
invieem, nimirum status indifferentiae status appetitiemis^ et 
status aversationiSt ant ubi cnmparte superiori tantummodo 

'neAisnegotiuntfuerityStatusvoIitionis et nolitionis. Status in^ 
differentiae per se datur in aninui^quamdium objectum nohis 
incognituni esty snltem ignorntur^ uirum r/noad nos spectatum 
honum sit, ari maluni, Jd obtinet^ si raiiones ad appetenduni 
et aversandum aequipotlentes nohis ri^aitur^et nultd adsit 
ratiOi cur appetitionem praeferamus aversationts^ seu votitio* 
nem nolitioni^ et eontra. Status indifferentiat: non tottitur in 
anima sine rntione sufficiente, per quam intetligitur^cur po* 
tius ohjecturn datum appetamuSy quani nver setnur, Etenim si 
in casu prioriex statu indifft rentiae anima transferri debet 

' ad statutfi appetitionis, vel volitionis^ ohjecturHiitud sibi re* . 



55 4 Prjrchologhe P. /. Seet. 111 Cap. Ill,- 

pritasentare debet tamguarn bonumquoad seysit-ero eademex 
staiu indijjerentiae transferenda iri iiatnm aversationiSy vel 
. noUiioniSy idem sihi repraesentare dehet tamquam maium 
^uoad se. In casu posteriori, in guo indijferenria speciali nomi- 
11« indtfferentia perfecti aequiUhrii dici solet^ratio guaedam 
exparte una, velextrinsecay eaqne Itvicula superacctdere de^ 
bety ut appetitus flectatur in unam potius pnrtem^ quam in al- 
teram, Snnilitudo igitur consistit in eo, quod non rninns Itbra 
guam anima dentur tres statns diversiy guorum unus per se 
inetty aut in eo easUf guo rationes ad utrumque mutationest 
4unt aeguipoUenres i^uod ejs primo non sequatur religuorum 
unus msi posita ratione( sttfjiciente* Ita praeclare» titaperit 
plaeet \(^olfius. 

M vero i.) Inscite paritatem, quam Tullius ad intellectum appli- 
cai, ipse ad voluptatem tratlucit {Qq. ac. l. 4. c. it.): ut lancem 
in libray ait phil^soiihus ille romanus, ponderibus impositiSy de^ 
primiSiSic animumperspicuiseedereiSivey utstatim subdit, 'ion 
posse ohjectam rem perspicuamnonapprchare, Qui autem 0011 
aovit intellectom per se poteotian necessarlam esse, ac necessa- 
rlo assentiri veritati clare, et perspictte propositae ? quoclsi igilur 
paritas haec aeque ad vohmtatem accommotlari posset,nonliecon« 
cludemus ea necessitate voluntatem bonum velle, qua intellectUi 
veritati evidenti assentitur? (^uae ergo, et ubi libertas? 

2. ) "^olfius voluntatem ab appetitu superiori non distinguit ; imroo 
eo prorsoi modlo paritatem td volontatem, quoad appetitom in- 
feriorem» ad qaem Ipsa aliqoo setcra appllcari posset, lilustraD- 

*4am adhibet* Certum autem est non modo pliilosophorum omnium, 
ted totius generis humani consensione appetitum inferiorem non 
esse facultatem perse liberam, qiiod idem in brutis videre est: 
igitur ex mente 'Wolfii non major voluntati, quam appetitui infe- 
riori libertas tribuenda j quae sententia cum eorum^opimone,qui 
quodvis fatum admittunt, optime consistit* ^ 

3, ) Vldetur\l^ollias coniiindere indiflvrentlam passivam librae pro* 
' priam cum indiflerentia activa, quae in anima inest ; neglecto an- 

tem hoc dlscrimlne contra ipsom inferri a quoplam poterit, ani* 
mam nec esse principium actiuim suarum volitionum, proindequo 
hec sponte agere : certe libra non est praepondii sui principium 

activum, neque sponte inclinatur, sed gravitate ponderis majoris 
velut principio externo dcprimitur. 
Atque hinc patet* quid de hac 'VoHII, alloramqae Lelbnitlanorum 
opinattooe tentiendam : verbls nimiram relinqoant, reapse autem 
tollaot libertatem , quemadmodum olim ^ullius de Epicuro scri* 
psit(i9enar. D.L re toUenSy oratione relinquens Deos 
(conf. cosm. §. 31. sch. ). Ita certe argumentum concludere licet : 
volitiones, et nolitiones a motivis sic determinantur in anima , sl- 
cut a ponderibus inclinationes in libra; atqui hae absolute ncces- 
sitantur i i^tur et illae. lojuriam quidea sii»i inferri conqueritar 



uiLjui^cu by Google 



P« £sist€iUU Uhtnaik ^mana^» 9^% 

' Volfiut {LoiU cit. Qui simiU^iULilk^ alUw €9l^ifiant,iU 
U tdtra sunnt terminurn illud etfftnduntyCt Isjaturianti imagi» 
nationi indulgent, Qui animam cum Ungida^ siint examine , 
appetitum citm brnchio dextrOy aversationem cum sinistro, mo' 
tivacum ponderibus motivis atquipollentibus , superacceden^ 

. tem rationem ,cum praepondio, modum agendi ponderum in 
iibram cum influxu motiviin anima comparant ; talia proh* 
runt , quae nQStrAminime/aeimuSy et quae ad iusus verhorum 
re/erimus» At vero,i4 geiitis reclamfttio oeqaaqutm «udieiida ef t, 
quando ref Ipta cootrarkm loquitur ; necessariae ez principiis 
stabilitis consecutiones n^gari ne(|ueuntnisi ab eo, qul fepum ipso 
pugnare velit.sunt autem hae adeo ciapae,ut ipse Leibnitius (/?e'« 
cuelL de div, piec» t» i, (Icrit» de Ai. Leibniz.§, 3.), cujus sen- 
tentiara 'Wollius derenUendam sumsit,in epistola ad Clarkiumda* 
tt eeideiB prort ns infieiirl «nsus non fuerit: verum est, inquit, 
rationes in mente sapmtHis^ et motiya inquoeum^ue cujuscum^ 
9«e hominis animo id sffleere^ quod respendes effeetui^ quem 
pondera in Ubra ohtinet, Egreg'te,ut soIet»oebberrinius P,'Ma* 
ko {Comp, met, inst, Psjrch,§. 419. sch. 3. p. 273. ed. t,) hoe trgu» 
nientum prosequitur; et querentur adhuc adversarii, si sua eoS 
libra urgeamusy nos^ue crassa ignoratione,errore,fiilsis opim 
nionibus depinctos inanifoce sonare clamitabunt, neque intel- 
ligerey neque ridere^suh hac voce lihertatie quae sit subjicien^ 
da sententia} 4jantesm comparasionem,^ ut ceteras omnes^ 
claudicare: motiva in animum non perinde^ ac.pondera in li* 
Iram^physica ejficacitate agere: inclinationemroluntatishon 
esse motionem aliquam corpoream, ac inechanicam ; pondera 
ad libram extrinsecus addi^motivavoluntatisinjraipsum ani- 
mum gigni^ ac recondi, Sit^t ista sane j non enim id agitur, ut 
consendamus eam similitudinem hactenuspertinere, At iUud 
certe perum est^incitamentailia esse instar ponderum : ut his 

.Uhram^itaHlis animum inelinariiincUnationem illius cum 
momentis ponderum,hujus cum eJfic(fcitat^.iUiciorum conne» 
cti: inclinationis in libra magnitudinem quantitatiponderis^ 
in voluntate quantitati motivi certa quadam proportione re- 
spondere, Haec autem^ quorsum evadant,Jacile intelUgitur, 
i^icent^tomparatibnemnehactenus quidem pertinere. Non 
quaerOi quid dicant^ sed qnid conyenienter deheant rqiioni, et 
eententiae suae dicere» Jtaque concedaanimum non esse li» 
hram^nec incitamenta foluntaiis quasi plut^e^ quaedam pon» 
dera eamdem extrinsecus impellere: id amtfndOi in ea sen- 
tentia animum non minus Jataliter determinari suis rnotivis^ 
atque machinamaliguam corporeamsuiselaterihus: eamdem 
jemper esse vim necessitatis^ quae demum cumque sit iHa na^ 
iura, in qua inha^eat* 

» • • • 

FinisPfjrclltolOjgiaeSmpiricae^ 



I 



»36 

PSYCHOLOGIM ; ... 

PARS II. 
RATIONALIS. 

DE 11S> QU/C DE ANIMA HUMANA IIATIOCINANDO COGNOSCl 

PpSSUNT. 

QUOD UUJUS PARTXS AnGUMBNTUX ? 

CXXX. Psychologia rationalis ex principiis in empiricaconstabi- 
litis ratiocinatur, atque ea,quae ad inferioreni animae imlolem per* 
tinent^ arguroentando conoiodU($, Quae hujus genenrie suat^ ad 
quatoor sumaa eapita revoeantur: primum ipi^nttura Minao inve- 
atiganda, deinde commercturo, quod cumeorpora hebet»eiaminan- 
dum» tum inquirenduro in idearum originem ; pottremo perpetua iU ' 
lius duratio constituenda est. Quatuor inde sectiones oriunti;r , quae 
hujus partis argumentum ab<.ol vunt. His denique promissam (^•S€b«)y 
at brevem de bestiarum animis tractationem adnectain* 

S E C T I O I. 

DE NATURA AHIIUE HtlMANJK • 

CXXXL £ns illud» quod in nobis cogitat, ammam vocavi ( §. 4- )^ 
hujus jam natura, intimaque constitutio definicnda est : qua in re ita 
versabor, ut primum essentiale illam inter, ac corpus discrimem,fTe- 
inde simplicitatero, ac spiritualitatem solidissimis argumentis evin- 
cam. Tum agam de celebri in philosophia quaestione .' utrum mate» 
riam oogitare possit? modumque , quo omnis dobftatlo feliciter tol" 
lator, soppeditabo: postea in qoo e)os tam essentiam , qoim ttalur* 
Qonstitottor ; ac tandemr qoa ratione orti sit , doceb<»> 

C A P U T I. 

De Essentiali Animam inteVi ac Cotpiis discrimiriet 

« 

' nacBmoiroK AavtfOTtra ]AiTiiiit?; 

CHXXn» Perdeptio non est motio partieutarnm svititissima» 
rum corporis» Imprimis enim percfphnos res ; quae.nollam in cor- 
pore motionem efS<;ere possunt , ut Deom , spiritos , virtiites , vitia « 

spatium vacuum, possibilitates , ac essentias rerum ; id vero in ab- 
surda hac hypothesi fieri minime posset. Deinde diversae perceptio- 
nes foront , utique diversi motus , sicut diversi toni , diversi quoque 
sunt chordae tensae tremores ; quid igitur? cum diversae perceptio« 



uooole 



Psychologiffe P* jl. Sett.t* dap. /. De Hiiil^iaU et€*5ij 

Viessittiul in nobis existunt, an motiones illae dimste iii dtversis 
Hunt dorpbris partibas, an in eadem? certe wm illud? ntni ega ipse, 
<}tti habed , et <lam habeo frereeptionefm albediilis iPosrae , tiinol hm- 
£eo perceptionem odoris, magttitudini^i figuraes sed neqne f)oci n»m 
'Wna , eadcttaque fcorporis portio eodem temporis momento diversis 
Ribtibus agitari nequit, cum cmnis rootionis diversitas is diversa ce* , 
leritatc» ac directione consistat. * ; 

MBQUB COiVACIBifTlA? 

<^XXXIIL Oonscienfjamm est motifi particuiamm niitUisfi* 

tnariim corporis. Cum conscientia sit perceptio , sive repraesenta- 
tio perceptionis i si ea consisteret ia motu, necesse foret , ut unui . ' 
particularis motus repraesentet aliumi at qui istud? estne motus, 
qui constituit conscientiaiti similis illi, qui sirtiplicem perceptioneni 
constituit, an dissinkilis j si primuro : non eit conscientia, sed simplex? 
jrerceptio, quemadmodvm Sonus refletus non est directi animadver-* 
• sio; si altemfn: non est repraesentjitio prioris: sicnt enim motus cur- 
Vilineus tlnius corporis rtcquit repraesentare motum rectilineuRi a!- 
t6rius ; ila generatim motus quicumque alium dissimilem repraesen- 
tare non potest. Adde duas has motiones vel in eadem ; vel in divcr-" 
sis corporis partibus futuras , quorum rursus utrumque repugnat 
(§. praec). 

JfBQUE JLDICIUM? 

CXXXIV". Judicinvi non est niotio particularum suhtilissima* 
rum corporis. Imprimis animi deberent duo diversi motus, quorum 
unus ideam praedicati, alter subjecti constitueret, simul in eadem 
corporis parteeonsistere; nequeontenimide«eittterseeonferri,qttod 

.-in iudlcio fit, nisi simnl eidem entt praesentes adttnt \ sed motos di- » 
versi in eadetn corporis parte simul con^istere non possttttt* Deinde 
cum in judicio affirmativo ideae subjecti , ct praedicati per aflirma*^ 
tionem conjungantur, conjungerentur in hac, hypothesi duo diversi 
motus ; per hanc vero con junctionem duo illi motus diversi perirent, 
aliusque compositus, novus, ac ab illis diversus motus oriretur, quod 
10 meGhaniea demonstratur: atqui sensu intiroo evidenter constat, 

. duas ilJas ideas subjecti , et praedicati neque in ipso judicii aifirm^*. 
tivi actu, neqne pauUo postseroper porire} igitur tametsi perce* 
ptiones essenttootiottet duntaxat^ idem tamen de iudieio affirmari 
nonposset. 

«aQntt Bantqiht tttk coGnrATio? 

Coroii, I. tdem esto |udicium de ratiocinatione, quae tribns jQdiciis 
constat ; ac multo magis de reliquis animae operationibus, quales 

sunt reflexio, attentio , conformatio idearum distinctarum , appe- 
titio, volitio. Gencratim igitur cogitatio nonest rootio particula* 
rum subtiiissimarum corporis. 
«ScW. Inepta igitur estdoctrina Democriti, ac Epicuri (Ziicrefr. 
de nat, rer, L 3. 162. Laert% de vit, phil. U lo. segnu 63.), quo- 



Digitized by Google 



. f«fli upialotte •ninaliomliiitftliuii npa est, quaoi tenuissinnini cor* 
pvMiuiia fisubtiliiilvU •tonlf notacoocitatistimoagiUtis coii- 
flatum/inqoo oiottt ipsiiis actiones consistereot* Reoeotiui iiopium 
hoo dogma soscitarunt Tolanclus ( Lettre gue le mouvement est^ 

essent. d la mat,)^ Gildonus ( Oracles de la raison. Item Let'* 
tre d M.% Blount ) , ac quicJam Locki sectator ( Medtcine de l' es^ 
yrtf f. 2. ) i quo .etiam periinet l'hilosophus Berolinensis ( »S*am 
joaci, Lettr, au Marquis /irgens et passim alias, ) qui insci* 
te conteodit anlmam oostrom certtm esse materlae organlsatoa 
pbrtlonemi nndeeonseqoens it, cogitatiooeB quocfao ilIitts«flNil«- 
riae nwto diversai Bon esso* 

COQITATIO iroVaST SIODUS ItOTIOIIII, 

CXSnCJ*Co§itationon e9t modusquidam motionis partium 
suhtilissimarum eorporis» Imprlmii quicumque qualitatii modue 
aliud non est, ac ipsa qualitai»iub ceria moclificalione seu respecta 

considerata ; sic color ruber, aut viridis aliud non est , quam diver- 
sa coloris species , sive color ita moJificatusi et colorum, utpote 
suum genus , in sui idea includit ; sonus item acutus , aut gravis est 
determinata soni spccies ^ circulus aut triangulum e&t ^gura exten* 
f ionii fttb certa medificatione considerata: ergoetlam modm motio- 
nii corporeae aliud noo et t, quam quaedam in f peeio motlo corpo- 
rea ; ac proinde,ii cogltatloesiet motionis partiom fQbtUlffimamm 
modus, ea esset ipsa motio, iquod absurdum est praec. cor.). 
Deinde si c6gitatio quidam motionis modus foret, quaevls quoque 
motio in specie sumta,sivae determinata foret quedam species,sive 
modus, sive gradus cogitationis ; motus enim a motu non differt nisk 
per ceieritatem reliquae .determinationes, vel modi ooo tamreapso 
•siftunt, qoam • nobif conclpiuntnr: certe qood nonm baboat dlre- 
ctlooem ad orientem, altenim ad oeeidentem, nihlVrealo in corpcro 
ponlt: qood Item unum moveator In linea reeta, alterum io curva; . 
divcrslta^em realem in corpore non inducit ; nam et illud , quod in 
linea curva movetur, singulis momentis per rectan» abire nititur: at- 
qui aperte repugnat quemvis motum esse certam cogitationis spe- 
ciem: igitur repugnat quoque, cogitationem esse modum notiooit 
partlum. 

Coroll, I. Quod dlcitor do ono eorpore» velparttenUi mo#a,id appH- 
cari potest ad motum plorium eorpomm,fea mafiaalicuius ex par* 
ticulii ploriboi coalescenti ; nam si progressio, vel tendentia per 
lineamrectam unius particulae cogitatio non sit: neque erit pro- 
gressio similis decem, aut viginti particularum; positionem autem 
linearum directionis, quae modum motus toCius massae determi- 
nant, nibil reale in ipsa massa ponunt. 

«TBQUS XOOUS FIGUnAB AUT ALTBUUa PBOPniBTATIS CORPOBAS? 

CorolL 2.Similiter quod de modoiiiotionis dicimus,pertinet quoquo 
idiBfldttm figurae, vel cujuscunque alterius proprietatis in .cor- 
jwrtsep «ogtutaci>i<viincfi^tat; figiva fnim> vcl quaecumquq 



De SsttmiM Animam immt ^ Coff^ efc» < S3f 

alia j^roprietas, quae ipsaii«>«st cogiutlo, XWMm «««gltatiOM 
dlflort» qatntiiM mtfa»: igltvr «tiui nwdhit CgvmM^ wel •Ittrlnt 
pvoprictatit «•rporeiA cogitfttto» * 

CXXXVI. Cogitatio non est a^fto, rt reactio partium sithtilism 
mar^m corporis» Actlo ot roactio partittin etiam subtllissinaran 
• corporis denique aliud noD est, quam motio partium , vel certns mo- 
tionis boius modus i sed cogitatio neque motio est ($• S34* cor.)a 

neque roodus motionis particularum subtilissimarum corporis (J. 
praec. ) : ergo cogiuuo oon est actio j et reactio parUum suhtiiissi- 
marum corporis. 

Q17AB HOBBun opnno? 

Schol, Tncle impium Hobbesii de cogitationum natura systema refu- 
tatur ( Elem. phii» c. 5. artic, L. de hom. 2. Item Leviath. p. u 
C.^^.^.Canssa stnsioniSyAW^ est externumcorpus^siveohjectum^ 
guodpremit uniuscujusque organmnproprium, vel immediate^ 
■ut in HsUf audituyoljactu^ et premendo mediansihusnerfis^H 
memhranis continuum efficit motum introrsum a4 cerehrum^ 
m inde ad cort unde wtscUur eordis resistentia^ et contrapas* 

" sio seu dvrirvvta^ sive conatus cordis liherantis se a presstone 
per motum tendentemextrorsum ; qui motus propterea apparet 
tantum aliquid externum , atque apparitio haec seu ipavravfx» 
est idyquod vocamus sensionemyet quantum ad oculum lumen 
dicitur, vel color, Quam haecabsurda sint,ex superioribuspateti 
addam tamen quod ez S. Aagttstino Genaensis ad&rt ( SolHoq. 

. c !• Elem% mett p« prop, Z» sch, ) : Sensus^ et phantaswub 
faliuntydum rectum haculumi cujus dimidi^ pars aguae mer- 
sa esty curvum exhihent i interea ratio perspicue errorem de- 
tegityet pe^petuo contradicit , etiam perdurante sensus y et 
phantasiae errore \ quodsi nihil esset aliud ratioy msi hic ce- 
lebri (vel cordis) conjiictus quoniam perdurat idem^ dum 
idem refert phantasma^ errorem suum non eognoseerei^ % 
jautsiiaemsecorrigeret^non idem referretphantasmaf nee 
idem esset conjlictus. Te nunc appeUo^ senex Malmeshurien* 
sis: ecguid ad haec} Se phantasma erroris reprehendit^ per-^ 
duratque idem^ an ah alio dedocetur ? alio autem phanta^ 
smate} Unde et hoc aliud} Quialtero alterum percipit; quicum 
ohjecto conjert ? yid rtnu Inde vero gravissimis verbis conclu^ 
dit jlugustinus'. quare conficitur y ut aliud simus nos ; aliud 
sensusi siqnidem cum ipsefallituri possumusn9Snon foXU^ 

VBQtJB COITATVB AD MOTUX. 

CXXXVII. Cogitatio non est conatus ad motum partium suhm 
tilissimarum corporis, Vel enim conatushic ad motum esseteflficax, 
sive conjunctus cum motu, vel ineificax , motu nempe nondum obten- 
to, si primum» tim cogitatlo mft» Itt letHali motlott p«rtii«»c«K 



Ly Google 



S4o Psychologiae P. II. Sect. I. Cap, I. 

sisteret, qiiod fieri nequit (^.134. cor.) j si alterum, sic argumenta» 
hor: cogitatioest quid realiter diversum a motu partium actuali ($• 
«it.) i ergo conatus^ineffieax ad nMWn ettiMHiatat ad «llqitid reaJU 
ter divertum a cogitatiofiei sed conatus ad aliqnid realiter dlversum 
a cogttatione non est cogitatlo : quemadmodttm conatas ad deambu* 
latiooem non est sessio, nec cooatus ad formandam Clceronis sf ar 
luam est efleotio statrao Plafonem refercntis : igitur conatu'5 seu eflfl- 
cax , seu incfficax ad motum in partibus corporis sublilissimis non 
est cogitatio. 

nrsQXTB srrscTiJs voTToms. 

CXXXVIII. Cogitatio nnn pst effr'Ctus motionis pnrtium suhti* 
lissitnarum corporis. Primum enlkn motus partium (jiiantum eae 
cumque tcnues, ac subtiles ponantur, ncqnlt iii massa quadam alium 
efTectam producere, quam diversum situm, positlonem, distantiam f 
aut eontlguitatem partlum. Deinde sl cogitatioesset eflectus motlo- 
nis partium,cogitationes nostrae omnino forent perturbatae, nec 
umqaftm lohgum , ac subtilem ratloeiniinn Ittstituere liceret; cum 
cnim corporis illae parfe»;, quae per motum suum cogitatlonem effi- 
cere tleberent, ante hunc motum cogitatione destituerentur; non pos- 
sent eae propriam suam motionem ilirigere, ncque etiam per cogi- 
tatiooem totius dirigi : motus quippe, qua cogitationis caussa, eam 
prjiecedere deberet. Qui igitur sisblittla fatioclnla, eaque longissi' 
malanto ordine texeremus ? Qui ideae «tlae et aliis tamquam ad nu- 
tum nostram fluerent, facessere fussae abirent, et redirent vocatae? 
Qui libertatem, et eligendi potestatem tolleremus > Qui deoiqae 
actiones nostras ratione et providentia gubernarema<; ? 
Schol. Profocto non video, quomodo cns id genus coi^itans ipsa bru- 
ta maleria, vita, sensu, ratione, et libertate destiluta perfectius , 
* ac excellentias foret. Atque haee itaevidentia sunt«ut ipse Lo* 
clcius ( Essai phil, eonc, V entend, htim, l, 4. eh, 1 o. $• 1 9.) , cu jus 
. adversarii aoctoritatem hoefn argumento respuere eertenon pos- 
^nt, lisdem utatur, utdemomtret Deum omnl corporis, ae mato- 
riae concrotlone carere: Oui pnnit, ita^ inquit, aetemum fns co- 
gitans (idem tene de quovis cnte finito co^itante) aliud non 
esse^guam conipositum quoddam ex subtilissimis rnateriae 
partibuSiguarum unaquaevis seorsum acceptacogitationede* 
stituttur^ omnemsapieniiam^ et cogitatianemhujus entiaeter* 
hi soli partium eontiguitati attribuit, Verum nihit potest esse 
magis ahsitrdum \ quantumewntfue enim partieulae materiae 
■ cogitatione destitutae inter se misceantury ant commnvean- 
tur^ nihil tamen ipsis additur^ quam nova quaedam localis re~ 
latioy per quam fieri omninomqait^ ut ipsiscogitatiogetcogni" 
tio communicetur, 

NBQVB ConPODlS QCALITAS. 

CXXXIX. Cogitatio non est corpnris qualitas. Sit ita ; crit ea 
quaiitas corpori vei esseatialisy vel acciilemaiis;si primum; tum rur* 



Digitized by Gc 



be Es^iali Animtim Mtttr^ ac Corpui eu* §it 

sm <a erit essentulis vel eorpori quA t«li» «el-terpori qltt tio m^tn 
aisato;oonilittdi naai alitsqeodvis corpw «eqiieliter cogitarety 
quod aperte pfigaat cvm ofliBibus corpocmn-pliaenofnenis : noo Iwo^ 
oogitatio enim neque est organlzatio, neque ex ea proiicisei - potes t : 

organizatio siquidem aliud non est, quam certa positio, ac connexio 
particularum subtilissiraarum : conjunge, comprime, dispone parti- 
culas, prout volueris, efficies quidem, utacquirantaliam positionem» 
contiguitatem, distantiam, et elias id genus relationes localesi ut co- ' 
i>itatioindeenaseatar}Obtinebis nufflqoam. Si alter«n>,<idest,^i eo* 
gitatio sit qualitas corporis accidentalisa neeesse erit ut hal>eat ra- 
tionem sofBoientem ( ont* $. &i«H eamqoe vei internam in ipso illo 
corpore, vel externam, sitam nempe in corpore alio (ont. 19.); * 
sit primo ratio sufficiens interna: erit ea vel in figura, vel in situ, vel 
in tenuitate , vel in his simulsumtis particuiarum aut quiescentium , 
aut motarum i atque figura, situs, tenuitas sunt qualitates passivaa 
quae.qualitatis atetivae, qualVs est cogitatio rationero suficientem 
continere neqoeont,'siqoe praeterea particolae sint in qoiete, et ipsae - 
omniactioni carebunt. Si aUtem in motis particulis tali figura; tenui* 
tate,-situ praeditis contineretor ratio sufficiens cogitationis, conse- 
quens for^t ut cogitatio vel ipsa notio, vel motionis eftectus sit, quod 
puqnat cum §§. 1 34- coroll. i 38. Restat igitur, ut ratio sufficiens co- 
gitationis externa sit contenta in corporc aliquo diverso, vel pluri- 
bus sLmul* Contineat ergo corpus a rationem sufficientem ut corpus 
h oogltet : oontinebit vel quatenus est corpus, vel quatenus agit in 5; 
prtmnm certe non : naro sicqoodvis corpos ratiooero snflicientem» 
eor alterum cogitet, Gontineret, atqocadeoodne etiam corpus ae^ 
qualiter cogitaret ; si autem alterum: tum cogitatio corporis b foret 
vel actio corporis a, vel reactio corporis vel utrumque simul ; at- 
^ui nihil horum fieri potest 1 43. cor. 156.); ergo Dulia ratiooo 
cogitatio corporis quaedam quaiitas esse potest. 
4fc&o/,Cogttatioiiem.in qiiadam corporis qualitate constituit Dod- 

weJius; sed egregie a Clarlcio cootbtatus est ( Traitdde VexisU . 

et p^'u c. 9* et a, i^ tras* defen* prouv*.Cimm, df Vame*),^ . 

irBQnS TBMVBaATIO irATTTRAB CORPOBBAB* , 

CXL. Cogitatio non est temperatio quaedam natnrae per tO" 
tum corpus diffusae^qua vigemuSyet sentimus. Quid enim tem- 
peratio illa ? Qutd ea natura? Anne liaec temperatio in ipso inhaeret 
eorpore, an in natara reipsa a corpore disttncta? Si hoti erit ens , 
qooa cogiloty reatiter a cor pore di-versum; quod seotentiae liuins^pa*' 
tronis non placet: si illud;nece$seest,at cogitatio velquaedaro cor* 
poris qualitas, vel motio partium , vel motionis modus, vel effectus, 
vel Hgura, situs,aut contiguitas particuiarum sit; quae oomia .GUm 
veritate minimeconsentire abundedemonstratum est. 
^choL Dicaearchi Aristotelis quoodam discipuli haec fuit opinatio j 
*de quo CicMaiiCartoribit ( Qq. tusCm L sao» ib.): ie i'i>*tfojefUD». 
' pef^fHemCaKinthih^hit*un.trikue.klirie^e3^otutdMonu^ 



\ 

i_ kjio^cd by Google 



54 • Psfdiolog iae 9. ih B9€U h Cap, L 

• minuiniispiitaniium primo Uhro muUo9 lo^uMuJatsUi iao» 
hus Pkorocraimn ^mmndam Phtiotam fmcmi^nrm aitA Dmt^ 
caHone-ortum , disserentem indutit^ nihil e»$e omntno «iiimom, 
ethocesse nomen totum inaneffrustmque animaliaiet ont* 

mnntes dppellariyneqiie inhomtne inesse animumvel animam^ 
nec m bestia: vimqxie omnem eam^qua vtl agamus quidy vel 
sentiarnus , in omnibus corporibus vivis aequaUter esse fusarn^ 
ntc separabilem a corpore^quippe quae niUla sit^ necsit qunU 
piam nisi corpus unum^et eimpltx ita figuratum^ ut tempora* 
tione uaturae rigeat^ et sentiat» Atqae otlttftA «ttrtmpio hoaPo- 
^ ripatetico consepuita fuisse haec doctrltta! verufli tofelttvit eam 
haud ita pridem Maubeccius {Hrin. phys» rat, et pnss, hom,Trai- 
tf} deVamep. 109. ) docens animam esse armoniam quamcJam, sett 
potentiam ex conjugatione corporeorum organorum enascentem, 
ejusque vestigiis insistit de la Mettrius ( L /tomme mac/tzn<f p« 
loS.) nodificationeni dumtaxtt corporii cotttettdODf esse aoimam* 

aVXMA KOV BST CORf US. 

i 

CXM. Jnima nen eat eorpus» Cutn anima stt id, «food in nobif 

cogitat, si ea corpus foref, necesse quoque essot, ut ejus coj^itationes 
vel in certa corporis qualitate , vel in motu partiufn actuali , vei iri 
modo quodam molus, seu in etiectu a tali motione producto, vel in 
actione, et reactione fibrillarumi et nervorum sensuuni, ac cerebri , . 
ttu t eordifl sea eoiQsctimqiie tlteriat la oorportao masttt , irtl lo teiti- 
perttione ttttarte^corpoeete eoastltotntiir: et tlioqiiin ens compo- 
sitam, qatleoaiae corpus est,ooa mtttttnr olsi per mottttt (ont. ^ 
|ii6.), sunt autem cogitationes verae animae mutatlonesj atqui haec 
omnia absolute repugnant {§§. 1 5 2. seqq.): ergo anima corpus non esf« 
Coro//. Cum anima corpus non sit, evidens est animam nostram, il- 
lud nimirum ens, quod in nobis cogitat, essentialiter, et totogene- 
ro distlncttm, atque ioterno discrimlae dieersam esse aon .solam 
tbeo, quod aostraoi eorpos eompelltmasi sed etltm t qoocomqoo 
-tlio, quod eorporis ttomine venit, qototom illod ottmque atilittle« 
tenue, elaboratom, et perfectissime organis instructum statuatur. 
Schol. I. Pluocquetus ita ratione concludit (Princ. de suhst. et 
' phaen, c.ii.$. ^o.):suppano ex evtperientia^ me actu cogitan' 
tem esse idem subjectumyquod cogitavity ante annum unum^ 
seu egoitatem hoc momento cogitantemesse idemindividuunt 
eum egeitatet guae cogitarit amte unum annami 'Deinde Ui* 
iitem suppano est experienHa\ eorpus , ^od hoe momento fe* 
eto non esse idem suhjectum^ cum eo eorpore, quod gestaei au^ 
' tiounum annum, Novi enim mejam alium hahe.re sanguinem^ 
alitlm aarnem^ alios ungues etc.et si non omnia e Corpore meo 
iivolarunty tamen in aprico est multas particulas inde avul" 
sas esse* Experientia igitur me docet, in meesse duas ree 
fuomodaumgtieeas appeUaeo UkuiefH\ alteram^ quae chara- 
aterem indieidmtttiomis eereaeit alteram jijfuno' ettmdem' ntn^ 



terwaviu Hituf absfikefopmiiine oppo$iti pomoiuiptfremeharih^ 
aterem individuationis serrantemaanesietmmremifumaeha' 
raeteretn individuationis non servaty seu rem oonstantem^.et 
semper eamdem non esse rem variabilem, et niimquam eam- 
dem* Sole mendiano clarius Uaque est hoc ratiocinium, Res 
eonstans, et semper eadem nonest res variahiUs^ et dijferens; 
aiqui res cogitans est eomtans , #1 semper eadem corpas «u- 
^ tem est res rariabilisiefnumquam eademt etga ras eogitans. 
non est eorpuit nea eorpus est res eogitanst Monet mbifide non 
«sse hie serfnoneitt de mutitionibus accideatium , seu ttatuum , 
quae in re cogitante quor^ue contingunt, et idlenritateffl »ub}ecti 
non impediunt, tum ex vulgari loquendi usu clici quidem idem nunc 
essecorpusnostrum, quod fuit anteannos aliquot, quemadmodum 
ettam dieimus eumdem hodie Danubium propier Viennam tiuere, 
qul olioli fluxit l Animaaspirit» et in mort* demon. Jtug^ mii4« 
1768.). At profeeto ii DatKibiue oogittre |»oiset,iM>ii eogitarvt fao* 
diesergoium il^e,qttlafittdeeennium Viennamallui;guttaeenim 
praesentes, non haberentmemoriam nisi de se ipsis: nequit quip- 
pe universim subjectum aiiquod alterius tamquain sat ipsiutme- 
minisse. Vi4eatur quoque P. Gallus Gartier. 

. QiiiA HATBUAUaM - Qius TBt«ainft «B nATVtLk AntmAt onmmauf 

Schoi% t, Atque H* in ftperto ^st abiardltfts «}tis opiofttioniSi qeae 
tnimam hominis corporetm statoity seu deinde dieetar svbtUissl- 

'moiaiether, vel aer, SeQ ignis, seu purlssimus SMgniSiSeu-qaod- 
cumqup aiiud tenuissimum fluidum. Erroris hujus patronos vulgo 
Materialistas vocant, quibus ex recentioribus merito accensemus 
Spinozam, cujus hoc est pronunciatum ( Eth. pro» p. ii,Cog»posc» 
de anima): corpus, etanima unum^ idemque individuum est^ 
qaod jam sub cogitaiionis^jam sub eastensioniraietributo con* 
cipiturt C6war£im- doeeotem animam eese vitam homints i 
nnam, ea m demque esse t^rtuf ero, qum homo movetur^ Pirit^ sen* 
tity ratiocinatur, eampue in corpore reperirif guamdiu rifit^ 
prorsus cessare, cnm illud interit, et rursus exstituramy xit ^ 
primumin resurrectione universali corpus re^^iviscet ( Ency' 
<Uart»Anim p.iji.)» Abbatem Yvoniumjcujushaec apud Chtumei- 
Xium prqfaDasunt verba : egosum corpuSy et cogito^ et mhilscio 
prdeterea, Tribuamne prudenter eausae ineognitae id, guod 
faeile causae seeundae suffieientes cognitae^ scilUtet corpori^ 
tribuere^posstsm^ Tnm et Hobbeslum , Tolemiam , Dodwellum , 
ailofquenon paucos,qaorum monstrosi partus rogo; nomina aeter- 
na oblivione digna sunt. Plures absurda haec sententia in veteri 
graecorum philosophia defensores nacta est , quamvis nonnulU ex 
lis excusatione quadam digni videantur , nam et necessarii recte 
. ritSoefnsnd) prlnclpll destitnebantuiv et saepe eera» senteBtlem 
' doMls vocabQlis Ita expriiMbsni^tit ab lmp«rltlalSMlla iiMMlaai 
partem acclperMr. . ^ 



Dlgitlzed by Google 



A miiltitduce Euripideaoimame&subtilisslmoaethcredoiistarecre- 
ditum fiiitta M«theiBiat io Cudwortbiim (Sjrst» int. c 5« #• 3. $. a« 
n. 4* $• s«)<oriliit: GMtendat (Psjrc* }• metnhr.posuL 5«c« 
«• ) looguiB coniexuifceatakifttm eoruo, qui materialeo)} ac corpo- 

ream homint animam tribuerunt {(Uc qq. tusc, /. i . c. 10.). Hippo 
eam ex aqua ; Diogenes , Anaximander , Anaxlmenes , Anaxagoras , 
Archelaus ex aere ; Xenophanes ex terra , et aqua i i^armennles ex 
terra et igne \ Boehtus ex igne et aere \ Critias ex sanguine ; Gale- . 

• nUMt f piritu taogiinis, quiiMit illud Virgilianuinoomoiut; purpu* 

. .reen vomtt ilb «oiiMaiiiEBped^let ei oinnihu&elemeAtit cootta- 
re docoefeat: Demoantutn magnutn quidtm iUum virwn \ «rd 
levihuS y et rotundis corpiueulis fjficientem anirtium concurstt 
qiiodam fortuito , omtttamus, Nifnl est enim apud istoSy guod 
non atomonimturba cofi/ici/if .Hunc secutus est £picurus,ut alias 
meminimus {iUut,deplac,pkil. l. 4. c. 3,). Stoicorum diversaeerant 
opiniooesi aiii cum Chrysippo, et Appollodoro auiouim nostram 

. partem ab aoimo nittodana a voltam : olii cufo 2^oooe» et Posidooio 
spiritnm calidom, per qoem spiremuS) et moveaouir» ette tradido- 
rttot: hi ootoaiiimae partes stataeraoti qttinqoe sensus, tom geno* 
randi , ac loquendi facultatem ; deni<|ue partem ppincipem , quae 
ratiocinctur,({uaeque vei in corde vel in capite resideret; alii , qiii 
ignem uhique admiscuerunt, animum quoque ignem,sed infelJigen- • 
tem, et artificiaiem compellante , bac dcfiinitione Tyfy^atTt^i/e^», 
Ir^flMfvQomplesi tunt; ^luriroi generatimaoimai||^orpusitiMpiot: 
verom alia tom fuittuiiut voeabuli potestat i tiqoidem virtutl* 
bos,ac vitiis, aliitque etiam corporum qualitatibus pcrsaepe trl* 
buebant.Zeno Eleates {Dict,hLst.etcrH»art.Zeno)yXt:sle Baylio, 
cootcndit animam humanam ex temperamento cali Ji , humidi , fri- 
gidi, et ariili nulio eorum praedominante coaluissc. Aristoteles 
{Pegfn. anirn.l. %. c. 3.) quatuor in anl ma res distinguit, ««ymen- 
tero, •^axn» animum, imu^*'* spiriium, «x/tr/y oaturam in spiritu resi* 
deotem i at quomodo oao ioter 99 copulatae sint , noo indicat^ vwt ' 
. oalBloieotts in corpot humaoum ad veniro {^taC 0^7«» ex ^emine ed u- 

^ cit,inquo l^ttrtztiv «fxwv oalidom,»t prin 'ipium vitale resi- 

dere »fh\tr:\iur { Sjrst. intt^ll. c. s, i.§. nut.). Ulberius ista 
Moshemius in Ciidworihum explicuit. b*tsv porro, sive mentem 
quintum fuisse Aristoteli elementiim, a.it corpus coelesti natura, 

1 quae quatuojr elemeniis addenda , pratilitum ex TuHio discignus 

, iQg> tiua%L Ji^ Q,\so»)i Jri$totdht$ lot}^e omnihus {Platonem 
reemper ^iflg^^ et ingenio^€idiUgfiUUh^i^*^i9^^'' 

''t'f*Hinnatii9af^g'f nera prinoipiorwn esti^^ida^plexus^ if ffUtkus 

it^mnia o^f^entur^ quintam quamdam naturatn censet esse, e 
qua $it mens, Cogitare enim^ et providere^ et discerey et doce- 

- rt?, et inventre aUquidy et tam multa alia mtrninisse ^ ainare^ 
odisset cuperey timere^ ^^&h lattariyhaec tt simUia eorunt in 

m/iorum ijfuaftiqr generum nullo inesse putat, Qufntum gtfniks 
^iadhihet vacane.nomine^et sic ipsiimaniniM^iKjntKf"^,^PPf^^^ 



iat fidfo nmniM,quasi quamdatn continuatam motionem Pt 
perennem, .. ... . . . 

Quonlam diversjts vefernm de anlma nat|ipa opinlonei enaiTare coe- 
Pi, persequarel re!iqnas,quaeniernoraluaigoiopa»widen<w.T'^^ 

les iStoh. er.los. phj-^. p. 9. 40. p. 93. ) animam vocavit «.V..«"!r 
. naturam se.psam moventpm, et Kmr.xc., quo.l motum aliis imper. ' 
tiatiir,utde€o»cribit Aristoteles ( /^p- ,i,nVn. /. 2.). Pitha^r.s 
(P «f. de plac. phil. L 4. §. 1. Laert. rf. Ht. ph L K S. sM , re, 
aniinae,(]|uam monadenrse ipsammoventcmdixcrat, nartes consti- 
. tuiti rat.onaIem,ipasclMlem,concu>lscIMJcirf: ratlonalis sive " 
mens .mmortal.s est,atque extrlnsecos animae inscHtup ' W W/« 
part.c.pat.one di vina ; utpote ex mente divifta dHibaCa: est enim ■ 
iiiius op.n.ono.nt ait Cicero, animus per naturam reni:^ omnium 
.Intcntus, et com mean?, ex quo nostri animi carpumur. Plafo ( De 
repM i©.p.£94.) animum definit esse rem, nnae in se haheat pote- 
\mm!^^}t!!^!l^i''^ res «ovendi. deinde, auctore Alcinoo, 
Iftimoptallfa^m hisce rationibns prbbat: qr^od incorporca sit 
quorlqueaselp«moveattfP,ld est, innatam,semperque sua inoDel 
rantem v.fam po.si.leat ; quod cnim, ita arguit. a ife ipso movetur 
cum s.t motiis in iis quae rf^oventur principium, semper movetur. 
• q^^^Jautem taleest, \mrnovi,\. rst { Stansh jus hist. phil-.t. , ' p! 
^doce.Flat. c, ^5.). VuJgo Platonici duas esse anln^as asserue: 
Punt, witieatem unam, rattonalem altcram ; iiiam divinae origi- 
«is,ac innioptalepm^hancnatur^e multo inferioriji neque eius 
Wis, «t pepir? ppoms n^tteat: 'h.ino iUius.velut vehicuium - 
asere ntr.mque tame«tquoad vitadurat,arclissime copulafamne: 
que post mortem hunc nexum rumpi,Visi cum rationklis aut nihil 
persensns in vita peccavit, aut per .gnem-in Piutonis regnoab odi. 
ni Jabe purgata fu.t ( Sjrst. inteU. c. 5. s. 3. (S. -.o. Tjor . 
lum enim ipsarn^ reJicta «pud inferos sentient. a^i^a, arUuperos' 
ao>beatorttm.sede« avolare ( J-fan/. histor.ph:!. c. 4. p 7lha 
chald. S.U c. ,0.). Qnln, uterodite adnotavit Moshemius in Cu U 

wortum,haecopiniovideturdl«-at^«odumpervttIgatTfu se plt 

Timorumque animi. in.edisse tamefsi poetiru« Lulis /ubimle. 
multum depravata fuerit. Chaldaei cerfenatioomniumantE 
ina, an.mum rgnem esse docuerunt ; s.cl immaterialem,aeinXrpl 

J^^^JuiT? "''''"J^'?*'*''; '^«n^oribus distinctum, ..c im* 
«ortallem j fttits0 eum in lucidis sedibus, antequamcum hoc craT 
«lon cprpori con^ngeretttr, hancqueconjunctionem opc cuTusdam 
veh.culi quod animam iPPatlonalem compellabant, perLi r x .nt 
quoque dogmafis huiu, vstlgia apud Homerum, cWm^^^^^^^^^ 
nans cp.f, op?rcj v«f anima vero ratione carens, sed vlta, sensus kt 

cupiditat,businstructa^.^,,dicitur.Dno,quibusidcon%S 
hcmius^x laudato poeta loca profert. Primum : Ul.sses aTudiX 
Posconsp.c.t animam Herculis, at nan totam, et intesr.iirquales 
nliaesunt eo in loco detentae, verum nobilissima sui paJte ment' " 
carentem . haec quippj jam a*Deum avolavorat. Tum A^hTu a ' 
StorchenauMetaph;m.JU, 3$ 'vcnuaia 



Digiiizca by CjOO^Ic 



littafft mrit dorniieiiti apparet PatroeU iniaiA Mfliaiiuideai* «t 
Vita pratdita» ted rationi», ae mente vacoa* 

▼■■icotiint immt-; * 
MT Afvna amwi vaoiTAtiTA - vBQifli •nv&aith jitnnttr% m aoif nm* 

SchoL 3. Doctrinade vehiculoquodam mentis, seus()ir4tusJieetnoa 
param immutata deiacepi malto magit invaluit» ac fera in eotn- 

. fni|nem omnium pbilosopherum opinioaem, qnod Plotarcui teata- 
^ur, abiit ( De plac, phiL t, 4«} } neqtie^ aucls ex primis chrisiia- 
liorum philosophis platonicorum clogmatum studiosioribus eidem 
adhaeserunt, ut ex Irenaeo coUigi potest {L. I. c, 6. ct 7.). Verum 
diversa ratione sententia istaec propugnata tuit. Aiii, quod intcl- 
llgere nequirei\t, quo pac<o spiri^us cum corpore immediate uniri 
possit, cortt^ndehantsabstaatia quadam quasi madia inier sprri- 
tnm, et oorput opos es*se, nt ea unio perficiatur; qaare eani spiri- 
tnt vehicnlnni : anlmam cdrroptioni pbnoxiam, et reiptf In morto * 
periti;ram compellabant. Alit spirituij sive animao rationali duo 
addiderunt vehicula, sive dna? animas vegetativami et sensitivam 
apriori,ac interse revera distinctas, quara oprnionein recentio- 
rbs Peripatetioi avide arripuerunt, docentcj omnes tres animas 
in homines ; duas in belluisi unam in plantis ioesse. Videaniur 

, 2abarella {.DefsculU€ttiih o. S.) et Henricut Gandaventis (P^, 
i. 7. q, S). At vero nealra setttentia bodle tuttioerl pocett. Impri- 
'mis enVmillasnbstantia media vel eorpus est, vel non , siprimunor} 
ex ipsorum mente inepta est ad corstituendamspiritus cunn.cor- 
pore unionem, ^ut si nihilo minus ad id serviat, non vidco, cur ne- 
queat spiri^usimmediatecMm humanocorpore copuiari ;tdemcer- 
toest; sive cumhoe,sive cum illpcorpore conjiingaturrsi alterum, 
si nimirum corpus non sit, erit ea ens simplext quoniam omne ens 
cofiiposituffl corpQs est ( com. $. 4%* h e't inter ent contpositiim et 
ens timplex medium non datnr (ont. 170. eor«u)« Jam vero si 11« 
Jasubstantia sit ens timplea, tum vel cogVtat, vel neo cogitat: ti 
eogitat, est spiritus, quomodo ergo spiritum cum rorpore copula- 
bit? Si non cogitat, est ens materiale, sive elementum coppori (^. 
46.), ic proinde spiriius cum ipsa nnitus jam hoc unitur cum cor- 

.. porehucnanoad quod ilia tamquam ejus elementum pcrtinet. Dein- 
de quod aif ammas vegetativam, aetentltlvam attinet;-prlmum ve- 
getatio tive ea,qttae in plantiSySlveqoteincorporeanrmfHporfi- 
eUWf niiUa eget substantia diftittcta» tolomqnb ttegotlum in pbf- 
ttcis intelll^enterVixpIicatuspervires raotuatf qutbnt tobt^ntiae 
materiales in se aguot, accedentp mech.in!ca Ipsorum corponmi, 
ftc praecipue seminis ab ipso naturae auctqre procreati stnictura 
neque vero etiam naturae cuidam genitrici locus c^^fe potest (cosm. 
$.86.). Tum sensationes esse perceptiones ejus enns, quod in nobis 
'ratiocioatur, ex tota psfchplogia empirica patct,atqueittdenntlo 
negotlo totvdntar iltaargumenta contraria,quae Aotooio Oenoof» 
li pleromqae veri spocie hlaodiuntur, ut ipse de tc;fatnor ( Ei, 



' )9» !• o. 1. prop» 25. sch,), <Bt sanei pofMnus hiesie 'ktHQtliit mU- 

mam quampiam sensltivani) quae reai>se a rationalrdistiiigaatur: 
quid tumfiet,si hominis hinichium igno uratur? Nonne sensatiodo- 
larifera*erit solum in anima sensitiv.1 et rationalis rognoscet, quae 
ipsa non sentit ? At ijuaiT) hoc absnrclum ! nemo ignorat multo di- 
versam inesse in nobis at)'ectionem, cum frangitur hrachium, ab iU 
la, quam habtnii}s, cum baeolus) quem forte inanu gestamuS} win* 

* pitur I at h5e.otso cognoseiniiis, qtuxl Aon sentimnsiSinaiitem-aias 
af^mam Yationalem simul sentir»} cui ergo usui erltsensitiva(7r4t- 

* de If^Hat^df Cn.me p. 1. ch, j.)? Igitur cluar^oeruTit res^eottt 
unius sensationis? Quum uniiis sensationK locoj cujus tantum no- 
his conscii esse solcmus, semper duae aderunt. Certe nihil ^gunt 
qui sensationem a cogitaiione distinnn-.int ; omneenim jenj, quod 
Sentit) simui percipit habere se talem scniationem, sive modum ; 
atqui percipere se esse ita modific^tam est otiqtte veire cogiiare 
{§, j.sch.K Praeclire Plutarchusait (Oeiifdu«rH<i an^a/.): 
cessarium e$$€ omnihui^ qmbuasit sensttftVtiAm inenfem<fifn<- 
mam) obtingfrf^ qnia nulla aiiti re^ qnafn mente 'sentintus, 

' Aiidi qudque Tellius (Q^. fuic. /. i.c. ic.): Nos ne nunc quidtm 

* oculis cernimus ta^ quae vidimus ; neque enim.est lillus sensus 
tn corpore', sjed ut nnn solurn physiCi dqcent,yerum etiam ine- 
dici^ qui istti apertiij et pateJaciavidortiiUfPiae gitnsiqtiae» 
dam snht adooi^oStad aares^ad nqres d sede animi perfora* 

* tae, Itaptie sAwpe aut eqgitationef aut aii^uA vuMorhi impedi' 
tiy aperttlSf atqtse integns ocuUsy et aurihits nihH videmuiy nee 

^audimus^- ut fficile intelligi possit^ animnm et videre^ et audi- 
Te y non eas parte.s^ quae quusi Jenestrae sunt anirni {PhiL 

* senss mech. phjs, par; p. i. Diss, i,, s, i, pfop, i. 3.), Consulaiur 
quoque Fortunatus a Brixia. ^ 

. c A pVt. ii/. 

' De Simplidtate animae ttumanaem * 

• * * 

• • ■ • 

ANItlA yoS BST SNS COllfPOSlTUM. 

CKLW, ^nima hurfiana 7ion est ens composituni, quippe 
eompositum cogitare nequit: cogitetentmvero ens compositum ; vel 
qoaevis ejus p^rs seorsuiA accepta Ifabet vim cogitandi , vel noo ? sl 
hee,etiam totumoomposittio^earebithae vi; eompositom enimalnid 
non est, qoain partes certo modo caniunctae ( ont. $.171. ) , ex pir» 
tibus autem quo demum cumque mo lo conjunctis vis activa orin ne- 
quit; nec ea, quae solum in s-: hstantia inest, unioni,utpote aecidenti, 
tribui potest. Hali»eat ij^itur quaevis pars ■seorsum^accppta vim cogi- 
tandi ; erit ea vis in singulis' vel completa, vel incomplfsta : hoc ah- 
solote repugnat. Nam, praeterquam quod vis cositandi incompleta 
ne cogitari qoidem jjosSltyfcfavt tum vis eogitandrcompleta,otiidao* 
qimta interne cooipoiita ox plori1ini.viviliM incomplotiSya»r^ 



Digitized by Google 



etUiB cplMttjs perceptio ea elicita interne compoDefQtiir ex p^Iii- 
ritMt perceptionibus iocompleti<;, vel qtiasi initialihuS} qttod absur- 
dissimnrn liiciu cst» praesertim quoad pcrceptionesi rerum simpli- 
cissimarum virtutis, affirmationis, negationis etr. (^uid ? quod talis 
vis cogitancli incompleta numquam cogapleri posset, ut infra dicam. 
Hrgo altcrum, id est, quaevis pars seorsaro accepta habebit vim co- 
gUMcII complettmi*at si Istud: tuni quaevis pars es| anima, toique 
erunt in ante composlto anlttiae, qoot |>artes. Si jam pnea aniroa tale 
eiiscompositum: tiabeolgUur tot animat,quot ioUlocomposito par- 
teslnsunt: atqui egp unus sum testeseDSii intimo: ergo nullompdo 
anima potest csse ens comijositum. 

Corof/. Cu-m pmne corpusculum, quantumcumt^ue tenuc, ac sublile 
f^ng^uc, taij)en adhuc sit ens compq^ilum ; nova ratione incorpo- 
ralitas anlmaeiiostr|«evicta» ae abtorda materialistarum hypo- 
thesit refatata*est. 

SchoL t» Prcfecio, ait cloctissimMs Malco (Comp^met, imt.Psjeh» 
436« ic/i.), si animus esset dividaa ^uaedam natura^per 
certam', ut volunt^ cprebplH partfni pprtinpns, ea mentis p.irs, 
quae ex*rpmitate nervoruni m nares dimanantium senti- 
ret odor^m rqsan^ non posset ad^^ertere rubir.undum ejus co- 
loren\y (j^uetn alia quaepiani ^nimae particula ,sita in extre^ 
inon€ntoopiico,perciperet,atgu^ Ua pars^a^quae senstim' 
cdor\t habet^ nonfbret coloris aihieonMda^quonecestarioatia 
mentisportiQ a/^ej^eturtdttqtti sensttm utru$n^pe eademindi'» 

. fidua pars drher eoccipere ; si enirn alia colorem^ alia odorern 
aentiret, non rnagis posset t oriim discrimen a nohis animad" 
vertiyquarn si ahus tantuni coloremy alms tantum odorem ppr- 
n5UJ«r. ProfectQ adsint duo homines, caecus unus colorem ro- 
sae non videns, alter ob malaro narlum aiTectlonem o^prem^ non 
pertentiscensu putasne alten^rum diserimen inter colorem , et 
odorem eiiiDadversorum ? putaSne fore^ ut hic scUt, qualem hic 
eoIqrem.,aat ille, qualem hic odoremscntiat ; et tamen «"g^o ille 
slim , qui ifno , eodemqu6 tempore , quoties lubet, colorem siiriul , 
ac odorero rosae percipio; anne igitur anima mea ex partibus con- 

* .stare poterit? vide Bufllierum ( Traite des pr^mi. ver. p. 3. ch. 9. 
460.) i item Baylium ( Dict, hist, et crit, ar, Leucippe,\Deinde 
cegitttiode^ nostra^, reliquaeque animae actiones simplices tunt i . 
omDltqne realis compositionis omnino expertes^cuS enim omquam- 

• cogitationem magnam,aat parvam,rotUDdam, vel quadratam, 
partem illius dimidia-m, aut tertiam, vel quartam concipere iicuit? 
vide Cudworthum (Sist. intell. s. §, 4.). Haec cogitationum 
simplicitas inde quoque luculenter elucet, quod insit in nobis idea 
umu$,et individoi, cum tamen re^^pmnes sensibus nos^ris subje-. 
■ctaecomposttaesint,quodqueirerom fimpliclssimfir^m.ideas, ut 
D^i, virtatiimivitioraro,affirn|atloRit»fiegationis, entis,substan- 
tlae ftoimo ioforiAare possimusf Jain vevo ot una idea in se si m pl i- 

"citstmaiigint%.«9iiiposit09iitque1n ptr^.diUincl^s idividuo in- 



Google 



De SimplicUate animae Humanae. 54^' 

haere.it, omnino concipi non potest,anne ipsa in una In jrit par* 
-te ? an in singutis seorsum sumtis ? an ilemum inomnibus simul cqI- 
l^ctis? si primum, unum ens simplex cogita&lts si alteru0:.tot 09^ 
gitabunt, quot partes sunt» srultimum oogitatlo m se InclividlpA 

* 'dividcrtof. ae distralirtttr ia partes, (}uod aperte' eontiuidletioiiejBi 
itnpltcat.Haec quamquam certissima^a guibQsdaaitaBieii Verlta* 

' tis hostium oaviiiationibus vindicaoda siiot* 

OCCIfAaiTOB BUBITATlOjfiaOa. 

SchoL 2. Ajunt 1.) Possunt vircs cogitandi singularium partium vel 

- conplet'ae » vel^iaconfpletae ita conspi/are , ut .inda .ifl toto «oto 
composito tio< vis cogitandl exsurgat ; quemadniodiim vlr^ mo- 

- trioes elementornm simpilcium, ex qnibos cbrpora cofnponujituf» 
ita conspirantjUt indeuoa vlsmotrixtotiuscorporis orUtur (cosm. 
5. 53. sch,): potestergo esse ens composituro cogitaflS,..cujus sia<« 
gulae parlcs seorsum vi eo^Handi polieant. v 

1$,, Imprimis si vis illa partium complcta ponatur, otiosa est talis 
compositio > cum enim quaeyis pa'rs jam sibi se<)rsura ad cogitan- 
dom sufficiat, jam quaevis perfeeta estanima. Delndeid genuseon* . 
.spiratio iii viril>ns cogitapdi prorsus impossibiiiselt^vires motrl« 
,«es,elemeatoram itaoonsentirepossunt>propterea quod ad ter* 
minum ipsis elementis externum tendunt; hoc fpso enim' quod ter- 
niinus externus sit, fieri potest,ut plures vires ad eumdem texid^nt, 
at<iue in hac ad eumdem terminum tendentia illa virum conspira- 
tio consistit. At vircs cogitandi> utpote vires sibi repraesentati- 
vae f teddunt acT termioom entis , in quo ipsa« insont » interiium i 
quodvis enim'eos silii repraesentat» non alteri : sibi''oogitata'noa 
alteri: quare tot lemperBdsumtermini^quotcogitandi viresyieit 
quot entia fil v'Mribu6 instrojctai aique ideo ejusmoidi virium con- 
sensio omnino i-mpossibilis evadit. Hinc tametsi imarginatione tya 
ens unum ex pluribus entibus co^itantibus componas, numquam 
efficies, ut inde unum ens co^itans exsi^rgat; ut totum compositum 
sibi eogitet, sive ut omnes ejus pa^tes velut in commune cogitent; 
" sed «juaevis ejiis compositi pars sibi cogitabiti igQorabit(|ae unap 

- qaid cogitel altera, ac prolnde soluln obtioebis pHma entio eosi- 
tantia oerto qoodam nexa inier se copulata. Atquehincquoqoepa* 
tet nori posse poni vires coRitandi ificompletas in partibus, quod 
supra insinuavi: nam vires eae per i "^sam actualem conspiratioaem 
coropleri deberent, quemadmotium mca vis ad elevandum gran- 
di^imum pondus incoropleta solum per conspiratioaem aUerius 
vis a caassaaooia aceomoiodata» eomplori petasl* . 

2«) Tam vis ipotrix, quam eeterltas simplex, ac iodividaa «ti, et ta« 
menutraque in corpore composito recipitUrtergo^etiam peroe* 
ptiooes, tametti simplicQSiae indiy|duao ioento^cbnposito^Uihae- 
rere possunt. 

Quod ad vim motricem attinet, quomodo ea in corpore inhaereat, 

• ex uunc dictis coUigitur ; illa nimirum noQ Xwipsa ia carpore, sed 



<55o Psyehologiae P, IL 8ect. L Cap, II, 

in stugulis elementis simpjicibus inest:- vis' autera motrix torius , 
copporU fttlitdiioa est,'quam {vhaenoinenon ortifm ex «onspiratio- 
«e Mo tendentiii annd^ terminuiD siagulftitun virinm.» 5imi- 
' ]|ter.Geleritfts, cnm reapse sit mocliiicfttio vis motricia» non tnm nd 

corpus, quam.ad vires 'motfices singulorumpleinentorum pertitiet. 
Quod s! tamen, ui fere solet, aO ipsilm corpus referatur, ea aliud 
non est, quam respectus exterius» qui ex ratione spatii acl tempus 
enascitur, «c proinde ad statum corporis eifrternum pertinet, ne- 
que corpus ipsum veloQ^tatis acquisitione:sed intervalfa solum re« 
spectlva, ftc relfttlones coiitHine mutftntttr. A^vera vit cogitftndi» 
ftUt ipift cogitftlio non eftt»pliftenomenon, qood «x di vertis c<ig«tftn* ' 
d\ vfrlbns, ent cogitatlonibus enasci possit ; sed nt aflectio vern 
*tnleroai rntemufflqtlke animae statum af}icient:eftqttippe cogitftH» 
do, appetendo, volendo reapse roodificatur. 
3.) In iiorologio ( idera cum proportione de c^uacumque machina di- 
ci'debet}nulla pars continet in se^pbtentiam designandi horas» 
et tameneiTeoturhlc ettftscltar eftconnexiqne, motione, ac conspi. 
rfttloneonmiaflApftrtiumcompbncntinmsergoetisn poterit for- 
tiislt eiistere in ente compositocogitatio, tametsi ea milllteorw 
sum pftPti<competat ; poterit fortasse fieri, ut, li^et librillae cere- ' 
Bri perse ideas non habeant,ex earnm lamen compositrone, con- 
currepte certa densiute, magniiudipe, longitudine, siccitate, hu« 
mldV^te, tensione, motione idea exoriatur. Ita fere ineptit, Lo- 
cicianus { Mdd^ainedti fjesprit, t, 175.) ,et consentlt<Phi* 
losophnt Bcf^inensit {•SAn* souci^ Epitr* a MaupestaU et a 
Ketth). 

JIJ. Cum Clarkio {Trois, def, poitr prow* Vimwu d'e i*<tfii.p«334*). 
•* PoteiHia indicandi horas horoiogiocompetens non quidem exurgit 
.^xsiroilibus potcntis pariialibus, sicut nec »umeru$ millenarius ex 
ftliis millenariis, nec c^uoil aliud cumque compositum pluribus 
ejusgeneriscompositis coafiatur;sediamenoriturex aiiis potenttis 
ejusdem speciei, motnt nimitmn, et figurae, io quibus jpsa quoque 
dwitftXftt contiitit ; et quemftdmodum millenftriut tummft ett mul- 
torum nuneroriim diversorum,non coroposltum'exsonis,vel colo* 
rlbus } ita quoque facultas designandi horas potest Qriri ex aliit 
ejusdem speciei qualitatibus, aut potentiis, quae insunt in parti- 
bus ; non item ex aliis specie diversis. Ita etiam si cogitatio esset 
qualitas inhaerens in ente coropositb, sive certa materiae portio- 
ne, tametsi non foret summa talium cogitationuro in partibus in- 
lifter^tiQffl,iUlieret'eft.tftmen coftleseere es quftlUfttibns eftiMnm 
speciei, id ettyte^oogitfttionibnt^ fteque enim ImpnMibile ett i nt 
' cogitatio ex qualitfttibut pnrtium toto genere a cogitjitione differ- 
rentibus confletur, quales sunt motus, figura, et aliae similes, sicut 
fieri nequit, ut millenarius confiat ex sonis, coloribus , aut quavis 
alia re, vel facultafe,quae ipsa totogenere a numero ditferat. Idem 
de aliis machinis qua deroum eumque arte confectis judicium esto: 
numquampFofccio^iiPin obtinebiieffeGtttmi^ttftfflqucm ex figui aj 

. • • • 



uiyiu^cu Ly Google 



De SimptieiiaW animae Bumanah* i5i 

iltu, iMr^U, mdtuque partiam sequi posse cUre pers^plelfniis;. At 
. qaani loii£e tU« iq oobis •gontur, cum percipimasi reflectlmos, 
abstr^imoSyet lotigissima etiam ratioctnia conteKimus. Quid.au* 
tem hoc rei tst quaesoj exclamat 'Tf^omas Burnetus ( DestOt» 
mort» et resur, c. 3. ) , quod obluctatur corporiy si nihil surruts 
praeter corpusldum jluvius decurrit in hanc partem^non pot" 
est sua vi aquas iistfrey aut retro Jlectere in partem contra^ 
Tiam, Materia nulla agit in se ipsam; nuUa machina est suo* 
' rufft motuum conscia^ etess iila eonicientia suorum qorrectri:^ 
€t reformatrix*S\ertst Aeseia pergit errare done^ admoia 
,manu artificiSiOtstdomini ia st^tum recium ordinaiur^ et 
restituftur, 

Potest ex noivcompositis effici compositum,ex non extensis extensum; 
cur igitur non eiiam ex partibus non cogttantihus unum cogitans? 
item, ut argutatur Doclwellus contra Ciarlium, rotundit as in cur- 
pore noo componitur ei iliis rotuodltatlbus, et Umen rotuntiitas 
taotum diflert ab allis ligliriB, quantum cogrtiitio a moto circulari : 
«rgo etiam, si cogitatio esset qaalitas entrs. compositi,t wcesse mi* 
nime foMt, ut ipsa e% partium cogitationibus conflaretur/ ' 
Notione5composiii,et extensi statutaQ (ont. $§. 170. i88. ) iio> 
dum perspicue solvunt; licet enim ens simpjex neque Compositumj 
, neque extensum sit; est tatnen componens , proptereaque initium 
coropositi ac extensi, quoruai piuralitatem duntaxat hae ideae in- 
yolvuot; queQiadmodom uoltas, etsi non numeros , eum tamen nu- 
merl iaitium sit, potast eum plikibas sHnul collectis numerum eoii» 
stituece^cuios parit^ Idea aliudnon c6ntinet,qoam unitatumpra* 
ralitatem ; suot igitur praedicata composlti, et esteosi extema,et 
respectivaad notionem ar,gregati : contra cogitatio est interpus 
entis cogitamis modus , quLsojum a vi ipsi interna effici potest: 
unde si quod ens cogitationis incapax sit, haec incapacitas etiam 
in collectiooe-plurium talium persev^rat, taroque repugnat, ut ex 
non cogitaotibos fiat unumeogitabs, quam fieri nequit, ot ex con- 
tingentibos ens neeessarUim evsurgat ( conf*co$nf« $• 1 S.scb» n. !•)• 
Quoddeinde ad-alteromi'figuracorporom realis, cuno generatiiB 
aliud non sit, quam ccrta-positio partiom omnium extlmari^m ad 
illudcorpus pertinentium , potest utique- ex singulis singulargm 
partium positioni bus, quasi ex quali tati bus ejusdem speciei coale- 
scere: et omnino faisum est rotutiditatem ^ vel quamvis aliam figu- 
-yam a quavis alia tantum d4fferre,quantuqa cogitatio a mpiu circu- 
. lari difiert; SimMiter ^ura extensi abstraptl aliud lion est, quam 
. positioUiieavam mathematicarum infiniteparvarum iiii^ta se posl« 
tarum, neque circulus a quadMto aiiter differt , ut geometrae d<^ 
cent,*quam quod istud sit poiigonum quatuor laterura aequalitim 
ad angulos rectos positorum,dum ille infinitorum laterum sub an- 
gulis infinite parvis adse inclinatorum polygonum est, At vero $i 
cogitatio posset esse qualitas entis compositi , et tamen componi 
luio4«Wretex'oogltatloi^us partiumj necesse foret> utipsa 



1 



55 2 Psychologiae ]?^IU St^U L Cap. U* 

^ qualitatibustoiogenerediirerentibus, inotil nimirimk figili^ t«-* 

mMtatec-tc.paiMium,quAenccuI!amcumQogItattolie8imintodinem 
liabent, confletur, quod idem e&t,acsi diceres: ex coiicGUoBe »- 

rorum orii i pqssu unitaten?, 

CXLTir. Anitna nu,nuina esf ens timpUx, Omne ens vel est ens 
compositum, vpl ens simplex (onr, $. .yo.coMj jiedanima noa 

est ens compositum (§. praec ) : ici at igitur ot siteosslmpltis. 

Coro//.Qif.ieisiti:r cumtjuetle cnte simplice qua tali in ontoioeia 
dicla snnt, ca animae quoque humanae conveniunt ,estrtmlrnill 
individua, inexicnsa, omnis •fi^iirae.expers etc. etc. 

SchoL i.Neque.desunt alia,e rationes, quibus haec aiiimae simi^Iici. 
fas evincatur: certe neeesseest» ut ea.natura , quae percinit sua- 
romque pc rccptionunrsiM ponsciaesti quaeldeasinterseconfert. 
tumque ju.bcit, et ratiocina^ur.i.qqie eppetlt , Jtbereque ▼ult. 
quod bonum e^sc cognoscit , necesse.inguani est ,«ut td geausnMa* 
ra una sit, simplex, indi\idua: nim abioluterepugnatyttt ego 
• qui uwus sum , idrarum dibcr.mcn ptrvidcam , nisi utraque simul 
^mitii praesens siti non auiura forent nnhi uni simul praesenfe<: st 

■ «naessetipuha,alterainalteraparte, licet ejusdem ent.s com- 
positl.qtaodeveniret, siillud egoe$set composiium. Piuribus haec 
Cadwop(hu»( J/jfi. intelLC. ^.s, 3.^.41.1^/?^.) persequitur,ut- 
que veriiatem hanc iam a .vetcriJ>us perspectaoostenderet, ex 

• Plotino juniorum Platonlrorum uno aliquo multa profert, quale 

; isti:d cst : si quideui senure (^Ltidquar?i in tiohis dehety tmum id 

' esse oportcCy tt. uno c/uoddiitn, todcmque omriia perciperfi: et 
hocjieri dehetjSi. epcr plura scnsuum instrumenta inqrfdian^ 
tur plura^ ut cnrn muitae in re una sunt qualitates, sile etiam 
cum per unum videtur mrtum -aliguul, ceu vultus. Non enitu 
aliud quidem yidct nares^ahudoutemoculoSrsedidemCuncta 
simul pt'rcip:r. Ac si^ aliud per ACutiQ^.penetret y aliud per audi^ 
tum, uuum tamen oport cc i sse , ad quod perveniant utra^ue 
alioquin npnpa.ssct ariimus horum djjercntiarn j.udicare^nisi 
intensiones sensuum , stnsihjliumque in unum aeque confluH- 
rewe.Exlils deinde Pioiinus e(ft<;iLunuo) iiiud: quod percipn in 

^ohis^mnnia quasicentrumesseiu circulo, seusu» verosmeu- 
ios undiqub non aliter ad hocipsum, qui^m.Hmas e ciraumje^ 

\entiaad centrum usqt^e prpttfndi, atque.nm iiiamtqu^itun' 
cta rornprf^hendiT, revera unum aUqiiid.esset ac indipiduum, 
Simiriter Thomas Burnetus ( Destat. niort, et^ resurg$*C$ 3»)iofi-. 
gam de incorporalitale, ac simjili Jiate animae humanae disputa- 
llonem ita concludit. Z^afj/r in nobis unneniUe percipiensy vel 

'universale consciuriu — Quid illud ut, quaero a /c? ecquod est 

^emhrum,pars,autparticula.qorporis} unu, euijLemque rrs 
est^quae sentit ohjecta externa;quae judieatyet ratimjinatur- 

^uae ttult^autjnteniiit, denigue qua^f impru^ee tgcipit^ er 



.^ -^d by Google 



• • • 

' versale sit admoium simplexy et unitatis ihejfahili^ ^ tat ipi' 
pressiones recipiat sine conjusioney et tot sitniU intiteatur re- 

rum raiioneSj et respec^usl Nnlla pars^ nut portio muteriae 
tantwi siinplicitatiSyaut unitatiscapax uahi vtxlciur, — Quid} 
nnur/iy iinmo unissimufnj si ita loqui Uceat,et sitnplicLssimum» 
jUnitatisy tt siniplicitatis tanti^e y ut^anteadiximus y guanfa 
conci^i non pottstin ullastthstantia extensd^divisibili, ei par" 
tikus dietantihns composita* > 

sor.vuxTUR Ttxmtk, * ' • ' * * 

•S^uAo/. 1. Quae incontrarium adferunt, non magni poncleris sunt ; 
ajunl enini i.) Anima concipit-eKtensum, illurlque in se sibi iv.'prac;. 
sentat i sed quod simplex, et inextensuni est , nequit in se re|)ra<;- 

. seatar^ extensum^ igilur aniifia non est simplex', acinextensa* . 

Id, (fuod iiMisunipta^propositiofKe;. asseritdr, a vero alieniuai est ; 
.nam pHxnoii illtt4>quoid noti estexteasnro^ nequeat repraesentare 
«xtensuni, pariter nequc illud, quod extensum est potecit rcpra 
sentare inextensum*; atqui hoc alterum adversariij non probatup^' 
Ccrte negari nequit animam ndstPam, siye extensa sit^ sive non , 

•multaquoque percipere, quac nulla ratione extensa sunt. Dein^le 
sL qtiaepiamin animaextensiu requireretur, utipsa in se e:^ten$uin 

. repraes^ntet, etiam taota extensione opa9foi1»t>qiianta «st in ob- 
iecto repraesentando ; sl enim concipi nbn p^test, quomodo ab 

, inextenso re|iraesetttctur «xtensum, net concipi,pj>to r i t, q uomodo * 
a minori fxic-nso repraesentctur majus extensum. Anlmae igitur , 
cum sibi diniidiam ctieli steliiferi ^jartem repraesentat, cxte^nsio 
extensionem coolijstis heinispiiaeri aequare dcbej^it j quanta ab- 
surditasl . s- . ' . ■ 

ft.) Qoui4'a quidem sic inquiuM: potcst in spatio valde ^xigiio obje- 
ctum iogentis extensionis repraesentari; at in ppncto individoo 

' minioie :4gitur, tametsi aliqua animae extensio ad objecta extensa 
p.erciplenda requiratur, nontamennecesseerit,ut ea exteasiotan- 
ta sit, quanta esl objecti. 
l^. Etsi iQiago ingentis cfiam objecti in exiguo spatio depingi pos- 
sit, quod ad proportionem , ct dispositionem partium aitinet ; 
quemadraodura aedificium in charta deiineatur i nequit tamen id 
£ep ita, ut tota ejus magnitodo reapse exprifflatur,et ego intuens 
cotBtinuo a$rmanter dicere possim: objectum^cujus imagifte'm in- 

.tueor, est taotae magnitudinis, sive extensionis. Jam vero anima 
nostra^qyamprimum ideamobjecti«extensi concipit, non tantum 
dispositionem et proportionem partium, sed inteqram illius exten- 
sionem ciare, ac distinrle in se repraesentat, y uemadniodum igi-' 
tur, ui imago totam ohjecti, cujus est imago, magniiudinem,et cx- 
tenstonem exhibcat, tantae prorsus extens'ronis esse debet: ita si 
animadeberet esse extensa, ut iq se extensam repraes^tiure va- 

• 4eat,.taota semper in illa requir,eretur exteo^io, quaiftaest itt'hoc* 

\ 



Digitized by Google 



55< Psychologiae P. /(. Sect. I. Cnp, IL 

Quae omnia cum apecte falsa, ac impossihilia sint, collatis r.itio- 
BiJiossapra a^latis standum omnino est pro simpliciiaie, et inex- 
tettiotte taiDae» etsi aodom distii^e concipere iieqneaiiius , rjuo 
ea in tebbjecta extenu repraesencet;quaeeniai odinque sententia 
teneitlir, modrat hic.senperVd natarae mjrsteria referendut ^it* 

Sed neque virthalis quaedam extensio animae trii>uenc1a est, ut cuno 
nonnuHis contendit Genuensis< vi cujus ipsa vel lota in cerebro , 
et tota in singulis ejas partibus, vel etiam tota in totp coppore, et 
tota ui,singults corporis partibus resideat:nam id genus extcnsio 
figmentnm estjacoqptradictionemLmpiicat (otvi.$. iSlS.sch.) Prae- 
clare Plotiiras (Cufmad, L 7. c* 6») f^t*^ H 

dik»* In omni mhgnitudin^ iipe exUiuione, qaidem unutn 
esty illud alternrA, Ctunque porro omnem magnitudinem extvn- 
sam, si quidem infinitia non sit, figura comitetiip (ont.$. iS^.cor. 
1.), scire pervelim, qualem auctores hi, q^i animam virtualiter 
extensam statuunt, eidem figuram assignent : rotund^m, an angula- 
rem^Vellejui quiden^lipicureu^ conum, cylindrum, ac pyrami- 
dhm tpad Tnllittm s)>hterae priiefert. , - 

DeniqueopInioneAi de natnris incorporfris, slmpIieiboSttcomnit 
concretatlonis materialis^expisrilbus. veleribiis prorlot ^ncogni-. 
tam, achcri primo, vd nudius terlius enafam fuisse, nonnuili c#- 
villantur, quibus tamctsi id daremus, nihil ufiqoe veritSiti fardius 
inveniae detraheretur. Verum non ita se res habel j etsi enim an« 
tiquorum plurimi in definienda animi natura graviter hallucinati 
liot: etsi quod*Moshemius observat (/» Cudw. sfiUinHlL c\t* 
i6. nof. 3.), dcufiaro» generatim omne illod dixerit> qood cor- 
poribos nobis nptis tenuiusi «c sobtilios est Uceftommotti tdhoo 
oorporis notionecomprehensom *, omnes tamen universac naturas 
simplices aut negatas, aut ignorata . ab iis fuisse cum veritate oe- 
quaquam cbngruit, id quod fusius Cludworthus demonstravit ( /6. 
5. 19. seqg.). Certe de Pherecide Syro, Thalete, Pythagora, Pla- 
tone^ tumde junaoribus Platonicis, Plotino, Ammonio, f^rocio, rsTu- 
meiHbnemodifbittverit, qui in eoromscriptis non pUoe hospes 
foeirit* Sed tttditmiis prte omnibos*, et omniom nomine Romtnam 
philospphum.«S/cmtAsp(^r«uaji^ita Catonem loqoentem iqdoci: 
{De senect. c, si«)cum simplex animi sit naturay neqne in st: 
hnbeat quidqnam admixtitm dispar siii, atque dissimile^ non 
posse eum dmdi. Tum suo quoque nomine profitetur i^^q. tusc, 
l, i. c. 29,): in animi igitur cognitione dubitare non posAumus, 
tiisi plune in phjrsicis plumbei iumiij, quin nifiil sit animusad^ 
mixtum)'niMl fiitncretumz Aihil copulatumi nihil^oagmenm 
tatum $ nthil duptex» Quod cum ita sU^oerte neo.secemi , neo 
dividi^nec discerpi^necdistrahi poteet^ nec interire igitur, 
Est enim interitus quasi discessus^ et secretiOy ac diremptus 
earum partiumy quce ante interitum junctione nliqua teneban" 
tur. Denique(Z/OC. cit.c. 27.) nihil enim est ih animis mixtum, 
atque concretum^ autquod ex terrUi natum^atquejictum esse 

> 



t)e SimpUcitfite Animae Bumdnne: f»5j 

videatHr: nihil ne aui huntiduui (juidtimyaut fiabiU^aut igneum* 
His enirn naturis nihil ineSt ,.guod 9im memoriae^ mehtit^eo» 
gitatiotiit hahtatf guod et praeteritateneat^ et futura prae- 

? 9ideatyft,compleCtipossit praesentia, — Singulans esiigitur 
guaedam watura, atqne vis anitniy sejuncta ab his usifatiSy no- 
tisque naturis, Ita guidquid est illud^ quod sentit , quod sapit , 

^guod vult , qnod viget ^ coeleste et divinum est. JVec vero Deus 
ipse^qui intelligitur anohis^alio modo inttlligi po^est^nisi mens 
soluta quaedamy et liberaj,segregata ab omniconcretionemor' 
tali^omma sttntiensy et morens, ipsdque praedita motu sexnpi* 
terno, Facessat igi tur lipicutui ,ut jut hoc erat effatum: 9*t Xsyirrts 
dempMrrw «Voi T»y •4^ox«* ismraia^mi» InsaDinnt» quL anifnamnDcor* 
poream esse dlcunt* 

C A P U T III. 

De Spiritualitate Animae J^umanae» 

Aamx we euwtkm*. 

CXLIV. Jnima ht^nana est substantia, Vel«enim subsfantin 
est, vel aecidens< ont«'$» 125. cor. 1.) ; istud non: ergo illud. Pona* 
mas^enimvero aniraam esse accidens: ePit igittSr vel accidens corpo- 
ris, id est aiicujiis substantiarum collectionis ( cosm. §, 44. ), v6l ac- • 
• cidens substantiae ipsius : si primum: tum pogitatio eritvelqua- 
litas, vel temperatio quaedam corporis, Vel motus corporeus, vel 
' eius eflectns, vel oonatns ad eumdem,* vel modus motipnil} atqui haee 
omniarepognant($$tt3a*se<)q.)« Sib aiitem arlterum: tUm anima no- 
stra erit acddeflis snhstantiae vel infinftae, vet finitae (ont.$.40« o6r. 
a;),si primum ru^sus essenequit: nam cum cogitationes nostrae per- 
petuo rautentur, mutaretur ens infinitum, quo vere mutationi suhje- 
ctum non est ( ont. 5. 223. ): clein^le ipse Deus foret anima noslra, 
atque sic obtineret S^inozismus refutatus ( cosm. $. 41. scoj.). Sit 
igitur anim^hmnana accidens substantiae finifae , quod si ita $ tu'm 
existit in nohis suhstaqtia qpaedam! in qva anima ut accidens in suo 
Stth}ecto inhaereat ; quaero jam \ quid est illud, quod . cOgittftionem 
efficitl an substantia illa, an aqcidens istud? atqui accidenti nopoom* 
petit agere (ont. §. 133.): igitur substantia illa cogitationem iii no- 
bis efficit, si ve quod idem est, in nobis cogitat^ Sed jd,quod in nobis 
cogitat, animam dicimus (§. 4.): ergo substantia est aaima,et inver- 
se ahinia ^st substantia. 

CorolJb Quidquid igitur generatim de sahstantU inontologia dlelum 
est,idattima9qnoque tribui debet,ac praecipue, quod omnis suh* 

stantia sit ens simplex (o.nt*-$. i7t.).Unde nova ration.e simplici- 
tas animae evindtur, et sUperior propositio ( $. praec. ) oonlir* 

matur. • 
^(SAo/. Duas posuimus substantiarum nobis notarum species ( ont. 
$.179« cor») i materialium^ quae sola vi motrice secondum uni* ^ 



« 

Digitized by Google 



556. . P;^rcholotgiaeP,U. '$eet. LCap, llf, 

versales qajttdain in universo stahilUas leges agente pollent: spi* 
* rUuaUum d^indet quarimk vi ij^on^plani motuf, sed etlam mUh- 
tio^ eflectus ^oto genere a motu Ib^alt diversus ($$. i|f •seqq.Wr* 
£cipotest. Cum i^itur cenum sit»aq|oiasn noitram %)bstantiasi 

esse, npsl.it, ut dehniatur, ad quam earum classeni ip&a^pertineat^ 
(juae t|iii(lt'ni quau^tio uno prop^ vcri^o d&cidit,ur: sio eoiBi ar^ii- 
, mentum concludg^ • . • . 

8ED A'OX MATE.lf AI.lS. « 

CXhV. Anirna humana non f.<t suhiCiintui ryiaterialis, Anima 
humana cogitat ( 4. ) ; sed sulisianiia niaterialis non cogitat, <{uod 
«X no.r.inis dcfinitlone patet (ont. i76.sch.>); ergo anima huraau4 
non est substantla matertalis» - - * * • , 
SchoL Dt t^mea materialittarum nachinationibus omneffl eflicaeiaai 

cIetraliani,ratioclnaborex li^pothesi, qua |^notinttniduntaiAtsub« 
. stantiarum genus, olement(irum'nvttpe|'es qulbus corpora co^Ie* 

scunt ( cosm. 43.46.), mihi notum esse, quaeramqU0y UtTUni 

anima noi^tra ad eoruni speciem pertincat? 

NBQUS BJUS SPBCIEI C^JVS hVST KLEMB.VT.l COAVOaCM. , 

CXr>V'I. j^lnitna liurnana non est siibstanfia ejus ,*pfciei ^ cujus 
Siint elernenta <^orporuiti. Per vinj elcmenti nullus etltictUS est pos- 
sibilis nisi motus ( co»m. ^.'51.)^ hacc ilem vis moium non efficit,, 
nisi data ab exter^io princi^>io celeritate, et directione (ibici.$.5 
umle elementum motum ex se .nee inclioat, nec abru m pt t, nec'e jus ce- . 
leritatem, et' direction%ro mutat (ibld.corl i.). Goiitra per vlm ani* 
maenostrae praeter motum diversae omnino actiones possibiies suitt; * 
■ Ut perceptiones; judicia, ratiocinationes , appetitiones , volitiones: 
multasjitem actiones .mima ex propria, et arhitrariadeterminatione 
inchoal, mutat, abrumpiti quippe ilbevtaie gaudet ( 124-): ergo 
vjs animao ,\ virii>us L^ementurura specie dillerti atqui substanliae, 
qu^e viribus specie diver^is ipstruptac sunt, inter se quoque specie 
• di^erunt (ont. $• i76«cor.): is(ituf In jiperto «st anlmam humanam 
nohessS ejus speciei sub^tantiam, cnjus sunt element^i corporiim. 
CorolL Cym elementa corporum subsfantiae roaterialts sint (cosm. 
§,5i.'cor. I. ) , etiam in h.inu hy[JOthesi legirime , et invicte con« 
cludo, aniir.atn' hijmanam non eise substantiam materiaiem: 
SchoL Nihil Jatet in hoc ratiocinio, tj^uod cum ralione indubium vo- ■ 
,cari posslt, nisi quis velit impiudenter scepticuff e$se , aut ideas 
deserere, qua^habemus, etex qulbus unice phildsophan.dum est* 
^uis, quaeso, hoe meum ratiocinium sugillabit: aurum hnbet pro*. 
prietates specie div^xsi^ « proprletatibus argenti ; vinuip i^em a^ 
proprietatibus aquaej sed qnao proprietates specie tliversas ha- 
' hent, specie inter sequoque dillerunt: ergo aurum ab argento, vi- 
num ab aqua specie diriert. At vero si istud ratiocinium firHTimn 
, sit, necesse est, ut et a^eri suum robur constet ; utrinque anini 
' proprietate spetie diversae a posterjori per experiantlaai noto» 
''addtiGUaUir, quamvls hlc allqua rationls conclusio .a pciprl 



uigui^cu by Googlc 



Df SplriiWalltJiWdnitnae Humame. SSj 

. iitat. lncor(ioribus moAiram ominta p^c motoro , vet conatuin ad 
•etiiDdemoffici experimur^rcOghatfoQis, aut volition^s liberae ne 
vestigium qoidem exstat; sine ratione autem philosophus nuMain 
lacuitatem, aut proprietatem enti trihui(,i:um lex certa sit: sinn 
necesrttatq neque entia,neque entium qualitatcs muliiplicanclaVs- 
se. Quid? quod experimur corpora rootum sin^ detcTJpinatione ex- 
tflrna Bimi(|Kan incboare ; nemqoam abruinpere 3 nuroquam ceJe- 
ritatem', 'ant directipoem immutare, quAeTatio positive evincit 
jpsis liberas volitioiief miMine incsse. Cum igitur vls«oritoris sit 
. • vis ipsbrum ^lementorum , quae de hac in demonstratione dicta 
sunt, cum ex^perientia indubitata consentiunt (conf, c6sm. §§. 5 1. 
52. 53. sch, ). Opposita omnia npbis de anima tnm per experien- 
tiam, turo per legiiimas ex illa consecutiones innotescuiU. Nonne 
experimar in arbitraria «nimae potestate situm es8e,d< rebtts»dl- 
' vertisi(ii2'»eoeM*r0 ; longa, ac sttblimia ratiodniaetinchoarejet 
oootim»re,et alirarapere ; ab mliis a^bstrahere/ad alla reflectere, 
etseii4tta,qttae psychologia*eiBpirltaenarrat} atque istud tvm 
etiam, cucn nulla actione externa sensuum organa pulsantur ? non- 
neexperimur, atl nutum animae jam brachium, )am pedem , jam 
aliam corporis partem moveri, aut totum corpus in anum locum 
tran^ferri, idque*ea celeritate, et ea directione, quam ipsa Ultro, 
ac pro arbitrio elegerit, t]uamquaro ipsasingulismomentise^depi 
liberrijBa petestate mutare f e|Bst? tft qaamvis de anima a'corpo* 
re separata experientiam capere non ]ic«at, ntUlo tamen de. fun-. 
damento eidem vis se ipsam sine dcterminatione.externa deloco 
in Jocum transferendi.denegari potest. Pertinet certe huc illud 
Tullii altasanobis allalum { f. /. i.c. z^,): seiitit anitnus se 
ftioveri yffuod cum sentit , liUid unasentit : se giia viy not\ alie-' 
■nA mwerU EtqaodJcIem d^ Plafone scribit {DenaU Deo,L i. c. 
11«): dudiamuf enimPlattmem^ quasi quemdam Deum phi~ 
losophorumicui duos platet €Ssemotusi'unum suumiatterum 
€jtt€rnumits$enutem divinipSi guo,dipsum ex se sua spont» 
movfatur^ quam qiiod pulsu a^ftfttir alienn. Hnrtc autern mo- 
turn in solis animis esse ponity ab kisque principium motus es^ 
se diipfurnputat, * . 

IGITIia SKBITVALTS. 

CXLVfl. ^nima humana est suhstaruia spiritttalis» Anima htt- 
mana est substantia ($»f 44«) » igitar vel materialis, velspiritoells, 

alterius siquKlem ideam oon habemus ( conf. ont. 179. cor. ) ; at- 
qui anima humana non est substantia materialis ( i49»»i46«)}igi- 
tur substantia iijnritualis, sive ^spiritus sit, necesse esti 
CoroU. iViihil igitur agit recens Epicureus { V Espnt. disc, i, pag» 
6» no(. i6.),cum afiirmate pronunciat, immaterialitatcm, $eu spt< 
ritualitatem aoimae problema esse, quod, nisi probabiliter, re- 
solvi neqdeat* 

SohoL.!. £ront> opinor» nonnuIJi} qnibtis haec ratioeloaodi' fpdm^^ 



65$ Psychoiogiae P. Ub Sect, L Cap* ilj. 

quain.ego in tlemonstrationem trium propositfonuqii, tc fJfJiesef* 
tim primae ($. 145. ) secutus-sum, noo probabitur: querentur ni- 

~ mirum me tantl ponderis caussam uni prope voculae imposuisse» 
gravissimamque de spiritualiute animae iiiem ad inanem logo> 
BUioblMii detonlsie. Efo «iitemiie esiftfmiK fotiMn ^inibmeotuaf» 
iseo folamvertlytttinvicte deiiioostretiir «nimam, et snbttentiam» 
tt eos simplex ossei imde Incorruptibilitast foae oeeessoriani 
preerequisiiuoi naturalis iramortalitatii es^t, ot alias viderimosy 
pendet : reliquaomrwno ad litem de nomine non definiendanD , nisi 
exusitato vocabuiorum usu, devoivi. Cum enim jam li»|uido con- 
stet animam substantiam simpiicem esse , quaestio iila! utrum 

' anima spintus sit, an tnaleria} non aliunde resoivi aut potesty 
aut debet, oisi ex odminai) iitrittsqne .defioitiooe « eoostltnta nimi- 
Tom vera vocabolomm /|i<'**ttt' etntorertoe significatione^.Ae 
certe via in omnibus huias geoeris litibus deltaleodis progredi- 
mor ; quaeratur, an res quiepiam ad tnimalium , ao aci plaa|«nim< 
genus pertineat ? nonne constitula utriusque fieneris notione,et 
proprielatibus rei illius per expt;rienliam dertcctis quaestionem 
decidis,quinul)o scrupulo angans.non.fortasse occultae quaep^aoi 
proprictates lateaot? jaro vero ego primum animae a corpore di- 
itiaetlpnem ( cap. i. ) i-ti^m ejus simplicitatem ( cap. i*. ) $ denique 

.^jetsubstantiallutem ($.i44*) argnmentis omnioo invictlsjia|Bfifei: 

.^^idrigUur restat?at spiritoalltss quoque demoast retar* At iPeiv>, 
o bone, quid tu per spiritum intelligis? edic, ut quid demortstran* 
dum sitj norim. Nonne anima recte diceiur spintu$,si eam habue- 
rit proprietatem , quana hac voce exprimimus ? nonne materU non 
erit spiritus , si hac proprietate caruerit? nonne aniana non erit 
ma|eria, si iis proprletatibus, quarvnJgo materlae tribuimas, de- 
atltota foerit? fam ad rem: p%r splritimrvalgo omoes lotellilpnint 
%«os simplea eogitios, babeosqae<potentkam incl|oandi motumi per 
^ materiam ens cogitatione, et potentia motum inchoandi destitu- 
tum, quam notionen»experientia suppeditat. Atipii anima est ens 
simplex, et cogitans, habensquc potentiam inchoandi motum,quo- 
pum illud demonstrationc, haec experientia noia sunt: igiiur rerte 

. dico, animam esse spiritum, non esse materiam. Leibnitiani qui- 
.de& ad notiooem spiritus intelTeetnm, et volontatem reqniront 3 
jemffl istud opiaioni me^e nibil oilieit} imprimis eoim anima no- 
ttraetlntellectn,etvolttntategaudet : deinde ilJi'ioter spirftnni, 
et materiam ponunt ens immateriale, cui «facultatem coghoscerfdiy 
et appetendi infcriorem solum tribuunt. list atitemln re omnino 
idem, si omne ens cogitans vocetur s|»iritus , tumque «piritus di- 
stribuatur iti eum, qui faoultate duptaxal inferiore, et in eum, qui 

. facuitate cogitandi tam.su periore , quam inferiore polleat. Sed 

^^aeojpmala is Jeqoentl coplte clarioraentnt: ergoinierea quibos* 
<da'm 'materialistanim^bltatiooiboa aatisCaolam* 

SATisnT ooaKrATionaos. 

^Ci&ofiS* AiaatifloQmsipi Qoo.posse» qcoiHo^ aalmo» si spiritus 



\ 



uiLjiuzca by Google 



t)e SpitUua^Uate Mimae Eumanae, 55^ 

felttttolri possltcum eorpoTOi dim niin^ ioter spirUam ^ eorpot 

ppoportio appareat. 

fc. Tametsi ^iulla hic detpr proportio, quae in srmilitudine natura- 
rum consistat; datur tamert talis proporlio , qualis^Uari potest 
inter suhjectum et fo«mam. Corpus et spiritus santquidem enlia 
totogetaere diversA ; ooorpos tameo habilitateM habef».ott«m* 
ijotm sabieeton^aspirlta yelot fotmo periiciatanqaore Uniri pos- 
Sont , potestqUe ex hac uniqne unum per «e exufgere. Noqjoe ob« 
est, qOod hu>us unionis modum non persplciarous ; nonne multo 
obscurius est, quo modoeorpus, aut materia cogitare possit? dein- 
de argumenta a nostra ignorantia desumta contra claram veriiatem 
Aullum habent pondi^. Sapienter Tu|)ius : illud modo videtOf tit 
Deumnoris, etsi ignores et lacum^ et faCiemi sic animum tihi 

. tuum Hotum esse oiforterejeiiamsiejus ignores^ etjomimf 

1.) Anima ita recrpitur incorpore ettenso,ac divisibili, veiut forma 
in sub^ecto; sed idxerto fieri oe^ttit«pintui»qaiet simplexestyOt 

inextensus. 

l5» Anirtia ita recipitur in corpore, ut ab eo tamen in existendo non 
pendeatise4 recepta quoque jn eo per se e)cistat. £st quippe ani- 
' ma.foma lubstailtialis, ac proiAdeeOsper soesistensy^oodnuna 
ratiooef ab alia ittbstaOtia,ir^e0rporoin eltlstenclo peodere pot> 
est : quire ipsa non ea ratioiiO ia corpore, recipitur» ^a aliae for- 
mae* accidentalcS in suis subjectis, a qtiibus ita pendent , utjni)e 
separatae pereanf, rrcipi solent. Anima eatenus .soium corporis 
forma est, quatenus eiclem tlominatur, illud regit,eoque tamquam 
instrumento ad r^s externas percipiendas , et motus spontaneos 
exercendos utitur. Quin si accurate loqui velinus, eam non tam 
forma^orporls, qaam hominis diei del»et, id est, illias eomposlli» 
qaod Aomo dicitor. Per onlooem qoippe animae eom corpore no* 
vomqtiodcI^mGomposi^um rxdu|5]{ci haopaiU;eeom$aiis<oiarglt» 
inquo cum aiiima'sit pars nobilior, atque ea, quaeipsum compo- 
situm ad hnnc sppciem determinat, id est, cflficit , ut sit hujus po- 
tius, (juam alterius speciei compositum , quod cuivis formae pro- 
prium est, ipsa vero sensu forma hujus compositi, sive hominis 
dicitiir. Differt tamen ab aliis formil nobis ootis,qood lllae,dem* ' 
ta bratoram aolana, accideotales siot, et in soia sobfecti mpdlfieo- 
tiooe coosisttfot* 

3* ) Somma est animam intef,ae eorpat harmonta, it»,atiBiitars bo- 

nis, ac malis afHciantur, item ea proportione vires animi atigentur, 
ac minuuntur, qua corpus roboratur, ac debilitatur : haecomniain 
spiritualcm naturam minime cadere posse videntur. Hsthaecar* 
gumentatio Philosophi Beroiinensis ex Lucretio depromta. 

K*Harmonia ilLa non es naturarom simllitodiae,sed ea miraWII pror* * 
sus onione inier anlmam,etcorposprofieiseitar« Virdeiodeo^ 
mae Interna,- a'c potentia agendi i^mou semper eadem-.manet ; 

- quajsqoe dicta prbportione ougetori vei miauitarjpotootiaiptiot • 



^6o , . PsyeholQgiae F. //. S^t* •/. Cap* III. 

proxioMi e%U Aactor nimiriiin naturae Deilt» ubi animtm citm cdr" 
pore consociavit, arrtissimumVsiniui inter utromqoc commerciDm 
constituit, ita utanima in aclionilHis, quam diu ea unio'ddraverl1y 
a corpori pendeat. Hinc intt r r«^quisita potcntiar proxin^ae,*ac 
completaead agentjum animacsic unitaeiociim habcf rocta corpo- 
ris, organorum, ac praecipue sensorii-commiinis constitutto: ijua- 
re pro perfectione,ac imperfectionecorporiS) anima quoque per- 
fectioty aot imperfectius agjt. At vero, com noila ratione cx 

. animae essentia,.et nitnratvroveniat,ea quoad vim sibi intemam, 
acpotentiam agendi remotam, quae soblato hoe commercio pror- 
sus ihvariata manet, quomodocumquecorpus constitutum sit. fdem 
respondcnduni ijs est, qui ajunt animam rpAfscere in p reris-, df hili- 
tari, et languescere in senibtis. Vitia haec sunt corporis , non ani- 
mae; curg in pueris organa continue perficiantur, anima quoqueet 
plureset p.erfectiores ideas conformat unde oreseere videtur^con- 
tra iif sensibus organa longiori demam usu corruilipDntilr, cerebrl- 
que Itbrillae hqmore necessario avolente durae nimi9,ac ijiflexiles 
evadunt, unde memoriam, aliarumque facultatom operatlones la- 
hefactari necesse est. Intellii^i ha^c plar»in«: r\ ii<; pos^rnnt, quaede 
tacultate senticndi,ac imaginandi diciasunt,ct intra de commer- 
cio, ac idearum origine dicentur. Intera istud generale principium 
in tironunr anlmos altedcmitti v6li(n. Dependentia anlmae a cor* 
pore in eo^solumconsisf it, qood ope eorporis objecft extenvi anl- 
mae praesentla reddi debeant, qood enim absens^st, ab ipsa co* 
gnosci nequi t<, neque allus Aator modos quo id pro stato unionlsper- 
ficiafur. Quamprimum vero anima a rorpore avolavertt, poterunt 
ipsi objecfa son<;ihiliR vel per sese, vel alio modo pracsentia fed- 
di,iprtque simililer poterit circa iMa obj^rta immediato praesen- 
tia eodem modo cognoscenda vers.iri, quo nunc versati r circa.ce- 
rebri motiones si^i proxime»prefentes,quarumopc objectaextcr- 
na perciplt Ex hlc porro facile colllgitor, hai^ anioiae a corpore 

. de|^nde«itiaAindneilicere»ut ipsa ab illo sejfarafb cogitirre ne< 
qyieaty nulto autem minos, nt sit eiosdem cum corpore naturae. 

C A P U T. IV. 

'• De celehri in Philosophia Quaesttone : Ulrum Materia 

possit cogitdre} 

XATBBUIB xjiat manyTi rn eooRAmiz cowsnt viQuit; 

CXLVIII. Densnfiaper absolutam snampotentiam pote^t rdn- 
f^Tre snhst nntiar* matrriali jnrfi fxistfnti vim rrc^raruJi. Gum 
enim st: bstantia materialis i!!a flicat ir, quae vi co;^itandi caret($, 
J4A. schol.) , ad essentiam substantiae materialis jani cxistentis pcr- 
tinent carentiavis cogitandi: ergo adjectavi cogitandi tollitur essen- 
tia sobstBfltia^ materialis jam exlstentlst sed Deusnequit uila poten- 
tiaconferresobstantiaeexistentii quodillius essentlam toliit^: ergo 



Ly Google 



De Celebri itt PhUosdphia Quaestiane etCB ,.56r 

Deas nee per absoltttain sium poteQtiafo subfUntiae OHiteriaU ]m 
eststenti vim cogitandi conferre pqtest, Delnde vi^ haee cogitandi ' 
collata substantiae rnateriali jam existenti foret ipsidelnceps vel «g- 
•entlalis, vel accidentalisj non primum, essentiis enim, cum immutap- 
biles sint (ont §. 1 16. cor. i.) , nihil ad<Ji potest i non alterum: ideae 
enim, quam de vi hAbemiis, repugnat, ut ipsa velut accidens physi- 
cum inhaereat subsiantiae tam juam subjccio, a ijuo separari Ljueau 
substaniia quippe est, quae agit, quae cogitat (conf. ont. §, 113.). 
Coro//.Motatis mntandis facile demonstratar>nec posse Deumspiri* 

toi lam eiistenti essentiam materilie conferre. 
SchoL I. Ratiocinium istud rursus planuni est,etcam ideis, ex qui« 
bus philosophari oportet, egreoie consentit , neque enim in iis re- 
buSjde quibus nemo dubiiat, aliter ratiocinari solemus. '^uid quae- 
so responJe bis, si ego ex te quaeram, an Ueus aijuae proprietates 
vini, aut argenio proprietates auri cpnferri possit? nonne conti- 
nuo repones ; nequaquam \ et quaerenti, cur noo i ajes : collatione 
proprletatom vini essentiam aquae, et coll^tione proprieta^um 
«ori essenti^m argenti destructom ir! ; qoia nerope esseotia aquae 
•X parte saltem per carentiam proprietatum vini, et essentia ar- ^ 
genti eadem ratione per carentiam proprietatum auri constitui- 
tur. At unde hoc nosti ? nonne quia hoc flu idum, aut hoc metallum, 
quod has solum proprietates habet, vocamus aquam, vcl argen- 
tum i et boc fluiduro, aut hoc metallum, quod illas solum proprie- 
tates babet, vocAmos vinttm>ant «nram. En quomodo tandem hi 
definitloM QomiBaii sittM* 

SehoL t. Alia praeterea hoc loco qoaestio moveri pdtest: utroni nem* 
pe DeOjS sobstantiam, qoae simol proprietatlbos splritus, et ma> 
teriae praedita sit,creare possit ? Hac in re adverte: 1.) de vi so- 

lum cogitandi, quae spiritus i et de inerfia, quae materiae certa 
proprieias est, istud (juacri prudenier p^j^se. 2.) Inertiam, quam 
cgo in sola impotentia inchoandi, aut abrurnpendi motum absque 
cleterminatione externa constitmi (cosm. 53.co|^aIl. sch.), pas- 
sim • physicis pro distincta, et posittva propirietate, qua corpus, 
vel materia positive nitatUr conservare statom motos, vel qolati») 
suaeque motioni resistat, haberi: quapropter etiam illamsonan- 
tiorl vocabulo vim inerf la^comp^rllant. In utraquehac sententia, 
Ut omni parti satisfiat, quaestio praesens definiri debet: quaeri- 
tur itaquc 1. ) Uirum Deus creare possit substantiam, quae simul 
vi cogitandi, et vi incrtiae gaudeat. z.) Utrum Deus creare possit 
tubstaoiiam, quae quidem cogitare possit, non tamen absque ea» 
terna determinatione motom inchoare i sive qoae vl cogitandl sl- 
inol>et inertii poUeat? qald do atraqno sentiendnm tit, sequentia 
4oeebont* 

wcnaToac mt air via nmaxuB aBso&OTAB fomr com ti coeiTAim. 

CXLIX* Incertum est^an vis inertiae ahsolate repngnet vi . 
Storehenau AietapK Lih» Ilh 3 ; ' ■ 



Digitized by Gt: 



56 a Psychologiae P, tl. Sect, 1. Cap. IV * 

eogitandi itJy nt in eadem snhstantia simul consistere neqiieat* 
Vis inertiae est in hac physicomtn h/pothesi conatus positivus ad 
conservanclum staturo externum, motus nempe, vel quietis, et substan- 
tia per banc vim solum resistit suae motioni locaIi,vis cogitandi ve- 
Jpo dftcofittot *d dHittQdiim ffafum inlerAum, cttm cogUttiones ad 
ttAtum tatenMffl pertloetQt ; led incertnm est» utrum conttttf coo* 
ttrvandi itfttum externum Guroconaia mutandi itttum incertum itt 
pugnet, ut in eadem suhstantia siroul consistere neqUeant : igitur in- 
certum quoque est vim inertiae ita pugnare cum vi cogittAdif Ot io 
eadem substantia simul consistere non possint* 
SchoL Profecto quaecumque ab Iiulero, aliisque adhuc allata sunt, 
repugnantianondumdemonstrtrttnt:ttIisnimlrum inertiae vis ex- 
chidicqoidemevidente^determinttionem propritm td nMitum lo» 
otlem» Qon vero evidenter ffepOgfitt delermikittionl proprite td 
cogiftmloiii. Nee qoiquam promovent, cum dicunt, per vim loer- 
tiae corpus resistere omni suae mutationi ; nam , cum corpus slt 
ens compositum,nulla in eo mutatio possibiiis est nisi per motum 
(ont. $. 2i6. ): entis vero cogitantis mutationes noasolum ia mo* 
tu, verum etiam in cogitatione consistunt. 

nrDB nrcxaTUK bst, an xirs utraqus vi mabdituh ExisTBnx possir. 

CL. Inc.ertnm esty an Deus possit creare snhsrnntiam, qnae 
simul vi cogitandi, etviinertiae instructa sit, Incertumest, utrum 
^is inertiae ita repugnet Vi cogitattdi, ut in eadem iimul suhstantia 
consistereiieq«etnt($.prtee«]te ergo etitm Ineertom est,Qtrtim Dent 
]possit cretra •nbsttntltm» qntt litMil intvtite» «t vl coglttndl ii« 
structa sit. 

SchoL Aniroam npstram non hahere hanc vim inertiae , nec proimle 
hujus generis substantiam esse ex superioribus (§.146.) patet. 
Verum quae erit ejusmodi substantia? respondeo: activa quoad 
togitationesi iners nuoad motum localem i et quae in hoc contra- 
dlctio ? Sed nlMritts responsom tcci pe. 

A9 si wfomv, irse spibitiis votiT, «na iSATttta. 

CLL Si Deus subttantiAtn H eegitandii ac vi in&rtiae sipitd 
Uutructam er^mret, ea suksiamia neo Mfirittts farwt^ nee miste- 
Fia« Sttlisttntit bojts generis non htlieret «ssentitm spirltne, td 
^pMUDnttneriferlmotctrtotitm vis inertiae: neque haberet esseiH 
titm matbrite» td quam incapacitas cogitandi pertinet: igitur neque 
spiritus foret, neque mtterit>sed tb otroque interao» tc essentitli 
discrimine difTerret* 

^cAo/.Utnimirum,si Deui iluidum quodpiamcrearet, quodproprie- 
fates simul vini, et aqnte In le eompleetBretor, quod an 6eri pos- 
- tit, parlter Ineertom «et>-ilnidum itltd rtee vinnm fbr«t, neo nctua, 
.t«d tliod qnoddtm tb ntroqoe essentitll discrlmine di versom. Itt 
qooqQe,si essentit qotterntrii , qott In quatuor unitatlhos timol 
sumtis ; et essentia senarii, quae in sex unitatibus collectis consi- 
Stit, componantur, oritur clenarius, qui numerus a cluobus praece- 
dentibos essjentialiter didert* At quaeroot, quid igiiur fo ' t id ge- 



De Celebri in Philosophia Qiiaestione etc. 

liUS substantia^ Ea sic habens aliquofl totogenere Hiversum taiH 
a spiritu, quam a materia, quod adhuc incognitum sit, proprio vc^- 
cabulo ciesignari nequit. Quemadmodum iiiud tiuidum quod all 
aqua, et vino diversuro foret, utriusque tamen gauderet ^t6pM* 
' tatlbus, nulto vocabttlo expriotere possemas; vocabula quip()e'sO^ 
lum inveiita sunt «d res nobis notas significandas. Qyii vero «(f ^ 
cter concluderet tnlpossibile esse ens a spiritu, et materia essbn* 
tiallter diversum propterea, quod nuliam ejus ideaW fopmare |ios* 
sit ; nae is similis foret caeco ab incunabulis, qui coiornm possibU 
litatem nes^aret, quod eorum in se ideas excitare nequiret. Tratt^ 
Seamus ad aiteram propositae quaestionis partem. ^ 

iNCBRTUM E8T AN I.VSETtA AaSOLUTB PCGITBT COX VX COGITAIVOI. 

• 

CLri. Stmiliter ihcerttim est^ an inertia ita pngnet ctim vito- 
gitaudiy iLt in eadem substantia simtil consistere nequeant, Iner- 
tia in hac hypothesi aliud non est, quam impotentia inchoandi, et ab- 
rumpendi motuflii sine determinatione extrinseca; secl hanc iffipottn- 
tiam Cttm vi cogitaiidl iii eailem substantit stifft ioil poise eerto^f- 
lirmari neqoifineseimttf eiiifa^aoiionetiaiDvit.entis eogittmis in 
efficiendo motu per qtttsdatt generales ntturto leges ad certasdeter^ 
minationes extrinseca? adstringl possit, quemadmodum ab ejusmodi 
determinationi hus pendet vis motrix entium non cogifantium , sive 
elementorum ( cosm. §. 3 3. sch. ) ; contradictio certe hac in re per- 
Spieuanon est. Quod si autem ita foret, tum etiam substaotia cogi- 
tans nioittill de M iHetiotre, et tbmmpere , nlsi posita determiottio* 
ne ettrinseet,not posiet: htberetqne se lllt substatltit et fere ratSo- 
tte in «IScieiido Aiota» qno se oene-tnima nostra habet in elidettdt tp« 
petitlone posita jam repraesentiitione boni: igitur incertuiii est ^ an 
ioertia ita pugnet cum vi oogittfldii ttt simol ittetdem substtatit 
toosistere nequeant. 

tttt mcBaxint tsT, sxs vi coctTA^or, bt tttatu WAMMmt 

BXrSTEHB POSSIT. 

CLtll. Inrertitm estyan Deus possit creare siihstantiam^quae 
sirtiul vi cogitandi y et inertia instrticta sit. Incertum est, utrum 
ipertia ita pugnet cum vi cogitandi ^ ut simul in eadem substantia 
eoosistere nequeat ( praec. ) : igitur etiam iocertttm est> utmm 
Dets possit id genns substaiititm prOcretre. £, ' 

aif si BXfmiMT, «ee spiams ffoetts ime itAmrA. 

SehoL Animam nostram hoc substantiarum genere minime compre- 
l^endi proprit eofvis eottseientit.testttQr(eonf. $. 150. sch.VfiK 
de vero rurses conseqttitor, tale ens, ti reapse eiciften<t'»ii^ tpl- 
rltom fore, nec materiam. sed aliud qeoddam ens tb OtfOJfoO fOlO 
genere drv^rsum^ qood liibiti hitiottis conclusiooei qut ( 4* tfU ) 
demonstratur* ' - 

AyiaffA ivTTtLo sSy^tJ JtAMHiA «ss« yotrsT. 

CLIV. Atiitna humana nec per abtolutam DeipMnitdm ttUo 



564 fiycltuifsine f. tt. Stet» h Cop. • i 

Mt« .1« ootesi essn m.itrria. CuiD enim »nnD« f U tpiFitat'($. I«7. ). 
Jf e» lCo s 'nsui.o.»«te,..«.t.tl., d.beW D.M ».i «.ter.M 

■«.Tu* ilJtructim procreare , a. i>rima <luo absolute repugn.nt ($. 
?ATorXv reliqua J.o si fieren.. ens illuU nec ma.eria foret, n.c 
«iVims ( fi« .5 . OJ- sch.), consequenter nec anima: igitur Mi». 
Smanl iec p^r absllutam t)ei po.cnti.m «U<,i««« a«terl.«.. prt- 

'ic'.o/. .. Nuac t.i.a.m. oplBor. «.mn.aiciJ.u. «tdt e«I.a est dcte- 
.tabm. B..t.rl.li.mi hypothesli. nec )am vuleo.qm.l prae.er .na. 
M.°d.nor.. pes.iferl hujus erroris fautor.bus rel.c.um sit. Ina- 
ce*" sun. illius clamores, qui i.a inscit pronunciav.t ( Lxttre 

„,[reZ,d-nt, „nvoss.b,le esse,,u Cretor. tuprtmu» mMer.a* 

rZhum le conUcas. cum hac ratton, infinUam Creatorts pp. 
i,.„.<om Kmtttiu* «o«.frtn««*. Inanis. Inquam, ist. est clamor, 
^ •Ihki if.fi..ltM D«» potwtl.. d.trdiit, qu. ««.tr«Uctor.. ab 

ffcK/.^R«Ti.m,^Ja-1 scopum hujus "P'''VP"~'P?«" 
d.m, o.t.nd.mque modum , quo ceUbernma '"'» '"ih;'*»;*** 
q^estio ( Essai phU. co„. l eM.kum.t. *• i^^^^^"*^^ 

ll r«olvatur.Toaith.MquM.tlonullo non tempor. .«niBos 
lide '•"°'*»'"'J^,„'*nriM partes di5ir,«i.. U. aiios taceam; 
. tt^tTnr dubir... pu't..que amrma.e ".^U a.ci pos. , 
IJJpwre. quod materi.e propriet.tes persp.ct.s »»« h^f»"* • 
iittiBden. eseire non possimus , an noo in.er occult.. lMtw.e 
«rorie«.es vel ac.u $ t, vel s»lt.mdlrt»HB« e.se posslt cog.t.n. 
Tvis 'oc -cutus est Badd.u. ( PM/. Mcrr.-p. .. c .. §. xS.): 
Volla r us ( Met. p. .. O. «.) .ut.»..,q«i quidem .n.er ph.losophos 
• Wom vi< i.«tu^..«mml..xtnllt laudibu., antiquos alt ph.loso. 
Sr^PU^Tb». .oph-ismatlbus delusos simplici.atem an.mae .r,. 
CLi^um Lockium adeo felice:., fuisse , ut ad omn.poten..am 
CMrtA-hconfugeret . quare monet. u. qui h.c de re dub.tat. vw 
STt ne dubi.amlo imple.a.is se reum faci... Id.MBo.tr.e, la*- 
dit auas <lecorporibus habemus. imperfMtw, W .o.d«qa.t» 
trn. quaraodo igitur .b.olot.« iodlclum fcrr. <iue.t. «.Tfu. non 
poss'. cosUare : qui sie judic.t.d. re ignot. proBUBci.t. qt^od fe. 
?.nd.m% ««t. V.rBm.i ..i primas log.cae regulas ca luisset 

EuTennr evidente. .unt, fallere non posse. SeH nolo cum hoc ho. 
-IltartrtcaH adremip amr..3gre.lian™r. Mihi tota e. difficult^ 
" Tervers. m»teriae no.ionetqua ve.erum philosophorup plttti. 



/ 

Digitized by Googli 



De Cetebri tn 'thltwophia QuaeniMe yte* 555 

kUss videtur. StatueraHt nifniraiti Aristoteliei longe. lateqne d6« 
* iniiiantet mAteriifn qnamdaai ek pai*libtfs compositam perfeM 
' confinuam ; atquis in infinitum dlviduam, quos Imitatt s«nrt recen* 

tiores Carte^iani, aliique plariixii^et hodie qaoque, quorom intei» 

ligentiae vis eo se non porrigit , ut ideam entis materialis simpli- 
' cis, ac inextensi Conformet. Cura his etiam Loclcius consentit , ut 
Opus laufialum evolventi perspicuum cst, nominatim cum dubita- 
tionem istam proponit, de massa quaclam materiae sermonem ha- 
bet*Atqae indein definiendagravissimiliaeqoaestione primoloeo 
constituendom esse arbitror, qaid materiae nomioe intelligatnr» 
ensne compositum, an simpIex?.Qaam ste ajo. 
CLV. Materia nec divinitus cogitare poteu, Vel materia, do 
qua quaeritur, est ens composimm, vel ens simplex i si primum : nec 
divinitus cogitare potest ; absolute enim repugnat, ut ens composi- 
tum cogitet ( 14Z. ). Si secundum: rursus iclem sequitur, nam vel 
ponis enti stmplici materiali jam existenti conferri a Deo posse ifi» 
eogitaodi, vel proereari possea OeosubstantiamsimulYt co6itandi«- 
et essentia materiae, id est, vi inertiae» aot inertia iostractam; ilia4 
absolute repugnat ( §. 14S.): istudautemsi fieret,substanlia illato» 
to genere a materia diflerret (§5.151. 153*scb.): manifestum igttur 
est, metenam nec divinitus cogitare posse. 

Scho!, Impruclens igitur, quin et absurda est Lolcii, ac Buddei dubi- 
tatio -f cum enim ipsi materiam continuecompositam statuant, jam 
' certom est inter proprietates hurui maCeriae qoantnmciMaqoe oe* 
eoltas, ac tncognitas vim cogilandt oee esse, wec per alisol^ttpi Dei 
potenti am esse posse. Est qoippe untversim evidens , inter occul- 
tas entis cujuscumque proprietates non comprehendi unam ali- 
quam, quae eum altera in eodem ente jam nota proprietate pu- 
gnet: ita etsi geometrae nondum omnes circuli proprietates per- 
spiciant, certi tamen sunt quadratum in incognitis illis non conti- 
neri,qood ea rotnndltati,quae est proprietas.circuli nota,oppo-, 
nitor. Atqol vii eogltandi pugnatennreomposUioneeBtis-ei par^ 
tibos reaiibQS per demonstraiionem <$. 1 ^xOi tafflen haec com* 
positio est proprietas materiae Lockianae jam cognlta: igitor dn» 
bium de latente inter occultas materiae hujus propriejtates vi co- 
gitandi imprudens, ac ineptum est. Qui^l quod ipse Lockius ( /5i5j, 
de an. ir/imuf. ) , ut suora ( §. 1 3S. sch. ) vidimus, ex notione entis 
coropositi demonstratDeum non esse materiam : quare manifestae 

' coniradictionis rens tenetnr. Vebementer istod urget QerdiUnt« 
etcoplosedemonstrat Loekium aot oonprobare Deom non esse 
eorpas, ant Inde conseqoi animam nostram aee esse, nec non esse 
corpus ; nam, ita arguit ; quemadmoduffl ex mente Lockii, si Deus 
essetcorpus, infinitA essent entia cogitantia, quae ab aeterno exti- 
tissent ; ita quoque si anima humana foret corpus, innumerae, ac 
. prope infinitae inhomine aniroae existerent. Idemegregie pertra- 

' etat Hayeros ( iHsJi» de spirit, aninu ). 

Atqno ex blt| qoao adtto prollve \n matedalistfi allata iunt, verita- 



!^ PsychQlogiae U, ^M» L C^p. V. 

%%m «lariMime elocere optnor itax ut nlsi, qut Mi]»erA(o meRiit 

- pervicacisffifnae proposito oculos clauserit, eam non intueri non 
. possit. Quare numquamsuis conviciis efficient,utstabilem, veraro- 

que sententiam desertamus: conviciat ; ne, qui ifa nos ratioci* 
. nari contendit ( Lettr* phiL lett, a;.^ * wcscio utrura hae proprie- 
. tates iQ»t«ri4i» cons«cUt«^ s\nU eun ]gitur niliU iciam, affirmatp 

prcMMriieiai mate^im pon poiie cof itare i mm i«U9 riiu lotij^elf^ 

G A P U T V. . 

^W7)(<4| aQ Natura Anitnae ffumanap* 

' Cl«^^ Anima humaaa 9im habet^ AnfiBa bdinaiia eif eni spoQ*» 
tiBCQin ($. io#.)i sed omne eoi ipontaaeiiiB liabet vin ($• I9f*)i 

^rgoaniinafauniana vim habet. 

^chol. Non facile in omni philosophorum turha unura aliquem repe- 
rias,qui adversetur, quique animam suhjectum pure passivum es- 
le statuat: tametsi enim Cjirtesiani i^s;^m in percepiionibusi Lo- 
cicius in acquirendit Ideii timpUciiMii pati nagis, quam agere clo« 
. 9aerint:iUita9eii-in iodioando,et volendo; liio incooforfflandla 
I4eii coinpositii eldeoi veram actionemattribuit Certissimus it«« 
1 qil«eit,animam vera agemli vi pollereioeo miruai: nittii enliii 
. cpJam manifesta esf conscientiae vox. 
CLVII. AnirnLi hiimdna tmicarn hahtt vim, Anima humana est 
Sttbstantia ( $. 144. ) » et quidem una, cum sit ens simplex (§. ia^»): 
gad uoa substantia unam tantum vim habet (oot.^ ijr6.sch.): ergo 
aaima limmanaunlcani viffl babet. 

CproU% Cim KLmen diveiiae actionei ab Hnina perffciantiif,perspU 

cuum est, vim aoimae pluribui actionibus produceodis sufficere. 
SchoL Si vocftbulo cogitationis lafiorem, Cartesii exemplo, signifi* 
cationem tribuamus ( §. 3. sch. ) , sub ea omnes animae actiones 
coraprehendi possunt: nihil igitur vetat, quo minushanc,de qua 

. agimuS) vim animae vim^ cogitandi posthac compellem. Ceterum 
}overlt bio in memoriani revoeare, quae alias de vi» et facoltate 
agendi dicta lunt (ontol. $$• 130. 131.): inde enim patebli ppiso 
aiUbitantiae plures facultates competere, tametsi una timtUffl ipsi 

.iris conveniat. Facultas nimirum agendi nihil aliudest,quani actio- 

. Sis possibilitas ; quare omni jure tot facultates actlvas animaeno- 
stpae tribuimus, quot per vim illius actiones effici possunt, Quia 
ergo anima per vim suara percipit,appetit, vult, quod ex superio- 
ri bus : et se, suumquei quocum copulatur^ corpus movet» quod ex 
te<|uentlbui patebit, faeuitatei cognoicendi , appetendi , voiendi« 

. mcvendl eidem conveniont.Hoc qaoiittffexprincipio fac^ltateico- 
goos cen J i u! teriui dis t ri b u i mus.i n su periore m, et inferioreffl; bunc- 
qoe in (aftultatem leoiiendii imasioandiictsio porroj pfoat nimi* 



uiyiii^cu Ly GoOgle 



Ve Essentiat etc Natura Animae Humanae» 567 

rum eadem vis aliter, et in aliud objectum tentlit, ea aliter modi- 
ficatur, aliamque facultatem exercet. Ita si illa tendat in objectum 
praesens, actuque organa afficiens, illud sibl repraes^ntando, di- 
citur siiima seotire, attjue lentienli facQltatein esercere; si in ab. ' 
tent» ollm sensn pereeptnmi Imaginari j ti in objectttm sub ratio- 
ne boni: appetere,et sic ulteriiis. Atque inde colligitur nihilaliod 
!n anima a nol)i^corftipi posse, atque vim cogitandi,actioneabea 
" clicita afque harum possibiJitates,idest, facultates activas^quae 
enim j^raetereain eainsun(»ad determinationes ipsi^s vis p^^oiet* 

«nas ttum atitatiAV canntin. 

* CLVtf 1« f^» 0ogitandi essentiam animae hHmanne epfiftitffit» 
Id generatiffl entis essentia est , quod primo in eo eoncipitur » pt es 
quo cetera, quae cidem conveniunt, promanant (oQt. 45>)« atliai 
istud in anima vis cogitandi est. Nam nihil in ipsa concipimus quam 
facultates, vira, actiones ( §. praec. schol.) ; actiones primo non con» 
cipiuniur ; nam quod ejusmodi est, constans, et permanens sit neces« 
se est i actiones autem essentialiter transeunt. Non (acultates ; b^eo 
quippe per sufficientiam vis addlversas actionesdetermin^ntur: igU 
lor vis est id, quod primum In anima eooeipitur : et c|ti|i porro es. 
natara haios vis faeultates illius omnet determinentara et ab ipsa 
actionesefficiantQr,eadem vis.id quoque est,e^ quo oeterorQmi qaa« 
anlmae Insunt, ratio petitor ; Qrgo vis baep essentiam animait ^iuva* 
nae constituit. 

Coro//. Vaiet igitur arguroentatio Lockii { Essaiphit. conc, V ent» 
' hum. U ch, 29. $. 4.) co^itatio est animae actio j igitur ejuses- 
tent|a nooett!! 

SchoU I. Ruit timol celeberrima illa oplnatiotanto aniespmm atfttt 

' primum a Gartesio, tum a Xlalebranchio, CiaQbergio,Silvano Ro» < 
gis, AntonioleGrand, alilsquescholae hujus patronis propugnata» 
quae essentiam animae in actuali cogitatione constituit. Verha 
Cartesii sunt ( Princ, phil, p, 1, art, 63. ): Cogitatio ei extensio 
spectari possunt^ ut constituentes naturas suh»tantiae intelUi 
gentiSf et corporeae ; tuncque non aliter concipi dehent^ ^u^nt 
ipsa substantia cogitans^et suhstantia extehsa^ hoefisty^uam 
menst et eorpus. Tum ( Bpist, p. i. Ep, 4»): necessnrium ttidvr 
tur^uttt^nt semper ac.tu eogitet^guiaeogitatiaconstituiPejmt 
essentiam^ quemadmodam cxtensio ronstituit essentiam cor» 
poris: nec concipitur tamquam attrihatum^ quod patest ad.es» 
se vtl ahesseyquemadmpdam in corpore concipitur divisio par^ 
tium vel motus, Sedass^r^a haec sunt,quaesoirda probatione der 
ttltOQOtur; quid enim fi^ief, si ipsi negem animam per subsjtaii^ 
tiam cogitantem potiQS,quam per substantiam pollehtem vl cogl- 
tandi deliniendam esse certe sine circuli vltiohanc nobis de^nitio- 
nero 6b.trudere non potest. Dicet , ablata cogitatione nihil in ani- 
ma concipi posse : dicam ego, ahlato effectu optime adhuc conci- 

. pi posse caussam» id est cogitandi vim^ sive ens tali vi iasiru^tum» 



s 

Digitized by Google 



568 Psychologiat P. U. Sect. t. Cap. f. 

fnt,a consisu, , ilUus essentiae aucor Zt Tl^^^!^ 
■ ^ptumcon,er,.,re,i.ieriposs„a.q,M h,« Car.S ^,-"* 

^^'i^.T^^/rr.ir """""" « 

quam cog.utione expol.a.am velut mortuam jacere AiS.^!^?' 
».les.co„,unc,. cumcor,,ore, vel ab eo per'mor,e'mT^«r^* 
panUi Dtroqoeiotlatn nunquam omne ab insa rc^ZZ? \ 

locodleamiMno la qttaettloMn iliintait«t vocaLo, utrum an.mr 
cum hoc.orpor.co«ocl.U i.U.rda««»«l p,««„ Joglta.roe ca- 

«mauinuB nr ooaMii «nma cositA» 

_ CLIX. Ferisimilhum est, animam cu,n corpore coDulatam 
«Um,uam<mnicogita,ionecarere. Imprimis .Jm7de °'u,Vom 
Meo cT"-.""' ~"*'r'"" """"P'»"' com^reh na": 

<Iihu,,riKuimu,:igi,ur...„ir,Sr!;;;:l'o:P;u7C:^^^^ 
vat, u, verc vivit, continen.er agat, cogW^,/C."«'Xf^e 
ron v,<le,ur„muamomne cogi,a,ionisobjectaiianto» «lU^ 
« a,u deess.,name. ip,asibi objec.um eI,,Us"qT,«.StZot! 
fUm ,ent,re j mo.iones cerebri, qua,, e. ,,u,rum ope i,*" ob,"'^ 
«tern. percp.. quod ex ( J. , j. ), e, infra dicen.lis mag'is pa.ili 
cont.nenler effibiuntnr tom .b objecti» «xternis.quorum ac^ionibl' 
corpus nostram perpetue obj'icitnr.tum.,pi,ltibaTs„hni.ss mfs De 
fenm r,o,u concitatis , qui partim in ipso (^rtbro rwlden, DarHm 
cor.,nue pcr illu,, permanant. A.qui urvt.«,tt.ndTSr»«'^^l 
_g,iai,on,soh,eclononagat, verisimile non ei^neque enimdtaS I^T 
I.ea.«.en,uM cogi^ari po.est, i(.i,ur verisimilli^um^efr "0^^,,«^^: 



Ly Google 



Defiisentia^ dc Natura Animae Humdttoe* 569 

SchoU Haee ei^cleili Tiillii senteatia est {de Di9,'L c. €rf.) ; ita eiiiiR 
■ habet: nnimorutn est ea viMyeaquenatura^ ut vigeant vigilan* 
ies y nutlo adventitio pulsuy sed suo moru, incredibili quadam 

' -celeritate. Hi ciim sustinentur rnemhris^ et corptyre j et sensi- 
bus , omnid certiora cernunt , cogitant , sentiunt j cum autern 
haec subtracta sunt , desertusque est animus languore corpo' 
ris, tum agitatur ipse per stse. Ilague in ep etjormae versan^ 
tartetaetionestetmuttaaudiriy mutta dici videnXur* Haee 
sdlicet in imbecilio^ remissoque animo^ muita omnibus modis 
eonfusa , et variata eersautury maximeque reliquiae earum 
terum moventut Hn animo^et a^itantut^de quibus pigiianves 
Aut cogitavimus^aut egimus* > 

■ » 
# 

Vnruni Lockiai aoritei^se«ppoiiit , tti»haq)ie ineoiitrarium profert. 
' Praeeipaa haeo sutt* 

I.) Concipi nequit, quomodo ens cogitare possit,quln se cogltalre' 
sentiat {Essai phiL donc, Cent. hum. 1. 1. ch, i. $.* 1 1.). 

"l^tLexhrixiiyii^Nouv. essais sur Cent. hurn. l. ch. ii.): nos 
saepederebus quampliirimis simul cogitamiis,non tamen atten^li- 
' mus, nisi illis cogitationibus , quae prae reliquis clarae, et distin- 
ttae s.unt ; neque enim possumus lofinitis prope rebus, quas quia 
siiiiul ^mprestiones sat fortes in aostmm corpus eflieittnt^sinjul 
setttimus , aequalem attentionem adbibere ; quare reliqute confo* 
/ Sae , aot penitus obseurae m anent , nostramque consclentiam eflU- 
giunt. fta citra commoti maris murmur percipimus > percipimus ■ 
equidem singularum undarum murmur, nec tamen ejus perceptio- 
nis nobis conscii sumus. In tali porro idearum obscurarum statu 
♦ mens nec dolorem , nec voluptatero sentit, quorum quid sit, insul- 
«e Lockius quaerit) hae quippeideae vivaeioressttnt,aBimamqtte 
ad sui apperceptionem raplunt* 

t«) Si anima Castorls in somno cogitet ( Ih. $.12.), quin tamen Cii^ 
stor se cogitare sciat, erit Castor dormiens alius hbmo a Castore 
vigilante; neque enim vigilans recordabilureorum, quae dormiens 
cogitavit , atqUe adeo non judicabit ea ad se pertinere ; haec au- 
tem conscientia identitatem personae constituit, quod subinde fu- 
Siori oratione probare nititur. 

S. Lei bnititts f c. 1 7 . $ . 1 e. suiv. Ih. 1 1. ) : quotie» contingi t , 
nt quis post longttm temporis intertrallum, vel maibrem aliqnam 

' mutation9di,generaIiomnium praeteritoramobllvione capiatur, • 
anne propterea continuo alius erit homo, alia persona? Loaktiar- 
gumenturn^ verha snnt Antonii Genuensis (Elem. met. p. 2. pr. 
1 3. sch*): si nihil aliud est personaj quam identitas conscien- 
tiaey recte concludit duas animam referre personas , alteram 
dum dormimus^ aiteram dum vi^ilamus ; sed id non magis <t&- , 
eurdMunest^quammtmdem hominemtnscenaMercurium age* 
re, et Sosiam* Quod si persona statuaturess^ini^fiditum ra* 



570 Ptycbologiae P. IL Sect, 1. Cap. V, 

tionah^quemadmodum ceteri omnes philosophi docenty animei^ 
dum vigilamusytt dormimus^semper eadem erit persona , quip' 
\pe semper ideni individuum rationale» Quaeritex Lockio Buf- 
tferuf ( Rdmarque sur /a met. d&M, Lacke n. $65. Ib, ch, 17. 
it.): qoofnodo quit ob et,qoae in ebrletate eommifertt, quorttm* 
qne iMilltm ampliut memoriam, tut eooteientiam ht bet, foste a na* 
gitiratibus poniri qoett,cum tmissaconscientianon jam eaclem sit 
Ipersona? Besponsio Loikii est: id inde fieri, quotl leqf?s claru, et 
absoliite iliscernere non possint , quando identitas personae desi- 
nat, praeterea factuno contra illum probari, non item conscientiae 
absentiam. At queruur, insiat Leibnitius {ib,ch. 27. zz.), quin 

' eo io catu |oste lieri potset , in quo certo conttaret hanc conscien- 
tiam non ampliut adetse, aut neeadfaltse,cuffl faetum illud tn ebrie* 
tate patralum est. ' 

3.) Urget Locicius (76. $. 14. )/)mpossihiIe vicleri, ut tnirea it}pro« 
fundo somno cogi tet» et tamcn prifflo etiam» quo evigilat^ moqiea* 
to non recordetur. 

S!. Rursus [.eibnitius 14.)'- simile quid nobis quotidie vigilan* 

tihus accidit: diversissimt saepe objecta tum oculos, tum aures , 
aiiosque tensut timui a9iciunt;anima tamen oni,velalteri eontom» 
plando iiiteota barom omnium tensa t ionum tibi minime eooscla ett» 
donec tandem impressio paullatim fortior evadat, mentem in et» 
tentionem rapiat. tst hic velut somnas quidam particularis com- 
parate ad unum, vel alierum ohjectum, qui generalis evadit, cunj 
nostra atfentio ad omnia simul objecta languescit ; unde fit, ut d\- 
stractio attentionis in quaro plurima objecta brevissimo tempore 
tomoom conciliett Deinde quoiiet etiam fit , ut tomniorum , quae 
Bot habuitse certo selmos, non ampliut reoordemnr? qooties nee 
SQttomniasse meminimus,<iood ttmenalii ex indleiit qoibusdaffl 
externis certo intellexerant f et nonne eoruro, quae In Infantia co* 
gitavimus, vix ulla nobis superest memoria? putasne animam tan- 
tum tempus in corpore otiosam fuisse ? Cartesius ( Epist. p. z. Ep, 
6. n. I. 2.) hnjus oblivionis caussam in certaro cerebri infantiura, 
lethargicorum , aut aliorum sine insomniis dormientium affectio- 
nem re)icit , qoa fitt, ot illi motus in cerebro non redeant taies , 
qnalet ad memoritm requiruntur. Quiliut adde, motlones Ip boe 
hominum genere adfflodom debiles effici ab obieetls esternis, qol> 
bus ideae confusae , aut prorsus obscurae respondent ; harum ao^ 
-tem alidLlin nec alias recordari solemus, et tum minime,cum ani- 
ma evi^ians repeote a supervenicotibus ideis multo cUriorlbUi 
totaabripitur. 

vit eooiTAvia atT «naii irA9mu MmuM, 

CLK0 Supradicia vis eogitandi animae guoque naturam eon- 
sUttUfm Universa enlm natura cujusvis entis etkeiut vis aetlva, slve 

principium illud internam omnium mutationum , quae in ente possi- 
j»iles.etf^stent«s suttt(cosio.$» S6.0iatqui p^ hano vim.oBiiiet 



oogU 



t 



De Ess^ntia, ac Natura Af^imae Humanae, $71 

aniinae aetiones acl existentiam perveniunt,e jusque facultates actuati» 

tur (j. 157. sch. ) j ergo hac quoque vi animae natura absolvitur. 

^chol, Ne(jue istud mirum:licet enim realiter essentia animae,e)US<- 
que natura sit una eademque vi$, est ea tamen sub divcrso respe- 
«tu cooiideraiidt* Nempe cQa«nivers|m essenti^eiiUsejas sit pos« 

. 9ibintis»atf|ueentis io eertam speciem reducti modus^sab quo 
lllad ot tale possi hi !e est (ont» §. 46. sch* ) , recte vis liaee ad dl« 
Versas actiones $ui{iciens,ut possibitis,essentia, ut aetu existeost 
Ct actiones efficiens , natura dicitur: atque istud in omni ente sim- 
plici obtinet. Contra compositorum, sive corporum essentiam cer- 
|us partium coniugationis modus ; naturam vero vis motri)i| ^Uao 

* e)c «ipgulorutn el9mentoram viribus coalescit^coostituitf 

G A F D T Vn 

» 

AmuA B8T airs vxivitom — sr coirTZWGsvt - zgitub irac psua 

inc VAii rai. 

CLKIf 4nima umana^st ens finitum» Vis cogitandi , quae ani- 
niae esseotiam coostitolt ( $• 1 s 8. ) , moltis media tom ratione obje- 
ctorooi}tam ratiooe nodi in repraeseHtAodo limitata est: oeqooenioi 

omnia , neque distioctiMime perciplt, quemadmodum intima expe- 

rieotia loquitur, et tota psychologia empirica docet; atqui ens,quod * 

habet essentiam finitam, pariter finitum est (oot*$»ia3*): iocoofies* 

so itaque est animam ifbstram ens finitum esse. 

CorolL j. Quoniam omne ens finitum contingens est (oot* ajo.}» 
patet animam quoqae eos cootiogeos esse. 

CorolU %• Igitoraoiioooof tra nf ^ Deos est> neqae portio qoaedam 
avulsa a divioatubstaotia* 

iSchoi, Ita niminto nonnoHi veterum. somnlaraiit » de quibos Cieem» 
scrlbit : animum prisci Deum esse dixerunt^et ex universa 
mente dhina animos esse delihatos (De nat, D.L i,c, 1 z,), No- 
minalim Pythagoram, quem docuisse ait: esse Deum per natU' 
ram rerurn intentuni,et commeantem, ex ^uo noitri animi 
.carpmntisr i graviter redarguit, quod noo viderit, dUtraaion^ 
kumanort&m animorum dtscerpi^ 91 lacorari Doumx eicnm mU 
0eri animi OMcnt^ guod plerisquo contingere^ tum Doi partom 
esse miseram: guod fieri non potest, Stoicorum quoque aliquos 
crrori huic turpissimo adhaesisse ex Seneca,et Epictetodiscimus, 
quorum ille ita: Ratio autem nihil est aliudiguarn in corpus ^u- 
manum pars divini spiritus mersa {Qpp» t, 3. epist, 66.). Hic ve- 
ro, animi ita sunt d^Hncti Deo^ ut particutae sint ejus^ et ah 
00 guasi amtsi. Euripides aetherem sobtitissimam i fn qoo natu- . 
ram animae constituit ($• i^i.sehoLa.), Deomperomnia diifit- 
. som dixit» animosque nostros a eorporis OBorte rursus csnmoot a 
< -^tto fHAsi doicef pU fuisseoti cooiooiMidoSt Vid» MptifcwmiBm ( iio 




Digitized by Google 



5 7 « P^ehologiae P. I/. Sect. h Cap. Vh 
Cndy^. c. }. J. I. not. 4. $.)• Recentlas Manicbael eainaefli t» 
piam doetrlaain professl sunt, ajeotes teste S. Attgastino ( J«p<?r' 
G«i.ddto./.7.n. '7. ^-^ie rtnimaw ipiam juir. 

Stantiarn, atquf id omnino , ^uocf i>ffU5 est. Simile quid de Pri- 
scillianistis S. Hieronymus {Opet.\. pr. 641- Mart.) scribit. 
Exhac impiorum turba Spinozam excipieoduro non esse ex altas 
dictis patet ; qnod si quis tAinen dubitare velit, attdiat ipsam lll» 
scite pronunciantem ( Eih. p. i.pr. i i.co/.): deindese^uiturmen^ 
tem humanam parteni este infiniti intttllectui.aeproinde c.urrx 

• dicimus mentem humanam hoc, vel illud percipere, nihil illud 
' dicimus^ quam quod D*fus,nos quatfnus injinitus esty sed qnmr 

tenus ptr naiuram humanani mentis t^sstfntiarn constituit^ 
hanc vel ilUun hahet ideam. At quemadmoaurTi toturo ipsius sy- 
siema contradictionihus scatet,ita ei hoc loco secum ipso pugnat, 
quid enim illud sonat, quod ante proluUt ». prop. 3.)? Dei 

intellectus tam tissentia ^ quam existentia a nastro intelleetu 
differt. Deniqae et Petrm Poiretos (De lo* div, 1, 1. c. ■ o, §§, a. ao, 
tj:) liue periinet.e cuittiseotentia mens huroana emanatio quae- 
dam, seu eflSttxioex Deo eit at quaere ex ipso: quid illa emanatio 
• $it?qm cum essentiali naturae dt vinae simplicitate cortsistat > au- 
dies rpponentem: i4 mihi peculiarius intelligere non licet ; nff- 
que video.an ab ulla creaiura in hacctrte^ita inteiUgi pos* 
sit, Ita nempe in tenebms se abdunt, qui cl4roni ratloois lomen 
deserunt. Ceterom aborti vam hanc opioionem refutatam invenies 

• tpod ^dd9Wa(Thes,de atheism, et superst. 59. §. 6.) , ommum 
optim? vero apud S. Attgustinum, qui primum contra Fortunatuna 

'nanichakum drsputans ita argumenfatur(/>iip.n. 1 1.)- Hnec mu- 
tatio animae ostendit rnihi,qund anima non sit Deus^Nam si 
anima snhstaniui Dei est , iubstantia Deierrat: -^ suhitan- 
tia Dei violatur : substantia Dei deeipitur ^ q iod nefasestdi' 
cere. Turo ad S.Hieronymom scribehs (Kpi«. 166. n.i.aliaszt» 
c. 1.) : non^st pars Dei^ Inqoit, anima ; si enim hoc esset^ onini , 
modo immntahilisyetincorruptihilis esset. Quod si esset , nec 
Mlcertt indeterius^ nec proficeret in mehus, nec aliquid in 
semetipsa vel inctpfret haherf, quod non hahebat , vel desine- 
ret hahere.quod hahebat , quantum ad ejus ipsius ajjectiones 
pertinet. Quam vero aliter se habeatynon opusest extrinsecus 
testimonio. Quisquissemetipsumnwertif^ agnoscit.'^ Nonest 
itaque natura incommutabitiSyquaealiquoniodo^aliqua caus- 
sa^ aliqua parte mutiAi^s est, Deum autem nefas est rtisi re- 
re, summeqtteincommutltbHem credere. Non est igitur anima 
pars Dei* Hasc praeciaf* Jugustinus. • ■ -s 

ji^rwf f - lonroa obtiim MAtm - ijr qmwss 

nacaiAnomx.. 

CLXII^ jMma- hnmana Httstit ab alio. Omiid m ooaiingeas 
•Kislltab«lir(6ata^$% ie4.^orolU i«),fed aiiUiialw»MBa. est e&g 



Diyitized by Google 



. contMgens t»raec cor. t perspiGUum igitur est «nimfta hum*- 

nam ab alio existere* 

Coroll, Aoinia itaque humana fieterna, ac improducta nonest:quartt ' 
necesse «st, ut aliquando orta sit (conf. ont. i So.). 
CLXHI. /4nim(i humana tanturn pnr creation^^m oriri poruit» 

£n$ simplex tantum per creationem oriri potest (ont. $. rSs. conf.): 

sed anima humana est cns simplex(j. iai>) , ergo anima humana tan* 

tna per creatienem briri potuit. 

QtJAB niLosof aoBOK owmona » nm ment tarmkn, 

Corolh Anima igitur humana ex nihilo oritur (ont §. 180.). 

Sehoi. t; Creatiani dicl solent, qui ihesVm hanc verissimam pro* 
jnignant; atqoe inde falsa traditciaaorum hfpothesis reroia- 
tur. 7Vadu«s*ant nimirttm vncantur, qui animam a parentibttiin 
fillos per generationem propagari, ac velut traduci arbitrantlir: 
cui opinioni plures olim, ac praesertim Tertullianus, et Apollina- 
ris addicti fuerunt. At veroea animae a parentibus in filios tra- 
ductio vel fieret <?x corpore parentum, vei ex anima: non illutl , ex 

- ente qutppe composito non oritur ens simplex (ont. $• j 83. ) : noa 
hoo: simllitnr enim w ente tlntpllci aliud enssimt>lexoriri neqult 
(ont. $.1 84«)* Necnsse itaqne est, tit sententirae hujns patroni vel 

' anlmam ens compositom esse ttatuant, val pamntlbns vim aliquid 
ex nlhilo procroandi tribuant ; quod utrumque cum rationis lumi- 
ne pugnat. Sed neque doctrina haec quirlpiam confert ad facilio- • 
remexplicatum, quomodo peccatum, quocl originale dicimus, in to- 
tum genus humanum diffundatur,ut nonnuHi olim contendebant.Nam 
il hac ratione per animam nlmira m tr^dueem peocatam primi ho« 
minit in potterot pervenireti eonteqoens foret, nt virtutet etiam, 
et peecata ac(ualia,quibus parens generationis tempore obnosiut 
est, in fitium derivarehtur, atque ex patre probo non nisi proba» 
ex improbo improha nasceretur proles , quod tamen ezperientian 
aeque, ac dogmati catholico opponitur. 

QUAE DB OnTUS HUIUS TEMPORB? 

SchoL 1, At vero quam certum est animam per creationem dunfa- 
xal ad existentiam pervenire posse, tam dubiu,m est tempus, quo 
ea ab Auctore suo Deo procreetur i atque controversiabaec ut an- 
tiqQissima ettt Ita hbdle etiamnum perdnrat. Ut a ▼etustlssimit 
temporibus ordiar, fuerunt» qui cootenderent «ninias multo ante 
corpora tempord.exiitisse, quique eam sententiam recentiusam- 
plexisunt, praejTiVtenfianorixf^» nomenclationem sibi. vindicarunt 
{In.Cudw.c. I. §, 11. n. 6,).Originem hu jus opinionis Moshemius 
his verbis exponir. C-^^i/i/af m, vtteres j^^jptii^et omnes je.re 
populif quisolem qrientcmspectahant^rerurn humanarum ad- 
ministrationern^ curamy et ^ubernationem a Dtto certis esse 
geniis tionunissam judieabant^ Deo ipso a motesta illa proon^ 
_ . rot^one eessante, Plaeuit kdec sententia quoque Plaioni*'^ 
Jnimam 9ero ^ui esistimabanl itttmortalmiMei ai a «orpo* 




^ kj d by Google 



57^ PsychologiaeP.ILSect.LCap.V!, 

re segrBgntarn f his merito geniorum viribus longe pidehatur 
superius tam nobilem^ tamque pracAtantem fingere naturartt» 
Jpti ergo Deo tantae tiioiig opki trlbuinaum esse intellige^ 
hant^ At DeuSf utputahAnt^ eesta^erat postorbtan donstructunt 
a rerumhutnanarumprbereatiohtm Jdigitur unurfi reiini^um» 
tatur^ lif ipium Deum ante orbem condttum omnes et se 
nuisse dnimos asseverarent.Supererat^ ut etpltcarent^t^uem" 
adrnodam Deus tantae dignitatis et praestantiae naturas 
incolumit et salva benignitutey et bonitate sua in tam misera^ 
et aerumnosa corpora dtmittere potutsset» IJuic ut satiffa^ 
Merent dijjicultati, aifimorum eulpa^ non Dei id evenUiie d»-^ 
eendum ipsii ommno erat» P,eocaise igUur animoi^ et .eareeri 
earporii^ alti reie^atis aDeo commiaoi esse tradehant, ut 
poenas sustinerent facinorum, ifuibui Dettm laesissent* HinC 
plana erat^et expedtta via ad migrattones,et itinera mentiuttt» 
Ad celebratam nempe illam f4trtijL,^u^^<r¥ , de qua infra pauca di-^ 
cam, ubi simul hanc viri doctissimi adnotationem prosei|uar. Ad 
lianc porro elassem: noinin»tiro referuntur P/thagoraei , quos his 
'iprMeipue rttioiiibtif ad aiiiiDirttn praexitteBllain defeiide«daiii 
pernotus fiiiHe Cudworihos scribit {Sj^it* intelL c, 5. 7.) S 
!•) qnod absonum videatur aninos^qoi oaturae ordine corporibo* 
priores sint, ipsis tempore posteriores esse;i.) Indi^nam quo- 
que Deo videri, ut is omnibus naturae generationibus intersit , ac 
carum quamvis veluti pracstoletur, Tum Socrates, qui ex innatis 9 
atque insitis reruffl omnium formis, acspeciebus aniroosdiu ante 
«orpora estitiste cooeliidtj putabAt onim, ut est ia Plltedoiie«pite- 
foe» aliosqoe honines, ean varias artof eonditoiiatf noii t«n iprl- 
mnn discere, sed recordari sblum, ac reminisci eorum; quae jan 
ante animis impressa habuerint. Magistri vestlgiis, addita tameii 
animaruro transroigratione, Plato institit, slc ait: haec fatus {opi* 
fex mundi) in eodem rursus cratere^ in quo mundi totius ani' 
mam permiscens temperaver at^ superioris tempcrationis re- 
liquias miicendo perfudit, modo quoddam eodeni, non tamen 
perfeetai iimiliter ; sed St iecundOf et tertio gradu a primis 
defidenteim Denique evlmunireraumeonitituinet^ astris po* 
rem numerum distribuit animartim, singutii iingulas aahU 
benSf eisqxie tamquam vehicitlo impositis monstravit universi 
Haturam^ ac legesfatales edixit: ostendens quidem primam 
omnihus generationem ordtne quoddam unam for e^ne quis ah ' 
eo minus aliquid sortiatur, Longo deinde ordine enuroeratiS| 
qaae ab aninis eiin eorpore copalatit conmittf poterunt, vitiis 
ita perseqoitQr: haee^^ui superaverint, eos juste esse tficturas} 
injuite rero , qui ab His fuerint iuperati, Jtque Hlum\ 4ftd re* 
ete curriciilum vivendi a natttra datum confecerit , ad illud 
astrum^cui accomodatus fuerit,reversumheatam vitam actti^ 
rum, Contra vero agentem cogi in ortu secundo, sexu mutatOf 
Jieri mulierem* Et qui ne tunc qwdem Jinem peccandifacietg 



De Ortu Animae ttumanae* 5^5 

^uatenus depravatury eatemis in brutorum naturam snis mo» 
Tibus similem permurari. Origenes denique imrooderjkto Platoni- 
oorura dogmatum attiore abreptus et hoe doctrinae caput in saam 
philosophian transtulit: docuit nirairaffl,ut es 5. Atfgustino ( Be 
«t>* Dei /• 1 1* c. 3 }•) , et Huetio ( Ortgen» U q, 5. 1 o* ) disci-i^ 
ttas,omncs afiimam primum ante mundum corporeum cum mundo 
jllteliigibili a Oeo conditas; tumob delicta quaedam admissa, pro- 
creatio jam mundo corporeOj ia haec corporaj veiut carceresT^de- 
trusas fuisse. 

Post Origeneift «entelitla haec paueot clari nomini^ defensores ha- 
bultk ac fereeo dei^enit,ut penitus emorerettfr: id tameli ne iterets 
tioaaulti praecedente saeedIo,ac ptaecipue Leibnitius,efieeerunt, 
qu&aamdem ex tenebris suts, in quibus melius latuisset , rursus in 
lucem protra\erunf. Docet primum Leibnitius ( Essai deTheod, 
p. I. $. 92.) tam eas animas , quae cum tempore animae humanao 
futurae sunt, quam omnes aliorum animantium in parentum semi- 
ne, regrediendo usque ad Adamum in hominibus contineri , atque 
adeo ipsas slmnl cum ifiundo cooditas, et ab ^ttis origine in orga« 
nico quoddam corposculo velut tnclusas (uisse. Deinde pro sua opl* 
nioneUudat Swammerdamum , Malebranchium , Ba/lium, Pit* 
camum, HartsockerQm,aIiosqae complures.Tum confirmari eam- 
clem magnopere putat perobservationes tam a LewenhocJcio ( Act, 
Eriidit, an, i6Z%» pag. ^n. et ann. 1705.^/1^.55.), quam ab aliis 
institutas, qui microscopiorum ope minutissima animalcula vermi- 
culorum instar inseminalibus corpusculis deprehenderunt. Postre* 
nio ampllus sua sensa explicans ita M\oc\ttSLmr: mih{ diversis ex 
rationibus verisimile pidetur^ Animns hominum eain statu 
fuisse duntaxat animas animalesy id est.facultate solum sen^ 
tiendi praeditas : rationCy nc intellectu destitutas: easque hoc 
in statu permansisse^ dum homines illiy qnorum animae futu^ 
rae erant, conciperentur i atque tum intellectumj et rationem 
obtinuissci sive niedium naturale animam tantum sentientem 
elevaridi ad statum ralionaUsextetiquod quidemdifficillimum 
eaptu est \ sive Deus tati animae per singulatem quamdam 
eperationuniy autsi quis velityper a/i^aVim,9u<Mireereationem 
rationem indat:idquod facilius intelligitur propterea^ «fuod 
revelatio alias quo^ue immediatas Dei in nostram animam 
flcfioriej (iocef. Eadem repetit alias ; sed tamquam secorri^ens 
adjicit ( i^.p* 3. §. 396.) j meliusforey ut etiam singularis haea 
Dei operatio exciudaturi eam autem in remdici posse^ in m* 
genti ahimarum^ animatorumgue corpusculorum numero il» 
Jas animasy guaeatiquando humanae futurae^et utltates prae^ 
visae sint^jam ^uogueratione donatas ftiissei^reliquas vero 
tum animasytum corpuscula orgnnicayquae adfecundationejn 
il Deo praedestinata nonsint^ itfprioris longe ordinis esse. Le- 
pidum est, quod Kanschius refert ( Comment. ad princ. Leth.)^ 
ab jpso potum turcicum bibentc sibi ali^uandoia familiari colio- 



Ptychologime P. IL $ect. L Cap, VL 

qulo dletan fttitie: ia htc fertas^e phiala, *ru una aligua oipitAj^ 

guae cum tempore anima rationalis evadet. Et quis jarn cum 
Leibnitio ipso non miretur non animadversum fuisse a sapienti- 
bus, opinionem ab i!lo in Theodicea propositam fuisie duntaxat 
ludum ingenii venditandi caussa adornatum^ quod ipsum in epi- 
stola ad PfafSam data, ac post ejus mortein vclgata professus est, 

iiiemadmodum Gerdillus fcribit? Imroo quis noii mlrotur potuls- 
I eruditisiimls viris ita imponi, ut in eam quoque sententlani tur* 
'malim irent,quales fuerunt '^olfius, Dariesius, ^(''uifingerus, Me- 
jerus, Boehmius, "Wincklerus, Baumeisterus , nlWqHe (Gedanhen- 
vonde Zustandent Sct^le nach, d^^rn Todt 4. /Jhsch. ritt, 54, 
38.)? ac Mejerus quidem modum omnem praetergressus est,et 
sententiam, quae cum prirois ontologiae, ac ps/choiogiae princi* 
- piis pugnat, defeodendtm sttfcepit j contendit nimirum posse no- 
aadem secundum naturalem evolutlowim ordinem ex primaclMse 
obscttre repraesentaniittm transire ad seettodam',inde ad tertiam» 
atque inverse rursas ab hae ad prlmam redire: quo, innuit natu* 
raliter prors:'s fieri posse,ut monas quae nunc quoddam corpori? 
elementum est, ad ahiorem clarae repraesatioois gradum elevata 
jam bestiae, et haec tan lum hominis animam constituat. Atque ut 
hanesttam opinationem tueretur absurdam excogitavit h/pothe- 
tio, intellectum monadi iinitae aliud non effe, ac poteotlam com* 
positam sentiendi(ein lusammengesetztes sinnliches Vermfigen): 
inde collegit ; vis, qnae adhucsolum obscuris repraesentationlbua 
eflficiendis par est crescere potest, ut plures partes obtineat,tum- 
que repraesentationes clara"» cflficiet, quodsi adhuc creverit, per- 
veniet ad distinctas ; et vicissim vis, quae distincte repraesentaf, 
potest dehilitari, et amissis ordine partibus tandem ad ultimmA 
gradam detrodi. Cn monstruosum luxuriantif ingenil partam. 
Dltima demum, et sanior sententia eorum est , qui docent tam ani- 
mam a Deo creari, et cum tenerofoetas corpusoalocopulart, sive 
eidem infundi,cum istud eam saltemorganizationem obtinet; quae 
ad aliquas actiones vitales perfioienvlas sufficif. Hi ob primum 
creatiani ; oh alferum infusiani, ve! indiicitini: ob ultimum coe- 
xisteniiani appellantur. (^uae jam harum verior sit, vidimus» 

TiTsainf M vaABnimrTXA Airnf Aavv mrpoTHBBis ine nnosonnaay 

JTBC OATHODOXA E<T. 

' CLXI V. Hjfpothesis de praesistentia animarum a Chaldaeis^ 
JEpyptiis, hythagoraeisy Socrate, Platone^ ac Origene admis- 
sa nec philosophica^ nec orthodoxa est {Gen. c. 2.^.7.). Impri- 
mis enim nulla ratione idonea nititur : indignum autem philosopho 
est aliquid sine ratione idonea asserere. Deinde in hac hypothesi 
bmnlttm animarum eadem atlque foret ratio: atqol er iodabitata sa> 
eraram Litterarvm auctoritate secundam unanimem SS. PP. ac Theo- 
logommiBterpretationem anima Adae creata non est nisi formate 
iamcofpofe:/orf7iiiplf j^itur Dominui Diut hominem de limo 



uiyui^ed by Gbogle 



De Ortu Animae Humanae. , j^jj 

terrae, et inspir^uut ,n/ar.,em ejus ipiraculum vitae; et faetut 
esthomo,nan,mam.,y,-n,eru. Et quod de prima anima ciicitar 
ldpr«caiai.blo.doo.oesanasappl,canaum est: igitup hrpo hesU 
bM«neephiloiophie>,aeeorthodoxaest. nypoinesit 
Coro/Mttf. itMaebMoOrlgeBi»optelotun.ab Imper.tore fusflnia- 
no, tum a suamo Pon.ifice AnMtMio^et.deoiqai.Conci io qu *- 

aATlOVBt ABTXB8AS B3WBin>imTini. 

•» ■ • ■ > , 

^«Ao(.VeramespeiidainusDonniliiI ipsorum raiiones. i. ) Fx »0 rrnn,! 
«nil«.e«orporibu.prae««itioressi«t, quoJ P/ihagor^ei innu°s- 
io ndentw, aequaqua. «qalluripiu loie corpora condi c eb" 
se i nonne corpus humanqm praestntiut eit aliis corporibus reo- 
t.l.um, .nsectorum pUntarum..l.pldam? Et tameoiexto taanm 
d.e, pos.quam omnia reliqua jam extilissent, Adae 00rnu.&Pmr 
tum est : non igi.ur liaec d.vinae sapientiae regula. *" 

2. >lnd.gnuma)untDeoessecuilibetgenera.ioni inieresse Serf ,n,» 
..tudcur,,l,bores .„t,igilia Deoconstat? Nonne D^us ubiqul 
praesens est? Om»ta,et .iogul. oo«emt? Ad finem provHe gu 
bernat ? Verum de hoc alias. Deiade tamett! Oeos cin^, „!mas 
ante mundum procreasset , .K>n mimu tamen naturM^Wr^t u? 
ipsorum phras, «tar; etquamvls generalionemprae.tolwldebuiil 
set.adeums.qu.den. solum perlinuisset animam, lioet pride» W 
d.t.m, corpor. recens generato imit.ere, et arctissimo «mm S 
»1 copulare: lp..e eerte animae ultro incorpora non dircendls 
«nt,«t taceam n..am hum, .kmmpere i«.os.ra non esset note tal 
te i alia autem quaep.am wrturw lex .l»e-ri.a confingi neq ,U t! ' 

3. ) S. quod Socrai, placuit, anlm.e .ote eorpu. e«i.tfote, sublimi 

.amrerumsc,enluins.ruc,a.fuerunt..p»pLo.ce3u7«^^^^ 
teadeoomn.umohl.viscerentar, nulliusqu^ rei anteactai «eSSS^ 
rentur? Nonne recte cura TuUio dioam (Oa. r,»c. / , c 
commemini, anteqiiam tum n.uus, me^mUerum T.L^i m^liZ 
re^emort» e,.,elimsc(re, ec.,u,d de te recorZrei-llZcet 
te d.fficultas tantu. labor i«eoBdi,ce«dl.,rtibus, et llberaUbur 

d,sc,plm,sexhaori.odi.,atiso,tendlt«Htromdl*ire,K>„e"iere- 

n..n,sc.. At.n poenam ait delictorum istud anlmbownfc^^*^» 
qua .d ratione Socrali innoluit ( V,t. phil. l. riTp^yrJ^u 
tu, en m omniun, est? Q„a item ralione Pyfl^ag^aS; t °«d 
L.ert,««,omn.um.qu,e sibi ante. coatigis.;„t,!,ine;"nS?.*S2 

*'\,uT "J*»^"» .«l«.rom orIglne&l)eH.m in Tim-aeo narrat- 
illud auteia,<piodd« a>lgratione.nlm«ramham.narum?n bellu ■ 
na corpora commentus est ( Jn Tim. PUuo. CCXern adeo am 
um absurdum videbatur, ut multi. quo, ChdeMfa, ,H«o ^ 
tempore secutus esl, contenderent, id in sensu so"m i^S^ 
llioodam essei de imitatione nempe vitiorum. rd^i,1^1l^* 
Storohmau Metaph: Lii. UI. , j •"•«•'«rfum 



57^ Psyehologiae P, 11, Sect, 1. Cap* VL 

. lurplsslmum statum, quemanimi,quisegraviorihq8 seel^rlbaslm- 
plicant, sortiantur (J^jf. intelU c, 31.). Vide CucJwortum. 

|*|Deni(fue nulla in Deum iniustitiae labes redundat ex immtssione . 
^nimaruiD eulpa vactBtium Ut haccr eorpor a \ nam guidoonira /u« 
0lUiwn divinam M^mtjitratelareChrieusrMo^naturf 3i men* 
iem omnium ignaram 00 momento ifno creanirimmittt diea* 
mus in corpusi^uo tamgttam organo ad discenda multa iila* 
frir, atqueimprimis sitmmaeheaiit udinis viam\ ad quam hea- 
$ittKj0^^m, si per incommoda quaedam perfeniat^ tstnt quod 
igueriitur} quid est ea in re iniquif si Dnus Jelicitalem^ quam 

Jonha^at^relit aliguamolestiateaguehrepi lempore exantlan» 
^ P9tutiemHPn€wnaM*$4 itA S. n.|.)^ Qtfod «utetti isti conten» ' 
ilimt in poeoam cleUctorum anto eommissoruai tnimas in corporn 
detrudi, id neque, qui fieri queat| intejligi ^o^e^i^NcWt essai sur 
tentrnd, hum» /i>. i.c^.z;.^. i6.);vera namque poenae ratiopo- 
^tulat, ut qui ea afficitur , et se puniri, et cur puniatur, sciat : ne- 
que uila in eum poena cadit, qui criminis sibi conscius non est./am 
yero animae ex ipsorum sententia,cum in corpora immittuntur» 

Cnerall antoactonim oblivione capluntor : quo igitur paoto haeo 
imiffio justaopoetao ratlonem babeat, vid. Leibnltltts* 

tSD VtC ZA, QUAK ISIBlTltttJS C0>-7INXIT STTSTIHrBai POTBST. 

CLXV. Opinio Leihnitiide praexistentia animarum humana- 
rum in corpusculo seminis organico sustineri non potesr. Vel 
enimomnes animae in corpuscolospermatico contentae intdlectu, 
ratione re verac.arent i ut primnm: vel Ulte tolum, quae a Deo prao- 
Tifao tuntin lucem non venturte; ut delnde LelbnUlus tsseroit ; vel 
onnes aniversim his facoltttibus prteditae sunt^lieetetrtm usu de- 
Stitutae, ut Boehmius cootendit ; atqui nih.il horom cum ratione su* 
Stineri potest. Non primum jnamcuratalis animapersingularem Dei 
operationcm intellectu,et ratione donaretur, transformeretur unum 
cns simplexinaliud contra (ont. $.iS4-): certe aeque repugnat, ut ex 
finioia sensiti va effi^iatur rationalis ; quam ut ex materia ftt spiritus 
|$.^i48.)« Qoi4? qoodex m^nte Lelbnltll omnis ImmeAlttt Det tctio 
inf rtcolom est (cosmol. $. f 3. scb* 1 •). Si Igltor pep^irtoolom ele- 
irtnda sit td grtdom rationalis } eor et non posslf: p«r«lmile mirtco* 
lum de novo creari } Alternm porro precario, et cofitra omnes ana- 
\ logiae leges, quas tanti Leihnitius aestimat, asseritur ; profectosi vel 
unum corspusculum spermaticum animam rationalem continet, jam 
tnalogiae leges postulant,ut eadem reliquis quoque tribuatur. Sed 
nempe praedestinatae noo SQttt t Deo tdcorpushumtnumlnformtfi- 
idum i con]^et«rtre bdo est> non doeero jnonne pltnttmm semint oni> 
nit aequalia, et simillt tontl Nonne antherarom polvlscnll inter se 
Jiondifl^crunt? £t ttme»quot pulviicoli t Deopraevisl sunt nonin- 
gressuri in plantarum semina? Quot semina non ahittira in plantas? 
Deinde plane non video, quomodo Leibnitius ad praevisionem Dei 
bte .49 rereQNrrcre posiit* «um Umen tUts omnit et ctussis totegrcs- 



ilSiet tntteedeoteiabstaiitUrQiiitutu inteUigi pocse pnteU Restat 
igltiir$ nt bmtles aainiae <!opulat;ie ratioiie potlerei afque homo et 

Vermiculo seminali quasi evo!vi statuatup. At quis sibl istud persUa- 
deat? Ex Infirtito proi>e animalculorum spermaticorum rrjmero, quac 
!n uno insunt liomine, saepe nullum, saepe vixunum, aut alterum ejus 
est feltcitatis^ ut inhotHiDe transformetuf: qtiid igiturillis animisra- 
ilonalibiis fiet^ Qno deVeftient^ Arihe lohga aonoruiii serie expeeta<> 
fe-eogunturi nt iA aiio nirius homine ctflliganttir^ Qdidqtiid horonl 
dikeris, taiti in rationll Snfficientis prlqcipittm» quam in pefvulga- 
tum illud : Deus, et rtatura nihil otiose operatur, peccabis. 
Schol. Nec minoris firmitatissuntargurnertta,quae exmorali doctri- 
Ha, quacum haec opinio oronino non congruit, petuntur. Denique 
inde manifeste sequitur sanctissiman- *>, joque Servatoris animam 
]am ab ipsa mUttdi origine in id genus corpusctfloorganico deli- 
tallse, (tuod aperte eaiil ^eritate pugnat. Plura eontra hanc sen- 
tentiam inveniens in FortaoatO a^riiia (Metaph, p. t.s.p. 6.) tum 
et in Vallisnerio ( De piveiit, gener. p. i. g. 14. )• Nuoc advel^sa* 
rid^um rationibus paueis respoodebo» 

iBSMSoatna 6oimAaiis iufttMtiMs. 

I» ) t^eib.oitius )oco supra laudato ex analogia argumeiitum ducit « 
i|ood enim , ait , in feliquis dmoibUs aOirtalibus cootingi t| ab eo 
homQexeipleodasOoo iridetai^S praesertim eom iofinica Oei sa- 
pientla perfectim in omnibasSuls operibos Harmoniani postuXet* 
Deinde has sententiae hujus prerogativas enumerat ; qMod primo 
tollantur difficultateS de ortu formarum subsfantialium in piiilo- 
Sophia, et de peccato originaJi in theoiogia, quae omni aetate do- 
Ctissimos etiam viros magnopere cruciarunt: tum quod tam mul- 
tTplioia ad creandas toties aninias necessaria miracula eviteotori 
VeruiO Ousqoam Leibnitiasadipsumdeceterisartimalibasdemon- 
atravit: qUire, cum ad analogiaiA recUtrit) prioeiplom jure oegan« 
dum petit, et in circuli vitiumprolabitur. Neqne verortova anima- 
rUm creatione quidpiam harmoniae mundi detrahitur ; eam intcl- 
Jigo, quae vere extat, quaeque sapientiam Conditoris tantopere 
Commendat: non illam, quam Lei hnitius praestabilitam vocat, 
quamque infra refutabo. jDifficultatcs dc formarum substantialium 
oHgiOe in atrai|Ue seOleiltiO tolluotur, hocs|iIamdiscrimIne,.quo(l 
in illius oplrtione aliae ootae,eaeque ioeoodabiles orlantor. Qa;tm 
autem sinistfe, quam Infeliciter propagatib peccati originalis ab 
uno in omnes homincs inde eXplicetUf j tloiPOOt tbeologiy od qnof 
hoc ar^umentum pertinet. 

4^}*^olfius i(a rationes conc]ni]\t { Psj-ch. rnt. 70$. sc.h.): jam 
vero Deus die septimo a creando cessasse legitur j unde theo" 
togi recte CoUigunt^ guod kodie nthil ampUus ereei^ sen ex ni^ 

' hilo produeat» Scripturae igitur eonvenit ereatio animarutn 
in ptima statim treatione a /^eoyacta. Sed optassemiUtnomt* 
oatim IUos tbeoiogos addasisset i cierte qai ift sefltittot« ilU tolom 



5i3o Psycholugiae P, IL Sect. /. Cap. Vl. 

sunt , qui aliunde jam hypoihesi pra»'existentianonim , aiit (rar^u- 
cianoruro favenUQoM fuerit tbeologorunr) in concilio Laterancnsi 
, quinto sab Leone X. eolleetorum sententia {Sest. S. in huL Leon. 
X. 19. co//. £a&^.)»ei hiseorum verhis liqaet: Animam ro* 
tionalem pro corporuni, quihus infunditurjmultitttdine singU' 
lariter essf nitilfiplicabilem^ rnultiplicattirn , et tnulfiplicixn- 
^ dam. S. Augusnnus ( Ey. 166. n. 1 3. arias. 28. c, 3. ) ad S. Hie- 
ronymum sci ibf ns docel ex (!l vina quiete nr<i'j:iquam coiligi, Deum 
hodienQn amplius antmas crearej siquidem laudatum geneseos lo- 
cum sic potius. intelUgere oportet: Deom post diem septimum 
nulUffi aroplias novtm rerum speeiem con(lidi&se,qaod non impe- 
dit, qao minus eas tobstantlas deinteps procreet, quae ad conser- 
vationem, et propagationem specierum jam conclitarum necessa- 
I riae fnerint. Certc, si Del quies adeo stricte , ut "Wolfius ciTm suis 

I * theologis put.il, .Tcci[)i tleheret, conscquens foret, Deum nec pos- 

se res croaias m singula momentaconservare,quod tamen in theo- 
logia demonstraturi tantam enlm nuncagit conservando,quantum 
I olim ereand^ egit* If t quid denique Volfias de sanetissima Chrl- 

st*i Anima statoet ? Sed altum de ea tacet } credo, ne infirmltatem 
suae senteniiae patefaciat. 
3.) tx notione mundi optimi "^inHcnis conigit ( Psj-ch.§. 825,), 
nihil hodie a Deo creari. At inanem hanc esse nolionem ostendi 
( cosmol. $. 80, seqq.) 1 sed demus aliquid: sit mundus hic omnium 
possibiliumoptimus i nonnedici poteritail mundum optimum per- 
tinere quoque novam intempore animarum creationem, quemad- 
' modumet ipse,et alti optlmismi patrbni respondent, cam ex ipsis 
quaeritur, quomodo in mundo optimo miracula edl possint? Nem- 
pequidquid sentias, seu statuas mundum absoiute, seu comparati* 
ve ad finem tantum optimum, seu dicas cum "NX^olfio mundum esse 
ens unum, cui addi nihil, nihil demi possit, ac pcr quod Deils o[>ti- 
me finem suum consequatur ; intelligere debes eam rerum conne- 
xionem, quae per aetermim Dei deeretom eonstitata fuit. Jam ve- 
ro qoid vetnt dicere hanc novam in tempore animarum proerea- 
tionem aequein lHo deereto contineri? Ht nonne corpttseolum 
qoodvis spermatlcum ens onum 6st, ens in genere suo perfectam , 
ens per quod Deus suum ftnem optime consequitur? Infer jam, sed 
risum tene: ergo illi nihil addi, nihil demi potest ; ergo. illud ao* 
geri, evoivi,et in corpus humanum mutari nequit. 

AKUUM SI*VL CBBABI9 BT GOBBOBI mUKBl VBBISIISEUJMIJH BST, 

CL)^V1. VierisimiUimum est animam humanam tum a Deo 

ereari et cum corpore copulariyCum hujus organa ad obeundas 
^ actiones vitales satis elaboratn sunt. htenim 1.) illud verisimilli- 
me cum quavis anima humana fieri judicamus, quod cum prima fa- s 
ctum fuissc novimus; atqui primam et creatam, et continao cum cor- 
pore ad obeundas actiones vitales jam apto conjunctam fuisse cdn- 
stat i igitur; hanc omnium animarum homanarom sortem csse proba- | 



Google 



t)e Ortu Animae Humanae. $^%. 

bilissime concludimus. 2.) Animanostpa ante corpus humanum noti 
exisiit ( praec.) : ergo cuna corporo ; sed corpus humanum exi- 
stere vero seilta dici neqait iHisi cttm ejpsorgana actiontbus vitM 
peragemlis toiliciant. }.) Cum pars qaaedam corporis de5troltttr,lt« 
nt actiones vitales per£ci nequeant, animaab illo recedit: ergo etiam 
aniroa adcorpus accedit, cum illo actiones vitalcs obiri incipiunt* 
Jist nimirum corpus instrumentrm quocldam animaea Conditore da* 
tum, ut ipso ad percipicndas res sensi hil'?s utatur ; huic autem usiii; 
nisi vivum sit, servire nequit: quare sicutanima illud jam mortuum 
dimittitiita nondum vivum acquirerenon videtur. Quemadmoduai 
auten verisimiilimam ost attimam nisi enm corpore vivd non coniao* 
gi } ita eamdem veri speciem habet, eam ante nonexistere;ettm enim 
nec ante mundum corporeum ( §, i64.}) nec cum illius origine ( 
pracc. ) conclita sit, de buissct ea tempore qttodam intermedlo contdi, 
quod longe a vero r.ecede videtur*. v 

. BvanrM quomM softvinfB» 

SchoL I. £rit fortasse,qui rationem primoloco allatam non prohet, 
■ putans seqi i, inde animam corpori humano tum priroum dari,cum 
illud jam adiiltumest. S6d paritas hactenus non pertinet:de actio- 
nibus corporis vitalibus soluro sermo est , qui io rootu cordis , et 
sanguinis, ac humorum ciroaitione co^sistunt. Primi hominis cor- 
pus integram ex terraelimoDeus ISirmavit; alioram deinoeps oor^ 
pora,e» seniine oasoi, ae paallatini»et qoasi par gradus ad matu* . 
rltatem pervenire voloit: certum autem est corpus ante vor0 atn* 
su vivere,quam pienam maturitatem attingat.Cum igiturprocrca- 
tio, et conjunctio animae vitae solum corporis alligari videatur,nl* 
hil refert, sive illud perfecte maturum iit, sive «on, si modo vere 
vivat, quod paucorum dierum intervallo fieri potest. Haec de anl* 
mae tiomanae orto $ nunc, ut promissa exspl vam, de animarom jni* 
• gratiooe) qoam Graeei ptnuiruymTit vocanti paQoa;dieanK 

Sefa>L Floruit haec opinio a vetustlssimis temporibos inter Cbal* 
daeosi et JEgfptios, a qoibos subinde in totam fere orbem diflTosa 
fttit; extantquebodie etiamnum apud Inrlos Sinas, et Japones,quin 
apud orones fere orientales populos, ut Calmetus scribit ( Dicf, 
scrit, art, Mftempsic.) reliqntae. Verum, quod commentis 
obvenire necessum est; cum quivis proarbitrio acMeret , aut de- 
meret, varie prorsus immuta fuit, 1'raecipuum taroen in quo plu- 
rimi consenserunt, doctrinae caput erat: a morte corporis in allud 
contioiio migrare, et quidem pro ratiooe meritbrom, vel male fa- 
ctorum in corpus rcgis,sapientiStdivitis,velplebeii|indoeti,pau- 
peris, vel etiam b<'IIuae,cui oempe in priorc vita mores siniiles • 
fuerint. Qua ratione homine'; in hanc sententiam descenderint , 
docet Mosliumius, cufn or.itionem supra (J. xS^. sch. 1.) adductam 
sic porro continuat: Hinc plana erat^et expedita via ad migra- 
• ' tioneSf et itinera mfntium^ Primum incredibile erat^iot ggm 



Digitized by Google 



nios scelerihus seso tn Deum eontaminasset ^ot homtnes rtf* 
xissent a naioorbe^ guod viverent^quotquM eicturi sempor es^ 

sent, Tanto iUiSy de quibns loguimur, hoc a ratione remotius 
' videri debtbat ^quod inimensamfere rnundo aetatem trihue» 
runt. Vide Jac, Perizonium ( Atqui MgypU c. i. p. 14. ).ltaque 
definitiunii et certum quemdam numerum geniorum, qui m 
Deimajestatem peeassent^eonstituere, et orhem veluti animo* 
rum ultro^eitro^e eommedntium comminisei ratio ipsa fla»^ 
gitahat, Deindononpoteranta se impetraroi henignitati 
divinae consentaneum ducerent y ad infinitum tempus tantis 
miseriis naturae suae particulas addtctre.Quare rtte purga» 
lis mtnt'hus reditum ad Deum patere non poterant non prae» 
cipere, Interim plerosque animos de nulla re mmus cogitare 
videbantj quam de purgationesua \ eontra vitiis immersos no» 
9as semper sordes eontrahere» Longum igitur illis eseUimm dem 
eernehanti mentesgueeorpore uno s^atam ad aiterum eon/em 
stim ahirepraecipiehani^dum deformitatem exuisseht^et mam 
culas etuissent Deo exosns. Quod jam nominatim ad dogmatit 
hujus patronos attinet, Pythagoras unus omnium nobilissimus iU 
' ]ud ex ^gypto , ubi ejus natales Herodotus ponit ( Euterpe c* 
123.), in Itatiam transtulit, adeoque pertinKiter tuitus est,utas* 
sereret niQiileii •aaai prlmom in £th«li^ Ueronrii filio, tum in 
Eopliorbo, HcrMtinio^ oliitqno^ ot eit epod Laertiiim, fiiitse do> 
- nec cum P/thagorftecoc^re consociaretur ( De 9it*phil,t*i, segm» 
4. 5. ). Magistrum avide secuti sunt discipuli, ac qu<|tqoot htlic di» 
sciplinae generi se addixerunt, ab hac opinione minime dimoveri 
poterant: intet hos prao reliquis eminuerunt Timaeus Loerus, ac 
iimpedocles ( Ibid, L 7. segm, jj^) i hiccertp simiiiter ineptivit, 
• cum se olitn puerum, puelJam, piaotam, pitcem fuisse comraentus 
est: ab iilo Plato eomdem errorcm coodidiolt ( $• 161» tch. »• ) » 
et in Acedemiam intolit. Venm id mlrom videri potest, qoomodo 
heec pervolgata inter veteret doctrina deanimarom migratione 
cum alia non minus universe usltata, et omnino opposita de infe- 
roru m poenis, et cruciatibus tanto tempore consistere quiverit: 
toriit certe ea res viros eruditissimos ; arcanum feliciter detexis- 
se sibi Moshcmius videtur (//» Cudw, r. 3. 3. 31. nof. ^.§,7,), 
Coneiditt ai t, haee tota quaestioy si discrimen hoe tantum o&- 
servemus^ guo eeteres animunt rationis eompotem , et sensu^ 
eitaqne praeditumsejunxerunt ( vide $• i4<* seh. 2.). jinimue 
eciUcety in quo sensus est^ qui unus etiam excrnciari^ et gau- 
dio perjfundi potest y his philosophis auctoribns ad inferos de*. 
scendity ibique aut poenas s.istinet^aut voluptatibus afficitur» 
Is vero animus, qni ratione valet, in quem proprie ntc dolor^ 
nec voluptascadtty ad wnihrarumhatsdprofiziscitursedem^sed 
. iri atios homines, aut hestias pro vario statu suo eommigrat « 
etorhem velUtijqueftidamitinere suo eonficit, Perspexemnt 
haiio reni^ noii otnni tiaet es partejuniores Piatonici^ Procies 



Dt Ortu Aniame Humanae, 

singillatim^et SyrianuSy quos Mneas Gazaenis nominat m 
Teophrasto, Quippe gui aperte praeceperiint ^ aniriiuni hoinim 
nis^ qui in heitiam post obitum corporis migrat^ non esse nU' 
turam illam^^uae in bomine isto sensit quondam: ieonem 
enimy aquilamf aut nHud animal, quod animus ingreditur ho» 
miniSf projpria^ et fteouUari instruetum esse anima sentiente : 
MumiHumjanimum inquo ratioestyideo cum animatis htt» 
stiarumeorponbus jungi^quod sensibus HimiSi et ciipiditati» 
hus corporis obfempernsset: idcirco in pisce lUo, tn quo Ernpe' 
docles o//m, quod ipse Jassus esty existit , dupltcer/i Juuie nru- 
murn ri\tionaLtmyet sentientem, Hgec tarpen, quamquam s^j*;- 
ciose a Moshen)iodictasint,oninisdubitatio tolU non vi^eturj 
aam nt aninum ^o^ieiitem mA iafenM deteeadere s ita rationtleQi 
vel statiait vcj post toleretat «liquo lempere |Mienes »d luperot , 
etlwealorumsede&Avolare «eteres illi tradiderunt* iCrbi potius 
jd argumento est, priscos iltos philosophos raro sibi constantes 
fuisse, multaque quae minime inter se cohaererent, raiiocinantlp 
conclusisse: ciijus rei infinita in ipsomm scriptis exemiila pi ostant. 
Sed jaro nemo a me exspectet, ut ineptias has fusiore oratione re- 
fellam : exposuisse illas refuiASse esi* Ne tameo nihil dicaro : con- 
tra animoram migrfilioaem io beatiaramjqooqucicorp^ra f meler 
tenstuD eomoiiuiiem^ qui imoensHm liomimim inter,-et beaii«m di- 
icrimeniateiwsse^ocet, pugiiinlea,quae suo loco de brotorom 
animis,eorumque ab humanis differentia dicentur. Deinde neqoe 
migrationem in corpora tantum humana, quod noininatiaa Helmon- 
tius cum Rabbinis aliquotasserentibus Adae aniroam inMessiae , 
utpote Adaesecundi,corpus transituram defeadit, adrokti cum 
ratione posse vel inde pately quodmim In novoeorpere amfina no- 
stra rursus dellcta eommittere possel, purgationii kujutnullus fo* 
ret. finis: onde pircoitio haeo ininita evadereli nee amquam tran- 
situs ad veraro,constantemque beatitatem', quam tacilo .naturao 
ductu appetimus, daretur. Tandem , quod rei caput cst , opinatio* 
haec opponitur orthodoxo dogmati de recipiendo a quovis prae- 
mio^ vel poena in suo corpore, prout in eo hene» v^l fflale:ge«s^rif« 

S £ C T I O II. 

PE COMMERCIO ARIMAE, CUM OQRPOREa 

QUOD SXCTIOiaS AB6UlIB?rT1IlI ? 

CLXVn» Animamea tametsi corpus nonsit,ftrcti5s^imo tamen cum 
eo nexu copulatur j neque enim illud,cum Iubet,deserere potest. lix. 
Iioe porro netu , qui ab altibrl adorandl Aucloris Imperio repet^iip 
«lac, mirabile prors^s inter entia totogenero diversa eommereiom 
promanat. Atque istndscetionlthttiasafgomenturo coristitult,ln quo 
«leducendo ego ita versabor, ut priiruro, paucissimisde aniroae sede, 
me [^aoaofflooiSi quae hue portinen^ praemistiH ta apltasima oKpli* 



Digitized by Google 



ea^i^i commercii rationem inquiram 3 deinde vero exMijgitata adhuc 
a pMIosophis systemttt in examea piiolld acearttfM tloguratim vo* 
cem. 

C A P U T I. . 

' , De Sede AnimAe^ et Commeroii Phoeaomenie» 

AMMA m SOLO CEnBBItO SBXTIIT. 

CLXVIII. Anwia non in toto corporey sed in solo cerebro sen^ 
tiU Veritas experimeotis demoostratur. 1. ) Secto, aut fortiter iega- 
to nervo omnii illieo sensos, et motos ea in parto petltf teste Bber^ 
liavio. t.) Buc pertinet, quod Gartesius refert {De usu pArU U i a. e« 
3. Princ» p. 4. 71. 196.): Cum puellae cuiilam manum grart mor« 
bo affectam hahenti velarentnr oculi, quoties chifurgus accede- 
bat^ne curattonis apparatu tnrharetur ^ cigne post aliquot dies 
brachiurn ad cubit um usqufy ob gangraenam in eo serpentem^ 
fuisset amputatum^et panni m ejus locum ita substituti^ ut eo se 
primtam eesepiane ignorarttti ipsa^ interim edriosdoloreenuna 
in uno ejus manusyquae ahseissa erat^ digito, nitne in alio se 
sentireguerebaturM^»)Compressa sunt rursus Boerhavii verha 
<l.Jnstit,med. 1. n, 104,): discussay piktrefacta medulla cerehri 
omnis actioper nervos illos oriundos exerceri sutta statim aho' 
iftur, licet nervis in inte^ritate sua perstent, 4. ) Innurnerahili- 
.hus exeinpliSy ait Hallerus ( In not, in Boer» t, 4. inst, med. prael, 
n. 548. ) , constaty sensorio iltaeso, aut iUaeso nereo artus alicu" 
jusy sed vel eerebro lahofantei9el nervointereeneorium^eteere» 
hrum setisum omnem MerU 

' ABBOOVB Iff SO aOLIIK EtBfOtr. 

CLXIX. Jnima tfuoad suam suhstantiam non est aetu in toto 
corporeysed solum in eerehro, Ibi certe est ariima, ubi sentit: sed 
' anima non seotit in toto corpore, verUm solum in cerebro (§. praec.): 

'jgitur anima non e<;t actu in toto corpore, setl solum in ccrebro. Ac- 
'cedit, quod intelligi nequeat, quomodo ens simplex omni extensione 
destitutum, et fini tum omnibus corporis partibus quoad substaoiiam 
simul praesens adesse possit ( conf. 143. sch. z. n. !.)• 
CorolU Ob eamdem rationem anima mm est ift toto eerebro» Itt vt 
qooad suam iubstanllam singulii e|us partibus praesens tdait. 

QVAB VHILOSOPHOailM OVMriOMSS? • 

Schol, De Teteribos generatim Gtcerotcribit ( Qq* tuse. L uc, 9. )• 
jUiscoripsum animus-esse-videturi ex^iio excordest pecor» 
des t concordesque dicunttir, — Empedocles animum censet 

cordis suffiisunt sanguinem, AUis pars quaedam cerehri visa 
est animi principiatum tenere, AUis nec cor ipsum placetynec * 
cerehri quamdam partem esse animum; sed aliis in corde.alii 
in cerebro dixerunt animi ttsse sedem^ et locuni ( conf. 141* 
! sctu t,}, DeoioeritQS ( Plut, de placphil, /. 4« 5. ) , ac post.eum 



Digitized by Google 



I 



De Sede Animac i et Comtnercii PJiaenomenis» 535 

^ • Plato animam in toto capite ; Erasistratus cifca cerebri membra- 
.• nam, quam epicranidero vocat i Herophilus in ventriculo, qui ce- 
rebri basis est; P/thagoras fifi/icam animae vim in corde: ra^ 
tionalem in capite ; Diogenes in dextro cordis ventriculo ; Cry- 
fllpp« eu m Stoicoram mttltis in corde collocaraDt. Aristoteles (De 
anim>.L &.c. f.)cQArai'^ nt aniinain deiioivit esto^^mXMdn^ 

^fur*iv cmfjL^ti rit ^va-ixtt ^tonv f*;^ouT«{ aCtnitt prllDUOl COTpo- 

' rislphysici potentia vitam habentis, ita eam ppr totum corpus diffu-. 

. saro, ac totam in toto, et lotam. in singulis ejus partibus residere 
docuit, atltlens tamen eam, quamvis in toto corpore sentiat,in so- 
\o tamen cerebro ratiocinari. Venio aJ recentiores. Helmontius 
anlmam adpylorumstomachi j Digbaeus in septo lueldo, Garte- 
sius ( Depas» anim, p, i. art, 4 1« se^g,) in glandola pineali ( 
14. seh. 1») graecis Hwauov, vel vufx'x xmoiSi^ dicta constltuit, Car- 
tesii sehJentiam Ludovicus de la Korge ( In not. ad traet» Carte 
dehom.p. 5.) uberius excoluit, et contra Bartolini objectionos vin- 
dicavit. Lancisius, Bergerus, et de la Peyronius animae sedem in 
corpore calloso ( 1 3» sch. ) quaerendam esse contenderunt. quae 
' ^ opinio hodie sapientibus ceteHs ppobabfffor Vldetur. 

A^rmA FROBADILIUS NO.V nESIDET l.V GLA?i'DtJLA PlNEALl. 

CLXK./4nimaprobahiliusnon residet ingtanditla pineali. Nam 

1. ) glandula Ula non ea, qua putavit Cartesius ratione inpiedio ce- 
irebri suspenditdr, ut motibUs spiritnnin animalium hino inde agita- 

ri, et impeUi pdssit, S6d arteriit, et vonis aifigitar ($. 14« seh» i. )« ' 

2. ) Nervl ab orj»anis senSoriis protensillluc non pertingunt, ut docet 
Bochraavius (l^ra&t, instit. mod. t, 4, n, 574. ). 3.) Plempius {Med* 
art. de sens. t, i. ) apucl Lucam Tozzi refert, Slaudum medicum, et 
anatomicum Amstelodamensem reperisse in glandula pineali lapiU 
ios,et aliquiindotarn multos^ utfere plus icipillorumy guam glan* 
dulat Bsset i cum tamen in vita mens sana^ et constansfuisset , 
sensus, et motus integri. Similiter Bonetus seribit {,Theat, r. 3. p. 
309. ) : Fredericus olim hanc glanduiam petrificatam 9idit $ tres 
calculoe in eadem reperit celeberrimus RujrseitiHs* 

8XD Iir C0BlP0aB*0ALL0S0. , 

CLKKL /Inima prohahiUus residet in corpore caiioso cerehrim 
Ibi enim probabiiius anima residet,undenervi sensationibus, et mo- 
tibus spontaneis, seu voluntariis inservientes originem ducunt, ct per 
totum corpus difluntlunturj; atqui istud fit in corpore calloso cerebri 
($. ij.sch.): igitur hanc esse veram animae sedem probabilius est. 
^dde expfrineiitum CI« do la Peyronii ( 14* sch. i.) allatum» et 
rem conficies* 1 . ' * 

Cordil» £st itaqoe sensorimD oommane ($• i^.coroll. ) propria ani- 

mae cum corporte conjunctae sedes. 
SchoL Cum nervi motibus naturalibus, seu vitalibus inservientes in 

cerebello initium capiant, atque inde per corpus distribuantur {§. 

13. sch.) , anima autem incorpore calloso cerebri resideat, ioii- 
• • - * 

Dlgltized by Google 



« 



9B$ Biyehologiae P* n* M§ei» ff. Cap. L 

ge probabiHui videtur vitam corporis ab aliqua animae actioM 
directe noR pesdere , sed ttm per 4ii«tiMMa mer» meclmiileas , ae 
vi ttrttottiraeeootiiieiiterprodoctft ot orirt,et eomertavi* lodo 
vero nece$saria consecotlooe fluit, noo tom eorpaa mori » enm aoU 

rra abscecttt, sed potius recedere aninoan», cum corpus ffiorltur; 
inortuo nimirum corpore ne<{uit anima velut instrumento ad ohje* 
cta sensihiiia perci(jienda uti : »(uare finis, cur ipsa corpori insit, 
ac praesil, cessat, ac cessante fine lex quo*iue commercii tollitur. 
De his satisi jam adeattmeraadacoamerGii pliaenomeaa gradum 
faciam» 

/ «foii» comtBBcmif 

CLXXII* Cttm atteotiooem ad ea tlectimos, quae iofioc f om posito» 
qood aoima»et corpbro eonstat, perpetuo eveoiaot>advertimuf,mi« 
ram piorsuftotriusqoe pariisinquibitsdamoperatiombus consensio- 
nemvtivc harmoniam, qi ae in eoconsisiit , ut ctim ceriis in corporo 
motibus certae in animo atfectiones, et cum cei tis animi ertectioni- 
bus cerii in corpore motus perpeliio coexistant, Hanc harmooiam 
philosopiii commerciurn anir/iat cum corpore appellaot* 

QUAB ET QUOTUPLICIA BJU» FUAB.VOMB.VA ? 

CLXXWU Phiienomena hujus commercii constanti experientla 
notisslma duplicis sunt generis : alia animam arctissimo cum corpo* 
re nexu copuUtam ostendunt, sunt(]ue fere haec: i*) Q^amprimum 
res quaepiam extra nos posita or^anum sensorium rlte constitAtom 
officit, ac teoutssimas ejos partes ad motom concltat, llicf|oe motui 
jBervolorom opo ad sensorittmeommune propagatur, existit illieo eiue 
rei in mente perceptio, qpae eo clarior, vel obscurior est,quo motus 
ille in organo fortior,vel debilior estiquaeque oritur , ac interit , 
cum motus illeoritur, aut interit. Neque haec perceplio ipsi libera 
estinisi enim vel profunclissima quadam meditatione , summo, aut 
affectu ahrepta sit, non potest ea oh}ectum, a quo organum putsatur^ 
Don percipere. u) Oolores,et aegrotatiooes corporis certoqoodam 
modo in animam redttndant; oam eo male aifecto, ipsa quoque lao* 
goet ; laeta contra, ac hilaris Qperatiooes soai obit^com illud recte 
constituitur. 3.) Hxoriente vehementiore sanguinis, ac fluidi nervei 
incorpore commotioneoriturquoque in anima perturbatioquaedam» 
ac idearum confusio, quae illacessante iterum cessat. 

CLXXIV. Alia vicissim arctissimam corporis cum anima colliga» 
tionem manifestant : qttalio sont* i .)Qttavttmdam In corpore partlu 
si recte eomparatae sint, motos stroeturao ipsaram mecbanietfB ic^n* 
sentaneus ad ntttam,et volitionem animae ilUeo conseqoitur ita, ot 
Intervolitioneiq, et hanci^otionem nulia temporis differentia per- 
cipi a nobis possit : motus hic, srcut quoad ortum, ita quoad duratio- 
nem, cessationem ab animac volitione pendet, praetereaque volun- 
tarius dicitur. Ita, cum voio, brachium, aut pes,si sanussit,movetur; 
non item,si nervi rupti sint ; motus in crure retrorsum tendit, non 
ootrorsom ; obltat quippe itroctnro meGhanlco: akao ooftlni lo 



Digiiizca by Cjcjo^Ic 



Ve Sede Animae, et CommercU Phoenomenis» 587 

porc partes nutui animae non obtemnerant, ut capilli; etsi de se va!- 
de mobiles. i.) Aflectus in anima concitatus, fervorque vehemeniior 
in corpus quasi excurrit, agitationemquesanguinis , ac fluidi nervei 
cstraordinariam caussat,quae rursum sedatur, cum ipsl sereoitas^ eC 
tr«n4|uillitat rediu 

mioim cojiMftta fudEtvfoirmt avimab ^ bt youtioicu avimab jforurai 
coAVoan aATioanit vaL vaaB, vab AavAaaaTaa coaTiaajrT* 

.ClkXXV, Jn motibus otganorumest ratio sujfidensvtl vera^^ 
wel ^ppt^r^ns guarumdam animae pereeptionum: et in volttfonim 
hits animae estratio sufficiens^ 9el rera^ vel apparens ^uorum* 

dam corpofis motnum. tix enumeratis siquiJem phoenomenis evi- 
denter colligiiur in moti bus organorum vel esse reapse , vel saltem 
vitleri esse id, quoil tfficit, ut in mente haec potius, quam aliae per» 
ceptiones existant potius, quaro non exi^itant ; idem est de volilioni» 
l»ttt anitra« coniparate.ad ceVlut c«r|>orit aMtut , atqui Id, quod el^ 
licityUt aliquid tit itat etnon aliter , ett ejut ratio ^nfficient (oot. $• 
1 S.) : iBitur ratio tufficient quafamdam anfmae perceptionum in wo» 
tibus corporis, et quorumilaro <:orporit UBOtuttm io volilioDlbot ani* 
mae vel vere, vel apparenter continetur. 

CoroU. Facile inJe patet extare connexionem quampiaro inter ani- 
inatn, ct corpus, atque ceteris sub determinationibus animam a 
€orpore,corpusque ab anima vel reapse, vei apparenter tantum 
pendere ( conf» dnt. $$. a». cor. 4o. )• ^ 
Sehoh Ptrun dependeotia liaec reaiit tit, anaolum apparenf,ifl |am 
invettigabimtttt loterea probe not andujn est, actionem,quampiam 
realem , quam anima in corpus , et hoc in illam exerceret, inier 
phaenomenacommercii locum non haberei nihil enim praeter coe- 
xistentiam certarum corporis, et animi aflectionum experimur, ut 
ex superioribus patet: quare qui actionero animae in corpus per 
esperlentiam nbtam ette mtendant, in vitium tubreptioolt inci« 
dunt ($• 191« log«). jCetemm eommercinm lttQd,e|ttsque phaeoo* 
mena nullus philosopborum in dobium vooats seepticos quippo 
universales, et monistat eo nomine indignos eenseo; monistas nU 
mirum appellant, qui unum tantum substantiarum genus in hoo 
mundo existere arbitrantur, quibus dua/ufae opponuntur. Moni- 
^ stae porro vcl solas substantias materiales,et materialistae: vel 
solas spirituales admittunt, et id^a/iitaedicuntur, qui rursus in 
pluralistas, et egoist.as dittribuunfur ( e<m& cosm. $.13. sch. )• 

C A P U T 

De Ratione Explicandi Commercii, 

V imnTA BBFBXDBIVTTA AIYIWAB, BT C0B90AI8 VOTBST B5SB RBAUt<«« . 

Bx FBo UAC PLUABA tuifT aATioaas AaMOAVM aaoaAauss. ' 

CLXXVI. Possibile esty ut mutua animaey et corporis depen» 
dentia realis sit* Imprimis nulia «st in co repugnantia» ut motioiwt 



Digiiizca by CjOO^Ic 



588 FsxchologiaeP.II.Sect.II.Cap.il, 

corporis anlmae percipiendi occasionem praebeant, alque adeoipsa 
in elScieRdis quibusdara perceptionlbus acorpore vere pendeat,sed 
neqiM ulla est repugnantia, ut motus corporis a vi aniniae determi» 
netnr (ontol. $• 14S. s^h.«4»*4*) ; igitur ot mutua animaei et«orpo* 
]^isdependentiareaIissit>possibileest. Haee porro iofra clariora 
erunt. 

ChXXVJ \. Pliires snnt rntionfsadrnodumprohahifrs^qitnepro 
realitates hujus mutuae dtpendenttae pii;:nant. 1.) Talcm expf?- 
rimur conspirationem, qualis foret, ut 'Woifius ( Psj-ch. rat, s. 
53 8.) acerrimns hostis ipse fatetQr,«i anima 9i sua producemmo» 
tus voiuntarios incorporet et corpus pisuaproduceretpercttptiO' 
nts rerum sensihUium in anima^ quo casu dependentia foret rea* 
lis; j.im vero ejMsmodi expericntia in aliis casibus saepe certo, sae^ 
• pius probabiliter rationem sufficientem alicujus rationati , aut caus- 
sam effectricem cujusdam effectus , ac proinde veraro dependentiam 
colligiraus, ut cum judicamus ferrum a magneteattrahi. Certe,si ve- 
rum est, quod 'Voliibs ait ( OntoL $. 1 29. sch, ) : quo pngito aliquid 
ppnititr^ istud ejus ratio sxt fficieni est^ eoncladendum eriti in mcH 
tiooibQseorporis rationem sufBeieiitem quonindam animae peree^ 
ptionum, et in volitionibus aniroae quonuidameorporistPofaQm?ere 
contineri (conf. §§. 175. 17 a.). 

4. Tam exquisita, tam artificiosa ocnlorum, aurium, relirfuorumqne 
organorum conformatio prorsus inutilis, et frustranea foret, si ca 
ad sensationes animae reapse nihilconferrent. Unde item, utideae 
olaritas aecurata adeo proportioneeQm oculi, aot atterlQS organi 
pcrfectione respoodeat? ut,eo aliqoanta.m destraoto minQatar« Qt 
illo prorsussublato omnino tollatur, et sexcenta hujus generis? 

3. ) Universalisomniumhominum consensiode realitate cujusdepen* 
dentiae usque ad Cartesii, ac Leibnitii tempora extitit, et vero 
hodie etiamnum extat; plurimi enim temetsi in reliq Tis Leibtil- 
tium sequatur,hoc in argumento ab illo recedunt. Inde sic arguo ; 
haec universalis hominnm eonseosio val fuidatur in sensu commu- 

. oi nalQrae, vol non % %\ tllad : sententta eerta est ($.171. log. /: sl 
hOe : sQnsmeprobabHiSiettemm lex in arte critica oertissime, opi* 
nionem magna hominem consensione longissimo tempore confir* 
matam tamdiu inprobabilioribushabendamesse,quamdiunonde- 
roonstratur impossibilis, et falsa, autopposita ars^umentis non pre» 
cariis, vel dubiis , sed aeque sahem probabiiibus constabiiiatur: 
atque istud hoc loco omnino obtinet. , . 

4. ) Certam est animam vere» et realiter eoi|s eorpore unirt, fn qao 
demQm camque ista unioconsistftt: neque enim, cumlubetcorpus 
sauro relinquere potestj et ipsi etiam sensas doloris, famis, sitiV 
manifeste docent animam non ita adessecorpori ut naatam 1n na* . 
vigio, vel, quod Platonem dixisse accepinnis, ut regem in regno, 
sed arctissimo quodam nexu cum eo copulatam esse. Perspexit i- 

• studqiioqueCartesius^undeitamediatusestC/I/t^dit.Tn^jd. 6. p.38.): 
Alioiiuin enirn cum corpui lAeditur t-^o qui nikil aliud snrn^ 



Lviyiii^cu Ly Google 



De Ratioae Explicandi Commerciii 589 

quam res cogitdns,nonsentirenk idcirco dolorem ; sedpuro in* 
tellectu laesionernistamperciperemi utnatura 9isu percipit^si 

' ^uid in navi/rangatiir : et cum corpus ciho, er potu indiget^id 
ipsum txpreise intelligerem^ non covjusos JaTuij,, et sius scii" 
sus haherem nam ctrte isti sensus nihil aliud sunty guar/i con- 

Jusiquidani cogitandi modi^ et guasi permixtione mentis cum 
corpore exortt. /am vero quis probabilissimuni esse neget, idge< 
nus uaioaem sine mutua unitorum et reali dependentia persistere 
non posse? 

5.) Exhac porro unione animae cum corpore oritur compostum, 
, quod homo dicitur ( Ei^rti T/iefo/..6. 2.$. 59.)j ^uoclque omnium 
consensione unum suppositum, sive potius una persona ( onlol §. 
1 33. sch.) , unaque natura est, quod ncc Leibnitius jnHciari audet, 
atqueindesolide confirmatur, quod vulgo actiones voluntarias nec 
soti animae, ne<$soti corpori j sed hpminj, personae nimirnm e& 
utroque coalesqenti, tribuapias: sic enim omnes loqaantur: homa 
sentit^ homo ambulaty homostudet etc, Igitur necesse est, ut ani- 
ma, etcorpus simul unum agendi principium constituant ( i bid ) 
quod , qua ratio^e sine mutua, etreali dependentia obtiiiej:! queat 
non iateliigo. . 

COIVTRA SrCLLAB PfiO APPAEB^TB TAa"TDM. 

CLXXVIIf. Praeter solam possibilitateni m abstracto spfcta- 
turn nulla raiio prohahilis piignat pro appareni e tanturn depen' 
dentia animae et corporis» iiationes, quas sententiae hujus patro- 
ni adferre solent, petuntur vel ab impossibilitate dependentiae rea- 
lis, vel a nostra ignorantia, vel a summa eongruitate cum infinita Aa« 
ctoris scientia, saptentia, potentia, providentia ; aliam enim in Lei« 
bnitianoram, aut Cartesianorum scriptis non reperto; sed primum 
realis animae et corporis dependentia non est impossibilis 176,), 
et iis quae contra ipsam objiciuntur, suo loro respondebo , deinde 
ignorantia, si enim daretur, neque affirmandi quidpiam , neque ne- 
gandi probabile argumentum suppeditat; ultimo necostendi potest 
has Conditorisperfectiones magis per ap parentem,quam per reateoi 
ycorporis ; et animae dependentiam commendari , neo si istad etiam 
certo evinceretur, continuo, ut ita sit, consequens foret; nullo enim 
pacto tenetur Deus suas perfectiones maxime manifeste (conf. cosm, 
74. ). Igitur praeter solam possi bilitatem , de qua,etsi a Dariesio 
(Psjrch. rat.s, i. c. i. §. 6i.) aperte negetur, disputare nolo, nulJa 
probabilis ratio pugnat pro apparente tantum dependentia. 

SEI>B\DE\TIA BEALIS APPABEiVTE fBOBABILIOR EST. 

CLXXIX, Multo probabilius €st mutuam animaCy et corporis 
dependentiam peram ac realemy quam solum apparentem esse » ^ 
Cum eni ro praeter possibilitatem in utramque partem plares ratio- ' 
nes valde probabiles pro vcra ($. ^77.); nntlae pro apparente tan* 
tam dependehtia pugnet ($. praec. ), perspicaaineit>htnc opinio- 
nem nolloffl prbbabilitatis gradum habere : mera enim possibiiitai 



59« Psychologiae P, IL Sect, 11. Cap. IL 

Initium quiJem aliquotl, nontlum tamen primus verac probahilitatll 
gradus est ($.110. schol. log.): illam vero toticiem probabilitaiis gra- 
dibus gaudere, quot ex gradibus singuiarum rationum coilectis coa- 
leseunt, proindesoltdeprobabilemesse. Quod si igitur utraque cocn* 
pmtiir»tieiiiodabitaf«rlt,h«fie prae ilU niQlto prohabilioreoi esie* 
Caro//« Longe itaque etiadi probabUias ett ratiortem sUlRcienteiil 
qaaromdam animae perceptionum in tMotibUs corporis,et quorum- 
damcorporis mbtuum in volitionihus animae vere coniineri ; qua^ 
lis enim dependentia est, talis sit ratio sufficiens, necesse est* 

^iD BzrucAaB ceincaaaoM ^oia aMu nvanLhi 

CLXXX. Explic.are comm^dum est reddere ratioilMi 'tatiBitt 
|>robabilem mirabilis illius harmoniae i^z), simulque osiendero 
qui posita ea ratione fieri possit, ut cum certis incorpore motioni- 
fcus certae in anima perceptiones ; etcum certis atlimae volitionibu* 
certi et per structuram possibiles motus in corpore coexistat. Pro- 
positio eam rationem« ac modot eooiiciaQS sjrstema expUcandi cotn* 
merett imncupatar* 

^cAo/.Tria hodie ittnt ijrtteaiif a in pbilofopbf a ttagis tfelebrati; M* 
tequam singulaseorsum expeodamos, juveritgeneratim coifstitue- 
re, qoibus dotibos i jrsteoia eottmercio eapliGaodo aptum pollero 
debeatt 

AYSTKisA Anim YomT aaALaik sst asrssirttAtf:^ 

CLXXXr. NtiUam sjrstema commercio eJcpUcdndo dptnm fsfi 
nisi qaod rnutuam realem animae^ et corporis dependentiam sta* 
f liit. Systema explicando commercio aptum debet rationerr Saltem 
probabilem reddere mutuae harmoniae Inter animam^ et corpus ( 
praec.)j sed id nullum sjrstema praestat, nisi qUod realen) animae, et ' 
eorporis dependetitlam statdlt. Nam eaitl realis dependentta prao 
apparentemultoprobabiIiorflit($. i^$.)«muIto quoque probabi^i 
llQS est rationem mutuae harttoniae vel exhac reali deperfdentia pTd* 
fluere, vel eamdem progignere, vel demum quortiddocumque ctim ea 
consociari : ergo nullum systema commercloexplicando aptum est< 
nisi qUod mutuam animae, et corporis dependentiam realem statuit« 

aJDSQUB VERAltf aATIOWBMt SUPFIClE.VTEaT^ 

Coroll. Similiter patet necesse esse, ut systema aptum ponat ratio» 
nem sufficientem quarumdam animae perceptionum in motibus 
corporis, et quorumdam corporis motuum in volitionibus anijmaef 
vereeoatl0eri(oon£$. i79.corolli,), . " ' 

CLXXXIt. Syttema, guod ftantf toiUiintfn sitfficienitm 4etef^ 
minat, exphcanda eommtrcia aptum esU Systema^ qood ttirabi* 
lif aoimatt infer ae eorpus harmonlae raflonett reddit, simulqoo 
ostendity qui posita ea ratione fieri possit,ot com certis irt corpore 
rootionibus certae in anima perceptiones, cum certis animae volitid- 
ubas certi ia corpore motus coexistaiu , explicaado commcrcio 



uooole 



De Ratione Explicandi Commercii. Sgi 

iptumest ($. 1 80. ) i sed id praestat systema, quoJ ponit rationem 
tufficientem quarumdam animae perceptionum in motibus corporis, 
el quoruodam corporis rootuum in volitionibus anlroae vere contine- 
rh baeo ipsa ratio futficlcDS est quoque illiiit harinoniae ratioi 
atqae es ea plane iiiteUlgltttr, quo modio ea motaavoexisteatia aetio» 
MMB in corpore, et in anitta poiSibilii tlts orgo systema , qood dU . 
etam ratioaeiiiu0kioateiii dotermiaat»eottmeroioexplicaodooptuffl 

C A P U T III. 

De Sf§t»mai€ Juiamiiiagt H90 Causarum Ooeoffonalfttmu • 

ChXXXU\, MaIebranchias,qoi Cartesii doctrioam in maltis ea* 

pltibus detormavit, denegata jam ante omnibus substantiis crcatis 
▼cra agendi vi, inreddenclaratione commercii ad Deum confugit,do« 
cetque ipsum occasione impressionum inorgana sensoria ab objectis 
externis faetarum sensationes inanima;et occasione volitionum aot*. 
mao reepoodentet in eorpore motas secttndom legem generalem a so 
oonstlttttam propria actiooe e£Beere» atque lnde omnem' hArmoniam 
Snter animam, et corpos pendere* 

Schol, I. Audiamus ipsttm auctorem ; versio latina sic habet ( Rech» 
la verit. i. 6, p, ch, 3. ) : Omnes catissas naturales non esse 9e» 
ras r.aussas.sed tantum caussas occasionales^ et alias verita- 
teSf guaeah his sequuntur^paucis probare operae praetiuo) est» 
Natla earpora^ magna, parva praedita eue vi t€se, morondi' 
99id«n$ est» — yis movens corporum non est igitur in corporU 
huSf quae morentur^ cwn 9is illa mo9ens nihil sit aUud ifuam 
Vei voluntas. — Verum enim 9ero non modoeorpora non pos" 
sunt esse verae caussae ullius rti ; mentes etiam nnhilissimae 
in eadem versantur impoteniia, Nihil possunt cognoscere^ ni- 
si Deus illas illuminet : nihil possunt sentire , nisi Deus ipsas 
modijicet : niHil postunt vellet nisiDeus ipsas versus se moreatm 
Possunt quidem determinare impressienem^ qua Deus ip$a$ 
versus se in fiectat^ sed nbn sati$ «610, an td dici possit poteitia» 
Si posse pcccare est potentia i — jam autem eonstare mihi pi» 
detur voluntatem spirituum vel minimum corpus movere non 
posse \ nam nullam esse connexionem n&cesstiriam inter fo- 
iuntatem nostramy ex. §r.^ movendi brachiumy et motum bra* 
ehii evidens est, Movetur quidem^ quando volumus illud moc€- 
ri, ac proinde sumus eaassa naturalis metus hrachn no#lr/; , 
sed eaussae naturales non sunt eerae caussme \ nthil sunt ^ 
quam eaussae occasionales , quae non agunt nisi ri^ et effica- 
cia voluntatis divinae,^ Hinc igitur coneludendum estyhomi» 
nes quidem vellt* movere brachiiim^ i^d Deum solum posse x7- 
lud movere.^—j^ddoconcipinon possCt Deum posse communica» 
ru hominibus^aut dngelis potentiami quam.hiohet mofendi 



Digitized by Google 



59» Psychologiae P. 11. Secl. II. Cap. III. ^ 

corpora; (iccerte qui exislinuint pottntiani, quani hahfmits, 
rnovendi brachiurn esse veram potentiamydnbentjateri Ueutn 
posse etiam communioare mentibus potentiam creandi^ anns* 
hiiandi, faciendi omnia possibilia^ uno verbo^ Deum posse j<« 
las reddere omnipotens, 
Sehol, t* Systema hoc, quod caussarurn occasionalium y vel assi^ 
stentiae dicitur, a plurimis familiae Gartesianae alumnis adopta- 
tum est, acinde vulgo Carttsianurn audit, Verum cavendum,ne 
Cartesium ejus auctorem putemus; virum enim doctissimum diver' 
sam longe senteatiam tenuisse et alias insinuavi (ont. 147. sch. 
2.) , et infra ex propoilto demoiistrftbo. Ceterum Ipsi hi Carths- 
siani lntersedissident;alios enim rigidum oceasionalismum % 
alios toleraJbHiorem^To^Xet\ ajunt.TIliMalebranchii vestigiis ar- 
ctios insistentes, dum omnem sine discrlmine vim rebus creatis, 
animaer|ue nostrae adimunt, libertatem toHunt {DiaL de rnet, et^ 
rel, dinlog./^. seqq.): istud cerle ex Malebranchii principiis pro* 
na consecutione fiuit,ut tum ex verhis ante relatis tnentes nihil 
possunt velle^ nisi Deus ipse versus se moveat \ tsm et vel maxi-, 
me ei iis quae alias docait : anlmam seipsam non deterroinare ad 
fd, quod bonmn iadicat,sed aDeodeterminari,clare.coIigi potest* 
Hiaatem vel animae saltem vim volendt tribuunt, ipsamque libe» 
ram volitionem occasionem. praebere Deo, utipse corpus moveat, 
asseruntvel vim quoquc perci piendi adjiciunt putantes,eam a Deo 
in gratiam motuum in cerebroettectoruro excitari solum, ac dirigi 
adsensationes harmonicaseiiciendas.Verum oullo horum scnsu s/* 
stema istuc sostineri posse moz patebit* 

HOC ITSrsilA TOUIT RBALSar DBPBirOBSmA. 

QIXKXW .Sj-stema caussarurn occasionaliurn tollit mutuam^ 
9t realemanimae^ et corporis dependentiam, Ut eriim nemodize* 
Cit horologiam a ab altero-^ realiter penderei si lirtlfeic, vel quivis 
alius occasione motaum indiqisini similiter indieem in a moveat; 
itanemo seria mente affirmare potesthoeinsystemateanimamacor- 
pore, authoc ab illa vere et realiter pendere. Immosi hic aliqnalate- 
ret vera dependentia, potius Deus videtur in imprimendis animae 
sensationibus a motibus^corporis^et in eificiendis motibus corporis 
a volitionibus animae pendere* 

lYITITCa illPOTHBSI, f AATIIK FALSA, PARTIIC PROSABtLT. 

CLXXXV. Sj^stemaistudnititur hjpothesi partim jalsaypar» 
tim minus probabilis, Imprimis prolMbile «non est generatim caiis- 
sls creatis nullam agendi vim competere (ont. $$. 14S. i^s.etcosm. 
$• 50.} Deittde nominatim millam in anima vim inesse falsuxn est ($• 
156.): profecto quomodo substantia per alienam vimcogitare autyi- 
vere possit, intelligi absolute nequit, et lamen ipsi animam persub- 
stantiam cogitantem duce Gartesiodefiniunt.Quid ?Quod Malebran- 
chii opinatiode nostrarum cogitationum natura, ac origine perquam 
absurda est ut alias videbimus. Denique sic ratiocinari licet; vel Deat 



Digitized by Google 



I 



}ii roente nostrasol:^ senvatioDes, .vel veliqaas quoque voIitioDes ef- 
licit ;hoc alterum sensui iniin)orepQgnat,et libertatem tollit ; illad 
vero solum sine ratione sufficiente asseritur ; nonenio noMIior est 

vis sentiendi, quam volendi. Si igitur animam vi propria velle po^ 
test,cup non aerjue vi propria sentTre possit? certe sicut volitiones, 
ita sensationes non sunt nisi quaedam animae modifjcationes j unde 
legitime concludo : anima liabet vim se modificandt volendo: erj^o et 
sentiendo. E% iis autem, qui putant vim percipiendi animae a Deo 
dirigi, qnaero, cqr ea ab ipso objecto per cerebri ipotioDes reprae* 
sentato dirigi neqiieat. 

Hov xnm sATioirBii vai&oaonicAM CMiwintflrr. 

. CLXXXV U Hoe sjrstema non reddit rntionem philosophiitam 
commereii, Philosophi qoippeestnatttralitim effeotntim, ac pbeno- 
jnenorum caussas, etrationesnaturales adferre,quodcerienon prae* 
stat, qui illico ad immediatam Dei actionem recurrit, ipsumque ve" 

lut ex machina advocat. 

SchoL Hiic einm Ucentia^9\i sapienter ?>oc\\xr\\us {Psych, rat. 
634. sch»)^ concessa difficillimi quiquf in philosophia nodi non 
solmnttir quidem \ seeantur tamen /acHtimet et ridicale si" 
mul, our verh^gr» flores primo^ dein demum poma feriit nr^or, 
quaerentirespondeturyquia Deusprimo floribusy ileinde po- 
mis arbores ornat, Id ipsum quoque Tulliiis agnovit {DediVm 
l. c. i6, Ib. t, iS.) : magna stultitia est earum rerum Deos 
jacere ejfe.ctoresy catissas rerum non quaerere. Etrursus: quid* 
guid enmi oritur ^ qualec.umque est caussam habeat a natura^ 
necosseest. Allas Stolcos reprebendit dicentes ( Denat^D, /. 

' 4« 9 nAi7 fieri sine Qeot nec uUam vim esse naturae^ ut sui 

^ dissimiHapossit effingere* 

. vm>B cousaao szvtiCAVoo Atnni ^bt sst. 

CIiXXXVIL Hoc s^stema aptum noh est explicando commer" 
cio animae eum corpore» SystetDA y quod non statuit mutuam rea* 
lem dependentiam corporis, et animae ( §. i 8 1 . ) , quodque praete- 
rea hypo(hesi partim falsa, partim minus probabili nititur, nec ra- 
tionem philosophicam commercii reddit, profecto aptum non est ex- 
plicando commercio animae cum corpore, sed haec omnia in istud 
s/steina cadunt {§§. praec. ) , igitur istod systema explicando cqm» 
mercio aDimae, et corporis aptum non estt 

• C A P U T IV. 

Ve Sj-stemate Harmoniae Praestahilitae» 

Quio nmiBA BASir. vaABsr» 

CLXXXVIII. Leibnitius novum protulit systema, quod etadei- 
pDcandirm comroerclum, et ad commeodaDdam AQotoris stipremi sa- 
' pieDtlam, etpotentiam aptissimuro opioabatiir. £st Ipst aQima oi*» 
'Storchsnau MetapkmLib.HL 39 



I 



t^i IFtyehologiae P. iL Sm* I. Cap* W. 

tomattn qtioddam spirituale, sive ens, qiiod ex vi interna, ac in se- 
M«^iMMi intempta snat pefeeptiooes , et appetitiones citra omneni 
nd eofpos reUtionen efficlt, )tt ut qaiiibet statns praesens futuro 
gi^atiAteflt^id^sttitt in statti mentls antecedente semper ratio suf- 
ficien^ cohseqtientis contineatur, quo fiat, ut in primo animae cr^atae 
statu omnes reliqui, quo per totam aeternitatem habitura est, suo 
modo includantur. Est deinde ipsi corpus automaton quoddam ma- 
teriale, in quo similiter omnes motiones, illae quoque, quas volunta- 
rias dicimus, a vi interna, coocurrente ipsius machinaeatrnctura, in 
aerieeontinna citra ullani reiationem ad aniriiam periiciuntttr nt mr» 
sas qnivis staMs antecedens rationem sniReientem subsequentis con* 
tineat. Denique harmoniam iater motus corporis ,et perceptiones 
SUiimae, ac inter volitiones animae, et motus corporis inde proveni* 
Te docet: quod Auctor sapientissimus cuivis animaeillud ex omnibus 
possibilibus corporibus elegerit, quod ipsiustam perceptioni hus , 
quam^volitionibus congruos motus vi insita efiecturum per infinitani 
auamseientiam praevidit: atquasioAdrmoiiiAfftluno « Deoprao- 
jtabilitam esse pronunoiat* 

SchoU Sententiam Leibnitii accurate, et sineern exposal $ qnl do ea 

dubitat, adeat ipsius auctoris scripta, quorura praeoipua sunt: 
Principia philosophiae a 1 8. ad 15. Essai sur la Thtfodic^e 
p, iȤ. 6 1' et suiv. Principes de la pafare, et de la Grace fondd 
en raison» Eclaircissement sur V union de V ame^ et du corps» 
RepUque de Mr» Mbnitzaux refiextonis de Mr, Bayle, S/« 
fteraa hocaoeerrimoset defensoresyetimpagaatores habuit: il- 
, lorum facile prineeps^VoiAnesttenius praeeipnae prop<^ttionef 
- hae sunt ( Psjrch, rat, 3 . c. 4, $$• 6 1 4* 6 1 5. 6 1 6 . ). /n sjrstemom 
te harmt praest. anima vi sihi propria producit omnes snas 
perceptionesyet appetitiones continua serie,Perc«ptiones^et ap» 
petitiones in anima eodemy guo nttnc, modo consequerentur^ 
etiamsi corpus non existeret, In Sjrstemate harm, praest, vi 
' 'thedhanismicorporisex idHs maroriatibus sensibites natcun-' 
' tttf motu$ yotitidnihus et appetitionihus animae respondente» , 
citra uUam determinationem extrinMecamietimmediaiam* 
Et eodemi qno nunc,modo adhuc consequerentur,etiamsi ani^ 
' ma non existeret, nisi quod nobis eorunidem minime conscii 
essemus, \7olfium secuti sunt"Wulfingerus,Thummigius,Canzius, 
Me)erus, aliique non clari adeo nominis. Impugnarunt vero hoc 
systema Fucherius Canonicus Divlonensis (/oorn. de» saeansdu 
to» de Sept, ) » BayliUs ( Dict* histori et erit, art, Rorarius, ) » . 
Franciscus hamy {Deta connoissAosofm^me.) Newtonus,CIar* 
leius ( Ricueil des dit'. piec, cinq, repUque de M. Clarke.)^ Tour» 
neminius, Stahlius , Hollmanus , Reinbecfeius, Richterus , Knutze- 
nius, Antonius Genuensis, Dariesius, Fortunatus a Brixia ( Met, p, 
' 2. 3. Psych. rat, s, 2. c. 4. $. 641. sch, ), qui innumeras contra- 
dictiones a \^oIfio in ejus defensiones admi^sas, plurimasque ab- 
tpBtdvs eoAceeutloDes, quae idda suapte ^notj et eopiose et solide 



Dlgltlzed by Google 



D6 Syumate ttATnmiae Prd€Hd^lkai, 59$' 

d<ili6tistraT!t. Medi«m qaai & titm hiiemiit tlU « qoo pdrOciBflC 
^ialclenis, Boelraiiiii, fiaomef stetns} OotUlaheditif ^ Kl« etsi frateNC 
harMoiiiam praestabilitaM ab objeetiMibus satisirindicari |iosi(f« 

multotamense propensiones ad influitum physicum aTnplecfertdain 
exhibent. Audi fioehmium. Caussis occasionnhhus proscnptis 
vel injluxui^ vrl harmonitiey prout cuique plncuerit, suuni ad' 
jiciendi calculum liberam auditonbus relitiquo JilCultatem '• 
ipsernet interitn priori inter haec s^stetfiata guippe eui i ulgU' 
tes non sine vi menti injerenda deponendae noiiones magnttm 
conciliant praesumptionetn^ tamdiu ptae altifnt fapeoy dottea 
deefus faUiiate Convictusfaero»Qit\d egode tioc sysieOMite^aa* 
tiam, sequenti bus propositionibus maAlfeSttim faoiam^ / 

•YstBitA HAiiK. t>ftABa¥« tettif atAJAic BansrDSHtiiiA / 

CL^X^IX. Systetna harm, praest» tottit realetn anirtiaet et 
torporis dtpendentiam* Ut enim Leibrtitio contra Cartesianos pa- 
ritate a cluobus horologiis supra usus sum; ita hic contra ipsum xAf tfi 
argumerttum inverii potest. Certe duo horc)logia,etsi ita atfabre con- 
fecta» ut semper consonent,reapse tamen ase mutuo non clepentleijli 
secUS omnia in clvitate horologia, cum simui duocteciqn sottant, a se» 
fte depeitfterentt igitor etiam in hoc systema^e, in qOo anima siiie re« 
latione ad corpus^et corpuscin^ relatioae ftdammamoiilnUaglt,lloil 
^Atur ulla reaiis' depettdentia. 

MOiTiit ooM motti^o aA9« suty* . • 

• C)tC. Sfstema harm» praest* pugnat Cnm pritiefpio raiifttis 
Mufficientis, Multi qttippe iit hoo systemate admittamor states ani* 

tnae,qui nullam hahent ratiotlem saAicientemi sic enirti argumentor: 
nulli artimae status habent rationem sofficientem irt corpore, vel ejus 
molionihus ( $. i 8S. ) , complures autem animae status neque in sia- 
tibus antecedenlibus rationem sufficieniem habent, ut cum rneA&.re« 
pcnte exstatu gaudii ad statum doloris,eX statu somni adstaltttfVi* 
giliae, e». stato perceptlooum e4>ScQriroiMd Jtatum «lArarinm traa« 
sitt hi igitar,et timiles animaestatus in hoc sj^stemate ftoiJam habeot 

fatiortem sufficiefltem. 

Schol. Profecto cum nulla prorsds eortrteXio, nulla proportio inter 
hujus generis status , aut parceptiones ulla ratione deprehendi 
queat ; absqueomni veri specie,et omnino precario asseritur,ani- 
tnam in serie continua suas perceptiones» et appetitiones ita pro» 
ducere , ot semper statos anteeedens cootloeat ratimiett MlfiiSiKo^ 
tem subsequentis. Praeclare hic Oenoeosis ( Sk. tnet, p^ uprop^em 
18. pag, 147. ). Suniat quis in manusleticum aii^uod Unguam 
alicujus^catalogum plantarUm^ animantium^aut atiarum *e- 
rum^ dictionaria artium, scipnfiarum, historiarum^ intra ho- 
ram percurrere potest duo rrnllia verhorum idearum inter se 
nuUomodoconnexarumypla?i{arum dissimiliumyanimantiun.^ 
artiurn ^factorum^ kominum iUustrium, Quis in Omniht^ Ai* 
dijterit ratianem posteriaris ideae^ aut perceptiouis cMiHerl 



Digitizca by Coo^le 



?/)6 PAytiiot .'gtae P, //. Sect* 7/. Cop. ly* 

itiant4trifire.y et non potius in impressionibus m sensihus^ aitt 
€ttrt*^r0j.ifitis} ifx, gtf Itfgo haec verhai jiar^n^ Jrisndrs, /ri^ 
stippus^ Mverraest Busiris, Buctphalus, Biukenoekiy Bulfinge» 
rns^ Codnif^ Catfsar^ Caesenates^ Centaurus^ David ^ DetphuSf 

fjidof Oantes etc. : totidem ohservantur menti perceptiones^est 
AUtcr/i qwsquam adeo ineptus ^ qui dicat rationem sujjicien' 
tern notioiiis Aristidis esse in percfptione sumrni sacerdotis 
^aroniSf //ristippi notionis in ^i-errofy /U errois in /iristippo y 
Binkersaehi ih Bucephalo} lego haeci Alpka^ Jaron, /t/canthus^ 
^Hchora^ Jrmenst EtephaSyCedraSy Persepolis, Pj-rrfius^ /lle* 
xander Macedo^Homerus^ Ficus, EUipsis^ DracoyLepus^ Qua^ 
dratum, QuarcuSf Luna^ Diagpnalis eic. Tunc m his alterius 
perceptioni s tn altera rationern s<ijficientem exf)licaferis} at- 
^ue nist fiat^c compomint Lfihniuani^sctant ner/iinem esse adeo ' 
mcogitantein^ quihaec Aihi velit persuadere. Sttnt^ inquiunt , 
rationes s.Jjicientes^ quas non pervidemus, Scilicet ita ludrfrf 
eum pueris potutt rmaius Pythagoras^ ut iis una esset ratio: 
ipseilixii, at philosophis^ ut nova aoctrina persuadeatur, ra. 
tiones saltem probabiles reddendaesunt , quasHliinteUigant^ 
et probent, In obscupis, ajunt alii, perceptionibus, quae perpefuo 
adsunt, tamctsi nos eanjm mininne conscii simus, cas rationes suf' 
ficientcs latere. At c.ur in obscuris ratio siifficicns clararum,aut fli- 
stinctarum ? anne niajor proportlo, aut connexio ideaeclarae cum 
obscura ; cor in Mels hls obiciirlt semper continetur ratio suili* 
cionf eius icleae, cttjus obiecium aetu sensibus obversatur? haee, 
etsexcenta alia ipsis cum ratlone occini possunt;atnemonon vi». 
det, qui aliquid videt, clici absque ratione sufficiente, quaecumque 
. Mh aliis dicuntrr, aut ab oorum acuiissimo Jici queunt. Quare ad- 
• duoi omnino non possum , ut aut a Lei bnitio , aut a "'^oifiojaut a 
quovis aiio cordato philosopho (erio aoinio haec, et similia affir- 
mata fuisse credam. 

AOVBBSATUa MBBKTATI QUOAD ACTOS HmaxrOS BT BXTBaiTOSrf 

CXCI. Systema harm,praest»adpersatur libertatt voHtionump 
et nohtionum mentis hunianae. In hoc systemate anima ita agit in 
terie continuai ut status antecfedens contineat rationera sufficienteni 
subsequentis ( 188.): sed hicagendi modus repugnat libertati in 
volendo, et noiendo ( 116. cor. z. ). Iliud nimirum si sit, tum posi* 
to primo animae statu jam omoes reliqui, quos per totam vitam ha- 
bitttra ^st, tamquam in stia radice ponunfur ; et sicut ex primo uni« 
ous tfnt9ll)>et determinatus.quidaro evolvitur» ila idem de quovjs 
alioobtinet:4fgoqnaev]s volitio, quam anima quocur.ique leroporo 
liahuerit, jam in praeccdentibus ifa determinata fuit, i;t neque ipsa 
omitti, neque contraria nolitio poni po^si t. Quis autero nescit, ad li- 
beram volitionem rcquiri coniingftniiam forinalem , siv"? int^^rnam , 
ut nempe s^fvo statu anLecedente ahesse, vel ade&se possit (§. 113. 
c9roiJ«)? . . 



D« Systemnte Harmoniac Praestabilitae. Sgf 

Schol. Ncc juvat tlicere i. ) : eam seriem volitionii-Ti ab ipsa ani*n* 
■ electam eise i nam primum sinc praev-edente perceptione non dt 
itflectio ($.118.); ante primam toteni hu jus contiii^ae seiiei sU* 
tuffl nnlla foit pefceptio : ergo e* sertes eligi non potait 'Onincla 
detnos, primoni totiussertei statum libere ab anima electoni fuis* 
se; non tamen propterea omnes reliqui status , et volltiones evol- 
vendae ipsi liberaeesse, et in ppaemium, aut poenam imputari po- 
terunti nam ad tioc requireretur praevisio omnium statuum con- 
secutorum> qua autem ratione potuit anima omnes siatus , id est« 
omnes volitiones, et nolitlooes eum primo statu, quem eicgisse di- 
eitor, eoonexas praevidisse ? N^e. perceptiones. solomt noa 
Item ■voIitioneS) in continua serie ab anima effici *, flram ioprimis 
et haeeest aperta Leibnitii^^^olfiique doctrina ($. iSS.etsch.), 
Ut sub appetitionihus semper etiam volitiones intelligant ( §. 108. 
Sch. 1.), et status animae non perceptiones modo, sed et volitio- 
nes complectitur: si igitur quivis status animae sit gravidus futu- 
ro,ut Leibnitius Ioquitur,omnisutique voiitio subsequens inprae- 
cedente statu ineluditor* Deiade tametsi perceptiones taiitum ia 
serie continoa evolvi daremas ; cum tamen per ipsos quaevli per* 
ceptio boni sit ratio sufRciens volitionis ( $• t iS. sch. 1. )>non mi- 
irosikecessario respondentes ipsis volitiones continuosequerentur. 
CXCII. Sj-stenia harm. praeit. adversatur 'tfuo<jue Ubertati 
actuurn externorum in corpore. l^rimom ubi nulia est volitio libe- 
ra, ibi nullus actus externus, utpote imperatus, liber esse potest ( §• 
n 5.schoI.)i sed in hocsfstematenulla fbret voiitio libera ($.praec.): 
Igitur neque ollos a^tus externos. Sed his interea omlssis , lii faoo sf* 
stemate omnes motus corporis es vi, et siruetura ipsius mecluiiica 
ita in continua serie proveniunt, ut motus antecedens eontineat ra- 
tionem sufficientem seqnentis: igituromnes motus in corpore huma- 
nu, quos alias voluntarios dicimus, ifa sunt necessarii, ut mnfus cor- 
dis, sanguinis, arteriarum, vel motus indicis in quovis horoiogio; ao 
proiode sicut hi imperio, ac voluntati animae non subsunt, ita nee 
illis sobjieiontur. Profeeto nulJtts incorpore-motos liber esse potestt 
Bid sit volttntarlos $ volontarios aotem non est, nisi a voiootAtis Im- 
perio pendeat($$. 109. 110. 1 1 1. sch.), atqui in hoc systematemo*' 
tus corporls non ab imperio voluntatis, sed a vi et mechanismo cor- 
poris, ac a mot i bus antecedenti hus pendet, non aliter ac motus indi- 
cis in horologio. Et denique nonne est nos gaudere liberiatc et sen- 
sus^intimus , et sensus naturae communis docet , ut in ^oc corpore « 
^uod nunc hebemos, bene.vel male agamns^nonne Ideo initituimus 
joveneS) ponimoS) praemiamtis,ut in Aoecorpore honestos aetos eser* 
ccant? At vero in hoc sfstemate habereffios a^ summam potestatem 
omittendi hos motus, aut ponendl alios pro alio corpore , quatenus 
nimirum Deus praevisa alia volitione in anima alhid ipsi ab aeterno 
corpus destinasset, 

SchoL "Wolfius se hic mirum in modum torquet, amareque Injuriara 
sibi inferri queritur; putat in hoc systemate^ut in quovis aliOiH* 



Psfchologiae P. II. Sect, IL Cap. IF, ' 

'b^rtatera salvam persistere: parun) ad eam tuendam referre, quod- 
vit s/stema eligatur j At nibU |proficU ( Fsjrcht rat.^s» >• c. 4. §§. 
J63 o. 6 } 1 . 6 3 1. 6 } }• AppetuUmes in anima^ ait, noa fuerunt 
praMA^I/itAe. Qoid indo^Bon erimt igitarvolitiones fr» pra9* 
stahilitionjf diyinae necessariae, erunt tamcn vi illius modi, quo 
anima inhoc systemate agit, ac volitiones in continua serie produ- 
ciU In systemate harmoniae praestabiLitae^ inquit ilie rursus, 
anima eodem modo pervemt ad appetitiones ^ seu {'olitiones ^ 
quo ad easdem pervenit in sjstemate infiuxns phj-sici, Nugae ! 
in nuUo ^fftenate, nisl io isto, anima Itaadsuas volitiones perve- 
«It»tttcu)0fvl8 ratio suiliciens in stata aotecedente oontioeatur. 
Itafiaeetjqiiodsabjungitifalsuin est. Quocumque tandem mo/io 
UberUUin systemateinfluxusphjrsiciconcipitur, eodem etiam 
in systemace harmoniae praestabilitae concipi potest. Nimi- 
rum non attenJendum est, qui dicat, sed quid ex systemate , quod 
tanto cum strepitu , et curo tanta in adversarios acerbitate, ut nec 
calumniis abstincat,defendit,persese profloat* Libertatem dein* 
i de motttuffi in corpore per praesoientiam dlvlnam viadicare nitt- 
inr{§* 631* sch, ). Pone en<m,ait, Deum praesdvisse ab aeter^ 
• no^ ^ttalem motnm corpori jam sitimperatura anima, Cum 
praescientia Deifallereminimepossit, necesse est, ut hunc, 
non alium motum corpori imperety quem Deus praescivit. Mo- 
tus igitur corporis, etsi io se necessarii, liberi taroen erunt, quate- 
nus a praesci^ntia omnes voUtioQes animae fotoras,acipsoslmpe7 
raturas, praevidente pendent. At qois,obi, qoando hoiclmperlo 
loew crltiemi anlna sine relatlone ad corpus omnia agat, cum sio 
mtara^iSMt» etsl cum nuUo corpore fuisset conjuncta? Quoroodo 
item notus corporis liberi, quando nulla talis est volitio? 5ed da« 
bo aliquid : habeat anima, stante harmonia praestabilita,faculta- 
tem libere volendi, vel non volendi hos, vel illos motus sui corpo- 
ris: pollebitne continuo etiam potestate hos, vel Ulos motus po* 
nendi, vel non poneadl lo hoo corpore, quocom eopolata est, et ia 
qao vl mechanlsmi tantun hl motus necessarlo edi debent? NoUo 
certo^pactoanlna gaoderet libertate ponendi, aut iropediendi mo* 
tttS in corpore, qoooum actu conjuncta est, etsi fortassis efficere 
-potuisset, ut non cum hoc, sed cum alio aliquo corpore uniretur, 
frf quo ilii quidem motus,sed aeque perstructuram necessarii per- 
ficcrentur. Quod ad praescieniiara Dei atiinet, patet ex aliis dlctil 
(cosm. 8.37.), ideo ab illa Ubert%ten nonlaedi, quia detcrmlna* 
tioaem homlols, velucsaomobiectomconse^oitor, atqoc ab lUa 
impcdlrl potest:inde enim fit,ut non obstante praescienUa cctuc 
prlmus proximus perfecte indiderens ad volendum, vel non volen- 
dum, vcl nolendum: ad ponendum, vel non ponendum hunc, ve! il- 
lum motum permaneat. Quod si praescientia Dei hanc inditteren- 
tiam, vel ponendo aliquod principium essentialiter connexum cum 
aciu secundo, vel quacumque aiia ratione tolleret, toileret ea hoc 
ipso siffiul Ubertatem, cQmcctie sa^codcaMta primo proslma 

^ Digitized by Google 



be ^itematfi Aarnu(niae Praest^Ulitae* 4^ 

sot> qQo erat pfaevisa ut libere fqtnra, ab hoolQe MBplUia ilQiUti 
Don posset. JaiD veroistad ipsttin in hac h/pothcsi evenit; cuni 
enim raotus hi in hoc corpore vi mechanismi necessarii forent, ani- 

ma ut conjuncta cum corpore non haberet amplius actum primum 
proximum indifterentem ad ponendos, vel omittendos lioc actus: 
quare,etsi Deus ante electionem corporis aniraam quemdam motum 
liberevolituram, nutnquam tameneaindefn in hoccorpore libereii- 
lun notttm positaram praevidissetsicut neo motum hancafiorfi^re 
libere poneodum praevidi t.Poiie Ca jum nu nc a Deo praev ideri q.r as 
libere deambulationem omissurum j pooe deinde post hanc prae* 
visionem a Deo gravom morbum Cajo immitti, quo lecto affigatur; 
putasne Cajum libere omissurum deambulationem ? profccto non; 
Cajus enim non haheret actum primum proxim-.im indirljrentem 
ad ambulandum, vel non amhulandum, ne Dcus, decreto jam 
morbo, ipsom libere deambulationem opissttram praevideret* En. 
casuffl nostro simillimum ; ut morbos impediret Cajom a libera 
deambulationis omissione, ita motus per structaram corporis me- 
chanicam determinati, ac necessarii impedirent animam a Itlwra 
eorumdem positione, tametsi antea iibere volitura fuisset praevi- • 
sa. Rursus itaque frustra ^ii/olfius clamat, nosque Socinianis favere 
calumniatur ( ): Priieitabilitio enim hannoniae animae^ 
ac corporis a praescientia divina tota pender^ ^uatenus voli' 
tiones animae liberae sunt^ adeoque qhod contra praestabili-^^ 
ttonem urgetur famguam hhertati adversum^ id totum recidit 
inpraesdenJtifSmdivinam. Qui adeo praestahilitioni harmo^ 
niae animae^ accorporis hac in parte adversantur^otim Soci» , 
nianis f aciunt, eorumque caussam odvfrsus theologos ortho» 
doxos agunt» 

^DAM nmMn nsausiEois. 

CXCIII* Sjrstema%9rm,praest»»iam stemit ad idealismum^ 
Posita harmonia praestabirttaesistentiA eorporum necapriorl,nae 
^ posteriori probari uUa ratione potest ; non primum : ex eo enim , 
quod ex animae riatura, vi ingenita, ideae corpora repraesentantes 
evolvantur, sequitur solum idealem ipsis existentiam competere,non 
alterum : nuJla siquidem experientia de corporum existentia haberi 
potest, si animae ita agant,et agerent, tatnetsi aullum corpus existe- 
ret:igitur patet propositam« 

SchoU Ajunt quidam cum Boehmio e notiona mundi optime eslttea^ 
tiam corporom demonstrari {Psj-* rat,s» x, c^4, 640. TheoLnat^ 

I. c, 4. 81 1. 5c/2. Prmc. p^i/. 35.). Atnotionem hanc inanem esse 
alias evincimus jet datoetiam,unde ipsi norunt ad mundum optimum 
corpora quoque pcrtinere ? an quia possibilia sunt? igitur omnia 
^ possibihaa Deo procrearidebuerunt; igitur a veroaberravitLci- 
bnitius,cum asseruit infinitauniversa possibilia foisse in ideis Deij 
etunum tantum prae r^liquis eleetum tuisse. Porro qoema^modttra 
in hoe synemate exUteotbicorporpm ignortretitr» itagjipqpo eon- 



Lyiyiii^ou Ly Google 



<6oo ' Ptyekologiae P. II; Secl. 11. €ap. iF. 

junotio , et comfnerciom fttiiiDae eads corpore prorsus nos Uteret , 
' quia baee igooranVla perddraretettam, tanietsi quocuirque ei prin» 
cipio existentlacorporain denoii$traretur:nam,con) animam omnes 

' suas perceptiones, et volitiones ahsque ulla ad corpus relatione io 

serie conlinua profluc»,'ret,i;^norat ei utique,utrum ex corporibus , 
c -.1« quicleiT! existere scirt^t, num aliquod ad se pertineat, et utrum 
'in eo motiones suis volilioni bus harmonicae perficiantur ; per ex- 
perieniiamcerio in harmoniae hujus cognitione pervenire minime 
posset. Quae cum ita sint , ([ua^ro ex barmonista : Unde itosti anl< 
mam cum corpore copnlari } Unde actiones animi,et corporis har<» 
• roonicasesse ? Unde denique dari commercium, cujus tu phaena* 
mena in psychologia empirica enarras ? Ab experientia, inquies^ 
quae enim in ea p-vychologiae parte proponuntur , per experien- 
tiam nota sunt. Ben^habet : tua itaque opinione phaenomena com* 
mercii nobis per experientiam innotescunt. Jam quaesoistud ra- 
tiocinium benigne accipe. Pbaenomena Commercii perexperien- 
tiamnota sunt, igitur illod systema falsum est, quo posito haecex« 
pttrientia haberl neqaitf atqui posito systemate harmonlae prae* 
stabilitae baec experientia haberi nequil, ergo systema harmo- 
niae praestabilitae falsam est , Demum non apparet , quicT in hoc 
syjtemate alicui pei'vicaciter neganti in aliorum horninum corpori- 
hus animam inesse , aut egoistae contendenti suum volum animum 
existere prudenter responderi queatj quares/stema istuJ noa mo- 
do idealrsmo, verum et egoismo portam aperit. 

nos ABDIT BATIOVBU PfilLOSOf JIICAia COMMBaCU. 

CKCWt Sj-stema harmoniae praestahilitae non reddit ratio^ 
vfm philo^ophicam commercii. Ut enim harmonistae ipsi egrcgie 
in Cart'^5ianos urgenl, ille effectum naturalium, ac phaenomenoruni 
rationem philosophicam nonredctit,qui neglecia indagatione caussa- 
rum naturalium illico ad immedlatam Dei actionem recurrit \ atqui 
idem ipsum illi praestant : at enim rationem harmoniae mutoaeis- 
tereorpus, et animam reddaiit,eonfogivntadactionemqual)eus^r'> 
pus, quoci ex omnibOB |MRslbilibiis motos volifionibus anim^e simt- 
liter praevisis harmonicos vi mechanismi edlturum praevidit , cum 
hac anima consociavit : igitur nec harmonistae rationem philosophw 
cam commercii reddunt. 

Schol. Audi tortunatum a Brixia (Met» p. t.s. i*prop. 13.). Pona* 
musglohum terra^ueum ttssemachinameoartifiqio a Deoeta^ 
horatam^nt 91 solius niechanis.m i quo instrueta est^maris a^ua 
his singuUs dirbus afflitat^ hisquerefluat, Ponamus guogueso* 
leniy dtgtte Uinam vi solius mfc.hanisrni suum tam periodicum^ 
quam dtnfurun motuni prrjicere. Fonamus postremo terra- 
queum globurti eo artificio collocatum in universi centro a Deo 
Jfuisse^quo ipse praevidtt fore y ut ejjluat mare^ cum luna ad 
meridianum pnrvenit i rejluat^cum iUa prope horizontem exi* 
stit, Wsce positts ^uaerot anper hantht^rmoniam inter terra» 



Dlgitized by Go 



I 



be Systemate H^rmonia^ PraistMUtae* '€ot 

^ueum §iobu m , et caehstia corpora a Dro pntestahiiitamina» 
riM asstuis e^pticariita possit^ ut ipsaswpUeatiodigna jure^ac 
m^rito sit^ quae inter philosophisat emseattir } Si hsecestpli» 
tsatio ponatur philosopho dignay miror,cum marisaasttu^adeo 

^ torserit olim^ ft modo etiam torqiteat philosophorum inglfiniay 
ctim tanta possit facilitate exponi\ mikique gratiilor ^ quod 
itmnium primus tani grande naturae arcannm in a^ptrto po- 
suerim, Si vero maris asstus hoc modo nvquaquam exponi^ 
tury proptsrea nimirumitiusa principia^ quae'assumtsnsur^€Le» 
^Md nos lateanty a€ phaenomenon ipsum^ quod ittorum ope -fx* 
plicatur^ tKftaque insuper iliiuseaussa ess diHnasapientia de- 
rivetur: earridem ohcaussamneque expUcatiacommercii rnen- 
fis cum corporey quam tradunt harmonistaey pro philo.wphtca 
habenJa est ; sed taniquam arbitrarium fignentum phiiosopho 
prorsus indignum est rejicienda, 

CXGVb Sxstema hkrm» prafst, sustineri non potestm Ulttdcerw 

te systema sustineri non potest, qumlrealen) corporiSietafliimMcle- 

pendcntiam tollit ($.19^.)^ quocl pugnat cunr> principio rationis suflS- 
. cientis : quod libertati aclversatur, quod viaro sternii acl ideaiismum; 
t(uod denique nec phiiospphicam rationem comroercii redditised 
haecomnia in systemate harm. praest. conveniunt 1S9. seqq.): 
igUar sf steoDft hariHk praest* stistineri imlto pacto (letest. . . 
Schot» Praetereobrevitatis caussa iimiiiiierA alia, qQae hoc loeo onni 
ratione urgeri posseiit iPsfch* rotis, 3. C. 4. $* 6t8.} ; lectoribus 
simul di jiidicandum relinquens, quale pondus huic systemati inde 
accedat, quod ab ath'^o admitti nequeat> queJOUlfiliAodupa.aqute^ 
si superis placet^ '^olfius animadvertit. 

C A P 0 T V. 

DeS^fStimateaaussalitatis^sifatnfluxusphysiei.:. , 1 - 

QUXU SYSTBMA CAiTSSALITATIS ? 

CXCVI. Systema caussaliratis, sive ut vulgo ajunt , injiuxus 
phjsicij ponit mutuam animae in corpus, et corporis in animam ac- 
tionem, atque ab ea rationem petit cur cum certis animae a^eciioaif 
btts certi iR corpore motos^ et vicisslm perpetuo ooeiistaot* Hane 
porro matuam a^tionem Ita concipieadaffl esfe arbltror* Ideae jm^ 
teriales ( $• 1 }• sch. ), id est motioim excltatte primn» ab obieetit 
externis in organo sensorio^ turapervorum ope ad sensorium com- 
mune, quae animae sedes est (§§. 14. i^i.cor.), propagatae (§. 13,) 
animae ob jectum externum repraesentant, eamque simul determi* 
nant, ut vi sibi insita ilUus ideam in se excitet,.atque adeoiiludper- 
clpUt : «ode necesse e<t, at scmper cttai tali io organo nmtatione t«f 
^ iis in mt nlo seosatio exiitat, At^ma' diladc exnro^dQiafittltatenilo^ 



^ kj d by Google 



e 



CMMtimi, wtk vult, ^ iua dAtoraiiiftt inidknn inbtUlftinMD «t rc- 
M, «ea tpiritttt aBimilef , nt ffat in aarviot, eomtMiiie miitMlot in- 

•fluant, qaoram exptnsioiit, tontioot, aiiitque timilibus aAifCtioolbiit 

desicleratus in membro corporis rrotus consequatur, id quod fieri 

posse ex anatomia patct. Atque inde fit, ut cum eertis iniDeote voli- 

tionibus certi semper in corpore motus coexistant. 

SchoL E.9iW\ci ratione actionemaniaiae,etcorporis routuam explicui, 
qvam et oonvenientistimam, et masime probabilora eenteo : non I- 
gnoro a variit varia prbferri; nonnumqoam infloxnm eratto nimlt ae 
.»aterialiteiitaooaeipi:caiiitfortasse vitil qnidem es veteri peri- 
pateticorum turbaaecusari possent ( Psjrch, rat, s, 3. c. i.^§, 507* 
368.). Sed itl genus explicationes meas non facio: quare nihil in mo 
valebunt convicia illa, qnibus,\/olfius hoc s/stema, nequaquam 
philosoptiice, insectatus cst. 

trSTIlIA GAUaMUTATU VOS tfT UfVOSSIBXLB J 

CXCV11LSx*temaeaussaUtatis non est impossihile, Neqoeenim 
aoimam in corpus, neque corpus in animamdicta ratione aj^ere re- 
pugnat: nonpriraum: nam sicutgeneratim spiritum gaudere facuitato- 
movendi corporanonrcpugnat (ont.$. 148. soh. z. n. 2.3. 4.), itamulto 
ninus id in aniroa repugnat 3 ipsi siquidem vi sui rouneris ab Aucto- 
To impotitl cogtervandl oorpus, et removendl ab eo retmNtiat oon 
tnodotammo jorecompetero, voram et necettariaettetatitmovendl 
facultat videtur* Quid? quid substantiae materiales mottt per vim 
propriam In se concitato alias substantias materiales secunilum go- 
nerales naturae leges ad rootum determinare possunt ( cosm, §, 53, 
schol.)i cur igitur anima non possit habereeam facultatem, ut per vim 
suam actione quadami seu etiam motu in se concitato secunduro le- 
ges, quas Deus supremat Aaetor pro hod oommeroio tancivit, escl- 
let motam in elementlt tobttantiae iloidltslmae tibl viclnioribut, 
qaae, In mota eonttitota foerint, reliqoa deincept, tlcqae tofam do- 
nique corporis machinam rursirs secundum gcnerales motum concU 
tent, Sed nec alterum ; vis enim animae percipienJi ohjecta sensibi* 
lia et ab his aliquando modo pendet , et cum mens per se aut es- 
sentiaro suam ad unam potius, quam alteram sensationem determi- 
natanoniit ab objectodetermlnari poterit; eumque praeterea vit 
finlta ad i|oaeeamqae pbieeta to non porrigat; alioqoinneceiteott, 
nt objeocam rlto appiieetnr, at tuo modo praesens sistatur ; poterunt 
igitor Ideae materiales aniroum determinare ad percipiendumobje- 
ctum sensibile,si modo istudper illas aninlae rite appiicari, acprae- 
sens reddi possit: id vero omnino veri potest : ideaesiquidem mate- 
riales, cum sint actiones tpeciiicae objectorum, congrue utquaedam 
eorumdem imagines concipiuntur, quae, cum animae ibi existenti 
p raetenteo tlnt, eidom boc ipto obfeeta qoadam ratiooe praotonCia 
reddont. Qaaro oom ante mens deficiente deblta objecti appUcatk»- 
ne,tioo pfiMMitia objectum iUud sensibile vi sua percipere non po- 
iMitt^iMMr \m nblolo impodimoolo pofoipiot* Atqao ita poatoot 



Dlgitized by Google 



idcM matiiriales cUol^iiMUt dettriniatM ftdpercepiioMob|«olo- 

, ram seaiibiUuoitolleQdoimpedimastita), praebeadMpieMcasiofien» 
quatenus illa praesentia efBclaots qna in re milla prorstu repogmui* ' 
tia ostendi potest. 

nc VAXii« BiiB DBMoifSTaAu roniv 

GXGVIII. Sjrstema eaussalitatisfaUum esse nee a priori^ et 
direete^ nec a posteriori, et indirecte demonstrari potest, Si enim 

hoc systema a priori, et cllrecte clemonstraretur falsum esse aut re- 
pugnantia, aut non existentia id genus actionis mutuae Jemonstrare- 
tur i sed neutruro fieri potest, quorum illuJ patet ex §. praec.) hoc ex 
objectionum soluttonecolligitur. Si vero ea demonstratio a posterio- 
ri, aut indirecte fieri po^est, tum vel pi^aenomena commercii cam 
mutaa anlmae et corporis actione pugnarent, vel inde ad ahsardam 
conclusionem deveniretur: primum nonest; nam pheaenomenaetiam 
fatente "Wolfio, aliisque ta!ia sunt, qualia forent, si anima in corpus, 
et hoc in illam vere ageret : alterum nemo asseruerit, nisi qui aperte 
dicere queat, (|uae sit ea conclusio absurdaj quod adhuc praestittt- 
tum non est. 

COjXTaA aSALBX 5TATCIT OEPBXDENTIAM ANIUAX BT GOaPOBXi YBAAJC 

BATIOWBM illBnCBSVTBir. 

CXCIX* Sjfstema naussalitatis statitit realemmutuamcorpo» , 
risy et animae dependentiam. Sjrstema qui ppe istud statuit animam 
ab ideis materialibus adperceptiones reram sensibllium ; motos ve- 
ro voluntarioscorporis per vim animae determinari ($. 169.): atqul 
si itaSit, tum utique animam in sensationibus a corpore ; et corpus 
in motibus voluntariis ab anima revera pendet ; igitur systema hoG 
realem mutuam corporis, et animae dependentiam statuit. 
CorolL Igitur hoc systema quoque veram rationem sufficientem de- 

terminat, quae est In eorppre de quibasdam amroae perceptioni* 

bas, et qaae est ia anima de quibosdam motibaik corporis ({f. rSi« 

cor.)* 

ATqos iirns AVTuit BiT As szBKiCAinuiE cowBBcnnr. 

CC« S^stema eaussalitatis aptum est ad explicandum ,^m- 
ifiero<tto> anim/set et eorporis» Sy stemzy quod determiaat rationem 
suflSeienteffl,qaaeest in corpore de quibusdam animae perceptioiii<» 

bus, et quae est in anima de quibusdam corporis motibus, ad expli- 
candum cummercium aptum est ( $. 182.); sed id praestat systema 
caussalitatis ( §. praec. cor. ) j ergo hoc systema aptum est Si,d ejcpii» 
. candum commercium animae , et corporis. 

AG CDIK FBOBABILITATB SBFEXDZ P0TB5T. - - 

GGI. Sjrstema cauMsalitatis cum magna probaiUiteite dphiUa» 
sopho dejendi potest. Systefliaeaassaiitatisnee IxtpoBfibilo ($r 1 97.); 
nec aperteiiilsttm est ($. s^S. ) ; est vero praeteroi ^iptam ad expli- 
candum commercium animae et corporis ( praec.) ; atqui aliud ni- 
liii dcslderaripoett Tidetitf «dIioc,»t oiiMiiHWM pioImUU 



Digitized by Google 



lM|>lid4i£Biidatiir$ ergoffitoinactii|tftiiutls'oiim magna probabU 
l>tftto»iiUkiwphoaef«ndi potfst. 

QUAB GARTBSII SB COMMBRCIO OPIXIO? 

Schoi. 1. Locus hic est, ut paucis ostendam, Cartesiiim neqoaquaoi 
S/Sleraaiis caussarum occasionahum auctorem tuisse , quemadmo- 
duifisupra ( J. iS^.sch. ».) monui. Cerie quamqjam saepe obscu- 
' rSQS loquatur,plaribat tamen in locis ita ioquiiur, ut clare collij>i 
possit IpsQRi sfstemaiollaxus ph/siei non reiecisse, sed emeodas- 
se potius , et confirmasse. !ta muliis probare nititur animaffl resi» 
dere in glaudula pineali , ibi a spiritibus animalibus motis aiBcl ' 
( /)e pass. anitn. p. i . arr. 51. 34. Tracr. de hom. p. 5.). Cum re« 
rebri humani slruciuram explicai,ostendjt, quo pacto in eo spiri- 
" td^ tum *ad ef&ietido« In eorpore motus, tum ad exciiandas in ani- 
ma afrectlooes dlstribuaotar. Clarius {Episu^. i,ep, 19.) in litte* 
ris ad 1 lisabctham Principem Palatinam datis soa sensa expro« 
mit. Cnnahor, ait, Hic expUcare modUm^qtio animae^ eteorpo* 
ris c.onjunctionem concipio ^ quti rationtr possint illa hoc mc9e» 
re — pro anima et corpore simul non habemus nisi illorum con» 
]unctionis notionent.tx qua pendet motiojaaultatis tUius,gua 
poUet anima' ad movendum eorpus^ nec nonjacultatis ejusi 
quae i»e$t oorpari ad agendum in anima^ sentus videlicet il* 
iiusy et passionos producendo. Rursus cam responJet adversario ' 
cu i d a m h a sc o b)i cien t i ( Tu. p. 2. ^'jtf. 5 . n. 4.). Scribis nostraemeti - 
^ ti vim t-sse dirigendi spintus animalesin nervosyatquehoc pa* 
cto movendi membra ; aliis vero m iocis snribis : nihil in mente > 
nostra esse^ cujus vel actu^ veipotestate conscii non sirnus iut 
istius irirtutis , quaespiriUiS antmales dirigit , niens humana 
' • non vtdetur sibi conscia , cum pUirUni neeciant , utrum neryos 
kabeant. — Accedit , quoil vix intelligi possit , quomodo res 
corporea possit impellere. His ille istud responsum reddit ( 
ep. 5. n. 4.). Verum est ^ nos non esse conscios lUius r/iodi, quo 
rnens nostra spiritus animales in hoSy vel iUos poros immittit ; 
iste enim modus non a menie sola, sed a menris cum corpore 
unione dependet^ sumus tamen cansoii omnis ejus actionis^ per 
qfuam mens nervos movet ^^uatenus tuHs actio e»e in mente 
guippe in qud nikil aiiud est ^ guam ineUnatio votuntatis ad 
hunc vel iUum motiirn ; atque hanc voluntatisineUnationemse* 
quuntur spirit uum i n nervos mfi uxuSy et reliqua^ quaead istum 
' motum rtquiruntur: hocgue propter aptam corporis conJigU' 
rationemy quam niens potest ignorare, ac etiam propter rf^en^ 
tiscum eorpare unionem^ cujus sane mens conscia est , aUo- 
% ^isitt enim ad memhra mo»enda *uam ¥oluntatem nen inelina» 
. . ret, Quod autem rnens, quae ineorporoa eat t poesit eorpus tifs» 
peUerH, nulLi guidem ratiocinatio, vel comparatio ab aliis re^ 
■huspetitaj vfl certissima ft evidentissima experientia quotiT 
dig nuhis osieiidit ka^c enim una t:it ex rebuspersenotisquae% 

' ' ' 1 



Dlgltlzed by Google 



4 



De Syttemrtte caussntHniis^ sii/e infiuxus physici* 5o5 

"<ni7i 9oluTnus per atias exfUiciirf, ohscuramus {iif,fh uep. 69.)« 
Peniqae in iis, quae acl Henricttm Morum scribiti Ut n^m dedecee 

. hommern philosophiirn putarCy Deum posse corpus mover*! , 
ijiiiimvis non putet Dtum esse corporeum: ita ftuini tum nnu 
dedecet aLiquid simile de aliis substantiisincorporeis judicare, 
Et quamvis existimem nuUunt agendi modwn Deo^ et cr&atu» 
ris univoce eonvenire ifateor tamen.^ mo nutlam in mente nO" 
straideam reperire^guae repraesentetmodum^ guo Deuset 
'Jngelus materiatnpotest nuivere^ diversam ab ea^ qwse mthi 
exhibet modiim^quo t^go per meam cogitationem corpus tnewn 
movert niti posse mihi conscius suiti. His quamr^uam rem confi- 
cere viJeantur, addam teslimonium cluorum clarissimorum, ac ge- 
nuinorum ipsius discipulorum, Ludovici da la Forge niedici ^al> 
iiiiirieosls,e(DoffliiiiClertelier: prior tractatum.de homioeaCar- 
tesioedltumeruditissimls adnotationibus illu5travlt,ac in Ubrode 
mentehttmana A Sttconscripto fusiore oratione demonstrat, non 
rejectum , verum emenc^atum , et constabilitum fuisse a Cartesio 
infiuxum physicum ; posterior in episfola ad laudatum iji)dovicum 
de la Forge docet , animam non quidem novum in corpore motum 
producere posse j poliere eam tamen facultato rootum sptrituum 
determinan<U,ut huc potitts,quam II!acafflttant,corporlsquemem« 
J>ra rooveant: atque ktttd se a magistro stto Cartesio didieis^e aper- 
te profitetur. Inde quoque Leibnttius contendit docuisse Carie* 

• sium {Ess<ii sur la Theod. p. i. §. 60.), per animae in corpus in- 
fluxum minime quidem laedi posse illamnaturae legem, quae eai7i- 
dem semper in iioc universo quanlitatem motus conservari jubet, 
posse tameoanimae facultatem competere , qua motuum,qui in 
corpore fiant,direetionem mntetinon sectts,aceques, qoi tamektsl 
equo, ctti insidei» nihil virium tribttat, eum tamen regit,ejttsqtte 
vlres»quosibiittbet, dirigit. Atque ex liis satis roanifestum esse 
opinor, caussas occasionaies nolium in Carfesio patronum habuis- 
se, <ju.irr.vis dubium remaneat, utrum veram movendi facultatem, 
an vero solam potentiam dirigendi motus in cnrpore aiiunde exci- 
tato animae tribuerit: contra igitur, ac Uariesius, aiiique putant, 
lege ille de eadem motus quantitate conseevanda ad dedocendaf 
solum motuum regalas in conflicttt corporum observandas,non item 
ad tolienduro influxumpbysicumususc sf,(|i!od exejus quoquephi- 
iosopbiae principils persplcue inteiiigitur (/^. i.arf. 37»)* 

«BSyOVDSTVa OBJSGltOmBVl^ COXTBA ailTSIIA GBXBBATISr» 

Schol, Qttae ab adversariis iioc loco opponuntur , ad tria summa 
capita revoeari possunt : alia generatim jcontra ipsum sxsteinas no- 
minatim alla vel eontra actionem corporis in animam^ vel eontra 
aetionem anlmae in eorpus pttgnare ipsis videtttur:singuii< perla*' 

strafis congruas responsiones suppeclitabimus. 
I i.) Acerbe "Wolfiu'; {Psjch. rat.s. 3. r. 1. 356.) contendit systeroa 
istud reapse nulium essc .' nam qui dicit aniroam in corpus, bocque 



Digitized by Google 



606 Piydiohgia€P.tt»S€ct,tt,Cap*:f0 

In illim agere » sinuj temeD «etioalt Imiai modimi igoor*t ( qj^dA 
«Uoc|Ui» quoTis fttendom esM pntat), ille aiSrit) at motatlonet lil • 
corpore, et tnima coexistere,<}oia coesist.ont: noilaro nempe talls 
aliam actionis iniUune IdeAm habet ; quam quto QoeXistenttae mil'* 

tationum in corpore, et anima respondet. 
Tametsi mutuae actionis motlum penitus ignoraremus, quod ta- 
menfalsumesseexjj. 1S9. ip^.patet, nihiiominus falleretur \foi« 
fiusy cuffl putat nobis btec duo idera sontre i animam ngefe in C0r» 
ph»s oc vidtsimfei muiationes in eorpore^et anima simul coe^ 
xigtert* Diversa quippe liaec nobissuntsicut caussa , et etfeetns} 
coetistentiam mutationum in corpore, et anima effectum esse , cu- 
jus canssa mutua acno sit, statuimus : quare tluas, easque tli versaS 
ideas habemus, quarumunacaussae, alteraeffectui respondet. Non* 
ne 'Wolfius nobiscum asserit perceptionem eflectum esse vis re<* 
prtesentttivae , qut tflimt pollet? £t nonne modum , quo et vis , 
agtt, ttobisoum etitm ignortt? Probtbiine igitarllaffcargomeafta<* 
tionem: "Wolfius ait, vim animae repraesentativtm eflficere perce> ' 
ptionem, modum tamen hujus eflTeclionis ignorat: ergo "Wolfius af- 
firmat, vim rcpraescntativam efficere perceptionem , quia efficit> 
id est, percipere, quia percipit? Notet igitur "W^olfius : quaestioirt 
praesenti haec est: unde et quomodo fit^ ut tam arctum sit atiU 
mam tnter^ac eorpus eommereiumi Cu\ nos rispondemas ; ^aia 
anima in corpust et hoc in illam agit, Efl sys Cemt, quohufos coiyf- 
merelt rttionem reddimus. Ceterum, etsi in modo hu}us tetionis 
mutuae multa adhuc obscura, et incognita sint, ncquit tartien haeO 
ignorantia nobis vitio tlari : minus propterea totum systema re ji>» 
ci : nonne harmonia praestabilita, ac praesertim ille corporis me- 
chanismus , obscurissima sunt? Cur igitur eam '^olfias non rejicit 
(15. §. 411*)? At matnt aetio probari neqoit } demns : quid iginir? 
H/potbesis phf lo^ophiet i qutlo hoece est systemt , i pso '^olfio 
monente, probtri non debet,Satis est, ut pugnantia ffon cofltinett« 
utque cum phacnomenis consentiat: acfio igitur mntut Verum es- 
setsystema, etsi nulla ratione prohari posset ; nos famert argii- 
mentis valde probabiii bus , quae nimirum pro reali dependontia 
pugnat (§* i77')> eadem constabilimus. Atque ex his conficitur 

• aetionem mtrtutm corporls, et tniAate ^iotf suhstaniiam minime 
fgnottm essv, ttmetsiiorttsse tfuoad modum jgnott corivenientef 
drci possit, quod nequaqaam obest {Ib* $• 579.). 

a.)Cum duce suo Leibnitioordinem naturae convelfi,Iegemque pf ie- 
cipuam de perpetua e jusdem viriam vivarum quantitatis in hoc 
universo conservatione per inf^uxum ph/sicum, violari querifur: si 
anima, att, agat in corpus, oritur quaedam vis in parte niateriae , 

• quao ey tlit in eam deriiratt non est, augetur protnde «irium. vi- 
▼trum \tt hoe nniverso qntntitatis-; si contra corpus asat itf afll« 

. mam , vis qutedtm motria in grttiam aflimae perit,'qtfae tnf<$ iit 
^adam flyaterf^e ptrta inerttyuiidoviriom tivarum quantitat mi- 
aittitttr. 



Dlgltized by Google 



De Sxftmuaeeaw9alitMii^iitfe itfiuxm pl^sieL 607 

9« Mttlta evoIueocU Riot: priHMiiii vis mortt^A dicitur, quto ta 
iolo eoatta ad molttm oontittitiatqae ob praesens impedimeBtaiD ' 

effectum non consequltur, qualis est in globo, cui funiculo in aere 
retinetup, vis viva est , quae cum actuali raotione conjungitup , ut 
cum corpus ex alfo labiuir. Deinde vis viva hodie a piiysicis non 
distinguitur a quantitate jnotus, quae factumestex massa in cele- 
«itatem, atque jam fere in demonstratis liabetUF, onMet 
olim oum Leibnitio vlret vUu per faetamex matsa in quadratnm 
celeritatit mensnrarl confendebaat»in paralogismum lapsos fuis- 
se. Jam porro virium mortuarum quantitatem constanter eamdem 
esse in hoc universo hoc sensu certum est, quod vires substantia- 
rum siroplicium in se speciatae,et abstrahendo ab effectu semper 
siot eaedem, sicut ipsae substantiae eaedem permanent, neque huic 
legi inflaius physiout adfersatur. Quod aatem adiririom vivaruro, 
tea motus quantilatem attiaet , exittentia timiiis.Iegis ooi versalit 
nee a priori, nec a posteriori demonstrari potest; quin eamdem 
non exstare, vel inde colligitur, quod ipse "W^olfius contra Carte- 
sium demonstraverit ( Mechart. §, 586. ) , non in quovls corporum 
confiictu eamdem motus quantitatem pepmanere. At demus eiiam 
hanc legem in conflictibus corporun)} pro quibus eam "^oifius de- 
monstrare nititnri obtioere ( CosmoL $$. 4S0. 4^6. 4S7. ) ; eritoe 
eootinao eoatequent, ut ipsa otiam ad motnat aoimac, ac corporit 
. aotioaei pertineat? An non pro his aliae aConditore leges coatti- 
tui poterant ( vid. cosm. 87. sch. )? tt deniquesi inf^uxus ea, 
qua dixi ratione intelligatur, futilitas ratiocinii "^olfiani plane 
perspicitup ; nulla enim est virium transfusio j nulla vix motrix in 
gratiam aniroaeperit,nequeexanimain corpus vis quaepiam tran* 
titt fliotioacatolum oercbrl aoimam ad perccptioact \ aaima sob- 
tilittimam eerebri floldnm ad motom dlctcrmiiiat.Qttitqaaetopbi* 
Jotopboruffl cam ooa rlderct» qui tcrlo oontenderet, ex giobo ,ia- 
corrcatc io quictccotcm vim motricem traosfundi? 

coimA AcnoiiBic ooaroais nr AimfAiE. 

3*) Actionem corporis in aniroam tam cum ejus simplicitate, quam 
Immortalitate pugnare cootendunt alii : hoc ideo ; quia cum in hae 
liypothcit anima Incogitando rcapse a eorpore pendcrct , ooo fi« 
deretor ipsa separata a corporc cogitare,proinde nec elverc pat- 
se. lilod vclicmcntcriirgct Leihnitius {/1ct,erud. Lips»c*7,supptm 
seet, 1 1. p. 550. Leib. princ. phil. tJieor, §. i 5. p. 76. ) putans con- 
cipi non posse,quomodo monas per aliam monadem,aut rem quam- 
cumque creataro alterari,et in statu suo interno mutari queat; 
cnm in simplici neque motus intestinus concitari, nec quidpiam'' 
transponi,nec ipsnm augeri, ant minaipoiiit* Simili fcre arga« 
mentatlone Hanschius qaoqueatltar. 

9* Depeudcatia bacc attfmae n cerpore non ex ipsius natonr, sed ex 
unione illius^cum corpore, quae a sola Dei voluntatc pendet, pro- 
fluit: quare non interna> sed exteroa solurr.j et contiogens est (vid^ 



Digiiizea by Google 



6ed Psyckologiae i/. Sect* IL Cap. K 

$.147« ich. t» n. Npnne insipiens ftieri t, qui putaret se ie apeW 
ib oknipotolem noor visttninijijiiod fenesiris c«reat« per quas ante 

• in cnbiculo constitotus eum aspeserat? Sapientius Cicero (Q^. ta. 

• SC. 1. 1, c. xo.) : en profecto tum /nulio priora, et diluctdiora cer- 
nentury curn, guo rititutajert, lihtT ar)ifnus pervenerit : narn 
nunc guidemy guarnguarn Jorarnma lUa , guae paient ad ani^ 
rnuma eorporey caUidissioio artificio natara Jabricata est , 
tamenterreniSfConGretisgue corporibui sunt inttrsepta guo- 
dammodoz eum autem nihil erit praeter aatmiiin, nuUa res eb" 
jecta impediety guominus percipiat^ ifuaUt ptidfuid sit. 

Quod autem ad simplicitatem : etsi in monade , seu ente simplice non 
dentur partes , qiiae movepi , aut transponi possint, aliae tamen 
sunt mutationes in ipsa possibiies ; nonne perceptiones , et appe- 
titiones animae etiam in s/stemate harmoniae praestabilitae sunt 
verae, aolntevnaeeiosmutatlones? Niliil autea v^tat, at harum 
XDDtationuai aliqua ratio Iti alia vonade, vel etiam in ente compO" ■ 
sito continetur ; qaod si sit, iam oonas ab altera aliquo modo aU 
terari, et quoad statum internum mutari dicenda erit. Pianum igi- 
tur est, nihil officere simplicitati anlmae, s» ea ab ideis materia- 
lihus ac) elicienclas sua vi has potius,quam alias perceptiones» 
hocque poiius, quam. alio tempore determinetur. 

4.) £s eo, quod eiliictus tnteger caossae plenae aequipoUeat, Bollifl- 
gerus ( Traet, de harm, praestm $• jf, sb^,) hoc sjrs^ema rejioit» 
Per effectum integrum inteliigll, quidquid ab actione caussae pro- 
ficiscitup; sive illa superando coppoprjTi renisui impendatur, sive 
alium insupep eftectum producat: per caussam plenam vipes eas 
omnes, et solas, quae integpo erfectui ppoducendo impenduntur. 
Tum vero admisso influxu ph/sico putat consequens esse, ut eSe- 
etos integer caussam 'plenanr exupereti integer quippe efleetos vi« 
riom eorporis esset motos, tamea ab iisdem viribusdeberet prae- 
terea perceptioio aoimaeffici* 

Cum motiones cerehri nequaquam perceptiones efficiant, sed so- 
lum animam ad eas vi sua efficiendas determinent, numquam caus- 
sam plenam eftectus integer superabit ; motus enim erit ettectus 
integer viriuiu corporisj et perceptio erit eflectus integer virium 
<animae. Sed etiamsi daremos peroeptiones animae a viribos oor- 
.|>oris effiei, nec tamen in absorda hae bypothesi eflTeetom caussa 
sua maiorem extondet \7ulfingerus , hoc quippe casu motio cere- 
hri fopet efllectus motionis opgani, et perceptio eflfectus motionis 
cerehri r pone caussam a producere eftectum b \ tum edectum Z> ut 
novam caussam ppoducere etfectum c ; eritne etil.ctus c sua caussa 
major? Repugnabit igitup omnis caussarum subopdinatarumseries? 

3.) Ideae materiales, ajunt noooulM, non determinaot animam adsui 
ipsarnm peroept|onein,leGnsquippe essemus nobis harom idea- 
••rom coiMcii,seiremosqoe,qoae pars cerebri^-qooqoepacto movea* 
tur: ergo neque determinanl aQiiiMim ad peroeptiooem obieoto*, 

. .rum sensibiiittm. 



I 

Digitized by Google 



De S/stemate caa.^salitatis^ siife influsus ph/sici. 6o<) 

]i»d, ant, Ideae materiales non determinant animam atl claram sai 
ipsarum perceptionem c.ant, acl obscuramsui ipsarum perceptio- 
neiD^ n. ant, et con, Sensatio reapse aliud noa«est, quam percc- 
ptio motionii ab objectp sensibili in ovg«ois exeitfttMi '.et iade 
nervorum ope ad sensoriuni eoiBnune delatae 15» ) y sed eaoi 
inens non at motionem, sive cerebri aflectionem, verum ut hnagi- 

„ nem,ac velut nuncium objecti externi contemplatur; inde pereeptio 
ideae materialis, quatenus motio est, obscura est, statimque con- 
funditur cum perceptione iilius , quatenus est objecti imago , si ve 
. potius cum perceptione ipsius objecti i pon aliter fere, ac si quis 
rem majoris monenti mihi nbneiet, adesse ex, gr. hominem dtgni* 
taie cons picuami quo casu non tam ad ver ba nonciantis, aut loqttea- 
di modum, nioas adejus vestitam, aliaque similia attendo,q«am 
illico totam attentionem in rem niinciatam ronverto ; surgo pro- 
pere, accurro competentes eidem iionores delaturus. Rei hu jus ra- 
tiopetitur a fine, in quem nobis Conditor benignissimiTs sensus 
concessit, atque a munere,quod animae,cum eam cum corporc co- 
pularet, imposoit. Volnit nimirum sqpremos n^torae Auctor , ut 
anima pro vtrlfaius corpos soom comepret» tom removendo res ex" 
ternas illi noxias, tum amplectendo neoessarias, aut saltem otiies; 
atqne eum in finem corpus or^^anis sensoriis instruxit,ut anima 
ipsorum ope velut pernuncios ohjflcta externa exploret, honaque, 
ac utilia a malis, et noxiis discriminet. jam vero cum vis mentis 
nostrae iimitata admodum }ac brcvis sit , nec plurihus simul sat 
magnam attenttonem adhibere possit, si ea tota esset in moiibus 
cerebri,iet eontinuis, et diversissimis eontemplandls, ita abripe* 
retor, nt obie^ta exteroa tantum non perciperet, quantum ad co»> 
servandum corpus necesse est. Quare sapientissime Deus legem 
generalem constituit, ut anima, etiamsi quam maxime vellet , nun- 
quam possit motiones cerebri, qua tales, contemplari, sod ab his 
quasi admonita continuo totam suam attentionem in objecta, quo- 
rum illae imagines sont , eonvertere debeat : inde fit , ut motoum 
oobis nooquam conseii simos. Consulator Malebranchios ( Reeher» > 
ehf de la veritiUv» i. e. lo. $. 5.). Atque ob eamdem prorsus ra* 
tionem vldetur quoque anima suae, quam in corpus exereet, aetlo% 
nis sibi conscia non csse ; nam et haec, cum continenter iteretir» . 
totam ipsius attcntionem ad se raperet. 

At reponunt : ad hoc, ut inteliigamus, quid aliter nobis ioquatur, ne- 
cesseest,ut vocabtila ab illo prolatadistlnete percipiamus; simi- 
literiit in imagtne Cioero, vel Caesar agnoscatar ftdeblBt ipsa di- 
stincte videri: Igitur etiam,ut ideae roateriales mentemadctaram 
ob}ectorom perceptionem(leterminent,ncccsseest,ut et ipsaeela- 
re percipiantur. Verum dispar est ratio: vocabula nullum nexum 
naturalem habent cum rebus, quas significant,sed id ab institutio- 
ne hominum obtinent, ut in logica dictum est: ex institutione au- 
tem hominom nihil significant, pisi articulate, acJistincte pronun- 

. ^jsators qoin si penitos rem exiMni>^m>^Acile perspiciemus, 
StorchenauMetapKLih*liL 40. - 



Digitized by Google 



4> ! p Psychologiae P, 11. Sect. tl, Cap. V. 

cabuU noo aliterquiclpiam significape, nisi quatenus cum idea so- 
ni articuUti consociata rei sigaificatae irJea in animoexcitatur. Ni- 
JDlraiB vookbttluini qubd nttura lua sonus articuUtus est, cum ab 
«lio proQiiiicittnr, in moo cefebro,iit quivit aliut tonut, idatn fui 
Qilsritlem excittt,eoi inmente idet tont trticnltti retpoodet» 
quia vero cum hac soni trticultti idea alias temper idea rel signi- 
ficatae consociata fuit, ea quorfue menti recurrit, atque ita signi- 
ficationcm vocabuli intelligo, a<l quotl nemo non videt necesse es- 
se, Ut vocabuU distincte et enuncientur, et enunciata percipian- 
tur. Imago deinde prototypononrespondet, ni&i accurata partium 
inter te proportiooe gtudett , qnte proinde dittlnete. videri de* 
bet, ut qneiD, qoove modo eshibett, eognoscantur, Contrt ioter 
notiones cerebri,et objectt externt Jitturalis nexas exstat ,.eom 
enim sint actiones specificae virium, quae in ohjectis insunt , cuffl 
ipsis tamquam efFectus cum sua caussa conjunguntur ; inde igitur, 
lege praeterca commercii a supremo Auctore naturae sancita ac- 
cedente , tptae efficiuotur , ut licet obscure perceptae ad cUram 
ttmen objeetorom peroeptlonem tnimtm determinent ; quemtd- 
medam otltm ex tliis tlgpis otturalibus, ut fletu, vel eiulttu, etsi 
obscure percepto, trlftititm, tut doiorem significari cUre InteU 
ligimus. Haec si animo a praejiidicatis opinionibus explicato ex- 
pendisset Genuensis, non acerbe adeo insultasset Newtono asse- 
renti anima;n in ccrehro residentem rerum imagines cernere(£/« 
m^r. p. 3. /^ro^. ji. icA. }. 
Esdiotis demum etitm pttet,eartiiimt Ipstm eerebH cotgmefitt* 
, tionem, reliqattqne internti eorporlt ptrtes non pervldett; ttlent 
cnim, quamdiu oomcorpore consociata est percerebri motiones 
ad perceptiones rerum sensibilium determinator , proindeque ni- 
hil cjusraodi percipit, nisi quod ipsi persimiles motus repraesen- 
tatur, ac velut praesens sistitur ; coagmentatio autem cerebri, et 
internarum in cor^ore partium per talem motiooem repraesen-' 
tarlaequit 

tiOlVTlA ACJIONBK AMUiAB UT COBSOa. 

Actionem antmae incOrptftBulliilgerosfatOrttione impugn9t(Ot'> 

lucid, phil. §, 327.): in qiiociimqne entUim ^enere fjjectus nort 
est semper tantus, qnantus serio intenditur , ihi datur propor- 
tio inter vires ad ejjectum applicatas^ H ^quantitatem ipsius 
effectusi illeigitur ejjectus non dependet a virihus cum tjj^' 
eiu quoad proportianm inHomparahUiiui ; atqui Pir^s ani- 
maet ao eorporis motusiiunt guoad prapoftionerttineompara'' 
hlefz ergoeffectus^ quales incorpoKf mo^enda-t^perimur ^ 
non procednnt a virihus animae, Argumentum huc redit: omnis 
eflectus est quoad proportionem comparabilis cumsua caussa; sed 
motus cfiorporis non sunt comparabiles cum vlribus animae: ergo 
motus corporis non sunt effectus virium animae. 
K Dubiusest voctbuli toflsoi: ti vox proporflo ootot eoDptratlo- 



Dlgltized by Goo^ 



be SystemnU c^walitntisy sitfe infiuxus phyiicU 6i t 

nem daaroiD reran, qusie sint e)utdem geoerls , «ot speclei , sive 

quarum utraque acleamdom homogeno.im unitatem revocari pot- 
est, Ut cluo nummi aurei, duo argentei, tateor inter mot ioncm cor- 
poris, ei animae vim praportionem non dari : at tj.iiil utud officii? 
Certe gentraiim verura nonesi intert|aamvij cau.ssam,<?t e(?lctunri 
icl genus proportloneoi essejaoima uoa vi,et perceptionem ,;et 
volitiooem etficit» nee tameo pereeptio, et volitio ad eamdero ho- 
mogeOeam unitatem,seQ specieo^ infimam revocantur. Si veroBuI-» 
fingeruseam proportionem, quae apud geometras oNtinc^t , inicl- 
ligat, ncgandum crit tjusmodi proponioneii) inicr vim animae, et 
corporis motiones non cxtare, nam (juo m.i jor esl iltius vis eonten- 
tio, eo m.ajor esi moiionis in corpore quantitas, accurata semper 

' proportione,ut nempe vis major ma)or<!m, et concitatiorem i'vis 
ffiinor debiliorcm in corpore motum eificiat* Atque geometrica 
haee proportio solum ad comparationem eftectus cumcaussade- 
slderafur. Sed quaerit curiose Lei hni tius, cur, si animae vi corptis 
moveatcr, non ad quamcumquft altituiiinem saltus fieri queat ? Cui 
respondetur aninlam habere vim certis, iisque sat an^';slis limiti- 
bus definilam) corpus item nostrum aliis circumjacentibus con- 
stanler premi , quorum omnium renisus superari debet ; denique 
saltum ab ipsa etiam nervoram»spirltQttmque constitutione plurl* 
mum pendere. . * 

7.) Animam in corpus agere non posse putanf nonnulti^ quin lioc in 
illam rerigat, quod a veritate alienum videtur ; iiem quaerunt, qui 
corpus ab anima, quae ipsum impenetrabiltter contingere nequitt 
moveri possit? • • ' . 

Tametsi corporum conflictu nolta sU actio sine reactione, neces- 
se tameo 000 est, ut haee iex se q'ioi|ue ad actiooemanimae In eor- 
put porrigat ( vid. n. t.). Haec nempecorporum reactio ab Ipsa 
elemerttorum reactiorte proficiscitur , c .*m alia in corporc vis. noo 
exstet ( fosni. 53. sch. ) ; in elementis autem reactionem neces- 
sario sequi perspicuum esl, cum omnium eorum vires eadem gene- 
raii lege regantur ( ibid.) , inde < lum cum elemenium ti in certa 
distantlapositumsecundiimuoiversalemlegem alterum ^ ad mo* 
tum determihat ; vicis&im id ipsum elementom 6 praestat in <r, ao 
proinde quantttm a agit in &,tantum h reagit in At verp vis aini* 
mae alii.s legihus adstringi potest, quo fit,utcum ipsa In elemen- 

, tum proxime vicinum agit, istud in ipsam reagere nequeat: quam- 
quam prorsi:s non vifleo, l inde absurdi conse jueretur, sl ad- 
. tnitterem, ipsaro eliam animam elementi reagentis nisum scniire. 

Qtlod ad ailerum:1laturalem animae penetrabilitatem minimeohsta- 
re, quo minus ipsa corpus moveat« alias dicturo est ( ont. $. t49« 
sch. 1* n. 4. )• £t vero potest elementum in altero a quo ilist.ttvsp* 
cundum generatem naturae Jci^em moium caassare(cosmol.$$.49* 
53. sch. ) : cur anima neqneat 'a vi motrice gatj.lerp, pcr quam, si 
eam ad moi um sui:m cxerceat, elementa corporis a se aiiiiuantura 
distantia sinc veri^ reactione t\ lege ab Auctore naturae pro hoc 



«oRifDtfrcio-conttittttt ad motom coneitentor ? boIIo jcerte in hae vl 
' repognantia tppareti sumtna contracohvenientiacom rounere»qao 
ipsA cum corpore conjonctt fungitor. Aut etiam fortatse oon in- 

congrue t^icercturj animam cum uno cerebri elemento actu compe- 
netratam existere, illiiclque, cum se ipsam movet, una movere : in 
liac hypothesi quamprimum se anima moveret, mutaretur clistan- 
tia illiuselementi comparate ad alia proxime vicina,quae vei ideo 
admotom pariterconcitareBtur j atque motot hi eadem rationo 
iiiteritts propagaretor, dom tandemtpiritot ad eot nenros, ae mu» 
' BCttlbt affiuant, quoromope.detideratttr membri motus perficitnr. 
Pieque vero de innenti bus musculorum virihus dubium esse potett: 
tlocet Borellus ( /Je rnot, anitnal. p. i. pmp. i 24. seq. ) , qui eam 
rem accurate pertrac(avit,eorum alios aequiparari eflficacitati pon- 
' deris i6ozo > atios 31040 ; alios 61600 i alios denique 375420 Ji- 
hrarum, ut ftdeo exigua spintuom animaiiom Vis-«oram ope tttt* 
pendot prortutefleetotedereqoeat. Vide quoque Cvtetiam(7Va« 
ctat, de hom, p, i« ciiffl not, D. de hi Forge,), 
!•) Denique fieri non posse putant, ut anima ciicta ratione motum in 
corpore efficiat, cum ipsi et corporis, nervorum, musculorumque 
conformatio, et modus impeliendi spiritusut huc potius^ quam il- 
luc affluant, prorsus ignotus sit. 
Besponsum Knotaeniot tu|^editat ( Sjrst, cauts, eff, p, 143^ ). Con- 
' cipB ith ingenioso quodam arttficefontem quemdam ad artis 
mechanicae^ et hydrauUcae amussim ita constructwn esse ^ 
■ itt quamprimum asserculiy per qtios aditus demum ad fontern 
datury incedentium gressn depriinantur , occ.ulto rnechtinisnio 
ynriarum rotarum^funiumque ope suh asseribus ahscondtto- 
rumy aliaey atque aliae mirificae spectes e fonte confestirn 
prosiliant^ guales perb, gr.fontes Kircherus^ Schottus^ aHique 
' describunt. Concipejamtibifpuerulo ad hocce spectaeulum 
' admissoy dum hac accurrit^ Neptunum cum tridfnti minaci 
' obviamfieri ; dum illac^ Nereides: ex alia parte Glaucum m<i- 
rinum ; alibi vero Delphinos\ et sic porro pucr iste niechanU 
smi absconditi ignarus^nec ad omnia praesentia attentus non, 
ohservahit se revera actione sua producerehosce effectusyob^ 
servabit tamtfn^ si adversus eam partem prflcessertt , semper 
sibihoc potiui^qudm aliudobviamfieri ohjectumi poterit igi^ 
titrjampro Itbttuhaecphaenomena moderariy ac si verb, gr. 
JNeptuniy acsceptri ejusdem tricipitis contemplatione delecte» 
flir , efficere ut prod^^ut , ^i scxUcet versus certarn plagam ac- 
currat, Neni'^ duhi' averit puerum horum motum caussam 
se y ac. actione suti phennmena producere, Quae hic dieontur , 
Tidentur quoque aliqua cxpcrientia coniirmapi ; experimor eerte 
infantet tametsi jamroboratts nonnihiiorganisinstnictor,nonduni 
ttmentolot tatit tiitom gretsom fige|*e: an non fbrtasse istud inde 
ppovenit qood iptorum mens scientiam expcrimentalem movendi» 
ac rtgeBdi sMro corput tibi nondom compi^ravtrit 'if 



Digitized by Google 



S E C T 1 O ill. . 

* ' • 

> IftB IDRARUM NAVURA, KT ORIGItVK. 

CCIL Dixi, quaiititiii pliilofopho llcfit do eofflmerMo MlBte eiim 
corpore $ omnem tamefi obscurlutom me sustullsse non profiteor: 
sunt ccrte plura, quae illustratione egerent, ac imprimis quidem de- 
terminatio illa mentis ad percipienda objecta sensibiiia per cerebrl 
isotiones edecta. Huic rei non aliunde, ac ex idearum natura, et orl- 
gine penitius inspecta majus lumen accederp posse videtur: qaare 
|am*istud Ag«m,ut primom breviteroftenflaa» qald de idearom o«* 
tura, aca perceptionibuidiscrimine sentlendiiiii «iti tam eieiissls e«« 
lebriorum philoiophorQn opinloiiibiit in fertin oarttai orlfiiwiii in« 
quirtm* 

C A P U T I. . 

De Idtarumac Perc^ptionum Hfatwm^ 

nacwTio BST Acmi amwm. 
CCnV. Perceptio eat rera animae actia, Omnis vita in action» 
quadam omnium consensione oonsistit (conf.$* 159.)^ atqui vita ani- 

inae ex parte saltem in perceptione consistit: animam siquidem eum 
in statL^m redactam, ut nibil amplius percipere pos$it>iuPe mortuam 
diceremus: igitur perceptio est animae actio. 
CoroU, Anlma igitorvi propria,et sihi ingenita perceptionesetfeitv 
Schol, £0 nimirum fbodamento^ quo Gjartesianonim {Bssaieone^ 
Vent^ httm, /. 2. cK 1 1. ($. u %• ) aliqui iilxi voUtioQ^s In Aetibtit, 
animae vitalibus habent , perceptiones quoqtto lis Adnumerandat 
csse confendo. Locicium autem, qui animam inperceptionibus idea- 
rum simplicium, sive qualitatum sensibilium recipiendis pati dun« 
taxat putavit,non oiorori ratio enimjquam attulit)nul]ius est pon- 
deris. AitQimlrnm nonesso !Q.potest^te mentis, ut novam quam* 
. piam ideam simptieem produeat ; sed Id Inde est^ quia Ipsa a .ce« 
rebri motibus, qui ab objectis externis efficiuntur , ad has pereo* 
ptioncs eliciendas determinari debet. Quod si denlque quiseo pro* 
grediatur, ut animam quoquo volendo agere inficietui* , necesse 
crit, sibi animaeloco inertem stipitem inesse fateatur (coof.^» 
is6.$ct;.}. 

CClV.iJoc ipso solum, guod mens haheat idenm cujiisdam o5- 
jectiJamiUud percipit, Hoc ipso solura, quod mens habeat ideam 
cujy&iQodi objecti, jam iilud sibl repraesentat ; idea quippeesl ro^ 
praesnQtatio ob jecti io tMto fae(n.( 6* log« ) i led hoo ipso so- 
JuiD, quod mens ob|«eta« qnodpianstibftrepraesontntt jam illttd (if^ 
fii^itk^iiM «niKi jeprMMttm, et pmipm idoni lonnt s. )i or* 



fi 1 4 tsychulu^iae P. 11. Sect. 111. Cap I. 

go hpc ipso solum, quod mens hab.et ideam cujusdam objecti, jam 
illud percipit. ^ > 

IDSA A »Sh<BPTI01fB SISTlBTerA VaVfTmt XST. 

CCV, Si idea pouatur r&nliter dntnicta a perceptione^ ea nuU 
U omnino usui esse pote*t, Dsus ntmlrumhtijusldeae foret,at roent 
|ler fMftlB^vel in illi, velope Uliasobi«ctoA>«giioscftt,iiveperc)piat; 
Utnd vero miniine fierr potest, nisi mens sciat, hanc esse ideaAhOftit 
objecii, atque hoc scirc numqaam posiet) idea enim,etsi repraesen- 
tat objectum, non tarren hanc suam repraesentationem repraeienta- 
ret. u\ est, non tliceret , se hujus determinati objecli ideam esse : er- 
go si idta ponatur reajitcr distiocta a perceptione, ea nulli omnino 
usui esse potest* 

Sehot, Dites fortasse^ inentem a motlotilhaseerebTi defermfnarUttt 
Intetllgat «b Idea Koe determinatiim obj^eetumrepraesentarl; tt 

si ita: ciir non aeque ab iisdem motionlhus ad Ipsum objectum si- 
ne id gcnus distincta idsa immediate percipiendum determinari 
queat^par utriustiue est ileterminatlonis ratio. 

INDB ^ULLA.DATUH. 

CCVI. Jdea a perr.eptionn realiier non distinguitiir. fmpriifils 
hoc ipso solum, quod mens ideam cu jus|>iam objecti habeatj jam ob- 
jectum percipit {§. 104. ): erfjo mcns pereandem realiter sui atfe- 
ctionem, quae ohjectl idea est, objectum percipit ; si enim id solum 
tit, tum nihil prae'ter fdeam reallter distincti menti, qaando perct-. 
pi t, accedit. Detnde ii3eae a perceptiome disiinctae nullos fdret usus 
( praec. ) : i [^i (ur eamdem existere nec a priori , nec a posteriori 
vel probahili raiioae confici potest: oeque proinde a phiiosopho ad* 
struenda est. 

Corqll, Omne igitur ideam inter, et perceptionem discrimen forma- 

* le tolum, et ra'tioiils aostrae est ; eadem nempe afTectio, quatenut 
In ea objectum relocet, idea ; qaatenas nnens llla In obiectam co- 

gnoscit, ^("rr^^/fno dicitur. 
Schol. Idem fjockius docet (/^'Vi. /rCr. i.cft. 10 §.i.):ideae nostrae 
noyi snnt res (iltae^ quain perceptiones., qiiae actu in mente 
sunt^ cessantgue essti aliqiiidquamprimuin non sunt perceptae 
fjbid, ch. 3 2. §, i.). Et ideae nostrae lion sunt aliudyquam *i*i>i- 
'^liceM apparentiae^y seu percejftiones in nostramente^ Sedne* 

* que quae dbjiduntofiAultun^ habent ponderis. A)ant« 

occuaaiTon jMTtiii. 
!• ) Com^.ment. inditferens sit ad diversat perceptlooetefficiendat» 
necesseest,utab aliquoad hanc potius; qiiam aViam perceptionem 
determinatur i istud vero idea esse videtur , quam proiode a-per» 
ceptione reapse distinctam esseoportet. 

Mensnoitra ab ilio ad perceptionem determinatur, a quo deter* 
^AItotlur «d MeiniimKii Itllcfatl i-ptvivfilone dlttf nguas, neeet- 
' 'Mtamen lSiret^lir qaid^plaii iMiiteBi>«d;ldhlfem'^el effieiendan», ^el 
kabefidtmii«kwiiihiet^ *«ttn tpia el1«in%iA'iBl^ 



Digitized by Google 



I 



De Idiarum ac Pcrceptionum Natata, Ur5 

tentiam Ueterminata sit, nisi tortasse conlendas itleam immediat« 
« Deo infundi. At m Deus ipse ideam infundtt, cur non eodem actu 
eflBciat siinulaoimaiil peroip9re?c|oi<l Oj^ui est, ut, praeter perce* 

. ptionein, distinctaai ideaoi imprimtt) Ajo Igi tur antmam ad ideaf 
. rer«m tensi bil-ium efficiendase«legeeommercil detcrminari a mo- 
tibus cerebri eamque hoc ipso eas res percipere: ad alias vero, 
quas usu alurum tacultalum pro nutu suo contormat, vel ab ideis » • 
praecedentibus,earumque mutua relatipne, vel a libero arhitrio. 
Nec juvai tiicere, nuUara videri proponionem inter moiionesco- 

. , rebri materiales, et perceptionem j nam ideae quoque sunt spiri- 
tuales animae afleotienes , sicui perceptiones; quare qiismaditio< 
dum ea est inter ideas, et cerobrl motiones proportio, nt th his 
lllae deteripinari possint, ita quoqueea datur proportio inter per- 
ceptiones, ethas motiones. Caeterum proportio haec pariim in eo 
consistit quod motiones cerebri sint acliones specificay,ek ima» 
gines quaedam ob)ectorum, quod postea uberiu$ declaraboi par- 
tim quod baec sit ab Aoctore natorae eommereil constitota. 
) Idea est obieetom perceptioiiisitedobfeetum reaUter^a peiice* 
pflooe dittii^piitor; igituret ideat porceptloiie rvvm dlverta • 
est. 

IJJ. Itlea potest quidem aliquo sensu objcctnm perceptionis dici ;ila 

tamen, ut inteliigatur internam^norx externum. Uuo niniirum ob- \ 
jecta in perceptione discerni possunt: xniermtrti quod est ipsa 
ideashaecenim mentiimmediateobservatur,cum ipsaaliquid per- 
cipit: rarterhum, qoodestres ipsa per Ideam repraesentata,qtiae 
eitra mentem vel actu existit, vel saltem existere potesjU Itt hune 
sensum loquitur Malebranchiu; ( H^ch»dela v^r, l, i. p. x.e^ i. 

t.): idea est id, qnod est ohjectam immediatiim mentisy nut 
quod ipsi proximum est, dum aliquid percipit, Similiter Lockius 
{Efsai conc, fent. hum. l, z, ch. i. i.); Idea est objectum co^ 
giiationi5,quod est in meamenteiCum eogito,Et{Jb. c. S. $. 8.}: 
ctim idea vocabutamsitmaximnaji^um ad omne id significan» 
dum^ guod ohjectum est iiostri inteUectus^ quando cogitamus^ 
adhibeo illud ad denotandum omne idy quod alias intei^gi so» 
let per voces phantasma, notio, species, vel quid demurn cumquf 
esse potest y quod mentem nostrani c-igitantem occupat. Cla- 
rius id ipsum Buffierius explicat (Z/O^. 2. 71. Exerc, i, Jjog. i» 
fi. 3 1 o. et suiv*): idea vocatur omne id , guod mens eo momen* 
to, quo eogitatfpereipit. DemdBt al/quid in me contingit^ quod 
9oco'eogitare i et cognoscer^i — Cum cognosoo aliquidt quod 
ante non cognoviffit in me transitus a non eognitione ad cck 
gnitionem ; hictransitus dicitttr actio cngit ahdi.—'In hoc traU' 
situ mens tnea incipit hahere aliquod ohjectum^quod ante nor^ 
, . habuit,—^Hocobjectum superveniens uon fst semper rnenti ex" 
■ ' ternum, ^isio ohjeGta inttna nteae cogitatiomiSf S!t mentis ' 
ajfigo nomen ideae, Tum.( Smre,K4* Log, a. n. j^A, Log* *, dis» 
ttru pour d»mSi, efc. Jk 3 5l.)r if tud €st mnifium ihjectum ossen- 



Digitized by Google 



' Pjycfu>l^iatP.tt.Sect.m.Cap.f; 

• • fiale6dM€iinmio hoe objectum ett reatiter ipta idea. Deniqus 
. objectum externum alicujtts ideae est Htud^ tfuod quis vult, 

' et putat etiani se repraesentareper ideam^ quam actumenti* 
praesentern hahet. Iix his itaque colligitur, ideansuh alio respe- 
ctu percept;onis objectum, sub alio perceptionem dici, uiide di* 
stinctio soium formalis consequitur. 

3. 5i itlea reaiiter a perceptione non clistinguatur, tum substantla 

. percipiens, et objectaiD perceptum foret una, eademque res quod 
ahsurdum videtur.Deinde perceptiones nostrte oinnetsant sia* 
gulares et numericae ; idearam eontra multae universales sont : 
unde hoc salfem casu necesse est, ut idea aperceptione reaiitep 

- tl; v -Tiia sit ; ab uno autem casu ad reliquos argumentatio valet. Ita 
A'icior anonymus ( Traiid de /' arne t. i. ch. 7. art. 1. p. 369. ), 

Jj^. Ad imuni. Vel id asseritur de interno perceptionis oh jecto, tum- 
que asserto veritasnpneonslat$substantiaenim, ejusque modifi- 
catio non est Uoa,eademque res. Nempe ex eo, quod idea a perce- 
ptione nondistinguatur,solum seqaitor anam, eamdemqoe aninao 
X inodificationem et ideam, et perceptionem dici ; verom istud non 

t obstat, quo minus haec modificatio a substantia percipiente, id est, 
ah Rnima, sicut rotunditas a cera, reapse distint^uatur. Vel sermo 

; est de objecto externo, tumque iliationis faisitas multo clarius pa- 
tet; quis edim ex eo-quod sol per attom,immdemque realiter actum 
etanimae repfieseotetur,et percipiatur; coliiget: ergo fttttam 
percipiens Gumrrsole percepto una res est? 

jid xdum, Ideae hon in se, sive in sua entitate universalessunt;ttant 
• sic consideratae sunt reales anlmae modificationes , proindeque 

, vere existunt: quidquid autem existit , sin*»ulare , ac indi viduum 

• est ( }. 59. sch. log.) Gum.igitur ideauniversalis dicitur, id refe- 
rendum est ad modnm, quoobtectum repraesentatur, seu ad ipsum 
objectum, sl nempe in idea non omnes notae alicuyus obfecti de«-. 

: terminat},»cindividui, seu aliqute solum plurihus cottvenientes 
. reluceant, eara universalem vocamus ($/60. log.). /am vero hiqo 
reale inter ideam, et perceptionem discrimen minime evincitur j 

• ramet perceptio, etsi in se sing>ilaris, universalis tamen dici pot- 
est^ quatenus ob;<ictum universalem attingit. 

HBXS VI SUA IDBAS BFFICIT. 

QOVM, Anirna vi propria omnes ideas ffjicit, Anima vi propria 
omnes perceptiones efficit ( $. 203. cor. ) ; sed ideae a perceptioni- 
J>us realiter non distinguunlur 205.); ergo anima vl propria 
<omaes ideas efliclt* , ^ 

' Ufvoarmnrtta lUUBBJkvesfO. 

iS[cW, Huie tbeoremati acriter se Malebranchiut opponit ( R^ch^ 
de la r<fr* /. 3 . p.-i. eh, 3 .) ; quae in mediom profert^ haee fere sunt* . 

I.) Vis efficiendi iddas est participatio potentiae divimey.quae ant* 
mam aliqja rntione a Deo ind<ependentem eflficit. 

Ij. Vis e£^cieadi voiitioaes noa.elficit aoimtm a Deo iodopendeattm: 



«x:g» neqw vis tfficiendl ideas; utraqife es]t vis se ips^ lliodlfic»n« 
di i. i;trfti|tte «st qu|^4*°^ participatio di vinae p.oteotiae, queqad-. . 
modumetlamesistentiacoiusvisreiest quaedamparticipatiodivi- 
nae existeDtiae: anne propterea res independenter a Deoexistunt? 

a,) IJeae, ait, sunt en^a maxime realia, cum habeant proprietates 
reales ; sunt item «fipiritualia, et a corporibus , quae repraesentat, 
nnultun) diversa; igitur quoq^ue sunt entia ipsis corporibus nobilio- 

. ra ; unde «i iionio pos^it yi sna prodacere ideas, poterit qupque vi 
sua producere entia nobiliora, 6t perfectiora ipso rouodo corpo* 
reoyquem Deuscondidittquod quam absonum slt^nemo non videt» 

Qlt. liieatt $unt quidem entia realia; sed sl ita loqui placeat, mod^i/m; 
id est, ideae sunt reales mentis cogitantis modificationes ; atque 
vel intle ipsa anima, etomnihus reliquis substantiis , quas De-.is 
condiditj niu'(o ignobiliores. Atquc id ipsum rursus de volitioni- 

bos dieendum quippe entia realia, reates nempe anfm^e vplentis 
modificationeS) sunt splritUAles,et a rebus» in quas teodunt diver* 
sae: baec tamen omnia con eificibnt, ut animae vis voleodi compe* 
tere nequeat, quemadmoJum sensus intimus testatur. 

3> ) Productio idearum cst vera creatio ; sed manifestum est« vim 
creandi animae humanae non convenire. 

Cum ideae non sint substaniiae, sed solum substantiae existenlis 
modificatiooes, non magis creatiooe egent , quam cerae > aut mar* 

. moris rotttaditas ; reditque Iterum paritu a volitionibus. phi< 

. lotophorumsententia snbstantiae duntaxat creantur» noo .modi , 
cura enim modus efHcitur,ires quaepiam modificaturicum resquae* 
piam modificantur, efficltur, ut res ilia ab alio nunc, quam ante , 
modo se habeat ; istud cura fit , sub)cctum existens mutatur,^nec 
quidpiam ex nihilo educitur , ac proinde nec creatur* 

4«)Sianlm« visnaideaselleeret»fluiucereteai e;t m^tlonibus eere- 
bri; id vero oeqnaquam ieri potest ; nam sicut creatione opus fo- 
ret^Utangelus educatur ex lapide, itaquoque non nisi per creatio- 
nem ideae ex motionibus cerebri educi possunt. Tametsi vero di- 
catur ideas non esse substantias ; sunt tamen vere spirituales,cum 
in anima recipiantur j jam vero sicut fierinequit, ut quadratuin 
conHctatur ex spiritu,etsi quadratum non sit substantia, iia ex sub> 
stantia materiali idea spiritoilis non potest.edbrmari , licet idca 
noositsobs^ntia* ' 

9« Mensaostraeosolum s^nsn id^as ex njotionibus cerebri educit^ 
quod secundum alia dicta per has ad illas in se excitandas deter« 
minetur ; non autem illas ex ideis materialibus , sive cerebri mo- 
tionibus, quasi delitescentes antea,excerpit, nechis velut materia, 
aut sub jecto praeexistente utitur, ut inde ideas spirituales effor- 
met ; quemadmodum ex lapide statua conficitur: absint haec ab* 
farda*,£x his porro perspicuiiim fit, fotile esse qutdquid prb uitq- 
Ifiore conlirmatione a Malebranchio adducitor* Adipitto adgelum 
creandum fore, si ex lapide educi deberet; nam etsubstantia est, 
et in lapide non l^tttit* Admitto^u^qiie ex spiritu tamquaraLex oia* 

Digitized by Google 



Hf^ Piyrhdhgittt P. //. Seef, Uh Cnp. /. 

teria quadratum non conHeri, istud siquidem hoc minlme pertinet, 
cum, neque nos ex ideis mateirialibus spirituales eftbroiari staiua- 
mus. 

5.) Arietem deniifne' adniovet: pietor tnimalis siM ineogiiitl ipnafii* 

nem eflScere nequit: ergo neqae anima ideati ohjecti sibi incogni* 
' tl eftormafe polest ; at<ji'.i antequam anima hfibeat ideam ohjecti, 
istud ipsi semper incognitum est : igitur nuijiqiiam anima ipsa sibi 
idearo aiicujus ohjecti effingere potcst, acproinde ejusmodi visail)* 
solule inutilis foret. ' ' 

9!. ligere menten^ tx se ittditTerentem determinantB aUqno adideas 
) in se exeitandas, )am saepius dietom est : quamprimum autem cle» 
termlnativumiliud adest, jam ipsa ob vim-repraesentativam apta 
est ad ef^brmandam ideam objecti nondum cogniti, si modo illud 
debito modo proponatur. (^uod acl pictorem aitinet, dispar ratio 
in eo sita est ; manus pictoris proprio ductu pingentis a nulla aiia 
re, quam a propria sua mente, idea objecti depingendi iinbuta, 
determinari, ac dirigi potest; neque enim -talit est ipsies-corporis 
f tractura, ut manus sine id genus determinatiene, et direetionef 
imaginem eonficere possit.Contra vero mcns nostra imprimis ab 
ipsa ohjecti cognitione ad illius ideam effingfrndam determinarl , 
aut dirigi nequii; etenim cum cognoscit ohjectum,e jus hahet icleam, 
cur igltur aliam excitct? deinde hoc ipso, quod vi perc ipiendi,si- 
ve repraesentandi polleat, ita a natura comparata est, ut quam- 
primum objeetum quodpiam vel in se^ vel in sualmagine, per mo* 
tiones nimirum eerebri,sibi convenienter praesens sistitur^deter» 

* minetur ad iliud in se repraesentandnm, id cst/ad ideam iilins lo 
seexcitandam: quemadmodum etiam haec ipsius natura est,ut ver- 
sus bonum convenienter repraesentatum iliico inclinetur, appeti- 
tionemque eliciat. Tametsi igitur pictor proprio ductu , alienasi- 
quidem direclione ea,de quihus ne somniavit quidem, accuralissi- 
me depingere potest, nailids rei imaginem ccinfieere queat, nisl 
'cujus anfe ideam liabnerit; potest tamen mensttdstraob vim per« 
cipieodi naturalem ideam aiictijus ob|eetl nondum eogniti eflbr- 
mare si illud ipsi per aliquas sui notas, et characferes conveniente 
ratione proponatur. Ackle objoctionem hanc niti hypoihesi, quae 
ideam a perceptione reaiiter distinctam ponit ; unde objectum 
quaeri potest, quomodo mens ope ideae, cujus ignorat, incognitutn 
illud objectum' percipiat ( conf. §. 205. ).'Profecto qui faane tuen- 

' ' tur Sententiam, multo maxlme hac par^tate premnntQr. Atqoe ita 
" infirmjs Malebranchli {Elfin. mtt.p. 2. prop. 18. je^^.jratiuo* 
culis, et eadem opera Antonio Genuensi, qui maiam caussam pejus. 

' ' defendit, et ab Arnalcli objcctionibus vittdicare voluit» abunde sa* 
tisfactum esse arbitror. ' 

Ad extremum duo quaerunt: 1.) quomodo, et quo sensu motionesce* 
rebri actiones specificae objectorum dicaQtur; i.) quomodo ha^ 
motlottes imiiginem, ae similitaditieni remm extra oos pofitarttis, 
. «olore> iiguira, magnitttdioe eta. diileretttiom eiie potsiQt^ 



Dlgltlzed by Google 



De Ideurum ac Perceptionum Naturn. Crg 

9^. imiim. Cum,quocl jam notum est, claritas idearum sensualium 
a vehementia, et velocitate motuum in cerebro pendeat, conse- 
qucns est,ut eUritas,aut obseuritas earam idearom propoftioiieiii 
quamdam habeat cam impressionibns in organo sensorio eflectit,^ 
atque acleo etiamy«t notitiaobjecti proratione impressionis obti* 
neatur. Tum veroetiam clubitari nequit a quovis objecto, quod OF* 

♦ gana commovet, aliam in iis impressionem effici ita, ut prout im- 
ppessionem objectoium A. B. C. consequuntur itleae a, 5,c; if a im- 
pressionem objectorum L, M, N» sequantur ideae, 1, m, n, utque 
proinde proportioaesbae eonstanter obtineant : A : B. s a : b« 

. L:Msl:m.a:bs3l:m» Hine aiiteiii conficitar motionescere- 
briesse actionesspeeifieasobieetoromy ipsumqne obieotum per 
eiusmodi actionem menti manifestari, quo plus aoa requlritary ot 
ab ipsa vi percipiendi praedita percipiatur. 

Ad idtim.Qui negant corporeas cerebri motiones imagines objecto- 
rum esse posse, ii noJbis intelligenter exponant,quomodoidea spi- 
ritoalis a pereep>tione reapse dittinota » qoam ipsi admittont , re« 
rom corporearom simolacrom esse qoeat ; quare ai hane ia rem 
non omnis obscuritas a nobis tolli possit ; nibil opiolooi^proba» 
bilitas periclitabituri sunt quacdam, in quibus quamcumque par- 
tem amplectaris, animus hacret. Id interea verissimura est, ab iis 
imaginem intentionalem nimis ad leges imaginis corporeae exigi, 
nullamque fere vis animae repracsentativae rationemhaberi.(^uoci 
si tamen aceoratius examinemus , quod deroum illud si t , quod de 
rebus externis inorgana sensoria agentibus percipiamus,obsea* 
ritas haec magna ex parte evaneseit«Intimamcorporum naturam» 
ct qualitntes minime percipimiis, sed eam solum ipsorum consti* 
tutionem , seu vim , quam in nos agunt ; cumque in nos agunt , exi- 
Stunt in nobis ideae , quas coloris, odoris , soni , et aliarum , quas 
tacti/e^ vocant, quaiitatum nomine insignimus. At qualitates hae 
in corporibus ipsis minime insunt: tiihil titln illis praetertalem 
eonstitutionem seu vim', per quam tales in nobis motiones exoi* 

' tant ; et nos respondentibus ideis haec nomina tribuimos» Jam ve« 
I ro quis dubitet, motum illum proportionatum esse vi, a qua effi- 
citur, ipsamque,ut eflectus suam caussam manifestat, i^dicare pos- 
se? percipimus deinde corporum quoque figuram, magnitudinem, 
situm, motum, et quietemj sed haec similiter occasione motionum 
cerebri percipi velfndepifet, quod ipsorum perceptio variata 
aetione in organa varietur , tametsi in ipso obiecto nihil imamte* 
tor: ita objectum moveri videtur|Slve illad qt^sceote ocokiySiva 
ocolos ipso quiescente moveaton 




Digitized by Gopgle 



C A P U T If. 

/7« Opinionibus quorumdam Philosophorum quoad 
idearum Originem, 

HVAB omno quoriticdax CAaTBsiAironuit? 

CCVIII. NonnuHi ex Cartesii familla, dum caussarum occasiona- 
liadn s/stema strictius amplectuntur, omnem efficiendarum idearum 
v\m «nimaa detrahantieasque igsi a Oeo imineciiate iQfuodi doeaiit* 
SchoL Hano idearum infosionem, qaam a Deo iecondum statas qaas* 
damleges perliQi putant, reveUtionom naturaUm compellanti 
«iusque caussas occasionales vel cerebri motiones ab exlernis re - 
bus eflectas , vel ipsam mentis ail intelligendum applicationem , 
tamquam oriitioner/t. mentaUm esse statuunt. Ita Purchotius non 
ignobilis Cartesianus ( Inst,phtL niet,p, z, «, 3. c, 4,prop» i* cor« 
!• prop, 3* cor. 4.)« 

mBas A »0 umnmx VAXMnc bsh!. 

CCIX. Opinio haeo a peritate abhorret^ Vel enf m poiiunt ideat 
a perceptionll»as distinctas , vel non : si primom , ponitnr~allqaid a 
veritate aIienum^$««o6«); si alteram: tom animain percipicnJo ni- 

hil agir, sed patitur, quippe cui perceptiones ipsae a Deo infundun- 
tur ; sed hoc pugnatottm$t203*:adde$.20.:tgitur opiniohaecaire* 
ritate abhorret. 

QUAB OPI.VrO MALEDnA.VGHlI? 

CCX. Nicolaus Malebranchius, qui ex Cartesianismo ullra justos 
limites provecto in fanatismum incidit , docet conlineri in Deo ar> 
chetypas rerum omoium ideas, mentemquehumanam cum Deo essen- 
Miali quadam unione arctias,quam corpori ad^tringatur, unicam ea- 
rum iotuitu res extra se positailntelligere % ferbo: omnia nos in Deo 
videre {Htich,de la vdr, L )«p. a«c&.6.). 

/Schol. Accipe sententiam verbis auctoris, prout habentur in versio» 
ne latina. (/f id possit intelH^i, revocanda sunt in intniorinm , 
quaecapite praecedente dicta sunty sciUcet necesse esse^ Deuut 
in se habere ideas omnium entiumy quae creavit^cum alioquin 
eo non potuisset producere » ac illum proinde videre omnia iU 
la entia considerando perfectiones , quas inctudit in se\ et ad 

. quasentia illa referuntur.Sciendum est prq^eterea Deum men'' 
tihus nostris praesentia sua nrctisshne tiniri; ndeo ut Deus di* 

. ci possit locus spirituum^quernadmoduin spatiutn est locuscor» 
porum, Ilis duobus praesuppositis certurfi est mentem id posse 
vidercy quod in Deo esty quod repraeseniat entia ereata ; cuni 
id sit maxime spiritiutle, intelUgihHey et menti praesentissU 
mum, Mens itaque m Deo pQtest videre opera Dei , damiiiodo. 
Deus velit ipsi retegere id, quod in se habet,quo^ illa reprae* 
sentat opera. Deinde quatuor cognoscent^i inodoB in mente distin* 
guit c^t 7. §§» 1* S* 4* 50* i^^^fnus est,quo resper se ipsas co« 



Digitized by Gopgle 



Psycholagiae IL Stct . III. Cap .//. De Opinionibus f 

gnoscit» Secundus guoillas cognascit per ideasipsarum^ h6€ 

estyUtrem hicintelligOyper aliguid diversumarchusipsis. Ter- 
tius y quo res cognoscit per conscientinm^ seu per sensum in- 
ter n um. Quartusy guo illas cog n oscit per conject uram, — Veus 
solus per seipsum cognoscitur ; guamvis emm sint alia entia 
spirituaHayquoequeintelligibilia esse Pidentur naturasua^ 
ipse tamen solus mentem penetraty ae sese ipse ptodit \ Deum 
solum vtdemus viso immediato^et directo, — ' JVbn duhium est^ 
guin videanturcorpora cum suis proprietatibus per suas ideas; 
curn enim non sint intelUgihilia pcr se^ ea non possumus vide- • ' 
re nisi in ente, guod ea includit rnodo inteUigibili. In Deo ita^ 
gue, et per ideas suas Memus corpora eum suis proprietati» 
6u«.— ^esseeus se hahet de mente^ illam in Deo non videmhsi 
Ulam tantum per conscien tiam eognoseimus, Nthtt superest ■ 
proeter mentes ceterorum hominum , et puras intelligentiasi 
jam veromanifestum est nos illas noncognoscere,nisi per ron- 
jecturam, Illas nunc non cognoscimus in se ipsis^ negue per 
ideas, et cum a nobis dijfnrantyjieri neguit , uf illa cognosca- 
mus per conscientiam, Conjidmus mentes eeterorum ho>min tirtt 
ejusdem esse specieit ae nostram, Quod in 9ohis sentimus, id 
etiam eos in sese sentirey existimamus, Absurdam hanc opina* 
■ tionem primus Impognavit Arnaldus { De ver.etfals, id.)^tum 
Poiretus {Log. rat,l. 3.C. lo.), LocJcius {(Euvr. div.de M. Locke 
r. 2. p. 146. ed. 2.) , Pritius { Diss. de enthus. Malehr. ) , Silvanus 
Begis {Mf t.l, i.p, i,ch. 14.), aliique valentissimi adversarii,quos 
In si)o statlm orto experta est. 

fiABC OPIMIO MULI.A BATIO^B PHOBADILT IVITITCB - BT icOVTIirBT 7DGNAMTXA 

AC IDEO nEJICIEA'DA EST. 

CCXI. Opinio MalebranchinuUa probahiU rationenititur. Pri- 
ma ipsi ratio esf, quod alia via origo idearum, et pepceptio mentis 
exponi nequeat : at hoc imprimis falsum est, ut in sequeniihus pate*> 
bitj et si verum foref, esset argumentuin ad ignorantiam qood nihil 
l>rob«i ($. 236. sehol.n. 1. log.). Seeunda, quod Deus agatpernotlo> 
nes simplicissimas, et facillimas, at id aeque obtinetur si anima ha* 
beat vim eflficiendi ideas dependcnter a motlonibus organorum, prae- 
sertim cum ipsius sententia tanta organorum elegantia, tam exquisita ^ 
conformalio prorsus inutilis foret. Tertia ; quod tum in sacris Litte- 
ris, tum in 5. Augustino Deus dicatur illuminare hominum mentes? at 
id inteiligi potesl tam de ratione naturali, quae est lumen ab Auoto- 
re natorae : tum do revelatione supernatarali> quae estlamen ab Au- 
ctoregratlae hominibus benignls^me concessum. Quarta ; quod hoQ, 
modo summa mentis humanae a Deo dependentia statua^jr ; at haec / 
acque salvatur, cum dicimusanimam vim efficiendi ideas a Deo acce- 
^ pisse, iiliusque conservatione, et concursu pcrpetuo indigere. Quin- 
la^ quod corporain se nonsintinteiligibilia; at hoc falsum est^ nam 

cUffl iUft a Deo in se cognoseaiilQry.eerto apta stmt ad teriainandi» 

^ Oigiiizea by Google 



621 Psycholog iae P. //. Sect. Cap. IL 

aliquam cognitionero j quod autem potentia corpora in se cognoscert* 
di infinita esse debeat, id nuUo modo probatur: quin potius sic ar- 
guere licet: potentia, qua mentes ipsiusopinione in Deo corporaco« 
l^noseunt nonest infinita: igitur oeo potentia cogdostiendi corportiit 
• se infinita esse debet. 

CCXIL Opinio Malehranchii talia in se continet, quae sihi 
mintme consentanea sunt. i, ). Non coriE^ruit Deum \ i leri in se 
ipso, et tamen nostram de illo cognitionem imperfectam, obscuram, 
divers^mque in diversls hominibus esse. i. ) Videri in Deo corpoi a 
curo suis^proprietatibus, non autem similiter spiritus; Deus certe iii 
te aeque^continet ideas iotelligibiles spirituuiii sieut corporom. 3. ) 
lo eadeoi individoa, ac simplieissima idea archetypa tamquaoi io 
speculo videri objecta externa,nec tameoabofnnt hus hominibusqoifl 
ncc abeodem in omni aetate, et corpori* coflstitutione ea aequali* 
ter videri , nonne quotquot simul in speculum obtutum fi^^ mt, i Jem 
objectum ab eo repraesentatum, eodem modu intuentur? *. )Vitleri 
ab aniraa in Oeus res extcrnas vi unionis arctissiroae, et tamen prae> 
tereaoecesse esse, utOeus ipsi, quodin se habet, retegere vehts 
deiode sl Oeos retegaty eor non priniani retegit ea, quae imprioiis sei< 
to et Dtilia.etoeeessariaforent animae?5.) Videriaiiaper ideas,aIio 
perconjeoturam-, dari proinde posse perceptionem absqueomni idea. 
Haec certe, e( iofioita alia, quae facUe erui possunt , minime secum 
consentiunt. 

CCXIII. Opinio Malehranchii prorsus rejicienda est, Rejice- 
re certe oportet doctrinam, quae 000 nodo nulla probabili ratiooe 
nititur, verum praeterea pugnantia quoque in se complectitor } sed 
ad hanc classem opioio Malebraoehii pertlnet ( $$• praec* ): Igitof 
' reiicieoda est« ' . ^ 

QOAS ovtmtf oiirocaiTt ac omcobi kbc Koir MBfFAfBTfcoauv ? . 

Schol. Duae adhuc restant philosophoruro opiniones, quae hoc loco 
referri possent : sed eao eiosmodi sunt, ut soLs explicattooe plano 
refoteniur. Dns est Democriti, ac post eum Epicuri i ceosueruot 
philosophi hi egregii, si Diis plaoet, mlnlmas quasdam particulai 

a corporibus ipsis ahrasas , eorum tamen spericm, ac siroulacrum ' 
referentes, quas propterea if/o/^i vocarcnt, hinc, at^jnp illihc ifl 
aere circumvolitare, quae, ubi pcr organa ad animae sedem appu- 
lerint, ideae sint earum rerum, de quibus cogitamus. Ita Cicerode 
Demoeriio scribit IDe dip» L 1. c. 67.): a corporis tohdis, ft cer-^ 
tisfigurit ntUfluere imagincs, — plena, ioquit, imaginum suni 
omniii i nulld enini species COgitari potest^ nisi pulso imagi» 
mim. Sed audi eumdem bunc consufarem philosophum adversus 
Vellejum disputantem et egregie ista refcllentem ( De nat. D. /. 

36. ). Q(t(ie autemy ait, istae ima^iiws vestraey atit u?i- 
de} a Democrito ornnino haec licentia. Sed et lile reprehen" 
suM-A multii fst^ nee vos exitum. reperitis^ totaque resvaeiUat^ 
€t daudioat* Nam ^uid est^ guod mtnus prohdri possit guan^ 



Digitized by Google 



Ofiinionibus quorumdam Philosophor. etc, 625 

omniiim in nie incidere imagines Homeri^ Archilochiy Romuli, 
Numae^ Hj^thagoraeyPlatoniSj necea forma^qaa illijaeriint} 
gaomodo tigo } et quorum imagmes ? Orpheum poetam do* 
e»t 4ri$tot9t€S nnmqinamfuisst^etho^ orphieum earmen Py» 
ihagoraei ferunt eujuidamfuisse Cteropis* Jt OrpktiuSi id est 
imago rjas, at vos vultis^ in animttm meum saepe incurrit» Quid 
guodejusdtiin hominis in meum aliitt^, al'ae in tuum} quid quod 

. eararn reram^ qaae nuniquam fue.runt^ ueque esse potuerunt^ 
ut Scyllae et Chirntfati qaid quod horr^inum^ locorurn^ urbium 
earum^ quas numqaam vidimus} quid quod simulf ac mihi coU 
lihitam est^ praesto est imago ? quid quod etiam ^ dormien^ 
t«m penijant invocatae} Tota res» f^eUei^ nugatoriamsti fos qu^ 
fem non modo o6aUs imagineSi sed etiam animis inculeatis^ 
tanta pst impnniras garriendi. Altera est Peripateticorum, qui . 
cumducesuo Aristotele { /jnifna/. 5 . 5. 6. ) intellectum in 
agentem^ et patientem (li%iv\h\x\int : intellectus a^enj, ajunt, ex 
speciebus impressis ($.1 ^.sch.) elicit species quasUam ezpre^sas^ 
tive intelUgibHes % quae slnt Ipsae ideae ipii^tiul«t slve iiiteUe* 
etneles; hts imelleotus patiens in se recipit,;atque ita ineos oh- 
jecta externa pcrclplt. Haecqui4eai Perlptteticae doctrinae sam* 
ma estjsecl mirum quantum etiam praecipui Arisfotelis i nterpre- 
tes in ea explanancU (lissident , ncc tamen ulius eoram quodpiam 

. &ttulit> quoid intelitgl possit: quare dimittendl sunt* 

c k p 0 T m. 

t>e Jdeis Innaiis» 

QUID XDSAB ADVE.VTITrAB, FACTITIAE, IXWATAB? 

CCXIV, Alii rursus ex Cartesii schola triplex ideafUffl geiius con- 
Stituunt : adventitias^ quae nohis occasione motuum in organis exci- 
tatorumde sensibilibus corporum qualitatihiis adveniunti/tictitirt^, 
qifas ipsi e)c precedentibus conformamus, ut idea aedificii ab archl- 
tecio concepta. Quae ad «ietttram hartom classem pertinent, itmiktae 
«ocanti in his delioietidis Oee dOttsetttiantiOec se ipsosintelligero vl« 
dieotuf* 

' ^AS ^ABTSStt DS tDttt unrAtii. 

• • • * 

SchoU trOpinlonis huius auetor Cftrtesios vulgo putatur, sed quid 
vere senserit» non facile statoitur: ambigue oerte hacde re scri-' 
psit: proferam nonnulla. tn notis adprogramma 10 Belgio edituoi' 

ita dlsserit ( Epist. i. i. c. 99. ad artic. 11.): non videtur ( nu' 
ctor progrummati 5) nisi solis verhis a me dissentire i cum 
eniniy ^ii, mentern non indigcre idcis vel notionihus vel axio- 
matihus innatis^ et mterim eifacultatem cogitandi CQncedtt^ 
pure nattiralem^sipe innatamf re iMrmam pXane idem, gnod 
egO0 Non eniinumguamseripsi^tefjfudicaeif mentemftiiijggrB 

t 



Digitized by Google 



6 »4 Piychologiae P. IL Stct* IIL Cap. IIL 

' ideis ianatis^ quae sint aliquid diversum ah ejusfacnltate co' 
jgitandi ; fed ciim adverterem quasdam in me esse cogitatio- 

neSf qiiae non ah ohjectis externiSy nec a volnnt atis rneae de- 
terminatione procedehant\seda sola co^itandi Jacultateyquae 

in m'e est, ttt iieas^ sipe notiones^guae sunt istarwn eogitatio* 

num Jormaeah aliis adventitiiSfaut factitiis distingueremiU 
' lasinnatas vocavi» EtUeram {lbid*ad art* \A' fi'^*)** monebo 

hic — per me ideas innatas nihil umquam intellexisse ^ nisi — 
' Jiobis a natura inesse potentiam, qua Deum cognoscere pos- 

sumus y quod auteniistae ideae sint actualesy vel quod sint 

specieSf nescio quae^ a Jacultate cogitandi diversaey ntc um» 
'- ^uam scripsisse^ nec eogitasse^ immo etidm Wte magis, quam. 
' ' qtiemquam alium ah ista snpervacua entitatem scnolastieam 

rum suppellectite esse atienum ( Gens, phil, Cartes.1, 3. §, 9. )• 
■ His, aliisque quamplurimis, de quibus videatur Huetius, expensis 

merito dubitari potP5t, utrum idearum innatarum opinio, quae ab 

eo inrle tempore in Gallia praecipue floret. Qartesio auctorej aut 

patrono gloriari possit* 

QVAB Auiminc osnaovsa? 

i^cfto/. 1. Videamus jtm, qotd alH liuiiif sententlae fiQtDfrepf profe- 

rant. Purchotius ita loquitur ( Jnstit, phil, met, s, 3. c. 4. pr. 4. ) : 
idea innata dicitur , quae nohiscum est nata ; sive quae nohis 
a primo vitae moniento ad extremum^quoties attendit anirnus^ 
semper praesto est^ quamque sola prima caussa sine corporis^ 

' aut cujuscumque alterius caussae secundae si^sidio omnihue 
communiter impertit i'Ess, conc, Vent^ hum, /• t* ch, !• i.). Lo« 
ohius ipsarum hostis acerrimus ptttat irleam inattam ex mente eo- 
rum, qui eam defendunt, aliud esse non posse quam characterem 
quemdam originarium animae a primo existentiae momento impres- 
sum,seu quodAnrmodo insculptum. Silvanus Regis {Usa£;.de la rai, 
€t de la JoL l.i,p. i,ch, 7.) negat ideas innatas hocsensu,quod ani- 
mae velut insculptae, aut.conQrettte sint} tres deiftde.tftntum lniift*. 

r - tis ftttatt, Dei,eorporis, toimiipropteretquod hae in anlmtqutm<- 

• ' primom cum corpore copttlttur,eioritiitttr. Heoricus Moras ( 
imm. an,) ulterius progreditur, atque omniam scientiarum tuoi 
theoreticarum, tum pracf icarum semina a Deo animae ab ipso ortu 
indita esse contendit { Trai.de nat.de Vam, f. 2. p. 5. ). Alius qui-* 
daro, qui latere voiuit, tribus diversis modis ideas a Deo in nobis 
produci docet: alias ante omnem sensuum.tctiofiemrtUts perml- 

" nisteriumsensttum; tlitsdeniqae,qusesecundum commonem nattt- 
rte earsum in nobis noninsunt, nisi consequenter tdoperationem 

" kensttttm(i&.cA. 7. art.i^pt^j,). Quae primi sunt generis innatas 
vocat, eas que definit esse , perceptiones perseverantes y veritm 
obscuras j quae aniniarn numquam deserunt. Alii ex adductis 
Cartesii verbis coHigunt inesse in mente vestigia quaedam, seu spe- 

" €iescogitatioDam,quaetsola cogitandifacultate aliqua naturte 



Dlgltized by Google 



ncoeuitate pronaQant. AIU deaiqtie, et eoaiBaiiitts4Mi!tnt ideat 
natas esse charaet«mqaosdam,lni4gines,seu reriim&rmat animan 

in ipsoortu impit^ssas, ad quas dum ipsa attendit, certa quaedam 
objecta , spiritualia praesertim et abstracta percipiat. In tanta 
itaque opinionum dissensione priroo loco con^lituenclum est, quid 
per ideas innatas, quae iajn impugnandae veniunt, prudenter in- 
telligi velpqssiti vel delieat. Hanein^m sequentla theoremata 
lervient. 

vaatoBAk^TOATM «oir iwmBWitna VAcirCTAa eQGiTAinDi. 
' OCXVi Per idea0 innata inteWgi nequit mera^ ei simpleaijiO' 
Untia^ teu Jacultas cogitandi, Nemo enim philosophorum est, qut* 
de hao faeoltlife dubitet: igitur si ea tantum per Ideas innatas intel* 

ligatup, nulla possetesse controvcrsia. Quin onnnes ideae diceren- 
tur innatae, omnes enim a facultate cogitandi proficiscuntur ; cum 
ergo adventitiae praeterea, et factitiae statuimtur ? quid <>uod ideo 
eorum plurimi ideas innata ponunt, quod multarum rerum ideas nec 
usu sensum oI>tlnjeri, nee alinnde formari posso pntant } 

CorbU, Cttmhabittts,seu faeilitates($. ^p.genci^atlmaliundenon sint 
quam determinationes quantitatis^ lonmans faealtatmii agendi- 
($. Si)f manifestum est, neque faciiitatem oebis a Deo communi- 
catam certas quasdam ideas, vel levissiroa attentione arihibita, ef- 
ficiendi per ideas innatas intelligi posse , quaeest sententTa /lu- 
sebii Amort {Not,crit, de Log. mc.nt. s, 5. leg. Lockii.). hi alio- 
quinfacultas haec non est aequalis in omnibus: quin experientiii 

teste illas fere ideas, quas i^si imiatas dicaDt,ommum difficilUme 
% animo InfqrnilnMis. 

nsc iTATUBAua «OASoAit ncBsan A% coeicAnoMBt ziroa >aonoTAB 9 

CCXVUPeeideainnatas negueunt inteUigi cogitati)aneaquae* 
dam a/aeultatecogitandinecessitaiettaturae prttvenientes^nec 
talium cogitationum formae^needenique determinatioguaedang^ 

mentis nntiiratis, et neoessaria ad certas cogitationes. Sensus 
quippe intimonullas id genus necessarias cogitationes, nullamquena- 
turae necess^tatem ad certas cogitationes in nobis inesse experimur* 
Profecto si quid ejusdem in nostra mente eveniret,de quihusdam re* 
lius perpettto cogltaremns, quod quam falsum sit, nemo ignorat. 

KBC JDB^E A PERCBPTI0IVIBU3 yoy DISTLVCTAB ET AIVmAB IMPaBSSAE; 

CCXVII. Perideas innatas neqiLennt intelligi ideae rerum ah 
actnali earumdem perceptione non disfinctae in ortu ineditaey 
et constanier in ea perseverantes. Imprimis enim perceptio, quae 
est.vitalisanimae^ctio ( 203. ), nequit a principio externo efdeflii 
imprimi» Detode perceptiones hae vel essent clarae, vel abscurae } 
si clarae: continenter earumdem nobis conscii essemus, ac prqinde 
nullo non tempore de iis rebus, quarum ideasnobis innatas esse vo- 
lunt, cogitaremus, quodcum experientiaipugnat siobscurae: veisem* 
tStorchenau Metaph, Lib, IIL 41 



•fW dBMMt liiiiMmty tel attqlktfk^o tUrto evidant: s i p r i mom * mit* 
II 'l&tf^lMBliiiiltfne t>omfiit ; ahemini autetir qoi fitt, tntelHgi nequit* 

CCXVm. Per ideas innaias solum tntelli^i possimt formae 
^uaedanif vel imagiries rerum aniniae in ejus ortix impressaef 
^atgue a perceptionibus distinctae, quae licet constahter perse- 
yerenty nontamen advertantur^ nisimens singulari quodam mo- 
do ad e»s pertipiendas deterininetktr, Assertf oliaeoet prieeeden- 
ttbof veceisiria eoAieoitione proAuits niliil enim imptiat relinqui* 
Inr^qood ideftrom innatarum nomine cum aliqua veriutis speoieve* 
aire possit: quare Vei aperte fatenctum est, nullas iiresse in nobis 
ideas innatas ; aut &i id nolint, id genus im^gines a perceptioAiboty 
distinctas, ac animae insculptas propugnent, necesse est. 
i^cAo/.Quid de ideis innatis hoc setisu intejllectis sentiendum sitj se* 

i|neotes propositiones docebont*. 

eilwiS sretraAi fMaa wom e i snu i mk ekt» 

CCKXX» Etsidatetar gui^edam ideaeinnatae,nontamen oni^ 
ne» ideoB ndttraeforent innarait. Imprimis enim direniur pree* 
terea adventitiae, et faetitlae, ut ipsi fatentor ($• 214.). Deinde toC 
forent imagines diversa^ animo insculptae, qoot sunt res, de quibus 
cogitare possumus ; sed re§ cogitabiles sunt numero infinitae: igitur 
Imagines numero infinitae aOimo inseulptae esseot» id quod vehe« 
menttrabsurdum est. 

BXPONI IVBQUIT, QUOMODO XRSi AD UJfAM PHAB nBLIQUM ADVBRTATi 

CCXX, Juctores idearum innatarufn neqiicunt intelligenter 
exponere^guifiatfUtmensnuncadhanc potiusy quam aliarn 
quamcumque e» innumerieeSii tnmulptiSf adpertat, ejusque ope 
jqibjeetum percipiat*Vt istod intelligenter expoiiatori neoesse eSt» ot 
idterutrom asierant: vei ideam illani atite consepultam suseitari: vbl 
jnentem ad tltentionera adhibendam aliunde detcrminarit primUitt 
cst inanis sine mente sonus; quid enim est ideam innatam consepeli"- 
ri? quid con^epultam suscitari ? an pulveribus obtlucitur, utimago 
quaedam corporea? an vulneris instar concretione aboletur? sunt sa* 
ne ista ejus generis, ut et intelligi nequeant, et ea facilltate, qua af* 
£raiaotur, negentur. Igitur tllerom: at uode haeo deteroioalio } aii 
eh ipsa Illa idea?istod certe non;reditenim qoaestio, eorhuie prae 
reliquislnnatis nuncistod }os> vel potestas eompetatsan a motio- 
nibus cerebri? at motioties corporeae Deum, spiritus, res abstractas 
repraesentare nequeunt: quomodo igitur anlmum ad attentionem his; 
ideis adhidendam determinabunt? item si motus corporei possunt 
inentem determinare, ut se convertat ad ideam sibi impressam, cur 
eam noo poislntadobfeetomlmmedlate percipiendom sloe Id geooo 
idees determioare? 00 ab alloqaodam |Hrloeipio? qold ilfaid?iiaale 
ipil nooien ? eerto qQftmdio Istud non praestiterint, non aegre fe- 
Mti sl chiAn»tereS lioe animoe inscnlptoff-id qoalitatef^ooealiof ab- 



Dlgltized by Google 



' t>e Meit innaUt- 

legemus, quas tanto ipsi strepitu olirn Peripatfetlols exjn^obriirunL 
bemqtit abi 6M66mn!a dare. eipedieHiit, supei^Mt tdhuo aodat 
ttumqatm soivetadus, qoonaodb roeiit Itl i<jlea ilU, cui attenttofoiii ad* 
hibent» bb)eetnm reprie^entalum aghosoat (cbiif. $• zoj. }• 

opiiyio zDBARbn nfsrXTABiok imt irovfiiBiT - nmc ktuAbbmoa mn a» oniGi- 
WBK iQBABinK KnucAWtAA - ftT ^uxfli^xiaf cpvjlinT - nn»B. 

tBlTAE voir >0T8«r. 

I CCXXI. Opinio iiedr\$m inhatdrikm hon suffch crigM onp- 
kium ideatuin e&plicaniae^ tmprin&iii^ biim non oiiines Meae-in* 
hatae sirit; ied aiiae piraeterea dgiitiiir ( $• 191. ) > i^m opinio istaec 
hairum ortpilinon explieat. Sed neqbe ipiarun idearum ino^ftarum 

origirtem s^ti*s ekponit ; Cum ei^imorigo irteapum quaeritur, quaeri- 
tur simul origo percpptionum nostrarum, non soluffl, quia ideae non 
distinguuntur a perceptionibus ( $. 2o6. ) ; verunl etiam, quia niliil 
potest scire origiriem idearunl et simul ignorire, quomodo per ilia$, 
Vel dpe iilaram objeetum pefcipiatur, neque enid^ difficUltal foret 
klibllta, sed iblum trarislata ; atqiii opiiilo ideardrti innatiiruin istiid 
ttiinime pi^aestdt ($ praec. )i efgoopinio ideaf nm iniiata^uid liQii 
iuffioit origlni omriium ide.irum explicartdae. 

CCXXil. Opinio idearum imiatarum ad expUcandatn idea" 
tiLm originem necfssaria non est.Hoc ipso, quod aliquae ideae 
innatae noil sint, tametsi forent aliae ( 219), jam certUm est iries- 
*e iii ahima facliltatem 6as idi;as proprla e^ol«ildi« Pottit 'si de 
llac faculiate }am coilstet, dulla aitiplius eftt difficultas, uiea adoitinl« 
generis ideas ektehdatur, pradsertini ciimsensu ihtittoo dlVelrsas in 
'fiiente facu1tates,quas in psycholof^ia empirica eriumera^imuS, expe- 
i^iamur, et plarte ostendi possit, quomodo eorum ope omnes idaecon* 
formari possint, ut paullo post dicemus. Igitur necesse non est,utia 
explicanda idearum origine ad ideas innatas cortfugianius* Vid. Lo« 
elcium ( ^itstii dofic, /* etiU Aufn. /. 1. 1 . 1 . }. * 

CCiXXIII. Opinio idearurtt inndtarikih aii^ttid a ^ritaU alie-^ 
hnm conlinet,0^\r\\6 idearUni inttat^rum contlnet h/pothesim,quae 
ideas a perceptioni bus realiter distinctas esse ponit ( §. 11 8. ) i sed 
haec hypothesis a veritate aliena est (§. 2o($. )^*igitur opiil)0 idcA* 
rum innatarum aliq'!id a verif at^ alieiTjm continet. ' 

CiGXXI V. Opinio idearum inniitanini a philosopho defendimi' 
Hifhe patest, Quae*enliii opinio n^c suffieltv nec neceS9aria««t ad ex- 
plicandtim Id, c}uod <tuaeritur, quaeque praeterea allqui4 a vbritate 
alienuni continet, (ferte'a philosopho cUfendi minime potest'; sed 
opifiio idearum innataruni nec Sufficit (J.'^! 1.), nec necessaria cst ad 
originem idearunn, quae quaeritnr, explicandam (§. 221,); ac prae- 
Jerea aiiquid a vcritate alienum continet ( §. praec. ) : igitur opinio 
idearum innatarum a phiiosopho defendi minime potest. 
CdroiL Mtilto itaque mlrius putandum est judicia quaedam «oUs In* 

eettita essej quodds axlomatibusmasitee toHiYersalibits «dwrwril 
' eonteilcltiitti ' * - 



SchoL ti\h\\ jam retttt, ntipiMD uberius decltretor, quomoao menf 
uiB siiaraiD faeidt«tiMn>0Diiis geiierls ideas slbi Gonforiiietiid quod 
noK pra«stebimos« 

G A P U T IV. 
Po Fora ddoarum Oriiin». 
IBB4S twnnnnni vtJMmmvm a settsu -- ABssifxniJf a j-hantasia - uri 

BT «»?rSIBILICM StJB 6PBCIB CORPOnBA PBRCBPTOaOK - AT IJTSBifSXBIMUlK 
8INB TAU 8PBCIE PEnCBPTOaUM A JACULTATIBUS SUVBBIOtnVt. 

CCXXV. Lleae rerum sensibilium actu praesentium a JacnU 
tnte sentiendi fjficiuntur. Phaenomena sensationumBO$trtru?asae- 
pius per decursum.tc praecipue (§.j).teqq. ) adducttidiovlcteper. 
sutdent ; unde enioi est, ut quavnprimtto ob}ectom m organum aglt , 
a Dobis perciplitur} idqtie eo oUrios, quo actio est fortior ; cor cae- 
cus ndnquam colo^is i surdus oumqi?am soni ideam excitare valet? 
caroculis armatis plurimarum rerum,de quibusne cogitavimus qui- 
dem idets obtinemus? haec profecto et alia id genus infinita tam 
"efficienter rem persuadent, ut, qui secus senserit, anaturt despivisse, 
necabinfamipyrrhouismoabessevideatur. 
CorolL u Ideae scnsuales a phaottsia reprodacttotor •( ^ V>-j8l- 

tur ideae r^rom sensibUlom abseotiom a phantasia efficiontur, ae 

remote a sensu pendent. 

eoro//.i.'Comconcipimusres quidem insensibiles at sub speciei 
corporeaut angelum sub specie alati juvenis, ideas rerum sensi- 
bilium alias perceptarum vel seorsum, vei per facultatera fingendl 
cpmpositas ( $• »6. ), rcproducimus : igitttr ethao ideae a phanta- 
sia Droficiscuntur. . . .* 

Schol. Loquor hio de rebos senslbllibusextra nos positis} ideas eniih 
osistefitiae, fecoltatom.et actlomim animae nostrae H^stt intimo 
comparari nemo nonnovit. 

'CCXXVI Ideae rerum insensihilium sme imagine corporea 
verc^ptarum ex ideis sensualihus prathabitis ajacultatihus at^^ 
tendendi. ahstrah^ndi, reflectendi, componendh rattocinandt, 
conrorminfur. Quoattentittstarttm idearom natoram conteaipU- 

eo clarius perspicimo.,nihil iniis esSe,quo^ 
cpe coDirerineqoeatf cutfclglturunaex parte de earum ex.stent a 
certl4imttS,cxaIteraperspicue concipiamus, qua rat.one ab illis 
h^eideae proficisci pcssint: quid secunduro sanae philosop^iae re- 
'culasconcluciomus,nisiidreapsefieri? ^ jt.*^ ^.t.s 

Schol.Sed ne quis confidentius, quam veriushaeca medleta arl)i- 

tretur, j.,vabit nonnuUas ideasseorsum incMmenvocare,easpr*o. . 

ci pue, de qui bus adversarii maxlme aubitant. 
lO /deii /?e*. Deom existere ex notionibus entium contingentium , 

doonim elistentiam senso percipimus, ct cntis necessani ratioci- 

na«dottoJligimii».Deindecom aiioquoqueratiocinio in eote nc- 



Digitized by Google 



ceiiario ofkinet po^sibilei porfeotiooN ineiM eoaeIadami4| perftw 
etiooes entium creatorun) abstracteet nostro cogitandi modo uU 
tra omnes limites ampliatas in unum colligimus, easque ita copu- 
latas eiclt?m enti necessario tribuimus: sicque icleam entis perfe- 
ctissimi animo informamus. Certe hac, et non alia ratione ideam 
Dei in nobis obtineri ex iis, quae in ontologia, et theologiadoeen» 
tor, laenletttissine pitet, nec non ex ttnta (diversitate opinionamp 
quas diversarum nationttm hominei de Deo fovent. 
ft.) Ideaspirittium hac rationecomparatur. Primo existentiam,pro* 
prietatesqueentium simplicium ex notione entium coropositorum 

* ratiocinando, ei praedicata, quae his qi:a talibus conveniunt, ne- 
gando coUigimus tum simiii ratiocinatione ioferimus, ens, quod 
eogitat, insimpiicibus^numeranduro esse.Deinde per reflexlonem 
ad ea» qaae in mente nostra eveniunt varios animae aotut, atqno 
ex hit facultates s vim deniqne quamdam, qua illae actuentnr, de« 
tegimus, hocque ens spiritum compellamus, atque stmiHa entia ia 
similibus corporibus existeretum ex analogiae legibus, tum ex ipso 
naturae sensu concludimus , nec ullam. videmus repugnaotiam , ut 

' plures quoque alii spiritus ab omoi corpore separati existant. 

3. ) Idean wni^Srsales, generis nlmirum, et speciei per abstraetio» 
oemex tingularibus sensu perceptis confittnt,qaeffladmodttm]ogl- 

' ea docet. ^fiimuj, ait praeclare Huetius ( Cens^ f>hiL Carits» Cm 
3. 5.), in rebus multis idem quidpiam animadverten* ex^ 
cerpit illud e rnuttis, in qtiihiis fuerat dispersum^ et in unum 

* colligit^ atque ind&ideant universalem conJicit,Velut in Petro, 
et Joanne^ aliisque hominibus singulis depr^hendens eos esse 

^animaUa*ratione praedita, jafnneque Fetrmmy neque Joan* 
neift, neque ullum singularem hominem speetans^duoit iiktd, 
ttcomponit in unum, quod multiplex fueraty ae generaiem il^ 

' iam, et nuiversaU m conflat$ et conjingit ideam^ sihigne eonC^ 
mendat omnem hominem esse animal rationale, 

4. ) Ideae axiomatum similiter oonficiuntur. Ex singularibus nimi- 
rum propo(:itionibus excerpimus id, quod commune habent: inde- 
que universalem,enunciatioaem eftbrmamus» Ita quia sentu expto* 
ratumhabemuttotum maius ette una eni parte, itomquain alUf 

- totis 5,c, d, etc. eadem experieotia minime ditbia dete{gimaf,'ra» 
tiocinando colligimus de ratione totius esse , utunam sui partem 
magnitudine exsuperet, atque inde generatim pronuYiciamusomne 
totum esse majus sua parte, et partem toto minorem. Rem itaesse 
vel ex eopateT,quod rudiures rarode ejusmodi enunciat^s univer* 
fallbttf cogitet, ii vero soli , qui scientiis operam daot , eadem et 
noscere, et in ufum dedueere coiiStteeefimt»'Neeoliett,qtt6d valgo 
principia lumine naturae nota vocentttr s Inde 9nim non fequi- 
tUr, aotipta,qttod plane absurdum Ibret; aut iplorom ideaa men" 
ti ingenitas esse ; sed solum enunciationes adev-» evidentes esse, ut 
idearum connexio perspectis terminis cuivit etiam radiltimo> 
oiodo ratione utatur, ciarissime reluceati . 



5») Jdea.unithtis non Miter coofQrmatur. Unuro dicimus, quod in 14^ 
clivisnm non est (ontol. §. 47.); jam vero, quiJquid sensibus oh« 
vium est, id ut in se indivisuro percipitur: quare proprietas haec 
entium singularium sensu perceptorum ab aliis consociatis ah^ 
strahi, et inde idea unitatis geaeric^ elforinari fj^ciilinie potest. 

6.) Idea9'9iftHtwni et pitiarum 9% f^eneralibus iarlt n«turM prliK 
• elplisji|MttCi^i iB0iltit attentione cognoiemititrslevisainianegp- 
tlo deduci posisat* Nec aihii ad Id conducunt eKiempU» io»titatio« 
*IIll0eorum» interquos degimus: unde tanta est in genere hupianat 
c!e virtutiljus, ac vitiis judiciorum cliversitas, et quo natioestcui- 
tior, eo saniores earum rerum ideae vigent. Quod jam dehis ideis 
dictum, facile quivis ad alia^ tr«msferet, ^uae in controv«r5.iaiA 
vocari solentt 

AT^Vl <9B0 OVWBS IDBAB N08TRAB A KfOTIS 7ACUI,TATIBUa BVflCiPffTUA 

AX.IQUA BATioiirB A smnm wBmmrr. 

CCXXVII. Omnes ideae nostrae ope fncuUatum animae intim 
mo sensu cognitaruni ejficiuntur, Qmnes nostrae ideae sunt vel d^ 
rebus sensibilibus aut praesentibus, aut abseotlbus, tot iis, quaein* 
tra anlmQBt ^nt ; vel i$ rebus iQiemibilihut cum, aut tiiie lmaftlti«< 
COTpore» pereoptis, nec aliae cogitari possunt; sed oinaQS hRisideae 
opofacuUatum sentiendi (§.123.), imaginandi (ibid. cor. 1, i.sch.)^ 
attendendi, abstrahendi, refiecienJi, componenJi, ratio:inandi (}. 
praec ) efficiuntur i atque hae facultates sensu intimq notae sunt, ut 
ex tota psychologia empirica patet ; ergo oronqs ideae nostrae ope 
facultatum animae intiroo seqsu co^itarum elBeiantnr« 
jSchoL Esthoec op)nioi*IiOcicil (^MAip4i/. conc, tent, iiun.^f^r.t» 
'C^. ijf««*))46luidieferocQaMnaolslnter melioris notae philo-. 
flophos. lihs ubl inopore i«m saepios 4 me laudato toto Uhro pri* 
HKiideQjlianatiltcgregie rcfutavit, secundo deinde praecipuarum 
idearum originem capiosius expiicaturus eamdem a sensatione, et 
reflexione repetendam esse cQnXQnfWU Fo^s idearum omnium^ 
inquit, est expertentia: haec omnium nostrarwn cogitationutn 
fundamesmm e9r» O^servatiomes i q^at instttmmus pefsuper 
'^eeta ejfterna senMibus-ohviOi Veisuper intemas animae no* 
straeopemtioiaest ^uaSrefiexione^et sensu intimo percipimus^ 

• omnia nastrarum cogitationum objecta(ideas) menti nostrae 
' snppeditant» Hi sunt duo fontes, sensatio videlir.ety€t reflexio, 
'ex quibus omnesy guas hahemus^aut naturaliter habere- pos^ 
- sumus, ideae profluunt { Ibid. ch. ii*§*et If^ch,^,). peinceps 

cum de ip9a<ldetmm effe«tione agit, per sensum, et re^xioneni 
. idetf timpUoes » compleMs vero , et «bstraotas per diversas moo* 
tls Q6tiones,>Ut coroponendok dis^ngendoyratiocinando' ete. con- 

• formtrl docet^Quae uti praeclare dicta sunt, et ipsi quoque Ge- 

• nuensi non omnino improbanLui', itanon satis» mirari poisum hanc 

• ^tantt subinde confiJentia tamquam ex tripode de Lockio pronun- 
classe ( Elem, p, 1. sj:st, Lock^prop, li^^ sGk,) : Atquei^assirn ita 



Digitized by Google 



De FerA Idearum Origine» 63 1. 

sorihitf ut non rideatur ideas aperceptionibiis diftinguerey n»» 
si relationern in quo Arnaldo eonsentit, Cumque ei, quod alibi 
dicturn est, anirna sit porporis vis^ et entelechiat et ideae si,nc 
^ tH0t{qmf4s§nsuun^^0t cerekri^ eaedem^si sihi es^e vedt consenm 
ttkaeus^ erunt et pereeptiones, Et paallo posh Non posse huji^s- 
modi opiniOinent tenerU ^isi simul mentis incorporalitas evqr^ 
tatur, MateriaUstarurn igitur propria eadoctrina esse^potest^ 
guippe quae est curn suis principiis consentanea ; nec rnirurn 
est eam tantopere Lockio placuissCy nisi ei , qui ignoret , Lo- 
, ckium in natura animi Dicaearcho consentire^ Turpe est phi- 
losophQ^sserere,quod prob^re nequeas, puguj^tquecum aequlta* 
tenaturaU tribuere auclorUmreais.iiui inipsiMS scriptis clare 
noncoQtinetur«($« ttjAog.), Sciodubitasse Lbckiijna^ mrom noa 
saltem clivinitus materiae vis cogitandi conferri possit, quam du- 
bitationem inanem esse ego alias ilemonstravi (§, 115. sch. )i at 
jpsum cum Dicaearco docuisse anim^m sohim quamdam corporis 
temperationem, vira, entelechi^m ; ideas cerebri duntaj^at matlo- 
nes esse nuspiam lego ( L* 4, oA* 10. 9. m. : quin novi po- 
tios ip.som ioter entia>quae cogitant» et quae non cogitant,. discri- 
. mtnQQnst\toi8se.;noviipsumclare fassum ess« ej^stentiam alio- 
rum spiritqum nobis ex revelatlone divina innote^cere (Ibid» cA« 
3. 5. 6.) ; novi ipsum eodem, quo dubium illud fatuam proposuit, 
loco asseruisse per revelationem satis constabiliri animae nostrae 
immprtaiitatem. Nolo equidem Lockii caussam agere^noquc enim 
inscios s.um, illom iQ. multis^ aherrasse: nimta tamen hacc Genuen- 
sis acerbitas persiringenda yidelratur, id(|ue eQ. n)a|;^s, c^t^^od opi- 
nlonem.ho^ie pervulgatam de idearom origine ta.m. fecociter Im- 
petierit, ac sapientissimos philosophos com Iipckjoconsentientes 
atroci bi!s oalumniis oneraverit. Et untle, quaeso, extuntlet hantf • 
sententiam cum incorporalitate animi componi non posse? Quia, 
c!amatinsuise,sine influxu physico defendi non potest: sit ita; quid 
igitur? Influxus ph/sicusi ci^m ^nimae corporalitate connectitur: 
itane.? Sed responsum dedl.mQS ( §, abi. seh. a. 
QCKKVIU, Qnines ideae^ quas mens oum corporeuniUk^tU 
met^ aliqua ratione aeensihus pendent, Imprimis de ideis rerum 
sensibilium dubitari non potest ($. ii^.cor. i.), Deindecum ideao 
rerum insensibilium, vel phantasia ( ibul. cor. i. ), vel. usu, et exer» • 
citioaliarum animae facultatumex praeha^bitis ideissensualibus con- 
ficiantur ($,iz6.),neqiie de his.uliumdubi.am superest: igitur omnes. 
fiostra^. ideae.» quas in hoc cqrpore hahemus, al i qu a ratione a sens i- ^ 
hns pendent»l|oe disfirimine» ut iUae proa^im^hao ren\ote ah iis..d(Bm, 
pendeant. 

ichol, I. Ideas de existcntia,facultatibus,et actionihus animaesen* 
su inlimo obtinemus,quatenus non cogitare, appetere, velle expe- 
rimur; cum igitur haec a precedentibus sensationibus pendeaiil, 
etiam illae, quamdiu anima cum hoc corpor^ copulata est, aliqua 
raUQPO,seiisihos pendeat.Qtipd si,u.t aliqui voluntyanima etiam ia. 



Digitized by Gopgle 



63 3 Psychologiae P. X/. Sect, HU Cap. If^. 

hoc eorpore per intimam suam pracsentiam se ipsatn sentiat,eer- 

tum tamen est, sensum hunc valde obscurum, nec proinde aptuai 
esse, lU^iliis ideis efformandis occasionera praetieat. Alque ex his 
patet, quosensu yetustissimum illud: nihil est in intellectUy gtiod 
non pritfs /ueri in sensn ; admittendum sit} ut nimirum cum ve- 
ritate maxlme«ongruit,ofBnes Dostras oogitaHioifes vel protfmey 

• vel remote a sensibui pendere: ita contra magnopere cuni ea pa- 
gnat, nihil a nobis cogitaH posse, nisi quod jkd organa tensoria 
comrrovonda aptum sit. Porro quae adhuc docuimus, ejusmodi 
sunt,ut experientia quoque confirmari videantur. ileferLur in actis 
Academiae Parisinae fuisse Carnuti in Gallia Juvenem ( //i\yroir, 
del'acad. deCnnn, 1703. ) quemdam a prima infantia omni au- 
Tium, linguaeque lun destltntum, qui circiter quintum vigesfmum 
aetatis annum repente cum samttia eorum, Inter cpios versabatur» 
admiratione loqul coeperit. Pereepit llle casu inopinate antequa- 
luor vel qtiinque menses aeri campani sonitum, paulloque posthu- 
mor quidam ex sinistra aure proftuit, quo factum est , ut auditum 

•plene recuperaret. Hoc interea temporis intervallo in addiscen- 

• dam vocaijuloi'um, quae ab aliis pronunciare audiebat, significa* 
tionem Incubuit, negotiumque adeostrenue gessit, ut tandem so- 
nos quoque articulatos proferret, atqoe aliorom more ^cum atiis 

' coIIoqueretur.Quamprimumres pervulgata est,tlieoI6gorafflnon> 

• nuHi scire avebant, quas ante ideas de Deo, anima, rebusque spi- 
. rilualibus, et ahstractis in animo habuerit ? rerum instituto accu- 

ratissimo examino compertum est denique, nihii umquam de his 
rebus ipsum co^itassci nihil iaternae intentionis conjunxisse cum 
ils rittbus externis, quos In tedipUs dum SS. Saerlficio assister«t » 
aKorom exemplo decenter oblbat; de Deo, quem prorsus fgnor^a- 
vlt, aliqua ratione colendo solllcitom mlnime fuisse. Qood est m»- 

• nifestum argQmentunyhtnim rerum ideas> ipsi •neqttaqawn inge- 
i^itas fuisse; \' 

' aBCPOVfiByoa oiiacTioiiiaoi. 

SvhoL 2. Quae contra ob>iciunt, non magni ponderis savt ; ajunt. 
1.) Necesse est, ut Del saltein Idea omnlbus Innata slt ; eam qnippe 
atpote omnibus aliis rerum creatarom idels longe perfectiorem » 
' ex irleiss6n5uaIibusasn,etesercitlo notarum nipntls facaltatmo 

confieri non posse. 

Ideam Dci aiiis perfectiorem esse lubens admitto,si ea externe^ 
seu comparate aJ objectum repraesentatum, non item si interne^ 
sive quoad naturam suam spectetur. Idea nimirum Dei, quam ha- 
liemus, sub trJpliel r^specto^onsiderari potest. 1.) Comparate arl 
obiecfum, quod omnino nobilissimnro habet. s.) Gomparate afi 
mentem, cujus est certa solum modificatlo, qtkae semper inferioris 
ordinisrest, quam suhstantia, in qua inhaeret. 3.) Comparate a«l 
alias iflea^, qui-buscum, utpote sub eodem modificationum genere 
coatenta, iu natura coBvenit. Jam vero perfectio objecti noneiiB* - 



Dlgltized by Google 



2)e ^tra Bearwn Orfgini. d3S 

' tit, ut tiftee Idea t natarali atiimae ?i jprodncf neqaeAt» tM eaiiti ' 
Inde naior in ilHus naturam perfectio redundat: quemadinoclum 

imago non est hoc ipso perfectior aliis quod perfectlus objcxtura 
repraesentet. Perfectio cujuscumque imaginis, ac similiter idea 
interna desumi debet a modo, quo ipsa objectum suum repraesen- 
' tat i idea autcm nostra Deum satis imperfecte, et inadaequate re- 
praesentat, atque sio reapse imperfectibi^ est aliis, quae searOl^ie- 
' «ta, licet ignobilidra, multo darius et disti^oties exliibeiit»4ailes 
' certe complures hibeikiUS. Qudd ad priscos philosophos,fpiBosque 
■ Ss. Ecclesiae Patres, qut)rum auctoritate nonnulli pugnant, atti- 
net i non sunt ii intelligendi de ipsa Dei idea, sed de insita in no- 
bis ratiocinandi facultate , qua faciilime ex rerum roundanarum 
contemplatione supremum Conditorem existere oolligamus. Pro- 

* feetoTuniuSyetsrallcubl dieat: omn^U9 ifmatwn^ «» fuasi in 

• animo insculptum esfe^ este De6s^ alfas taoiea pf»fiteri noBda- 
bitat, ^u/d^utd animocemimnsyid otnneoritur a sensibus{De 

' fin, 1. 1, c, 19,), Philosophi praeterea Christiani de unius Ni^i- 
" nis existentia cum paganis disputaverunt ; putasne ponderosum 
argumentum ab innata idea, quam hostes constantissime inficiati 
sunt, vel ad existentiam, vel ad unitatem Dei demoniitrandam peti 
potulsse?5ed iieque ad provfdeiitiam Dei, queandiiMMlaai aliqul 
«ontendttnt, pertinet, ut emnibus hofliinibtts primo vitae nionien- 
' to sui ideam tamquam ad saltttem qaam maxiase neoessariam in- 
. dati nam idea haec infantibus ante rationis asum nihil prodesset; 
Unicum, et absolute necessarium ad salutem medium ipsis bapti- 
smuma Dpo constitutum esse exrevelatione novimus. Ubi veroquis 
* rationis usum consecutus jam est, ex sola rerum creatarum con- 
' teffiplaiione perfaeili ratiooinioin cognitionem siil Auctoris per- 
venire potest: qoare jprovldentla benlgntssioia solom postolabat, 
ut Dedshominem iis faeoltatllMli iMtniat^^Qaramusuipse sibi le- 
▼issimonegotioldeamhaneeottpararc poielt} id ^iie^ 4bohde 
praestitit. 

2. ) Ens finitnm non potest intelligi, nisi per comparationem ad ens 
infinituh^ {Trait,delajiat,d€Vam,c,%,ch,x,p, 15*) j finitum enini 
non est tale, nisi ob negationem realitatis, qoae ipsi deest ad hoc 

' at sit infinitom : hiec autem negatb, otpote res oon pniitiv», 'oen ^ 
est ihtelliglbliis per se Ipsam ; sed tolom Itf obfeeto, quod omiiero 
realitafem'possibilemGomplectitur,concipi potest. Ita tenebrae 
. non nisi in comparatione ad lucem, cUjus priv^atio sunt ; etstatu- l 
rae alicujus brevitas solum reiate ad grandiores agnoscitur* Hinc: 
sequitur ideam entis finiti ante ideam entis infiniti obtineri non 
posse, ac proinde nec posse ideam entis infiniti uUa ratione a sexx- 

' siiinis pendere {L. 5.).QuareAoti-Loeretlasl(aeecinit;/yeoipfe 
finiti guidguam eAperes^ nisi semper adeteetnota infinHif tr- • 
gue illustraret imago, Ut tenehrnenemo^ nisi noto luminepos* 

' set 'y namqtte infiniti tantum est ahsentiafiuiefpi^menetr^t 

' non id, guod adest^ sed plurima deeeee^ • ' 



Digiiized by Google 



JjttCoMftkfvsmipsik experientiacontestari videtur j sunteetttt.nniltl 
. ex ruciioribus, qui optime intelligiint ; quid ens finiturn, et limita- 
tuai s,it, quin umquam de ente infinito, qua tali,cogitent. Ratio est 
omnia entia sensibilia ut ceteris limitibus af)bc(a in nostros sen« 
sus. iacur<;u.nt ; ipsi quQque facuUates. n.ostras seu inteliigendi, seu 
«o«tti|41corpopa, seucoofijBteiHilartoftotase JMiomolasiiie discrU 
mioe noiipQrrigefe el^o experiniir» iodeque eoUiglams,. yiin oo. 
.ttPooi ovetit Umitlbjas eAOStrio^i v Qvafket itaqae Idei^ iHM(jtr«e seiN 
suaies non repraesentat, nisi ob jeeta tam quoad extensionem, quam 
quoad intensionemilimitata ; atquesicidea finiti obtinetur,si nem<« 
pe hanc entium perceptorum artbctionem abstrahamiis, acindege- 
neralemconceptum edarmemus. ^uin potius cpmparata^ jam.iideat 
eotU fioiti delnde prioiMm> pragredi^iir adeooforfflaQcUAideftni 
eniU iofioiti < cttm eoUntodvertiiniu ioter yires;et per&ctioiiesen» 
tloni Umits^ alws maioroe, nMoorcs ajias esse»concIud i mus quam* 
.Vis.perf^tloneav.augeri posie>.$lcque nostro. cogitandi modi au* 
gemus, donec aliquam ultra omnem modVim auctam, et nullis om- 
nino terminis conclusam concipiamus. lins deinde i!lud, cui tales 
perfectiones tribuimus, dicirous ens infinitum, quod quiJem adae- 
quata idea noa comprehendimus, «ed tamun positivum esse evi- 
. deoii rttioeiliio. eolligimtts* Pi^tet igitur.adeofatsonesse,Qon pos- 
-se a oohUOiCcpilrirideam eiitis.fiAiti, anteqai^m ideam eotis.lnfinLti 
habeamuSj, ot potius iUiufi.ope ad tiajic pecveoijMnus. Neque vero 
obest, quod ens finitam tale sitpropter negationem. ulterioris rea- 
litatis ; nam hoc ipso (ojum, quod singulorum entium viribus, vel 
. perfectionibus quidpiam addi posse intelligamus (intelligimus au- 

• teni i&tud cx diversa ejus^em perfectionis in diversis entibus ma« 
ydtndloe), J am i poo hMOfliegajtiek ojtsl oond^reete, etper 4« tameii 
imdir0€U>, r«tldoo emgmvMKl.poMib^lis cli^ro coocipitor : uodo 
'Sioq«vojios«s^nt.:eQs finitnm comjnfioito eamparetur; sed e)uc 

• !dea«x caroparatione pluriuoi entium finltorum magis, et minus^ 
perfeotorum, qualia perpetuo in sensus incurrunt, acquiri optime 
potest« Paritasde homine parvae staturaehunc non pertineti nam. 

■ euaa geaeratimnoAabsolutas,sedcompara|ivasduntaxat rerum ma- 
goitiidiiMsieefleoacaQius,iQiruo&Qooest)deQiillarei magnjtudineoisl 
«omporate ad aliam. jadioliimiferri fiocsoi at eiy4oittimost«ot4oae • 
obsQlutumi^bsoUtis ()uoqu8 per&fUonibus praedMom, qua&tamen 
aogeri posse ae proiQdo limitatAS esse aliunde cognosci^us. Quld 
quod, ut quis se parvum esse sciat, necesse non est, Ut se cum ho- 
mine maximae, aut prorsus infijnitae staturae comparet? Igitur 
etiam, si tamen comparatione opus sit, sufficiet,ut cns fiaitum cum 
' aHo fioitalo eodom geoereraajorijL vel perfectorieQOteodatur. De- ' 
- oique «enohroorinmerailmdi nc^iiiooo eoQsisinnt.; mera antom 00« 
gatleieino-roUt&one^idtqttQdiOefatur, amoinoJntoiligi naq^t^ 
Gooti{!t\OiiB>nnitQmost ens p«sttivum ad juoctam solum habens ne- 
' gationem u}teriorisrealitatis,sive phirium in perfectione graduuna 
haoc autei9 negationea^Hvo&bteflM«^es|^i^iS.per]^pUoQlt 

■ 



Digitized by Google 



De Fera 'UearumOfigine» 611 

praesentibut ,et adieotlone aliorum posslbili olarissime video* 

j,) Sublatis ideis inn^tis omne internum {Ibid,p, 479), ac essentiale 
inter infantium utero materno deiitescentium,in belluarum animas 
dicrimea tolUmr^ n^o) et i(>s^ fopeat solummocio anima ^ensiti- 
vae, 

Minime, eneiitiate entimn slmplieiciam dlierimf q repettndom 
est i^diversis faottitetihus, <|iiie per vim eetis intemam, «0 esseo- 
tialem» in actum rediici possunti non aetem ah accidentalihiis.qui» 
httsdam inodificationibus , ad quas ideae quoque actuaies , seu in- 
natae dicantur, seu non, pertinent.list igitur suhiatis etiam ideis 
innatis illud prorsus inter animas infantium, et helluarum discri- 
nen, quod inter harum,etsk(iuItorum t\ominum aain)a&obtinet,de 
q[uo aiias* Neque vero iade eoiiigitur, anlmas iofmtium tQtaUio 
tefl^pore feriatasibisftei tttnotur ef|im saltem seosa ta/otos 1 sen- 
tiunt corpora extefoa» ah iisqae varie aflicitthtmi: possnot igituv 
ideas proprietatum, quas tactu explaramQI»Uli«exoitmaet«d* 
iuvantibus hi^ fortasse alias quoque. 
4. ) Si nullae in nobis inessent ideae innatae , illis tantum ideis gaa- 
> dererous, quas usu sensuum con&equl posstumus: atqui usu sensuum 
coosequimupsolamiileu renim seosibiliam, et quidem proutseo» 
sihiiea snot : si Igitur ooilaeeictareot ideae iooatae » oumquam rea 
jpiritQMMt«t<(it«ttactai pe^iper«mos«qaod qomfalsiimrai^tte^ 

mo ignor^^t. 

Jf. Solutio est perfacilis: usu sensuum onines ideas consequimur, sed 
alias proxime, ^Was remote: idea, quae derebus actu organacom- 
moventibus a facultate sentiendi efficiuntur,pro\ime ; quae vel do 
rchus insen^ihilihus, veUensibilibus, sedorganaooo af^clentibus 
ope aliavnmioenitatam oQofiaot: reoMte osu seosuamcomparaotar. 

y) i,x appetitionihusioo|ktiaquidam cnm Vinkiero aid ide«i«amm 
reruro ^qoas oaturaliter appetimus, pariter innatas argumentuoi 
ducunt ; ignoti quippe nulla cupido. De appetitionibus autem in- 
oatis pwdeater dubitari non posse pu-tant: huc referunt propen- 
sionero tuendi vitam , qua fit, ut naturaiiter fugiamus ea , qaae vi- 
iafi. noxi^ sunt, ut vix conspecta serpente, aut aliograviori pericu.. 
(«^ei^horrescamaas tum aviditatem sclendi, v»oremfamae , et ho- 
nmit aflectiooem parentum in Ubert»» qalhaa ooonulli ^ensom na;- 
tur^e communem ad^doat» de q«a dictam est ($« 1 69^ log.). 

5^, Hxtare in nobis appetitiones quas'dam innatas vehementer nego; 
nulla est in nubisanatura actualis incHnatio,aut aversatio ;sed ita 
solum camparati sumu8)Ut ad bonum quodcumque perceptum in» 
clinemur,etmalarepraesentato refugiamus^ Inde qua f^cUiusob* 
]eetom.ma]ami a«t noi^Uinf esse Fierspieitat>} e»elUatMlm«iiimtt 
dedinatio ooimr, atqae sic iHg nt saop» vix ohaervala quodam po- 
ricniafam toti cohorreseamosAQvoHiad appetitiooes iHae^amae^ 
honorit attinet,eas ionatas nodesse vel inde luculenter eoofioitor, 
quod nec in oronibus, nec in eodem homine omnitempore equalea< 
sinti ex qoo colligitur eaaaolum ox divevsii honi^ aut ihaU a^proM. 



Digitized by Google 



' hemioiilInM pvo»aiNure. SimilitoreomiiMhit iU* uta^te mmoi 
'MHi est aetuale quoddam judicimiissed eerte aelmi eomperfttlo s- 
' ' natura indita ad ferendum iudicium, cum eae veritates aeotl fee- 

riot propositae, quemadmodum dixi ( I. cit.). 
Sed quid dicemus de brutorum catulis, qui vix nati ahsque oroni in- 
stitutione ubera maternapetunt, iacsugunt,atque sic congruiim si- 
bi nutrimentum procurant? dicemusoe saitem ipsis instinctum 

• quempiam, qui ab ideit iiioatis>femis, titit, uberam, lactiti modU 
que togendi pendeati a natura inditum este? Mielme , inttioetut 
illorom aiiud non ett , qoam certa habitudo corporis , et organo- 
rurn comparatio, undc convenientes in cerebro motus, ac inanima 
ideae existant, qui bus ad haec praestanda fleterminetur. Nam uni- 
versim bestiae verisimillime ab ideis praesenti bus, quae ut inlio- 
minibus,cum certis cerebri motionibos conjunguntur , ad omnes 

' suas aetiooet detef miiiantar. Ut igltur hiec rtBoia a catolis prae* 

' itentor,tali toittmcorporli,orgattoramquehabitadine opotett, 
ut in certis adjunctis, positisquecertis io corpore affeetionibus iit 
in cerebro motusconcitentur, qaibus ideaefamis, sitis, lactis,ube- 
rum, ac modi sugendi in anima respondent, quod in aliis quoquc , 
quae brutanaturaliter exercent,a«yificiis contingit, ut infraex pro- 
positoostendam. Istud porro adsapientissimam Conditoris pro- 
- tidentiam pertlnuitte videtttr,eo qoed teeot eatul is p raetertlm de 
neeetsariis vltae eontervandae tubf idi ls.provitom non iiiittet. Con* 
tra infaotibos , quorum curam matret , ac autrieet geront , neque 
hanc corporis habitudinem a natura concessam esse experimur. 
Hinc autem ulterius concluditur, quod si etiam bestiis ideas con- 
gehitas tribueremus,non tamen ad homines argumentum valer», in 

' illis nempe oecessariae forent ad vitae cpnservationem,ac5peciei 
propagatioaiBm ; nonitemlnhis, neque etlam ab infantil|at-recens 

- natls simlles aetiooes,qaas brtftorom eatoU vis In loeem editi po- 
nttnt,eieroeri eernimus. Sed quonlam haec corporis habltttdot^ et 
organorum comparatio ad id genus actiones explicandas omntno 
sufficit , analogiae leges postulant, ut neque brtttis inoataty quat 

• hominibys deaegamus, ideas tribuamus» 

S E C T I O IV. 

DB PERPBTOA AftlMjB HOMANA DURATIONE. 

QtTOD aSCTlOms AnGUMBXTUM ? 

• CCXXXI.Restat gravissiraum Ps/chologiae argumentum: perpetua 
animae duratio, quam etsi Kevelatione Divina certissimam, rationi- 
btts tameneonstabUire nostra hae etate non modo tttllitsimom , ve- 
xnnret saamm oeeettariatt videoirs lateot tbfQidem pptha^fwn ho* 
minum, ingens roinutoram philosophorom est iioments,qtti pestlfiso 
rittuifttcriptis veritatem labefactare nituntur. Hoc porrotnarga* 
.Miloita vfrsabor» ut jgjEtmttm firaisaimis ratiooihBS tfflBQi»y aai* 



Digitized by Google 



De iMtturaii BxUuat AuUme Bumamu ete» 65y 

mt» iiottrafli mtfttrtMaaoii tiisteittianlsoliMi,itdctltfli fittai pep- 

petuo continuare; ande eam naturali immortalitate gaadere conse* 
quensest. At, quiaistudsolum naturali nostro beatitatis desiderto 
penitus non satisfacit,ostendam porro,quantumhumanae rationi sci- 
re datum est, velle Deum, etsi absoluta res omnes annihilandi poten- 
tia poUeat, ut anima nostra perpetuo existat^ et vivat* Quatuor igi- 
tur etpitt teottoMfli tbtolfeBt» 

G A P D T I. . , 

De naturali Existentia Animae Humanae^ inperpetuum 

continuatione, 

QViD ooBBfnoi^ enuinvfuat ir nrcotiovTitnsf 

CCXXX. Corrumpi dicimus, qaod itt partes, ex quibus co^men- 
tlitum erat, resolvitur. £ns itaque est ccrritptibilt^ qtod potesti^Q* 
corruptibiley quod non potest in partes resolvi, 
Coroll, 1. Quidquid ex partibus reaiibus conStat, in se spectatum in 

easdem resolvi potest: igitur omne ens compositum estcorrupti- 

bile, et vicissim orone ens corruptibile, est ens compositam, 
CorotL s. Qaidquid partibns realibos destilaitaf, in etsdem resoM 

neqoit: igitnr omne ens simplex est inoormptibile , otvicissim 

oDoe ens incomptibiie est simples* 

nrt ivcoaaiivnBiLB cms mrr unnnxATOB. 

CCXKKX* Ensincormptihile perire nonpotestnistperannim 

chilationem. Ens incorruptibile cst ens simplex ( §. piraec. cor. 2. ), 
. sed ens simplex perire non potest, nisi per annihilationem ( ont. $, 
1S6.): ergoens incorruptibiie oisi per annihilationem perire non 
potest. 

ANHffA HVMANA B5T IJfCORRUPTIBILIS. 

■ CCXXXII. j4nima hiimana ett incorriiptibilis, Anima humana 
est enssimplex ( 133.): sed omne ens simplex est incorruptibile 
( X39* cor. 1. ) : ighur tnimt humaot est incorrnptibiiis* 
CcrM Anint ittqiio bumnnt periro nonpotestnisi pertnnibilttio- 
B)ein» 

xoixvt iOKins amanziATiQirB pBBim^ botbst', jumsa iBt nm cbbatam 

, BBtlBB XBQUIT. 

CCXXXIIf. Anima humana a vi entis creati existentia spolia' 
ri nequit, Anima humana nequit existentia spoliari, nisi per annihi- 
lationem ( praec. cor. ) ; sed nuUa vis entis creati quidpiam anni* 
hilare potest: ergo anima humana a vi entis creati.existentia spolia- 
rinequii* 

CcrolL I. Com nttort diverst tliod non sit» qotm^conectio omnioni 
viriOQi» quae In omnibuteatibos oretiif ininnt (oosiD.$.S6.)»pee« 
spicuum est in universa natnrt flOQ eMO Vim uUtmi qatfltaiimii 
homtnto exif tentitm toiltt* • ■ 



Digitized by Google 



-CorolL- %i tgltar «pectMtls duntmt mtsrae «tiain imifersM viriiiat 

anlmae perpetuosMmvsittentiam continutDt. ^ 
««yc^o/. Vim quidpiam annihilancli irt entibus creatls non extare tn 
theologia demonstrabitur. Interea si quis dubitet, haec habeat* 
Annihliatio est roera conservationis c^ssatio: ilie igttur solus an- 
. nihilare potest) ()ui potest conservare. Porro conservatioest con- 
tiiiitAti creAtio: igitur IUe Sdlii&eoAiervtre polest, qui pdteit 6ret- 
re i crettio vero viitt iofiiiiuifi) qate ilulll enti erettd competera 
• potestsdepottit. ' . 

tH yATOBA iMiL szistT A^Mi^ATtoxmft Aanitaii. 

CCXKXlV* tfgihas ^ ordine ^ cursuqaa naturao nihil ^i^i 
^od exigat^Ui DoUs umquam animajii humanarn exiitentia 
spoliet, Imprimis enim tale quidpiam nec ab adversariis proferri « 
nec anobis cogitari potest. Deirtde si qaitlpiam animae annihilatio- 
nem exigeret , haec exigerttia vel esset pro statu conjunclionis cuiri 
corpore, vel pro statu sep^/rationis, Vel prO eo tenr)p6re, qudconiurt- 
ctio illt dlssolvitur: ilod primUmi coAtrtriuib quippe experietitUi te- 
stttur } ttoo tlteruiB i dtni sepArttt t corpore et cogittre pdtest » et 
finem, cum porro existat, habet, utcorpus deincepi appafebit: iioil 
ultimum, tum enim duntaxat corrumpitur, unde veliit instrumentunl 
ineptum ab anima deseritur;hanc vero corporis corruptionem anima^ 
annihilatiortem postulare, ille soium asseruerit, qui animam ob solucd 
corpus conditam fuisse demortstraveriti £rgo patet proposituro^ 
Coro//. IgittilrspeetttisdootttttDttttrte legibus, ordihe» et cursii 

inilnthQiptnt pe^pettto sdtin etistentltffi cdntitiotti 

' 'l»BtJt Ht AUCTOm VATOtAS AHIXAli AwftiiixtAas WSQtrit. 

CCXXXV* Deus utatietot ttaturde noh potest antmam humd* 
nam umguam eJeistentia «po/iarr. DduS ut auctor daturae t^it, cuiri 
te tccommodtt tttturae uni versae, ejusqu^ legibus ordirii, et corsol 

a se constitutis: igitur Deus ut auctor liaturae nihil uitiquam a^ertf 
potest, quod spectatis duntaxat naturae universae viribus, legibus^ 
ordirte, et cursu fieri n6n debetjsed ut animahumana existentia spo- 
Jietur, spectatisduntaxat ntturte unlversae viribus,legibus, drdine^ 
etbttrso iieri nod debet ( ta^* cor. s« prteoi cor*)* £f^o Deiis ut 
aoetor otturte non potest omqotd) toi|Stm liomtntm etisteiltiispcl- 
Mtre. 

Coro//. Deus itacfue ut auctor nttUTttf existeBtitni tnimte liumant« 
' teternam oooservabit. x 

QUARB IPSA WATUHA 8UA BXTSf B!VTrAM VtnVtTdo CONTIVUAT . 

CG5CXXVI. jlnimdhnmana natura sua in perp^-tuum e:jtiJt(tfTt' 
tiam continuat» Si quodens neque a virihus entium creatorum, ne- 
que a De0| Ut auctore nattirae, existentia spoliari possit, iliud sum> 
'iBo ittreBttort-fttretist^ntiam perpetuocodtirfotredlcifur; sed ani* 
ni a kumtiit iieqtte a viribot entlom crcrttomni ( $. t j 3 .)> nea^e « Deo^ 
iit Aoetorenttorae, etisteotit spollari potest ($.prtec.) :ergo anfnui 
humtBt-iittiirt sttt iit perpetoom exisienttam contiaiitt« 



Dlgltized by Google 



C A P O T rtt. 

Itatupati FiSAe Animae HumaatM^ inperpetuum 

ContinuiUiQme» . 

' tiCXXXVkt t^ta animafr humiinae >Utus est» in qoo Ipsjl open* 
liones peir facttltatelB suas, praeserUm soperiores, possibileii etexer- 
cere potestyet actu exercet. Vlfor^ cotttra anirtiae ille foret Status^ 
in)quo ea,1ametsi existentiam continuaret, nullam profsus operatip* 

Uem proxime eXercere posset ( conf. 103. 159»). 

?It COGITAMfil A.MUAB A VI CnBATA IVEC TOLLI — ]VEC PBVltUS ^yyiPIlt 

POTEST — IGITUn NBC AXIMA VITA SPOLIARI. 

CCXXXVIII. Vis cogitdndiy quae in dnima humnnit inest^ A 
iiuUa vi creata tolli potest, Cum vis cogitandi, quae in anima inest» 
Klins essentia tit ( $. 1 $ 8. ) ^ ea sublata afiima eiisteitt)* spoliaretttrj 
led anima a tooila vi cfeatt ekistetttia spoliar! p6tett <$• ii3.)!ergo 

Vis cogitancIi,quaein!aflimahumaira inest,ahulla vi creata tolli potest. 

CCXXXIX. cogitandi^quae in anima hnmana inest^a nuU 
lo ente creato ah omni actione irfipediri potest. Istud quippe fieri 
deberet vel positione alicujus impedimenti, vel subtractione omnis 
objecti cogitabilis j sed neutrum ab ente creato praestari potest: 
non prlmum j impedimetttum enim, quod vi alieni obijcitur, inter U« 
lam,ettermiftOm,quo ea tendit,pottator necesse est: sielmpedimen» 
tom poni potest vi motrici corporis, ne motam actualem producat; 
Jam vero vis cogitandi, non habet terminum a substantia, in qua inest» 
distinctum ; igitur hoc modo ipsi impedimentum ab ente creato po- 
ni nequit. Non alterum : omne oi^jectum cogitabile , a quo solo vis 
cogitandi natura sua pendet, ab ente creato animae subtrahi num* 
qUam pptest nam ipsa sibi est obiecttfm intime praetens: pofeit 
^gitur semper se ipsam, soasqoe mutationeSi et' ifleGtiones perclpe- 
pt » tum quoque ex his ratiocinandb primomsuam contingentfa]ill,et 
intitabilitatem, deinde existentiarn entis tiecessarii, aC in^nitarum In 
co perfectionum concludere, qui immensusest cogitationum cawpus. 
Quid quocl etiam cogitationes praetcritae, etoliro in corpore habi- 
tae animae recurrere possunt, circa quas ea rursum reflectendO) ah* 
ttnhefldp, componendo versari ppterit t haecatttett eogitandi oB* 
jecta ab ente creato animae^Aibtrahi numqoam possunt :|igitor vis 
cogitand^ quae in anima humaoa inest, a nollo eiite criatd ab^ dami 
actione impediri potest. 

CCXL. /tnirna hurnana a hulta vi entiscreati vitaspoliaripot* 
est, Ut anima humana vita spolietur necesse foret, ut ipsius cogitan- 
di vis velomnino toliatur, vel prorsus ab omni actione impediatur 
( $• ^37> ) ; sed neutrum ah ulla VI entis (^eati praestari potest ( §§* 
%iZ, prabc.) : ergo aaitnaliomaaa t nolla vi eatir creati vita spolltrl 
potest. . . - • • . . 

Co^olL In a^ivem igitnr flatara nog est vit» qaarttHnne^irltMi-ildU 



Digitized by Google 



.640 P^holo$iaeP,JLScct.jy,Cap'UM 

loat» «tqpe inde speetftfis dvoUsat aatorae etlam tmiveme tiri- / 
littsaniinahtiiDaompeffpetubsiiaiii vUem cootioueu 
nr VAT1T1A iriHift KieiT XMmc AraiAB» 

CCXLT./n legibusy ordine cursngne natume nihil est^quodexi'- 
I gatf ut Deus Urnguam animam humanam vita spoliet. DemoO^ 
stratur eadem plane rationis conclusione, qua (§. 5-) P''obavimus 
nlhii esse innatura, quocl animae annihilationem exigat. Huic maxl- 
snuflii poodos addttot animae proprictates, quae ebopposito aeterw 
tiain illLas vitae eooservationem a Deo pestttlaBt,qiiod jam videblmns. 
CorolL igiturspectatls dnntaKat natnrae le^ibns^ ordioe» et corso» 
anima tnunana.perpetoo snam vitam cootiooat* 

^AsnAK iHnf »ao»BisTATss «ora abtbbva vxta orragAB voBBnT 

QOOn i»BUS OT AOiOTOB VATUBAB TBUB BBQUIT. 

CCXtitW Imunt in anima humana naturales id genus proa 
prietatesy quae nisiipsa aeternum vi^at^ ahsolute otiosaey etjruim 
straneae forent* Insunt in anima, ut cuivis conscientia intima testa- 
tur, proprietates, quae naturalem relationem, et connexionem cum 
aeternitate habent.l^uid enim?an non potentia semper cognoscendi, 
amandi Deum cooditorem, fineraque suum ultiipum: capacitas per 
aciosiionestos, vel inlioBestos, praeminm, vel poeoam aeternam pro* 
merendisoatoraiis animi comparatio appetendi, et possideodi ve« 
ram beatitatem,qttaeTu]Iii quoque opinione aeternaessedebet (De 
Jin, L 1, Ctxy») ; providentia ad infinitum quoque tempus sese por- 
rigens: sitis gloriae omnium saeculorum memoriam complectens, in- 
natus, ut rursum Tullius, cognitionis, et scientiae amor ( Ib. l, 6. c« 
iS. )i an non, inquam,hae et similes animae nostrae proprietates 
jiatoraliter eom perpetaitateconjunguntur? jam verocui ustti proprie- 
tates Gom «eteriUtate connexae sine aetcmae animae vitaesse pos^ 
snnt? profecto vanum est desVderium , et inutile, quod impleri num« 
quam potest; vanaesuntomiies animaecapacitates,sisuum finem con- 
sequi nulloprorsus pacto queant: ergodubitari nequitinesse in ani- 
ma humana naturales id genus proprietates, quae, nisi ipsa aeter» 
ni^m vivat, absolute otiosae, el, frustraneae forent. 

CiCXUU. Detu lA auctornatura& potest veltey ut naturales 
animae proprietates otiotae sinty acjrustrdneae* Deas ot anctor 
natnrae debet siogola entia creata accomodate ad proprietates ipsis 
concessas gubernare, nec potest quidpia m hisce proprietatibus con- 
trarium statuere : secus enim contra , non secijnJum naturjm, quocl 
auctoris naturae est, ageret ; sed si Deus vellet, ut naturales animae 
proprietatesotio^ae sint, ac frustrancae, non gubernaret ani/nam 
humaoam aeeomodate ad proprietates ipsi concessas: ergo Deos ut 
auctor^natiirae noo potest veiie» ut oaturales aoimae proprietates 
otiosae sint, ae frustraneae* ' • 

Coroll, Jure igitur dicimus naturales quasdait) animae humanae pro» 
priotates a Deo ut aoctore naturae exigere, ut animam vitam per* 
petjio conseryet* 



Digitized by Google 



De NaturaU Vitae Animae HumafiaeSfd, €4t 

DBU8 UT AUCTOa JVATURAB WBQUJT AAIMAJff VITA SPOLlAaB - QUAHB IPffA 
XATUBA aUA VITABf PBaPBTUO COWTI»UAT. 

CCXLIV. Deus ut auctor natnrae non potest animam huma^ 
7uim umquam vita spoliare. Imprimis enim tam spectatis naturae 
universae viribus ( §. 240. cor.) , quam spectatis haturae legibus or- 
cline,et cursu anima perpetuo suarij vitam continuat ( §. 241. cor.) 
Deinde absque aeternaanimae vita compluresejusproprietatesotio- 
sae forent, ac frustraneae ( §. 241. ) ; atque istud Deus ut auctor na 
turae velle pon potest (§. praec.): ergo Deus ut auctor naturae no- 
potest animam humanam uroquam vita spoliare (conf. §. 233. ). 

CCXLV. Anima humana natura sua in perpetuum ntarri con. 
tinuat. Neque enim a viribus entium creatorum ( §. 240. ) neque a' 
Deo ut aucbore naturae vita spoliari potest (conf, $. 137.)/ 

■ 

C A P U T lil. 

De Naturali Animae Humanae Immortalitate, 

QUID IMtfOaTALB, IMMOaTALrTAS - BT QUOTUPLBX ? 

CCXLVI. /wmor?a/edicimus,quod mori non potesti patet vero 
ad id satis non esse, ut ens existentiam sempcr continuet, verum et- 
iam requiri,ut functiones suas vitafes perpetuo obeat. Quare immor* 
talitas recte deiinitur esse potentiaaclernum existendi,atque viven- 
di, vel etiam, si mavis, perpetua existentiae, ac vitae continuatio. 
Coroll. Ens itaque, quod nulla ratione vivit, quale est ens simpiesc 

materiale,elementum corporis, incorrupiibile quidem (§. 230. co- 

roll. 2. ) esse potest j non item immortale. 

CCXLVIL Esse.ntia immortale est, quod irr se et existentiae et 
vitae suae rationem suflScientera continet, quodque proinde neutro 
horum absque contradictionQ privari potest. Nfitura immortale 
quodnecaviribusentiumcreatorum, necaDeout naturae auctore' 
existentia, aut vita spoliari potest, quodque adeo natura sua tam 
existentiam,quam vit^m perpetuo continuat.Grafmdemumi//imor- 
tale dicitur,cujus existentia,et vita ex gratuito Conditoris beneficio 
praeter naturalem rerura ordinem perpetuo conservatur. 

QUAB QUABSTIO ? 

SchoL Per se clarum est,essentialem immortalitatem null! enti con- 
tingenti, ac projnde neque animae nostrae competere posse; Ita 
enim existere,utnon existentia contradictionem involvat,soIi enti 
necessario, Deo nimirum proprium est. Praesens itaque quaestio 
m eoduntaxat vertitur, utrum perpetua aniinae duratio, quam ex 
revelatione divina certo novimus, a solo, et liberali Dei beneficio 
an vero ab ipsa animae natura proficiscatur, id est, utrum animae 
nostrae immorlalitas gratuita solub, an naturalis sit? sed ne mi. 
nus perspicuum est, incorruptibilitatem animae,quamvis necessa- 
rio primum adesse debeat, tutam ejus immortalitatem minime con- 
stituere ; quare non erat, cur vel Cartesius de demoMtrata pri- 
Storchenau Metaph^Lib.lII, 41 ■ 



Digitized by Google 



SifdMe§itw K Jfc Jfe> m Ifc 

M^lteiptQin ilnglliiii NultolAlt ]^fovtdentU ftd noi erudtendo snh» 
nlttQm fuiist fHitAret » nihil certe ad eViACeHdatto aniinae imnior- 
^litatem philosophus ille bontttlit ; solum c|uip()e e)us a corporo 
^itcrimen, ac iAcorruptibiiitatem. quae praerogativa bestiarum 
qooque animis, qalB ipsis corpbrom elemeatis propria ett, denMMH 
ttravit. Videantar tiafliili (DUi.kM.9twmaH. FmpmM 
rem.C.). Fiiige»qMM»iftiiMacor^ft|Nu«tafliPii1P^ 
qaidem eiiKfm'it,esfe io ttatu ^Qatelr tomtti) aQttopatiliiiiqQa 
ilulUt prorsus vel saltem oon clarat reprAesehtationeS efficere 
queat: anne tuec immortalitiu.dici mereretar ^ aut Si quictcTn; cu- 
jus ipsa ususj aut utilitatis foret? recte igitur 'WolfioS , Wulfinge- 
rus, Thummigiut, Reinbeclciut trla tUtuuot immortalititit rijqul* 
sita: 1.) Ut anima i forpore te^tmtetlttifltiiili perpetaa cinti- 
iMWt. ».)Utiii ifitiverMptiMniiiaiitliiittlNiai peftiirariti 3.) 
Uttal Mteleatiadl9tt«tQam(}Qepraeteritoram tecordationem re- 
tiaeAtieotqaeedie pertlnerer agnotcat. Atqpie istud ipsa ratio 
praefflii, poenaeque, cujus anima capax est, postulat; puniri eriim, 
eut praemieri nequit, qui vel non existit, vel nullam eof ura, quae 
iiQnt» conscientiam habet j vel 4«DiqQe rerum A sq gestarum obli-» 
ifioae cApitor* 

AifittA fiTA vAttTiA nnifoMrAxit *t«. * 

CCXLVin. Jnima humana natura sua immortalii €sU 
igQod natura sua tam etitteAtiim, quaff Vittm perpetOo eoatiiMiat, 
ttstora iQA immortale est ( $• praee. ) rted <oi A« liaatiM aAtura sua 
tan eklstentiam ((• tfi.)» fl|tta« tltaYti perpetoaei«tiflnat(S«ft4|»)i 
f 119 anima Inniaaft BAtiira iQi iBaiortalU etL 

'^chol. SupewnilHtiat gi^atiiilaa irgnm i|lti| qiM talg«. mfiHli^ 
«UeisolMl». • * . .. 

* A SVSSn COlffMUNl 

1.) Dubitarl nequit, tententiam hanc sensU Gbmmuni, validissimo i/- 
lo veritatis indicio ^§.171. log.),perspicue coroprobarij nisi enim 
ea ih nobis inesset animi comparatio, qua naturie tettt eo fer»- 
mur, ut aliart post baae tltam lapefeiie, de4ae»totoi M ouiil cdr- 
pbfo piMfe inteeii«f,aomqnam kteeae anloMnim Imfltfftnlitt* 
teepiiiio^tmQnlventlif,tam constant etse, totque saecallseonfir- 
«nafi peHteet'* habet ea profectd omnes illos characteret, ex qu!- 
Bot conscnsidnaturae propensione nixa ab aliis consensionibus ho- 
tninum magis universalibus dignoscitur ( $. iji.sch. io|^). Neque 
recens est, aot heri nata argumentatio Istaec: veteret quoque phi- 
lotophi ea usi sunt : Cum de aiUM&lrum immoHaiiUUMdisMm^i» 
imw» tit Sentet {Ep. i lo^), 4on Imfe tfpud 110« hahet j^itac^n- 
nnmi kmianum tfuf Kment^um «emra, dut eoUntiunu Ma- 
«foMnt tcrlblt ( I» *owm. Seip. 1. 1. c. 14.): obtimtissejam non 
mim^i ii ^niinjioi^flltffiitijyimwi fynimrnirrrfl^ffnffr rrnV^ff ffn 



Digitized by Googl 



De iSfaturali Animne Hdmanae Immortalitate» G45 

lentia, Sed Tullii oratio nulla satis laude condecorari potest {Q<J» 
tiisc. l. i.c. i^.): Omrii autem in re c6nSensio omnium gehtiuni 
lex naturae pilfanda est: quis est igitur, qui suorum mortem 
primo nonlugeat^quod eos or.batos vitde commodis arbitretur^ 
tolie hanc opinioneni ^ luctum sustuleris nemo enini moe^et 
suo incommodo ; dojent Joriasse, et anguntur i sed illQ,Iugu- 
bris lamentAtiOyfletusque moerens eH eo esty quod euttiy quem 
dileximus^ vitae commodis privatum arbitramur, idque senti- 
re, Atque haec ita sentimu"S natura duce, nulld tatione^ nul- 
laque d'octriha. Iilat:imurti vero drgumenturn est ^ naiurani 
ipsdm de itnmortalitate animoruni tacitam judicare , quod 
omhihus curae sunt^et maiime quidem^quae post rrtartem fu' 
tura sUnt, — Nemo umquam sinfi mngna spe imtnortalitatis 
se pro pati-ia ojjerret ad mortem. — Sed nescio , quomodo in- 
haeret in rnentibus quasi saeculorum quodddm augurium fu- 
turornm'. idque in mdxirriis ingfiniisj altissimisque dnimis et 
existit maxirne, et apparetJacHlime^ quo quidem demto, ^uis 
tam esset arttens.j qui semper in laboribus^ in pericuUs i^iveret? 
^ Quod si omnium consensus naturae vox esty omnesquey qui 
ubique sunt t consentiunt esse,aliquid, quod ad eos pertineat , 
^ui vita cesserinty iiobis quoque idern existimandum est ; et si 
quorum aut ingenioy aut virtute dnimus exGgllity eos arbitra- 
fniiryquia natura optima suntjCernere naturde vim tndXitrie'. 
t^erisimile est,cum optimus (juisque rtiaxinie posteritati ser- 
Piat^esse aliquidydujits is ffost rrtortem sensum sit hahiturus, 
Et nonne sfudiUm famae,^horioriS etiam postcopporis irtteritnm 
cluraturi,cura exe(iui.arum,et sepulchjC.orum fn omriibus natidrtibuj, 
in plurimis etiaTr apotheoseos.mprtem viguisse riovimus? His ad- 
de pervulgatam adeo intei* Vetefes de metempiychosi opinionem. 
Quid autem ista ? nonrie insitam irtomniUm animis iriimQttaihatis 
Spem lot^nuntur? 

Quod si testimortiis pugnandum est: audi Psellum, qui.apud Stanle- 
jum ( I{ist4 phil. 1. 1, p. 1128.) vetiistissimos Chaldaeos de immor- 
lalitate animarum firmissirhe persuasos fuisse testatui*; Strabonem 
( Her. geograph. l. 1 5. p. 7* j ) , qui Indos, eorumqu^ Brachma- 
ttes ita sensisse scribit: hdnc'quidem %'itam putfirtdam esse^qua- 
si quemdam vividum hominutn <*.onCeptum i tnortem vero naii- 
vitatern ad vpram illaniyet felicem f i7<im ; Diodorum (Eibl, . 
hist. 1. i,p. 13.)) n"' de HgypHis narrat, eos bonoru*n virorura 
obitum nequaquam lacrymis prbsenitos fuisse, sed ipsorum potius 
felicifati applausisse: eo quod in altera vita cum iis aeternum 
victuri ^ssent ; Caelium Rhodiginnm ( //^cf. antiq. l, iS.C. 31.), 
qUi ChaJdafos , indorumque Magos nihil hac opinione antiquius 
habuisse refert ; Julium Caesarem { De hell. Gall. l. 6.) yt\m esi 
potissimum de caussa Druidas in Gallia huic dogmati adhaesisse 
ficribit, quod homines, hoc maxime dd yirtutem excitariymetu 
mortis neglecto^ putarent. Prisoi deinde ilii, quos Gascos Enqius 



Digitized by Google 



^ppellBvU, QkeffWM tosie (Qy. riijc.l» i. c. it.>Karbitrabant«r: 
«iye in fnepl»Mli#iip| ne^iie excestu vUa sic deleri homintm^ 
'ut fiimditus imtefiret lidfue cnni midtis aliis rebusj tum epon- 
tificiojurey et caeremoniis seputchrorutn iuttlligi licet, guas 
maximisin geniis praediti nec lunta cura coluissrntynecviota- 
tas tam inexpiabiU religione sanxissenty nisi haesisset in eo' 
rum mentihuSf mortem nonii;Uer.itu^n esse omn^a tollentem » 
l^Ut d^ttmti^in^ etd ^^miam quasi tniffratio^em^cpmmuta» 
ttpntmgut iHtat» Q e Mi ji y a|MdoeMiei eatiqnitatis nptos populoe 
opinionero de aBiDorum immortalitate viguisse, multis Hugo Gro« 
tfus demonstPat ( De verit. rnl. c.hr. c. i, t. i. ) : id ex Homeri, ait, 
carmirtihus appar^t^et ex philosophis non Gratcorum tantuni^ 
sed et Gallorumy quos Druidas vocabant^ et Indorumy qnos 
^acmanesyet ex lisyqui^e de Egypt\is^ et Tracibus, fjum tt 
G^rnuttiisteriptartspiurimipr^idtrunt» . ^ ; 

Vei^aflioaedl phikeopheruiD aobUiesittos» Oiio iUijomiiiiiin priocfpes, 
flialef, et Prthaeoru loynortalUatem aiiUnontnomm studio de* 
(cnderuiit t«ftibus Laertio (Fit, phil, 1. 1. segm. 24. /. S. serm. 3.) 
et Plutarcho"( Ueplac.phil. /.4. c. i. 7^), Socratem propediem 
moriturum tle immortalitate co^iosissime disieruisse alias .dixi- 
jnus ( $. 8. log.). His et talibus^soribit de eo Cicero ( Qg, tu*c, /• 
i .c. a^ 30.), rat^tnikmtadductusSoer^tt* ntc patronum quatm 
■ tiri id fudMum eofitis, nec judicihussupplexjuit. ^ Jta enim 
ctnstbaty q^ids t^se viaSfdupUcesque cursus animoruni a cor" 
pore excedentiurfi. Narn qui se humanis vitiis contaminavfS" 
gentf-^iis devium quoddam iter esseiSfctusum a concitio Deo» 
rum^ Qui autem s'e imteeroSy.castosque servavissent , his ad tl" 
' los^a qutbus essent profecti^ reditumjacile pmtere. Ma^istrum 
strenae seeetus «st PUtq 4<adeaiiae eaput (/it Photdone,): Opor» 

* ttty\mi^\X%tfmintmamii^oimptndieftlahorem adateguirendam 
' ^rtuttmytt sapientiam inhac vita ; nam merces estpulchra^ 

ttspes grandis. S)e\m\e ( De repubt.l, 10.): Non fecimus adhuc 

* mentionem de praemiis longe niajoribus virtuti propositisi qutd 
' enirri potest vere magnum esse^ quod angustis hujus temporis 

Umitibips conciusuvi est} longissirfi/i vita cumaeternitate conim. 
parata nihii ttt* Verum 09« aslefuit laodo immortalitatjsm divi. 
fHli bto pb|AMOphliS, sed JPal^ibus quas «a Alcipoo Staniejue 
( Hist, phiLptl^t^lah doct. C..15.) referti cpnstabilivif , et Pinda« 
nim,alio$que poetarum celeberrimos idem sensisse tradit(//i Me- 
none. ). Xenophon egregiu^ariler Socratis discipulus hanc ean>- 
dtm doctrinam.Cyri moriegti^suo^que filiosultimum alloquentis 
ore profitetur, utestapudTelliiim (Z^c^ Jer/iecfi c. zi.); Nolite 
arhararit o.mihicharissimifilii, me, cum arohis diswstfo^ 
*^nu9msam itui^ftm^tmfore, Nectnimtdum tramrohisQum^ a?»»- 
mUmMiltttttftiitititis : sed euniesse in hoc corpore^tx iis rt^ 
' hus quas gertham intellrgebatis, Eumdem igitur *;sse creditOm 
^^#, ttiamiiMtU^um¥i^hitit* Nec vtro clarqrum ^^xoriip^^^^sf 



Dlgitlzed by Google 



• tnortein hpnoires permanwrBnt^ sf^ihU ewum ijf^sorum anijni 
^eerent^ ifuo diutiut memoriam snt teneremUe, Mihi '^uidfm 
numquam.fiefiunder{potuit^mtimcstdtiotincerf(ei^iiueessent 

mortalibus^ viverei cum exissenfrx iiStemori: nec vewo tum 
animum esse insipicntemyCum ex insipi^nti corpore ■tvdsisset: 
sed ciiin omni admixtione corporis liberatuSiPurus, et integer 
fisse coepisset^tum esse sapientem, QuAe autemipsius hujuscon- 
su^ris philosophi senteiititiberit,exiuperf^ibi|lliifttUigi pottst» 
sed et tliis ia loeis> (fuae peiritnrpmettiirefieiltteoyeaniclem ma*, 
.nifestumfecit { ib, c. i-t.): Quid muitdt iti0kiong*m hae de re 
dil^piiU/iHonemeokcludit: sic mihi persuasiySic sefitioicum tan^ 
ta celeritas animorumsitytanta memoriapraeteritorumytaU' 
ta Juturorutn providentia, tot artes; tantae scientiaey tot in- 
venta, nvn posse eam naturaniy quae res eas ^ontineat^ esse 
moraitm, Rurtus.( c* a^f ) : Si >n Aoe orro»f aitd atsimos' Ao* 
minum immnrtalgs eeseereddm % Hhfnter er^, nec mihi 'huno 

. ef^ortih^ 9U0 dfiitctory dtim rifOi-extonfueri 90I01 isift ^ortitus^ 
Ht ^aidam minuti philosophi censenty nthil seniiamynon ver&ory 
ntt huncerrorem' meummortui philosophi derideant* Et {Q<J» 
tusc. i. I. c. 3t. ( Stram, 3. ) : Sed me nemo de immortalitate 

. depellet, Aiionum philosophorum effata CJemens Alexandrinus co- 
piofecotlegit. Non igooro quicUffis fqiist onili ^ttte quoi^AO^ » 
qal ut ifl^GettfiS quoque opinlteilii^ eootftg^t, t eoanotti recte ; 
leotlMktium doctrinarecetterant s yerum hi comparate td*alioi' 
numero, sapientia. virtttte conspiciior Auliam obtinent auctorlta- 
tem : quis enim Epicurum ( De nat. D,(. 1. r. 29. ) , reliquosque 
cjus tle grege curet, quibus tamen nemo magis mortem, quam ti- 
mendamnonesse inant voce praedicabant, teste TuUiotimuit? quis 
eoi et Stoieoram ftmilit, qol diutumtm quidem vitam» tt ttoA pe» 
reDnenvtniffiistrilHjerttBt^certe paucorubi Mkifc fiiissoieBteotiam, 
pltrioies ejasdea seette reete ienslfse^ ei Seneca ( Bp* viz* Jl^di- 
scimus: AHa nosorigOx ita' suprum nomroe loquitur, expec.tnty 

*. aliiis rerum status. IntrepiduA horamjUam decretori^un pro- 
spice. Non est animo suprefnay sed corptri: transeunduni est^ 
Dies istey guem tamquam supremum reformidaSy aetemi na-» 
tdlis est, Quod ad Arlsto(elem ( Syst. inteU^fi* i. $. 45* not. 9. ) 
tttiaet» qQtnvis tlil negtfse toimorttti f mmttrtttittftemoontende- 

- rint, foeruot ttmen tHi|qui hanc ab eoctJamniam egregle propttf- 
sarunt, de qnjbtts.vtdettur Cudworthus cum notis Moshemii. 

Sed neque ex popuHs recentius cognltis, quantumvis barbaris, esse 
unum aliquem, qui omni immortalitatis cognitione dcstititatu r, fu- 
se ostendit Abbas Baniertus ( L hist. gen.des cdrffmon, moeurs, 
et coutum, relig, de toui les peup, du monde t. 5. ). Profertmuf 
tiiqutt SinenieS-viristHastribtts vitt fimctli divlnos honores de- 
eemiint,et cam Japonibus praefflia,vel poenas in altera vita expe-^ 
ettre docentur. Ihcolae insiilae Formotte vott- faciunt , Diiique 
ittppIictnt>utde(ttnctli locttmpoinniodttm^ tfttieoeqae fidos in tU 



6 16 Piychologiae P. II Sect: IV. Cap. III. ' \ 

tcro munclo procurent. Peguani sibi firmissime persuadent animw 
ipigratione perdiversa corpora purgata tandem ad Deorum feli- 
' citatem pervenire.Telaponenses in regno Siamensi ad martuorum 
' Biisft*otntiones qandam nMHirales emieiiiunt ptttaDtes, efS^ liaQ rt* 
incMie,umflnMereeti[m,quaead paradisum di!lcit,viarn ingredian* 
tar.Araeaneii8#s, referente Ferd|nando Mendezio, deteeto pontl- 
lici magno accl*anjant: O^u'^ nunc cofU deUciis fruiturus abiSy ne 
■ ii^ hoc nos exUio deseras: quibus alii respondent: Ut et nos de 
honis Oomini participfimur» Cochinchinenses; quorum Bram.aej 
aive sacerdotes quamvis actionem bonam praemio, roalam contra 
poeot affiei ftt nlfera vitndoeenti. varii generfi dapes, qu^lMts^nl- 
jufi atairtar, ad sepolelir« doforont, qni omm pltorkboa quoque alii« 
• flotionibus in osu ost* Gottenitifti do Indlao.orieotalis idcaolatrio 
scribit laudatn« auctor, eos omnes aliquod post mortem judicium 
expectare. In Socotera, quae-Africae est insula^ dVn a parentibus 
. demortuis oracifla petunf f^oj, ajunt^qui nunc cum Deo converm 
saminif notumfacite^ quid hoG in negotio a nobis g^i veUtis^ 
' nrGolnoo, regis dloolieontis,populus magno nliiMrmnbditosm;^- 
otat, nt hoc stipitns «oositata ^rtoso io r^ito splhtnoni Ing^ • 
diatur. fn AmerioaSrasjrli^ot Mexicaol plomm animat ad loci^ 
^eliciis plena, in quthus ipspruro parentes moreotur, a lOQrtooor» 

' >pods transire credunt. In qt^busdam Floridae locis yiva manoi- 
pia \ apud Caraibas servus, eScanis: apud alios arma cum domini 
cadavere sepeliuntur,quibus iile in spirituumregionese defendat« 
Apalachitae, et Gaoadtoes, uti animari^ex sqje, vel olio astrode» 
ioeodl8fearbiirttttO)r,ltOoooi-illoofQrsttSfoeersnrai)i potanMInU' 
wrsoopod Ottfttoi Aaorlcae populos opinionis huios vestigia de* 

' prehettsa Ibisse maltis conftrmat Orotius ( De ver. rel. chri^U i*)^ 
quem lector adire poterit ; mihi jam non licet longiori esse. 

Deolque comniunis iste sensus per conscicntiam recte,aut p^rperam 
fictonim,sive per senteotiam illam,quamquivi^de propriisactio- 
aibus sttis in animo prooundat, luculentissime demonstratur. Pro- 
feetarnemo^inosost^qot ob praeblaro fiiota soavissinw qoodom * 

• ^audto noii perfbndatur, sibique i|»il.lniBente non apphuidat; noo 
vtelsslm ollus est, qui ob male facta. non erubescatt-sequeculpae 
rcum reprehendat: at nonne inde manifeste consequitur non faci- 
to niturae ductu itnpelli ad speranclum praemium, vel timendam 
poenam, noil a^ hominihus, quos haec facta latent,sed a supremo 
quodam, nec oculis conspicuo ju^ice? judicium certe istucexnatu- 

. rall aolml dbroparatlone prolieisoitur, quaro vaoom oe otiosom os^ . 
so neifhit; potoltne Deos montem nostram itaeomparinoA conde- 
re, ut necessario de suis ipsooetionibus sententiam numquam oio« 
cutioni danclam ferat? Inde porro horror ille,ac timor nMrtis exo- 
ritur,non minus efficax sensus naturae argumentum, quo omne^ fe- 
re^sed illi praecipue anguniur,qui vitae flagitiis foedatae sibi con- 

V. itVi sunt, etquidem eo vehementius, quo viciniorem sibi nmrteai 
Intttonturi sane ilmor hie laeo elarlus ostendit nos 'esso nwrtoiB la- 

r 

I 

• < . • 

Digitized by Google 



aeoi, et vitae cqmmutationein. His itaque attenta, porgatasqae a 
praeiudiciis mente perpen^is nuUumomninoclubiamsuperest,quii|' 
opioii^^e ««M99ruiQ immor tali tate a natura ipiaoi^^ulNis Milatit<t 

t,) Aliud morale argumentunrei^ notion^ virtutis,et vitii petitur. Su- 
biata animorum imniQrtalUate yirtas in vitiuro,efhoc'in illamde- 
generareti in «bsurd^ enim h;^c h/patliesi vita pr^esens ^nicuoi 

' Ibret» «e «tnaiiim aottrnm homi^^o proiode^qaldqaia ei vel di- 
Toetoi vol iodlreoto ohenet^sorioiam malaiti» «ei| vlrtiil itoii raro» 
talt^if lodirecte, ^ltae pi^aesei^ti nocet ; eam coaW iiiepo fovot, 

■ et conservat vitium: qtti*igitur studiose virtqtem sectatdr, tdin* 
mum sibi malum: qui vitiis indulget, summum sibi bonum tccertiti 
at nonne vitium est sumn\um sib; m^lum tiltro accer^efe j virtut 

. vef o illudprApulsarei praeclare istud liactantius pers^quttur (Di^ 
Hiuttttu £^iB*ft*)« PntojonM Hi^ noeo^ vtrfus. J{arn rUa Uta 
Urrm^quam eammmem cum hruti$ Qmmakhm duQimn$, ot 
fotuptatemjutifetitt GUjm/ruM^m f i|Hi4^4c#i|i9r<ih# Me^o* 
tur^ etdoloremfxigit, cnjus asperftai nnturQm.yivfitUtm ei#or* 
bis aen^ibns laedity et ad mortem pefdXicere nititurf qn^e die^ 
solvit Qnimantem» Sii ergo^irtus et prohihjet iis bonis hominem^ 

- quae naturaliter (kppe^unfi^r ^ et sustinenda mald impellit^ 
qui^e naturnUter/ugiumuri ergOLmolwn 9tt iiirtu*,et inimica 
nait^eiet0uitmt:t^uej,udic(krenecette ett,^t^ tequitssr, 
f iioiiia99:#e 'jMHoi /aediir, etfugienia Aona pr4ej«/}«a» et 
petendo aeque mala sine spe fruetut ampiiorisM ^alnteum 
cet xkobis jucundissirnisfrui. voluptatibus , nonn.e sensu carera 
videmur, si malinms in humilitate^^in egestate, in contemfUyin 
ignominia vivere, aut ne vivere qu^idemi ted dole.rej e^uciari^ 
et rr^ori^ esf quihue.maUt:nihil ampliu,» ^sequtynury tfuopos* 
sit9uiui»taeamiitea.p4nitar^efaui§m9^iu4f,m<k^^ ettja^ 
dtgue koMuf0$ qui ^o/i||Kaf#« f iKOMt» turpmguaeoniSnnpf^in 
fartitery qui hec doloremt nec mortemtimetyinitffieiimt^ ieHit^mi 
ergo majus a^iguod bonurrk assegnatury neCesse esi,quam tunt 
illa^ quae spernit, At vero morte suscepta^ quod ,aliud bonum 
sperari pQtest i qu(im aeternitqt l Prof tQto si nnUq alid vita 
eui$er€U9t,nuUum^uoittefereti^cnmen iQt^reum, qui pro 
wi'rtttt^au*piiiri0fortit09,mort€m oppetit,et illmmf quipro 
faltu opinianet quam pMinaciter dqfimimiftm Suemrf^f ^ut 
gravissimi teeleri^ cauttu judicit «^ntoiMt. mprte pkmituf t 
tQllere rero hoc ditcrimfa e^ c^ntrogKitionefM^ v • . ^ 

3* ).Ita aripmeotor ;;|i^ideoter cam ratione pugnat, ut nobit poMUK 
deamus, hominem, qui longe praestantioris ceteris aoimaotiboe» 

rei)usqup corporeis naturae estyhis ipsis tamen infeIicioris,acde- 
, tfrioris estc con^Uoaj||,aijgWij|^^5^«fa«^^ 



,.^190 GonicUtore coHocatam eise, ut n^eat ouroquami)dn esie^lii^ 
. ser. Si enin) nulla post hanc vitam alia supersit, nafurales homi- 
. nis appetitiones numquam exsatiantur, impientur tafnen perfecte 
l>XUtorum'animantium cupiditates bonis hisce temporalibus, ipsa 
etiam inanimata finem, ad quem condita sunt, pleoe asseqiiuntur, 
^Soltis itaqoe homo tenper desiderans, semper quMMiiMronniftfo- 
licitatem, eam invenjet ■usqotm) egre^ie IX Ai^jnitioiit {JDe civ. , 
Dei.l, i i;e. 19. ): Si pecora essemu^^cnrnalem fitamy et ^uod 
secanditm senstis ejns estt amaremus i idqne esset sufficiens 
honum nostrum^ et seCUQd^mhQC^cum^e^setnokisbene, jiihil 
aliud quaerefemus. * ' . • , • 

A NECESSITATE JIUJUS OmSlOSl» AD COWS^ETAIVDAM SOCIBTATBU HimAIfAV. 

4.) Opinio d» anlroorum immortaIitate,ac alia vita, in qua sit aequa 
.praemiorum, praenAramqu^^istributio, omnium meotibuf insita 
. ad conservawlniii r«iDpliblio«iii, httOMnMaiqio toofettfle«i apprin* 
^ iMcessariatfstfh«C'.eaiiii mliliti ••olf yirtM, Mtitit^Vftiibdilop^ 
rum in priw^es obsemiltla, et obedientia, patermK.priheipbdi 
■in suhieclos amor, quibus omnis humaWa societas continetur, nno 
periret. Nisi enim supremus, etomnia perspiciens vindex timea- 
tur, praeter timorem tantum humanum, praeter potentioris tre- 
tum, nuilum aderit motivum, quo homines ad evitandascelera ef- 
iicaoiter impellantar: ao vero id^gpQHi netui homliies lYi fnataiflF 
' «li«iqnl« propensiisiBwe n erlmintbniietlt nbstei^bk,pfiietertiai 
si spes afltilgeat fore, nt Meciiilteotur? eerti si absurdissimam 
Hobbesii, ac Mvhiavelli s/stema obtineat, nullum erit sceloe 
adeoenorme, quod ab infirmioribus clam, aperte a potentioribus , 
non admittahtur. Fingamus jam communem hanc de imraortalrta- 
te sententiam cum veritate non consentire: nonne recte.inde con- . 
clud^oMs, oniversaleni errareni MBlintf «BiiBtt infUsum necesso- 
ritim etse «|^i6eietitem .lnlmiAnm tam cmervandim, ttfm.pr6vi4 
de gnJbfjniKndam ? Qoid vero hio by^pothesi' magis abinrdnm ? Adr . 
quidoipns-esat hominem ralione, quae errorisinimtcaest, tnstrneN^ 
. ^ re, si per^efOorem gubcmandussit? Quomotlo detnde universaii»'^^ 
/ hicerror tnfinita ConditorissipientiayVeracitite» boQitate,pro- 
videntia.conciliabvtur?/ * . 

De Ne€/tssaria Dei Fofnntate, ut AnirmkBum&na . 
perpjttuo estistut^ et lUfi^* * 

asw AMiifto ilmBvicinniflNttiir-wnK innmiwi »o*mv<*-«ooi» murir, 

.•Mrf AKU VtVA Jfl/niBMBt. 

• OCXLIX. Deus aptimus nos in ^uw mundam noh diiimo cru» 
erutiandiy sed heriefaciendi poJiiff.' Rropositio haec tuto in nxic»* 
nattfm numero haberi potest v.estenim evidentissimum-ptigrtard cum 
Mnita Dfii bonitate^ ut creatttBas «rationales eo fine eiiiciat^4it'sint! 



De j^ecessaria Dei yoluntatey ut Animd etc» 64g 
tniserlae.Colligitur id praeterea ex innurneris bonis,quae Conditof 
benignissiimjs nobis iicite, et magna cura voluptate fpuenda in hoc 
mundo concessit. Quid? quod Ha ab ipsoeffecti sumus, ut etiam tum, 
cum naturae infirmitatibus servimus, suavi voluptate profundamur, 
quemadmodum evenit, cum cibo,et potu famero, et sitim depellimus. 

CCL. Si alia.vita perfecte beata non siiperessety Deus ponen- 
do nosin hunc rnundumy largtendoqxte cumMte udeo hona haec 
temporaluit fios summe cruciaret, Si alia vita perfecte beata non 
supersit, bona Kaec praesentia eo solum tendunt, ut naturalem no- 
stram perfectae.beatitatis cupiditatetn numquam implendam magis 
exacuant; atqui hac ratione homo vehementissime excruciaretur: igi- 
tup si alia vita perfecte^beata non supefesset, Deus |)onendq,nos in 
hunc muncJum, largiendoqye cumulate adeo bona haeclempo/alia, 
nos summe excurciaret. , 

Schol. Praeclare hocloco quamquam noti remper alias, Clericus ar- 
gumentatur (Pnetimt 5. i* c, 6. n, 1 1, ii.). Qaamvis omnibus ho^ 
nisyifuae hic in vita hacce mortali compArari possunt^frufre^ 
mur: tandem iis carendumessetyet moriendum surnma trisj i- 
(la propter_ aeternam jucundis^imaruyn rerum jacturam, 
tunc ternporis hona omniayquihus apteafruebamiirj veluti in 
venena versa non acerbissime cruciarent, Eodem ioco esse- 
musy ac qui sine .morhcf ullo valente-stomachoy et cihus appe- 
tente recordaretur quidemyse omnis generis cibi olim abun- 
dasse, sed sibi statimfame pereundumesse sciret. Memoria il- 
la praeteritarumcopiarum evunveh^mentissirrie nr.ur.iaretj nt - 
dum ut ejus dolorem leniret, ^itur vi esset sine speheatitudi- 
nis post hanc vitam futurae moriendumyjam beneficum illud 
jVumen non immento in ,nos cohtulisse videretur bona hujus 
vitae^non hen^aciendi caussa^ sedpotius irritandae nostrae 
cupiditatiSy cui tamen nulla ratione satisfactum veliet ; hoc 
esty animo nds acerbissimOsuppUciointerficiendi. Cum itacon- 
stituti simusy ut omnihus numtris absolutam beatitatem ne 
cessario optemus^ Dem ostensa nobis aliquanta ejusparte^ ut 
earn magis optaremusy subito omnem ejus spem substraheret ^ 
ut in summa desperationemvitam relinquerHrr^us, Nohiscum 
ageret eodem modo, ac quihominifame vehementerlahorfin- 
ti cibum oifaciendum offerret\ ut videret miserum, Hoe quid 
fieri credulius possity rne non caperefateor,Ceten\m perfe.- 
ctam beatitatem cum dico, eam intelligo, quae naturalis sit, ac 
naturae viribus obtineri queat i de supernaturali quippe in philo- 
sophia non agitup: sed hoc infra ( 163. schoU j. n. 2, fin.) amplius 
dedarabo. • • <: 

BONITAS DBI POSTCtAT» VT BXSTBT PBRFBCTA BBATITAS. 

CCLl. Infinita Deihonitas postulatyUt exstet perfecta heaH-. 
tas^ quam animapost corporis mortem consequi possit,Si non ex- 
taret perfecta beatitas post mortero eorporis obtinenda, Deus nus 



r 



Digitized by Gopgle 



f m d ld ia hanc iiniiidtip,te#«iidi)Vio him ffitiMtU Bot wmimm 
«rachiret ( $« pr* )t id vero camlD^oitA pei bo.iiita|» coiDponi mioi* 
ine pote5t(§.^49.): igiturh*cc bonitM postulat ^t ei^tetiaaUerA vU 
U perCccta beatuait ^aam «iiiffl«t4 •Quurt^. ccucporiii cdostqui poiHtt - 

GGtn* -^aci^m Z?ft ^ontYa^ po$tu/at, ut'haecf>ea.titas sit per^ 
petua» BoQitas; quippe Dei postulat, hacc beatitassit perfecta,idest 
' ut pleQeeJ^sat^iet naturaiem mQntis appeti(um^quo i>n ^am fertursed 
id genu^beatitascqnstans sitjac perpetua necesse est: estenimsta- 
tus, in qUQ niKii l^mplius timerijaut s^erari pqssit. Certe si illa bea* 
tllis tl^ntum temporaria foret» aoimii i^d eam.^dmissi^ vehem^ntissi- 
no ^olerttiw ^tlmofo, ne nmqnam ipta exeldatt quoenim maios est 
bOfnolbpossessuro, eo major est de eo amittendomixietas: quare ivr* 
sus Deus animo crucUndl, et tandem crifdeUssliQft eofcepdi aoimifli 
ad.eam beatitatem admisisse videretur, 

SchoU SapienteiTuIlius ( D.b fin, Ui, c. 7.): Nam si amiui vita 
beatapQttst i hea^a esse not\ potest, Quis eiutn confidit sempfir 

^ sibi ilM stahiie^ et firpium i}errn<knsurumf</tiod Jragile^et ca^* 
dMCwn ^itl q^i a.ut^m difflAtt perpetuUatthonpruiHk «ttormn, 
timeait^ neceu^ estt ne nii^uanio amissis i&iesi^ mUer^ Beom 
JtHS <^tem esse jn maj^imarum rerum timore rtemo potest, 
Neque enim in aliqua parte^ sed in perpetuitate timporis vita 
heata duci solet: neque apptllatur omnino vitabeata^nisicon" 
fecta^ et ahsoluta: nec potest quisqi^am alias beatus esse^ alias 
misert Qiii etiim existimahit^s^e se misefurh esse^ beatiis nor^ 

CQliiU^infyitahirtitasiHiiSjtttlikty ut Deus anima^ efttsten' 
tiam, et nitarn perpetuo QOtiserfet. Infioita Dei tniottftt postolaty 

Utextetperfecta Beatitas,'eaque perpetua, quam anjma a morfecop» 
poris consequi possit ( §§. praec. ) ; secl nisi «j^islentia, ac vita anl- 
jnae perpetua conservetur , nequit ea perpetuam beatitatem conse- 
iqui^igLtur infinita j^ei bouitas peripetuao} e3(istentiae, ac vitaaanimaq 
•oiisery>tlonem postnla^ . ^ 

CQht^l JnfinitnS^pientia )fostulatt'ut Diue eligat msfdia 
dptissima, tfuibus hotiiinesysaiwHherta^^adohs^rfatiommte' 
gis noturatis impellat, Ut eolm Densio onindi p«Qcteatione mani- 
festationcm suartm perfectionum pro firfesibi praestituere debuit 
(cosm. $. 73.)4itasingulari quodam modo patefactionem suorum 
attribiitorum moralium, quae per actus moraies creaturarum ratio* 
nalium, id est) per accuratam ^egis natur^lis obsertaotiam, compa» 
ratur^Utpotfe longe nQbilissimum iotenidcAre et deboit, et *volwti tt 
^NAp6.s^pieiftllw jpeMMPSiiM ell|jsvii mMi sA nem obttaeodhim eptfs*» 
tltfia-. igituf D«iis vi saptendis» Infibitae eligere debuit mo^jiplift* . 
tltati ^ntMa emtoris ntllMwttta> nlf» ipsaitam libertaies aeai< 

Digitized by Google 



ratissioiilBr legis natarae observantiam iropetret;seu qnod idem es^ 
iapiMtl% infinltit^pfittulat, «t QeM eilgat .nedift iptiimM»^ttita 
hoQinef s«iva U^ertite «d«ki6r?Mti«»legiraat«r«lie lApeUat)» 

iBWYaoTinin* yaiTVAAT* 
CGI<V« InfinitiK Dei Providentia id ipsum pisitulat^ Miioita pio» 
▼!deatlapostnltk,atD0ai creatnris ratioiuiibni normjb quamdam 
prtesiitttaljadquao)ipsaeitccorao.dandQSUas actiones morales Gpem^ 
v^ramqae beatitatem certlssime consequantur, qupdln philosophia 
morali demonstr^tur: igitur etiam eadem providentia postulat, ut 
Peus creaturas has rationaIesaptissirois,quibussalva iprsarum liber- 
late potest, incitaroentis ac mediifad eam normam sequendam im- 
pellat s slbdt^nim n^ae Id ^f»nvm%^Xi^ qMoqne liAe e|usmodi 
|acit«nBMk*tBmiihnm«immpravUe,noQgi/]beroall[r. . 

^ . ^ac4Bftu«a«T»aAi|Q4 AG'90|UrA:;4«raainia. , 

GCLVI» inGitdmenlaAltisiinuk^ihUi hominei ealtf0 Mkri^ 
tefOdlegisiihtuKaiie^iservnntimm impellanturl^.noneunt nUi 
praemiaj ei poenae aeternae, Iroprirois enim lex naturaevcum ve- 
ram rationem legis habeat, non brdinationem modo, se.d.et sanctio- 
nem, quae in constitutione praemiQrui%et poenarum sita e5t,«conti- 
net. Vid« Cl. P. ^teinkellner ( Inst,phiU mor,p» %^c, 8.). Deinde sic 
afgumentqA incltadfenta aptissinm e«sotttm*dlGi possuats quae com« • 
piirate ad pr«eseatli|«diaQct*aj speetft«iiiaiiram oatnrae Imb^cUIU 
tate,mailnl^ id A.alam propensione/ volupt^tiim illecebris, ac vU 
tiorum invit|p)entil![atque superandis in virtutum exercitio diffienl* 
tatibus omnes universe homines ad soctandam vkrtutero efHcaciter 
impellere,e^ vitiis retrahere pOTSuntj atqui istud praemia,autpoe- 
nae praestare nequeunt, nisi*aeternae sint: oum enim nunc, (yiando 
poenarum perpetuitatepa e](PivinalteveUtjiQnecertQnovimus,quam 
plqriiai tamen ftd tur^isilma flagi^ia samaui lloeatM deflectaot, quid 
fut\}rum prudenter iperari posset, si temporarlomjKoIum praerolum. 
Virtuti, et similj p^na villo constituta foret? Certe pamim homines 
praesentibus voluptatibus, a quibu$ vehementissime alliciuntur,eas 
poenas, utpote et adhue multum remotas, etnon perpetuoduraturas 
posihaherent i igitur incitamenta a^^itlssima, \]uibus homines, salva 
libertate, ad legfs naturalis Qfc^ervantiamtsQ^HanturinQn sunt, ni« 
<i .praemia et poeaae Aefirnet " « 

Corotf. Itaque etiapieatia,etprovldeotlA iaiialt«paitBlaot»tttDeus 
propositis praemlis, acr poenis aeterqisJiMaiiaM' ad aacoistvn Iv 
gii natnraiis Q^servaotiam im[^iat« » •* s ^ 

' ekwimmky raoT&iiivia mmaAM ahiic^o ooiraBiTitioami vomuii^. 

. CCLVII. Infinita sapientiay ac providehtia pdstulantf ut Deue 
«nAnde exietentiiuniet vitam perpetuocofuervet, Infinita sapieo- 
tlai etprorideotiapostnltattOtDeiisliomiaem preposittjipraeniiis» 
et poenis aeternis ad observantiam iegls natnrae impeUaf (^pvaeob 
oo».>: led/iitiid fieri aefoit , aiii DoM airisloatiaik» ao ^Mok^Maam 



{lerpemo oMnrwt ; ergotalMta i^ipfciitia» ao provf^atla-potta* 
■at, Bt Ooir anilsae eiittentiaai, ao vitam parpotoo Dooteveet* 
' mmiu oat romaAt, or naroi sbabiiio. TiTnnK sosva AfncttTBa. . 

' CCLVfll. InfinUa Deijustitia postuiat^ ut eondignum prae» 
tnium rirnid*, et vitio poena 'trihuatur, /ustifUDei aliud nen eit» 
quam.bonit&s sapienter administrata, ut in theolo^a ostenidami at- 
qui Deus suam bonitatem nequaquam sapienter administraret , nisl 
virtntetti condigno praemio remuneraretur , vitiumque promerita 
poena mulctaret: si enim iliud qon praeitaret, suam boniiatem pro* 
bis, et ipiiprbbis aeqaaliter eilifbQriiit, ac reapse i.o me^ to booot fi»* 
ret ; quodtttiqsesapientiae legious repognat ; sapientia qoippe po- 
atoUtyUt ajiprobet eorpm m4rcs, qui*ioges a se statui^ observantf 
improbet contra*eopum vitae rationem , qui ab iisdefn r^aedunt, at- 
qut ut hanc vel approbationem, yel improbationem ipsoquoqueope> 
re p^tefaciat, id quocT aequa praemlorum, poenarumque repraesen- 
iatione obtinetut-; i&itiir infinitapeijuttifia gosiulat^iit condignutn 
praemium vii^ttHi,eTvilitf poena tnb^tur. ' 
J^hoJ, Certe, qoemadmodiftn Clalrkios ( tffiit, de testist, et des at- 
. trih.deT}ieut, i.^c&,6.)Argoit»ttsi nos abfirabendo etiamab 
omni pra^mio divmam vorontatem accuratiohe sununa exequi te- 
neamur ; infinifa tamen sapientia bonitati juqigta poytjjlafjUtDeu? 
manifeste ostendat placere sibi probitatem ; improhifatem con- 
tri vehQmenter displicci^e* (£aedem igituV ratio.nt'i,qu,ie evincunj 
' summam aimbis ipsiiislegibos obsdrvanti4m^eberi.demonstrant 
' simnl isonvenientissimnmesle,atcontemtusiilis illalfll vindfcetari 
Ot temerarii trHnsgressorel pao|antar; hullosenim V|gistator,sat- 
va sua bonitate ac )ustitia, legurp-a se sancitarum contemlftim inrf- 
pune ferre potest : majestas i^gum , legislatoris dignitas, cura'que, 
qoam de conservanda sua auctoritate geref e.debet, ipsum dcnique 
gubernatoris bonumidexigunt/Quod.si Deus nec*bonos praemiis, 
nee matos poeftis aiBceret, stioWat suflOragio iilos eomliis aequa- 
1*01 ac, improbitatem approbare videretur : qU# adrolsso omnls le- 
^ gam hoobr perjret,et villssimorom bbmancionutn |>edibus concul- 
* aarettir,neqoe jam cestaret unde agnosceremus eas teges divirias 
osse, eom illarom.l^esipnem tbiolme aOeo vindi^afi sciremas. 

qOOPUrMAC VITA -NOV^KTIS OBTI^BTirn -- QUARB ALIA SUPBBEST -- BT QOIBBm . 

ABTB&ITA - UZroB AXIMA FEMBTVO COJrABJiVABI OBBBT. . 

• • • 

CCIX. In hac vita moutali nec virtuti praemium, nec vitio eon' 
dtgna poena frz3u/fz*r.Quotidianaexperientia ass.erti veritatem lu- 
culente testatur i videmus enim frequentissime impn»s divitiis, hono- 
ribus,ceterisque hujus vitae bonis ad mortem usque abundare j vir- 
mtiseootrastndidsotrienim.omnitim inopia, intquavafetiiAnevdo- 
Jatib«s,oonlemtn, alilsqoo gravtssiinls ineommodis eonflietart-Qoid 
qnod omlti^pso quasi ultimo vitao momento aat virtotis,aut vitil 
actom eirercent ? Quod ergo illins praemium,quae huius*poena in bao 
vita este potest? fieiode neo bona haeo oaduca, onni natoralem ho> . 



Digitized by Google 



) 

' ' . ... 

De NecwatlmM^eMtm»^ ut Mm «lew . 

m\n]9 cn^yittteni fvflttnt sotem , tioB exploant , coiMligini-wlmtii 
praemiaostt qveuot. » • 

' CCLX, infiniia Dei^uMitiapoitulatyUtalias^paithanosiiperm 

sit vita , m qiia prohi pratimiis , irnprebi poenis afficiantur, Justi* 
tia diviiia postuUt,utcondignum virtuti praemium, ac vitiopoenatri- 
buatur (^. 15^*)) idque In hac vita niortali non obtinetur ($. praec.): 
ergo «adem justitia pos(ulat,utaIia$upersit vita,in qua probi I>r4e« 
roiis, improbi poeiiis eondigni aiBeiatitimi 

CorolL Necesse esie, ut vita ^iaec perpetua sit, Bxiif^ a^ t . ) eol^ 
' ligitar;iiam eteiitiitiamipra^iiiil txigit»iu aaiaHun ptrftpit 

beatam reclclat. * ' • 

CCLKUInJinitajustitia4)ostulati ut Deus animae existen» 
tiam , ac vitam perpetuo conservet^ Infinita Dei justitia postulat» 
iit aliapost hanc supersit vita,et quidem aeterna, ia^uaprobi prae- 
roiis , improbi poenis affioiantur ( $. praec.oor« ) i itd ista^ <i^ri nt^ 
quit, liisi aBimit txliltotra, ^t yita ptrptino • Deo otait/vttiir : tr* 
* go IftiiBita itstltit postnlat» B| l^tos a^lnat tslitMitlaiir» at titim 
ptrpttuo cottstrvet* 

SitS VBCBISAMO IBlXMi nBFBWO COBaArAT. . 

CCLXIlt/^euf neqetsariovult animae^humanae existentiam, 
tt WMnt perpiitto oonsfmire» ld.Dtii| ntttsslrlo tslt»<|ntd hn§ni* 
u iliini^liankasysapltatia , providtntia»4ic justitia ptstolant^ ot ia 
aptrtaestiied hae peefectipoti po^lant,ut Dtaianlnae huoinio 

existentiam, ste vitam perpetuo conservet (§$.253.157. 161.): ergo 
Deus necessario vultanim/ie humaaae cxistentiam} et vitam perpe* 
tuo coDservare. * . • " • 

SchoL tQihJl itaque agunt, qui cpro Loclcio ( Trois, repU d Mr^ Sti* t ^ 

Un^9 etwt*) If e iero ( GendailASifk Vcn dem Zustemu 4t dtr 5e* 
eleonaoh dem Tode) , alliiqne non panols oontendunt, Qdi sola ra<* 
tlooe natnrali adjutos minime leire posse, qoid Deus de aniina no* 
itra post corporft mortem decreVit. Nam cum divina voluntas^ 
ut egregie Genuensis ( Elem, p, 2. prop, 1 4. n. 1 S. not, i . p. 9 3 , ) 
ratiociniUifr,aeternaesapientiaeesse contraria'nequeat , pos» 
.sinfque ex retum natura plures divin^e sapientiae rationts 
noifs intelligi , ei poiuntates , ^iuit eld eae rmtianes pewtinent , 
inteliiei a nohisjposse , equidem nemini an^ignwn eepe pnrd* 
Ut Deumvelle mundunX existerey^quemcomervat tanto . 
ordinef ac providentia yitem, velle omnia ex aeterno ordine in 
eo Jieri ; tum homines et se conservare^ ac mutuo se fovere^et 
amare, ac plura ejusdem generis perspicua yego esse a)o ex * 
naturae ipsius contemplationem jltaque guamquam diyinam 
h^mines sapientiam et voiuntfttem p£me i et ddaequate nuiim 
pdeti»eomprokendere pdssunt ^sunt tamenplurip»a » ^iiim nA»^ 
t*irae res spectant^ in quHfus U^jui^o rationee^aaf0Umts^ene 
Dei intelligimus, Ad id nos genus referre hocpossi^must dequo 
disputanvu, tnentem humanameue f <m#vi ajnatuukmikt Moa 



Digitized by Google 



lfm^iMgu€. Quid enim MUuUas^t etstmf^licem iUam crear§t 
\ et essentialiter intelligememy Ad viventeniyet deternl cupidam, * 
atque sempiternum speaantem ^ ubi tota cjus fixisteniia non 
hrevi solum unius saeculi ambitn ^ sed plerum^ue unius vien* 
' sis , ac nonnumguam etiarn unius diei contineatur ? Artijices 
fntet homina^niiadUntilrum^aturamy guaf constrmkntj^item^ 
' port aptare eolBUt^ duiAestinasu» Ita tM ii» intelliger.e faeile 
' possttmui^parpentone ut esseht^j/olaerirtt ats^orm» «ikt, an tnen^ 
studCy annuaey saBculciresi Nemo ighorat.y aeternitati Mgy* 
ptios pyramides suas aedificare volifiss^y qui tantasmoles mo- 
libus accumuiaruntt Cur non idem^goex Deiopetibus conji- 
. ciam} Praesertimcui neC ejlficiendiscientiaynecpotentiadesiti 
euiguo res sUhjtotae ttim; uz Hdmini^ roHstunty sea par^t,--'Ae^ 
. eeitt guod guafdam-hanusmae mentii iHtt faaultateSf aut pro* 
pensioAes sunty quae suapte naturduthifmituinttmpusferufi' 
' rur, gualis irttelUgentit^y ^oluhpfasi propidemHa^ guae w * 
animantibus^ quorum tota vita hic ahsolviturynullum^st vesti^ 
gium, Hmc futuri proifidentia in hominey quae nulla in brutist - 
tSerit arhorejy quae alteri saeculo ptosint* Quid autem caus- 
sae eeee dieemus^uo^ et emnikasanimantihus solushomeeu* 
ram^ at^preHdemiameufsm ultra ^itof^ patrigat longissitne'} 
fft^ me monere videnjtur^ me ad a^timitatemgenerari^ cui 
ege rW imprudett» studeof et ad guam naiura ipsa rafiot* 

CCLXIII. Deus neC ut supremus natufde auctor eaqua pollet 
potestate leges naturae immutan^i animam humanam *unguam 
esBistonti^iaiUHta spMttopeiiiUtQeedpes» iiecffst^ritf tiilt, ejus 
apposUum.ii««ttttaprainiis rfaturae auctor uifiqu*ai ettc«l*e ptftwt i 
iieqae eilim ut f atis ptfrfectionibus suis adversitfii (^dpisni ajftefV 
potest: sed Deus necessario vult aninlae humaiiie existentiim^ et vi- 
tam perpetuo conservare ($. praec.):ergohuj[usopposi(umnum(|Uan1 
efficere.pote&t', id est, nec ut supremusnatHrae auctor^niniani huoiat- 
ntm existentia, aut vita Umquam spoliare potest. 
fi^ai.- f •> Std plarimi centraniiuntutt-iitttt TttlKf HethmaninieM'* 
gue gttast capite deamnaioi motto mtUtant {.Qg. tase^ U tgHd 
fts^ik e**f% ) Bti Sunt enims ^i diseessum anitni h cdrpote 
putent esse mortem» Sunt qui nulUtm censeant fieti discessUtti 
seduna anirnum y et corpus occidere y animumque in ccrrpd- 
re extingui, Qui discedere anifrmm censent^ alii stntim dissi* 
pari, alii diu permanerei alii semper, Huc imprimis^et affti- 
quis penttiteafr Dlett ttw i tti , Mftotentfs, Epicarot emttriQo gr^ge, 
qoorttoi futtOtt ttrgttagttftt4>weie6 t COe ndtmTot* L ^,) «dtfaiit : 
•^Oblttf (i^i^r^fsar. L 7;C, 5fi)y ctLjwL hoc^erftt efltttfileltttttrt) : Deus 
nec potest mortales aetemitate donarey aut refocaredefun- 
• c<o#>«4 ooa^lttftts «In>' qui tn coMtitUeada MifliA aatutA turpU- 



DigitizSd by Coogle 



OflUMt veteridiir, qai tilliiMMii i* efttidni c6m|»,otitoruiil ttuniero po- 

suerant, hoc 1t>so4iAmoi(taU<tt6A stMtuiissei etsi istad decmufinai 
illius consectarium sit: ftec miram ; raro chim illi, quod jam saepo 

. tnoivui, j^rincijpTi siri consentanea protulerunt. His acQedunt jnate* 
rialistae recentiores , Hobbesius ) Tolandus } Voltiiirius » Philoso* 
phus De Sins souci , aUi<)ue , quos siHgulaiim eiiumerard taedet. 
Pneteveo illoS| qoi n(i tmtk POfiAntte, Perlroto» BtyiiOy Jiwktvio 
Hole»«4tAMul*pklio0pliiA«|tli«>l60i revolMjioBi 
oppdMlltet |i1liiiit(d philosOphioe mo/taleaoV tlie^||||{ioe imfflorr 
talem rs5<? clrfcaeruntj vel l^iO LockiO, Cferico Mejero immorta- 
fitatem animaQ autration^ hiiturali defnonstrarl nort posse, aufr 
^ gratiiitam duntaxat esse contenderunt,'nec noa^iehricumDodwel- 
lum) cUjuS anima, oatura sua roortalis, virtute ^tptiimi inioiortt- 

' litiit^tteoMeeata etti Sed kai tbtordallMflb «tfgoaidktatiaMi 
aaaftflliai; aittaf ^ . ^ . 

I.) Non olilhintlliat tiM4lfeie>roprUt|tiW|^otest i^tm D 
.eto^ haturde annihitare: ea^ qftippe non exigiuit crea&OOifran&A' 
nte: igitur iibc cpnservtHoneai perpe4iyinu . *; . • 

lo^ttanrakoa^tiinmti.^ * .* 

% lPropr4ett|ef aHlfliae aMo^oMaitbilegitailt mere poililillettqaod 
anteni tale elf^ oallg MtioM Dootal pMd^eionem oaigai«^« 

est; eontrt propHeUtei hglmte etistentes sunt actu ali^ttld* 100^-. 
que a DeO ut ^uctore naturae , ipsi ihditte ; unde otiosae , ac fnt- 
straneae esse nequeunt f §. n j.). Tametsi igitur Deis animam« 
eorpore rit^ organiiMtd) naturaliter procreet, neq^uit tamen eam, 
' cofpore d«struct«, naturaiiter ahnihilare; cum enim pjroprietttes 
itineilttuat,'cttill fa^o^in^psapeiperleetlaaB tedttt pos;u« 
•ltnt,ateoinemnt«r* pjtetere^orgtniftioonrporii eondltlo 
^aedam,»qaia aDeo naturae ioelori pro lege univarsaU ereatlo» 
'fliS ahimae assunta est ($. 166, cosm. $.'93.sckol. 1 J, quteque vel 
ideo atiquo modo a Deo hanc procreationem exigit ; quod ^utem 
Deus secun^um generales leges pro hoc rexum ordinc constitutas 
operatuf , id ut^uctor nt^urae operari dicendus est. At vefo do* 
«irgetio corporis non ett.id gelioitoliditio, qo«e aiteao annihila-. 
- tionefli a Deo postolettoe<|tte%nimolla int«;e«t cennetiolnterdo- 
•trnetionem co»poril,itt amiiliUationoni anlaiae» ne^ue Dens vi 
suarum porfeetionum , aut spectatts anioiae prpprjetatibu^ hane 
conditioncm statuere poterat; quare nequitDeos Ot aUOtoriiatai- 
rae animam destructo corpore annihitare. 
«• ) Capacitas, et naturale beatitatis desideriam td sam.mum exigtt» 
nt aniinaoliqno post mortem tempore consertrotnri aominime pro- - 
pterea neeette eit 9 ot aetemam dgret : igitor Sd«n de dii« eins 
proprietatibus sentiendom. Aceedit, quod,ut Meierus (Gedam* 
ken wondem Ztistande der Seelenach dem Tode, 3. jibsch^^^ i.) 
«rgttit, illa eMpiditai beatitudinis velMioU ttatiir«lii,.oglji «itt 



Digitized by Google 



'Wom UflMn DeoMitrio ittfhil matmndvuaiam «llts Jd go- 

■avcupiditates naturales, puta booorum, di vi tiaFum, raro aut Qum- 
qaam.explentur. Denique, addunt alii> aeterni^atem beatitatis ra- 
tione naturali cognosci non posse quia<|Uid hACGinpart* oovU , 
mus, revcjiatianis lumini deberi* v' -* .'' 

Tjjt^ Nos BOft qiMncitirique, sed per^etam Iwatittteni nitiifaliter do* 
sldcrtinnt Uum^ antiim pirpetuilaftmiiaftarasim iQcfodit ($t ss i*>« ' 
QfA pqnmdflbitathanccufilidltatem natuMremesse,si similitec de 
. ainore parentunrjo filios*dubitMr^4chet.Certe praeiudicium ali- 
. quod , ut Me jeras contendit esse non pote&t \ quis enim umquam 
. vidit praejudicinm toti generl hunano comroun&, constans , per 

• omnium.saecaloram aetates cdnfirmatumiquis umquam fuit homt- 
aam do^ttwtui, zttdium, divi^um, pagperuai , juvenumt sentim, qui 
Ima i na esae m m fc d derairerlt ? novinwt moltos in de1inieiido.l>4a- 

; titttdldlaobiectoiati»s^discrepasse>in ea app#tanda «Mniocm 
ii6vlmos«'Est itaqpie ei}piditas«iUai%eatitudinifi \ qiiam es eongenl- 
ta propensione in noSis*sentii9us, a beo«tturae auctore profecta, 
atque ideo otiosa esse nequil^j s^urenim Deus nos perpetuo non 
falleret modo, sed et crudellsiimo crjuciatu torqueret ( ijo*), 
. ac ipsa bnita^quae^appetitioaes suas in hoc mundo plane satiant» 
•.libmiiiibiis felioiora forent^Atiae qM(rtditates nop a oatura indoiu 
tni sed ei ip«o natu r adl sinnmi booi AoiUeBio,.veliit^ rad^a pr*-. 
4^aiit , quia nempe^ donec*ad ejus possessioeeoi anittambr^ Jn- 
^qoieti in illud inquirimus; hinc ftt, ut ad quamcumque boni spe- 

. ciem forte oblatam inclinerour, putantes, beatitatem studiose 
quaesitam ibi latere posse. Sed Divinae Providentias opus e&t,ut 

. id genus desidftria non impleantur » appet^jj^^ur eoim boi^a vana» 
«eAducai qoqrimi acqoisftlooefaeUUme veraefelieitatiadesi^oriom 

- ^ut defcjlHaretmr , aot proigltta^iBtiiiBqeietar. Audi Gasseodum 
( PsjTM, s* iiSMBt.Or* uLh^C^ t^.u4inoiAndiheA disparttast 
metiriqne qonvenit remexeo^quod natura instituit.Sunt enirn 

. gua§dam cupidi$ates generalissimae , quas 7iatura non mse' 
ritf^sed cogitatiq solum praesumptae utilitatisyaut voluptatis» 
Tale est volandi de^derium j quis enim nolit ceierriike in de- 

• .tidtiedttan heum ptrpenir^} QuUiwn tuht tmmin fmbis aleae^ 
■ ,ad hoG a.naiura conofMStti^idcireolialem cupiditatem^ ^ttans 

naturafnou.indi4itfjaon>H9ietw^ni^ura exjilercStint veroyet 

• aliae, quAs non praesumpt a cogitatiOy^sedipsanatura ab exor^ 
tu creat ; quo media etiart} idonen ad aisec^Ltignem^ f'^^" 
tionemque largitur. Ejusmodi fist sanitatis^a^ indolentiae ap» 
petitusy quem.ipsa naturaf ut ingenerat^itu guantum ii^e^et 

• nist gnid sponti, Mjatisti oeofirrat, a gtto deturbetur^esssatiatm . 
Priofis porro, gifneris sunt eibjectao appotitionosi posteiriorii 
vero04ttmmmrtalisdnimi status, 

■Ad ultlmum ajo: quemadmodum etiamnaturalisolum ratione scimus 
Deum existere, esse summum, ac fnfinitum bonuil); ita eadem duce 
8iU| A oobii jBogQesci^et amari posse oovimusj idqueipsuin eodsm 



Digitized by Google 



. liimiiiettdsuaiiiiiuiiAfliAse^pc^ibQUm nostramJwitltiteB MitC« 

tuere )uclicamus, quam proinde naturaliter appetere possumus; 
omne enim bonum eo , quo cognoscitur, modo appetitur. Accedit 
quodexsola ratione naturali demonstremuSj^nos ad cogitationem, 
etamorem Dei,tamquam fiqemnostrum ultimum^et nobilissimani 
dif iooram attributoraiD patef«etioiieiD CQiiditoc esse, £tsi igitup 
nulla esset revelatio, sciremus taneo noo alieojus perfeetae bea* 
. tltatis, qu^m ipse Tojlius aeteroaoi esse debere agoovit ( §. %ju 
sch.)f capaces esse, licet non adeo excellentis, ae ea sit, quaoi 
Deusex gratuita, et liberalissima beneficentia in hac providentia 
se nobis collaturum spopondit. Duplex nimirum est beatitudo: na- 
tural is una, altera supernaturaUs : ilia consistit incognitione Dei 
abstractiva»siio-taeieo iogeoeffe clara, 1 1 perfecta, atque orto in- 
de ejus aiDore } lisec io visione Dei io(eitiva> amoreque, et gaudio 
inde enascente: illa hac looge imperfectior.est^sed oihilo minnt 
appetitum naturalem plene exsatiat; illa naturalibos aoimae vlri- 
bus,et cognosci, et desiderari, et obtineri potest:haec cura super- 

. naturalis sit, ac a solo beneficio Dei ut supernaturalis gratiae au- 
ctoris proficiscatur^solumper revelationem nobis innotescere nec 
obtineri nisi ad juvante gratia dlvioa supernaturaU potesti iliaho- 
mini In statn purae natorae constitnto congruit; liatfe nobis ad sta- 
tum supernaturalem elevatis a Deo beiiignissinie p^miua est. VU 

P, SchwzTz ( Inst,jur, puhl,uniy,nat,et gent,p, i,t, u§m2»)9 
Universim notent ii, qui in rebus omnibus ad revelationem confu- 
giuntieas veritates, ad quarum demonstrationem nulla, nisi sola* 
raliqnenaturalinota, principia applicantur, vera ejusdem ratio- • 
, nis objecta esse: quare eom a me oulluin aliud principium adhibi-i 
tumfaerit,dabitari oeiiait, aeceroitatem beatitodiols natoralis» 
ipsamque adeo animae humanae iiomortalitatem in Qbjectis purao 
rationis naturali locum habere, ac proinde, abstraendo a revnla* 
tione, cognosci a nobis posse. Neque vero obest,'phiIosophos vete* 
res revelatione destitutos tum hac in re, tum in aliis consimilibus 
\ in turpissimos errores prolapsos fuisse ; nam si omnia, in quibus 
illi erraront, solius revelationis ob|ecU fdrent, neque e xis tenti am 

unius Dei,neqaeereationenimaodleKni|iflo,neqtiesimpUgitateni 
tniniae nostrae solo rationis lumine cognoscere pQSsemus, qaod 

prorsus a vero abhorret. Ex eo itaque, quod recentiores philoso- 

phi revelatione illustrati nec tam saepe, nec tam turpiter haliuci? ^ 

nentur, coliigitur duntaxat revelationem ad meliorem ralionis 

nsum, ac ad detegendos in ratiociniis errores plurimum conferre 

tton vero veritates illas es natora soa vim tionis c«su perare. Sed 

de hoc in Theologia plora dicam ; eeteram qoi se tam acres reye^ 

lationis defeosores profitentor, non sempersincere agont; depres^ 

sa nimirum ratione extollunt revelationem, ut ei gravius deinda f 

vulnus infligant,quod quidem in Bayiio imprimis patuit ; norunt 

[ oempe labefactata ratione,ad quam pertinetmotivacredibilitatis 

cspendere,ipsam quoque revelationem convelli; quare sapientis* ^ 
S.ior^tenau Mgiaph» I4b* IJL 43 



Digitized by Google 



• i/lttte S*'P* Lto X. !n concilid I^ateraiiensi qulnto omnrbus phllo* 
• ' MdpliUrprdiRioflbQt linperatit, ut omnl ttadio« et comitii n»tii-* 

« meln animi imAiortalitatem areumentis ctL ratfoiie natiirali petl* 

• fis constabiiire nitentttr (<:onf. 9. 72. sch. ). 

5.) Ut animae bruforum, ita tlcc animabomirtis vitletur habere finenl- 

* existendi extra corpus } ut enim illae, ita et haec ad corpus infor- 
' mandum) et constituendUm unum princlpium actionum duntaxat 

• ordinatur. Quod autem anima hunlana a corpore separata tamen 
cdgltareposslti \d non Yldetor ratio MflSelens Ipsl codstltiteiidi fi- 

' em •etermuii i fortassls enim brQtornm quoque animaeeitrit eo^ 
^ eo^ari possaiiit» tataea diserlt» llllt slmiieM itfneiii praeiixiim 
esse. • ♦ 

15?. Informatio corporis potest quidem dici finisanimaefiumartaepro. 
ximuSyetinadaeqHatuStnon autera totaliSy et uliimus; proprie- 

' tates siquidem ilii inditae manifeste ostendunt finem longe nobi- 

* Ihri^m, cognitionen nimininii elf amorem summi boni, in quo per- 

- ftefabeatitasiiatQraliterdesiderata slta est, praestitatam esse« 
Hte porro finem noh duntaxat coUigimus ex ip^ius extra eori^as 
cogitandi facultate sota^ et late accepta, sed determinate ex ta- 

■ li cogitandi facultate, qua illa tales operationes efficere possit, 
quibusDeum modo substantiaerationaii competente,cognoscendo 
nimirum summum verum, et amaodo iniinitum bonum, p{>ssidere 

' qoeat, tam ex anis quoque proprletatibQs, quasi i psi iaesse, certo 

- noTifflift. Atque Inde fmmeiisum patet ioter animam bominit et 
animam belhiae diserimen ; haec enim, tametsl fortassfe e<tra cor<> , 

* pus cogitare posset, numquam tamen ejusmodi operationes pertf» 
' ceret:caret quippe facultatecognoscendi superiore,sinequa rJeae 
' distinctae, et abstractae Dei, virtiitum, felicitatis etc. confieri ne- 

queunt, caret libertate, sine qua nullus actus moraliter bonus,aut 
malus, nulla capaeitat proemlf, aat poeaae flabetari earet deni.* 
' ffoe i|!iis proprietatibus, quae sine perpetaa eonsertatione inatt-» 
' let, aefrustraneae foret : quare nullo pacto adsubTimem adeo ^ 
: liem ordinari potuit. Sedde hbc infra;nunc ista ob jicientibus haetf 
ex Tullio dicta sint ( L. senect. c. 21.) ; tu cuni tibi Deus dede* 
rit animumygno nihil est praestnntiuSy nihil dinnius\ sic te 
ipsum ahjicieSf atque prosthrnes, ut nihil inter te^ atque qua* 
' drufedem aliquem putesintereise"^' 

4»)Omiie qaod oritur, ajuntyaliquan^o pereat, neeeiise esf ; orM ve» 
roanimam qult dabliet>Tum, animameumeorpore nascitur: ifi^ 
tor et cum corpore peribit. Deinde anima aegritudinibus sibi so^ 
lipropriis veKatur, prout corpus suis aflFicitur morbis;atqui es 
morbis rite arguitur corpus natura sua mortale esse r ergo et cjc 
aegrituciinlbus animae icTem colligetur. Denique, sr alia vita supe- 
resset, nonmodo non timeremus mortem, sedlaetaremur molta 

' "ttafiiit, atpole ab hisce mlserlit Ilberandf. Haee e| simillo Lwn* 
tfot ollm aceartofavit, ae reeeotlat De Sadt-soaei» eeteriqae iMr joo 
s aeeaH mlnatl ptkllosopbi feeoievaat» 

I9t Jd toitiiit, Qaodper £;en«riiirroiiffiit ovltor te prolnde eomposi 



bigitized By Google 



ilina est ( Lettre aii MareckTAi KettHi) . runus riittiriUter toterl» 
' H (Idtetti vire* enim erettid |»irtiuiii dlMtthitliiaeiii «flem po»- 
iitnt: Bon ver6 qfood, oam «iiliplex ilt^ quaiit eit iatimi liiMi^fer 

iolam credtidheHi '6Ham obiinet ; Ittad qait;»pej dORi iiltn#U$ M* 

tiihil:ltur a vi, quae in uhiversa riatura non coniirietur. 
jjfci 2(iaw. Non alio sensu aniraa cum corpore nascitur, quarh que^ 
tum creatur, atque cum corpiore con jungatur, quantlo hujus organa 
ad fuhctiones vitales dbeundas satis apta sunt« Ind^autem miiiime 
iequitar antmam i^irsos cum cbrpdre peritniteiii: llMMii} iMlel 
iion ia ani^id MnH faildatn^ sc^d eiternil ^st^ rit i iolil M to^ 
luntatS pdodet : qaare Hddri m^reiur Pdm{j6hatiij^> oolir ait^ ani- 
niam a corpore lepirataai in «tattt Vio^iito f6re« id qnd iia piHU 
itere nequeat. 

Jd ^tium. Morbi corporisienduht ad dis5olutl6nempartium,\it|^er- 
ipiciium est: cum igitur partibus dissolutiscorpos ititereaiir^cte 
esid6fhiicdi*ro(ltibllitas,etinieiitat MirpcN^ argiiitii^i C6Ati^i 
* . aitjHkdidesanimaeliequeaotllhintief»iiamadftiv»,MI«nW 
annihilartdl continet; sed illltis di/ntaxat cohtihgeiritiami mutablll* 
iatero, ac indigeritiani cohservatioriis divihae palam faciuht. Nec 
qtiidquam promoveht, cum ajurit ariimam contrariorum capaccm 
eSse,ac proincle propter contrarium , ut veteres loqui solebaiit, 
deticere pos^e; quis enira hoh intelligit,ahimam non eslesibi con- 
irarioraiti eapacein » <tilaM iklmlftin diqfiia » itf idinlitit,>4nbdl 
cum natuira illiiiil pagriet,4Bt Ipi i idtSHt&fii <eeeHnt)leiiioliiaiaMi 
6apacem ess^ actahm eliineadorum, ^oi lotel^sd doHtlrarii siint^ - 

jia 4fftr72. ttorrtir moffis, qu6 omnes fere ahgantol», Aofi hritul' ex 
incertitudine vitae futurae qiioad suhstaniiarH j Verctm ex ihcer- 
tituciine illius qnoad conditionem* Nimirum non ideo timemus 
morteih, quod aliam vitam non superes^e putamus,sed qood igno* 
' ^anius, quai nos sori madeat, utruni eondltt6 lHiiiB vlt«« feltici an • 
infelix, notiis foiu^a sit. (iefti i^l dmni^t TaUlatium ( Qq. (lUd. L 
i . c. 1 9.) illud persuasaiH foret: 6eatt Mttta$iiiUm eBtpotiiu* r«- 
Uctis.et 'cnpiiiiatum^et aeniulatiohum erirttus 9±peries: mor- 
tis ille motii^ procul abesset ; quod quidem ih prioribus saepius 
evenisse novimus , (^iii vitae hujus ferminlim non modo fortiterox- 
pectarunt, sed etiam tamquam melioris inltium ardentissime ex- 
optarunt. Adeo i^ilur niortis tinlo^ coiitra inlril immortalitatein 
iion pugnat,iit eim poilut quini maximattabllUlts ond6 enlms qoae- 
so, est,ut quo quis magi^e8iiidpr6biis,e6magisboenmtannBiitarl 
iihde , ut ndtilti, ihimiriente morf^jferroi^s suos praeteritos retra- 
ctent,utque sanaril doctfinam, qtiam ariilis instar fabulae tota vita 
exploserant, in animum admittant tleniqiie et ore profiteantur ? 
Qualis olim fuit Theodorus atheus ( 10. log. ) ,et nuper Desbar- 
reau, 1' Abbadie, Deslandes, ut videre estapud Anti-taa-illttel 
ipdg.jSijg^ So.)$ ideootaemoomqQam, com animamagefit^ 

' fkieniientla daetttf foerit , se immortalitatem aalmo-tribtlmK vU 
taeque rationem eam ad opiniaimir «oatemaiii } 



.GbtiS9m1oM«i iiiilv«rsiileni oonteBdant, aat nulUni fuisiei qaod et ^ 
inntiqnitus multi cum Epicureis, etStoicis contrarium docuerint| 

* et reotntiiis -in Anierica integri popuii inventi sint, qui omnis alte- 
rius vitae ignoratione tenebantur j aut siqua fuerit, ex Poetarum 
solum fabiilis originem <luxisse, quae iicet a vulgo proharentur, a 
sapientiorlbiis tamen risae fuerunt, ut Cicero innuit ( Qq. tusc. h 
1. c. 5.)* Adclit .LucjU^Brugensis Lovaniensis tbeologus veteribus ' 

•^Hebrels ^rorius Ignotiim ti|j[sse hane de immortalitate doetrinam 

c ( Comnte». in Mfltih* c. 3. r. 7. ) 

^kCoiii^Qsipneni oraniun) nationum etextare, et es nataraU animi 

•eomparatione proficisci supra demonstratum fuisse opinor; pau- 

- cos, qui conira nituntur, non moramur : neque enim paucorum, et 
raturae depravatae auctoritas , auctoritatem naturae incorruptao 

- omnium saeculorum diuturnitatem confirmatam elevat, cum prae- 

- sertimbi ipsi actiooestoui vitaeque rationem, dam posteritati 
» stodentf famae cohsaloot, roortis timore angontur, ad commiinem 
. opinionem conforment: Nec guem^jiiam, scripsit de Epicuro 

TuUius ( nat.D.l. 1. c. 29.) j ^'^f^' 9«« rnagis ea, guae timen» \ 
da esse jiegaret^ timeret^ morteni dicoyet Deos. Ignorantia quo- , 
rumdam in America populorum nuUo teste idoneo niiiiur, quin ex 
, probatae iidei scriptoribus contrariumevlncitur: quodsi tamen 
id de uiia, yei «itera natione cum veritate affirmari posset, seque- 
: i*etar solom bomioibos lieHaaram raore viveotes et corporeis vo* 
t -laptatibis pepitns immeirsos ita a natura sua recedere, iit posita 
omni futurorum sollicitudine , vet iiates raaxime patentes non- vi- 
. cieant, Porro veterum consensionem cx poetarum fahulis ortara 
esse adeo verisimile nonest, utpotius haec commenta firroissimum 
. praebeant sensui communi testimonium j quis enim ignorat poetis 
. ioniore. posl^om faisse, vefitates alioquin cognitas variis figuris ^ 
*' ae sehemsttibiis ittvplatas.'poiialo proponere?Certe veritatem astu-^ 
tis id genus portentis et absoofk^taaiset depravatam a poetisfuis* 
se jaro oliro Plato (De Reg, 4. 3.) conquestus est, illosque propte* 
rea ex sua republica exsulare voiuit.Cicero quoque laudato loconon 
; jpsam de animorum perpetuitale, opinionem, utpote quam toto li- 
brogravissimisarguroentisconstabilivit, sed adjecta poetarum fi* 
. gmentajrisit,riderique a sapieiitibus testatus est {Qg. tuscA, »• 0« 
i€%)\StA ut Z7eo«| ioqoitilie, eM6 natura opfnamury guales^ue 
^nt^ ratione eogno$cimus i 4ic permanere atiimos arbitramur 
consensu nationum omnium: gua in sede mnneant yqualesque 
sint^ ratioue discendam €st. Cujns ignoratio Jinxit injtros^ ras- 
giiejorrnidines, guas tu contemnere n^n sine caussa videharem 
£ed taroenhic dlssiroulandum non est, nonnullos ex antiquis, etiain 
Qtri^tianis philosophisanimani mortalem esse apertissimis ver- 
]>is pronu9c|as^e: guid «efoiocle? num propterea veritas pericli- 
latur ; minime*.Illt.animam ab animo discrimlnarunt ajenteSjillam 
. materiale, ac corruptibile hujus, qui spiritus, ac immortalis sit» 
vebiculum essc ( vjd. ^ 141. scbt y ). Quod denique ad vetustissi* 

f 

t 

Digitized by Google 



I 



De Nectisaria Dei Voluntate^ ut Anima etc, 66 1 

H)os Hebraeos ( /)eiif./. i8. v* 1 1. ) attinet,illofutiirum animorum 
inimortalium statum non ingnorasse , praeter multa alia argumen- 
tufn est tum lex a Moyse ( Geru c, 15. e. 8. ) lata de noo consttten- 
dls mortaist tuo quod Abrah^mus vita fonctut, alilque Paitiiafchat» 
ad populum suma congregati fuisse dicantur. Ht noone ex llIisDo« 
tnini verbis,egosum Oeus Abraham, et Deus lsaac,et Deus Jacob 
{Matth, c.zi.v,'^!»)'. ipse Servator noster conckisTt:"Non est Deus 
mortuorumj sed viventium ? His ifaque expensis patet turpissiml 
nienclacii<reum esse auctorem intamis scripti Pottstampil in iu« 
cem dati { OUcours sur la 9ie'heureijlse p. 3 4« sui?, ) > cttffl auiai- 
cissime pronunoiat, de animorum cam corpore interito olim o*r^ 
tam, et omnium antiquorum philosophorum con^nsione confirmav 

• tam sententiam fuisse ; Pherecydem Syrum primum TuUid teste 
animoShominum sempiternosdixisse. At tametsi istud Tullius {Qq* 
tusc» l. 4, c, 16.) scripscrit, non tamen asserere voluit Pherecy- 
dem primum hujus sententiae auctorem extitisse > quomodo enim 
alias universali Chaldaeorum, Persarum, £gyptioruin, qui longo 
ante hoc tempore flOrueront» consensiono pro animorom Immor- 
talitate pugnare potuisset?ne Itaqqe Tollios pognantia tradidiasii 
videatur,dicendumest»Pherecydem primum futururo animoruoi 

• statum suis, ac praecipue Pythagorae, quem aliquo tempore insti- 
tuerat, magis dilucidti exposuisse, 1d quod cum toto orationis con- 
textu, ac imprimis cum antecedentibus optime congruit. 

' 6*) Negant com Me jero ( Gedamken von dem Zustande der SeeiB 
' ete* I* jihsekw, 13.) opintoaom de ahimarom immortalitate«d 
conservandam horoinum soeietatem necessarialnessei putant enini 
i 1 !os quoqoe, qai eidem non assentioptur, moti vrs non destitui, qoi^ 
^us ad virtutem exercendam, et vitia fugienda impellantur: ad- 
dunt : id exemplp Epicuri, Spinozae, ac Hohbesii potuisse, in quo- 
rum externa vitae rationa nihil erat, quod reprehendi magnopere 
poterat; quodsi, qui flagitiosiores forent, eos^publicis poenis fa* 
cile coercerl pone. MuUis ad ipsom Bajrlios ( Pent* d»>. su la-ea» 
met, $.172. sui9,) arget, com rempublicam Atheorom constitttlt» 
de quo alias dicam : quod huc pertlnet, Ulod est> qood eootendat 
studium illud famae apud posteros conservandae aeqoaqoam ex 
naturalis immortalitatis sensu proficisci. 
l^. Sublata aniraorum iromortalitate virtus in vitium, et hoc in illam 
degenerat ($. 248. sch. n. z.) quae igitur motiva ad honestateiq. 
impellentiarestare poteront? Quld deiode poeoae temporariao 
efficient, ut ne clam seelera perpetrentor, aliiqoe oeealte laedan* 
tur?Qui nec publica llagitia satis impediri possent; non enim 
umis, aut alter, sed integrae societates sceleribus immergerentur: 
quo casu subjectorum erga principesobservantia,principum cura, 
ae studium bonum commune procurandi necessario periret ; quis 
- Igitur vindex? quis judex? quis lictor? ad experienjtiam frustra 
provoeator : etenlm ii, qui tales fiiiSMtdicantor, Aoa tam^eifabt« 

' ( • aoi qiiaiD ilnmlita ImniiI ciTii partetaiplm^antilasimiiitia panlU 



Digitized by Google 



. lopostposqerunt. iUtpoiMUseQtcQrte nisi alU metuiiseQt; iie« 
nintfP * pp»eter belluiQM enlBi capidit«tes qeqnlt «Uad eise i»o- - 
tlfM «iefceeelofien i eoiniiiiiQi sema deimidtiii, At in Bpi«nrQ| 
SpifWFa, HQbbesiotilbil reprehen^i potait i dabo; euei mini t«q* 
tani, vel iltef hec peste infectus est ; apparen^la quae(3am hone- 
gtitis n^otiva non oeerunt, puta; ut se ad aliorum mores confor- 
nwt; «t ne e>f aliorum SQcietate ignQminiose ejiciatur, quod Rqu^- 
seivio contigit ; ut ne splendidis in republica muniis j^rce^tur » 
djute cQnsecutiones necesstriae forent persltte«tlto in plariera* 
ruo) nseate rectis, ac iiwit virtatvn, vitiopamqae ldels« Veram li 
Milli Utiof ierpefet,si in plufes Qttiones di(|^qdepetup,eoiltlaaQ 
(omiliaqidf MaesHlite, «c inhonestate jqdicia perverterentur, ces- 
••tWtque simul motiveomnit, quae ad virtutem peliicere possent^ 
Qai4, quod ejusmodisectarum principes, quales Epicurus, Spi- 
ffo^a.Hobbesius fuerunt, speciatibus rationibus ad simulandiini 
cxtrinsecu^ mqrum hoDestitemeKclteQtar ?QeQimimim novee dq« 
otriiMiefoedlttfiMitofamocaloiQimli peritrtQ^et; QQde^ereti 
^t ieiroijBliim loeo qooi eopiosos esss desider«Qt» eerlflirei heitiam 
ImpetQiQQdiqaeex^riuntur.Quare doctrioie cujusdam consecti^* 
Qonttm in capitis, quam in sectatorum moribus dispiciend^ 
lUQt; *tque ita,quam inEpiouro veteres externam morum integri» 
tatem iaudarunt, ea nequaquam in iUis, qui deinceps eosdem^rro^ 
yes professi sunt, elu^it, Quod si deinde cura famie in posteris con* 
lervtndae aoq ex deilderi« QQturali, iaiitivqae pereQOlivitteopU 
nloQe provenUt,«qde ett, qaod tarpi «deq errofi UU magis, qul 
oeteris sapientle exoellaeruot, nullo non tempore adliaeserint ? 
omnibus igitur ppaeteritorum saeculorum sapientibus acutius vi» 
dit Baylius.Quid est,quod nulla nos soHicitudo teneat alioruyi , 
quos ad nos pertinere non arhitramur , famam in futurura tempm 
propagandi? Quid quod id genus «tudii pe vestigium quidem iq 
bollqis deprehendltar? 

9.) VlrtuitiqqQiQQti Ipie tiU pftomium; vitium poena est) Uiaqu}p« 
fO.tnqqQilUtatem, internumque ammi gaudium» hoc craeiatus, 

• •lillgorei adfert. Deinde ostencli nequit virtuti praemium aeter^ 

■ num, aut vitio aeternam poenam deberi ; quare satis est, si anima 
aliquo post moptem tempore perduret, quo praemio, aut poen» 
competente affici possit, nec necesse e^t, ut aeternum vivatt 
od imnm, Quidquid naao io virtutis eKercitMioae dalee, te ia- 
onndiim, qut cootrt in fla^tiosi tctioQe tmtram est, id totum a 
tpo, ye| tlmore immorttittttii qaimte Qttartliter indlto pendet ; 
spes niffliram praemiorum, aut poenarum timor, quae a supremo 
tindice expectanda esse ratio ostendit, hos in animis aftectus pro- 
ducit i si hac vel spem, vel metum tolias, tantum aberit, ut virtus 
sibi aiiquod praemium sit, ut potius ipsa ip vitium degeneratura 
sit. Deinde si vitium libi Ipti congrua poemltlt, loiteae io repu^ 
BHen iMimQM finmnoroti pimleQtar \ lai noii potiai-iibi ipeii relin^ 
^on4i'iQQti^iagiti* atcnq^laiidtiiKbi poBQi aneaniBtent? qnto 



Digitized by Google 



^ fui^ tttinVf ipublicae facies, quaeSoIone teste nisi ^f^eniiiSy «t 
poenis non cofitinetur? Et nonne experientia docety,.qi)<* qtiis est ' 
flagitiosior, eo minus internis animi stimulis angi ? " * 

Ad. idttm, Tametsi fortasse non adeo prooum sit ostenc1ere,quae in- 
ter temporarium virtutis ac vitii actum« et praemiorum , ac poe- 
narum aeternitatem proportio obtii^eat > s^tis tamen prohoc loco 
[ est aeternitatem tiiffl es euentia, ac natura praemii, tum ex d[vl« 
. nis perfectionibits elared^educi. Imprimisenim praemium virtntis 

' aliyd certe esse nequit» qaam finis ipse, cujus possessione anima 
perfecte beata eflficiatur: sicutigitur perfectas beatitas inseaeter- 
nitatem includit ( $. JS^' ) ; quoque ad essentiam verl praemii 
pertinct. Finge animam ad cognitionem, etamorem Dei admissam 
ignorare tamen,utruro hoc praemium aeternum duraturum sit; pu- 
tame eam beatim fiituram f Tanto certeHna jore sc^llicitudine,. ao 
metu cruciabitur, quo majus fuerit bonumyqao4 possidere incepe- 
rit, Deinde praemium Istad, cua a Deo infinite Bono, sapiente, et 
provldo conferendum sit, comparate quoque ad bas perfectiones 
spectari debet. Jam vero animam praemio, cujus possessione bea- 
ta sit, jam fruentem rursus eodem priyare ipsamque longe, quam 
ante fuerit, infeliciorem reddere pugnat omnino cum bonitato 
Dei. Sapientiaaotjem ejus, et providentia postulant media validis- 
simai quibus bominei ad.virtatiim exeroitiiim^ vitioruroque fugam, 
salvali|(ertate,impellantur,quaIianon sunt irtsi praemia, autpoe* 
nae ^temae ($5. 254.' 5- 6.)- Media nempe efficacissima prac^lcci 
ac moratiter sufficere debent omnibus spectata naturae hamanao' 
imbecillitate, ac propensione in maium. Tale medium non foret 
loogeva felicitas, et miseria, seu cruciatus i nam nunc quoque ho- 
mines, qui es Revelatlone pivina aetemas fore poenas credunt, a 
gravissimis tftmen sceleribus non absterrentur; non bona, aut ma. 
la fama ad posteros propaganda ; quid enim indcs inoommodi ro», 
dundaret inanimamnonamplius exis(entem?quidpfien'ae referenf 
scelera occulta ? et nonne qui sceleribus jam assueverunt, adeo in- 
famiam non timent, ut etiam de turpissimis factis publice glorren- 
tur ? non acerbissimus dolor, aut ingens gaudiura ipso moriis mo- 
.mento percipiendum j quod enim momento traoFjt, facile pontc- 
^nnituffinondei^ique ipsa virtntis bonestas, aut vUil tqrpitudo ; 
cum^nim .virtutis exercitium perquaro.ardanm sit^ ffl^n^que ad 
vitia propenslo, illicia vehementissima, quibus Vqluptates pri^- 
sentes homines ad scelera invitant ; necesse omnino est ad provi- 
de gube^rnandum genus humanum, ut sicut in omni republica bene 
prdinata, i|a et in hac, cujus caput ipse est naturae Auctor, prae- 
inia, et ppenaG^ constituantur, quae spectatis omnibus ^djunct^^ 
comparate ad omnes practipe, et moraliter sufficiant. - ' - ^ 

^ ) Dpus potest a nobis quaepjin^<^Mo virtutum opera poftulare, quin 
linan^ .pcaQmium cpnferre teneatur s est itefn se sob dignissiaius, 
ut ipsi summus honor et cultus sine omni remunerationis spe ex- 
hibeatur: igitur justitij^ ii^iioiu opn postulat^.u^Peiis virmteni^ 

* remuneretur. , ( , " " ' 



I 



Dlgitlzed by Gopgle 



"S, Taaehl tpectato sotd npremo Del iii homines domioloid fierl 
■ postftj fiontMDen, ut ita liat» cam aliis perfeetionibas eongniit« Nl* 
jnirum licet Deusilt auctor ibpreitius, Dominos undeqnaqneiiide- 

' pendens a nobis tamquaift lAaiieipiis omne servitium gratis exige- 
re possit, tenetur tam(ni, poStulahte id ttaturali perfectione,boni- 
latem suam sapienter administrare, ac proinde manifestaerga pro- 
hos favoris , erga Jmprobos displicentiae signa cdere, quod prae- 
mlis ct poenis obtineturi atqui bonltas saplenter Administr/^ta ipsa 
est Dei lustitia: igitar haec omnioo po^tulat,utDetts virtatem re- 
jnurteretur, Titiam eontra puoiatt Id iptum vero bonitati,et pro* 
videntiae , quam maxime consentaneum esse dixi ($$.153. ^5^)« 
Deinde sola legislatoris dignitas potest fortasse aliquod perfectio- 
ne Dei cognitione instructos validissime adv irtutcm incitare: me- 
dium autem comparate ad omnes, et spectata naturae humanae in- 
iirmitate practice , et morallter suiBciens esse non potest ; quem* 
* admodiim In omni humana repUbiiea usuVenit. 
Atquehis, que adhoc tam eopiosedisputatasunt,seriainenteespeQ« 
ais, nuilam prorsus rationem verisknilem superesse mioutis phl* 
losopiiis de perpetua artimae duratione dubitandi ego omnino ar- 
bitror jdemus autem etiamomnia argumenta allataabsolutam ccr* 
titudinem non efficere, efficient sane proculdubio certitudine, aut 
probabilitatemj quae in rebus humanis obtineri pOtest,itaaximami 
quid igitur hoc looostrl est,ut ii, qui ioceteris ma]oris xnomentl 
siegotiit ae dertitudtne codtentl sont, ln negotio omoinm gravlssi- 
tno, cum de aeternaanimae salute agitur>esse ooliift? sane vel pro- 
bahilis perpetuae poenae timor ipsos quam cautissimos eificere 
tleberet. Anne seropiterna animae nostrae vita res est tanto con* 
temptu dignii,at nisi summa adsit evidentia, assensum non merea- 
tur ? anne haec opinio adeo noxia? Dicite quaeso quid vobis error 
ifte, il reapte etset, io morte oberit^ at nonne detriflieiltain erit 
oetemoffl, ti vetlra illa opinatio,at'vere ett, falsa tlt! Sed neseio 
quo fato cveniat, Ut ihalti dentur, qui, quemadmodDm TuIIius scri< 
bit tusc. l, I. c. 2 1.); Praedlarum nesr.io guid adeptis snnt 
qui didicerunt^se^cnm tempus mortis venisset ^totos esse peritit* 
ros. Quod ut sity nihil enim pugnOj quid habet ista res aut lae- 
tabileyaut gloriosum ? Nec tamen mihisanequidguam occur>' 
' rtt^eurnon Pjrthagoraesit et Platonisverasententiam Ut enitn 
rationetn Ptaio nuUam adferret^ vide^ ^id homini trihuam : 
ipsa auctoritate mefrangeret» Tot autem rationes attuUt , 
ut velle ceteriSi sihi eerte persuasisse videatur, Ego sic existi- 
mo: rationem, cur plebeii isti philosophi argumentorum vim non 
perspiciant, nec in horum infirmitate nec in ipsorum intelligentia 
imbecilitate, sed in voluntatis depravationeunice sitamessejqua- 
re non tam rttloelnlit argendi, quam vehementer rogandl vldotiir 
nt Od te redeant, vrtlotamqo^ velantaten, edomitit dlftorttt allo- 
otionibus, eorrigant: quod ni fiat ditpotando oleum',operamqtte 
perdes, ac notum illud tibi identrdem reponi audies: non person* 
debis^ eliam pcrsaateris (co&f* $• »3 1 • t ch, !• n« a« iog.), * ' 



Dlgltized by Google 



NnempeMtdk ^Uetitio p>aeterire:utrum spiritui lkiH»B ofliquatn sit, 
aut esse pdssit absqueortni cOrp6re? soli Deo convenire, ut Omais 
corporU e^icpers sit, contendehat olim Orlgenes ( trtex «Vx*"' *• 
1.) nec rlubiurti est eam opinionem a multis deinceps propugnatam 
fuisse ad saeculum usquequintum]quoid«m Faustus Rhegiensis do- 
't!iritt(li»irih4hisettrdeciftia«l>HeiirleoGfl^ r. 
\, h. |S3. ei* n«p.) in lucem datt. Gadwortos (SysU inteiLB* s,s» 
|.$.a|. 24.) laudatls primum pro hac sententia roulti patritHlSy 
Vjuos ego quidem nimio philosophiae Platonicae studio abreptos 
fuisse opinor, se Vehementer in eam propondere ostendit : Tri- 
chorius vero ex proposito defendit, edita singulari dissertatione, 
quam Ochematologiam inscripit quaeque bihliothecae Bremensi 
phiiologicotheoiogicae (!*• i« I. p. 114«) ins}ertfte«t«8edprio- 
cipue hie Leil>fiitim {Essat^t%eolLp* i. $.90* p. t«$* 115)9001« 
'knefAorandttm est, qui ut ahimam homanam statim a proereattene 
'«um fcofpYtscUlo organico conjunxit ($. 2.63. sch. i.) , ita nomqnam 
'«am ab omni corpore vacuam esse voluit. Ratio ipSi erat duplex ; 
primum: verisimile non esse in ordine naturae spiritus ab omni 
vorporis consortione separatos existere j deinde: unionem animac 
«om eorpoire, ^Ae n&toraliter tioh Incepit, nec liottiroo «f Piboi de- v 
strai posse. Inde iHiiis opintooo nors aoinantiom olind noo ost » 
^am {Etit«fu»fO(t0^i(>son grandis «piaedara immutatio: ut nempe ani- 
ma evoluto per gerteratiowem cof pusculo seminali, primam muta- 
tiortem subit , atque ad statum clararum , et distinctarum perce- 
ptionum transit ritaaltera in morte fit mutatio, tumque anima re- 
iicto hoc crassiori corpore aliud. quodam tenuissimum vel acqui- 
rit, vol ethoo qoodam modo edaoits putant enim nDomilli aniroam 
ieonttiihter, ao immedlatoietim corpuscolo qttodau lobtilissimo^et 
in perpctuum duraturounitam esse, istnd vero prlmtim in eorpu- 
^culo seminali : tum in hoc crassiori corpore immersum delitesco* 
re , donec tandem post mortem solum remaneat. Hanc porro sen- 
tentiam, vcteri illi de animi vehiculo simillimam, "Wolfius, aliique 
Leibnitiani avide arripueruntiCanzius(/un5pr.ci>.i[)«i$. 3S4. ) 
oertom otse ioscite prononciftvlt, noilom spiritum finitum cogitare 
posse»nisi eum corpore, seo Ot ilto alt, com sehemato pereeptlo- 
tiom eonjunctQS sit j inoderatlorem se praebuit Dartesios ( Psjrch* 
rat,s* 1. c. 1. §. 46. 4t»)'qiiippe probabilitate contentus. Qaao 
Bochmio {Psjrch, rat. s, 5. c. 1. $, 650. sch.) sententia steterit^ex 
his illius verbis disci potest: Quaeri solet^ num ejusmodi spiri^ 
tus finiti anima nostra perfectiores cmnes corponhus uniriy 

' * an wero aHqui Us desrtttttietnt, Fidetur ^uaestio ajfirmanda, 
Jsti enim s^iritae tamtfuam hujue munii ineoiae cum reliquis 
entibus eum eonstituentihus comtexi eint, Jtdnastrae autemt 
animas attenti deprehendimne epiriteks cum atiis entihus con- 

, pe/itiper euat)orpora,'ptmtmn€mpeh€itefioi<HH4€MmaTe* . 



Digitized by Google 



. alias^ et motus deMeratos producnnti.Quod^i vero itUermutm 
. tas Hlas spirituum perfectiorum, claste$ tales etiam depro^ 

henduntiiry gui v. g, integriim aliqnerrMiniversi statnmyvelin' 
■ tegrurn quoque tantum globi iiUcujus pLanetarii staturn simnl 
clare intuenturi quoniamsieorurnintuitus supponeret impreS" 
siones in organafactas, corpus ejusmodi spirit us tot um mun- 
> 4<lAl»r<l totHm globum plauetoHum penetraret,guod absahum 
«rt #jMr«r# j #plfiilta $0m eubl^^ttifs oorporihue carere eiden* 

. tUT: 

QUID HAC SB BB MOSCRBMIU? 

Jlktque hi qaldein afHrinantiuin partes sustinent ; negantium ab omni 

, aevo inuItQ major fuit numerus ; horum rationes insummam colle' 
,git GI. Moscheinius, e« quo oonnulU proferam (in Cudtv. c. 5. s* 
1« t4» nolt !•)• Me quidemt inquii, primum hoc dogmate 
reeipiendo id revooat^guodahinitiis parum honorificisesseprom 
fecium video, Vetuetissimum est illudyquod ante ostendimus^ 
sedplehejum potiusyquam philosophicum, Non illud viri sapien* 

* tes rationCyac ingenioduce excogitarunt j sed philosophi a poe- 
tiSf et plebe anceptum in scholas suas recen^iori aetate trans- 
tuterunt^et estarharunt^ ne nimis a ratiene alienum videre^ 
fiir«Peetjis autemnd hoedggima eonfingendum permotpsfalsse pu- 
t«t partim commumrufnort,qtti defonctorum animas ad sepul- . 
chra in forma, et h^bitu humiuM laeplus comparuisse ferebat, par- 
tim ignoratione naturae simplicis,etab omni corpore segregatae. 
Tum ita prosequitur vir doctissimus: V^identur mihi deindey qui 
animam immortali cuidam corpori alUgant ^ vthementer res 
eorurrijuvarei qui vel animam naturam esse per se suhsisten» 
$em negant^ 9eltotam eam oorporeamekse pronunjKiant* Na- 
turu enimi ptae nutnquam eine corpore est^ nec esse sine cor- 
pore potest^ ^uid ^uaeeo est^ quam res parum perfectOy nec per 
se constansy pars , aut si mavis\ facultas corporis , quod ani~ 

. mat} siccine vero corpus per/ectius est y quartt anima nam 
cum haec corporis omnis expers-^esse n^queaty corpus e con- 
trario perfectum, et suis numeris a^solutum esse potest^ tam- 

, jetsi snima platie cqretSed a jeot eiustere quidem posse aoimafQ 
Abcqoa4ierpore, at noii pevcipere* At .quis hos eiros doctissimos 
doeuit anim am nec sentiref nec percipere possjSt corpus ad'» 
junctum haheai } quasi vero nuUapossit aUa esse sentiendivia 
praeter eam qua nunc utimur"^ cquidem Dcurny cujus lujinita 
est potefitiayjirmiter credo ammam et dolorihus^ et yoUiptati- 
hus affitiere posse , corpus Ucet liU nulUtm sit additum: idem 
ego our CK0dan^ nihi^ caussae rideo^res extra sq CQ^stituta 
•haud perGiper.e ppsse, nisi ocuUs « Auribus , aliisgue mjemhris 
praedisa sit* 'VasttaSe nobis 4ata est anitnorum cognitio extra 
corpus viventiumyUt de rehus ejusmodi secure aUquid decerne- 
rey et aUis credendi leges rogare queamus} Demque concluditl 
f^fisuevio cfi koc dogmate co^s^^aria daciperspicio ^d san' 



Digitized by Google 



* etAn» fltamt ^mm saeri Hhri nohk Br^M^rmt, de mortmomm 
corporurti resurrectione doctrinam qnodam modo labefactan^ 
dam. Etenim si corpore instnicti sunt animi naturaliy et hinc 
difcedentes corpus suum coelesteex mortali hoc corpore auje' 
rwnf , non necesse videtur esse^ ut ad ipsum, (fuod hic gesserint 
corpu^i pureammt et novis guatUaiHm* dii^mtHm int9^9mo 
hujus munSi die rtetpiant* Utraequo nimirum menies tam 
^Otoriim» ^am imprekorwn 9oluptates^e$ doloresfhaeiieet 
eorpore eoi^rfto careant^ alterius ilUus corporis interyentttj 
percipere possunt, Deinceps singulatim Cudworthi rationesre» 
feilit> ^uae quqi aUoquio puilius siot ponderii^periese coociduot* . 

JonQaei CbristUms Loeipsiw ( Dieeert. d^angeU eorp* ««MMdlf • 
aafolos nott secas,ac aQimaff h«ai4Qas«0Qm s«it cortjoribut oooso^ 

viatos QCSe: tripUcis generis argumentis eam in rem utitur, quae- 
primum ab auctoritate veterum,tum ex philosophia^deniqueex S# 
Litteris desumsit. Primis, et ultimis brevitatis caussa oinissiSi do 
philosophicis quaedam attingam* 
I.) £k essentiali Inter animuin,et corpos disorinino foHlgit ($.7i«)» 
. nnllum per *e inter eorpae^ et mentem dari posse eenwterciumt 
nultiimcorpusmoreriposse per mentem Jinitam ri propniat 

• nuUammenfemt cum nullam. superficiem habeaty afjfici posse 
. corpore, Tum muUis de fine mundi disserit , mentesque praeci- 

pue conditas esse docet,utexrerum corporearum contemplatione, 
summam Dei potenti^m, ac majestatem agooscant, ac glorificent* 
Inde vero coqcludit, curaspiritus per se nQlioQicani^orporoootn- 
neveiQQ) liabei<e»nihil sentire, oihil percipere posslt, fore,Qt bq- 
||eli}'si oorpore carerentyinUQdnQicQrpoffoom nec intueantur, neo 
4iviQas in eo perfectiones agnoscant. At quis illi sine probatiooa 
asserenti dabit,spiritum corpore vacuumrescorporeas percipere 
non posse (JdibL Brem.phil. iheol.c.6.p. 3.4. 12.)? Deinde, quQ^ 
praecipue Stephanus Vltus in suo contra Loersiuro schediasmate 
urget, secum ipso pugnat isi enim nuUum e^ possit spiritum in- 
ter et corpns ooflsfnepeioni^qnoniodo spiritQS can eerpope coa- 
IQOgetnr ? qQosnodo item ope sni oei>poriQres wi^m corporeas per- 
cipere poterit^ certe alterntramsit,necesse est;vtid«tnmQt«« 
realis actio inter spiritum ; et corpus : vel Deus per se eas perce- 
ptiones in spiritu efficit : si illud, adest commercium spiritus cum 
aliquo corpore? quod Loersius negat; si hoc: c^moo Peus ida^ 
que praestare possit absque omoi corpore* * 
Ai^Iot ait eiieo destioctos esie ad varti MQi« iateiboiiiaas 
olieQQda %%• ) y quae tiae oerpoaris ioterveotQ fieri pecso hand 
videQtur ; saepe enim necesse est^Qt diOifiQQirpora moveaotar, 
quod spiritus ab omni ctJrporis concretione separatus efficere mi- 
nime potest. At rursus, si spiritus perse nequeat movere corpus, 
guomodo id potcrit praestare intexvcntu alterii^^ nQnnc ncccssp 



erit,'tit per stfMUni» quoesn coDjungitur, corpua ad nolam cAaef- ' 
te#?Jt9n «I netMStarium sit oorj^ td naiieni obeviidi, qaid ve- 
'tftl-dieere, tum angelutn fibi oort>us assutnere, vel a Deo illo do* 

tiari, cum ad id genus negotium conficiendum mittitur. 
3.) Infelices putat fore angelos omni corpore destitutos {§. 1 3. ) 1 i^t 
qui caeci, surdi, muti futuri sint, cum ahsque corpore nemo vide- 

• ro, audire , loqui possit. Sed reponit Vitus caecos , surdos , mutos 
diei non ffoese» nisi qui bus videre, ioqui, audire natui^tJe est, quod 

> in no^it non evcnit, Un tngiiloi potioe «d divimHi eognitionis 
perfiietionem fivopint aeeedel*es qno ninos nd pti^lpinndM tos 
cxtermr ope sensuum egent. 
Haec igitur cum ita sint, nulla omnino adest ratio, quae verisimilius 
persuadeat recedendum esse a communi, maximeque vulgata opi- 
nione: esse nimtruro mortem veram ammae ab lioc spectabili cor- ^ 
pore eeptrAttoaem,neque,traniltum «dtllud sabtitinei ipsam 
protndotaBorlP^Httmsibi vivere lepiFittm tb bmnieorpore» 
■doneo sno rursom, quod Revelatlo docet , circumdetur. Ita Soort- 
tes apud Platonem (Iri Phedone): Niimqnid aliud (mors)y quam 
aniniae a corpoT e separatio} numqiUd mortuum esse est so- 
lutum ab anima corpus per se seorsum esse\ seorsum quoque 
a cprpore nnimam solutam ipsam} numguid aliud aliquid est 

si vero animae t morte omni eorporo solotae puttndte tanti mol- 
. to mtgis idom de angeiis, quof oomomni oonsensione splrttas pu* 
ro# voetnosj tMtiondif m erit* 

APPENDIX 

IXE BESTiUrUN ANIMIS. 

{. • . • 

QUOD AEGUlIBlinFUlC? 

CCLXIV, Dixi de anima humana pro sGopo, non pro argumenti 
gravitate satis. Nunc pauca de bestiarum animisj quod res haec mul- 
tum tum jucunditatis, tum connexionis, cum praecedentibus habet. 
Doo tutem potissimom quaeri possunt: priroum utrum quaepiam in 
bettiis toint oiisttt ; delndo «oiat m Bttnnt lin Bo Imvtn ba jat 
ptftfttttatloiilt tonnna. 

C A P U T 1« 
be Sxiitentia Animae BeUuinae. 

BBSTIAB aABBHT OHOAirA UT BOlfUnta - POIfDWT ACTIOZtTES , QQAS BOS CVM 

wntBmmoH» womm ^ aoiiunv nacoBvatn «maHas — nan maec* 
iMSDi^ av «MwoaiA^i^smo-Tsqai^^ tfiaitiM ^^aywtiaas eaatem saoarA- 
: ivBis - QOAia nr xasis Aanta naev* ' * 

CCLXV. Bestiae perfeetiares organa eensotia nestrA aimilli" 
mahabentM Vffitvton otparienti» doeet j stnes ndni vitMU, equl , 



' Digitized by Google 



««rvi luitet qpiia^ organa «o i^orsas modo oc wl iun t t, quo oostra 

sunt ; nervi quoque a singulis organis ad cerebrum porriguntur, at- 
que lis scctis omnis in illa parte sensus,ut in nobisdesinit; cerebrutn 
denlque ejusclem estcum no5trocoDformatiooiSj%uantumoculoeUani 
armatodetegi potest. 

SckoU Boi/ias per/ectiares com Vollto voco i]]as» qiiae qnioqae of* 
gaois sessoriis iostrDctaesuoti imperfeetiodres,qaae paueioribos: 

ad illas quadrupedes pertinent, quiboa.proxinie aves,et pisces ' 
judicio laudati philosophi adnumerari possunt ; harum pro gradi- 
bus imperfectionis diversae omnino sunt species>Utostreae>cociae9 
muschae, formicaei polypi, aliaque insecta* 
CCLXVl. Bestiae ponunt actiones simiUimiU i7/£r, guae in no- 
hi* cum perceptioM eoA/iui«<o^ «ont* Praede» Iteram habes esp«> 
rientiaio $ bestiae eerte ita agoot» ut videaatnr m ipiat ad ob}eetit 
«xterois,etobjecta ab se iovicem discernere. Adverte ad canen dom 
mesticum, aumquid herum in ingenti etiam hominum turba a quovis « 
alio discernit? ad venaticum, numquid feram ab arbore, leporem a | 
perdice cliscriminat, cum alio signo hujus, alio illius praesenliam in- 
jdifcaC? nonne universim omnes utiUa sibi a noxits optime interno- 
' fcunt? iam vero discretio liaec cooseieotiaaii cooscientia veram per* 
, eeptionem arisuit: in^aperto igitur est, poni a bestiis actlooes simiU ' 
' limas iis, quas nos cum perceptione exercemus. 

CCLXK' II, Bestiae pollentfiicultate sentiencU. Imprimis enira 
organorum analogia ( 265. ) dubitare non permittit quin objecta 
externa eodem modo in ipsarum organa agant ; quin motus ab orga- 
nis usque ad cerebrum nervorum ope propagentur, quin in cerebro 
ideae materiaies escitentor, prout baee omnia in nobis effieiuntur* . 
At vero in nobis singolis ideis raaterialibus respondent ideaesensua* 
les in anima,atque ideonobis faeultas sentiendi competit: igitur et 
idem in bestiis fieri censendum est. Certesicut ex similibus eilecti'* 
bus eadem caussa efficiens: ita ex similibus mediis eadem caussa fi« 
nalis recte colligitur. Deinde istud quoque firmissime persuadet alte- 
ra actionum analogia praec.) ; tametsienim corporihus, organis* 
que nostris mechanieum iUud artifieium minimedesit, quod in iMstia» 
rum corpore deprehenditur, aotiones tamenhae anoi»issine perce* 
ptione poni non pos$unt:igitur etiam idem de bestiis patan4umes|^ 
licet fortasse,rem abstracte considerando , hae ipsarum actiones ec 
solo mechanismo et provenire, et explicari possent. 
tSchoL I, Simili rationis cpnclusione ostenditur bestiis quoque phan- 
tasiam, et memoriam competere ; et quidem quoaU primum : vide» 
mos utique eas secundum leges imaginationis ($. 27.) operari ; ita 
oanis, qui alias verbera persensit, vix elevato 9h hnro baculo cum 
e}ulatu fugit piscis semel hamo laesus omnibtis unca cibis aerasti» 
besse putat. Quid de somnis, quae a phantasia efficiuntur dicani 
ccrte in canibus,equis,aliisque bestiis dormientibus manifesta som- 
nii si^na persaepe deprehendimus. Memoriam denique «yjisipsis 
4^negare audeat ^ ^ionne soiertihominum institutioneplurrmac^n* 



Digitized by Google 



' iMfeiffit^ tftlongd tdmpor^ tetHmt^ iiofitw apel longissittifeid j^til 
ftvolantet, etii& Meunt, sutiih quaeiitie alveai^lH» ibgriBditer i liU 

' mditt(3s nott i>trc»et loi)giri(|ais i^eglonlbus, ti^knsact^ hyemei re- 
l^feftentes pi*ioris anni rildos repetunt ; verisiimiJlimum i^itnrest 
pollere bestias facultate cogndscerlcli inferiore. Jam vero hanc al« 

• tera qiiae appetitivi dicilur, naturaliter comitatur: igiturut et 

* hanc ilsdem tribuamus, consentaneum estt Sed et ex earum actio- 
nlbus a^^petitioiief, AVeriationes, atleetut elare eliieent; nani cnni 

< MlttiBa aviilHat^^abnlmitiiliiMot; piFaMani f ipiurit j lrMtatatf 
« fcxcaddsciint, onlniaqiie homiriis irati sigria arr^ciis piiis, cAclenti- 

bus^ oculiS) innatiimatovnltoprjieferiint?i^aptit catblit irain,dol<^ 

rem; tristitiani manifeStat; 
Scholi z. Argurrientum ab analogia, qijo hic utimur, summae est ef- 
' iicacitatis, atque una fere in rebus natiiralibus Via ad veri latem per- 
' teoiericti. £t iiac Aiiltl coIll|liliiis, cfQie ileque a priori, neque i 

votterioH denronstrarl p6tinnt, fta tameli colllgimos, ut di lii do* . 

bitafe rididnfiini plane for^t ;sic scio vitulunijiiuein Viviiih intiittoi' 

habefe cor, llenem, pulmories rion alia de caussa, quam quod has 
" partes in aliis, quos dissectos conspexr, inesse ridvi, atque ita scio 
' ut riie nullae argutationes a concepta opimooQ dtmoVdre possirit 

(conf. 143. sch. log.)« 

dCLXVlll. BestM edtetieni mofhi siHcie ipimfaHeosi Btci^ 
irerit quippe te ie^tindurii ajipetitlonefni aut aversatiooeid praesfeii- 
feni, (it Viclefe est in cane jacente, cum surgit) aecedit, oflfairique pro^ 

jectam devdrat ; irtchoant item, et abrumpunt ex se motum, nec noil 
pertlurante velocissimo motU repente directionem , ct celeritatemf 
mutanf, etsi nulla determinatio sufficiens externa adsit. Ita equus 56- 
la virgae umbra territus autcitius currit,aut inaliam partem cursuni 
inflectit ; siperf o caiff(lotel ten>if ijhiid ad velocissimum cursntii 
tmpellittir, coritra.ot se ex alio praeciplterii agat , riiilla H lidigl pHt-^ 
«tt. Atqu\s motlis latetoluiri tporif anei, seii taritom autonrratici Idg^riof ' 
ort)nibus riotissirilam eonstariter sequuritur', atque riec incipiurit, ned 
deSinunt, nec mutantur absque deterriiination^ externa. Accipe ma- 
chiriam quacumque arte corifectam , qualis illa Kircher» fuit, qua^ 
aqUam an Tyberi haustam domum tulitj pone eam motu automaticov 
confecti, quadaffi ^'ta, ad fossam perveriire ; anne sistet, aut iter iii* 
Jleefeiit aottransillet^riiitfime vero:qufli ire coeperat, ptfget et pri^ 
na iii foveam incidet ; vrde^ quarifriri) inter machiriae, et be^tiae irioV: 
tunf lofersit. Igitur Vel dieendum est, universales riiotuurii leges per^^ 
petuo violari, aut bestiarurii motusnon mechanicos, sed strrcte sporf- 
taneos esse; illud omnino improbaBileestjet aaalogiae legibus co^oi^ 
trarium: ergo hoc asserendum. 



" ett^, irt ei^ tmpolsMne, quaoir objleeta eiterria iri tensunill organi» 
eilfeiunf, ii in ctfrptire inotos consequantui' qu! nc^bltspdritariet vi«* 
* denti% At si ita, tom liesfiae Inlisdem adjiinctif positae e6sderii 
' "Yefliper motus ederent, qood €00 exp^rieotia pogriatv PdHMiiria in 




Digitized by Google 



Ve Existentia Anima Belluinae* 67« 

iU^em prcrsus adjunctis duas hestias, unam jam saepius insidias 
expertam, alteram numquam: ista caece in easdem irruet, illa cir- 
cuitione declinabit. Nec dici potest in priori factam fuisse mini- 
tnarum in orgaiils fibrillarum mutationem, qua fiat, Ut mutus alii , 
declinandis insidiis apti consequantur i hoc enira falsum esse vel 
exedpatet quod bestia saepius deCepta, semper autem illaesa 
abire permissa, tandem non amplius insidias timet, ac plane man- 
suefit* 

CCLXIX* Inest in hestiis anima, Bestiae seritiunt, irtaginanttir, 
recordantur, appetunt(§. i67.sch.), motusque stricte spontaneos 
exercent ( §. praec. ) : ergo inest in ipsis harum omnium operatio- 
num principium quoddam ; atqui principium istud recte anima dici- 
lur, quemadmodum in nobis hominihus: igitur iti bestis anima inest. 
Coro//. Bestijle igitur non sunt machinae undique corporatad, sive 

automata, quale ex. gr. horologiUm< 

QUAB PHILOSOPHOaCM OPrNlONES ? 

Schot» I. Jam olim Diogenes Cynicus, teste Plutarco ( plac, phil* 
L 5.C. 10. ), et multi ex Stoicorum familia cum Seneca {Deira l. 1 . 
c. 3.) bruiis oriinem sensum detraxerunt contendentes, omnes ilio-' 
rum motiones vi solius sti'ucturae , ut in quavis machina , perfici. 
Eccentius Gomezius Pei*eira eamdem sententiam amplexus eSt in 
opere physico, qudd a patris, et mSfris cdgnomento Jutonianii 
Margarita inscriptum anno i 554 in lucem dedit; tum saeculo in- 
sequente Carlesius { Dissert. de method,) x\7lq{u% cdntinuo plu- 
res sectatores Antonium le Gr!it\i\ { Dissert, de carent. sens» et 
cogn, in brut,)y Antonium dMlly d' Ambrun ( Trait. de V am, et 
de ta connoiss. des bet.)^ Darmansonium ( La h^te dffgrddt^e en 
inachine.) ^ Malebranchium, aliosque, tandem ab omnibus Carte- 
sianis mira consensione recepta est. Vcrum hi^ quamvis in re'cdn- 
veniant, diversas tamen vias in ea explicanda ingrediuntur : qui 
rigidum ocoasionalismum profitentur, hrc quoque Deum ex machi- 
na advocant, omnesqne brutorum niotus ab co ipso, occasione im- 
pressionum ab objectis externis in organis eftbctarum, produci ar- 
bitrantur, hos alias refutavimus. Alii mathinam bestiae miro pror- 
sus artificio a Deo constructam *ab ipsis impressionibu^ in organa 
Sensoria factis ad eos motus, qui spontanei videntur, ^determinari 
docent ; utque hoc aliqua ratione verisimile reddartt, ad effluvio- 
rum congruentiam, amicitiam, inimicifiam , simpalhiam, antipa- 
thiahi, aliaquc ejusmodi lascivientis ingenii commenta confugiunt, 
ac mille hypotheses arbitrartas accumulant, ut unam arbitrarie 
constitutam sufFulciant. Dicti veritatem ex Purchotio egregio Car- 
tesiano ( Instit, phil, t, 3. p^^ys, p. i, s, z, c, i, prop, p, 3.) accipe : 
Sit in exemplum^ ait ille, quod de dnohus lupis narratur^ qiti 
per noctem hjhernam fame compulsi ad rustici tugurium ac- 
cedunt y ut ibi praedam inveniant, Unus ex iis pone sepem , 
i^uae atrium^^eu horreum claudityabscohdere se dicilurjdurn 



Dlgitized by Google 



«9» P^koifigiilltiPtJl,4Pf»ituUxQa^*L 

alter reeta per patentem aditurri subit ipsam chortem^in qum 

cav^s tuguriicustos recubatiqui statirn excitatus latrando ex» 
silit et in lupum incurrit, Dum vero Lupusjugere^ et canis J>i- 
seguijdonec ambo extra chortem exeant, /it ubi ex ea sunt 
egressi^ illico superveniens alter lupus, qui stabat in insidiis^ 
canem atergo occupatfSirnulque prior litpuSf guifugiehat^ ut 
canem alliceret^ft^ciem convertit ; quqfit^ut canis inter iupos 
eoercitus ipsis fiat praeda^ famemque iUorum expleatm A^dl 
jara rairabilem explicationem. /^mio /ti;;: urgentefamepraedant 
quaerere dicunturi qua in re non ratione y sed sola stomachi 
vellicatione^et mechanica determinatione est opus. Deinde i7i« 
ter incedendutn pdore canisferiuntur^quo adducuntur ad ru» 
etici tugurium ; ita tamen^ ut earum alterfortefortuna in se* 
pem ingidatigfsoeanisodor praepeditur^ioigue proinde immo* 
tus consistkt: alter vero recta in atrium pergens canem excim 
tet» In eo pariter necessaria non est ratio, Dum canis excita- 
tus latratum edit^guo latratu lupus^qui in atrioest^ adjugien- 
dumy qui verolatel pone sepem^ ad consistendum^ et stpi se <ip» 
pUcandum mecha,nice det^erm^uaiur, Quemadmadum si te- 
cturri ruinoii cujufdam aedificii corruat, ^Uius fragor homi» 
neS prope parietet^ sta^tes ad se coUigendu^^et parieti appli^ 
canduini reimotioi^i^eTQ nd fugiendum excitatm Sed ubi ca* 
nis priorem lupunk^insequens praetergressus est eum^ qui stat 
in insidiiSy tunc odore suo ipsum ad se pcrtrahit : sicque inter 
ambos lupos conclusus canis utrinque dentibus apprehenditur^ 
et devoratur,Omnes igitur H motus in mechanicas legesyquas 
naturae au^t.of sqncivit^ refundendi sunt^ non yerae^ et pro' 
prie dictae ration\ aut pruaentiae sunt trihuendi» Sed tdverte^ 
a Purchotiohip per ratioiiem noo niocio .facultatem superiorem » 
sed inferiorem quoque, seu omnera veram cogitationera intelligi, 
ac excludi, ut ex antecedentibus coUigitur. Inde vero ingens fin"» 
gendi libido in Cartesianis apparet, quae hanc sententiam merito 
su^ectara reddit, neque uUura ei inter probabiles locura admit- 
ti^.^Alil de|jique a4 lurniopUai qttaiDpiam praeslabilitam confa- • 
l^nj^d^niqao Deum praevisisomnibus adjunctis,ac impressio- 
nlbus a^ externis ob|ectjs e£Eiciendis ipsam bruti inachioam ita 
aptasse, ut vi solius mechanicae structurae omnes ii motus succesp- 
sive edantur, qui tam accurate ^um objectorum in organa actioni- 
bus congruunt.Hi praeter solanij possibilitatera nullam hairent po- 
sitivam rationera,quae ipsorura caussae vel probabilitcr patroci* 
netur* Sed Jafn comii^^^ CaHesianis congrediamiir. ' [ ^ .'^ 

chol. 2. I.) Ajunt : Deus certe efficere potult, ut in brutis vi solius 
mechanisrai sine principio cognoscente oranes motus perageren- 
tur: igitur etiam ita fecisse censendumest^secus enim otiose quid- 
piam molitus,fuisset«. • • * . ' 



Digitized by Google 



De Existentia Anifna Belluinae» * 675 ' 

Ift. Salvis universalibus inotuum mechanicorum legibus Istud Deus 
efficere nequaquam potuit ( conf. §. z68. ). Quod si autem possibi- 
Jitas in abstractospectetur,nulIaquiclem in idgenus machiniscon- 
tradictio apparet ; at non propterea Deus aliquid otiose molitus 
fuisse dicendus erit: ut enim pro suprema sua libertate mundum 
condere, vel noncondere potuit, ita quoque liberrimum ei erat 
caussas ita ordinare, ut effectus certi ab hoc potius , quam aTio en- 
te, hacque potius, quam alia ratione proficiscantur. Non dubium 
«it,ait du Humelius {Met. tract. disp. 3.9.5.), Deuspo- 
tuerit ejusmodi machinas efficere, sed utrurnfecerit.ouaestio 
est, et an bestiae^quae omnibus ad sentiendurn organis, iis- 
dem oculisypatato, Unguasunt praeditae , guibus corpus no- 
strum/uit instructum, eae tamen non magis sentiant, aut vi- 
deant aut doleanty quarh horologium, aut quaevis machina > 
Jc nescio.an non haec quaedam illusiofutura sit.quae nos in 
errorem necessarium inducat.quaeque in sapientissimum, et 
optimumnarurae Conditorem cadere non potest. Et quidem 
nobis licet ab iis, qui contra sentiunt\ vicissim requirere an 
non potuerit Deus, ut sensuum organa.sic vim sentiendi tri- 
huere ? Si potuit, quin itafecerit , ne illi quidem dubit%re pos- 
sunt, Enim vero nemo dubitat.quin ea, quae cernimus.omni^ 
no existant in rerurn natura, ut sol,terra,et alia quoque sen- 
suum ohjecta ; et tarnen potuit Deus ita sensus nostros afjice^ 
re, ut simili modo moverentur, ac si adessent cbjecta. Non dis- 
simili proinde raiione id Deus potuit ejficere, ut bestiae essent 
machinae^omni sensuy et cognitionedestitutae.sed exiis.quae 
cernimusy non major de earum sensuy et.perceptione nobis r<r- 
linquitur dubitandi locus,quarn de rerum,quas intuemur.exi^' 
stentia. Universim nempe probe notandum ex sola rei possihilita- 
te nihil concludi posse, cum de illius existeniia agitur ; hoc autem 
foco non quaerimus, quid fieri potuerit,sed quid factum fuisse pru- 
dentem censendum sit ? Quare, ut judicium saltem probabile for- 
man queat, posita primum possibilitate in utramqu^ partem, ra- 

tionesdeindealiaeinvestigandaesuntj atque has analoeiae leees 
nobis suppeditant, 05» 

a.) Eo ipso,quodactiones,qQaea bestiis cum vera ratlocinatione po- 
ni. videntur, sine ea poni possint, non est ratio probabilis ipsis in- 

^ tellectum, et rationem tribuendi; quia nempe, ut habet vetus ver- 
bum,essentiales cntium perfectiones sine necessitate multiplican- 
dae nonsunt;ergo.etiamhoc ipso, quod actiones quae a bestiis 
cum ahqua cognitione poni videntur, absolute rlm spectando, a 
pura machina perfici possint, non est ratioprobabilis ipsisveram 
cognitionem tribuendi ; nam similiter aliud axioma vetat: ne enti» 
sine necessitate multiplicentur. 

T^. Similitudo illa actionuro omnino non suflficit,ut bestis intellectqs 
ef ratio tribuatuf ; nam ef longo intervallo eae a perfectione ea*- 
runi actionum, quas nos ratiocinando ponimus, distant, et rationes 
Storchenau Metaph»Lib»III, 44 



Digitized by Google 



j^r^^tma p,osiVivae satis ^rmjter evincunt, nikij ve^i iptpljii^m^ 
et rationrs !n illis iness^, ui deinceps viclebitxius, ^t verq cpntra 
brutorum cognitionem hull^ ratio probabilis adferri poteU j qya- 
" •argun)entutTi illu^ ab anal.pjgia d,esun{i.t^.pi t,Qt\im rq^ur r^t^inet* 
Wlf|Wl« c.9mnnune^^ ^Vm^nHi^ ^on^einsion^ejn .^^iK^c^» V^it, 
. iiWrftTec^r^it: cert|^ vul^ci c^nnes Ifii^jitj^ c;9gn>tipn«i«t9en'* 
fu p^n^f^ ;lt'a contra ii[»t^Ueclu,^^i{i^|lp^^ ^ii£!^^s^4vi4m^^ 
irr^f j?oV<i'/^, recte d^ci arM 
3.) Similitudo or^anorum inter ^ne , et aliunn hominenci prot^at eutn 
non tantum' cognosc^re, sed etiam ratiocinari , quemadmociua\ id 
niihi de me sensu intimo cpnstat ; igitur etiam si similitudo orga* 
norum in hoc «^rgumento niUquid proba^ret i probar^t ca s^o^ui be* 
sHas ratiocinairi i atqui hoc niioiiUQ tti, et qui nimiu^ proliat ol- 
. nil brobat, • . * > - . 

R.Ct Vola organoira4i^iiBilitttdita|^<{Bii^ (jqani ' 

exl^rentia aUcujiis enti^, quod iis orgartis ad "percipienda objecta 
^ensibilia utatur: cujus deinde naturae ens illud sif, aliis ex ralio- 
nibus determinari deb«t. Si itaque videantur ab eo ente tales quo- 
.pu^ actiones effici, quae raliociniuiti ci^rtQ postulant,legitin?^ con- 
' eladityr/iUu^ iotelleetu, qt ]^a|i(>n^ in$tr.actum ess.e. Atquei ii^od 
' lii bola^nibus eyenit ; OQO es ij^a organpruQi ^roiMt44i99t ^9A. ex 
• if^rbbeinatione, al i <;que ^ctiooibus. ad^qo^^ illi^ similibus, qoaii 
^ ^ me sine ratiocinatione poni non posse experior, colligo in altero 
quoque animam rationalem esse: niliil contrahorum in brutis ob- 
' tinet'. Nequeobest,quocl ejusmodiactiones in infantibus,aut amen- 
tibus no||i deprehcndamus, quibus. tan^i^n aoi.ni^jni^ qj^oque rationa- 
^ leini tri^bniniius ; nam experlej^tia sati«^f(ojQt4, s^ipims iAfante& ado* 
• l^oere, amentes ante bofifi, vfqrhl ^tft^. iji^tioiMitoi luifiiei quin 
aaepeqiioque mecllicamentorailliq^iter^VQrationis uffioadipisciy 
, ' (i|ttOfit,ut aioe.dubitatione pronuncienius in infaotibosi ant.adultis 
amentibiis animam rationales nostrae similem ioesse, siquidem 
nulfam veri spec)einhAi^ti)ii^q<p.9f%rpV|$ a,p^Kri!b,u.s.>M99e;s>ive ani« 
mis incoli^ ^ ^,-,. » ..^ r 

▲O^^S£jMp bestiis: 
• '^mdRjimiiiooibas ioesse «oiaiaa» nonprobatisrs, quodjl ooteiD 

oonlii^onEioiiiusiiamseBteotUptsrifrik^tui^.^ * 
9^. Verum est^ in bestiis.esse qtip^ifm descensum in ser)9 OQoUaoo 
"a perfectis homini simillimis usque ad.plantas; ut igitur argumen- 
turti istud ab organorum analogia concludat, per gradus.et pede- 
tentrm instituendum est. Argumentamur nimirup) .p,Jfinjo ab homi- 
nibus ad bestws nobis maxinae in organorunp i^utnero, et perfe- 
cttone similes ; ab Ki^ .deimfQ i|di<alia$, qu.ae },lli^ mi^gis, npbts mi- 
ijiai slinfles^ sic denifimB griadfUj^n'ja4.iQH>^rCiiiliorof.i|aos- 
^ 'qiie*pe^veQio)ttS* Hoo porro argumentqm tamdia stringit, quatn- 
diu orgapa f|uaedam seosoria, licet jam adi^o,dum imperfecta, adi 
sont^y/m.vero amittit, quamprimum constat nulluro verb sensii 
||||yp^||fl^s€^ri^ iil.^jaAU<*9y«oit,quaeiVasis 



Digitizecj by Google 



' iotlim allqQibiis ad huimypaiii circnitibiieb aptttis initmtM tont* 
l^nieterMnbi primumtrgaineiituiB tdf bestiat perfectiores tppH-. 
camqs,etsque anima instructas esse conficiitaas, jam rite ebncludl- 
tur omne illud, quod ad bestiarum genus pertioet,* anima praedi- 
tuni esse , quaestio solum quandoque superesse poterit, utrum res 
quaepiam-deterroinatttUt exempli caussa polypus^hoc generc con- 
tineaturs trerUiH istuddefinire ad eos,qni naturatn serutatfftir, per* 

• tlnet. Mmilitwio ittqoe organortto taaetsi non in ofMibif» bestila 
eadem deprehendator^ in oifittlbos tanien iiieseo aisiinmi sK aoa 
eodem, saltem djverso modo probat. 

5») Si in bestiis anima inestet, forent^ae quoque doloris^et voluptt» 
tis capaces ; at hoc non e5t verisimile : nam cum divina bonitate 
non congruit, ut sine propriaculpamiserae sint;essent autem cer- 
te i praeSeftini eom Deos hominibus plenum in ipstram vittm do* 
mlolttiii coiieesserit. ITsorpanthane In rem iUud* 5; AogaBtini:,snb' 
Ded fUMo nemo sine culps miser. • %> ' 

Ift» Vera mrsenia ( EssaideTh^od.p*%»^.%$b*)i verumqqe galidlum 
aTysque reflexione distincta super ea, quae quis patitur, et sine ali- 
qua In futurum provideniia subsisterc non potest) quemadmodum 
Leibnitius monuit ; certe nos homines non tam iis, qijib.us affljgi- 
mur, maliscruoiamar, quam reflexa eorum apprehensione, et co* 
gitatlofte in faturam por^ecta, qua eadem vei ditt dnmtnra,' vel 

* augend»otlampraiBVidenias:qttare eoinhis faoaltatil)U|.bestlao 
' careant, vertm quoque trisfitiam, aut' gaudium persentUcere oe- 

queunt. Etsi autem aliquos tamen dolores patiantur bestiae, nihi! 
inde contra divinam bonitatera, aut providentiam arguitur ; noa 
enim inconvcniens est, ut Deus quod^is ens proclucar,et ad suam 
naturam congrue conservet; sunt autem bestiae sua natura his ma-. 
|if obnoitiae; Pleno^^olndo jam Deuf bostlls dominatur^cor igitnr 
nequeAt illas homlnoffl setvitnti sab}lcefo, nt ili tanu|tNim nobl- 
liorlbOi ereaturls singutarem beitevolentiam exhibeant^ Dthomb 
' liomini servitutem serviat, cum justitiii ntturali nonpugntt, cur 
justitiae divinae opponatur, ut bestiae ad hominum servitium de- 
Stinetur? Denique compensantur etiam doiores temporalibus vo- 
luptatibus^quibus absque omni suo merito hestiae perfrnuoturf ut 
.adecfipsirPiViiHtf P r o i fl dtentHi nna MOU - • 



» 



Digitized 



by Gopglje 



•«3«. ... 

C A P D T JI. . 

..... 

CCVXX» Antma bestiarum est wru simpiep* Oflnnt eiis»qiuid «o> 
gUat, est ens siinprex ( $• 14»..); ted anlma bestiftrttin caigitot'(S* 

367. ) : igitur anima bestiarum est ens simpiex. 

Schol, lalsae igitur sunt opiuationes E picureorum, Peripatetico- 

' runi,et Gassendistarum, qui^etsi besiiis sensationes et appetliio- 
nes tribuerint, ipsarum taiuen animam v.el iD.atomis foriuito coa- 
lesceotibiu» Telin flnldlMiiiia taogoinlt portiope/vei lo sptritibiu 
ooimaltbaty vel in flacniBoIa teonitslnat aat quibntdam Ignieulia 

' constituerunt* At esperiaieDtit coQstare putaot belhiioas aoimaa 
reapte in partessecari posse,eamque in rem sequenti^proferuots 

• X.) Lumbrici, vipej^ae, serpentes, aliaque stmilta in^ecta in plures 
divisa partes longiore tempore vivunt: singulae enim partes mo- 
ventur , signaque doloris, cum.acu punguntur, eUuntt z.) Polypi 
aquaru/n jlulciiimipbtervante GI.Trembley {Memaire pour sMt» 
Vir d V hist, d* ua genrei des polyp, ) , io plurimat partes disse* 
ctitoctocirciterdierumapatio, in tctidem lotegros polypos ab- 
eunt, qui omnes actiones ei animalculo competentes exerccnt. 3.) . 
Scharabaeus', teste Pardiesio, ablata capito nltra .niensqm . vixit» 
voUvit, aliosque motus edidit. , 

litsi hae naturae mysteria diiHciliorem explicatum habent, npn 
tamen co|)diusionis veritas^erielitaturi nam evidei^tissimiun ^tt 
oot eompotitun C0glt*r»aoo poito lemo igitur, qui bae6,.et simi- 
llaobjiciuflt, voramii^liettllBeogoitionero agn^^aot, non minu& 
perspieoom est aoloiam cogitaotem io his dasibot oon dividi. Sed 
ne tamen nihil dicam. 1.) Motiones In dissectis vermium partibus 
a subtilissimo tluido, quo pristinum motum aliquandiu conservat, ' 
progigni, quin eliara per fermentationem «um diversis particulis 
in aere volitantibus, et corporis puCrefactionem augeri possuiit; 
ncque eontraetio illa, quae aco adaM>ta* fit, doWis aigmuD.est, sed 
ex stroctura eorponl) pertaque anmilorum , qoibns lllud constat » 
con|0ocfione oritur. 3«)De polypis ita doctissimum Scherferus 
scTihit i Jnstit. phj-s, p. exert, y,art. 6. a. 587. i.ma. ): 

hafC perpendt^nti procul duhio vegetationis species videnetar 
polypuSy Jiisi analogia cut(1 alterp marino^ cujus ova depre- 
henduntur, inter animalia collocandum suaderet, At annon 
dici possit , pellem illam polypi we qttosi tndumentum ifuod» 
. dam animaliSi qund exiguumfortas^ sitf uti testa plurihue 
estpiscihus iformari hancpeUeme succo quodam glutinoso 
amihalis: esse praeterea polj-pum ejus generisy guod isimul se^ 
menfoecundans hahet^at inregno vegetahili flores antheris et 
thaca seminali praediti, latere in illa jpeLLe plura stsmina jant 



» 

Digitized by Googl 



^oecuiidata^ad ^uorum exiclusion^m nihUdesi^^kniiiit^iTm 
pAnd&repo»$imtsi igitur weeetur poiypuM^ cuf non esK^um 
iitiguod «cu/iifft eeteris mQturius t nchoatamjam tegtatii^uam 

mollem^ si ita vocare licet^ pefficinr ? Etenim aniver^im mihi 
vald^ credihile-videtiir^ ndnwdiim dijficnlttr determinari pcs» 
se^ quaenani apparentes aliciijus corporis organici partes ve^ 
re sint anirnaleSf guaenam praecise munirniniSy et involucri 
ioeo additae, ut saepiuiaUas pro aiaaikabeamus* Non incoii- 
gme fortassis dici posse alias qnidam atttodiat, abseetaift potjpl 

> paftOiEr iii floillm' corpaioiiliifn kre^vl concrescerc, cui Deus secilhi» 
dam g^iieralem legem a se constilutam animam infundat, qua hypo<^ 
tesi as5umta nihil insolitum, et eKtraordinarium foret praeter ge-, 
nerationis motlum, nequ* hunc tanfopere miranclum,cum et ramura 
terrae coniroissum radices agere, ac iq arborem excre.scere saepe 
experlanlir. Verifiknllfladlois f peeicm Mget tun, quod ipsum pSa» 
lypi.eorpiis alM fere noll sH, qeaiB tnlMilat qlMdani posterlorer 

" parte ctfntraetlor) «ntertore brachiolis ^bQtdam filamentorum 

' instar armatu^, ato vegetabilj similior , quam anim«ll» Tum quod 
lumbcicis quibostlam in duas partes dissectis, aliquot dierum. iii- 
tervaUo,etcaput,et cauda succrescat,quod Reaumunum expertuni 
fuisse Scipio MafTel scribit ( 0«//ayormaz. deifulmi, lect, ij.p* 
iio.): sfniUiter liBKelbai, qollMic-eaEpat «bsecae^at» ineolD mio» 
orescere noper adeo Spalaasaoltts Matioae In ftalla. deteoit» qtod- 
experimentumfelici successu Ratisbonae in Germi(Vi>9nostra Chri* - 
Stianus Schefferus saep*ius iteravit. 3.) (Juod ad scaraSaeum: dici 
non Incongrue potest, sensoriom commune, irf quo apimae sedes 
est, in insectis non in capite^ se^ vel infna illud, vel in altera cor-. 
poris parte cons(itui,<quarc sicaput ea.arte restrndatur, ut illud- 
lllMaa periiMiietrs^HM potoriiint aiilnel otf^e nMiltelpm et . 

. vtvattet aeloiMe per reliqitiim eerporls rtftelorani postibfloesef^ 
ceat, donec taodemellmenftinepiopllpett* 

•BSTXAB BXr^CTAWT CAtUKSnSIISIC.*" 

• . . ♦ • ■. 

CGLXXI. Bestiae Jrequentejt casum sintilem vxpectant, Cnttt 
enim facullate sentieodi, imagioaildi, et nemoria polieant ( 267« 
tch.) ; espeetatio*aatem cttaom tinillam hisee facaltatilMit ega le tiir 
( $• 75« )» htM.'iltde« eompetere jie^ari neqo|t. <ld ipettm quo^# e%% 
perieatia, luculenter testatur.}eerte quaodo canis conspe^to trud I19M 
ri vulttff elevatoque baculo'cum ejulafu fugittsatirotteodilft.^expe» - ' 

ctiire sc vcrbera» quac alias cum doiore teniit* 

* '•■»'*' • 

SAWHT BAT]0VI8*A|rAIOe0lt. 

CtrofiL^tpeetatlo eatoam tio^llhim et ntlonit taalogun ^et i|uam- 
oiatD YotlBfiaH ombrftm<coatlne^($« r%* ) : 'liitar e«*1iteo jMoti^ • 
ita animit tribaenda taati Vid. XaUloat ( O0 na$*ik l. p. 4f* * 

^c^»rBettiM iWmtte tfllo|itiiiof ooaiuuisttam c«||ofg|BUftt fysgm 



Digiiized by Google 



~ iiBpelrf40ttt«to«iiuii9,)itpote quorom prMiQiiif •tti«g|iltm«init 
•* •tsMatUmB tMtum » «o l«iagiiiitjQiie nUatloF* Ita.e^iflipU «aiMw 

* M cAaii fimuB-pejrwquens j cusa ad ^riviuis veiii,t« exploralo«no « * 

; ^tltero tramite, animadversoque odoratus ope, neutro feram fu- 

• gisse, terttum sine nova indagio^ ingreditur, tacite secym ratio- 

- cinatur : fera hac vU trifa iAped^re solet » m4 ista^ et illa non in- 

cessits evgo hac. 

• « 

SnpOCfKATlbirUK iOHX AATICULAtx BBQUIAUN JUB, 

.GBlXClhJd sermocinatio90m4mn articiilatiyet exarhitrio 
in$ti4uti necHssarii sunt. Ad sermocinationem requiritup, singu-. 
]i coni singulas ideas partiales,eorumqueconjunctioidearum partia- 
lium in unam compositam conjunctionem significent^ut in nostro ser- 
inone patet: no» enim per vocabula ideas singulas, per propositio- 
neia, sive vocabulorom eotltociationein integram idean totalem, ao 

CbftiilSttBl inter s« selationei denotOBfMi algui id^aisi sond artiou* 
tl^ et tx arbitrio inttttuti non praestant ; qui enim soni confnsi, et 
iMitartlet.*Sttntf iate|;ram quidem ideam compositam , aut integram 
noan] aliquam appeti tionem expriroere possunt, ut videre est in pan- 
temimis, aut hominibus mutis, qui signis suis integras acfiones, quas ^ 
vcl ipsi susceperunt, vel ab alM& exerceri yiderunt , aliis extiibent: ' 
ergo ad sermociaatiooe« sottltftM^tV»ntesarbltrioifliUtatlii0* 
cessiriitttttt. • 

' ' ■ ^ y ' BBSTIAB BBBirotitirAai ITBQU^UlfT* * 

' €GLXXnj. Bestiae sermocinari n^queunt, Etsi bestiae signa 
quaedam naturalia edant, qoibus inter se aliquod loqueiae genus con- 
srituere videntur; ut patet in gailina pullos ad escam ooovocante; 
carenttamea sonis*artiiolatis, auj aUlt.tifttiiibtttfli tcMtrio ittttitn- 
tts: nam id gomiaijgnk condisei dobent^a<i^q«od tovlpns» institntio» 
mns requiritor, qu<ll*am.nililtesse in b^tiis ex^rleBtla.dQ^t; iiiao 
qa{jf^e, quae ab incttnabulis ab aliis s^paratae crant, eo momento, 
quociTTfl suis simiHbus conveniunt, paci, qua aliae familiarkate cum 
i'd convcrsantur. Atqui-soni ariiculati, et ex arbltrio instituti adser- 
xnocina^ionem necessarii sunt {§. praec); igitur.bestiae sermocioa* 
niri nequeunt, • - v ' ^ ' . 

Schot. Certe nmtA «fet nott|^ttJ|att lottgo laboreHpiaedatt volBaiittla 
artieaiateVnmieiare GondiMant (Les.animaux plus que machU 
4»)nomqtiara tamenio pervener6nt,ut illis adsuanobiscum 
tensa communicando uterentur; quarefalsgm omnino est, quod qui-i 
dam sine proliatione assercpe«ausus eSt : minimjm solum obstare, 
quominus bestia^ sermocinenlur, atque istudetiam aliquando tol- 
lendum es^e. 5ed qui fit, quaeret fprtaMtt oorieelef (fvlepiaa^ tit 
'bestiae motoo signa soi ttatorliHaintelligattt? Re^^cpMtatlonotti 
^'easiiom similiom'i «ji eliim beUia. veloUm tlmUem rfpraesentatio* 
Bem,aut appetitiofnem«habuit, eumdemque conatum iliudsignuni 

- rndttB(1ijiBiirr*r**'" a[balUaot.sigtt«aitt^ eitlmol aeiio»» 



Dlgltized by Google 



De Naturit Anirhae Beilulnde. ^ 87^ 

nem potli iehJu pehcepit, nunc reeufrehte seiwaiiotie^jusjertl sU 
gni eamdem in allera sensati6rie appetitionem vel actionem expe- 
ctat. ^ac ratione et nos signorum a brutis.edltornni si^rfificatione 
persaepe asSequimur , quod venatores , aliique quorua) £requen- 
lius eit cUnl bestiifcommercium, optime noverunt. "'"^' 

■ • 

BE:ITIAB SBRUOCINAHE^fTUa, 91 IfABBRB^T J.VTBLLBCTDK. 

CCLXXIV. Bestide possent serrnocinciri et reipsn. serrtiocina^ 
rentur ialtem aUqiicie et aliqiiafkdo^ si pollerent intellectu, Ad fa- 
cuitatem sermocinandi tria haec solum reqniruntur: recfa organo- 
rum conformatio ad enuticiandos sonos articulatos ; ^djumentum vo- 
cabulorumj eorumque significationem memoriae imprimefidi 3 ftcul- 
tas distincte percipiendi ea, quorurti nomina proferentfa simt, mu- 
tasque eorum relationes , quae per vocabulorum compbsitionem,si- 
ve propositiohem exprimi debent ; sed primum bestiis non deest • 
praeterquam enim quod anatomici nullgm in ipsarum orgaqis viiium 
6etej?erint,experientiadocctpsittaco5, aliasque aves vocabula, quae 
docentur, nitidis$imeenunclare>nequealterumi nam illaesaltem be- 
stiae, quae perpetuo cum hominibus convprsantur, audiunt vocabula 
pronunciari tum cum ressignificatassimul oculis percipiunt, qi}od'ad 
ea mempriae imprimenda sufficit : igitur si neijue tertitim, id est in- 
tellectus bestiis deesset, possent sane sermocinari, et reipsa saltem 
aliquae, et aliquando sermociriarentur, 

BBSTJAB PABBXT IXTBLLBCTU, 

CCLXXV, BesTiae carent iniellectii. Bestiae neqiicunt sermoci- 
nari ( §. 573. ) ; sed possent sermocinari, si inteHef (u pollerent ( j. 
praec.): ergo bestiae carent intcllectu. 

Cornll. Ad intellectum reliquae facultates sUperiores.pertinent : igi- 
tur bestiae tola facuitate cognoscendi superiore, atque a^eo et-iam 
appetendi carent. • 

. piLUITUa DU^BITATJO, * • 

•yc/io/. Sedobstare videntur opera quaedam a bestiis exerceri solita, 
quae ^jusmodi sunt , ut in hominibus , si ab iis poncrentur excei- 
lens ratiocinium arguerunt: igituret in bestiis intellectus, et ra- 
tionis signa sunt. 

Si homines ejusmodi opera inventione propria, et cum distiir- 
ctaiegum cognitione perficerent, procul dubio excellens ratioci- 
nium patefacerent : non vero, si ea cum simplici solum ac phanta- 
stica operis, modique conficiendi apprehensionem absolverent. 
Quis ignorat homines rudissimos, et maxime hebeteS cpnfecisse ar- 
tefacta satis praestantia? Fieri nempe potest, ut hotno vividaima- 
ginatione, et memori.a pollens secundunh exemplar sibi proposi- 
tum, vel aiias conspectum simile artefactum egregie confitiat ; ne- 
mo tamen propterea ipsius intellectum, ac ratiocinium demiratur, 
cum constet eum rtbc invenisse, nec cum distincta legum, ac princi- 



l 



Digitized by Google 



. 4^iofiWi eopnitiqne operatiiB ^issc^ Noo igitur «x operis i^m 

()ra«^tantU, sed ex ratlone poticsimunn illud coofi^endi intelligl 

* potest>quo, et qu^m insigni intellectu operans polleat. Jam vero 
bestiae nec ex inventione propria^nec cum legum cognitione, sed 
cym itliqua duntaxat pliajitastica operi% coaficiendi appreheniio- 
ne labjprant. Profecto, qui htee a beitiis com intelleetu, et ttXimm 
efficl canteoderitrtrlbset fltdiem» Becesfteest,' iotelie^tom bomano 
multiim perfectiorem ; cutn enim ob stmmatfcefi^tiMiisliltQitivae 
diflFicuItatem ne liomo quidem ante sermoitls usum in cognoscendi 
veritatjbus universalibus, et ih ratiociniis contex^ndis aliquem 
prt>gressuE faciat 63. sch. 1.)) conseq^iens omnino foret, ut be* 
stiaesignis arbitrarjis destitutae($. 273.)«^^ in operaiionibttssuis 
ikiteilect» et^rallone nterentttr^et intellectu longo eicellenitjori 
1»olIeant. eteo meliits uti noyjnt, qnod quanmaam ab fior«tio«bM* 
bus liVru jpropnguatQin, aperte tamen.a verp abbocmt Ut i^rro 
clarius pateat, ^ctiones |)estiarum, quantumvis miras, sine iiitel- 
lectu, et ratione ope solius anaiogi rationis,et expectatinnis casuuia 
similium perfici,eascum Boehmio,(/?ij^c/t.rar. appen,§. d^S.ic/i.) 
in tres ciasses distribup: aliae astutiamquamdam,et cf liidttatem» 
aut etiam mutuum pao^met ponrientQm argoere vl4e«t|ir}ikllaQ 
suuf natur^Iia qQaedam artifieiai-alio^ denlqae artesy qaas «b^l^Q^ 
n^nlluigjj^stuiit. 

lO SerVletMfelfSi qui a P. Bourgeanf reff rtur« atque a laudato Beeh^ 
mio ita proponitur, et resolvitur.(/^//''»"^«'"». P^''- lelang^agt 
des hetes t. ). Non nemo in campo ambuhms conspexit lupiim, 
qui videbatur gregi ovium infidiari^ imminensque periculutm 
judicavU opiliQnji adjungens consiUumt ut ipsum canihus suis 

fugd^mmihiiHe gentium id faciam^ responditcuetosi hie tnifHa 
guemtontuer^, lupus saltem adsst fUt dissipet attentionem. 
meam', et djn^ guidam lupus, gui e regione se>abdidit in oo- 
ciiltum, itliM nniCe momentum, quo canes mei illum persequan' 
tur^ expectat^ contifiuo deih praedaturus ovem. Alter igitur 
coUoeiitory num res ita se habeat, nosse cupien^ promisit se sa^ ' 
luturum,pretium ; et evenerunt omnia a pastore praediqta, 

''^^^iageiitf.iamprdii^idetUt' putat aUctor, eonwmitumpactumf 
^^monem\ et rationemhrutorum indicat, Sahis aeutiorum 
judiciis nohis ita pidetur res accipienda, i.) Lupus .^steHor 
latet post^fruticetum videns oves (sensatio praesens) ; inde ori- 

' tur appetitus sensniyits rapiendi unamyvel alteram, 2.) Oc\Llis 
suis videt canes (sensatio praesens ). Cane^ i7/um o/im morsu 
vexarunt ( sensatio praeterita). «S^emer ipsum sibi repraesentat 
hae oeeastone oUm a eanihus saueiatum^ et fugafum ( imagi- 
M\Q), Jterttmrepraesentatsihise morsum iri^ et fugatum 
(expeetallo cas. sim.). Inde oritur metus: igiturcupiao rapien- 
di ovetfij et ynetus a canihus simul ndsunt ; hic praedominatur 
tfimguapi vehementiof^ ut patet ex facto. Non accedit quasi 
invitus ad gregem metuhahena,4 injiciente ( expUcaUo^ $|^s 



Digitized by Google 



De Natura Animae Belluinae*' 68 f 

primi animae)i 3.) Videt etiam alterum lupum gregi vicinurn 
( sensatio praesens ), Ipse gregi vicifius sibi conscius est se vide- 
re oveSy et appetere unnni ex illis (sensatio p^aesens); expectat 
eandetn visionemy eumdem^ue appetitum in altero (cxpectatio 
cas. sim. ) Hic nihiljingi docet caniSy qui , clum os rodit, socium, 
quem cliligit, edit. Semetipsutn sibi repra^sentat data ejusmo- 
di occasione a canibusfugatum (imaginatio jam supra allegata, 
quam firmit«r_|nimae'inhaerere, exdurante adhuc eftectu, nempe 
nietu patet). Expectat itaque alterum lupum etiam iri a cani' 
bus f igatum ( expect. cas. sim. ). Spei respondet eventus-docen^ 
te hLstoria, 4.) Lnpus videt alterum lupumjugeret canes sequi, 
et a grege amoveri { sensatio praesens). igitur ratio metus ha- 
ctenus atiimum cohibentis cessat» Ipsemetus c»ssdt: quia sub- 
iata rationp tollitur rationatum : non quasiita argumetitare- 
tur lupuSy sed quia universalissimq principio omnia siihsunt. 
j4ppetitumra*pietidiovem solus tnetus hactentts refr aenavit (sii- 
pra). Ratio-igitur y ob qi^am appetitus hactenus iti actum noti 
erupity cessat, Appetitus in actum erumpit ( explicatio* status 
animae secundi ), • ^ 

1.) Alterius classis actionQS cum intellectu , et ratione non fieri ita 
porro Boehmius ostendit. i.)Haud praecipue urgemus edi illarn 
magis ab itisectisyquam ah iis aniinalibus,quae etcorpore ho- 
minihus magis similiay et caiUditate aliis praeterea specitni- 
nibusdeclaratapropius adnos accedunt» z.) Autem advertimus 
ejusmodi aliquod tinimalculum seniper idern facere^ omnem- 
que ejus artem iti uno eodemque setnper opere conjiciendocol- 
locatam*esse: quae si a ratione essety rriagnam subinde theo- 
riarny et ad injinita alia exhibenda sufficientem argueret ; ita 
apej^yquas tninus artiSy a<^i*idetury impendere constantysi Javos 
SU06 cumrejlexiotxe con^truerenty integram l, 5. Euclidis tio- 
titiam atnmo comprehensam tenerent {U Hist, de l\icad, roy. 
an, 171 1. p, 31.). 30« Ointiia ejusdem speciei individua semper 
unur/iy idemque ex una materia^ uno ordine y uno modo^ utio 
Jinf Jaciunt. 4.) Quoruru individuorum opcra quodammodo 
dJJeruntyCa pertinent (yi varias unius,speciei species subal- 
ternasy quarum quaelibet in suo peculiari artijicio perficieti- 
dp desudat: ita varii aranearum ordineS varias telas texunt, 
^^•Quamprimum lucetn.aspiciutxtyVel corporis apt.it udinetti , 
et vires sujficienies consecuta sunty suum opus aggrediuntuKy 
etiam numquam visum antea, Et 6.) pari statim anteyacaliud 

■ quodcumque exercitatissimum^ eamdem perjectionein operi 
injerunt minime majoris dexteritatis progressus successive 
facientia, Duo hi posteriores numeri. non tantum clarissime 
evincunty nulla praevia meditatione^ ac deUberatione inveiii- 
ri ab insectis hisce rerumjaciendarum ideaSyfion illas demum 
erui colligendoy aut mediajinibus comparando , ex horumque 
intuitu iUorum deterrninationes injerendo:- sed probant prae^ 



Digitized by Google 



^ttod majoreif p^rdeitttuttunit^ti^ifafi^ infentruiiitimadddttri 

^aasii et informdrijufiiores a qttihiisdavn prdeceptoyidus. Qdo~ 
tum Htrumgue ubertiti inde confirmatur^ j,)^tt6d i^metalidui 
speciei prapriitm opns numguam novis inventionum af^cesilo- 
nihus {ocuptetetur^viutetur,'perJiciatiir ; sed usgue ad saecu- 
lorum Jintm semper^ nec tantillum mutatum subsistat, guale 

pntamus 

pi^areuijesietuperfiuam^qUod i»)ihsbeta etiant-hHifieiosfi^^ 
mat.poit^uaht kottmnem sikttHsuhittunt fHefafHtirphhih^i' him 
' hileOrum ampliusconjiciant y quae anteit feceYunt^ et olim 
actorftm nx ulVam conservUre memoriam videantur ; interim 
tamen 9.) oX^a sua iniislocisreponant ^ uhi r.ecens exclusi te- 
nelli opifices continuo materiam^ et occasionem inveniant ar- 
tem su/im e»er6endi»Haeie6nihiat quae hactemisfecehsuimns^ 
uHamnho\rum'aiiommy iiaiMptimts a formicaleoni$ ^hnitnm 
plo facile ahitrahuhturi • • ' * 

quam adeo mirabilia,iit vix ab homine expertanda videanttir, abs- 
que intellectus , et rationis adminiculo pt^rfiei vel inde liquido pa- 
tet, quod ipsi institutores euin dpcendi modum leneant , qui prae* 
ter sensum,imaginationem, ef hibriit^rtAniUihi! postulat. 

• yOltOKXAtMf AQ lOBEaTATE -- 8BD AD A,r.EXDVM A Cl.AJUOmi ISBA^.A]/V 

ATPBX^TIONB DBTEnMINAiVXUH, ^ . ' 

CCliXKVl, Bestiae carent voluhtate^ ac vera indifferi-ntiae 
iihertate, Voluntas, ac vcta indifferentiae Jibertas ad faouUates su* 
peribres pertinet C$$' schol. i. 1 1 5.) ; sed his bestiae destifuun- 
tur (§. praec. cor,): igitur et voliintatd^j^ac lihertate careot. AdrJe 
veram UbemtfedS !|^ bestUs <^t1osam [^colrsus , ac superfhiiaili^fbta- 
nm ; tunk ^nlbi nulUm jastU iriiasti) hone^ti, ac iAHon^ti, legii, 
ac4eglda1on5, utpote quiie ideae unlversales sunt» eogH^tlOiiita hi- 
beant, nulHus rjuoque praemii, ac poenae capaces-esse possunf, 

CChXXVll. Brstiae ad omnes ncribues suas per" ideam cla- 
rior.em prucsentetn ^ atit per veh'ern(^ntiorem appttitioneni ^ seu 
aversatiotiem probabi^ius dtterminatur, Imprimis enim cum be- 
stiae Voluntate, ac indiSerentue ItbeHtfe blireaht ( §. praec. ) , ne* 
^eunt-habhts omnibus ac( agendum fequisitis non agere ( $. 1 ts*')» 
proindeque nee se ipsas ad actionem poiiendam libefe d^telTminare. 
Deinde num diversas actiones per cxperiehtiam pOnant, ob quod 
spontanei^^ate striote sumla, et arbitrio sensitivo {§. 1 05, loS. schol. 
1. ) gaudent, n*ecesse est, ut aliquid sit, quod ipsas ad unam prae aliis 
actibnem ponendam potiui» , quam omittendajTi determinent ; atquL 
nihil convenientius statui ppsse vi4etur,qUod istud praestet, nisi idea 
praeiens cateris clarior»^ autorta inde vehententior appetitio^-aut 
avefsafio: igjtar beyf iae ad omnes actiones suas a cltfriofi idea) adft 
ir^enentiore appethione probabiUus de terfflinantiir. 



Dlgitized by Google 



De Natura Animae Belluinae, 633 

Coro//. Ita IgUur bestiae agunt, ut bomlnes agerent, sl sfententia 
'^oifiii ceterorumque Leibnitianorum dehumana libertate obti- 
neret. 

Schol, Sic dum canls porrecta carne, at simul elevato cum min1s ba- 
cUlo jam accedendo, jam recedendo quasi consultare videtur non 
consultat reapse: sed ad accessum ab appetitione carnis, ad reces- 
sum ab aversatione,seu timore verberum determinatur. Hac por- 
ro ratione, quod magnum veritati pondus addit, naturalia artifi- 
cia, aliaeque actiones, quas bestiae nullo instruente ad vitam con- 

• servandam suscipiunt, facilem explicatum habent» Nimirum facile 
concipi potest, quomodo aves tanta krte nidos construant; apes , 
cellulas aedificent; aranei telas texant,si idea^dmodum clara to- 
tum opus, roodumque coniiciendi exKibens in ipsprum anima exi« 
stere, eosque ad ita laborandum determinare dicatur. At tinde hao 
ideae? num innatae? necesse non eft: quid igitur ? Organa corpo- 
ris,et praecipue minimae sensorii communis fibrillae ita compa- 
ratae esse possunt, ut in certis adjunctis illi motus excitentur, qui- 
busutpote ideis meterialibus hae in anima ideae respondeant. 
Haec quidem organorum cdmparatio perfectior est , quam nobis 
ffaturae Auctor concessit i.verum istud non obest ; est illa ^d be- 
stiarum sp*ecies inhocorbe conservandas necessaria; cumenim be- 
stiae institutoribus, ac tutoribus caTeant,absquetali corporiscon- 
stitutione nec victui necessiria conquirere , nec sibi noxlafugera 
possent ( conf. xtS. sCh. \* n. 5. ). 

•AKIMA BBSTIAHUV irOK SST tf ATBRIA. 

CCLXXVIII. Jnima hestiarum non est maieria , seu id genus 
ens simplcx, qitale est elementum corporis, Tametsi enim bestia- 
Tum anima facultate cognoscendisuperiore careat(§. 275. cor.J pol- 
let tamen facultate cognoscendi inferiore ( §. 167.), proindeque ve- 
re cogitat sed ens materiale nulla.ratione cogilat ( 1 44* sch. ), igi- 
tur in aperto est animam bestiarum materiam non esse. 

SchoL I. Utrum vero hoc ens spiritus compellari possit, Hs est de 
nomine. Negant Leibnitiani putantes ad ideam spiritus intcllectum 
et voluntatem pertinere proptereaque illud voclint ens immate- 
rialCy quod roedio loco inter spirituale et materiale collocandum 
sit. Aflfirmant contra alii quavis cogitandi vi essentiam'spiri tus con- 
stitui contendentis. Quidquidtenueris, a veroqon aberrabis (conft 
147. scht itfin,), 

soLmirrDn pobia, 

Schol, 1, Nonnulla tamen dubia resolvendas suM: ajunt. 

I.) Si bestiarum animaimmaterialis, qujnet spiritus dici posset,con- 

sequens foret, ut et immortalissitj quod cum veritate miniflie con- 

gruere videtor* 



Digitized by Google 



R. t^tnetsii qi^id cum beHiaijiin Mlnis post corporis «•mptionem. 

pivina Providentia constituerit, omninoignoremus,consecutio ta- 
" men haec neganda estinequeenim ex eo duntaxat,quod ensetsim- 
plex sit , et facultate cogitandi inferiore polleat, continuo sequi» 
tur, illuJ quoque immortale esse* Ad immortalitatem nimiruiAna- 
^ tiiralen rec|ttiritur « et ens neo « .viribus e|itiuiii.crea^rom ^yaic a. 
''Deojilt naturae Auctore exietenHa,attt vita spoliare p^sit ($< 
. 147-): *t Wo bestiarum aniinae poterunt fortiisse a viribos crea- 
•tis j quae corporis corruptionem effi:iunt , vita privari ; cum, enin» 
facultatem cognoscendi solum inferiorem , et ab organis corporis 
^ pendentem possideant, fieri posset,.ut a destructo jam corpore se- 
paratae co£ltar^nec|ueant, quo casu existentiaro quidem, non ta- 
menvitamcootinuareot ac proiadelmmortatet noa forent» Possent 
item fiei1,atcdrporis corrtfptio secundum leget oniversalesaDeo 
constitutas ipsaromaonihilaiionem postulet, quemadmodom ejos^ 
organizatio illarum creationem exigit^ quod si ita foret , possent ' 
" hae animae a Deo ut naturae auctore, id est , ut ^ecnndum leges 
tiniversales a se constitutas agente, destructo corpore ,.annihilari. 
Istud quidem eo probabilius affirmat^r , quo certius videtur , nul- 
Inm iilis fioem praeter eorppris informationem praestitam fui^e; 
qutfdvis veroens in>haerenifflonivert1t«ie naturaliter<^essat,cum 
^ finem pbrroexisteodi non habet.Deniqoe eom istellecto^etratio- 
' ne oareant , nec Deum cognoscere , amare , nec actus moraliter 
' bonos aut malos exercere, nec praemium, vel poenam promereri . 
possunt, neque etiam iis proprietati^bus, quae aeternam conserva- 
tionem postulant , instructae sunt , ex quibus supra animae huma- 
nae immprtalitatem demonstravifflus. .., > i : ' "/.f r 
2.) lo hae itaque seritentit eongroe dici potni aat&ki' Ibegtiarqm, et« 
si simplices^ etjpimtteriales-, quin et spiritoales natoraliter cum\ 
€orpore|i(|^{yrf autem facile quis occasiobem sometfidem 
de anima humana a^rmandi: igitur haec senCeotlfL ^t p«ricol6sn* 
"omnino proscribi meretur. ■ 
ipiS.Occasio haec accepta foret, nondata: minimeistud ex naturado- 
ctrinae. promanat , utpote quae invmeosum inter hominis , et be« 
fttiae i|oi«aai!diserinieneottstitait.Qtiaresiqo^ eiosQMdi ^veniati. 
~ ^erit illo J malev6Ientiae,aot imperitiae homiots tribueodufn ; pos* * 
'f dnt enim etv%ritatis,sicotreiriio sanctissimarum abusus fierl. Sed 
teli;m in adversarios convertamus, reliquae duae opiniones , quae 
solum in pjraesenti argumento aliqua probabilitatis specie lueri se 
»possunt , certe longe majus periculum adjunctum' habent. Si quis 
' cupi Cartesianis eontendat bestias non esse, nisi machinas , nonne ' 
prdmtaiodeerltsldllomine eoneksio^ nonne dici poterit nctio* 
• nes hominom, .qoantnnVis Bmlto<exoeHe«tiores , a sal>limiori i|Uo» 
dam meclianisin94^r^iicisei ? si qQis.efim Gassendistis aut Peripa-y^ 
teticis animam composita-m^sed tamen vere sentientem brutis tri<* 
\ buat,nonne et istud facilc Id animam humanam transfepetur?Cum 
enim seos'4tiopes sub cogitationum genere ^ont^J^|p|]9r^ ;i Hf^V 

% 

Digitized by Googl 



ttflipotHoifrsefitin innm a^lllft» imllain «tnplit» argunpea* 
ta|n4up«rest»<|QOSlmpIicitatem,etspiritualitateni adlnae huma- • 

■ae , sine quibus naturalis immortalitas subsistere nequit,de- 
Donstret. Igitur et ratione malevolentiae nonnullocum habita no> 
stram opiouNMm prae reliquis omnibus amplecti looge praestan* 
tius est. • , • ' 

uiMaT Bnuifuanaa mm joijma iniiniif» 

CCLXXIX. j4rrimabestiarunfinterno'discrimine ab anima fiu* 
mana dtjfert, tntxHy quae diversis attributis pollent, interno quo» 
que discnmine inter se ditterunt } sed istud in pratisenti obtinet, fa- 
,%ultates eoim superiores attributa sunt} quae animae humanae, noa 
itein bellohuie colnpetont ( $. 275. ): Igitnr aBlna bestiarum ab aoH 
ma boolnis intenpo diferlmine diflert* 

CoroU* 1« Anima bestiarum est titerlot speciel ( L^lTom. me-plante 
p. 31.) ac-ordinis inferioris, quam anima humana sit; ptoindequo 
noh ex eadem massa deceicpuntury ut quidam iaepte pronuocia- 

vit. 

CorolU t. Aoimae bestiarum non ideo tantum imperfectius operan* 
tur, quod imperfeetiora eorporls organa haben^: quodMaoleliMl 
olimy ae alii ffletempsychoseos patroni doGtteront* 

SchoL Hlnc quoque colligitur haud probabilem esse singularero eani 
opinionem {Amusem, phil. sur le lnng, deb^tes.), quae docet be« 
sliarumcorporaabinfelicibfls geniise coalo deturbatis, acadhaec 
in aliquam de actis poena condemnatis animari, donec post extre- 
mi judicii diem ,ad infernum reapse descendere, ac ibi promeritas 
poeoai sottioere cbgaotnr* Sl eiiln bestii^ron aqliriteodnparate 
adhominofip aolpat loo(dlne Inferiore coostltoantor, ete oacodae* 
mones, utpotenaturaeoa spiritus longe nobllioref,etordlois>ii- 
perioris, esse non possunt. Deinde dubitari jure potest,utrum an* % 
geli, quos communi conspnsione, ut spirftus puros, atque ad nul- 
lum corpusordinatos concipimus, itacum corporibusconjungi pos- 
sintyUt mutHum illud commercium,seu realis animae a corpore,et 
corporis ab aniina, quam io fctruH^ quoque oBiti^upius, depeAdeii- 
tia oriafftr. Qnidqood ratiooet tifbe oplnattoois toetDr.|lIit potit. 
' «Vmnn bestiarufn actiooibot .qoaerat, quae lotelleeiofe, et ratio- 
nem, mutnom coQventum, sermonero et pacturo arguere vide.ntur? 

. At quam infirroae hae rationes sint, ex superioribus facile coHigi- 
tur. Denique sententia haec philosopho minus digna^Videtur, at- 
que eo fere tapite quo su^ura Cartesianos refutavimus, impugna- 
rl potest: nempeexittentla nalorom geniorym ratione natoratl no* 
bii Qon eonttat ; phUotoplt» aotem, qui ex*principUs perratloBem 

, CQgnitis docere debet, quid de bestiaron aolntprQb^billtert^ 
tienduro^sit, ad^piritus sola revelationeiiototeonfugere non licet* 

' Atqpie baec tolnSii dtcendt habai>qiit0^Bit il&ju hooorlbos 

« * 

« 



Digitized by Google 



^B^ Psychalogia^ IL Ajifu Cap. II* I>e.Natura ttc» 
: conseerata volo, ciuiUi^MMpQOlll «iaill»« Mltram l^tSCfwm 

... . . . • • , • 




1.1« K& IV. 

11« TUEOLOGiAM HAlVKALEiL 



I. heolQgiiVy Xoyoi; veei rtf scientia Dei , sive eonim, quto 
I)eo conveniunt, recte dicitur. Porro4nui(orucn, quae in Deo iasunt, 
eogfiitloiieoi •olinsratioAi^ ope consequi possumus; aliorum non item» 
qttae, qtfia iiitoraieib fftteiygtfii^iaq vi«n eifsuperant, Dei ipsiat don* 
taxat aclmonitu, ae signifieatione eogfkotci aoobii quenot* Inde du« 
plex oritur tlieelogia, altera naturalisy^^ert r^ei^fA: tiaoc, quod 
ad philosophiam oon pertloet i aiiis relinqueos > iilam solam pertra- 
etabo. • 

^c^o/, NobUissima haec philosdphiae pars a veteribus non apodo 
parup^:^culta, se4et turp.issirnis incptiis,ac absiirdissimis tabu- 
liicorrupti^ tuft. Alia ipsis erat /u(/-9-/x», seu /a&fi/je#^ alta ^st/xn, 
settl dl^ilis.i itt ilta poke^ peoroin natales , cooiyigia». prog^niem » 

' ' imperia, res gestas, et ipsa quoque flagitia descripseruQt i iff hae 
tradebantur , quae de Deorum genliiiiuncolto consufttJ44ill« Cec^ 
pta^^ legibus^ncita fuerimt. ' . f 

QUAB BJUS PARrBS. 

II. Quaecumque cle natura Dei rationis adminiculo noviraus, fel 
ad essenfiam, et existentiam, vel ad attrihuta, vcl ad operaliones , 
vei ad gravissimam, quae inde ^nascitur, obligationem vera ipsum 
religione coleodi pertinent:quare theolagiaomnjs in q^aitior par- 
tes rite distiribu\tur,,qi|jf$ egq toU^em.sectiooi^jis^oinplectar* . 

.•QiJia&Aoef^irtia?. 
SihoL Vtit diislptllMfli; fcoios digaitate , ac praestantiacoploslor 
diisocam , non est oofiesset «oe qolsqiianMt, qpi ooft pertpleint « 
aikil ad iminn(ilaito «nlnil eoinim» nililLadffeetans mofosD confor- 
mationeffly a qua non singulorum modo, scd totius etiam reipubii- 
cae salus pendet; nihil ad profigandos impiorum philosophorum 
errores conducere magis, ac studiosam divinorum attributorum 
meditationem. Audi 5ei)ecam {Pmef, nat, guaest*) : Quantum , 
inguit, inteje pkttMpklnmintetesty LueUiviVotum optimfi^ ad 
c^eras artegy tantum ^nHreee^-^eqUetim» in ipsa philosaphia 
inter iUam partem^^ine adhdminesfetflumetgttae ad Deos 
li^e^at, jiltior est haec, et animasiorj multum per^riiisit sihi-, 
non fuit oculis contenta ; rftajus esse quiddam suspicata est qr. 
p}iiGhrius^ (/uod e^tra conspectum natura posiiissft. Denique 
tantum mttr duas int€fe4l^fg^ajUupninte.rJ?epfii^et,k^^^iiem, 



Digitized by Google 



- Jltera docet; ln iiriis agenM» siti aitona , agatur 

inCoelo, Jltera erroresnottrosdiscutit^ et lumen 'admovet, 

guo discernantur amhigua vitae : altera multojianc caligim 
nem, in gua volutamnry excedit y et e tenebris ereptos illo per- 
ducitf unde lucet, — Nisi ud haec admitterery nonfuerat ope" 
rae pretium nasci, Quid enifn erat^^ur in numjBro viventium, 
me poiUum esse ffattdtrem^-am ut aiios, et potiones -porcoia» 
rem}'^ Detrahe hoe inaestimahiie-bonumx non est Hta tanti^ 
iU si^demtUt aes^uem, O guam contemta res est homo, nisi su^ 
pra humana'se erexeritl — Hnec inspicere, haec discere^ his 
incumberey nonne transilire e*t nwrtroliiatemsuamf et in me» 
liorem transcribi sortemi» • - 

S E G T I O I. ^ 

: DE ESSENTIA, AG EXISTEBrriA DB!. " ^ * 

... 

QuiD sBt xonira THtwsMmvt^ 

IIIi Dei nomtne intelligiRnis ens necessarlum, aef^rnum,' immen- 
sum , infinita intelligentia, sapientia , bonitate , pptentia , aliisquo 
omnibus possibilibus perfectionibus praetlitum, quod totumhocuni- 
versum ex nihilo procreavit> illudc|ue conservat, ac providentissimiB 
adminisirat. ' , • * ' 

Sckol» De^crtptio hWc est, non deliQttio ad leges logicat extcta : lU 
* lam tem^n attuli/iit primum palam fiat, qualem t)etim admittere 
oporteat; eallidi siquidem sunt e)us«hostes, dumque vel maxime 
Deum verbls pro^tentur,re tollunt, quod quidemimprimis tristis* 
. aimis 5pinozae> ac Hobbesii exemplis patuit* ' 

* QUAB SBCTIOIVI^ SXJMMA ? 

. IV. Verum' sclentifica methodo progredienti incurobit essentiam 
ab attributis separare , atque prolat| definitione Dei nominali , in 
quo ipsa sita sit, constituere: quare istud^rimo loco praestaboj tum 
Toro, praemitsia quibnsdain ii aihf ism» twi^erthjm» ipssjn Dei ed- 
stenttam tripliolsgeoeris»ttt vu|go solet» aegnmentii^ fflele|ili|(siaia 
nimiruffl, plysicis»e.tnMiwUii>iM,deiHqastrabo> AtfleliaeiBi estseetio- 
ni»8umna»' . . 

. C A P U T h \ 

^ .xuy DeEseentia Dei^et JAeismo» . « • *. 

\ .'«nbiissva, ao.nms ^BsaairaiA? 

V. Zleiia i^enr neee stari nmi stqne fn liae eiiitaidl '«eee^teltito 
inetaphysicae)as esientlaconitltuendik videtur; haee enin pipitno 
cpncipitur, et omnittmTeteraruin proprietatum radii^ ae Aiddameii- 
tumest ( ont. $« a^Os^t^iiiceps appa)rabit« 



Dlgitized by Google 



^hci*'l Ui i ^9 ^ iiu g|o, phyiioam siquidem etseiitHnii. «dHstitauiit 
oairt»eey.4iiie adretleiii Dei natarftmpertiiieiityi|the eoUeetto. 
• neoinnium posslbilium perfectionum absque oHo limitetbsblvdli. 

. tup ( conf. ont. §. 46. sch. ). Inde vero haec duo conseqauntur : prl* 
mum, nequaquam asseri Deum adaequata a nobis notione comppe, 
hendi possej dein quaestionem hanc pure philosophlcam esse ac 
proprietfttem duntesftt rniam al^uaii) quaeri, ex quareliquae legi, 
.lime retieeiaftodo coiicladftittti^QtMre mirdai non est, non omnes 
kfto ia re philoMplHM coeientire,piviit eimlrttm sttb «lio respe* 
ctu Deumconsiderant, atque aliter rfttiocinift contetdnt, iUftliftm 
essentiam nominalem Dei statuunt,- sic qui cum Bohemio Deum ut 

, spiritum infinitum contemplantur, ejus essentium in vi infinita re- 
poftunt. £go tamen omnino opinor, sub notione entis necessarii 
plftntfrtnftviaet Deleiifteatlftm, et cetera ejus ftttpibuta deraoa- 
•trftri^^aednoK esperientift tettftbltttr. 

QVID ATHBVS BT QUOTUPLBX? 

VI. y4th€us est, cui existentia Dei aut ignota, aut salf em eertft lloii 
esti sique id fiatob ignorationem duntaxat, ne-^a^^m^: si vero quis 
eam positivis rationibus negare, aut in dubium vocare ftudeat po.fi» 
tiffu* dieitar $ binc p ate t, qu id athgtMmus si t* > ^ 

VII. Alheitnmff porro negfttiVtft irel vineiMis est» vd inHncihilis- 
illud, cum ignorentia haeo dispelli potest;hoc, eam eftoon potett. 
xniliter atheismus positivus aut tkeoreticus est, nf \^ errere inteU o^ 
ctus fundatup, aut practicuSy qui se in mores duntaxat, vifaeque pft. 
tionem diifunait,cum nimipum itadividitttP,ftC si nullus Deus, Qttllas' 
ficeierum vindex existeret. . 

Sckol. Infftntes,ftat.perpetooiimentes invincibilitcr Deum ignorant- 
oontrftrin ftdidtis rfttioneutentibus ignopftotU Dei esse nequit nisi 
irinbibilis » ad eftm enlm difpelleiidftm fftciltlmo solttn rfttiocinio • 

contemplatione rerum creatapom docto opus est: quinHerinequit 
ut homojcum contra rationispraescriptumagit, actacitftconscien! 
tiae voce culpae admissae accusatur, Dei sub notione suppemi le- 
gislatorii non recordetur, quod philosophi morales docent, vide 
IteilibeUner ( Imtit. pkil, mor.voU t. p, c. 6. ). Practlcorum 
ntheonuiioauil netftlemftffmw^faltmimerossfttmim etiam theore- 
1 tici quidam revera extiteriat,ln'dobiom jare voeftri potest i nam 
I etsi ex antiquioribus Prodicus, Ceus, Evehemerus, Crltias,Protft^ 
goras Abderites, Diagoras Melius, Theodorus C/renaicus ft Sexto 
Empirico enumerentur ; etsi deinde recentius quoque his accense- 
ri soleant Lacillius Vanini,Spinoza,ToIandus, Hobbesius, persua- 
deretftmoomlUilon possam eos in animo id sensisse, quod ore 
. profitebtfaif|ir*Niaiis apertft est hftee «erltfts,etiirvitis quoque ocu- 
loft mtatis tmcstriaglt:.4uare qui eam lnieiftiitar,M tkoi intelle» 
ctuserrore,quam voluntatis vhioIaborarecaHJUdlfmit,irHodipso 
Rousseavius {Epitre d M. Racme,) clarc ppofitetur. Cudwortbof 
iSj-st. intelL c. 3. 30. seqq. ) omoes oos in atbeis bftbendoSes- 
Storchenau MtttapK LibtiVm 45 



Digitized by Google 



t9 «potii^i^yiiai prafter materiam guidpUni aKitfrf , «tque adeo 
primam caussaqa hujus universitatis natucam esse inte!Iigentia,et 
fationq praeditam iQficiantur. Hos porro ad quatuor classes re- 
duci posse putat, qui enim solam materiam existere statuunt, vel 
p^m prorsus inprtem, ac omni vita vacuam , vel vero fletrice qua- 
d;^m, ac seminant€ vM^ praMlitMB dMat: iUi niriat vf 1. formu, 
<|9f i4i|m> #c quflitatca matnriae lattrMi imttluidittm ww«il»qiio 
^r|»orum prtum, #c Interilttm explicent, vel atomot, variai figuras» 
e% mbtum fortuitum acciscunt; hi vel vitam illam genitricem toti 
materiae moli unam inesse, vel quamvis roateriae particularo vita 
peculiari, et natura ^^nitrictf poilere arbitrantur. Unde ipsius 
opinione quadrupleK athei«mu$ orituri Anaximandrinus^ Demo' 
priticust Stoieu$f$l^ Psfuit^fnonianust qooiiimB ei Zeoonit 
principiit moio iotoUoetit dtdvoitnrvot iStr«loniefiar(caBf«ooim* 
$. S6. sch. I.)* Videatur Dariofim ( Th^oiof» nmtm s,.t*p».u), Sod 
hos jam alias refutavimus j nunc generatim contra quoscumque $u- 
premi Numiois osittentia firmissimis ratipoibus coostabUieodn 

ftU • 

G A P D T It 
Dm i?«<«|fiMif Dnt M0fai^Hog&9monitrai4L 

BBUS BXISTIT. 

VUI. Deus existit,Si ens contingens existtt,existit quoque ens ne- 

cessarium (ont. §, lop.cor.), sed ens contingens existit (cosm.$. 13.) 

igitur ens necessarium existit; atqui ens necessariom Deus est ($.5*): 

ergo Oottt oxiitit ( addf ont. §§. 1^7, coE. i}^. >• 

«Fc&o/. Ariomentatlo haeo vim dcmonttrationloowtihit «mmrit.nb* 
salatc obtinet ; neque de hoc dubltari potest» nitl alb eo, qol ter- 
minos non inteHigit,cui aliud eoosilium dari nequit,quam ut se in 
mediatis notionibus ontologicis roagno studio exerceat. NuUacer- 
te propositio ullo nioclo in duhium vocari potest ; non roajor: ea 

Suippe fiuit ex ideis entis nece^ariii| et contingentis 1 non minor: 
it einim idcKlista , qul do cxistcnli* moadH oorpoml dnbltct > cit 
etiam cgoltta» oui csitt^ itm •miiSoni aliorwnontinnspfiotcrcnam 
tpirituro incerta siti omnct tamen hi suam aniroam extsterf pMr* 
sus non dubrtant, eamque> qnod varias in iJla mutattonesignornn- 
liaro, laetitiam, tristitiam, experiuntur, ens contingens esse (onf. 

II ) certissime norunt : igitur aliquod saltem ens contingens 
existere ab hominibus oronlno in certissimis habetur ^istud autem 
plane suflicit ad eolJigendftmrin^- cntlc i|BCcafillt' ilcn Ofl-mci* 
atentiam* Qnm non. cisetcptiilcm» cfr IwidwiAtittllfcittrnodae 
dimiusi^morcr ; sedqulntnflHn>dhminirdlwnf«pinefnt, ntlnm 
Iiraeterea non ninus invLctam demonstrationem proferam, qttnm 
primae tres Glarlcii proposltioneSynonnihil taroen immutataesap- 
9^dite^i.{Tra*tB de iejtiiU ^ des flitnb^de JMeut c. 1 • oA, s« jt 4.). 



Digitized by Google 



DiBtUieiiiia Dei M$tap^iie$4Umoiutrdid. fo it 

AUquod ens existit a tota aeternitate. S[ nullum ens a tota 
Mternitate existeret, tum vel oronia hojus mundi entia contingentia 
s!ne caussa eflSciente ex nihilo prodivissent, vel se ipsa, v«l se mutuo 
produxissentised primum pugnat cum ont.§. i5j.,etnotissiiT>o illo: 
ex nihilo nihil ( cosmoh §, z^. sch. i. ): altePillii ennoilftoK^. 132.; 
ultimum cam ottt. $.153.; omniin neiefse eit, ut aliquod ent 
A tota aeternltate existat* 

«Sci^o/. Haec ppopositlb adeo evidens BSt,ot oullius propsns ex maxi- 
mis Dei hostibuseam inficiari,aotimpugnareunquamausus fuerit. 
X. Si aliquid ens a tota aetermtate existit^ tum existit etiam 
d tota aeternitate aliquod ens non pendens ab alio lu existendo, 
S\ aliquod ens a tota aetepnitate eslstrt, tum, istu4 -In e»istendo>vei 
pendet ab alio, vel nob: fi hoo: constat asserto veritas: si illud; tem 
ftf rsus iliud altud in existetodo ab »l!o pendet» Vel non *. ti pr i m u m ; 
habetnr progpessos fn infinitum, qui secum ipso pugnat(cosm. $. 1 i.) ; 
si altepum: tunc ensaliud et a tota aeternitate existit, et simul in exi- 
stcrtdo ab alio non pendet: ergo si aliquodens a tota aeternitate exi- 
stit, existit etiam atota aeteroLtate aliquodens in existendo ab alio 
non pendens. 

IGIXDA AB A»TBRKO BXI8TIT E>S Ix\DEPBNDBNS — 8ED BOC BS^ tSS A 88; 
IGITCa BJV8 A SB, ID BST DEDS, BXISTIT. 

. XI» Aliquod ens non pendens ab alia inexistendo a tota aeter^ 
nipate existit. Si aliquod ens a tota aeternlt^te.esistit, existitetUm 
» tota aeieraitMn aiiquod ens non pendens ab alio in esistendo (,$• 
praec.); Md aliquod ens a iota aeternitate.exlstit ( ergo ^i- 
• qood ens non pendens ab alio io existendo a tota aetepnitate existit. 

XII. EnSy quod a tota aeternitate existit, et ah alio in existen* 
do non pendety est ens ase existens, Quidquid existit, vel a se, vel 
ab alio exisiit ( ont. §. 52.), sed ens, quod ab »lio in existendo non 
peodet, noo existit ab alio, ut per se/manife$tQm est ; ergo ens,quod 
» tota,aetemitate.exittit9et ab ailo in e^dsteiido noot peodet> est qns 
n seexisteas. 

CorolL tgitur ens a se existit. 

XIII. Deus existit, Ens a se est ens necessarium (ont.^. 104.COP. 
«. ) ; sed ens a se existit ( §. praec. cor. i. ) i igitur ens necessariuni 
existit j atqui ens necessarium Deus est ( $. 5« ) : ergo Deus exis^it» 
Coro//. Patet itaque, quantura a vero aberrent, quiconfi^enterppo- 

. jiuociant ( La phiU di^hon eent^t. i.)s ope spjius rationis existen* 
tiam Qei deeMmttPari vix pQgsei.pereamdumtaxat nos ce?tosred- 
di».6eri nequire, ut contrarium evidenter evineatur. 

amnniTna emora.- 

SchoU Multa ab adversapiis acclmrtilantur, quibus vel ipsam Dei eiri-. 
stentiam, vel «ius sahetai demooltinitioMni dubiam redderenltiui- 
tur, suntque fere haee* •.;>••■*. * ' 



J%eolo|iam MfiMralc9i Seot, l, Cap. IL * 

B.) PrimuiBCQt 4oiDonstrarl ocquiti quidquid enim demomtratnry 

demonstratur per aiiquid ipso prius ; sed primo ente nihil priuf 
est: est autem Deus ens primum. Siipiliter Deus quoque prima v^- . 
ritas est: sed neque prima veritas dempnstrari potest. 
Tametsi primum ens a causs.a sui, adeoque hac ratione a priorS 
deiOoBStrari oeqoeat, po^e^.tao)cn.demoostrari ab tfkcta^ ao 
proinde a posteriori; oeqne «d haoc demoaBtratipoem requiritor» 
ilt tit aliqaid ipso prius existenStSt^ satis est , ut slt aUqqid ipso 
prius cognitum. Quod ad alterum: est quldero Deus prima veri- 
tas metaphysica^ sive,ut ajunt, in essendo; non tamen prima ve- 
ritas logica^ sive in cognoscendo, seu primum principium cogni- 
lionis. Veritas prima metaphysica, seu realis estres prima, quae 
non invojvit oootradictioaem,proiode(|ue ipsum eos primum, cu)ue 
existeotia taltem a pofte)riori»|i& effectibut oimirom» derooostra» 

ri potettt , . 

»,) loter res creatas, ct Deum nulla cst proportio: item Deus, et 
creaturae suntcorrelata; sed nequit alterum correlaium ex altero 
demonstrari, sunt enim simul natura, tempore, et cognitione; igi- 
tur Deus ex rebus creatis demonstrari non polest* 

J^. Noo est ioter Pcum, etrcs creatat proportio in genm Mis^ 
^ttumcoproportlo io gcnere cofinedsu>?ti'#, qoac ioterqaemvla 
eficotom, et canttam datnr ; rct ncmpe creatae, com cootingentes 
sint, «gentente necessario, a quo producantur: quare recte ah rl- 
larum existenfia ad hujus existenliam conclusio ducitur. Deinde 
correlatum vel Jormalitery quatenus tale est, vel entitivey prout 
in se hoc ens est, sumi potest ( conf. ont* $. 137. seqq.) : si primo 
modo contidcrctnr, |am otrumqoo iimol intcHigitur; oode alterom 
ex altcro dcmonttrari oeo potett» nce debettquod ti autem secun- 
do modoirpcolejtor, potett otiqoe conolpi tine eo, ad qaod refefw- 
tur. Jam cum priroum rem creatam considero, ut est in se , abstra- 
ho ab illius connexione cum sua caussa, de quanondum cogito: tum 
cjus naturam examinandoj deprehendo eam contingenter existe- 
re, atque iode ulterius ratiocinandocoUigo, necesse esse, ut ens 
necessarium, a qoo omoe ens contiiigiBiitln csiftendo. pcodct, eki* 
stat» Ante igitor qoam tclam Deura cxiitere, nondom tcio Dcum» 
et rct creatat correlata esse : sed id primum iacta oxrebiit creatis 
demonstratiooe mihi innotescit. 

3.) Ex falso nequit inferri verum: igitur nequeex ente contingente 
ens necessarium: sicut enim falsum rationem veri nonconiinet, ita 
ens contingens npn contii^et rationem entis necessarii. Quid q[uod 
ex effectu possibiUtantnmooIligiiur cauttapostlbllitiigiturctiam 
eifccttt cofrtiogcBte ad oaaitam.obtolotQ ooDtiDgeotem argaoienta* 
tiovalcbit*. 

y.Batiodispar est:ioquivit argumentatione legitima antecedens 
continet rationem, cur consequens verum sit, atque istud ex illo 
velut ex sua caussa, et a priori profluit ; contra ex ente contingen- 
te^utpote cffectu,a p.ostcriori demonstramus cxisteotiam entis 



Digitized by-Gopgl 



De Stimmtia Dei tktapbifticedemimnr^im» 69S 

Heevssartl j itade tteceim noe eet> ttt ent eontingens retioiieni neeef» 
•aril ebattnett, led potlitt liieenerhoio proprietat tstliaee eompe- 
' tit. If Iterius, cum ritio» et ratlonatam prlneipieni et prlnGipattiai» 

ctussa, et effectus tnutuo connexa sint ; semper ex uniHS exlsteottft 
rlte alterius existentia concluditur, licet noa eodcm modo,unanl<* 
mirum vice a priori; altera a posteriori: sed verum, et falsumoum- 

' quam mutuo connectuntur. Deinde ex edectu generatim colligitur 
eansta ipsi proportioneta ; jam fero etfeetot poeribili, qua talts » 
eaessa qtioqae possil>llis spficlt $ nain alilid per se non reqolrittir, 

. quam at caussa tttm eilalhEl^qoaildo effectus ad existentiam perve* 
nire debet. At caussa coatffrgens tn existendo nirairum , in agendo 
qaippe contlngentem admittimus, non habet proportionem cum 
eflectu contingente, si quidpiam f?x nihilo producendiim siti cum 
efiectio ex nihilo vim infinitam postulet : sunt autem entia munda- 
na , de quibos hle sermo est , cu jus generis , ut ex nlhi!o efieieMU 
fiierint ; alled eetieimi agltiir de lllls In hoc mmidoeftctis, in qui« 
bus citra ollam oroatlonem, aot anaiehiiatbnem sohstant^ae jam 
existentes aut componuntur, aat seperantnri qtood taessa eontUi* 
gens quoque praestare potest. 

4«) Potest cxistere ens necessarium sine contingente : igitur etlam 

, ens contingens sine necessariossicut enim repagnat,utratioaatum 
slae racione soHiciente exlstat, ifa quoque repugnat, ut extet ratio 
selfieiens slne ratlonatos qiiare si haee repegnantia non obest in 
priorl casu, nec obstabit In posteriore. £t hoc porro ita eonfinA« 
ri potest: existentia entis contingentis non videtur necessariocon- 
nexa cum existentia fentis necessarii; secusenim ens contingens ne- 
cessario existeret, sicut ipsum eos oece)ssariuffl 5 ac proinde simul 
contingens foret,etsimui non. - 1 

Dt« Ensneeessarittmalneeontingent«'exlitere potest, quia, eom m, 
nallo pendeat»ilbl ad existendom plene sadfeit: atens eontlogens 
in exist^ndo essentialiter pendet ab ente necessarloi Neque vero 

. "obest, quod ratlo sufficiens sine rationato existere neqtieat. Nam 
cns necessarium non ex essentia sua, sed ex libero arbitrio cns 
contingens producit, ac proinde pro co solum tempore, quod li* 
bere vult,eius ratio sufficiens est: contra eos contiagens ex essen- 
tia, et natnra soa entis necessarll rafionatqmesti e«de ^soioto 
ffepagnat»nt amqnamsine hoe extstat» Atqae ex fais colligl potest, 
ifoalis eonnexio ioter ens contlogens, et necessarium detur ; nimi«» 
rum non ahsoluta quaedam, et antecedens ^ quae eflficiat, ut quo^ 
ties existit ensnecessarium,etiam ens contingens existat; sed con- 

• neguenSi et hjrpothetica ; nam ex hypotbiesi, quod eos contingens 
existat aut etistere debeat, omnino necesse est, ut ensnecesiariam 

. existatyqMsadmodnm generatlm ex hy potheil exlsteatiae effiiotiFt 
existentla eawsaefieeeisaria eetipefapiewmi aatom.esteooneiclo* 

■ nem Id gsnas aeeenariam - eomlageatlae eotii aoiitingeatll mi 
obesse* 

^f) Objeettones j ^aa^a progresstt ia Mttitum peiant« aiU| Wtttttt , 



694 •'Thtfaoii^NaturaimSect^hCap.a* 

•unt (cosn).$« iS. scjh. u^i nme tolain de necessitate vjgt (onti $• 
. 1^,) panot dioendt rettant: quonitai ot inhtoe Ittebram se ttheo- . 

r pain qaldam conjiciunt. Ajunt posse entia contingentia hujus raun- 

• dlexistere absque omni ente determlnato, et absolute necessario, 

• si medocaussa quaepiam indetermlnate sumpta semper extitisse 

• ponatur. At hypothesis haec, ut in se obscurissima est, ita omni 
fundamento caret, neque tliquod tdyerttHi»fnbtidlom prtobet: 

c haeconlmntcessitM lbret ttntiitt eomtqttoi hfpothetin, qnod 
oliqaod ent contingent existat, ac proinde et ttusst nnrsus ab tiio 

- cnte vaga necessltate ad existendum'determinarl deberet. Pone 

• td existentiam entis contingentis a vaga necessitate requiri, x, y, 
z dico, haec X, y, 2, nec simui, nec singulatiro,nec disjuncte sumta 

• absolute necessario existunt, $ed quae hic cumque est necessitas , 
sequitur ex hypothesi, quod« tnt tonttngenf t «litttt: ti igitur, 

■ tft lieri potest , ent contlngeot t nonviisttt^millt orlt lo i^f,t,td 
' oxltttndttm netestlttt. Nulla ittque necessitas vtgt in serlooMMtt* 
'maieontingentlQBlottendi potest, nisi jam ante ponatur ens con- 

- tlngens existere; a quo autem istuc existentiam accipiet? A quo 
illud alterum ad existendum determinabitur ? Nonne ab ente abso- 
late necessario? Accipe exempium a necessitate vagacalami, si 

• striptio contingenter exlttit* i 

G A P U T la 

De Existeniia Dei Physice demoMtratam 

coirriaicATio xim jkVBiOiBK /(iniMB taniiim 

XIV. Conformatio totius universiauetorem ^uemdam stmma 
intelligentia ^ ac sapientia praedHum per^picue testatur. UnU 
mtnm h«t Itt eonfbrmtton est, Ot sit In illo elegtntlssianis di ver- 
tlstimorum corporirm ordo, nexus ac proportio: motus aequabilis 
Stttls logibus temperatus, et per multa jam saecula continuatus ; ac- 
curatissima omnium efttium ad fines aliquos particulares, horumquo 
omnium ad universalem aliquem bonsensio. Atqui haec nisi a summa 
quadarointeiligentia , et sapientia, quae omttit corpovt, oorumqne 
intiroamnaluram perspiciat, tcin fowrt stecolt to perrigtt, eonsti- 
t^*noh potet^tnt : iglttr coAfcvmttlo tofros universi tactorem quom- 
dam suni<Bt1l)if^Ulgentia, ac sapientia praeditum perspicue testatur. 
SchoU Est certeres haec tantae perspicuitatis, ut insanipc putandi 
sint, qui cum auctore impii opuscoli contra nituntur( La meta' 
' phys. des aveugles),Qii[d enim ? Nonne ex effectucaussam existe*. 
re colligimus ? Gur non igttur etiam effectus trtlfielMQStCSoHort . 
ctusstm arte, te tollertlt ^llttitoa tettm^?<}ni¥m>omtn«r» 
olofcthtltinqao iiittn«^^tMroenph,1r!iBiyriMltmii^^ 
Hspttlt» toliimimtft-tldert: tuin animtliom, plantarumque con- 
^nnttloatmlprfteclPiie tatem sui corporis minimtrumqae io eo 

4 



Digitized by GoogL 



|larflmiiftllrl«irtioilMb «cciiHtlui ootatempletar, ifavMlisitao, Uil^- 
dbaid sApientlam Omftditorl^etftditairaiidAtt, et adoraihditit) excike> 
tor {Opt.qg,) Dume6metaei9€rba sunt Newttfii^nkoveniur iik 

othitis 9alde eccentricis iinaique et qnoquo modo versuth. ifi o- 
mnes partes coeii^ utique nuUomodo Jieri potuity lUcuidamfd" 
to tribiiendum sity quod planetae in orbibus conc.entricis motu 
consimiliferanturomnes» Tam miram universitatemin pla» 

'ueiarum sjrstmna$e-i^etKei9artofMendum est intelHgentia , et 
MeneiUo fuiseeeffectam* Sed nemo Cieeroae lioe In «rgaineDtofa- 

'Otttadidr, quod toto secundo de Deoraro natura libro pertractat. Au^ 
dljUt cum Cleantiiem inducit observantem (C\ 5.) aequabUitathm 
motuSyCDnversionem coeliysohsj lnnae,stderumque omniumdi" 
stinctionemyVarietatemy pulcritudinem^ ordineniy quarurn re* 
rum aspectus ipse satis indicaret, non esse eafortuita, Ut siquis 
in demnm aliquam^aut in gym nasiumi a\a fonim veherit, cum 
etdeaiemnium rerum rationem,modum^discipiinamt non pos- 
sit^ ea sinecaussafieri judicarei sed esse aiiquem intelUgat^qui 
praesity et cnipareatur: multo magisin tantis motionibuSy tan» 
tisque vicissitndinibus lam multarnrn rerumy atque tantarum 
ordinibusy in quibus nihil umquani irnmensay et finita vetustas 
mentita sitfStatuat^neoesse est^ab aliqua mente tantos natU' 
rae mottssguhernari* Ei runas (C.40.) : Haeo omnis descriptio 
Hderum^ atque fiic tantus eoeli omatus ex eorporibus huc^ et il» 
luccasu et temere concursahtibuspotuisseefficieiiiquamsano 
videri potest} Ant vero nlia quaedam natura mejitiSy et rationis 
expers haec efjicere potuit, quae non rnodoy ur Jierenty ratione 
egueruntytedintelUgiyqualiasintySinesumma rationenonpos- 
sunt. £leganter hoc argumentuni persecutus est Hoolcius ( ReL nat^ 
etre9.princ*pisi'i,arg. 5.), qoamflset innumerf alil sint, qui exi- 
steBtiiiiii Det ex partieulariom rerum consideratioi» demdnstrai- 
ranisloBgttseorum catalogus praefigitup AstrotheolSogi^e Derha* 
roi germanicae ab Alberto Fabricio Hamburgi editae afjoo i;32. 
Memorantur ibidem Carolus Derelincurtius, qui ex foetus humanl 
formatione, nutritione etc. id praestitit. Chrislophorus Sturmius 
ia ocuto eitff-Kmi Andreas Schmidius in aure e<«(^aT«; Georg. Al- 

' bertnt MaMftergMi <ft Deo ese tnspeotioneeordis inrestigatoi 

' Cllistianas DoRatas ex manu Auiyfanas^^^HlieliiiasFaerlingus e4 
ioquelahominisiGeTtLTdQsMe]erusex pluvia; Philippus Leut- 

-wein ex nive j Henricus van Seelen ex tonitru* His adtle Fenelq- 
niumj, Neuwentitium, Reaumurium, Rayum de exist, Dei demon^ ' 
st, per creat, j Balletium t existence de Dieu demontr^e par les 

'merpeillet de la nature -, Vincentium Moniglia dwjerrozione 

' emtttatmStertaHai^ ed^Utri iiiereduH* Pirileterniitto quam- 
I^hiriniosaltoiiqal exlosaetit,et vegetabill^ssl^lentiisiailCtab 
ditoris eslittftatiaia eomprobarunt. 

QtJX DSUS BST. 

XV» Auotor iiie ^Hus unipersieummainteHtgetUia^et sapHgn^ 



titi prneditus Dens est, Auctor ille totlos-qfthrarti suvmitllltenigen* 
tia, et sapientia praeditus est ens a tota rerum eff^ctArum universi-* 
tate tliversum i sed ens a tota rerum etlectarum universitate diver- 
sum, infectum, ac proinde necessarium sit, oportet; quare, cum ens 
necessarium Deus sit 5.))Perspicuum est auctorem iUum totius 
unlversisomnia intelligentia» et stpientia priedUuei Denai eiie» 
Coroll, Recteigltor exMnfbrnati^inniBiUyquateniiseai siae siini« 
hia quadani sapientia confitcri.jiM|ietuitt»-supreaittiB Ntmta eki^ 
stere demonstramus. i 
Schol. Desinant igitur aliquando oggannire profani homines, expio» 
sasque pridem i£picureorum hypotheses recoquerej quot enimve- 
ro res postulant, quae perspicue repugnant. Ponunt pfiraum exi- . 
stere ab aetemo, ac necessario atomos nomero infioitas, iigura, et 
inole diflerentes, deinde natorae-neoessitiitlo eas Buiveri» neqoe ia 
llneis soluffl parallelis, sed etiam deAlinare paulluIiiBi ab|i|iie olla 
ratione sufficiente; porro in se incurrere,et cohaereiccre; tum in- 
finitas pcr totam aeternitatem consociationes effeclas fuisse ; po- 
stea quamvis factam ob perpetuam atomorum agitationem brevi 
post tempore rursus dissolutara ^ taodem haoc praeseotepn tot sae* 
eolorofli lapsu psrstitisse. Haee certeonnia iftanifesle eamratio* 
ne pognant,ttt copiose demonstratum est (cosfflolA$i»ot9ol|»seqOs 
unum tamen ad}ongansquopalan fiaf,ipsosetiam4el>c^iM po« 
stttlatis aetum agere* 

mnes veavmfo Me eatfaty sffltf eovsaaf aix ^&tuf. 

XVI. Datis etiam Epicureorum postulatis mundus hic aspeata' 
lilis exfortuita atommrumeenmtstwmnftGBriri^ttooimiiotsm'»^ 
jwre conserpart potttit* M boo« nt nondos bie aspeetabilis et ori* 
3Retu»,et tanto saeculorttmintervalloeonser vapetuvyoeeessariae erant 
^nerales quaedam notooro leges praeter illam, qua motus in eenfii- 
ctu mutatur, quibus nimirum mutuus particularuro accessus, et re* 
cessus, cohaesio, generatio, nutritio animalium,ac plantarum, coi*- 
porum coeiestium motus regerentur; atqui posita fortuita atomQrum 
concursione id genus legetiNillae existepent^neque^enin leget eon^ 
stantes ant in fertnita eooeorsioiie eontiseri » tot ea iilt eBtsel^ auc 
ab atonis intelligentia orbatis oonstitoi possunt: igitor fteriQntibi» 
]iequit,ut datis etiam iis Epicureorum postulatis roundus bio aspe- 
ctabilis erfortuita atomorum concursioneautoriatur, auttanto tem- 
pore conservetur: vide Cbeynejum (Prmc.p^i/. rel. nat.et rev.c.^,}, 
SchoL Pjrofecto,quae casu, et fortuito eveniunt, numquam eadem 
ratione contingunt: quo igitur fato efficitur, ut jam «asos certas , 
ttatasque leges coftstanter sequaiur ? Si caso, ct fortiHW ottos est 
snundus, etiam casu, et fortuna adroinistretur,Meesseestyqnodi|tai 
tsseruerit, nae ille physicis in disciplinis paruro excultus , quin 
et conscienf iam prodidisse censendus est. Porro refutata Epicu- 
reorum insania non necesse esse arhitror, ut Anaximandrinam, 
Stoicaroj Str^tQni^ain^ue stuUitiam nominatim refeilam > quae 



Digftized by Google 



^tt Stnit94« vi 89iierioe sioguli& fMktwriae p«rtle)»lU Josita so- 

mniavit, conveniunt cum vi oootrice, quam Epicurus post Demo- 
^critum singulis atomistribuit. Natura genitrix per totam materiae 
molem di^lisa,et sensu, ac ratione destituta, aa certura tamen fi- 
nem omnia efficiens, quaLeip aiiqui ex Zenonis sententia male in< 
^tell«ot< «iMUipsf^ruat, )tt deiUa»eiitis habtncla est ( cosm* §. t6» 
«lu««).AAmMiniM4ri demque ^flMie,et qualiUt^Sj vel mhilsdne» 
.«c proinde ad mundi conformatioOQinaihii conferuats vel si sunt 
aliquid,ex nihilo prodeunt ahsque caussa effioienfceV ^Ood pugftat 
Qum prio)o veterumjpria6ij^ioe;c.mAiio?)^/iii« ■ . 

r- . . ' - • C A P U T. IV. 

1^0 BxiifemiA ifei Mpraliur iemonitriU,a* 

sxtTAT sBjrsm coionmts bi biustbiytia sisi. 

^VII. Etstat leommums naturae settsusde eatistefUia Dei» Ex- 

stat unanimiscum philosophorum, et sapientium, oroni aetate celc- 
herrimorum ; tum nationum tam veterum, quam recentiorum de Dei 
existentia consensio, eaque non aliunde, quam exnaturali animi pro- 
pensiofte proficlscitur; atqui propensio istaeo conununis naturae sen- 
m «st ($. 1 69. log. ) : igitor d* etistentit Dei oojnmiiiiis nalocae seo» 
attsextati 

eosiBHiio iAfnnnmit». 

• ' ■ . '■ 

S^heim !• Vt a $apientibus, ac philosophis ordiar> agnoverunt Peixm 
aliqveni) supreoumqiie mundi opificem^acgobernatoreroTrisme- 
gistus,vel quiscumque ilieestanctorvetostissimus,cu)us haecsont 
verba (In Pimandro, c» 3.): Glotia omnium Deus ^ divinum^ 
divinanaturayprincipiumuniifersdrum, Thales Milesius,qtti 
ita teste Laertio ( Fif. phic, L 1. scgni, 35.) : antiqaissimurn eo- 

. rum omnium^quae iunticsse Deuniy pulcherrimuvi tmm ab 
€ami$ndumeise coiutruGtum» Anaxagoras, quem Platodocuisse 
scribit (/ft P^cdon» ) : Deum eue mentemcomponentem, et di" 
eponentem omiijai atqne hano ineotem ipsius opinione,ttnttm es- 
seilludin totarerum universitatetquod simplex sit, purumque, 
omnis concretionis nescium, ex Aristotele ( De anim. 1. 1. c. r, ); 

• infinitam, quae per se ipsam raoveatur, auctorem omnium, ex Tul- 
lio {D»U 1* c« II.) discimus. Socrates ( In Phaed,)y cujus haec 

: fim aettteotia: Deum in se ipso omnihusicreatis 'reous^et ut sint^ 
et ut iene eieeit, largitum e«<e. Piato, qui ioterprete Arciooo 

. 'peum aeteroom) immatabilem, incorpor!^m»simplicem,eoque 
materiam aeternam in ordioem redactam esse contendebat. Ari- 
. . stoteles , qui , ut Laertius narrat ( De vit, phl. l. 5. segm. 31. ) : 
Deum sir.ut Plato, incorporalem dejinivit y ejusque providen^ 
, . ^iam ad coelestia usque pertingerei ipsumvero immutabUem 

. .«#jfe« Ulius porrain academia, hujus in peripato lententia perpe- 



Digitized by Google 



|;ttoi»btiiiitll«Seafieque in portidte miiltott dNma WtdttirfMtQt; 
certfe Zeno ^itofcut eain magot suorum ptrte»- praebiptte eon 
Poildonlo pronifnciAvit , anniA es^a Denm(Lairi,'ttki segm. 
135* )> et mehtemy et fatumy et Joyem, H variU eum appeilari 

TiorninihiiSi (ic ah eo miindum fuisse procfeatum, Chrysippus 
alter illius familiae princeps quam facunde ex tnundi conforma- 
tione Deum esse apud Tuilium demonstraverit , omnes novimus 
( De nat, D» l* i, c. 6. ). Venio ad philosophos Italicos : Pythago- 
ram*iloctifise tttot Peam existere s omniaque per ee lntpioere, ao 
regere Jambl/eliain t Parmenidem ttnum omniam revnm.pHacl- 
piom, qaod Deus sit, tradidisse Aristoteles testatur ( Vit» Pyth» 
c. 3 0« n. 1 7 4 • PAj^J* /• t» is. 3*)i ta^o £leftes hoe eodem testan- ' 
te non modo Deum confessus est,sed et unum esse longiore Oratio- 
ne,quam infra integram adducam,demonstravit. Neqiie vero Leu^ 
cippus, Democritus , et Epicurus cum suis, quamvis doctrinam 
maxime impiam foverent, prorsus Deos suflerre ausi sunt. Dephi- 
losophisdefnde ecclecticis, junioribus Platonicls, aliisque« qui ab 
eo inde teiiipo^ iloraerunt, doblom esse nuUam potesf* Loi^am 
borum agmen oUodat Cicero Go^tae nomine Balbum ita alloquemi 
( Pe not. IX* i', «• o. 1. ) : Ego pero ea# ( roltf ione^) defen^am, * 
semper semperguedefendi inec me ea ex opinione, quam a 
majorihus accepi^ de cultu Deorurn immortaliufn^ uiMus liiSv 
guam oratio^ aut docti^ aut indocti movebit» . 

cnaimao iriTioiriisr TBTOsrisipuaoa; < 

l*raoseamus,adnatloneslntegras, et primnm' qaldem fetUBtlssiinat» 
Dt de 6ebraeis taceam, oceiirnmt primum Ghaldjleit qM £ase* 

•bius serlbit Deum agnovlsse, qui sitrerum omnlum principium 
( Praep» evang* /.4» c, 5.) i tum Persae, et Arabes, ^gyptii, Indi, 
Getae , Galli , Germani , Graeci , Romani , quibus omnibus varios 
fuisse Deos, eosque colendi ritus, qui de his rebus scripserunt, te- 
stantur- Generatim nullam fuisse nationem olim cognitam omni 
Oel cognitione destitutam jampridem PlutarchuS coUtenderat 
( C6ntra Colotetu Kpieut. p. 125.) : Si terras oh\fas\ ^in^it itle 
confidehter, iHvinire possis urhjes inAris , Uttkrisi teigihus^ do* 
mihus^ optbusynumismate cdrentes ; urbern¥bnrteinpiis^ 'Oi^^ 
gue destitutam^ quaeprecibuSyjiirejurandoyOtaculis non uta^ 
tiir \ non honorum caussa sacrificet\ non mala sacris avertere 
nitatur, nemo unquam vidit, Nec aliter TuUius sensit: Ut porro 
firmissimum hoc afferri videturyCur Deos esse credamus^quod 
nulla gens tam fera^ nemo ornnium tam sit immanis^ cujus 
mentem noH imhueAt Deorum opjnio. JIMti^Uistispitirra sin' 
tiuht:'id enim vhioso more tjfici stAeti. onshei fahien eM f^fiis» 
etnaturamdipinam arhitrantur^ Nec vero id cott&buiio homi» 
num, aut consensus efficitz non instiiutis opinio est ionfirmam 
ta^ non legihus. Omni antem in re c6ns)insio orhnium gentiiim 
lex ndturae putanda est ( Q^. tusc, /• i« c, 13*}^ His aceedant te% 



• 

ttei non nHWtfde 4^pBl'PUt«i'( Ug. L i<k ) > AvinoftiM ( 
NUom» L lOtfl» Dtodorus Siculus {Hist. L it.)» Seneca ( Ep. 
ti7«) , Sextus Empiricus ( Adv.Moihe, /.«.), Artefnidorus ( L, 
i.c. 9.), ^lianus ( Kar. hist, 1. 1. c. 13.) , Maximus Tyrius ( Dis» 
€WU s*)y Diott Prasaeensis ( Orat, 4. 5. ) cum aiiis loduneritf 

COirSBKSIO KATIOIVms RECBsrsioauM. t 

Quid jamdlcamde populis maxime barbaris nuper ab Europaeis de- 
tectis? Iiabcnt et illi saltem confusam quamdam supremi rerum 
Conditoris ideam, si paucissimos, planeque stupidos, ac in silvis 
pecudum more degentes demamus, de quibus id nondum Jiquido 
constat. Pertinent buc Tartari, et Samojedae ad oceanum glacia- 
lem sitii Islandi» GrteUndl, AmeHcanl septentrionales, Miss i pen- 
tes, Can^denses, Mexicani, t^eruviani, Brasili, Cli.iIenseS| Hatten- 
totti, Caffari, incolae insularum Madagascaris, Sumatrae, Bornei , 
Jfavae, Moluccaruro, Phiiippinarum, ceterique ad orientem positi; 
pertinent omnes ii, quos supra de immortalitate animae agens 
( psych. rat. 240. sch. ) laudavi. Praetcreo interioris Asiae po- 
pulos, veiut Indos ultra, citraque Gangem, Chinenses, Cochinen- 
ses, Tunchinenses, Japones, dequibus nullum alioquin dubium es- 
te polest. De hit Tlderi possunt Histoire des vojages, Hochem 
fort histoire morale des Antilies» Belationdes CaraibesduSrm 
de la Borde* Joan. Dos Santos hist. de V Ethiop, orien. P. Ta^ 
chard.vojyage de Siam, Du ILilde description de la Chine,Bar» 
toli hist. Asiat, Maffei. Ilist. Ind. Ht^nricus Ellis de tentamine 
freti Iludsonis. Ihstoria novi orbis D. Benzo. P.Gillet Journal 
du voj-age dans la Gojyane. Andreas Kolbi descript, cap, bon, 
spei: aliquae vulgo notissimao peregrinantium relationes, acepi- 
ttolae a Divioi Verbi praedicatoribus ad nos missae. 

CONSBNSIO HAEC VVVDATVR IN SBNSU IVATURAB COMiaUKTI. 

Jam vero consensionem hanc ex ipsa a natura rationali nobis indita 
propensione, et non aliuode oriri patet ex characteribus in logi- 
'ca(§. i7i«sch«) add«dtis,qni.omnesomnioohec applicari possimt* 

• Mam primnm, an magit diftosa^et nni venaiis este potest^ tanta eer- 

• to est, quanta in fo allas ttt ne anut qnidem diisentiat, numquam 
obtioebitur s dantur enim monstra animorum, ut corporum. Nihil 
sane superest,quam ut cum Tullio exclamemus (DediV. l. i,c. 39.): 
Siratio mecumfacitjSieventay si populi^sinationeSiSi graeci^ 
si barbariy si majores etiam nostriy si denique hoc semper ita 
putatum estisi summi philosophi^ sipoetae^ si sapientissimi virt^ 
qui retpuhHeae oonstittterunt^ qui urhes amdiderwu : 4S9 dunt 
oestiae ioquanturieaepeetamus, heminumeonsensienteauctori» 

. iateconienti non sumus? Deinde opinionis hujus ita aniTerse per 
tOtiMO orbem difiusaenullum initium,nulla origo, nullnm temput« 
quo ea non viguisset,ostendi potest: utadeo tam antiqua sit, acge* 
nushuroanum,et natura hominum rationalis.Cum igitur aliudomni- 
but oommune priocif lum non GMi^ necesseestjUt hanc opinioneo} 



Digitized by Google 



. ia natttnMrfttiiMiaU iiiiiilari p«(«n«t|iilti qiik VBUt«Mi a priMkd* 
iBliie,qaottiftiii in ioliaitiiin trattf ira Abnirdain «itilr»4Uu)fMi in po« 

. steros transmissam fuisse, qudd horom oumqtte tit» certittinNW erit 

.. Numenaliquodexistere.Ego taaian-opinorethomines ipsos ad hoo 
judicium ferendum natura sua propensos , et propsnsionem hanc 
tradulonci auctam,etconfirmatam fuisse.Quae jam porro doctrinae 
.constantia? sustinuitea tot saeculorum aeiatem: quoscientiae ma- 
gisexcultaesunt,eo ma£;is interhomines invaluit \ quoquis in litte* 
ttudio.inaiorat grogrestionet feeit« eo aoriUt eaai defendit*. 
Quis umqoani faUaeianim) fabalarum; praeiudicioram taotam vi- 
dit constantiani, tantam firmitatem ? praeclare TuIUus: natm 
Dm L a.) Quod nisi cognitumfContprehensumqnnanirnisha» 
heremiis, non tam stabilis opinio permaneret^Jiec conjimate» 
titr diuturnitate temporiSt nec una cum saeculis^aetatibusque 
hominum inveterare potuisset* Etenim videmus ceteras opi- 
nionesJictaSi atque vanos diuturnitate extabuisse, Quin enim 
hippocentaurum/uisse i autchimaeram putat} gu(^efe anue 
tam excors inveniri potest^guae t7/ct, guae quondnm credehan* 
tur^apnd inferoi portenta extimescat} opinionum enim eom^ 
mentadelet diesinaturaejudiciaconjirrnatt His deniqafe ac« 
cedit argumentum longeefficacisfimiim, consctentia honesti,et ro- 

' cti, et contra inhonesti,acdeIicti,exquarum altera jucundissimum 
mentis solatium, suavissima quies, praemiique spcs promanati ex 
altera dolor,tristitia,periurbatio, anxietas, poenaeque timor, quo 
£t,atiIU qaoque,qui ti^ln atheit externe prolttentar,.mortem ve- 

.* hementer timeant,ae ingruente forte calamltatd penta ioclament» 

* qaodiamoIimPiat^ni observatamest.Profundistimeniminimhaee 
opinio cuWis a natura inscnlpta est, ut exui penitut nequeat ; ex* 
pulsa alirfi3ot!e<; redrt identidem invito etiam animo, et tacite ac- 
tiones nostras moderatur. Atque haec certe e)us sunt modi, ut ani- 
mum a praejudiciis, distortisque affectionibus vacuum ad agno* 
scendam amplectendamque veritatero non permovere non posslnt; 
ted tamen, qui cum Epicatreo ilio apod TQlliom soave reUgionis ja* 

• fofli ab homerit removere» sapreiiiion(|Ott tceieram viodieea^e 
vsedio toilere eapereot, ratioooiilat oetoio qnat iiodiqoe corraduntt 
Qt, sl qoa posteot rttiooe^tatttmlOeom ohteafoot: hit itm utit- 

• faeiemot*. 

' tititmiifOaift« 

Schol, t, Ajunt r.) non adeo, ut jactatur univcrsaUm esse de Numi- 
oitexistentiaopinloDem ifuisseomni aetate complures atheos tan 
oegativos, quam potitijrot: adliocpertitierophilosophot ooopau* 

1 OOt, qni oontrariam poblieeL proietti tiot,otqoo inoo modo ioter 
paganos vetoret,«e recentiores praecipae Sinenses, qooram litte- 
ratos Deum negare £ajrlius, ex illo Marchio d' Argens refert; sed 
et inter Cristianos quorum historiam Parkerus (De Deo disp, i.) 

- fiuddeot {Oe atjieiim^^pt. iup, c, t,) >. et Reiouaaus (ifut«a(Aieit«)a 



D^MxUtmUia jmJHmmyitr Mmimn ^ 7or. 

eollegerttiil. !• yitofotfiflMMtioticrai a«tlDmt«M*BMil.Tlm 

: inqaiimt iwaxmaui .Tnr«fli«9- pnrte siti a Poitpkyrio<i^ o^^tfo, 
4ib'4iniau L i») e%n^Oi!pkKPi0to |{thei dicuntur ; Pblegyes jovem 
« noacorare, «tfaeosque esse Homerus {Sch^adlliad.n. 302.) testa- 

• tur ; Atlantes in ^thiopia, Gailiaci item, seu Lusitani a Strabone 
{ Her. geogr» /. j 7. p. 823. et /. 3. pa^. 164* ) > Galli a Cicerono 
{Orat. pro Fontejo) j Arabes a S. Nilo (Narat,) in atheis haben' 
tur. Siaiiliter ex recentioribus populii Canarienses a Columbo 
Qfm9i§. c a.) i imU inMlanMi ^oioitmaAdm liieridiaaaUtti» a |a- 

• cabo la Maire {Descript. nav^it Maii), ianilae prope litiisGiti- 

• neaa novae a D« Sckoutten ( Z)mr. p* 17.); insalae Ydro, seu Jeso 
prape Japooiam a Maffejo {Epist, /. A»y^pr. 18. 1565.), Cubae,et « 
Hispaniolae a D. de Laet (Z>tjcr. Jnd.occ. /. i.c. lo.) ; insularum 
Marianarum a P. ie Gobien {Hist.des Isl. Marian.) ; Antillarum 

a D. Arnaud {Quatr, de nonc, da pech^ phiL) j Brasili a Leri, et 
> iiichier ( Hist, nav, in.Bra*, p, 16.) , Cannadenses Hurones , Sou- 
riquocii>AnBouciiieotii a GafafVicla S^ttitdiHist.dtiCamadd)iiui^ 
dem Caffri» et Hatteatotlt a TlMvenotio. 

tt« Prinuin generatin: ti qui aperte a comaiuai opiniona disienie* 
raat, pauclssimi, et comparate ad reliquum genus humanuoi^qaa- 
si nulli fuerunt, iique potissimum fiagitiosissimi , qui non taro cre- 
diderunt, quam optarunt nullum Deum esse: jam vero a paucis gen- 
tibus argumentumduci nequit opiQionem omnium aliorum consen- 
sione confirmatam in naturali propensioDe non fuqdari : quemad- 
madiun as noaattilis eaeeis argttere non pos8iiBHis».visain lionrinl 
Bon natara> sed eastt convaaire. PAueiias ipsUf a$t prawelare 
GrctiHs ( De far. rei. ehr. i.}, et ^ued statim intekeetis arm 
gumentis rejecta est universim,eerum epinio^ostendit non pro- 
venire hoc ex iisu rectae rationiSfquee hominihus communis 
est y sed aut ex studio novitatisy quali tenehatur ^ gui nivem 
atram esse contendebat aut ex mente corrupta^ sicut vitiato 
palato res non ut sunty ita sapiunty praesertim cum historiae^ 
€t aliaseripta doceant^ quo quisgue Juit prpbior^ eo diligentiue 
ab ipso eusioditam de Deo notisiami atque adeo a prapo inge» 
si'o eorum maximey^uoruminieresty ne guis sit DeuSf id est^ 
humanansm-octionum judex venire hanc a tai^ recepta anti" 
guitusopinionedissensioncmyvel inde apparet^ qnody quidquid 
illi ponunty vel generum successionem ahsque itllo pnmordio^ 
sive atomorum concursum^ sive aliud quidvis, id no7i minores^ 
non m^jores hahere difficuUates^ neque eo, quod receptum 
estf magis essejeredihile y cvUvis ad rem medieeiriter attenden» 

^ ti satis appawei. Quid •qood i| ipsi oansoieotlae stimolls aflitati 
coatrarium animisensuBi factisdemonstrarunt Epioareorum eaem* 
plo, qui sollicite omniaDeorum sigiila veneratl sunt {Cicde nat. 
Dei l. 4. c. 31.)? neque veroetiam tot reapse, quod putantur, phi- 
iosophi olim Deum sustulerunt j aiii nimiam solum Deorum popu- 
larivm turmam riseruntj^ atque eam ob.caussam quemadniodum 



Digitized by Google 



ffimi Crlstlaai teitibof fuftlnOy Am&bio, Minatio, abEthBiaii at- 
Aci dictiisttfit } «lli ifk defiiileada naliM divimi ti»Yiliflne ftbem* 
rant, tribociktes I>«o attribiifl, ifffee tm ibfiillta perleeCldM ikni 
eeliiiittitit : vero alimieft Dei e)[istentiaill negiire, «liad deejue 

tiatura paiHim decenter sentire ; dai»! istud poteit igliorantiae illo- 
rum temporum ; ilii in philosophicis suis bperibus raro, antnuA- 
qoam de Deo mentionem fecerunt; alli denique ea principia sta- • 
biliverunt, ex quibus, ipsis fortasse non advertentibus, prona ei- 
set ad lianc impietatem conclusio. Has ob rationes Glemens Ale- 
xandriiiai ProtagoniB plfnes irt Evehenerum ab atbeimlfiifpl- 
cione abio{vlt# De Slneaslbai ea hlsteria P* dttHaldelonge alia 
didicimusild alt, inter ple]wn,et lltteratoi discrimen interesse 
qaod iila superstitionihus SQpra modom dedita idola, et Pagodes 
colat, praeceptaque Xekiae, qui innumerabiles Deos induxit reli- 
giose observet;dum contra litteratl ex doctrina antiquissiroa, a 
Confucio postmodum confirmata, supremum coeli Dominum ado- 
rant. Ubi igitur illi athei ?nisi forteBayliuseosinteI)igat,qui £pi*> 
cnreM voluptatei seetaBlur, quales, ut in quavis provincia muitl 
daBtar,*itattee'inregiioSineniideerottt« ^ . ' 

Quod ad integrai nationei attinet, p^tafttor «templt ab Ui» ^(ttae 
omnium maxinve barbarae*fuenint : an vero, si ita res se haberet , 
inde quidpiam colligi posset ? Ex gentibits illis tam efferatis^ 
verba Porphyrii suntj et inkiimams 7ion oportet nh aeqiiis jit" 
dicibus couviciumfieri naturae humanae (De abttinct.c. i 3.). 
Fieri utique polest, ut integra quaepiam natio mores suos adeo de- 
pravet, lumenque rationis opprimat, ut ptjcudum more vitam so- 
iom svnsitleam vlvat,aevobtp^tibbs sensoum saairlter eCeiemi* 
>af tminersaimMlfgetttiamsaam nomqoam sapr» s^ extollat; a 
quB quid^ nisi prdgenies adhuc efierftior, et stupidlor expectanda 
«it? anne autem stupiditas haec sano aliorum judicio magis ad 
vprUatemcomprobanflam valebit; jam autem nominatim testimo- 
nia de veterihus populis potissimum duhia siint ; auctores enim, 
qui similia referunt, utuntur iis loquendis nnQclis, qui dubitationem 
notant, ui/ertur^famay rumor est efc. Praeterea ista fere acce- 
pMnt a viaforifoua superstitloso • |>lttrlmontm -Deonmi ealta im- 
pli^atist^iui li quem populom sine fanii pUblicii, idolis, et statif 
eaeremoniis, quales exerapii caussa Parthi erant, in aperto eampo 
eertisdiebBS DHi lutvteste HerodotO/lttatitei invenerunt, contl- 
nuo atheismi reum egerunt. Porro quae slngulattm ohjiciuntur, 
levissima sunt. Testimonium Porphyrii de Thoibus nnlla alterius 
scriptoribus auctoritate fulcitur, quin vel ex eo certam fidem flon 
meretur, quod finitimi ejusdem Thraciae populi Dei alicujus co- 
gnitione destitati haud-ftei^inti Phlegxes ob improbiiatem fdrtas- 
se,ex rapto eiilm videbant teti latrocinits addietl-^^arbRomerolti^ 
ter atheos relatl sunt; Strabo tnHirme scriblt Atlantesatheos m«f 
verara patari solum , fdque ea de cauflsa, ^qnod soli titm orleatl , 
tufh oeeidf ofi, veitttfibV3gris(|Q6sais noxio tita lediaCT c nt ^com 



Dlgitlzed by Google 



I 



4WI01II t Gttlttds , «it miUiim ^um agooiai^ vUlstHr 4e paWkis 
Mcrifieiis iRtelligendiiS, etun statim siib]iiSM|iit9 Celtiberos ipsis a 
Septentrione adsitos stata Diis sulstaera facere ( De belU GalU 
Z. 8. c. 16.) i Ciceroni more fortasse oratorio loquenti Julius Cae- 
sar hac in re fide dignior opponi potest. 5. Nilus denique alio lo* 
ooeosdem Arabes stellam matutinam adorare,eique hostias offer- 
re scribit. Transeamus ad recenttores j mercatorum, et navigan- 
tloMfiimtieaibus raro fidesadhiberi potcst; luim primjiiii lio» 
mines li^st ob Jinguerufls igoorationeiiiyet permodieaiiiiageiiliciil- 
torem itivestigaifdis gentiun moribus apti hojp erant ) quin nee in 

, Interiora regnorum penetrentet ad litos fere marls consederunt » 
quaestiii unice intenti : hujus generis sunt relationes addiictae. D. 
le Laire , Schouttens , ac eorum , qui de insula Jeso scripserunt. 
Deinde poterat quoque haec opinatio oriri deinde , quod templa 
publica, et solemnes caeremonias iliis in populis non deprende- 
rifit» quod argumepto no« est ipsos Deum ignorassa^ inuno eoatra* 
rlnm meMftsiepeleteiresppnslone b^irbari eaiosdem Genederi- 
•eie {Voy ag* Aa Sr, Cham» plain* U^noh. 5.) ; bio enim rogatus^ 
enr ]>eo sam^on feeeret, reposalts cuivis relinqui, utid intra 
animuro suum praestet. Denique non est de nihilo suspicio, homi*^ 
nes illos etiam de indust^ia has quandoque fabulas suis relationi- 
bus inspersisse, ut rei novitate apud curiosiores maiorero libello- 
rum suorum aestimationem concitarent; inde certe faetum vide- 
tur,ut toties sibi mutuo adversentur. Ita incolas insulae Cubae,et 
Hispenioliie Anglerjof^atbefsmi erimine liberati P*ie6oblen se- 
eum rpse noil eonsentiti dum enim Maritnflmitf insalaram iaoolat 
Ignoratlone JOeitenerl alt, addlt simul eos de immortalitate anlmae 
firmiter persuasos esse, poeaasqiie et gaudia post mortem expeefla- 
re. Caralbas, qui Antillas incolupt , duo principia bonum, et ma- 
lum credere, iisdem sacra faeere Kochfortius (fJist. mor. des y^n- 
till, c. 1 3, !4. ) refert. Brasili et Deum, quem Tupa vocant, agno- 
scunt, et sacerdotes habent {Mangrav^de Bras» Reg. c» 9.)«Ga- 
nadenseSfHtfrones I reHquosque e jus provinclae populoe Deo veta 
laeere, munemqQe oflbrre a LelHarlo ( Meurs det Sowag, Jme^ 
ridaiHM^ ) dicoiilar. Dealqw Caiflrroram « ac Hottentottorum par* 
tem alterammahometanismetddictoeesse itodreas Kolbi ( Desixrm 
cnp, bon. spei, Contin, de peu^. divers-, c» 15.) scribit. Ad extre- 
mum non inficior extare fortasse nationes adhuc prorsus ignotas ; 
verum id non obest: nam ad has ab aliis notis valet analogia, quem- 
admodum simili argumento colligimus, eos homines alimcntis 
egere , felicitatis studio teneri , liberos suos diligere. Non igitor 
necesse est, ut a^unam omnesnationetsingatatlm eflumerenms^ 
quo commonem dte Del existentiieonseasiontne^emonstiMinds» at 
inscite Baylius contendift» 

I.) Consensionis hujus licet maxime universtlis originem ostendi pos- , 
se putant: contenduntnirairum opinlonem de Numinis esistentia 
ortam fuisse vel astotit legislatoruinx ac^ pFiAcipum^ vei et mto , ^ 



Digitized by Google 



• et jgnowmtU cantitnini Biiaf iliiTm^ci |wwam proihrw #io» 

catione. Dicamas qtuiedam singalis» 

2.) Legislatores, ut populossibi subjectos )n officia contineant, oon- 
^nxissc videntur Numen aliquod^quod hominum animos inspiciat» 
et occulta quoque scelera puniat *. confirraant id exemplo celeber- 
rimorum legislatorum, Amasis, et Mnevis apud iEgyptios, qui a 
Deo Herma, Zoroastri apud Bactrianos, et Z»amol&is apud GeUs, 
qa\ a Oea Vetta;S*Araiifftis apud AfiiQa^pos,quia boMqiiedAfii 
^lo: ftdlaouMitliU et minoit «piid CtttoM^i» %ai • IjMrj? CreteiK 
si ; Triptolemi apud AthtBieiMst» quiaCerere; Pjrtluiiorae> et 

, Zaleoci apud Crotoniata^t qni a Minerva; Lycurgi apud Lace* 

• daemones,qui ab ApoIIine ; Romuli, qui a Deo Consoj Numae,qui 
a D. ligeria leges sibi traditas esse commenti sunt ( Dict, histor» 
et crit» ar, Cntius. Leviath. c. 1 1. ). Vetus haec est argutalio, et 
jaroolima Critia phiiasoi^}ho simul,et triginta tyrannorum uao 
aliquo Atbetiiawibttf proposlta, ut h«bet BayUus i iveeitfiisai^ 
Hobbesio recocla» eaius haee eet ioipift vox : M^tm pot€ntiarum 
invisihUium,$ifefictae illtie 9kU%*i9€ cJb hU$arMM^ifi£fptae pu^ 
hlicey religio est : si publice aceeptae non 0int§gi»perititio» 

jj^. Imprimis ex his factis aliud non colligitur, quam religionem esse 
accommodatissimum societatis humanae vinculum, pravarumquo 
aflectionum frenum ; certe nullus ex enumeratis opinionem de Del 
existentia excogitavit, aut pcima religionis fundamenta jecit ; sed 
eam |am extanteai iostitati» iilit fogibusj saeriliQulis , et enter nis 
ritibus iu erdiiiefl» redeglt.<£st opinio haee «miiibus reluis pnbli- 
cis hum^nisMitiquierylpsaque ex parte effecit, ut liomines in so« 
cietates eoirent. ]>elnde si legislatoresbane fabttlaffl confionisMnt» 
qui factum est^Ut onmibus in toto orbe aequaliter in mentem ve- 
niret?utcum aequali ubique successu ppopagaretur? sane religio 
a legislatoribus conficta gravissimum onus foret horoimbus impo- 
situm. Putamusne tam molesto media populos ad subjectionem 
compelli posse ? nonne qui aliis quodpiam persuadere cupiuot» 
praesertiffl si dolos meditentur, ntturales «nte.OQrBffl atfeetiones 
loUieite esplorant, iisque ogfnitis in rem snnro ntOQtur ) Istud sa- 
ne egerunt legislatores illii ijoffl viderent pleliem aiittndo in ju« 
perstitionem propensissimaro, Deorum,quos ipsa ante veneraba- 
tur, auctoritate leges suas constabilire adlaborarunt. Denique cur 
haec imperantium fraus a sap\entiori aliquo quales in subditis et- 
iam persaepe reperiuntur, detecta nuraquam fuit^ appo&ite La- 
etantius (Deira Deic, i o.) : guod si fdUendi nostri, atque adeo 
totius generis hunumti cmteea eommenti sunz reUgionem^ 
quae tanta felieita$'mentiendi^ utnontantummodo iodoetost 
4ed Plaumem queque^ ae Soeraten^falleretU^etPjfthagoram^ 
Zenonem, jiristotelem, maximarum sectarum prinetpes delu" 

derent} 

2.)Metum ajunt saepe eflFicere,uthomines sibi fingant,quae nusquain 
sunt; inde fortasse factum est} ut hQffliaes» cum. incectam reruin 



Digitized by Googl 



I 



. humanaruo» epidUioiifiiin, calamUites publioat) dmHttiones ur- 
]>iaai,iiic9iidia»li)eoi> alliqneMiBUi« tinwraot,fllH NoflioiitJiqaod 
sui|imojii,poteatii»iaHinKOCsiBUii iniienut httmaiMun bonlgilf li. 

^ mum coniingerent, cui pro avortendia hisce malis sacra facerent. 

f uUhaec vetustissioai poetae opinio, qui ita cecinit: Primus in * 
orhe Deoifecit timor^ ardua caelofulmina cum caderent: re- 
cantata a Lucretio ( De nat, rer»l. 6. v, 40» etc,)^ subindoque 0 
Sp\no^a. ( Prtief, adtract,theoL polit,) exormth, * " 

Ea istpd facilitate negatur, qua asseritur , neque a posso ad esse 
valet concki^o, io quod vitiom hie adveriorii perpotoo lahQntur. 
Quamquam noo potuit tam ttniversalis oplnioesvanodiiaieimtme* 
tu oriril; m>n enim aliqui solum ex vlii, et rudi plebecula, sed .vi- 
rl etiam sapientissimi, ac ii, qui ceteroqnin cadocas httju» mondi 
res , ac peritura bona magno animo contcmserunt, eam amplexi 

. sunt, et ita ampleKisunt, utmaluerint omnibus vitae commodls ex- 
poliari, quaro ab ea dececlere. At demus hanc sententiam timori 

. ortumdebereiquaero,aD idomnibusprorsus, ansolumaliquibus 
occiderit? si prlmumt eo «er% «st yoamt cum mettts omnibus comi 
mttfii Ip ipso aatora omai^s cwmttDls ^iodari deheot, etiom fodh' 
clttmUtudeximi|sanoittraeoommttD|proficiscltur.Sloltenfm:4uo^ / 
modo pauci meticulosi aliis magnaanimi fortitudlne praeditlsina* 
nem fartiutam persuadere potuerunt ? quomodocommentnm hac ra» 
tione natum per totumorbemdiffundi,et constantissimeab omni- 
hus teneri potuit? et isi hoc:rursus quaeremuSsquotempore^in qttO 
natione, in qua provincia id primum evenerit? 

3«) Homines, ioquiunt, natura propensi sunt ad investigandas even- 
tottm oatafalittm caussasjdumque eas aon reperlunt» faclle igno-' 
tamqniimpUm» ao seaslbas ooa pevorpieadam comiiioltcootttK^ 
Hiap cttm homlnes terrae motus, loaitrtto, fiilmioo>>oclipses sc^s, et 
lunae, aliaque terrifica aeris phaenomena observarent, neo tomea - 
naturales horum caussas deprehenderent, confixerunt ens quod- 
dam potentissimum, quod mortales ob neglectum sui cultum hisce 
poenis affligeret, atque ideo prcccs, ac sacrificia ad plocaadam 
iliius iram instituerunt. 

K^Valet huo primuro , quod supro diiimiis: tom tl homines per crnis* 
tovaffl.iovestigationemodsttpremlNttmials ogaitlooem porveac- 
rttat,iacesserttiit via recta, ao cum ratioae oiasime coagraa: Idem 
oaim ost, seu qulsex cootemplatione elegaatlssimae totios ooiversl 
. conformationis,seuex terrificis aeris phaenomenIs,seu ex ipsacaus- 
sarum indagatione Auctorem supremum agnoscat. Geterum opi- 
nionem hanc commentum ex sola ignorantia caussarum naluralium 
enatum non esse vel inde patet, quod etiam rerum physicarum pe- 
ritissimi eamdem tueantur. Verissimum potius est illud Vcrula-* 
nli oAttiim (De anim» scien» /• 1 . p. 1 o. ) : philosophia ohiier If- 
haia a i)eo ahducit, penitus hausta redueit ad eumdem* 

4.) In educatioois,etinfantiaepraeiadiollshaheadametieoplalMem 
de Oei existentia quidam contenduat* 

StorehenauMetaph^Lih^lVm ^ 46 



Digitizeu l> ^oogle 



9t* Niilki> pi»iui prtejdaicil chiraeter tdest, fle^ ««ttrtflt 1H»^> 
••nite obHiieiit' Prte)itdlbit in maltit MtloAtbuii MHmf tn totb br« 
'k»tiideiii MiiHftitfB^ Itifetlutitur i diutani|ttt»teii»porltf «mi tst* 

. 9M P0baPacclptuiit, a $itpiedtiorlba$ i^ef^tejye agnoscuntur, et 
, a^lta corrigttotur.Deinde (juonrtodo omrtes totius mundi parentes 
iri hoc cenvenerunt, cum ceteroquin ratio educandi proles in di- 
.. versif natlonibus onininodiver$issiraaslt?unde Itemipsi parentes 
Pei ideam hauserunt? Certe, qul huc recurrit, in scopulum sibi ma- 
xime infestum irapingiti cogitur enimredire td pi^imaid ptfiiitemt 
qui vel a satm m rttloiitli>Tel t Deo ipsd IwDa ec^altiiMMm ob* 
mMenr* 

AMqUt MO ^IHU SSSBT BOHrmC AUX KALUM BTBC lU^A SOaSTAa-' 

Hoxnruif vtafinnm Mtiir. 

XVIII. »^1 ntiUus Deus existerety nihil esset in actionihus hu- 
manis 5on«m, aut malumy honestumy aut inhonestum^ justum, 
aut injustum, Omnis aetuum humanorum vera boiiitas, tot tfalitit» 
bonestt», wrt iobonestas, iottitit; tut Iditfltitit peHdet tb eofamdem 
«ooveiileDtU!ociiD lege nttttrtlt,'q(iod In philiM«pbkl mertH demon. 
•trltttr; tablttd tafeBi1>e»,atpote legliltteAPe, tollitur q[tto«fee iex 
ip«a,nunaque vitae regula pfpeter suamcQ|afvis libidinem relinqui- 
tur: igltur si nullus Deus existeret > nihil esyet in actionlbu? humanis 
bonum, aut raalom, honestum, aut inhonestum, justum, aut iniustum. 
Coroll. Igitursi nuUuS reapse Deus existeret,omrtes actioAes forent 
aequaliter indifFerentes, Idemque in se esset parentem occldere, 
et eum e& laironum manibus eripere: quo quta tfitgitcQia ntlone 

^JSoTNeoiafVftt Aeere, ifle^e In Ipslt r«lwtf tirte omnem legem bo^ 
nltttem tut mtlltltm, qutm pblloiophl iiiortIet/Mnd/»menra/eifi 
VOOtnt ) ntm Deo non existente ipsum quoque hoc discrimen ces- 
taret:eaquippe bonita$,aut ma!itiarundamentalisnonconsistit,ni- 
ii in interna,et essentia^ vel convenientia, vel repugnant ia rerufla, 
et actionum cum fine hominis ultfmo, qui infinitarum Dei perfe- 
ctionum manifestatio, atque ipsius per cognitionero, et amorem 
possessio est, qulque adeo in iJhiklnit Ihtc hypothesi periRlk Ve* 
rltttnmliatv«^^*i«i{ tgnoireraiittmMe» ilyqal mm|atm. ttfieif- 
mnm vel tper«e prolestl» vel e)os Jore tceuftti fuerunt, ut Prota- 
goftt»fiertctita»,Hobbefiaf,Spinoza; eommenim doetrina erat, 
' lat onmoinmtiorepotentia', obiigationem contra in imhecillitate 
titam ; vanum ac inane esse virtutis nomenj fidem periidiaey de-. 
mentiamcrudelitati nequaquam praecellere. 
KIX. jfbstfue Dei existentis opinione nuUa hominum societ as 
diu tranqwHa persistere potest» In aperto et t ODliam tioffltnnm to- 
oletttem diu trtnquiilam pertltterepoiMftfineet legum a principU 
but lttt««imtaetorlttte»ttt tubdttl t^ndam rttloncm judicent te 
Mo n>lam pabltee» eermn etttm prtvatim: non modo In foro»at tiaiit, 
attefnoj sed etitm tn itttemo obstrlnfli ^ui btec iegam taotorlttt 



t)e Existentia Dei MoratUer demonsirata, jj^f 

tttti opinlone de Numinis existentia ita connectitur, ut ea sublat««t 
ipsa tollatur: ergoabsque Dei eitistentisopinione nulla hominum lo- 
cietas diu trattquilla persistei*e potest. Sapienter Plutarchus ( Con- 
tra Colot, Epicur, p. ii av. ) : /acilius urbem condi sine solo posse 
puto, quam opinioMde DU$ pwituM mHaMa eintatem coire^ atsi 
een$tat€. , 
C0ro//. RespabHoAfgftui* athecMEBHi, 1(111111 Bii/tiiis {Pen4,di9*MurIa 

Com. §. 1 6 1. iUiv» ) aedificavft» ad ttittve/^m rtferrf debet. 
Schol. I. Ot nempe sublato Deo, aut de ejus existeiltia opinione lex 
naturae^ intemumque actuum humanorum discrimen tollcretur 
(§»praec.): itahacin hypoihesi orflnis leoum civilium auctorilas 
in soia cogendi potestate, in virium magnttudine, non in jure ullo 
tonsisteret: omnis eniro leguna ab imperantibus latarun) efficaci- 
tat nltiiDoitt eailatarae legafbttdatiir, qua jubeiuar «amin vpluntai 
ti parere,qaar«qoi^iitpyfflMtM haeotiiil€rtor>et fflae6orrOQiit.)ilo* 
- riHlt id ipsi Prinef pet, idc^ue se nosse tuin praecipoe-eoiiliiUiaitrant» 
cum 8 testibus in eaUtSft judiciariis; a militibus recensconseriptifi 
ab iU, quoS nluniis publicis ornant ; ab omnibus denique , cum 
thronum conscendunt , jusjurandum postulantj cui, quaeso, istud 
usui foret in absurda fiaylii hypothesi ? Certe eX iis, quae supra 
objecta fuerant, manifeste coliigitur, legislatoruro sapientissimos 
IB eolm dfvfiioprfiBom ttatot Dabticf fmdamentum situm e^se sem- 
pcr potttte: Aadf Toifiool ( 0« leg. t, a/c» 7. ) : Sit igiturjam 
koe a prineipio pereuasum cipihu$t datnit^ae eeee omnium te^ 
rum, ae thoderatoree Deosi eague^ fuae gerantur^ eorum ge* 
ri ditione^ ac numiney eosdemque optime de.generehominum 
mereri: et qualis quisque sit, quid agaty quid in se admittat , 
qua mentey qua pietate colat^religiones, intueri y piorumque 
et impiorum hahere rationem. His enim imbutae mentes haud 
sane athorrehunt alr^ttili, et vera sententia* Sed iam fia/Ui ^r- 
gutatfooibni rotpoodeodoMi* 

* KUStOltWtVM MLtO» . 

Schot, 1. Alhei, ait) eadem, qua alii, ratione pollent ( Ihid. §, tyt.y, 

ejus igitur adminiculopossunt internum rerum dispriraen agnosce- 
re^ justum ab injustodiscernere, virtutem exercere, submissionero» 
ac obedientiam principibus, mutuae charitatis ofiicia civibus ex* 
hibere,his autem positis^ quiseorum rempublicam consistere pos* 
teiieget? 

J)t* r. De&ii» haoc f ta eu«s aooe etf ani ad fleetaodam tI rtotto atf qoan 
tfl ohtlgatiooe adstrietos ceosebtiiit? nioime sane»at vef fdeo e^m 
Hoo eieereebunt, nec flagittis abttfneboot» ofst forte ine^ poten- 
tioris eoerciti 1 sed quae vis, quae poena satls efScax esse potest, 
cum integra societas perversa est? Deinde sanae justi, ac injusti , 
virtutis, et vitii notiones aliquo quidem tempore permanere pos- 
sunt in iis atheis, qui eum aliis recte opinantibus commixti vitani 
agunt, aut qui, cum a taoeris unguibus ad omnem hooestateni ia« 



'^o8 Jheoiog' Natur. Sect. L Cap. If^. 

gtUuti e3SCnt,ad impietatero postea deflectunt ; at in athGorum 

rcpublica, iniis, qui abipsa infanlia hac peste infecti sunt, in vul-" 

• co alioquin ad omnem licentiam projecto non possunt. Perversis 
autem honesti, ac inhonesti notionibus oecessarium eonseetariui». 
est,ut omne jus in potentia,obligatio io imbOcimtate eoostitootu|r: 
QMo admisso nccetse es t, ut quaecumquc homioom socictas brerfs- 
simum Intr» lempos corrott.OiriwrsiroitaqueBaylius in eoerrot» 
auodco,qutefiuot,«otlierlpos8UOlabatheisinterillos,qui su- 

* prcmom Numco colunt, versantibu$,ac atheisroumpotius afTectan- 
tibus transferat ad integram solorum alheorum collectionem , illi 

• siqiiidem aliis adhuc motivis impulsi actiones suas ad principia a 
' 8te constituta non conformant, quae tamen motiva in altero casu 
prorsus deessent, ut moxostendam. ^ , . / . 

a ) Ktiam in atheorum animis laodis (§§. 177.), gloriacqucop^eli. 
tionem inessc coBteoait,eaque ipsos satiseiBcaciter ad mutuacba- 
ritatis offlcia» ad piracstaodam magistratibos obodieotiam impelJi 

posseputat. . , . ^ 

1» naociMtivorom genas satisefficax esse ad sectandam virtutem per 
' sesearduam, adcohibendashominum cupiditates, quibus in sua 
commoda ferri solent, vehementer nego ; et si sit etiam compara- 
te ad unum, vel alterum, apud vuigus certe,quod maaimam roipu- 
blicae partem constituit,nullam vimdbtlOoWt.Qeldquodip«e blo 
eloriae appetitus noo tam ad virtutem,quam ad •onquireodai qua 
demum cumqooratiooe divitias,ad comparaoi^m pOteotiam Ipsos 
extimularct? oamslofcre r«$ constitutae sunt, ut quo quis ditior, 
aut P0tCBtior0St,eo magis ab iroperita plebe adoretur. Potentia 
Bimirum,etopc8 aptiSsima sunt explendarum cupiditatum subs»« 
^ «aia tumquevelmaxime,quandorectaevirtutum vitiorumque ideae 
ex animis exdant. Deinde anne actus, ad quemsola gloriae,hono. 



risnue cupido hominem impellit, virtutisoomioc dignus?ao non 
potius turpissimulationis,foedaohypoorisis nomcn mcrebltor? 
praeclara enimvero iii cires charitas, io maglstratui obscrvaotia, 
quae tum exhibctur/cum iiide honor speratur, sublata hac spe non 



.2xhibetor.ltludvero,quod'ell.ucretioadjungit, qu^m puerile 
eft fore, Utgloriaecupidusoccultaquoqueflagiua evitettimore 
duetus, ne tpse vel somnians, vcl vehementiore aegritudinis ae^tu 
ahreptus eadem manifestet. , tKK, 

t.) Homincs, inquit, vulgo non vivunt secunduro cogmtlOOOS SUOS C^J» 
,V6. 176.) et principia theoretica: idquo «ultorum, ac praocipuo 

' s oic6rum exemplo declarat, qui llcet omoia faeto loeluotabill con. 
stricta docucrint, elegaotlssimatamcn morum i^raccepta suppedi- 
taruntJExperientiaquoquc docet,raulto$,qui coelum,ac internum 
irmissimc credunt,nihilo minus frequentissi me scelera admittere. 
Indc concludit: poterunt igUur contra athei, etsi nihil credant, a 
vitiis abstinere, et ut nulla est in religione vis ad promovendum 
virtutis cultnm , ita nulla est in athelsmo ad eum imminuendom. 
flt Raro quidem homines suas cognitiones et princ^pia philosophica 



Digitized by Google 



De Etistentta Dei MoraUter demmnrata» 709 

Jn actionibus suis sequuntur, cum ea veritatibus in sensu natm'i|0 
connmuni fundatis opponunturi natura quippe clifficiiliiDQ exniturs 
etiensQS Ule etian inviHs identiil^ rediti quod certnfi vi^ritatit 
indioimin est ( 1 7 1 * ich. diir» 4« log* Atqtie istitd Stoieis conti^ 
git> iHit Riaiirem, qui vere lihertatem sustulerunt, qaAles tamen 

• admoduni pauei faermit(Ps/ci).$. ixs.scti.)* Ad illa quoque prin* 
cipift, quae cum pravis a^ectionibus pugnant,homines saepe actio- 

. nes suas non conformant i suavitate enim praesentis voluptatis al- 
lecti contra rationis tlictamen agunt, cumque meliora vitleant, pro- 

. bontque, deteriora j»equuntur. Vide,quae in logica {§. xji. sch* 
a.n.a.)de discrimiiie veritltain theofetieammf et practioeram dU 

. ota sunt« Inde mirum non est, komines reiigioni adidiietos noo ta- 
men semper secundum.ejus priiieipiaagere,aevolaptatibas irreti* 
tos,contemto coelo ac mfsr^opeccarejat mirandum maximopere» 
et stupendum foret, si atheus, qQi a suis ipse principiis ad sectan- 
das corporis voluptates, ad opeset honores per fas, et nefas quae» 
rendos mcilatur, qui nihil a corporis interitu superesse arbitraiur, 
ab illis in aclionibus suis quotidianis defiecteret. Nonne homines 
potissiroum a^lectionibus suls,et aliorum exemplis se regi sinunt? 
qoid igitur com atheo In soi ajmiliom grege constittito iiet? non se- 
qoetor lheopelioa»quibttsimbtttas.est,principia'? at illafrenpHL 
qeibosvis oupiditatibus laxandum, cooquirenda bona terrena, am* 

. plectendas turpissimas voluptates; vitam pecudum, quas ab homl* 

I. nibiis vix Jifterre statuunt, more agendam docet : retinebit alio- 
rum exemplis ? i^uin potius ab iis ad omne flagitiorum genus (m- 
pelletur» Setl retorqueamus tclum. Si appetitiones humanae tantae 
sunt efScacitatis, si voluptates praesentes tam vehcmenter ani* 
mam nilieiant, ot eos quoque sacpe abripiant, qui gravissimas, ^e- 
temasque poenas timenti^utle dominiom in atheorumanimisomni 

. fiitttroram spe, aut metu vaools esercebunt } Denique qnid ad vjr* 
tutem promovendam religionem inter, ac athelsmura intersit, ex- 
pendamus; illa totaest in commendaoda virtutis puichritudine, in 

. depingenda vitii foeditate, in proj)onendis gravissimis incitamen- 
lis, quae tum a summa Dei colendi dignitate, tum a tranquillitate, 
et cruciatu conscientiae, luro a praemijs, ac poenis post roortem 
expeetandls petantur ^ et nulla sit in ea vis ad promovendom vir* 
totis*exercitium?/aro doiliim Tacitusde vetustis Germtnis scri- 
pturo reliqoit , eos prae reliquis jiationibus in bello aniroosiores 
fulssc, quod immortalitatem animae crediderint. Quid jam contra 

• atheismes? nonne ideas honesti, ac inhonesti pervertit? suBIata 
iromortalitatis spe eumdrm hominum, ac jumentoruro interitum 
esse docrt ? Justum occuliorum quoquescelerum vindicem e medio 
tollit: omne virtuiis praemium in bonis praeseniibus constituit, 

, et reliqua, quae tute facile erues ( De immort, anim» c, a. pag* 
33.). Anne vero doctrina istaco es natiira soa latissimam omnibus 
iltgitiispertam non aperit^Desintt igitur CtrdtniisttheoniiiD.vir;- 
tutes in eoelQm toUaroi qood sine snnmodl spej siiie mtrcedis in« 



Digitized by Google 



' tuitu exercetntur: nulla potest athei esse virtus, nulU honestas» sl 
quid boni praestiterit» id aliis qiiibiitdaai aotivit» qUM TirtuteQi 
haud cofistitaunt, tribueiidiun •rlt* 

).) Deiini •drestmpUpr«voect<$.i74*)» addiMltqM «ttm «vtmn, 
tuiD reeeiitloram temporttm atheoi, OUgorem» I^Modonm»^ Spi- ' 
eatfmy Lucllhim Vaninl, Spinozam, quorum vitae probitatem, co- 
mttatem inomneSrObedientiam erga principes multis diUudat. In- 
de porro concludit elucere ex his exemplis «theiami doctrinam in 
tnores nequaquam influere. 

St* Responsum jam alia^ occtipavimus ( Ps/ch. $. t6j«scht i» n. 6. )• 
Vera nimirum ista esse potsttiit de stfieis,qai Ui-hottiliiem religio* 
ni addietortttt toeletate vlvoiit» hl enlm maitlt ellU esotivlt td ex- 
temafflyetthnnlilem morttm^ooeititem Impelli peetnnt: pertl- 

' ttentlbat qttlppe in aliis sanis de virtute, ac vltio notlenlbut ti* 

' inent ylllpendli ac hodio haberi; cupiunt item ad munera pablica 
\ * pronioveri, qaa spe certo se frustrandos sciunt, si ad doctrinam 
mores suos componerent; nec denique etiam interior conscientiae 

' volc prorsus conticescit. At in commentitia atheorum republica 
haec, et similia motiva penitus toUerentar ; in noUo enim forent ~ 
rectae de honestatp, ee Inhonettttte Id^ee, impie doetrlnn tenerli 

• itm enimit InitllUte firmlttlmi^ rndleet ligeret i temifae elte Im* 

' «rlmeretor,ot tnndem totemrattooalem naturam perverteret» In» 

■ temotqae eonicientiae proditee ttlmuloi piane hebetaret. His ac- 
' eederent prava alioruro, etiam quorum major io animos est aucto- 

ttt,exempU; distortae affectiones, immoderata ditescendi, et do- 

■ mlnandilibidojetquaeejus modi sunt, naturaecorruptae monstra, 
Neqtie a sectarum capitibus ad sequaces argumentum valere ibi- 
dem quoque luculenter ostendi ; respuujt enim hi, quibttHlli agun- 
tnr, moti va, neo jam ampllat doetrinee feflMm eoncliieTO ttndent, 

Jnemlptlnt principet avldiuime appetebant(Z>e vfl. A#0l.o. le.)* 
fon JkEpieuro impulsi, ait Smteca de Bpipurmsy luxurian" 
' liir; «ed fUiis dedHi luxuriam suam in philosopkiae sinu ab' 
; scondunty et eo concurrunt^ uhi audiunt laudari voluptatem. 
Quamquam necea probitas,quam Baylius fintopere extollit,ineo- 
rum moribus eluxit ( Extrait, de la Aede Vanini,); certe Lucil- 
lium Vanini vitam omnib'is sceleribus inquinat&m duxisse^ atque 
nihil minus,quam fortemenlmom inneelpiende mortlif tentnntU 
exliibilisie 0mnmndot lerlbit. 

BBUS BXISTIT. 

' X3C* Deuiexistit, Imprimis enim dehacDei extstentia sensainn- 
tnree oommunis extat ( §. i?»)** deinde in contraria hypothesi nec 
qoidpiam in rebus humanis bonum, aut maluro, honestum, autinho- 
nestum, justum,aut injustum foret (i8.)> nec ulla respublica, aut ho- 
minum societas diu tranquilla consistere posset (§. praec.): atqui 
sensus naturae communis non faliit ($.171* Ug.) , et dno relltpui tem 
etfm ratione, quem enm Idelti tecnndom q«tf^ pblloeBpbarl » et n- 
ctlonet noitrit.modemrt dehenmtj p«gnin% i itf tor Deet eilttll. 



.CIoro<4.P4tQSt iiU9i« «t moralvbusarguneDt^s e|ist«i||iii QiiUnvicto 

tSch^ Plversit proiode loodis eadem veriteisiiioiMi^pilolit^auaro 
. iwUiilli miriypp c«€US4tioiieiii «dferre fpoiiont, qui mf iiitiiiiioe hii 

perpendere negligunt, aut perpensis non intoUeetO oiodo» Jod et 

tota voluutate non asseotiuntur. Perspecto arguroentorum po«do» 
re quae, sl non absolutatn certitudinem, ut quidem omnes sanae 
mentis opinantur, surproam saltem, quae cogitari potest, proba- 
bilitatem conficiunt, nonnuHi ad hominem ita arguunt: si Deus exi- 
stat>ttt taoMsn iUiioi io^cieris, debUuoique e& cultum subtraiias» 
gravrsiimam eerto poonon expectandin lialies; sl Dotti itoii exU 
stat, ut tamen falsopersuasiis evm velotexiiteiitem itolal^ nilii] oa* 
quam inde detrimenti coples; «t Peom existere siiltem yerisimll* 
limum est: vide itaque quam 1n gravissimo tioenegotio partem 
amplectendaqi r^tio suadeat. Profectomirarj $atis nequeo.qul fiat 
ut qui in aliis rebus quavis certitudine contenti sunt, huic veritati 
adeoperspicuae vjctas dare manus abnqanticum tameneaejusmodi 
sit,ut si non cert^essetjcertam esse summe optandum foret. Quid 
onimannon moltooptabilios estiobsna^ potentissimi,simuIque 
optiml ^lMriiatorisreglmlDovitamagereiquamdnrissimo jugo fa- 
tatis cujusdam necessit^tis, fortunae, aut casus sob)ici ? Perpenim 
tanecohtendunt nonjiuIli,nihil cogitationem de Numinis existentit 
ad solidam animi tranquilitatem conferre ( De la Mettrie V homm 
me machine p, in utraque hypothesi parem animis quietem 
adfuturam. Quae enim vero animi quies cum nulla naturale beati- 
titatis desiderium explendi spes atiulget ( P^ns^es philQs,)\ cum 
morb|s, ioopia, aliisc^ue gravissimis calamitatii>us si^e praemii ex- 
pectaiioneeqn^ietandumestseom bona praesenliaqoantAmvis ac- 
cumalata cupiditates oqstras non satiant, sed irritant^com tristei 
rerum vicissitudlneCcaso, et fortuito evldentes perpetuo metoen« 
dae sunt? cum demum omnia vitae hu)us commoda absque melio- 
ris fiducia deserendasciuntur? Contrariaomniaii experiuntur qul 
' io suavi providentiae ])eni^n4ssimi NumiQi^ sinu ^^^aie^cant» 

S E C T I O II ' ' 

D E . A t T R 1 B 17 T i 9 D E | 

QUID, BT QUOTUPLBX DBI ATTJIIBUTUII ? 

XXI. Attribnta Dei sunt omnes eae proprietates, quae Deo con* 
veniunt, quaeque ex necessitate ad existendum, utpote ejus essentia 
matephysica(§. 5.), promanant,.Horum -alia dicQ negAtiva, quae 
cum negatione alicujus imperfectioiiis concipimus, sive perqi;ae a 
Deo imperfoctionem reinovemus ^ aliapoiitiFa, quae sipe.ulia negan- 
tia cogitantur^ aut perquftoDeoperfectionem tpiampiom irijbulmiilb 
Sckolf u In 10 qnidem, et revora.omnia Dei attribatapo^itivnnont; 

^nae enim ex positiv«« onquo illtmitaU estentia. pf»flvtnt»Mi 




Digitized by Google 



quaaiiL aiti positiva esse: et alioquin in Deo negatio, aut realifa- 
tit dmetof locom.habere neqait, Quid, quod si reni a«emt»«x» 
Qeadaimw» fSMile pervldefDus, etitm tuiii, eoni eHqoani e Deo Ioh 
perfeetiohem reinovemoty venmreipte perfeetiooeoieldeio voo- 
hh triM? Qoare distributio itttec imbedllitate intelligentiae 
BOttree inagis, quam ab intemo attributorum discrimine profici- 
• fci cens^nda est : cu! et separatio illorum tam ab teie»tiim «b et* 
tentia cogUatione nostra facta adscribi debet* 

QUAX AlIOntM BIVI8I01VBS? 

Schol, 1« Alii alitt rati<yies in distribuendis attributis divinis se- 
quHtur i sunt illis comparativa^ quae cum relatione ad res crea- 
tas, ut heneficentia^justitia', aftia/u(a,quaesine ea concipiuntur 
ot aeternitasy siinpUcitas: actuosaf sive operatoria, quae ia 
tno coneeptn tctlooem Intolmmu nt inteiUctuSf poluntat: guie~ 
Mddntia^ qate tine operttiooe coglttri potsunt, ut Mimpiicitas : 
pAjr#fea, qote retlem, et phjrttctm Dei ntturtm constituaot, ut 
, aeternita»f omnipotentia : moralia^ quae cum aeterno, ac im* 
mutabili rerum discrimine, quod divina sapientia semper sequi- 
tur, connexa sunt, ac nostris actionibus moralibus normam prae- 
hentfUt veracitasy justitiaf sfipientia, Sed probe contra Leibni- 
tianos advertendum , bacc moraiia attributa in Deo cum absolu- 
tt qaoque necessitate inesse, quemadmodum physict,et qatecom 
iilis pugnant, abtolute, tcmettph/sice repugnare undeeum dicl- 
mut: moraiiter repugnat, ui Deus mentiaturi tentut ett: fne- 
taphysiee in Deo mendaeium repugnat^ quiaopponitur reracU 
tatif quae est moralis ejus perfectio (conf.ont. $.37. sch.cbtm* 
S4« sch. t.n.6.). His denique addunt communicahilia^qme com- 
municari rebus creatis aliqua ratione possunt,ut vita^ intellectjus^ 
voluntas i et incommunicahilia^ quae non possunt comraunicari, 
ut aeternitas, immensitas* £go missishis,divisioni primum coo- 
ttitutte iotitttm* , .' 

qvan •Bcnosia vatTtTior * r 

XXILComlttqoe tttributt divlnt,et de qoibot fioc Ibcotgeiidum 
($•!•) lo doo tnmmt g enert commodiitime tributntur» necetse fia- 
Imo, nt prteiotttem qnoque sectiooem in totidem membrt dispertiar» 
qnoram«ltenutt.tttribatoiBe|r0»lrA»nlteniin positira dllucideet- 
)poB«n 

M E M B R U M I. 

118 ATTRJBUTIS DBI NEGATIVIS. 

■nmi tinnKAr 

XXIII* Attrihuta Dei negatifay vei vi originis^ vel yi significa^ 
Henis ttlit tont: fltt prtefttm ptrticnltm lii ^ negandi , in 
tenttt ttltem grtnifflttlco, obtinere vf denlor, quo pertlnent #tidepen- 
dmHtia^infinUas 9 imtmMMUaSi imsinensitas ihsm ttmetti es 



Digitized by Google 



De Aitf^utis Dei Negatif^itt 7 1 5 

praepDsitione in non compoiiaiitur»aUquam tamen in se negationem 
significant^ ut simpHcitas, aettrnitas^ unitas* Membrum ita<}ue 17 
«tno 4uo ^«plui cQiiiplMtitl»!» . . , 

jSfiAol..OmUa«fli «ttrilMiti» .««gativls Mbendam ei$e, facile iMt , 
. . qlii perspmfit» per unitatem , ^unide Deo affiriDarous , revera 
posftibilitatem multiplicationis naturae diviiiae DegAriyhaocqiie 

• «afait iaiper£Mjii«Mtt a De^ rcmoveri* 

. . , / 

' C A l> U T I . 

■| . • « ' • , * * 

' De Jt9riht$iUihifioriginis Negattv(s» 

wsai^ Mt9 M mmnKnam - rmw km nn^ ictm i i t hi i - giayiCTWimni — 

•AHcmsiiiuac - ntjnrraaiu ^ naiBirsitii. 

. XXIV. Deus fuoad nnilam determinationem internam aff alip 

Tpendet. Ens necessarium quoad nullam determinationem internam 
ah alio pendet (ontol. §. 106.): sed Deus est ens necessarium (§ 5.); 
ergo Deus quoad Dullam determioatioaem ioterQam ab alio pen- 
det. . , - . 

CorotfirOinois paaiio lneiite dependetitiaiii ab alio arguit ( ont. 

iit* 6or): IgitorDeut «ihll pati poteit. 
iScftol. Si quld. itaqne passivi de Deo qeaiidoqiie dicatur, illadVel ad 

extevnam solom velatloii^pertioet» nt amtftttr»tiin«riir vel re- 

apse in se actionem continet. 

XXV. Deus est ens infinitum, Ens necessarium est ens infinitum 
(ontol. 231.); sed Deus est ens necessarium 5.) \ ergo Deus est 
ens InHnitum» 

Coro//. t.Cum ens infinitum sitabsolute perfectissimum(ont.$. 2z6.) 
patet^ Deum esse em absolnte perfectissimum ; quod quitlem etiam 
ex idea entis neeesSarii eooebiditur (oot. t r |« eor. ). 

CorolL t. Sanotitas in negatione omnis Jmperfectionis consistit : igi* 
tur et Deus, et qnodvis ejus attrihutum est sanctissimum. 

SchoL Inde quidquid perfectionis in rebus creatis deprehendimus, 
id Deotribuendum est; sed hae perfectiones duplicis generis sunt: 
aliae inipso conceptu formaii imperfectionero involvunt, ux fnr.ul- 
tas sentiendiy recordandiy ratiocinandiizWze limitem, quo con- 
ttringuntur, insua definitiooenonexprimunt, ut intetieetuSt polun^ 

. t^Sy l^ortaSi sapientia» Hae formaiiter^ id est secondum suam 

* realitatemyremoto tamen limite, in Deo Insont ; lllae eminenter^ 
n6mpesecundamaliqttid,quodipsarum realitatem nobilissimomo- 
do supplet (conf. ont. §, 217. sch.). Atque ex his cpHigitur, quam 
turpiter aberraverit litterarum Persicarum auctor,cum confiden- 
ter pronunciavit praestantissiroos philosophos, qui Deuroenscsse 
perfectissimum docuerint, hac idea abusos fuisse ^ ipsos non ad- 
vertisse ad mutuam perfectionum, quas finita nostra intelligentia 
eoncipirous, pugnam, qnae ideo in uno ente oonsittere nequeant. 
XXV i» Deus M,ens immutdbiie* Ens ^ecessarluia ei t eos immu^ 



tabile (ont. t to.) ; sed Deut est ens ntoesfarium ($. 5.^: ergo Dea« 
cst ent Inmof «biUf* 

XXVII. Z>ett« «»f <iPiififiMf4i, gUod «d litwi oltlMi^ £m mwm 
%kt\iim est Irafnentain «{aod ad loom«ttlMlr<oBl»k $» ifi*)! tedl 
Oeitsest ens necessarinm ( $« 5>> t^» Pw tttirt Mn iw^ i tfi&i 
loeiirn attinet. 

Schol. Sed ex infinita Dei perfectione istud quoque recte concludi- 
tur ; nam existere rem ita in loco quodam, ut non sit simul in alio, 
est cer(e quaepiam perfeotionis, et existentiae limitatiQ, quemad- 
modumesse taiitum «liquo tempore, similem Umitationem «rguit: 
ab opposito eslsiert I11 otfeml l4eo «s| ftr» iilt4|«ii ptrftctlo; cimi 
Ittqnt Dtoomnti ptrfeetioQts trlbntBdtt slnti tQnstqtem 
Deum in omni loco tSst dlctmos. fpsi quotfiit vettres haqe Dto 
immensitatert) magna consefislone tribuerunt, quemadmodam ex 
Homero, Virgilio, Cicerone, aliisque patet; neque illi repugnant, 
qui propriam Dei sedem in coelo constituunt: istud eniro solumsi* 
gnificare volunt, Deum in coelo praecipue suam majestatem pate- 
facere, seque beatis mentibus conspiciandum praebere. Sedquam 
res ipsa perspicua, ttm modns obscnrus tst, to omnino finitas iit* 
ttlllgentlto nostrtt viret tisuptrtt» Ortsto nimit mode nuiti e« 
vtteribqs immensittttm Dti eonctpemnt } nmle tirpissimnt pen* 
theismi error denique oftum d^xit: aliam qooqne} tc oportuerat» 
hujus divinae perfectionisideam animoinformaruntilli, qui inAn- 
glia praecipuecum Moro, Newtono, Clarkio, Raphson ipsam, et 
spatium mundanum rero eamdem esse contenderunt (conf. ont. 
i68.sch.2.), Caviendum itaque magnopere,neDeum performalem 
sui extensionem ubique praesentem esse putemus: nametsimplex 
est, ut deinceps tldeblmnss et totns obique: sltuttm ptr vortm 
ntiettensionem nblque tdesset, tlit illins ptrs foret, 4«empll ctus* 
tt, in tellure, tlit in sole, «t corpnt qnodpitm motnm dlverstt 
su cccssi vte dlvlntt substttttiat ptrttt ptr«gr«r«t» q««t QmnUenai 
ratione pugnant. 

WonnuUi Dei imroensitatem abejus omnipraesentiadiscriminant, nee 
ratione destitui videntur. Ajunt immensitatemesse illamvel apti- 
tudinem, vel exigentiam, qua Deus vi essentiae determinetur, ut 
rebusomnibus quoad ipsam su«m substantitmiotime praesenssit: 
bfc in stntentlt immensltts ett «d ovsnlpmoseatiein, «t «etat pri* 
' mus «d «ctum sedundnm : llli^nimirQm eomplectitiv vIai esistendi 
' inrebusoamibus «b)itr«bendo «b «ct««n remm'-crt«t«nioi co^- 
xistenti«; baec prteter illam eisentialem determinationem sim6l 
actualem rerum creatarum coexistentiam includit. Inde vero haec 
consectaria profluunt: 1. ) immensitatem esse attributnm Dei in- 
ternum, necessarium, ipsique ab aeterno, antequamres ullaconde- 
retur, competens, nonsecus acaeternitatero,et omnipotentiaro,ac- 
tu vero rebus intime adesse praestafem tsst dontaxat pr«edic«- 
tnm totttingtns, Dto li1»tmm, tt pott rtrnm procrtntioatm ipsi 
' «dveDitos 2 «• ) Dtuffl aau «t profnrtB mm eiisttre 1« tp^lrlmt* 



Digitized by Google 



gintriis eitra muDdttflBt eum neqaeet nihUo coexistere; sed tameo» 
qaottlav jpada lUaut poaiibllitatee loaaodom ikM Wiinolfc eor* 
pomm aoobif eoaeiplootor(oiit*$* •9tf«)»4iei poMylpatt» po* 
refintf lo apatili loiaf loarUa lofioitlt «tiiteroi qood aliadooo ao* 
«at»qaoai posse Deooi prodocere extra mondom oova eorpora sino 
namero in infinitum, quibus omnibus, quamprimum existerent, si- 
ne omni sui mutatione intimo praesens foret. 3. )Cumspatiuro rea- 
le necessario fiViitum sit (ont. 12 i. cor. 1.), vero sensu dici non 
posse, Deum existere in spatiis infinitis, sed rectius, Deum existe- 
• re in se ipso, sive in saa iromensitate, quae nultofinitorerum crea- 
tarom tpatio eoadadi potait* Nimlrom ot Deoi ki Moaotaeoitato 
aoto omoo.tooipai raalo rovora ezlitit ; ita vere io «a immaofita* ' 
ta aatrt oome i potiom roalo axlatit. 

C A P U T il. 

D9 Attrihutis Dei » significationis Negatifis» 

XXV ni. Deus est ens simplex, Ensjiecessarlum est ens simplex 
( ont. $.174* cor. ) i sed Deuf eit aoi oeeeiiartam ( $• 5. ) : ergo |}eui 
aiteoiiimples. 

'CorotU Competabt itaqao Deo , qaaaeomqa^ eoti limpllel i qoa lioi- 
pliel » eoovanittot i contra miolmo » quae aotl compoiito, qaa |taii/ 
. propria laot. 

QoiD AoyaoiosoaraiiKUi? 

SckoL SimpHeltai Dal ex;|ii qaoqoe ponpieoo ooUi||ltar « qaio pro 
•implioitate anioiao oostrae deomoitraoda attalimoi ( psycli, $$• 
S41* seqq.). Usus vero liujus tlieoromatia praotar alios esimioi eit 

in'refeliendis duobus'graviss1mis erroribus, quorun& alter pAii* 
Metimu5, alter anthropomorphisnins nuncuparisolet. De illodi- 
%i ( cosm. §§» 23. 40. ) j hic docet Deum corpore , quod ad humani 
simiiitudin^m proxime accedat, praedituro esse,quae sententia il- 
lorom fuit) qui animum abocnlorum consuetudine abducere non po* 
tBoroot I lioat eeteroquio de Doo OMigoliiea laotlrant, qualoi voto- 
atliiimit teaiporlbai qaampiarlmi dabaotur i qaaioqaam proatar^ 
' Teteres Graeciae philosophos etiam dootoroi qoldam Chrlftlaol» 
utTertullianus,MelitoSardensis,aliiquehuiuserroris passimaccu« 
sentur,recte, anperperam, non definio: vidcantur Petavius {Dog* 
theoL t» I. /. s.c. 1. ed. rec. ),^oannes Coteierius {Ad Clementin» 
hom, 17. t. I. PP, Jpost, p. 738.), Tobias Psannerus {Syst» theoU 
gent, c, 2. 19.). Magis Hobbesius (./ppend. ad Leviat, c, i. pag» 
345*<:*3*P* 361*) si sttspeetom raddiditieom,at lolet, insoite pro> 
oaoetavlt: iUi ^tttfdaosy quH D40 purUatwm irihsimit rocte fa» ' 
eittttiiest enim honorifiMmSod.tomiif^tom {intoHigo simfli» 
^oifoi y-attrihuor^ fuao grcAiu quidam ut mi n t MMt m t mm » 



periathmim e«f« OHgo iHi)us opUtoitt a difl^ultate , quii» ftte* 
' f«^iBteaiaiidfteiititiiaipli<^t idc» MiitieWyot, repet^ndt vide^ 
' tur : Me enin fiebatv nt •ONie, qood ett, ceriwt ette» et qeod cor- 

inieiionest, non esse puterent : cur eutetn potissimuiB corpus hu- 
• manum Deo tribuerint, rationem reddidit Cotta apud TiiHium 
(De nat, D. L i.czy,) absurdam hanc £picureorum opinationem 
in Vellejo perstringens: non denst hoc loco copia rationumy<fui- 
bus dor.ere velitis humanas esit Jormas Deoriftn: prunarn qiiod 
iia sii wfarmaturn^ anticipaturnque mentibus nostrisyut /iq- 
mimitcum de Dto eogitet , forma oecurrat hwnanai.deindet 
ut ^aomam r^btu omniius txcellat natura divina^forma f uo* 
^ue esse pulcherrimajdehet ; nec esse humana ullam pulr.hrio» 
rem. Tertiam rationem adfertityguod nuUain alia figura do» 
micilium mentis esse pbssit, — jiccessit etiam ista opnno for» 
tassey quod homini homine nihil pulchrius videatur, Sed ut ^oC, 
phj-sice^ nou vides^quam blanda concUiatriXy et quasi sui sit 
lenanatura} Anputas uUani esse terray marique belluam^ 
quaenon sui generie bellua maximedelectetur}'^ 4n tu aqui' 
iam aut leonem^ aut detphinum uilamanteferre censes fi§U' 
. ram euae} Quid igitur mirum, si hoc eodem.modo homim na- 
tura praescripsitf ut nihU pulchrius putaret^ guam hominem : 
eam esse caussamy cur Deos hominum sitnihs pntaremus) 
Quid censes, si ratio esset in belluiSy non suo qiiasque geueri 
pliirirnum trihuturasfuisse} Nec quemquam terreat, quod in ipsis 
sacris Litteris Oeo oculi,aures, lingua,manustribuantur; cogitan* 
dam tiquidem ett, perrooneni illuin ad eudieBtium imbecillitatem 
eccominodatum ette, ut tepienter Theodoretus monait {Quaest* 
i ■ in Getu ^* tQ ) : stolidi non aaimadeerterunti Dominum Deum 
perhminesjwminibus logumaem audientiutit infirmitati ser» 
'moaes accommodare. 

eQAerBUNnt' 

XXli, Deus est aeternus, Ens necessariumest aetefimill (ontol* 
$.1 lo*) stedDeot ett edt neces^ariQm ($.5.): ergoDeut ett eetentus» 

QVAB B8 SVCCBMIOHS SV ABTBIVITATB OOVTAOTtfBtlA. 

. SchoL Quaestio egitatur, utram 10 eeteroitete tuccetsio admitti pot- 
tlttquelit iii tempore datur, »eu quod iden est, an aetei^nites per 
modum temporis inffniti concipieedasit: quae lis, etsi pro modu- 
lo composita fuisse (ont. na. sch, ) vidcatur ; pauca tamert 
quaedam hoc loco utiliter monencia restant, Negativam sententiam 
P-lato olim, reeentius Cudworthns cum muhis aiiis defcndit {Sjrst, 
intellm c, s, 1. 1 8. seq, Timaeus, ). Platoiris haec sunt verbe: 
Erat^ est, et erit^ partes sttat temporis, et male transferuntur 
ad natmram aeternam» Huic est tantum competiti- erat ifero^ 
et erit pertinent solummodoadres in tempore fluentes ; sunu 
finim motie^es, Iila:semper immutahil^^ natura necsenior^ 
nec juniar ullo modo esse potest^lHeahtemlm i» Codwortbum (/^. 



Digitized by Googlt: 



De ALiributis Dei vi significationis Negatiuis, 717 

5. 24. noi. i.),postquam controversiae orltm, ac progressum, 
et utriusque partis patronos didUse exposuit, hac ratione mentem 
suam declarat: inflfUtt ( ». 3. ) qui natHr^m semper habtHU pk 
oculos positam^iUi non patMum nm^si han6 notionm ^ifi fe-» 
Hnt^ intittigtre^ UHstqttimccessionemahdeternitat^sotiiiuaa^ 
fotunt, 9eritatem multo magisfavere, quamreliquiitfni eeeue 
sentiunt, Infinitum guod est.y id stabile quoddam estyomni 
terminOy origine^ ac initio vacans^ simplex denique. — Injini- 
ta igitur duratiOySeu aeternitas nuUam in se admittat divi- 
sionemy necesse est^ nullas habeat parteSy nullam dimensiO" 
nem^ nullis denique Hstinguaiur momentis, ac differentiis. 
Hoc autem si ita te se kehet^ equidem nescio, qua Tutiome aoter» 
nitas ordo momentorum sAi sueoedentium essequeat*^ Qwod 
humanae ae a Deo conditae res fiuant^ It^untdr pr^aetereHni 

' sensim^ id propter finitatem fit^ qua circumscriptae sunt, Er, 
go infinitum si flueret^ et paullatim laberetur^^non essetinfi. 
nitum^ sed finitatem adjunctam hnberet, , 

Sublata porro successione reali in aeternitate divina sequitur i.),eara 
omnia simul praeseotia, praeterita, et futura complecti, neque res 
in temporetibi tomdentet alteri, el alterl •eteraitatis ]>Ml ra- 
sponde/ej sed toti: inde Deo nihil eite pra^tesittiiii, nlbil ibtinim^ 
sed omnia sianil praesentia ; videre Dewn slintti , unoqae intvfta 
alia in serie rernm labentium ante ne posita) alia in serie meae 
parallela, alia in serie rerum me consequente ; unde fiat, ut licet 
sibi omnia praesentia sint, optime tamen cognoscat, quid mihi 

' praeteritum, praesens, futurumve sit. i. ) ^ternitatem Dei maxi- 
mam cum ejus immensitate analogiam habere ( 27. schol. ) ; ut 
enim immensitas insespeetata praediettnm est Deo penitus in- 
ternuffl, ac perfecte abstraheDS ab eilstentiareraarereatarQni: 
Ita qooqne aeternit^ In ipso inest shie relatione ad alioram en« 
tium existentiam: quare recfe a Boethio definitar esse ( De con^ 

* sol. phil, /. 5. prors, 6. ) , interminatae vitae tota simul, et per» 
fecta possessioy id est, ipsa perpetua, immutabilis, ac perfectis- 
sima Dei vita. Sicut porro vi immensitatis Deus necessario deter- 
minatus est ad existendum in omni loco reali, qui datus fuerit i ita 
quoque vi aeternitatis essentialiter determioatur adcoexistendum 
omni tempori real i , quod fherit/ Atqoe tnde nlle^his profluit, coe- 
xistentiam omni temporireali,sWerebassaoeedentlbatitadUsttn* 

t guendam esse ab aeternitate, ut omnl praesentia ab im^ensltite 
difTert, naro utraqoe ali q ua ratione a rebae pfoeTeatis pendet,Deo- 
que semiextrinseca est. Demufn quemadmodum ad immensitaiem 
non pertinet existere in spatiis actu infinitis, sed satis est, ut Deus 
ex natura sua determinatiis sit ad existendum in omni spatio rea- 
li, quod vel actu est, vel aliquando producetur, ita ad aeternita- 
tem nequaquam reauiritUr,atDeus actu tempori reali iofinito coe- 

* xistat, sed piaoe suffidit essentlalis determinctio adciMBxlstendlMii 
omni tenpori realii qaod vel jaro sit) vel idlnicMt» 



Digitized by Google 



% ' MO» UlfUft B0r. 

XXX^ i>tfii# imldf »B<net wrkwtt ttt «liltum (ont. $$. 114« 
«}tk)»i0dDtiis«itettiMMfliArliim($«9.)ttfio DtHf tstimlcti* 
CorolL Polf thtittMii i^tnr ctti tfttlote pugttt* 
Schol* I. Pugnit eerte eum ft«taraeratiotialisseiisO,it «{ot haeeqtt* 

quc veritas fundatur: uncle enim fit, ut superstitioso etiam pluri* 
morum Deorumcultu implicati, cum iixiprovisa calamitaterepen- 
te opprimuntur, non Deos, scd Deum inclannent? Audio vulgust 
ait Minutius, cum ad coelum manus tendutit^ nihil aUud^ 
ftmm D&um di€unti tt Deu$ hiagnus est^ et Deui 90rui t«t>ee 
etDmu ded§rit{in Otittlt). Atttfttttamltrttrbtm|itlrtfatii- 
mus oUm occupaverat^ sit lt|i fttt : litud de veritatt tiliil detra- 
lUt ; tocabulum Deus illis temporitet ralde daliiiimfillt» tt ti ftt' 
tasse rudis plebecula legislatoruna , sacerdotufflc|ue fraudibus de- 
cepta plures veros Deos credidit , longe tamen sapientiores, ac 
philosophi ab hoc errore distabant ; omni quippe aetate eortioi 
plurimi unum supremum Deum doouerunt, cui aiio minores subje- 
eerunt. Audi Zeooneoi £leatem,qui teste Aristotele non aifirm&vit 
mtdo, ttd et probtvit (ludeXfttoplLZeH* ti Gttr^ c« ) •) : Deim 
t««t unum , tiitt eit eMeeHentUeimus ; ei ehim duo^eeeent^ f /o- 
rtipff, ommufft eMeeltentieeiems esse ne^uierit^ cum unusguis- 
fise Deorum istorum^ quippt similis ei, par ipsi exceUentia sit 
futurus, DeuSy et potentia Dei talis est, ut gnhemet^ non guher- 
netur ; guhernat vero omnia ita^ nt si atiguid eo praestantitis 
existerety Deus esse ipse non possit. Si autem plures essentDii^ 
, Diiesse non possent: Deus enim inferior esse, velsuhjici^et gu* 
herMOH h^d poieet» Neque *i uefualee essentf entium tmtfiiei 
tdMtllMstffifBiit ttftt Dmee } ^iiod tiitfot aefuute eet » nec me- 
iiue MMee potest^ needeteriuseo^ ctU aefutUeest» SiOeue igitut 
e»t,i§gue sitalis tet^DeueiUmdeheteseewuee^eeeue^ecemnia^ 
quae velletyfacere posset -, nam si plttres essenty unus ahsolii" 
ta non pottst valere potentia, Anti$thenes,utCicero scribit,fli- 
cere solebat ( /)e riaf. I, c. 13 ) : populares Deos esse mul- 
tos ; naturalem unum. Praeterea alios, quos longo ordine recen. 
set Minutins Felix (/n Octayio)^ id certum quicumque supra vuU 
gut sapiebant,imiiit Ottm supremum,«tomiilpotttttmttttuisse, 
t qtomHwvet Dii nta modotiilttttitmf itd et immtrttlitttoai 
llttlt Plttticootecuti essent. Patet istud ex perrolgata apud ve* 
teres, praeeipue in schola Pf thagorica, et Plotonlct spirituum hi 
quatuor classes distrlbutione {Disser, de geuio Socratis.): con- 
s«ituerunt nimirum primum Deumsupremum omnium conditorem, 
tum Deos imroprtales ab ipso procreatos, nullique passioni subje* 
otos: deinde heroes illustres^sivedaemones mutationibus,ac per^ 
pessiotibus obnoxios; demum hooiioes.Haee tubiade opinio are* 
. ttntiof Ibtt Plttttielt non rtttttt modtif tnim ttitm terlttr pr^- 
imtnttt Ihit» tt ti Hitroele otlB^mai. Gtniolttnr Gottofimdot 
Olttritti* Varmn at xmm Dttmi t g ttfa rat t pliUtitphl itH» ott 



Digitized by GoogI( 



jpM\^fn/$d\9mnU tnrpt*«iiiiii sttperitilioiMple- 
.]»it mtn. tbiit«r»Ui sefMniiiii» cpfn , Uk torba irerswreiitttr, ab boc 
•ftffgUeMilto declinarunt, paucis soIum,et qi}ibt}«£|ttliljariusuteb|is- 
tur, mysterium istucl revekiUes: ita Stilpo rogatus 9 Cratete, ao 

. Dii pi*ecationibus, ac divinis hortoribus gaudeant ( Xaerfmj de ' 
vit. phil.l. z.segrn. 117.)} Resposuit, noli mefatue inforQ de hi» 

• sce rogartised solum^ac seorfurnt Simiiiter, cum quiuam ex Bio- 
oe quaereret, utrum Dii s^nt, hoc accepit respoa&um ( Essai j^r 
ie^ phiUspjjinBC, t-o* )i funcj^nt» t^rlf^i^ a no&tV propeitere 

. 'Oisfiai«^ototiittl polM» W> in scriptitwiifi piariniomin qnidom 
.pe— 1 HenKonuil, oiooeomi p^pularium, .lifjnretlriuin » oftmpe- 

; oMiih, marioorum^mootionefl) foeit) in Timaeo tamen summi pa- 
OeMii meminit adjunges ( Bossnet disc. sur Vhistor» univ. ch» i6. 
Obi^o.): parentemhujus universitatis indicare in vulgus ne- 
Jat'--quamvis sinevensimilibus signis loguantur (de Diis plu- 
ribus) veteri legi^ et moriparendum est, Inde privatim,et eum 
>amioiunim fidissimis colloquens ypcabuium ^u^ jnsioguUri sem- ' 
jpor mimofo Otttrpnvlt. 5ed nemQ Cadliivortbo.oqplotitts hoo 01^0- 
meotnm per^eoioi^it {Sxit^inttlUi^^^h^ft^Mt il^lo primqm 
•lomnes eos»^ primi» £ocleiUe'teii\pof iiHis Aum pjlgapi^ dispnt»- 

• ront, id urtun probare conatos fuisse^ prat^ipnos ab omni retro 
' aetate philosophos unum Deum tenilisse , eamque in rem laudat 

Clementem AIe<. ( Cohort. ad gent.)y Athenagoram ( Apolog. pro 
£^ri>r.)f Theophilum Antiochenum { Ad Autolicum) ^ Cyrillqni 
Aica. ( Contra JuUan* L 1. ),Tertullianum ( ^polog. c, i4>)> Ar- 
iMbinm ( dd$9ns, ^mu /• 1» ) ». IUMilium Felieem .( /o Oolorio. }• 
Oeinde nullnm onMfnam.geQtillam com ebrlstianis congrndienlinm 
pinres Deos defendisse»i|iitn oh IdMprclMiitoanoa VQce» tttsorif 
bit Oooeius ( Hist. l. 1 1 . ». i.) «jmtpondisse : Nan.Me pl^rta Deos ^ 
Ml^tUp^Mgd sjib uno Deo magno plures ministros venerari» Nec 
dtssimili ratione Maximosex juniorum Platonicorum schola in epi- 
stoia ad 5« Augustinum data se, suosque excusavit, inquiens {Epi- 
st, 43. ad vet,): eguidem unum esse J^eum summumf sive uni- 
€um,quistamdemens^tantmfint9 captusest^ qui jieget esse 
.merUtsimuml! Huju$ noM vintuiefper mu»d0num opms diffusfis 
mulUe waembulU iuvoeamue» Deoiqne nonoo recte argoimns enm 
ar.prisats.plillosophis' Deum odmiHum foisse, quem Epicnrus tam 
acriter impugnavit? At hic non fofem, non Saturnum, non Pluto- 
nem, non alibs Deos, sed Dominum sempiternum sufferre voluit: 
imposuistiSy clamat Epicureus ille apud Tullium : imposuistis 
in cervicibus nostris sempiternum Dominum^quem dies^et no- 
ctes timeremus: guis £nim non timeat omn'a providentemy et 
cegUantemf et animadrertent^m, et emuia a4 ao perjiuere pu- 
tanUm , euriasum > et plenum negetti ' D^um^ ( De noi; «P* U e* 
20.)? . , . . 

Pbilosopbiiioocodant poetae religlonis vulgoripfei^.loitorpretes» qui 
oiiiinoram popularittm dogoiola plurimuip depraYavoriatailiiid 



Digitized by Qc 



tamea de uno supremo D<eo mira lionsensioae retiouerunt. Orpheus 
poetarnn vetostissimus, qui Thpaces reNgloa* laliiratfftty ita ee* 
ckilsse fertisr: unicM M ptr $t existensy ^tU cimM craofr^t:^ 
magnum adeo praeter regem nen diier habetan SofplnNilet 
in tra^raedia pobUc* *eta: uniM profectoesti unue eei tantkm 
Deus^ gui coelum^ et amplum condidit terrae glohum: videsLfixr 
' de his duobus Petavius. Nec minus Hesiodus, ticet theogoniae au- 
ctor,teste Cleroente Alexandrinouniiatem Dei professus est(Z?o^. 
theoLt, i.c. 3. Admon, adgen. t, 3. hih, PP, ): ipse suo regno^ 
ditioneque continet omnes^ nec tenet imperium hoc esc immor' 

. talihu ulhts» Pn»teW£tellf luiii» ArlttttplMiitair Mt— ■dfHa» 
ac tranteo ad latinot. Vaforil Soraoi iFetetliittini hos noblt jpevtot 
tervavit Vai^ro(i>0 tlng» lat, 7 mA antu 1 58 1 .) •* Jupiter omni* 
potens regwtH rex ipse, deumtfue progenitory genitr ixque deum, 
Deus unus , et omnis, Nota sunt , qiiae Plautus , Virgilius , Hora- 
tius.Ovidius cecinerunt. Primus: qui gentes omnes, marlaque, et 
terras movet, — qui est imperator divum, atque hominum jupi- 
ter {In Rudente JSn^ l, ».oj. i2.)> ^lter: oqui res hominum^dU. 
fwnque aeternts re§is4niperiis, etfuimine terre$* TeeHusi qui 
res heminum, et detsrunty qut mare^ etrterras^ QOiriieqtte mseo' 
dum temperat horis ; nnde ttihU tstajus generatur tps^ »60 •eU 
get quidpiam similet aut settutiAam ( X^. 3. od» 4* ) ; runni : qui 
terram inertem^ qui mare temperat ventosum, et urbesyregna^ 
que tristia^ divos-, mortalesque turmas imperio regit itnus ae» 
• quo ( Metamor. ). UUimus demiim : hane DeuSy et rneUor litcm 
natura dirpmit^-^ sic onus inclusum numero disduxit eodtm 
cura Dei, ' . . ■ , • 

In ipsis quoqiioisati^ibtts tntegHsooiiptnltiitextimttani.fiiitioiitto 
Dei topreipi cogfiitibnem, «el indift e6Ui§iBMitt qt&od Faattat Ma- 
nichados aodaeter S, Aogastino opptMOerit. Ctiristif nos, uti antea 
Judaeos, unamesse Deum,qui omnia effecerit, ab Ethnicis didiels» 
se:cui hanc in modum S. Pater respondit (Cont, Faujf./.io.c.^^): 
Discat ergo Faustus monarchnae opinionem non ex gentibus 
nos habere^ sed gentes non usque adjalsos deosesse delapsasy 
ut opinionem amitterent^ unius yeri JOei^ ex quo tst omnis qua- 
iiseuMque naturd, Quod si longior «ttO| divertatiwtlonet tlngn- 

- Idtim enumerando vellem, demonttrarem Id do vetottittlmit Chol- 

' d'aeit tt Beroto; de figjrptlit ei Plotarcho) et Jamblyebo i de £• 
thiopibus ex Eusebio , et Thoma Hyde ; de Persis , ex PococJeio 

' ( Hist. des Corib, ), De recentioribus Inclis, Sinensibus, Siamitis , 

* Africanis, et Americanis idem Rochefortius , du Tetrius, aliique 
testantur ( Hist, nat, des Antil. Rdcueil. des lett. adifi. cant, ). 

Haec porro cum ita sint, perspicuum est, poiytheismum nuroquam 
sensu naturae communi confirmatum fuisse : inscienter proindc 
eos agere, qui ex ilto rationem petont, qoa probent, sensom com- 
nHHiem nonostoeertom, ac legitimowveritatit Indldoin, ticque 
•rganientott ittod aAexisteBti& Dfidenottraiida tupra alUtom 



" * ^ kj ^ .d by.Googli 



Ue Mtribmis Dei vi ^^ficoBiimp J^ ^^, 
evertant. Qaio omtiibas rite etpensis multo ini|gis ^ftiMilQ'^ 
pientium,ct nationum pro unitate Dei satis OMgiUideppehctQ^itar 
quae ostendat hanc quoque veritatem in sensu coinmyoi nsitura^ 

. rationalis non depravatae fundari. At si neque istud ita esset, ta«* 

^ iqen vel ex illa hominum ad plures Deos colendos propensione an- 
ticipationem quamdam universalem de divinitate recte colligere- 
inus,qaa ftctum flt,ut «alQerint pluria oQaina constituere* 
j|Uli«QnaemVelideame<aQimisev€Uef«« . 
Qini saioii WB BvoBi» aanrcinit? 

Schol. ». Refelleodus iiic quoque venit error turpiasimus de duoBus 
'priiicipiis,bonoalteR»,altero maloi quoram ilHd omnium in hoc 
ori|e b«iorain,al(enimilialorimi •anstadt.Opini^ishujus absur- 
dae originem eruditi a ^roastro vetustissimo Perstntm ddetoro 
repetunt: ille enimprior docuisseputatur, a sopremoBeoMlthra 
sive Zarva,qui ab humana intelligentia concipl nequeat, duos ili' 
feriores Deos Oromasden, ct Arimanium genitos ftiisse, quomm lU 
le bonus cum hoc malo perpetuum bellum gerat; unde haec,auam 
in roundoexperimur, bonorum,ac malorum mixtio oriatur, Vid 
Thomas Hyde ( J»#f.refewf. JPerj.c. 9. ao. a,.), et Ppcockius* 
iSpeGim, ki€t. Jnskh Hane Letbflitiiii { Essai Th^od. p 2 . ^ 
ssS.) fthnlam indoortam tofpieatmp, quod AHmanius ex septenl 
trionali occidentis parte cum magnis copiis is Asiam trtnsterit 
ibiqiie potentissimi regis Oromasdls imperium invaserit, qnocani 
longo tempore aequo plene marte pugnavft. Haec porro doctrina 
procedente tempore per totum fereorietitem difrusa,ac plurimum 
imroutata fuit. Moshemius ( InCudw.c.4'% 13. not. ^9. ) duorum 
prlnoipiorttm patronos , quos duahstas vpcat, i» quinque praeci- 
puas das^s distribuit,quanim tlmen quaevis novas subdivisiones 
admittit. Sedmlssishis,eoriim solum senteiitlam in examen voca- 
jMi^quidno prioe|pia» boaum» et malum, per se e»lsteitia,aetate. 
ac robore aequalia, ae perpetQokiter se dimioanliacdftstltuerQnt: 
quae uti delnceps Manichaeis propria,ifa etiam ab iisdem absnr» 
dissimis plane fabulis involuta fuit, ut in S. Augustino (i>, contra ' 

. ep.Mon.c. 13. 1 1. ) legere est. Videri quoque possunt '^Qijittg 
iManicheis.)^Qi)ie<i\isohT\\ii{Hist.Manicheism,)^ 

PRIXCIPIUM MALTJW aBPUGWAT. 

XXJ^I, Bepugnat principium malum per se, et necessarto exim 
stens. Principium istud roalum vel est natura oniai modo opposita 
naturae principii boni, ut y. g. tenebrae opponuntur luci, qua pari- 
tateipsi Manlcbaei delectalantur, vel non. Si primum: tunc princi- 



pium nalum aliud nonest, quam absoluta, et perfecta wjgatio omni um 




. . . , . tuQcneces* 

se est, ut pnncipium malum quibusdam perfectionibus iniinitis,aQi* 
JJus pnncipium bonujn praeditum est, poUeat,quibusdam aQtemlac 
Slorehena*t Metaph, Lib. ir» 47 



Digitized by Google 



«ftit ulp i w Mwiltotff» beiil|pi!ttt«» ben^vofafitlt d^stitoatuf ; at verp 
AMperjibMrdimi«tt:tieqii6 enim iniinitie perfectionet sepamri 

t («M»i« it4k«^« s«)« neque ens necessario existens nonabso!uto 
yerlectisslmutn esse ( otitol. $, 113. eor.) potest. Cuaa igitur ini hac 
Ifamchaeorun) hypothesl alterutrum obtinere debeat'^ evidens^est 

• cjasa)o4i principlum malum omnino repugnare. 

irBC BZ BO OBIGO VLkU. BXPLlCAai f OTBST. 

^XSSXXLPermissa 9iktl^hirppthe$i principii mdli per se, et n«« 
€0stario€xistentiSinfU^^stfJiMmrmrigo mati^ ^ualeinmundo 
Vel •nim dno baeo princlpin vifes aequjiles« vel inaeq^les bsr 

jberent; si hoc : titte vis major unios vimminorem altef ius eoereeret» 
omniaque illius opera destrueret, ac proinde aut nullum boitumiaut 
nullum maluro in mundo foret , prout nempe alterutrum vinceret, 
quod cum experientia pugnat j sunt enim bona mixta roalis. Si illud: 
tunc vires aequales sese mutuo elideret^t, ac neutra ullum cffectum 
eonsequeretur, proindeque rursus oihil foret in mundo, qi^od aut bo* 
iium,aut malum sit, sicntei vlribiis aeqas|libus!»et directe oppositis 
In BMebanict nbn motu5,sed quies sequitiir} ntqailn otrnqoehae by- 

eothesi oi^go mallt quaie in mundo hocdatur» mininlfespllcatnr: 
|itur ^rmissa etiam hypot^esi principii mali per se,ac necessario 
existentis non explioaftar orl§o maU, qittlo la munde est, nt Madi- 
chaei voluerunt. 

SchoU At fingi forf asse poterit foedus quodpiam, quod duo istaec 
principia diuturnae pugnaepertaesa inierint,quemadmodum Bay- 
lius ( Dict, histor, et crit, art Manich. ) suscepta Manichaeorutn 
' oaussa Zoroastris nimine bootra Melijisnm argutatun Quid bae \ 
bypoUiesl inagls absoottmVvef prlnelplum booum malo magis vi* * 
ribus valet. vel non^ si ita i et tamen pactnm Isiud inivit, merito 
omnjum maiomm cau^sa io ipsumreitcitur,quod in ad versaricrrum 
sententiacuin idea boni principii pugnat, cum putent nuDum ab 
eomalunn permitti posse. Si non; si a principio malo superatur, 
tunc principium malum, quod ex essentia, ac natura sua ad maU 
duntaxat caussanda determinatur, contra naturam suam aget irf* 
oundo hocce foedus, atque ita pefmitteiido,,ut quaedam bona ad- 
tint, quae,utpotovlsUf«r!orohistmetttm,'faclUiiiiefoIIere posset. 
Statttto itaque hu pismodi foedef e» tam bomim prinelplnm eaussa 
mali, quam roalum canssa boni erlt, ao proinde bonnm pr.incipiom 
orh timul non bottjam, malum nonmafum. Sed nequeparitasa.duo- 
bus exercitibos,quorum unus prostratus jam resurgititernm,et rn- 
ttauratis viribus dimicando victoriam adipiscitur, quidpiam effi- 

. citi istud quippe evenire nequit, cum utriusque partis vires immu- 
tabilessunt: quod in absurda hac hypotbesi obtineret. Certe enim^ 
qui duo entla per se, ot oeeeisario «aittentla ^nlt, eorum quoque 

, vira»necos«fl#iat, et MHfflotabllot j^atjneeeste est. Ita mala cant- 

' sa tomper pe|Ot defendltnr» Qnomodo porro ab Ipso bono princU 
pio, eoqtie unico, salva sua bonltate, mala alia in fioc mnndo per- 
aiitti»aliaeliamlmfflitti qaoant^panllaeoft oberius osteodam. 



f 



7'fl$ 

^ M E M B R U M IL ^ " 

. DB ATTtlldDT^ DEt POSITIVI^: 

kiOCI I !• Ad attribttt A Dei (KitUWft litteU^ctlK tofMbt poei ac vofun. 
ttt, tnin qate cum his pro^time coimectaAturt refefeildA sirat* Quare 
ftgam pfimumde intellectu Dei^ et attributiS cofri eecotlrteXis -, (um 
deejus VoIcAtate;dcnique attfibuta, quae adhatic peftiiletiti pertra- 
ctaboMria proibde capita liiembrum abiblveot* 

C A P tl T 1. 

/7^uj po//iet intellectu infinito. Cum enim DeUs t\i ens' 
absalute perfectissimunn ( §. 15» cor. i.))Omni ilossibili perfectio'- 
tie, sKe realitate praeditus sit, necesse est; atqui intellectus est cer- 
te perfectio qtiaedam possibiliS,sive realitaS; igitur Deus intellectu 
pollet. Iluncporro intellectum esse iOiinitum,eadem rationis conclu- 
ftione eiicitov. 

Cotolh Inteltectol igl&r t)eh qiiaeeomque intelligi pOiftOHt, distin- 

ctissime repraesentat ( Psyci. $. • eor. )• 
iS<:4e^. P^aeterea teHsu intimo quivis certus redditor se ehs intellU 

gens esSe j certum proirtde est, existere eHtia firtita intellectu in- 
strUcta: cum igitur omnes entium finitorum perfectiones in Deo 
inesse debeani ( §.25. scii.), eadem certitudine conciuditurDeum 
intelligentia poUere. Sane cum nequeat plus esse in efiectu , quam 
iH eaussa sit ( ont. $. 1 57* ) 5 absolute repugnat, ut vel ooum ens in* 
telligentia praed|tuin a caussa bruta,et onuii intelleoto destUOU 
, procreetuf, qoemadinoduai iil.absurda Epicoreoram bjrpothesi 
nullus foret in orbe Aotos, si lUe materiae aetemaei insitus non 
fuit. Quid quod ipsa mundi cbnformatio summan qoft|)^ain intel* 
ligentiaitt inCIOtiditore manifestat ( $. i4*)« 

^lOt iaiit^aa AOtT. 

. yXi^. Intetiectus Dei semper agit. Qoiesc^t enimyero allqiiaii* 
do ab omni actione intelleetus diVinos; erit «igltur allqood tem]^ot» 

qtio Deus nec se ipSUm, nec alia cognoscibilia sibi repraesentat, ac 
proinde quo nihil penitus cognoscat; atqui istud vehementer cum in- 
ftrtita Dei perfectione pugnare» nemo non videt: igitur intellectus 

Dei seniper agit* 

CotolL I. Itaque intellectos non per modum facultatis, ut nobis ho- 
miolbos i ted per modom aotot Deo trlbnendot ett* 

CofolU %• Com porro soecettlo actaom enm liitema e*tis rimtattona 
eonjoagatnr ( ontott 1 1 S. 1 1^.)^ qoad 1n Deom non 6idlK$« 



Digitized by Google 



"ja^ Ti^eiog* Natur. Sect, IL Memb, 11, C(ip,L 

• eoDsequeMettjUt actio inteiligtotUedivtnae unicasit, semperque 
eaclem, sive ut.Deus iino slm^riclssimo actu omnia cogaoscii>ilia. 
sibi distinctissime repraesentet ( conf. 34, coroll. ). 
Schol, Idem ad alias quoqne perfectiones Dei naturales applican- 
dum, firmiterque tenendum est,non esse in Deo facultates ab actu 
. s^paratas: inde est, ut tjbeologi Deam actum purum, immo puris* 
" #iOTKW appellent. 

DEC« GAUDBT tClMmik IDTFINITA - RATIOVB - AG BAPIBWTIA. 

" XXXVI. Deusgaudet scientia injlnita, sive omniscientia, Qui 
cmniaquaesciri possint perfectissimecognoscit^scientia infinita gau- 
deti sed qui uno actu omnia cognoscibilia sibi distinctissime reprae- 
sentat tcit perfectissimeomnia, quae sciri possunt: igitur qui uno actu 
omeia ct>gnoscibilia sibi distinctissi.me repraesentat,scientia infinita 
gaudet} atqul DeiiS uno aetu omnia cognoseibiliasibi distiftctissime 
repraesentat (§. praec. cor. %*): ergo Deas scientia infinita gaudet. 
CorolU Omnis veritas sivenecessaria,siveeontingensexnatarasaa 
. * babet» dt cognosei CjMsit : scit Haque Deus onnen veritatem tam 

necessariam» quam contingentem. * 
Schol. Ad veritates necessarias ipse Deus, ejusqiie attributa fhfini- 
ta j tum entium possibilitateSjet quae cum iiis proxime connectun- 
tur, ^ertinent: ad contingentes vero, quaecumque praeter Deum 
existunt, sive comparate ad hos praeterita* sive praesentia, sivo 
fatura sint ; atque haec jea absolatei «ut |iosl)if quibusdam eondU 
tionibus aliqoando implendis i ffeu lub iebnditlonlbtts numquam re« 
veraimplendis futura sint: Deus igHttrimprimis se ipsum» ae per* 
fectiones suas infTnitas, tum omnia possibilia, et cum rerura pos- 
sibilitateconnexa, deinde pro aliquo tempore realiter existentia; 
denique extitura,si certae conditiones implerentur, perfectissimo 
cognoscit. Ob ^anc vero objectorum diversitatem scientia divi- 
na^licet in se una, et simplicissima variam nomenclationem sor- 
' titur. £a qua Deusse ipsum, possibilitatesreram, etcum KiS|0oone« 
xa cognoscit, seientia necessartaf vel eimplicis intelligentia^ 
audit (TAeo/. nat, i. c. 3 $« 63*): quae adesistentia porrlgitar 
lihera^sive visionis', ea qua sub conditionequadamfataraeogno» 
. scuntur, a Leibnitio, "W^olfiio, Boehmio, Baumeistero aliisque mc- 
(Ua, et a Dariesio v.olitiones Dei li beras praecedere dicitur. Hanc 
porro cumulatissimam rerum omnium scientiam magna consensio- 
ne veteres quoque Deo tribuerunt, paucis solum exceptis, qui vel 
cum Carneade omnium futurorum,veIcum Cicerone actuutn nostro« 
rum llberorom praevisiooem eidem denegarant ( Oeuyr» ie Mm 
MontesquieUf 3 . pa^. 1 46. suir,)l Sunt tamen, qui et hodie, licet 
' diversa ratione impulsi , oum Cicerone consentiunt : qe^od non- 
daii|evenit, ajunt, nondum est, quod nondum est, non potest co* 
gnosci ; nihilum enim cum nullas habeat proprietates, percipi non 
.potest: igitur actus a determinalione caussae lilien.'ie pendentesa 
Deo praevideri nequeunt. At futi^is est haecargutatio; quodcnim 

» # . ^ * , . • 

• * 



Digitized by Google 



Db tntellecta Deiy et Aitrihutls cum^eo eonnexls, 725 " 

nunc quidem non existit, sed tamen futurum est, jam non est abso- ' 
lulenihilum, secl habet suum eijtf luturum in stalu logico a tota 
aeternitate: quare licut quaevis ^lia veritas in se iotelligi potest: 
ftddeex duobos coiitriilietoriis,(]uae sea de praeterito, seu de p4>ae« 
\ senti , seu de fattiro Ojcmvenlentiaiii praedicati cum subjeeto ehon* 

* cient, scmper ac necessario iinam veram) altefam ftJsan esse ( 
156. Schol. 1. 5. cor. 2, 1. log.). 5*1(1 nemoex me quaerat, quibus in 
signis i(l genus futura Deus cognoscat; ajoenim cum S. Augustino 
{In Ps.^g,): nec hoc a me fmtres expectetis^ iit explicem vohir 
ijuomodo cognoscat Deits. Hoc solum d:co \ non sic cognoscit^ 
ut homoi non sic cognoscit^ itt angeli, et quomodocognoscit^di'^ 
cere non audeo, guoniam et scire non passum» 

' X^VII. Deuegaudet ratione injinita* Cum enim Deus onmij^ 
cognoseibiliarperrectissYme cogfioscat ($» praec.},'necesse est, ot 
etiam omnem possibilem otnnlum veritatumnexom distinctissime per- 
spiciat: quare cum hoc sit raflonis infinitae muntts( pSych»$»6S*)9 
gaudere Deum rafione infinita perspicuum est. ' 

XXXVrir. Oeus ^audet sapienHa zn/znzfa, Deus gautlet omni- 
scienlia 36.): igilur perfectissime cognoscit, qui fines sintoptimi 
quae media ad o^timos ffnes accomodatisslma, qui denrotn ojptimui 
ea sobordioaAdi mttdus; sed in perfetftisslma horain eognittoiie lAfi* 
lAta sapientla sita «st: ergo Deus ihHiiita sapietttia gauSel^ ' 

C A P U T 11. 

. • . • . • • ..... 

DeVoliintate Dei, • " 

X)t)ttX« Deus gauidet voluntate perfeetissima» tntptinTs eam 
Deos sit eAs perfectisstmom cor. i.)) ne(|uftnHa reaKtate ca- 

fere ; voluntatem aUtem reatltatem esse, netno cum ratione dubita* , 
verit. Deinde eam volutttatem, cum in Deo ifiiitj perfeetissimam es« 

se consimili ratiocinio evirtcitur. 

Schol. Deum voluntate praeditum e5<e,duabus precterea rationibus 
efficacissime suatletur. Primutr» vo]eni.ri facultas arctoadeo nexu 
cum intelligentia copulatur, ut unJabsque altera consistere haud 
queAt: qoare cum Deus perfidctissimo itttelleclu polleat (^. 34.)) no* 
«sesse est, ut ei^em qUoque vofontaiE compet|t. D^iiide ^^aeter 
' hoiic moncium innomeros allos possibiles esse dobio"caret:!gltttr 
iit hic prae aliis crearetur, bpus foit jelisctidne ^adam : atqul ele- 
eiioadvoluntatem pertiuet* . / '. ' 

QDiB Batra Mvl» itiMairaa) sr txnamM ? ' 

* XL« Ptfr Octttmifnternum voluntati} divinae intelligo volitiis^nem, 
4jUa l>eut itt se tendit, sequc ipsom ut boilttm*iilfinitum, ^tfbd distlo* ' 
cfissime compreheiidlt>amat ; per edsternuiiiiiero» «iilittonettiy^ao 
se ad res «b i pso dUtinetAs pcrrri^ti 



Sckoik |ISaiiMtBaMneo|i|»iido hos Mtiu mpse dUtiattof esse, qQla 
coatr|rlii!0i pjmUo postpattjiitt 

AcTus nnvtannmnt str ubbi;— sar AUTntszTBun». 

XLT. Deus in actu voluntatis interno liber non est, Bonutn irifi- 
nitum dislincte cognituro quamvis voluntatem necessario insuiamo- 
rem rapit» cum sit necessarium amoris objectum: atqui Deus se ip- 
S)im ut infimtum boQUin distinctissime cogooscit 36. schol.): igi- 
tpr Pens ne6ess{ir|o se ipsuiB «mat; sed in hoe emore aetas Intemoi 
irolantttis di vin^ si tus e^t ($• prMO.): igitnr In intemo voldntatis taae 
actu Deus liber nonest. . 

XLII. Deus in actibus externis poluntatis perfectissime liber 
€st, Deus habet voiuntatero perfectissimaro ($. 39.); sed ad perfe- 
ctionem voluntatis pertinet quoque libertas: igitur Dei^s libertatera 
habet: atqui earo non habet in actibus internis ($. praect); ergo ne« 
cesse est, ut in actibus externis perfectissime liber sit. 
ichoU Ad notionem vploatatifl perfeQtissimae pertinere Illiertatem, ^ 
lea qaod«odem reditt Ub^rtatem teram perfectionem^sse dabi* 
terl aeqait, eamnlmiram de bonis iinitiss qaae necesiaria amoris 
• . objei^ta non sunt, agitar* ^tmo certe est,qaihominnmnbertatem 
;. iaMreris perfectionibus non nuroeret: inde vere haec duo conse- 
quuntur, primuro: libertasquaedamDeo tribuendaest,cum in illo 
orones rerum creataruro perfectiones secunduro realitatem suam 
insint j alterum: si nulla Deus poUeret libertate, nuUaquoque in 
nobis csse posset, secus haec nostra perfectio ex nihilo prodivis- 
tef* Deniqne et tlmUI ratlpcinatibne res Vinfioltar : sl Deat necet- 
tltate^adam ad res extra se volendas impelleretar, ea necetsl- 
tat vel ex Ipta ilUui natura, vel a re ab ipsodistincta pVomanareti 
, qoortfm neutrum necogitari quidem potest« Non priroum: curo enim 
Deus Insesit beatissimus,sibiq\jeadomnes perfectiones possibiles 
possidendas sufficiat, neque ulla re a se distincta ad summam felici- 
tatem egeat, fieriomninonequitjUtilliusnatura reicujuspiam pro- 
creationem necessario exposcat; et nonne ejusmodi necessitas 
Deum ab aliqua re prodaeendapendentem.elSc^ret^Non.alterum: 
aam res J}le vel esset existens, vel solam possibiUs ; sed iroprimit 

• anlla res praeter Deam sine pui productione existit: deinde quae 
. potslbiria sunt, suat quoque prorsus ad existendam indifferentia, 

aequeadsui procreationem aut quidpiamconferre, aut eidemresi- 
Sterepossunt,neq^eetiam bonitatem infinitam in se continent, Ce- 
terum libertas divinanonestconcipienda ut inditFerentia potentiae 
ad actum, quaiis in creatis datur ; hoc quippe imperfectionem ar- 
gueret (S'35* sch.): sedut actus indiAerens ad applicationemjnam, 
Bt mox patebit, voUtio D^l li^era aUtd aon est, quam actus volun- 
•'tiitllrdlvUiae t^mper exittens Ubere rtsplciens rem^haac vel lUam 
ab Ipto diversam ( Dispuz^ metaph* disp^ z2. 5. z. n. }4* )• Volun- 

• tM iaefeatlliJtit Suarezius, est indifferens ad plura objecta extra 
•a.| jwa vero ad pluretaetttt volendi| vflqolcnfi^4*ied^voluntatL 



fiayb acta ipsi additio volaqtas G0iitr««v«it«|»r9air9MMl»4i^ 

t«r9ii9«ittrt . .... ... 

XLIII. D#u# uno, eo^uo s$f^pl$cUM$m^ i$0u a f ofis aetemiist^ 
fulti qua99umaue liuit» Imprioils eiifli J)m iU ftctus puras'( 15, 
acb.)> ooq^Vt e| ▼olaotts iii$l per mo^Bm p^tus tribui,hic^ae actas 
ob eam4em ratlonem aeternus sit, necesse est. Deinde ponamus plu- 
res acfus diversos essei erunt ii vel successivi, vel simu|tanei: non il- 
lud: se^iueretur enim vera in statu Dei interno tputatio, quae repu- 
gnat ($• i^O J "on istud : hara cuin Qeus Anpia $ub upa ratione me- 
dii a4 fine"! consfitutum aptissim| yelit^plur^ actus reapse distin- 
cti nec iiece<sari|, nee altlef forei|t« 4^4« perfeclivs ess'6 vno actu plu* 
ra velle potse^ qaam dtversis.; eam ig^tor Peas loliolte |»erfectus sU 
{§, »5* eor« !•)> et istod illi trlbuendum ilgltar aqo, «090« siiDplieU-^ 
^inio actu Peus a tpta i^etefQitate yult, quaecumqaf valt» 
i?oro//,Eodem igitur actu, quo Deus necessario inse ipsuro ferturJiA 
bere fertur in res a distinctas (P, 1.^. 19. ar. i.ad^tum ar, j, 
et, 5.): id est,unus est volitipnis actus, qui, quatenus Deum respi- 
cit, est amor sui } et quatenus ad res cre^ta^ terminatur| volitto 
ereatararum est ) ita dqc • t $• Thomas» 

QUID ^Tt^UOTUPLKX DBCnXTUM DBIp 

«Sc/io/.Actum hunc voluntatis 4ivinae,quatenu5 res externas resplcit, 
decretiim vocant theologi , illudque licet in se simplicissimum , 
in varia tameo genera pro rerum decfetaruro discfimine distri- 
buoturf Pmo exhis praecipue huo pertiQent,quQPUfl|i|sos in sequen- 
tlbas or|t4 Positi^um* Deos aliqoid absolato iotondst^ac eon. 
seqai oupitiUt cum vult mandum existereifwriiiliWfN»i%ifoo^Ti- 
mittere statuit, quod tjimen 4e so |eri ooii V«llet»qaa«tlOBO peo< 
pata bpmipum admittlti 

iiaeimTfis A| ^ liatir«aiii|«, 

XhW* Deeretum Deiest immutahile* Deoi Qno, eoque simpl|- 
cissimo aeta a tota aeternitatev^ltjquaecumquft valt($^praec.scb<b 
igltur actus voloat^tis divioao-tao proiodo 4icrotum.(loi<$* j^tnee^ 

sch. ) mutari nequit. 

£choL Certe cum intellectus Dei semper omnia cognoscibilia distin* 
ctissime repraesentat (§. 35. coroll, z.), turpis inconstantiae, ac 
aniroi leyitatis indicium foret, si Deus id, quod ante voluit, nunc 
nollet, aiit vicissim j queroadfpodum nobis jure vitio datur, cum 
maneotlbas iisdem adjunctls» ae tnvarlataeorMm cogpitio(Oe.volun-> 
tatis oostrae consilia mutamos. Verum naec immutj^Uitas deore- 
torum divinorum apud nonnuUos philosophiam i*^nacoruffl,i|tex 
Tullio Leibnitiusait, suscitavit; qui nimirum putart frustra vota 
runcuparl, preces fundi,quod quae immutabiliter decreta sunt, 
certo.alioquin eveotura siot* Sciipe iips oportetj ipsa voluntatis di* 



Tlnac decreta sub cohditione precum adhibendarum,operaeque a 
' iMlilllsovfttiettAie litt 9sie:q0tr9 fmstntme mqwmin Alii qiiae- 
iwiti qoi iiniiiiitabilitas ' volitionif divlQae eooi libeftate ooticilte* 
tor? NefDpe, qoae Deoi libere ▼alf» Ita nunc vult, uti ab aeteroo 
potttisset non veilo} at|Nistquam serael voiaittiofiolta ipsius por« 
fectio postulat, ne quid demutetur. Obscura iiaec sunt, ais, ita sa^ 
nej vcrum cogita infinitas Dei perfectiones magis nobis adorandas, 
quam-perscrutan«tas esse: hacquippe ab/ssoomBesfinitaeiat«iii- 
geotiae vires absorbentur* 

C M P 0 T tlL 

XLV. Bonitafy qtfam etiam heneficentiam recie confpelIafeff#| 
est constans voluntas rebus creatlsconferendiperfeetiofies,aeveraor 
felioitatem» qoaatum ipsarum natura postulat* 

inOB wt •onwatis niviarrAB« 

* XLVf • Z>eua ett honitatis infitfitao* JEtt ct r te bomtas baec per- 

fectio quaedam , quae ut illimitata ab ente infinito abesse nequit 
sed ens illod infioituro Oeus est ( $« %p ) : Igitur Dens est bonitatls 

infinitae. 

Schol. I. Si Deus iiac bonritate careret, esset ajiquid rn eo, quod ei- 
dem opponeretur; quid vero illud? aliud certe non, quam piale- 
volentiaquaedam,aut invidiaex inordioata quatlam anVmi' adectio- 
ne-ortas is quippe solnm Hividet, iraseltor, malefacit, qni aut ro 
qoapiam ^get, aottlmet, ant sperat, aut allacaeea euplditate doci* 
tor> qooe*omiiia io naturam perfeotissimam minlm« cadunt. £t 
< quoniam de ea , qoa Deus in homines praecipue fertur, bonitate 
praecipue hoc locoquaerimus, ju^^t eam alia quoque ratione con- 
stabilire. Sane si Deus hominum felicitatem cupiat, eaque conCer- 
re et sciat, et possit, quae ad eam adipiscenfiam necessaria sunt, 
summa est in eos boqitate ; atqui utrujnque ita se habet. Principio 
condldit hominem verae felicitatis capaeem, et ita comparatum , 
uteam natorali propensione vehememlssime appetat, miserian»* 
qoe, et quldqoid ciim eapugnat,aversetur. Neque istud satis: raf- 
gitiif ett ilti plnrima in hoc mundo bona Hcite perfruendayquaot»- 
snenn&turalebeatitatis desiderium adeo non satiant, Qt etram ma- 
glsacuanti Jam vero si hisce positis nostram tamen fencitatero' 
Deusnon vellet, quidni«inos ludificaret, ac crudelissime excrucia- 
ret acuendo, quod numquam impleri velle, desiderium a se nobis 
ing*enituni? Nonne ita nobiscum ageret, ac s/ quis fame jam jam 
oneoandqeibom oetendercSI, veseendom noo praeberet^Noone be- 
ttiae ipsoe nobls feticiores fbreot, com snas appetltlooes io liae 
fitapleoissiino osploant ^ Tinto nimiram essefflOf infelicioros. 



Digitized by Google 



t)biiilip||«tlrlMeiimlMiiit«ttfeiiMi^^ 7^ 

ffttanto magis solidam, perfectamcnie beatitattfm. ipsa luillnrafl 
«tti a^ppeMMMit, atque il|ticly(|Md jnaiipnaai Datarae hostrae per- 

■ fcetiMemeDMtitttit, foat eNetoauils,aqsummae mlseriaei Q^s < 
Mteiii ista de Deo, deque infinite netnrae ejus^ierfpctioneicuspi- 
«atar^Quae deindeadseieotiam, ac potentiam attinent, ea ipsi 
cleessig nemo sanus jadiceverit-.est itaque in confessosummam Uei 
in homines bonitatem^sse (tonf. psych. §§. 149. etcO» 

iSc^o/. 2. At contrariuro experientia constare quidam contendunt ; 
xnulta in hoc mundo mala esse, quae contra Dei innos bonltatem 

. testinoaiumr dicant. Torsit ea ret praecipoe veteres, neque' satis 
lioiidUm dissolvere icivennit.Pletoad pervieeeiMDLmateri^e aeter- 
liaeoolifugit(GOsro* $« xo.); Plutarciitts materiae aniroam mali- 
gnam insedisse, eam quidem, sed non penitifs, a Deo eroendatam 
fuisse asseruit; alii alia divrticola aratione ali^na quaesiverunt. 
IVlanichaei duce Matiete Persa veterem Zoroastris opinionem de 
cluobus principiis uno borto, altero malo et suscijarunt, et &xpoli- 
Venint, ajentes iitnimque ase, ac necessario existere, ilJudque 
omnium bonorum , hoc malorum in roundo caussam esse.Equidem 
turpeift faUtoe errorcm sUpra n^fiftavi ( $$. 3 1 . 3 1. ) j ae Bajrlius 
(DicA, histw* €t Manhhi^refit» Bi) , qvi patldttfflvbiqae scepti- 
'«ismum afTectat» et refiitatione-aon contentus ios^lte cont^fidi t, h y - 
potiieflmdeonoprincipio,etsi apriori demonstrctur,a posteriori 
tamen nec verisimiliter probari posse, eo quod rationo naturali 
ostentli nequeat, quomodo a principio bono, si unum sit , tot mala 
5n mundo permitti possintj addit adconstabiliendam quamcumque 

- hypothesim necessa esse , ut dislancte modus declaretur, quoca 

• cum ptieeBoroeiiis congr»at s atque ii vet istttd fieri oequeat, ratio- - 
neas satis afficaoem adevo ad eaai rejieiendam} quantumvis splen- 
didissima videa|ur. quam multa liio latent, quae justam repre- 

• ^^liensionem merentur! Primum adjconfltal|iUendam hypothesim de 

uno principio vel sola demonstrafa repugnantia hypothesis oppo^ 

- -sitae abunde suflicit ; necesse enim est, ut ex duabus propositioni- 
bus contradictoriis altera in se vera sit, altera falsa ( §. 156. sch. 
3. log.). Deinde enunciatio a priori jam demonstrata amplius in- 
ter hypotheses numerari non debet , quemadmodum nec in iis lo* 

. -cmB neretor eimticiatom, cujus falsitas jam certo constat: solani- 
nipora protebilitas ad liypotlieiiffl et soflficits et ro^uirit^r : pro- ' 
babilitas autem omnis.evanescit, qoamprifflaffl veritas>attt falsi- 
' tMM certo detegitur ($• tis* log.)# Tuffl contra veritatem a priori * 
' demortstratam nullae argutiae a posteriori petitae ullum robur 
habere possuntt$$. 197. cor. 3. 135. sch. 6. log. ): quare nec ne- 
cesse est, ut modus, quo sententia demonstrata cum phaenomenis 
coogruat, distincte exp]icetur,nec siqua sit,ignorantia fundamen* 
tam iUam rejiciendi suppeditatjsedsinoere fatendum, utrumqne 
veriisinmffl esse ; meduffl taman, qao oa eo«ponantur, ignorari ; 
' 'qaeoMdmodttn si qais aesciret praeyiilonem Del eanUbemte 

■ lioaanaeoaoiliart}.tarpliiim«ibemrit> ii vol altamtrun» vel 



Digitized by Google 



75o fhtohg. Nmw. ^fcr. Jf. Memkf. ti, Cap: Uh 

utramque exstare iniiciaretar, ut iam alias saepe moiuiimusi Pos« 
suntneiDpem qnotd mbtttiltlwB Datae , et igqotae esse quoad 
iDodiiQu pMtreno a vecitato «lletttm eit» retioBe iMter«)| firorwt 
oftendl noii^posse, qaoiqodo • prlaelplo bonotot lo aimdo mala 
permfttl potnint nem td ittud praettendam satlt est ; generatlm ' 
patefacere, permissionem horqmce malorum cum divina bonitato 
non pugnare ; neo obest, quorl omniS in hoc argumento obscupitas 
tolll nequeat ; ejus enim ratio in infinitate, quae bonitati)Sicut ce- 
teris Dei perfectlonibus competit, et in limitatis nostrae intelli- 
gentiae viribus sita est* Quaeramus itaque difficUis hujut nodi, 
quaotnm bumaiio ratloiil datvm ett, tohttlooem. 

QUID, BT QUOTUPItBX VALUIK ? 

XLVII. /I/a/um est, quod cum imperfectione entis connectiturj 
sive quod ejus statum imperfectiorem reddit ( psych. 8S.): aliud 
•dieitiiriiierop&T-jicttmiqaodinipsaeotlt creatl liroitatloae cootl« 
ttlti aliod phfMicum^ qood^oloribut eorporiiet anlmao abtolvitori 
aliud moro/e,quod io Jibera leglt moralit transgrettione titum eft» 

«au emci - snm.sn» mt aaftoifBiixoii, 

XLVIII. P^rmUsio malimetaphjrsiet ooispii^oatOiini5oifiaa« 

te Dei. Si ita esset, tunc bonitas divina postularet, ut Oeoikaut ea« 

tia infinita, aut nulla condat; sod neutrum divina bonitas postulat ; 
non primum ; ens enim creatum, ac proinde contingens ex essentia 
sua finitum est (ontol.§. 119. cor. i.): non alterum; procreatio enim 
entium quorumdam licet malo metaphysico atfectorum potius boni» 
tati finitae muUo maxime consentanea est» ut quae secus cum nuUo 
eommotticari potaltiet:1gitur perflnltiiomHmetaph/siGieom bg« 
nitate Del non pugnat* 

XLIX* Permisgio maU pkfM nonjfkgnai eumhoititaio D^i^ 
Doloret eorporlti et animae sunt noblt prorsus naturalet, etconsti- 
tuto hoc rerum nexu secundum naturae cur sum a caussis natiirali- 
bus proveniunt; sed permissio eorum,quae constituto hoc reruro ne- 
xu naturaliter fiunt, cum bonitate Dei non pugnat ; secus cogeretur 
Deus entia creata contra naturales eorum proprietates gubernare: 
ergo permissio mali ph/sici curol>onitate Dei non pugaat, Adde ma- 
la ph/si«a conneaa ette oom plurimit bonit moralibot» ut adeO| oiti 
bis tublatit» penltut lolll neqoeant. , 

Ij^Permiitio mali physici €st monifoitum dig^nae honilatU 
drgnmentHm, Mala physicaplurimum conferunt, ut finemnostruiD» 
perfectam nempe felicitatem, et certius, et faciTius conseqiiamur ; 
exercendis enim virtutibus occasionem praebent; culpas contractas 
abstergunt; animum ad praesentium voluptatum contemptum, atque 
ad aeternorum bonorum amorem, ac desiderium adducunt. (^uaro 
cum Deus optimut not felleett ae beatot ette cupiat ($• 46. tch.)} bo« 
rnm malorum permlstlo ep» bonitaittt manillMtum argumeotiiat ett« 
Sohoh Om mM uoraiit idea4dooB logit iovolvat»* floaeito oat , ot 



Digitizeci by Goo 



De Attributii DtieumMttni&tieorulletii* 75 1 

de hac pauca praemittam, anle4uam ijUus permissionefls cum Dei 
l»omtat6 oon pugnare ostendam. ' 

BONITAS DBI 'POITtJLAT MGBM ITOBAtBBr. 

LT. Infinita Dfi bonitas postulat constUutionern legis mora^ 
. Infintta Dei bonitas postulat» ut hominib|Us sub^idia oecessari;i 
- ad vei^am felicitatem,seu finemnltitnom conseqtiendum suppediten* ' 

tor } ted lex niofaUs, cum allud oon sit, qoam norma actiooum hu/na* 
. narum» ptr quat linis obtineri uoice.et potest, et del^et, est id geoui 
tobsidiomneeessariumHgitttr infinita Dtl bonitas toostitutionem 
' legls moralispoitulat« . 
SchoL Cum nempe homo a malo metaphysico immunis non sit , ha- 
bet is cum intelligentiara , tum voluntatcm limitatam , atque ob 
illam in fine cognoscendo aberrare ; ob.hanc a rectitudine actio- 
num deHectere potest. Quod utrumque nefiat,norma quadam opus 
habet, ad quam et cogitationes, et actipnes soas <BXigere possit» ut 
reeto ad finen laom tramite incedat^ 

roMiiiuTAf VAU MOBMia mn nr mr. stt. arao. nt iAtiBA- ar nm 

cex ■emTATB 0» neir voojTAT. ' 

L}]« RaHot cvrmalum moralepoisihUesit^im wuUometaphy^ 
iieo^ in ttge morali^ et ia Ok^nate fita,eeU UbtFa tnim legis mo* 
ralis traosgressio nequaquam fieri po/set, nisi homo cum iotelligen* 
tia,et voluntate limitata l'ibeinate polleret,simulque lexmoralls ex« 
tareti atqui libera lcgis moralis transgressio illud est,quod malum 
morale dicimus ($. 47. ) : igitur ratio, cur malum morale possi.bile 
sit, in malo metaphysico, in lege morali, et in libertate sita est. 

LlII. Possibilitas mali moralis non pugnat cum bonitate Deim 
Si ita esset , tunc bonitas divina postularet , ut ve| unus, vel omnes 
trts es assignatis ( $. praec. ) fontibiis tollantor; sed id booitat di* 
i7ina aonpostolat;imprimisenim permissio roali metaph/sid non 
pugnat cum booitate Dei ($. 48.); detnde legis moralis constitutio 
ab eadem bonitate profluit ( §. 51.), denique li bertas homini, utpo- 
te enti rationali , finito , inter bona pariter finita constituto, ac bo- 
' nixrn infinitum natura sua appetenti piorsus natupaiis est ; ut vero 
natura corrumpatur, Dei bonitas non postulat: igitur pos^ibilitas 
mali nioralis non pugnat cum bonitate Dei. 

SchoU Quid, quod libertasnecessariom«st aetuum moralium exer« 
cendorum iostrumeotum, quod Beus ut oobilisslmam perfectionam 
suaruffl patefactionem primo loco in procreatione universi aibt 
praestituit? muita<i praeterea libertatis humanae prerogativas 
» enumerat Hookius (fie/. naf.ec rcfe/. princ, f^6'o/og'. nat. de pro- 
vul. Dei pag, 1 54.) , quarum aliae se tenent ex parte Dei, aliae ex 
parte hominum. Ex parte Uei : i .) sublata libertate munctus foret 
mera machina mortua Dei digitodirigenda. z.) Nullum inter Deum, 
ti res creatas foedus foret,et eofomerciam ainoris: nulla Itbera 
gratiarum actio, nullus coltus iSeo dignus. 3«) \n moodiadministra- 
tioot ptrfeetionts Dti non tamperspioHotluctrlBtsnaMittgulttfr* 



Digitized by Google 



75» Thmhplhtwr* tert. U. Mmbr. iU Cap. liL " 

«iitloM repiim.fiBtrtato otvtnfittin^ut toUfere, «ut qaam naxK 
nesaltem potentU elue^t; at cumha&ijipieiitieqtioc|iieaiiiItome- 
xime enitet» quanclo provideetia tot agentibas liberls velut a sao 
dominio manumissis, et suspenso potentiae exercitio, fines tamen 
suos perfectissime consequitur, ac eflScit, ut tot discordes homi- 
num voluntales liberrime in totius universi honum conspirent. In 
administratione item morali patefiunt sanctitas , justitia, cctera- 
que attributa cum his connexa, quorMm regnante fataii quadam 
neeesslUte neobscorum qaidein indieiam foret. Ex parte homi- 
tmm : t.) plurimae mentlt dotes perirettt ; tW ttoos intelleetus pe- 
'nitos neeessarias, erit igi tur vel.perpetoa de eadem re eogitatio, 
Vel. series cogitationum fatali necessltate connexa: indeautf m nul« 
lus rationi, ac prudentiae locas, nullus suavissimis animi volupta- 
'libus , quae lex liheris inquisitionibus , inventis , vitae institutis, 
collocutione cum hominibus promanare soientt 2.) Caremiis dcin- 
de quoque jucundissimo iliogaudio, quod iiberae electiones etiam 
in rebus vtiioribus, constans virtutum*exercItatio, ac praecipue 
oonseientia reetl oobts adfert. Qaare,cttm tam dalees slnt Hberta* 
tis nostrae fractas, laee meridiaoa elarluiott, bonitatem dlvinam ' 
nequaquadi deposcere» lit ea nbbis anferatar* 

msnmA kau Jioaaus tiv nr Aiunr snaanaTis - w er mnmAtmi 

aainvis on iMpf vesTO&AT. 

' Lt^. RatiOf cur malum morale actu*€xist(itf in malo UlBrta* 
tis nsii sita est» Com enim malum mprale sit libera legis transgres* * 
•io($» 47»), tum malum morale actu ekistit, qoando libere legem 
tfansgredimur i atqui legem libere transgrediendo malc nos uti no- 
stra libertate apud omnes in confesso est: ergo ratio^cur malum mo* 
rale actu existat« iivmalo libertatis usu sita est: 

LV« Bonitas Deinon postuUit^ ut kic malus lihertatis usus pe* 
fUtus impediatur* Bonitas Dei non postulat, ut medla ad fines opti« 
mos obtinendot accomnodata penitus impediantur ; sed Ipse malus 
libertatis usos medlum est aceommodatum, quoDeus !et infioita saa 
sapientlafines optimos obtinet: nimirum patefactionem suae justi- 
tiae in puniendis , misericordiae in condonandis, longaniniitatis iit 
tolerandis delictis , actus item virtutis poenitentiae, reditionis ad 
meliorem frugem, satisfactionis in iii, qui peccaverunt , patientiae, 
fortitudinis, constantiae in fllis, qui ab improbis injuste vexantur; 
ergo bonitas Dei non postulat, uf malus libertatis usus penitus im« 
pedlatur* 

SchoL Adde Deum praeterea propositis maximts praemiis nos ad * 
bonum Impelleref et eoptrrintentatis gravissimls sapplrciis a ma« • 
lo abaterrere, qal modoi gubernand t creaturam rationalem, et Ii<- 
beram aptlssimus eit) aoproinde etiam bonitati infinitae natlmo 
consentaneus. 

VBBMISflO MAX.Z XOaAlIt HOX WVGVAT Cmt BOmATB BBI. 

hVhf^rniisMmiUim^rali* non pu^nat cwniomitatB' Oii. 



Digitized by Google 



De AUributis DeicumFolwitateMimexU» 7S3 

STiU eiset, tune bonitas- divina postulafec, iit v«l niilim oMmile Ab<- 
«olote inposslbile reddttnr, vd sattem ia IwmiBibiitmaltis liberu* 
tis aras penltus impedittiir ( conf. 54. ): ttquHmrtrum bonitts di« 
* vina postulat ($$. 35« prtec.) :^igitiir permissib mtli mortiif* cum 

bonittteOei nonptigatt» ^ * 
vBtMiuio SAiMOM «0« vveiraT ci« MvtrAn 8«; ^ * 

LVIL Permistio Malorum^guae in hoc mundo experimur, non 
pugnat cum tnfinita Dei honitatem Omnit mala, quae in hoc mun- • 
doexperimur,sunt vel metaphysica, vel phjrsica, vel moralia 
sed horum permissio non pugnat cum infinita Dei bonitate ( 
49. 50.56.^ : ergo permissio malorum, qute iahoc mi^do«xf|eriinur, 
cum infinita Dei bonitate^non pugnat. 

Corolh IgiturDeus optimus salvt io net lienlttte oma|t hujus mundl 
mala permittit, neque neceste est» nt^tlitd jprteteret principiiim 
mtlum t se existens comminisctmur ( cbotr 3 1 • 3««£ - 

usroimtTtit cavi&SiaTioiaBUf* 

Sohol Atqne et his fteilis est respontio td etvfllttiontttqttibpsolim 

£picurus, aliique, tum rteentius Ba/lius ( /)lcl. Hist» et oriu et 
art, Manich, PauliC' ZoroastJ^ divinam bonitttem Jmpetiverunt* 
it) Epicurus teste Lactantio {De ira Dei c, 3.) ita argumentahatur. 
Deus aut yult tollere malay et non potest ] aut potesty et noa 
vultf aut neque potest, negue vult, Si vulty et non potesty imheciU 
lis esty quod in Deurn non cadit, Si potesty et non vulty inviduif 
gitod aeque alienum a Deo, Si negue vuit^ tteque potesty et in» 
eidus et imheeilUsy ideoque ne^fise Deui e$t% Si ptdty et potest^ 
^uod solum Deocon9enitytindesuntmala}autcur eanon tol* 
//r? Similessunt argntttioneiMtrcioiiit^tpad ^ertnllltiMim» et 

Celsi apud Origenem* ' ^ ' 

Jkt nempc mala metaphysica Deus nec potest , nec vult tollere, nlsi 
nihii creare velit; non tamen imbecillis est, quit td omnipOten« 
tiam non pertinet posse efficere pugnantia. 
Mala ph/sica posset quidem Deus, re in se spectata, tollere, tt non 
. Vttlt : tnne ideo invidus? minime ; istt enira mtlt tdeo enm eint 
bonittte non pugnant, ut etitm perspicunm slnt Httnt trgnmentum. 
Sunt nempe potissimnm eum qotmplurlmit 'bontt mortiibnt coii>« 
ionctt ; edoceot enlm nos bettitttem nostrtm In possessione bo» / 
tiorum caducorum non consistereyUnde ad eorum contemptum ex- 
- citamur, utque animum consilio, prudentia, et sapientia adversus 
ea munianTus, ac pulcherrimis virtutum habitibus exornemus, im- 
pellimur. Inde porro fit, ut vitae nostrae incerti majori studio 
mentis integritatem, iustitiamque sectemur, atque Deo, cum pla«* 
cuerit, opemm nostrornm rttionem reddere non formidemnt. Vid* 
Lacttntios ( Ihid* } et Anti* Lncretiut ( €te nat. rrr. L 9* r. 1 5 1« ' 
^e^/). Necobest, quodnonnumqutmeveniat, ut quisonmibns vi« 
tam tuendi snbtidiis destituttur ; ntm com Deus td tempus solum 
;ios in boc Gorpore> tamqatm-ttrGtrej mortri volueriti nonatictao 



Digitized by Google 



\ 



iM«e«fl» lait ita nobitde mtdXU ^imMmf^ Qtvitam ptrpetiio «mh 
tfl^VArfl po^imus. Nostri mitiievit dnntaxat est tamdiu liisce bonitt 
etvitee eomittodis rite uti, qaamdiu nos iiic degere Deo placuerit» 

Si mors improviso, ac citra nostram negligentiam evenerit, malum 
erit solum physicumiat simul cum maitimol>ono consociatum, cum 
aditus ad patriam, unde exulamus , ni$i per mortem non pateat, 
5unt denique mala piijrsica universim tum .peccati originarii, de 
qao nos Revelatio oertos reddit, tum alVdram quoque justistlmft 
pbenA* 

Qiiod demum-td mala mof ali*t Atque pef ea qoidplam Honitati de- 

trahi ex dVctis colligitur ; quare illa citra oAnem invidlsiiit Deat 1 

' etsi potuerit, tollertf non voluit. 

1.) Instat Baylius, quaeritque cum Cotta ?.pud Tullium , cur t)eus, si 
honus sit, rationem, ac libcrtatem, qua plurimos ahusuros praevi- 
dit, homini hus concesserit ( De nat, /. j, c, 17,) ? Ut vihurn de* 
grotiSy verba Cottae sunt» guia prodest rarp, noCet satpissime, 
melius est nott odkihere omnino^ guam ipie duhiae salutig ih 
apeftaiH p^rnidem inaurreri sic haud sciat an^meiiu» faeHt^ 
humano generi motum isiam 4!eler€m oogiiaticni$f acum^n » 
Molertiam^ quam rationem vocumus^ guoniam peetiferasit 
multis , namodum panc.is snhLtaris y non dari omnino quam 
tatn mumjicei et tam large dari. Quamobrern si tnens voluii- 
tascjue divma idcirco consuluit homiuihusy qiiod iis largita est 
rationem : iis solis consuluity gups bona ratione donavit: quos 
HdemtM^eimmtoUlieuntfifSie perpauGosjt 

Secl discrlmefi estiQgeos 3 ratio per te fertur lil homtt i ileque eAiin 
iMna» et mala, sana» et insana datar ratio ( ps/ch« $. 7 sclt; ut 
Cotta contendit; viitun) eontra Interna sua eificaeitate Hegrotis ^q* 
tissimum nocett quare medicus,qui unicum aegrotO permittit,nort 
abest a culpa s abest contra Deus longissime, si homines ratlone , 
quam illis largitus est, abutantur. Cum enim eam non animo nocert- 
di,sed henefaciendi concesserit, simulque motiva, praemia, poe* 
nas adjecerit, ut bonus illius usus fiat, tota in homine culpa resi- 
de«. Gerte,ut Cotta paullo post arguit 27.) : Nee si isy qai a6» 
aepii^hone uiitur^ ideircoiSj gui dedit^ amiee dedit^ ita ioverse 
mihi argumentari licebit: necsi is, qol aeeepit, male utitariideir*. 
co is, qui dedit, ioimieodedit. Nonne, ut cum Tullio loquaf, coil« 
sX2it {ibid,)'. etiam^patrimomis niultosmale uti\ nec oh edm 
caussam eos beneficium a patribus nullum habere^ At, inquit 
Cotta ( y^. c. 3 I. ): Si homines rationem bono consilioa Diis 
immortalibus datarn in fra\idem, malitiamgue convertunt\t 
nmidariiUam,guamdarikumanagenorimeUus /uit, Ut *i 
medicus sciat, tum aegrotum , gui jussus sit irinum sumfif^ 
meracius §umptttr,um, statimqueperiturumy magna sit in cui» 
pa, sic vestra ista providentia reptehendenda^ guae ratianem 
dederit iis^gnos scierit ea perrerseyetimprohe ixjur^i. His Hoo- 
Jiiot i la occurrit C HeU nat* et >rereU pritus* theolog* nof • de pro* 



Digitized by Google 



M. M |Mi|r* tftf» ): i)^tMr sine vimo fUfepe, inmo et cpa- 
paiescerei at himo silM r^fdna eMte nem potest, Nec minuM di^ 
Miant peecane^ et perire* Verufn ettt guod nemo vinum sumere 
negrotum volaerit^quo periturum sciverit^ quilihet tamen pru- 
dens me^icus aegro cibum sumerepermittettSine quo certope- 
riturum novit; etiamsifehrim eo sumpto auctumiri praevide- 
' rit,Sic Deus rationem homiuibusy sine qua homines non es" 
senty dedity ettamsi gua^eiam inde maia oritura praevideret. 
. Jjteberet ergo ratio eomparart eum pita»^ mata moralia cum 
movho : proindetfue et Deue ratidncm dujerret^ne homines ma- 
te iila ut erentury simiUs esset efuSf gui efiCideret fiUum^ ne ae^ 
grotaret, Nec praetefeundum, medicum vi pacti inter ipsom et 
aegrotum c6nstituti adstringiadprocurandani,quantum potest sa- 
illtatem ; atque inde justitiae obligationem enasci. Idem judicium 
ferendum de aliis id genus similitudinibus , quas copiosas minuti 
philosophi proferunt: ita ilaturalis justitia ex occulto pacto orinii- 
da pottulitjUt prideepsotiiiHitn|«tsliigulortt1nl>oiMmi proviribus 
prtMiiave«t,ile^ejuo*taiKtHiit, tedtotiot reipublicaaeoiniiUKlo, 
ee SAliitlltiide«t}iiiide illi non licet eo pfimttm linetcelera per- 
Ahterei ut suam postea in iis punieodis justitiam maoifestet: ita 
mater, in qua paritate Baylius magnopere exultat, non potest ci- 
tPaculpam sub obtentu libertatis non adi mendae admittere, ut 
filia loca pericUlis plena adeat, praesertim si certo praesciret 
eam in scelus prolapsurann: nam parentes sin^ulari litulo prolluai 
sAlntf, non e)us modo; qe»e ad corpus» sed etiam quae 94 Mmam 
pertinet, prospiciendi gravissiflsa obligttiooe adstringuntur. Ab ' 
oppotito in Deum nirlla eiotf aodi oUiestioeadit; ex^ecatis prae« 
tereamulta bona elicit,eaque admanifestandas suas perfectiones» 
qOi finis est toti roundo praefixas, dirigit ; quin efficit, ut non no- 
ceant , nisi volenti , ac saepe , ut ipsi quoque poenitenti ad ma jus 
vlrtutis sfudium excitandum prosin^j.tttdeaique aliorum exitium 
alios in officio contineat. 

3.) Arietem admo^enti ajunt, si Deus nob4scun»benigne agere, booi« 
tatlsque ioae slgna exhlbere voliiisset > eflfeci^set utique, ot etiam 
talva libertate, vel oemo poeearet» vel nemo saltem aetemMim*dah 
' mareturtobtinolsstt oerte id foeilliiiietsi illos tantum condidisset,' 
qtios aut iiunqQim' pteeatarosiaut Tctamde odmissisd^lictis poe- 
nitentiam acturos ab aeterno praevidi5set. 

Potaisset utique, non inficior: at quidquam contra summam bonita- 
tem in eo, quod non ita fecerit, admisisse vehementer nego. Non 

' obstante h«c praenotione, qui pereunt, sua culpa pereunt ; ipsa 
oonilbus bonus est, quod omnes felices esse sincere cupit i quod 
iubsidia, qnaesiifBeluntyomnibiisIarge suppeditaf;qiiodpraemia« 
poenasqoo proponit: booasdtniqooy^qood eootumaoes ploetit» 
eom enim justitiam eicercet^ altnd non 08it,quambonitatem suam 
secundum sapientiae regulas in totius generis humani commodum 
administrare. J^res sOtt^clierdenis i InstUut^ o«e(4iA&.JS«sr- 

Digitized by Google 



756 Theoiog*ifatur*S€ef*tLMkmkr.S.Cap^Iii0 

-cit^ 4. phys^ theoL arHe» s* » quispUkm eomplares^id 

dignitatei^aepubUoa muniageremda adhiheatf singulosque 
exmeHttspraemio^poemafa tmciat^eerto nenio sanus eum 
^ regem reprehenderity^npetoveopraescientiaiUadeplurium 

interitn fraudi erit ^an minus censebitur boniis^ mynus henefi^ 
cuSy quia simulf quod Jacturum erat^praevidity quam rexy gui 
id ignoravit} Porroy qui citra meritum proprium sese felices 
esse optantyiniqui sunt in Deum, qui in condendo universa 

^ actuum moraHum praestantiatnJUherumque arbitrium kabuit 
potiora* Demum dignum Deaerait^ nonmodobenefieeaaae^ 
sed etiam justitiae efue aeterna praestare monumenta^ non 
guodfeeerit euempiamiUt puniatur^ sed uiijustitiam felineU 
tus commendety «jui bonitate uti noluit, 

Ad extpemum juvat advertere, duos potissimum gravissJmos errores 
a Baylio, aliistjce divinae bonitatis hostibus inhocargamer>tocom- 
mitti. I.) £x soJa bonitatis ab aliis Dei peFfectiombus abstracta 
idea ratiocinantur, et quidquid ex hac immediate rod Duit, eideai 
oppooi cotttek(lunt* At efiim bonltai hsSee eoosoolat& revera est 
infinitit aliisperfeetiottibufi^aaononquldem iaterse pugnant» 
diversos tamen efieetus pottalaot: unde permitti, iut etiam eiEcl 
multaa DeopossuBt, quaey^taia bonitate abstraQte con^iderata 
non proficiscantur, illi tamen minime opponuntur, vel idcirco^ 

* quod ex idea alterius cu}uspiaai perfectionis similiter separatim 
acceptas promanant. Quod si autem perfectiones dLvinae,ut inse 
sunt, concrete sumantur, quivis eftectus ab omnibus simuL prove- 
nit. X.) Bonitatem Dei ex singalorumhominnmappetitioMbus,aut 

* indigentils metiontttr, cum tamen Veot totina w^ersi bonum pri« 
mo loco proeqrot, singufis vero seorsum tantum benefioentiae exr 
hibeat,qnantum illius perfeetioadmUtit: quemadmodumprineepa 
horoanus, tametsi optimas, non magis amat sin^ulos, quaill qnaiw 
tom ad commuae totius jei poblicae bonum conducit* 

^ . Qun> susvtxis. ? 

hVWU Justitia est bonitas sapienter administrataisumma itaque 
}us£itfa est snmma booitas sapiencissime administrata* 
Sehol, Definitio istaeo ex Bohemiasio declaratur ( Theolof^^nat* s. 

I* e, 4« $• 5i7« itot*). Summus in cipitate imperans delinquett" 

tes nec nimia se^efitate yuec lenitqte puniens justus eatehue 
dicitur, Bonitas veroipsiusfacity ut i.) singulis adeoque etiam 
delinquenti non male ^ sed bene vclity ideoque mallet henefa^ 
cerey quam punire. %,)Ut totumreipuhlicae systema securum, 
et tranquilLumy non a male feriatis turbandum velit, 3. ) Sa" 
pientia ipsi ostendit non jtunitionem maleficiomni nequitiae 
suhditorum fores panderOy rel salutem omnium erertere* 4*) 
Sapienterigituradministraturus honitatempunit non nimie 
leniterob bonitatemerga totam^rempublicamynec nimis se^ 
fere oh honiMtem erga singtUoti atque ita jatt,e puoit, Consti* 



Digitized by Gooc 



' Hrto ^rdhpc iMHtliB HivilMC ponceptu» i 

quM «nte disim«<:«Ure en^in ittieliigitur coostitatiqnefii f 

L1X* Deiis est jitstissimai^&ai et optimns ($; 4). et sapiea* 
titslmiire^t (§. 38 J: igitur tftim^&ummam bonitatem exepieti saiiieQ- 
tissime irl praestat» seu quod idem est, booifatem si/km sapientlssi. 
me administrat ; se^ id cstesse justi^iimum ({«f r^c.): ejMjp l>aii| 
justissimos ^t. ; ' • ^ 

LX« Vsi^cUas est constani voluntas numquam Iklsj^m dic.eD^if J 
* sBoa Bar TMAcminpa.-Bt riBBHswmii, ' ' 

LXI. Deus eaf fvrnciif^iiiui. Gum Deus ait ens absoltrt^ perfb* 
ctissimum 15. cor. u), omnis possibilis realitas siqe liipite^idem 
tribuenda est ( ont. §. 93. sch. n. 3. y ; sed veracitas est certe possi* 
bilisquaecUm realitas: igitur veracifassiiVB limiteDeo tri,buendae^; 
ac proinde v^acissimus sit, oportet. / 
• CorolL Cum ad veracitatetD fidelitas in seryindis promissis perti- 

nett» ut per se abtam esti Deas quoquc* fidelissTmas est. ' ' ' ' 
SchoL Attribatis |dtUi»rteostj^i tH»prafttor»>, «c | ^i 4o ripat<Bm« 

mam beiit]ttttm>e^fMrf^ctissimail^ ftlteltttem tdnuiiiertndtm 

•sse Bemo (Boortt; seil qotiQr^litec sonti ifatm ntliptiilici pAlim 



S E G T 1 O . liL 



• 



D li O P E R A T 1 O N 1 B U S D E.I. 

I^XIL ^•porttltQet Dei, de qulbui-hoo foooagen^am est ( 
t J) , pts intelli^o, qato Deo ut so|ire»o'fliMidlr. «aotori ollDvoOfunty 
quteqae veoeriFtinrtd creatfonem,^eoM^mtioneai^MftMHtt»« gob 
bernttionem, ot pfWvlden^oMHi^Mititt!» Iit«d It^qOi iottioBit«|w 
£Offlenuiffl.eit« ^ • jw-^; . 

. • . , • • • • • - »•'• •. 

' C A ^ a .T .1, 

m ■ • 

.• DeCreatipheiBonseri^ti^ne^et-Cmcurs^m .« 



yXALBt€mim^QUqiUd.crm^i^ iMimtto %Siete, llillida 
posfibiie tut aiiquid oepduf r%iatto<nmitromi o&otlipi potl»^ 

ied*mniae.t passive, et aequtlitffrin^ii^entia nifiT.lTt pnid»Hftii 
tur, vel non producafitur : igituB.poten|it tliquid oretodi oottlkni 
^ossibiiibus procreandis su^cit ; ^qui poteiftia , y tf OOSnilWttflUi» 
Slorchenau Metaph* Lib» IV» 4S 



Digitized by Google 



i iii i m WMi^ D f m i 1 ig womi umn miz ergopMHteiaNttia 

4)rtao^i est potentif MbUju 

■CorelL Potentia itaqttvalkfuid creandi nuUi ealiiMi^ uUlbtffitbMa 
£pm||B4ere potest ( ontol. $• xs4» oor. u)$ 

L^CfV. D.eus mundum crhawit, Mundut creatus cst (c6sm.$.t4.); 
sed non abMllefiiiito($»prM«» oorfll. ):)gitar ab iB|siio» quod 

MfiUi^fU ' i -v * * * 

* AC IDKO OlflVTPOTBHS BST. 

liXV, Detis est omnipotens,Veus procreiv\t hunc munclum (§. 
praec«)i.igl4:uj* gi^tei^.tia aliquUl procreandi pollet j s^d potentia ali- 
qutd prooreaffdi ett jnfiniti {§*6^,), id ^st omnipotentia: «rgo 
Dent poQet onftfipolentili» stf e est oraaipotens* 

J . "* ' ' • Qnn» CBid^vM? *' • • 

^ L3tVI. C^faUo ex parte Dei rpef^tata istactioy (juae fjficit^ iit 

'Deils effibit» nt en^ 9% niliifi orie^oi* ( oot. $. 1 80.) :*igitur oreallo ex 
parte pe/i sj^ectata reete clU.itiir aetici ej^iens, nt ^s esistentlafa, 
qnaiHiiondp.pS^abiiittObtuieat. ^ - 



tGsrte aATjbvBftHKVidkBifra bobv./' t* 

l^}(VlT*'9tM^ areatumegeitterafiam ccntinuatfhAeactmtimia* 

tioeidfrn vies^entiae non cqmpetit. Quodvis ens creatumett vi^ 
etsentiae iiidifFerens ad obtinendani,sive ad babendam. primo mo* 
mento cxistentiam : ergo etlam quodvis^ens creatum vi essenti^e in 
differens est ad existentiam z.do, j.tio, 4.to, etc. momento haben- 
dam, id est,a(i continuanclamexistontiam ; nam ut in primo,ita omni- 
bus reliquis momentis contingentep existitj sed illndjad quod haben- 
dumens vi essentiae indiff^rVrtsett^eidem vi esscntiae non competit> 
igitur M . mt %crefttiil» erttlritiap #ofrtin9at « bMP es:istemi«e coBtt* 
^Hiatl^e ^ ^ OT -lM^fMp^itiiw^og^onyetit» (. 

ijuroli, OniMgiiftfo itaque exi&tefUjae enti crea|« pvaelerjBES^ntiam 
... tribuiiiir>,jtqjpi y>iw;e<i ji uri ii|^j|it i pi<^ aeQesse est 

(ont*$.ai»)u « ^ .1. , . s . • 

qvxK iTox BST nr illo bitts — kbqctb vr alio ^u^neo, «Bp ar Jiaow 

LXVIIK Ratiosiiffitiens^y qtitie effickt^ ui ens ereatum existen' 
tiam continuet, non infst ifi illo f^fe. Insit enimvero haec ratio 
SUfficiens iiripso en^e, crif e?i ve*I'?n'essentialibus, vel in attributis , 
vel in modis ; praeterea enim nihil est in ente ( ont. §. sd.coroll, r.); 
at nonest inessentlallhus')' seculs ^tiim continuatio existentjae enti 
ereato' vi essentiae cotnfl^e^et, ifeMl^ pugnat cnrti $. pnieo. : non in 
-ittHftntiSiS naw e iw ir e t tff if ta ' W ffpftf etteathnntfewem sailictenlem 
M^enat (^'ffsV.^trurset^ifttfnmilNnrdamtto^ileretnr.'^^ 

it qnaereM i^ modisninatogiofs, an i*'mdlKt proprllf? non prl- 
' smilogiol»di2»M4i^rM 



DigitTiiecl by Goo^i 



MiH Almtit a llbera tntto JtterwiMtiony paodtonp, «t etiftraiiM 

todtibue t, ve) tioil; et qtlid de eiitibtta •Jl|ie4*llbiiB di^efeipilt.l f 1 

» iemsecundumi tune, quia omriis inodiufi pfdprilif iil ettte extHneofi^ 

tionem sufticierttem habet ( ontoh $t 36. ), etiam fatio sufficiens con* 
tinuatae cxisterttiae reapse in ente distincto corttirtefetur : ergo^ratio 
. sufficiens, quae efficit^ut.CDscreatui&exist^aii^m jsootiDuetjnod inest 
in illo ipso ente. . ' .' ' ' 

CofdL Ratio itaqufe!suificierts,quae efficit,Ut etis creatum existentiam 
cdntinuet, eontinetur in ente aliQ distlActo ;.et qttenian etlAitt hto 
jprogressut liV inf^itdoi repugtiat, in solo Oeb* 

. t^lTt^ Cons^ruiliio tit lctio, quae «^dt, ttt eilf ef«j|tiuil«xift»ti* 
iiam contirtuet* . * . 

Coroik CoaservAtiaitAque ef t VeTa rAtlo jj^iiif <^tiOittl«« OjKi* 

ftetttiae*. 

BST COJTTIXtfATA CaiATtOi 

I^XX. Conservatid est continuafa creatio» CUDl a6iio, qufe.efli- 
Cit, ut ens existentiam primo (U)tineat, corttinuatur, necesse est^ ut 
en$ quoque creatum existefitiani acceptam xontuiuet : Sed illa actio 
' est ereatio t-^. 66.) : igitafjcQm tfreanoeontlnufturi ent quoqae crea* 
t«m ekistentijFm Contitlbatwd esti breatio coatinuata ettclt, ttt etti 
ttreatum ex4stentia«eQntittuef i;.ergo actio, jptaO «Ifecitjfit «ttf 6f«C* 
uittiexifteiitiaiaoo0tifiuet,estcoiitittaatacreatid»* • , ^ 
* ' * )tttn MtA casAf A co*taarATi 

t^C^f. Deus guodt^it ens treattim-singulis mom^ti* eoHtervaK ' 
t)co ratio suflRciens inest, quae efficit, ut quodvis erts creatUffl qtjOvif 

. dafo n^omcnto pxistentiam corttinuet ( §, 68. cor. ) : igitur Deus quo- 
. vis momonto eflicit, ut ens creatum"ekistentiam continuet; atqui istud 
est conservare ( $.69.): ergo Deus quodyis^Ds creatuDi siogulismo- 
mentls cortservat* 

* . • • • ^ • 

' DBFBCTUS IVOX COlVSKavANTtJai . 

Schoi» I. Reaiitates entium cfeatorum limitatae siirtt: inestproinde 
Jn quovis ente cr^ato aliquid reale , et aliquis rcaliiatis defeclus» 
qui iiittitetti eenftitu^ ( ont. §, 40. ). jam porr(k^£tat«ai «fiftera 
aliod non ef t, quani reantatem nonexisteroi.ad hoc^fero» tlk cea* 
litaf tton existat, positivai Dei actione «ipus 110« «ft ; Dettf ^oippe 
per suam actionem eXistentiamlargituriiaMMi veron^^tieteotiam: 
. defectus itaque, limitatiottes, rtegationes, privationes, quae inen- 
; tibus creatis doprelienduntur, a Deo nec creantur, nec conservan- 
. tur. Scilicet Verissimum cst, quod ait Boelimius ( Theolog, nat. s, 
. %• c, t» §, 129. not,): Omnium r€alitatum.t guae non pertifkent 
ad iptutnDeMMa$us nMUraliSf m$. siti-h^tta» fSst nmkos^e* 
Ut igitw Ron simt^non opus ejf aliftukj^oi ^ietioio, MdtU itof , 
etperdurent, Quemadmodum uf. nMi7 hnhsasin.mmwtpiOf 
. UuS u$ nuila aecedant wL eaj ynfl eforttt h^abeSfndn efdu^ tua 
cura^ et parsimouykiS^ut ^Ui^usd iu eQsitf ^ Miftwt^t 



Dlgitlzed by Google 



74o ' Th9ohKM*8§et.ULCap.L 

otenBAiTUK tm^, 

petna oonservatione egeat/ latfs.commeodetnr supreni opificis 
itpleotiai^aepdtentUytteconiuiy njunt/artefacttt^ hmnanum 
arti6ce suo in eo pendet, ut perseveret : igitur id multo minui dn 
Pei operibus opinandam. At tero discriminls ratio in eo sita est : 

Ut ariefactum quodpiam in suo artificioso perseveret , nihil 
aliud requiritur, quaro ut ne modificatiomateriae alioquin existen- 
tis ab arti/ice, vel ftlia caussa haturali inducta immutetur *, quem 
in 6<iem ipse Deus naturae auctor.satis efficaces caussas in natura 
constituit, ut lnertiaar^ cohaesionetn» vim oorta dlMantiarttn) lege 
> agentem, quae ean motatipneso tam diu impeoinnt^ donec yis for^ 
tiorab externo princlpio supervenlnt: qyare similiaartefacta ul- 
terio^e artiielneui cur.a noft egent* Ah opposito ut ens creatuoi 
eaistentiam acceptam continuet, necesse est, ut extet tiujus contl- 
nuationis ratio sufficiens, qiiae neque in illo, neque in ullo alio en- 
te creato, sed in solo Deo contineri potesti eadem nimirum vis, 
quae ens exnihilo educitj.singiilis ^o^ue n}omentis efficere dehet» 
ne io nihilum abeatk 

AMBNTS CO!irSBJ|TATXUx\B EXISTBVTIA MK%U CBSSAT. 

L^XII. Hoc ipso solum ^quod conservatio ahsity ens creatnm 
non ampUus existentitim continuat, Hoc ipso solum, quod ratio 
sufficiens tollitup, tollitur quoque rationatum ( ont. xx. ) j sed con- 
serv.itioest ratio iufficiens, car ehs creaturo existentiam continuet • 
^ §. 69. cor.) : igitor hoc ipse sorum, quod coosei^atlo absitttfns Grea« 
tttm esistentiam ampliornon aMtlnuat. 

ioretL £os ilaqnei quamprtmliQKDeos concervare eessat, illico in 
nihilum iibit, seo niliiium est: quaTe anntliilatio non est^actos po- 

sitivus,sed mera actuf positivi omisso. 

Schol» Errant igitur gravissime, qui tum Genuensi docent, non suf-. 
ficere ad entis annlhilationem, ut Deus illud non amplius existere 
velit, sed necessarium praeterea esse in Deo posiilvum nolitionis 
actum. Certe si haecsententiaobllneat, eonsecineiii eslet, ut en- 
tia ereata ahs^ omiii pouttva Oei volnntete exlsierrpossint, quo 

• «nptemnm Del inres omees dominlom manifette tolKtor. Perspe> 
xit istud act^e Cartesius4ti ratiocinatns ( EpisU t. ep« i^* n. 7. ) : 
jVec dubium esi^ siJ)eus cessaret a suo concursu icons^ervatia- . 
Tie ) ) (fuin statim omnia in nihilum sint ahitura y quiti aTittf- 
quain creata essenty et ipsis concur sum suuin praeherety nihil 
erant. Nec per hoc yquod substanlia dicatur per se existere^ 

' excluditur concursus diPinuSy .tfUo indiget ad subsistendum 
sed tantummodp significamus iUam €$se talemrem^ut ahsque 
jomai alia creatm ess0 possit ^ quod de< madis r^rum dici non 
pot0H»Nec Deue ostenderet potentiam suam esse immensam ^ 
■ si res tales afficerety ut postea sine ipso esse possent^sM contra 
iUam ia koasMmrtturJuuiom «mce»- ^t»d res semel craatait 



Digitized by Google 



nom ampHu^ ab eo ptn^renfk Nec Ke^ido <yi fofHtm „4 9ie ■ pa^ 
ratam^ cumJLicofieri non posse^ lU t^eus qtudquapi aliter de*^ 
etr^aty quam cessandp a suo coneiirsu^ quia alioguinver posi^ 

tivarh. actionem vejurr.t adnon ens. Magna ^nivt djjjerentia 
est inter ea^ ginf^Jittnr prr positivam Dei (irtionern .^ijn,ne omnia, 
non possunt Hon esse valde botia^ et ca, quae oh Cfssationem 
posittvae actionis eveniunt, ut omma mala^ et peccatay et de- 
structio aticujus eniis, si umquam nl^quid existenedeftruatur* 

D»U3 yiU KxtlUM COJVSBaVAT. • 

• 

LXXIII. Deits couseyvando entntmcreatorHm existentiamyvini 
qiioguf^ eoritnt singnUs momfniij consenat, Deus conservando en- 
tium crcatorum exi&tentiam simul orones realitates^qua^' ipsis ut exi- 
Btentibvs vi etteiltlae eoaipetttiiVeoiis«riNit>«tin aperto«st; sed vis 
entibos eteath, ot existeotibiit vi easenfiae ctompetit ( qnt. (. 
e/go Deus conservando entiufli erentoruoi esisl%ntiaro| finf i)aoqiit 
eorum singulis momentis conservat. 

CoroU,V\s igitur*agen(!i cntUinf creatorum eo quoque inomentd,quo 
agit, a Dt;o conservatur, seu quod i<lem est, entia creat^ineo StA* 
tu. x[uein agendo obtment, a Deo conservantur. 

DBUS AOBXBO Ki^TIOXBM AGTIOm* BNTIUIC CONTmET. 

. LXXIV. Dens afendo rationerti alitjuam continety cur entia 
crvtita ti^ant, guidgiiJd agunt, Deus agendo conservat vim entium 
creatorimi eo quoqUe momento, q)}o agit (J.praec.cof.Ji sed vis conti- 
net rationem sufficientem, cur actio ad existentiam perveniat ( oot« 
$. ijiO-i igiinr Delis inendo aliquain •aitioMi» i^ationii, ear emin 
ereoia agant, qnidqoid agiint, oodtinet ;ked i|Oi agendo kliquam ra- 
tioneni rationis,ctir entia creata agant,*quidquid agnnt, conttnet, et* 
iam ageftdo r^itionem continet,car e(ttia|crf»ata agant,qtiidquid agant: 
^r^o Deus a^endorationeaaiiquainloontiiiettCurentiA ereataagant 
quidquid agunt» ' * ** . ' . 

t^tlD (;oy(!i;astJS ? 

LXXV. Concurrere ad actioncin alterius dicitur enSyquQdsgjindo 
aliquao) rationera corttinet, cur alter agat,- . • • 

iScfto/. Itaekusu Ipqueqdi ad actiohem ahe)*ii^s coi^eurrit,qni eideoi 

iii6t4vs^iCOnstIia,sobsidia,Autitfat6rtkiB,ellN:a ()uadiaetio versa* 

turiittbttiinistrat.' 

MHb ao oHirai Acftioirfti 8omdaait» \ 

L)tXVt. Deus ad omnes aotionee entium- treatoruni te^eur" 
rit, Qui agendo ratioHem eontinet^cor alter agit, ad iUioa.aetio.nein 

concurrit ( $. praec. )i sed Deus agendo rAionem aliquam continet« - 
cur entia creata agant, quidquid aguht ($• 74t): ergo.Deus ad omnet^ 
actiones entiuoi creatorum corteurHt. 

QU0TU9UI!! OOltCOafHflf 

LXXVtL Concursus divinus est.^imedidta^si DiOsnoii.flSimit 
ad •kistaotiaai etfeeius» quaoMd nilstcntltmoaosiM eoii|Mifrat; m#> 



diatuSttnn Deus cKtenus solum eflectus existentiam concurrit, - 

Simt^tiui eaassA nittmitiftiD, agendique vlm oantulfl, cetera illi re* 
nquensb Itein concnmadMtaTgeneraiiistfphyficus^ qui aih>iDaes 
omninm caussarum creatarum aetiohes porrigltnr: 9pecialiSf9t mo^ ' 
ra/<«,qui aci quasdam solnm qaonmdam antium creatonim aotiones 
pertinet» 

coircuiaiis m asT OBv^kAXis. 8T minuMATns. 

hXXYllhConcursust gtiem JJeus' ad omnes actiones enttum 
erearorum praesiat {§.'y6.) , est generalis et immeiiatus, Pri- 
tnum patet, quoniam hic concursus ad omnes actiones pertinet. Alte- 
rum sic conficio : concursus ille in eo consistit, quod Deus singulis 
inomentis conservet viro, etiam cum agit, adeoque caussam ipsam in 
eo statu, quem agendo obtinet 76. 74* ^3«cor.): igitur caussa 
ereata sic Drorsns a DSo iii agetfdo, sieut in existendo pendct , sicut 
tiimiraal qflovis momento pertonserVationem aceiplt existentiam, 
Itaquovis momento per eatttdem conservationero aecipit'eum stifum» 
qpem agfcndo obtinet ; atqui si ita, tunfc Deus conservando' caussam 
in statu iigendi non minus ad existentiam effectus, quam ad existfen- 
tiam caussae concurrit, qui concursus immediatus est (§.praec.): crgo 
concursus, quem Deus ad omnes aetioneseotiumcreatoruai praestat 
(§. 76.)^, et generalis, et immediatus est, . . ' 
ifcAo/. Non satis'digne dedivinis perfectiioiiibas sentiunt> qui cum 
.Ourando de S. Portiano, Aurelio ,'Ludovico Perierio de Qple, Ni- 
^laoTaurello) et. Bernlero conciirsum Dei duntaxat roediatum 
.defeodont j nam stante hac hypothesi caussae crcatae in agendo a 
' Deo non pendcnt, quod cum summo illius in omnia entiacreatado* ' 
minio pugnat. Certe sumraum Dei dominium postulat, nt quodvis 
ens creatum quoad totam sui constitulionem singulis momentis per- 
fectissime ab eo pendeat; pone jam caussas creatas in agendo a 
Deo non pendere, non pendebunt certe quoad totam sui constitu- 
tionem ; nam cum ens agit, aliujn stati^ obtipet* Quamquam for* 
tasse hj yerbis magisj quam re diss.ensisse' yideri possit ; namy ut 
r^cte ieibnltius ( Essai de Thtfod^ p, i. 27. ) animadvertit, viic ' 
' fieri potest, ut quis conservationem.caussae in vero sensu admit- 
tat, simul tamen concursum immediatum inficibtur: haec quippe 
conservatio necessario determinatam <]uampiam,et ut ajuni, uidi* 
vidualeni relationem ad caussam, cjuae consorvatur, dicit, quae re- 
latio diversa est, cum caussa agit, et cum nou uyit. At<jue hanc rc- 
' lationis diversitttem aut sustaiisse, aut ad eam non satis atteodis* 
- se dod^res illi videntur. 

COVrCVBSnS An ACTIOHTBS BOirilto' SPBCIALIS SST. 

LXXIX* Jd actiones hominum rnoraliter bonas Deus concur' 
mepoeiaHy et morali ^nmcarrit^ Actiones moraiiter bonae iiiae 
aant, quaram eiereltatio alege morali per rationem omti|bus .pro- 
intflgafa iroperatdf ; ad' has autem actiones Deus concorrit consti» 
loaod^ Itog^ttj SMdefldo, hiMrtaDdb^ propoaMo^pmmlaj ix potnass 

• • ■ / 

Digitized by Google 



«11 aque aajutneat» aHlol id gem» t wl i wi l» liwpcia^ 

lis, ac inor«li»est (J.??»): »g*ti»r ad jWlH wt > 1 »l i «mi itt W | IHi p bo* 
pft»l»w» cdKcnrstt •ycfiUii.ri et idowOI a — r i ri it»' > r*-' f» : ! > , 

• ^ . ' . • » * • * 1 .1. ■ ' * 

pIIiUUJfTUa OBJBCTA, 

J?cW. Dno potissimum objici solent. i.) Ajuot j perfectior cst ma- 
' china, quae citra directionem,fit assistentiam artifkis motus suos 
corjtinuatjUt pf»tet in i|orologio;*igitur etUm perfectior erit caus- 
sacre^ta,qu^e jn ;|ctiombu$suisimmediatoPeicoooursuiioneget; . 
quQ4 si ita , param dl^vlni yt|ic|s $#pi/Dii|i, et potmitlt per hand. 
' senteiiti^m comintpdfibitar* 

BespoQfW In pr^mptn est; machinft, quf e siHtftMi^il direptione mc^ 

- tiMSQ^ per^cere neqiiit, imporite constructa est: caret enim p6r- 
feetione ; cujus recipiendae ipsa per essentiara capajf est, quam- 
' que artifex secundum artis suae praecepta eidem conferre ^t po- 
' terat, et dehebat. At ut res creatae, ad ^gendum 4ivino coqcurSa 
non egeant, ipsarum essentjae liroitatae non admittunt ; iiroitatio 
quippehaec efficit.ut ipS^e BOll ttiniis inagfendo,qotiB liieitbteah- 
do a Dep pendeant. Neque lnde potentiae, aut sapientite dillAto 
quidpiam detraWlfuf j non eaim aij PW pe^et scire, aut dfice- 
re po$s» pQgrfkntia. Quid quod id ipium snpreinum Dei in re^ crea- 
tas dominium pbstujat ? certe si caussae creatae ad agendum im- 

' tnediato Dei concursu non egefent, possent* illae etiam *Deo non 
volente actiones perficere, quod cfnam absonum sit, nemo rlon videt» . 

2.) Concursura immediaturo ad oipines^ctiones pugiaare cum infiiiita 
Dei sanctitate contendupt: puiant enim Inde coiucATiielisesse} tit 
Deus f?at auctor peccati , qQem>|dmodtt|ti W <lt aworl ad^oiies 
^ liomipum bonae triboaQturt 

Consccolidhaec a vero abhofVet; nafn etsf lllBU«elieiJa1iter, et phjr- 
sice concurrat ad actum, qui m^lus est, ne eum iro^QSsibilem red- • 
^ dfat, ac sic libelPtatem hominis toilatj non tamen concurrit electi- • 
ve,acex deterroinatione propria, sed potius ex determinationo . 
caussae liberae: nonenim actum malum vult,aut intendit, ^ed 
quantum salva hominis libertate potest comminatione poei^rQmj 
ac praemiorum promissione-eom Impedire nititar«Ql^re cum. illi 
solum actus qua malot trlbnl possit, qtH eum ut 'tl|leiil vsdlmftato 
eilieao|eligit,omtt|s oalpA tn homine residet^ at alt V\^tp{i>^ieg, 
U I o»), CofltrarlaiA dbtinet in actibus bonis, quoftim |iaf tor Deos 
est, nen ideo solum, quod -physice, sed quod rooraliter ad eosdem 
concurrit. Concurrit itaque-univferse Deus ad peccatum, quod por 
sUiva volitione non vult, quia ab horoine, quem liberum fecU,«Ii- ^ 
gitur, ac ne hanc^libertatem imminuat,iilud non impedit,sed per- 
mittit. Nequetamen permissio<haec ipsum pecoatl reQm-^^ficit, 
quemadrooduro fere itthoin|nlbascontiagit; homomim- gefMrall 
charltatis erga Oeom, et prhilmam^lege adstrietaSj^pAAatadH ab 
4iitero coaHBittendufli Impedire leiieftirs qnamvlsethrr^ h^ec o- 
bllgatio allquam nonoiiA9ain^">9B«P<>*"^ nt^lhMogi . 



Digitized by Google 



• . ppndflrtaMn iH D«t»liiH«'fd gemii MijprtloiM.tliio^tar % 
^npatlM-vtMlWM «IHpM f aHttitlipiiiiwtiii pteeata noit 
Imif0dlf9 t«iieti1r»«Bfli €«iipv«aro^f itsQt eatttf a$ crealas secunckim 
naturalesetruni proprietates gQbemet,aeproindeearam liberta- 
tero non laedat; lacderet autem,$rconcursum-pbysicum non ^ecfue 

> adactione$maiaS|quam bonasofTerret. Accedit,quod Deuspermrs- 
sis actionibus malis secundum sapientiae suaeregulas ad finem to- 

' tius uoiversi perfectissime oMinendum utatur, quod aiias dixiaaus* 

. c A p 0 T. ir: 

^eOuhgrnaUcnf.etProplientia* 

.1 • ♦ 

\ • , • 

tmt» M O J i a i iM aft fmtM aducfr. 

^ * • • . • 

; LXjCX. Deu0 omnia hujue mundi entia^omiies^ue^orum ^io^ 

, nee ad finem praestitutum optime dirfgit*Cim enin sit sapiehtis^ 
tfaBat ( 3$«}, mundumque universum ut medium ipilMtmum ad fi- 

. afm eonsequendum elegerit ( cosm. §}. 77. 78.), necesse quoque est, 
nt medio istoitautatur^utquam optime finem praestitutum obtineat; 
id vero nequaquam praestaref , niii omnia hujus roundi eijtia, omnea- 
que eorujp actiones ad finem praestitutum quara optime tiirigeret: 

. Igitur Ikfitt oaniia li»ius roundi pitia, omnesque eoriun iictiooet md 
foempraettitntiim quain optioRidirigit. 

* * * oDia cStrHanrATio ? 

LXXXL Guherti^tio ett ilireetio.optiiMi i»edl2oNUO>ot eetioiiiiiD 

ad ifnem communem. 

SchoL £io»piiuD aoora a geiienialoN naviH eiersitttSi reipublicae. 

■KPi' omn» eoaaaya» oM M i e ii^ e» ctraaM CBaiy. . 

LXKXU, Deiis omnia in hoc mundo giibffrnar. Deu9omnia fiu- 
jus roundi entiai omnesque eorum actiones ad frnem praestitutunf 
qnam opHnrdirigit ( $. 80. ) atqol Itted eit«flaoit|ittlH>e inBndo 

, gobemare ( §. praee^ ) : ergo Dent omnia in lioe mniMlo gnbetiiet 

LXXXIIf. Deus omnibm, et singulorum gntium mumdanorum 
euram geriU Qui omnia,et singula eatlli nrandana ereat» eorum exi- 
stentiam consefvat, ad singulas illorum actlones conourrit, et deni-'*^ 
que omnia gubernat, is certe omnium, et singalorum entium munda- 
norum curam gerere 2:ensendus ^st \ atqui Deus haec omnia praestat 
(S$«64*7i*76. 81.): igitur Dettsoroniuro,et«iogulorumeRtiumnuii- 

' danorum curaro gerit. 

iS;eAo2.-Qui de maiorie proporiflonlt veritnte dnbitat» exemplum 
•oiiiGitl perentit sibi olr ocnlos ponat : nonne ilionuD enram ge- 
fflt'» ceA n te genitps su ppeditaniio ai i n i e tn ecMatemt , monitii » 
consiHifra^praeceptionibus ad eorum eotloMt eoMnrrit ; ipiet 
iliaiqneeoriun^tttMlleMtgpi^rnat^ ' - 

V 



Digitized by Google 



ti)tX7tlV. PtHtpidentia «st ciura D«i de robutdtfeatrs ; dicitur ge- 
H9raiis , quae aeqtialmr*oiitiiibiis tdiiut universi entilftus impeiidi* 
, tnr: speeiaUwf qoM tingolavi nitf^ ad quaed^iii rerom oreataninige- • 
. oera pMCitraiido boiia, et renoveodo nala porf igltur. < • 

•« OSIDBliSTAB? 

SchoL Per seclarumest, ad specialem providentiam specialem quo< 
qaeconcursum 77.) pertinere* Utramque nnne eCcacissimia 
argumentis Kindicabimi^' contra deistas $ istud enlm nomen sortl- 
ti sii%t'minuti illi f>hilosophi> qui utTullins Idqiiltur (De nat. !>• 
I. i/jC. 1O9 onffiit^o nuU^ kahere eenserent humanarum te^ 
rum procurntionem deos: 4|tforum e grege primi fuerunt, qui vel 
Deum ipsum, vel mundum ab eo factum negarunt; certe $i mundus 
casu coaluit, ut contentlebat Epicurqs, etiam casu, et forluito re- 
gatur, neces^eest: deincife qui fatalero repum omnium necessitatem 
Induxerunt ubi enim fatum regnat, nullus providentiae locu^ esse 
^tesift|IIitios'quideai»atnoniilfAisimpie dedivina provi^entia 
seiileroot alil, ceri is eain liniitU>ofi eo6itritl^entes : iM^ie ad 
nam descendeft i)ei providentiam, beu^que snis contt:nt\im 
Jinibnsyet praeteripto regni modo J^^^e^opinionem fuisse Ari* 
stotelis S, Ambrosius scribit ( De ojf, c» 13. ). Omnes gen^a- 
• tim pravidentiae*hostes Cudworthus ( Syst, intell. c. 5. s, 3. ib» 
§, 16.) refellendos suscepit,at proclidisse, quam egerat,caussam, 
videri potest, dum omnium rerum etiam vilissimarum curam Dei 
beatitati offieere adversariis periliisit. Pfon ejtt necessariumy ait . 
improvide » ut ipsurft b^m omnia suis eetatimnanihus ^on* 
struere^ etperfi6ere ereda^us^ sed consiliorumy apiru^que 
euomm ii^feriores mtnistros divinam hahete rationerr^ in quos 
partem curarum suarum , quihhs eum moftales ohrui et op- 
primi opinantury conjiciat, Tum etiam ministrorum primum na- 
turam illam genitricem constituit, quam sese tenebris ety.iisse, at- » . 
que adversus aiiorum machinationes defendissegloriatur. Sedqyid 
deiiac sentiendui|) sit, alias diximus (cosm. 86. sch. t.): nulla 
' ' antem Deum noolestia alBGi, sl i p per tese 9^9 minimas cur^t, i n* • 
fra appareblt. Verum ntlnam error impitts cniu priscis iltis cOnse- 
poltus fuisset ! viyit, proh dolor! etiAmnoai, et a profiinis saeeuli 
hujus philosophis cbntinenter recoquitur. Recoquunt sane,qui eum v 
Philosopho de sanssouci contendunt ( Lettr. d Reish, et a Mau^ 
^ pertuis,)t Dei providentiam ad genera quidem, non item ad in- 
dividua porrigi ; quasi vero abstracta Deus curet , non curet con- 
creta; aut genera extra individua reapse existant. Sed taoien his » 
philpsophantiom somoliiomni aetateelarlssiml vlrisese opposoe- 
rositv Sunt autem ^et aUi , inquit rarsom Talllos (p^nai. i>. /. 
t. c. a« ) I et hi ^uidem magni^ atque no^iles , 4fui Beorum men- . 
tit, et ratione orrmem mundum ddministrari^ et regi censeant^ 
■ ntque vero id solum^sed etiam iisdem vitae homisi^ 900^ 

• * * 

Digitized by Google 



746 ' Theolog* Natur. Sect» IIL Cap. It. 

». suliyet pravideri. Narnetfniges^et reliqna^gnae terra pariat^ 
et tempestateSf et temporum varietates, coelitfue mutatione.' 
^uibus omnia, quae terra gignat, maturata pubpscant a Diis 
immortalibus tfibai gentiri iitimano^putant^muUaque coUU 
pint^ quoB taHd sunt, ut ea ipsa Dit immortates ad t$eum hoJ 
minumfahricati paen€ pidetuUtir^ Atqui hi^fiNintaiii ad pn^vi» 
jdentUoifrvcta leatiunt*' ' « , 

JSKXXV »Deu* providentia snatotummundumyomniaqne in eo 
entia seu magna^ seu.parva administrat, Deus omnium, et singu- 
Jorqm entium mundanorum curam gerlt(§.3S.) ; sed in haq cura pro« 
vllieatia Del sit^est ($. praec.): igiSir Deus providentU tda totnm 
jnundum » omniaque iiiLep entia seu (nagna , seo parva adminif trat* 
«ScAo/. u hst profeoto.liaee*9rovldenti^cum perfectissimaDei na* 
tura arctisslme coonex^'ut./ittl unamsus*talerit, alteram quoqae 
tollat, necesse sit ; intfe nema umquam illam in dubium traxit, qui 
rectam hujus notionera animo informavit. Non esset difficile vete- 
rum philosophorum testimonia apcumulare, sed noioesse longior: 
Socr^tem tamen^udiamus hac fere rationecum Arlstodemo dispu* 
4aatei9 ^X^ophon» de^dict, etfact* Soci^at, l»i.p.575')' a^mad» 
wPerte irt^ntem tuarn^etiam dum inest in cc^ppre, ex aiWi*atf« 
sito egrpus guhernare* Qua mohreni evistimandum iftl, sapien^ 
tiatn iliam, quaeestin hoc universo, omnia regerefquemadm 
modnm ipsi gr^tum est»Num tuns oculus ad mnltn nsqnesta^ 
diaperting^ere potest^ et non potest Dei oculus sirnul omniain-' 
. tueri} nuuique tuus animus tuni de rehus^quae hic accidunt^ 
tum.de ilUsy quae in JEgyptosuni ^ et Sicilia^cogitarepotest^ et 
non potest Dti sapientia swiul ot/miumhaherecuram} sed ra- 
tione pugnat diviiius ille phuosoph^s t*Jato:«9» Dfeus^ ait, negle^ 
ctis minorihus in solis oc*iupatur majorihiU ( attt penitus ree 
mundanas non curat ) Jid ideo fit^ vel quia omn^^us admini^ 
strandis par esse mms :llins^ ac potestas neqnity vetquia nort 
vult^ ta!/:t ts,i potest Ifg. l. \o.) \ rwutrutn nntern /yco nora- 
verfit. Certe neutrum coL^itari potcst ; non iJrimum : i m.hecillitas 
' quippe haec vt;l ox ignoratiop.e quailam rerum, quae fiunt, vt-l ex 
virium infirmilate orirctur ; qijorum alterum cum omniscientia , 
alterum cum omnipoteptia pugnat;fnon seeurtdamzinvtdenliaetfnimy 
%'aut ^naviae maoifestum is(ud iiidicium foret, neque'cum infinita 
e|tts«bofiilate congrueret, Reetissinfe ipitor Balbus a^ud Tuliiuoi 
ooncludit (/^e nat* />• /«z. c. 3 o.): Ergo utrum ignorant Dii^ quae 
res maximae^ quae minimae sinly qnoque hae moihotractan^ 
ddey et tuendae? nn virn non hahent^quatantasres sustineant^ 
ac gerant} at et ignoratio rerurn ahenii nnturatf Deorum est^ 
et sustmendi mnneris propter itnbecilUtatem difjicultas mi- 
nime cadit in majestatem Deorum» Ex quo ejficitur id quod 
folumus, Deorum proyidentia munduiH, €t omniay quae eo 

0 



Digitized by Google 



De GubernaLione, et Pro^^identia, 747 

sunt^ ndministrari» His denique gravissimuin pon<3us addit ipsa 
communis naturae sensus, sive ea animi nostricomparatio,qua ta- 
cito naturae impulsu res nostras Deo curae esse iudicamus. fies 
jinguliiSi inquvt Netnesius ( De nat» honu c« 44* )> ^^S^ provU 
■ dentia magno ett argumentOj %uod naturaliter ejus notitia ho^ 
minibus eit imitainam neck$sit4te alit/uacomfulsistatimad 
numen divinitm, et preces cgnfugimust pelut natura nos sine 
doctrind ad ueiopemproducente^Np^autemsinedoctofeno^ 
natnra ad id diictrtt, quod eadem natura nonferty ut fiat» 
ffam in repentinis perturbationibuSyet timorihu^^sine electio» 
716», neque deliberate^ et tamquam aliquid considerenius^ Dei 

• nomen invocamus, Quidquid autem natu^ralitjer quamque reni 
insequitur^ in eo t(inta vit est ad demonstrflndum^ ut contra 
dici nihilpossit*StdiuD advenarionuncalQiQniae refdlendiM9#* 
Qiaot. 

VVnLUKTVB CALUttljViAB. 

SchoWt* i,) Pugnare cum summa Dei beatitate' clamitant rertjm 
qnarumvis , etiara minimarum cUram : nam quod aeternum , ut 
inscite Vellejus apud TuUium SLVguh ^beatumque sit^y id nec ha- 
bere ipsurn ncgotii quidquam^ nec exhibere altefi {De nat» Dm 
/. I . j. 1 7. c. j 9. ). — S ive in mundo inest Veus aliquis , qui re» 
gat i qui gubernety qui Cureas astrorun^^ mi^tatipnes tempo» 
rum^rerum vicissitudihesyordinesqueco^serwef^terrasi^t ma^ 
ria bontemplans hominum commoda f vitiugue tueaturina0' 
ille est implicatus molestis negotiis et operosis, 

At vero hanc opiiUonis dementiam eorum esse, ajehat olim Am» 
monius ( De interp. p. i.p. ^i.)y quiquantointervallodivinaco^ 
gnitiOyet vis nostram superet^ non intelliguntyet propter hana 

, inscitiarfi, ex nostris rtbuscoiijecturatnfacer.e audentdeiis^ 
quaead Deurg^ pertinpnty aonostraminillum imh/fcillitatem 
transferr^, VeX[e)^m egregie Cotta refiitavit: Profycto Mpicu» 
rus {Oe nat, />« /• i . c 3 7.) quasi pueri delicat i^ nibil cestqtiona 
melius ezis^irnat, Jt ipsitamen pueri etiam curn cessant^ exer» 
citatione aliqua ludicra detectantur: Deum sicjeriatumvolu- 
inus cessatione torpere^ut si sc commoverityverearnurynebea- 
tus esse 7ion possit. Certe uSy quae a^it^non opgratur cum 

* laborey nt^c corpore praeduus esty ut niorbos extirnescat. La- 
horare^ verba sunt IMotini ( Eahe ad» L 4. i2.),2'n gpere dt- 

- sponendOi nihii aliud esse videtur^^uam aliena opera tra^ta^ 
rCy 'id esty ea^ in quae quis potestatem non hahtt $ at in iis qua^ 
quis habet in potestatey etqwderri solusy quanam re hria indtm 
get^ nisi se ipsoyCt co/iinf aftf jua? nih^l itaque Dei beatitati pro- 
viflentia detrahit; immensus quippe cum sit,potentiaque nuUis li« 
mitibus circumscri pta polleat, perviclet, pervaditqUe omnia ; nuU 
la rerum curatatigari^aut, ita occup^ri ^otest» ut ne.ad roii^^uaat* 
* tendat. , • • * - ' * . 

2« ) Indignum divina esse loajestate contenduntj ut per se ipsumres 



nufiiiiUMi ae vilii simatcuf et {Lur.r, de ndt, rer./. i. 9i$$o, segg,y% 
qoenaadmodufn tiec humani principi^ ma')estatem decet) ut laevis» 
simft quaevis negotia per se adroiaistret: comiiit'urisU solentnia<* 

gistratibus inferioribus. 

Magnum cst Deum inter, et humanum pr]ncipem.dlscrinien j hic oh 
liroitatas tum intelli^entiae, tum potcntiae suae vires non multls 
•dmodum negotiis per se admlnistraadis solQs soilielt.: qtiare jore 
' eidem vitiodaretar,si tevissimis negotiissese ifi^nisceret^ coHse* 
quens enim foret, (it graviora negirgeret* Quodsl utramqite prae« 
stare posset, nihil certe levloTA corando majesfate.saa indignuni 
admitteret. Contrariaomnia in peo obtinent. Deindenon fuit Deo 
lndig(^um> per sese vilissima crf are, et ronfinue conservare cuf 
eadem gubernarre indignum sil? quid, qiiod rrinima et iam in hac, Oni- 
verso ita cum magnis copulantur, ut his provideri ncqueat^quln illa 
simul curentur?ut enim majores in acdificiolapides haudrectedi- 
sponaotar, nisi eadempora miooribas quoque adhibeatur j Ifs to« 
tius mundi eisf antiirac opt|ma offlnium partium ad finem (Boaseit- 
sio sine minimis obtioeri nequtt. Quare apposite Plato {De Ug^L 
io,)\ CaPeamus^ ne Dehm mortalihus opijiaibia viliorem p(i« 
temus:isti snne guanto peritiores^snnt^ tanto artp una in prO" 
priis ipsorum operihus et parvasimulet magna e^fguisitius ab^ 

, solutiusque perjicitnit, * ' ' . 

j,) IncredihiUm rerum humanarum confusioncm querunfur aliiyscff- 
lestlssimos quosque prospera uti fortuna j probos tontra , ac tir^ 

* tatom stadiosos varits Mlamitattbas confltctari i non aeqaad) proin« 
do pra^mioranr, poenanimqad diitributionem apertcm contra di- 
vinam providentiam testiiteontam dicere. nos quidem , incjuH: 
Cotfa apud Tulllum velut se ipsum reprehenderts , nimis mnlta 
in re apertissima ( De nat. D. l. 5. c. 32.)* Teldmo nuffm uuo 
versu locum totum conjicit^ cur Dii homines negligant : nam 
si curenty bene honis sity male malis: quod nunc nhest. Argu- 
mtntum istud fortissimum esse Baylius arbitratur (Dict.histor, et 
.erU.ar Rnfin, rem C.),ac insctte contendlt invictHibejut rabor vel 
inde elieere» qaod ab ipsofere mondi oftu nulla eidem respbmloH. 
ne satisiieri potuerit. Adfdunt , evenire non raro, at qois post prt* 
mam icetos commissam a vivis tonatnr,sempiternisque tormentii 
addicatur, dum alii impune scelera sceleribos accUmuIant, ac ni- 
tiiIominusettempus,etoccasionem resipiscendi obtinentiidqaod 
cum justissima Dei providentia cohaerere non \^idefup. 

Verum responsio est multipleic. Primum nemo ita bonus est, ut non 
quaQ<V3ci<(e delinquat i iiemo itamalus,ut non actam qiiempiam 
moraliter bOnam nonnnmqaam eMreeat: qaare aequrssime pos^ 
sant tibni tnbac vka poenis, mali praemfii aifiel: praesertiffl eam 
binaUam^Vn altera mercedem cxpectare queant. Ht ifaque eveit- 
tus multo maYirae justissimam Dei providentiam patcfaciunf. Dc' 
inde heque justitia , neque providentia Condrtorfs postulat , tii jn 
bac vita^quapstatus.qairiamtentattonis est, ^raemiai^t poenae.re* 

• • • * 

Digitized by Google 



De Gubernationej et Proi/identia. 7^9 

praesentenlup i istud quippe ad sutum finalem pertlnet. Nonno 
princeps humanus ultionem sceierum dilferre potest^cum ea dila- 
tio ad commune reipublicae bonum conducit?cur igitur rdem prae- 
stare t)eus nequeat,quando illud perfectioni totius mundi a se con- 
diti , provideque gubernandi. consentaneum est ? Qui petunt,ut 
Deus>|uodvis fiagitium coniinue puniat, toiidem miracula petunt, 
quae ipse,ut naturae auctor patrare minime tenetur. Fabulam agi- 
mus, cum hanc vitam degimusiea pcracta justae praemiorum, poe- 
narumque distributionis et tempus, et locus erit. Demum nec bo- 
na haec temporalia congruuro sunt virtutis praemium,nec mala 
vinorum poena, summa gaudet Deus in illis concedendis liberta- 
te : quare ei iila malis trtbuere, haec bonis immittere aequissime 
poiest. Praeclare S. AugiistinQs ( /Je civ. D. l. 1. c. %.) : Hlucuit 
giitppe divinae providtntiue praepara.re imposteriim bona yii- 
6!is^ giiihus nonjruf.ntur injusti: et mala impiis^ quihus non 
excruc^abuntur boni.lita vtrotemporaliabona^et itiala utris- 
que voluit esse communia i ut nec bona, cuptdius appetantur^ 
tjuae mali quoguehubere cernunty.r j nec malatur piter eviten" 
tury guibus et boni plerutngue ajjiciuntur, Rursus: Si Dens nuno 
omne peccatum manifeste plecteret poena^nihil ultimo judicio 
servari putaretnr {Ib.l. c. io.). Rursus: Si nullurn ^peccaturn 
jiunc puniret aperte divinitasynulla esse providentiadivinacre" 
deretur, Similiter in rebussecundis : Si non eas Deus guihusdam 
petentibus evidentissima largitate concederet ; non ad eum i- 
ita pertmere diceremus ; itefngue si omnibus eas petentibus da- 
retj non nisi propter talia praemia serviendum illi esse arbi- 
trareniur y nec pios nos faceret talis servitus^ ied potius cupi- 
doSy et avaros. Conferantur quoque ea, quae diximus 49, 50« 
57. schol.). Atque haec si seria mente expendisset BayHus, futurum 
fuisse puto, ut argumenti illius levitatem perspiceret; certe non 
potest ineo veritatis quaedam species apparere,nisi iis,qui aut vi- 
tamfuturam penitus tollunt, aut praesentem saltem ut prorsus ab 
illa separatam intuentur, quod,cUBi dc vindicanda Dei providen- 
tia agitur, fieri minime oportet, 
^uod autem ad illud, quod additur, ajo: Deus vi supremi sui domi- 
nii plenum jus hahet cuivis ob quodcumque scelus admissum aeter- 
nas poenas infiigendi ; nulla tamen ad illud conlinuo exercendum 
obligatione stringitur ; cum igitur punit, jure suo utitur ;cum poe- 
nam diftert, clementiae, quam nuHi debet, locum indulget. Quis 
autem erga alios jure suo, erga alios cleraentiauteniem reprehen- 
derit? Anne benignitas qiiibusdam exhibita jus idem postulandi 
aliis tribuit? Anne summa bonitas hominum roalitiam fovere de- 
bet? Certe in immensum ipsa major foret, si numquam flagitium 
admissum illico ad spectantium crrorem manifeste puniretur. Ac- 
cedit,t|uod fieri nonnumquam possit, ut is, qui ob primum scelus 
commissum morte plectitur, plurima accumulaturus, nec umquam 
vere retractaturus a Deo praevideatur 3 hoc vero casu poena ea 



^5o Theolog. Natur. Sect, Ill.Cap. 11. 

n\agis a naisericorclia, quam a justitia provenire censenda erlt ; Id* 
Viori quippe tametsi aetertto, mactatur suppUcio> qui gravius lon* 
ge, si victurus fuisset, incursurus erat. 
4i) Ita arguunt: cumobservantia legum natiit^ae moraliilm homini 
' ad pmectam beatltatelii conseqtteftdan;) apprinie Decestftria^lt* 
ad dtviiani iitiqtie proTideiitiam,4^qua dkretuf , pertiiltaihtet^ ota* 
nihDtliod stibsidi^^ tup|>edita(%, clareque ^as legesfromiilgare; 
' id vero praestltum fton' esft^integrae siquidem gentes, et olim, 
liodie adhuc le^um harum penitus i«naPae pecudum fere vitdni vi- 
vunt; quin In nationibus cultissimis, ut PersiS, Graecis, Rortianis 
roultarum rerum, quae cum jure naturae pugnant, cotistietofllnes 
publica auctoritate roboratae obtinuerunt qualia erant imantes 
recens natps aeris injuriis, bestiarumque furoriobjicere^hominesi 
-senus ftttt «aorbo confedtos in ^lafeam,'aut apertum eampufai ab)i* / 
eei(rete# ' 

Ad divinam omnino|yroridentiam pertinuit legeili dfttoraiMttbrlW' 

quoacl. prima, et uhiversaiia principia genieratim-omnihus ration^ 
'utentihus clare promulgare: non item quoad conclusiones remd- 
** ^iores, nisi accommodate aci singulorum captum,et intelligentiae 
vlm, quae ad eas conformandas necessaria est. Istud Vero abunde 
praestitutum est j nemo enim citraculjpam primarias,et maxime 
' general^ leges, ut Deum, proXlmum,se ipsum amandom esse, fA- 
. ciendnm Mmiim, "vitandum malum eteiT^oraVpotestycum per 
' rationem ipsam, ^ecundum qaam vivendum esseomnesnorunt^ttnrt- 
' }.nibus iTianifestae iiant. LegeS au^m particulares nonSutit, nisi kp- 
plicationos universalium ad casus singulares, quae ratiocinandd 
confieri debent, et saepe magnis diflRcultatibus i mplicarttur ; qiia- 
re harum cognitlo a cujusque intelligentiac vi pendet, urtde tan«^ 
*tum opinionum dissidium oritur. Verum istud Numinis providen- 
tiae nihil detrahit j cum enim pcr rationem cuivis hae leges pro* 
mnlgandae fbeHnt> aliter res confici non poterat; sique banc ob 
; catt$sam*quispiani erret, errabit citra colpam, nee error ex igno- 
rantia ineX|U]perabiH oriundus consecutiooem finls impedit* Qdod 
porrode integrtsnationibu/adjicitur, argumento solum estj pos- 
se integras quoque nationes pravis atfectionibns , cupiditatibus| 
' libidinihus ita abripi, ut ipsum rationis lumen veluti. sopianf. Mi- 
nime vcro inde sequitur, ipsa, si rationem constilere, atqiie ejas e>: 
praescripto vitam instituere voluissent j univcr»aUa legis moralis 
scita intelligere non potuisse. ^ ^ 

Rofflaflos demum, et Oraecos, aliasque enltas nationes complura ^oit- 
' snetadinfe firmasse, quae luri natorae apertesrepagnant, ieglmos 
quidcrffli at nullaliistpriae fides testatnr eos haec ex inculpabilt 
ignorantia, ;ibsqueomm corfscientiae remorsu, oullo umquam du- 
. bio recurren*<e exercuisse. Neque istud ulla probabilitatis specie 
gaudet; tanta siquidem lufflinis naluralis vis est, nt supprimi pe- 
• nitus nequeat ; atque inde necessario fit, ut aliquando saltem pnt- 
dens (le c/usmodi actionibus inanimo dubium exoriatur^cujus coa« 



Digitized by Gopgle 



De Guberaatione, et Providentia* 75i 

* ^eroptusculpa numquam vacat. Copiosior horum pertractatio aJ 

philosopiios morales pcriinet; quemaflmodum ad Religionis reve- 
Jatae doclores illud , quod quidam hoc loco objiciunt, cum ajunt 
parum commendari divinam providentiam, quod non omnibus po- 

• puUs revelateReligionis lumen impertiat,qua tamen de rehaec bre- 
viter monebo. Nullaest provincia,quae non jam Apostolorum tem- 
pore vel praedlcatopes verae Fidei" dcceperit, vel saltem eamdem 
in vicinitate promulgatam, ruftiore ad se perlato, audire, ac con- 
discere potuerit. Malitiae vero hominum tribuendum est, quod 
aliis in lociscontinuorejecta,in aliis jam admissa paulatim rursus 
extincta fuerit, quod evenire necessum erat apud eos, qui voiupta- 
tibus turpissimis unice studebant. Ceterum si quis nulla suaculpa 
Beligionem revelata-m ignoraret, proptef eam ignorantiana nequa- 
quam a Deo puniretur j puniretur tamen ob peccata contra legem 
raturae sibi satis notam admissa ! quod si vero et ab his imrounis 
roortem oppeteret, sortem infantium ante baptisroum mortuorum 
experiri cogeretur i si mortem oppeteret, ajo , nam theologi duce 
divo Thoma docent, submittendum certo,etram per miraculum, si 
opus foret, a Deo Evangelii ministrum ei homini,qui citraomnem 
culpam veram Religionem ignorat, interea tamen, auxiliante Dei 
gratia , quae numquam deest , secunduro rationis praescriptum 
omnes suas actiones moderat.ur, 

5.) penique raalam mundi constitutionem, entia inutilia,a*c superflua, 
et quae similia sunt, opponunt, <|uae in Cudwortho videri possiJnt 
( Sj st. intelL c, 5. s. 5. §. zS. seqq.). Nos id genus objectis in cos- 
inologia ( §, 79.schoI. 2. ) satisfecimus ; id tamen hic rursus in me- 
tnoriam revocandum videtur. Ut sanum, prudensque judiciura fe- 
ratur, aliquid aut nullo fine, aut minus apte ad finem in hocmundo 
constitutiim esse, necesse est, ut omnia praeterita, praesentia , et 

• futura, eorum inter se nexus,et eiiascens inde ad communem finem 
couspiratip, verbo totus rerum ordo, intimaeque earum naturae 
optime pervideanlur; quare cam istudomnes inteHigentiae huma- 
nae vires exsuperet, gravissimo temeritatis scelere se obstringunt, 
qui hoc ex capite benignissimam Numinis providentiam audaci 
morsu lacessunt. 

Ad extrcmum, ut cnjuscumque geniJris objectionibus aptissime oc- 
curratur, duo ha^ic generali,a, ccrtissimaque principia alte animis 
insculpenda sunt. Primum : viae, quas divina providentia ingrcdi- • 
tur, mediaque, quibus utitur, ab humano intnllectu comprehendi 
roinime possunt ; sicut enim bestiae hominum consilia haud asse- 
, quuntur ; sicut inter ipsos homines, qui rudiores sunt, ea non in- 

j telligunt,- quae sapientiores mente agitant: ita nobis supremae 

) providentiae arcana perscrutari datUra non est ; ndstra certe sa- 

( pientia magis ab infinita Dei sapientia distat, quara illa rationis 

j umbra, quae in belluis inest, a nostra intelligentia, et ratione. Ob- 

1 scuritatis hujus fontes praecipui sunt infinitas sapientiae divinae, 

I amplimdo, etduratio fineiiinonhabitura s/stematis reruro guber- 



Digitizedby Google 



«75» fheolog, Nattit. Sect* IIL Cap. II. 

nandi , ejus demum multiplex ratioi non enim physicum solum eft, 
sed etiam morale; istudque non naturale modo, verum et snperna- 
turale, cum hqroo ex gratuito beneHcio ad statum supernaturaiem 
^levatus sit, ut fides doc^(. Inde facile omnes argutatione^ labefa- 
«ctaBtur i fere eftioi^ttt ex^pme «d tbtoni oonclMttnt;«at media a 
i!ne separanf , inque illiSyjiMi^liiile propri a est, perfi#tionenf re» 
quirunt. Inde oa|nes liu|a| iinlve||i tventus, qui in aliqda-h/poihe* 
si justam habere otussim {/ossURt,*at> omni ini^uitate vindicanturj 
naro firmissime opinandum est,eos hoc ipso solum, tjuod contin- 
gant, justissimam caussam habere. jam vepo impii homine$,ac mi- 
nuti philosDphi nihil ad hoc usque tempus attulerunt, quod «on in 
cert^quapiam hypoi||e&l^quissimum esse queat: uno igitujp ictu 
'i|6dus ofluii» praeeldiron 'vlde Hoclbtakn ( lUL naU ef r^/. princ 
!• tik^oi nat,-f, it diproi^id» Deipaffk i4i*')* *lteni ^tttlefoai 
( Analogjr of* relig» nat. ande rev* «rc). Alteruro est, Deumtat . 
. jamsiepe inorfUimus, in procreal^oo^ hujus universi e&msl-bi prae- 
* 'clpue fine pr^qs^tituisse perfectionum suartfm rooraliura mani- 
festationem, quae per actus creaturarum Jiberos,et moraliter ho- 
nestos comparatur, eamdemque in ejus conservatione, et guberna- 
tione constant^er intendere.Hincomnis piUchritudo materialis cor- 
porum mundanorum, omnc bonum temporarium long^ inferiore 
loootwnmituendam, atqoe iit medhim. doataiuit ad nobiUssimQai/ 
illam fiaem coiisi<|sraifdum«siu Cum igltur'inteiligentiaaoij|ra ea 
se noo pprrigat, ut clare pervideat, quombcfd omnes.hajas omodi 
eventus,t>mnia mala,ph/sica, quin et moralia ad actus moraliter ' 
honestosconcurrant^tfoerariumestcoQtradiviiuu» provideotianDi 
; . judicium ferr ©• • ^ ^ . ; ^/i^-^^V , 

. S E C T I O IV. ' 

• ' • ; DE RELIGIOCiE. . 

' • • ; ' • • * 

' QOoo -sBCTioiris AicdtnmrTtj]t?l 

LXXXVI. Supremi Numinis agnitioarcte adoo cum^ravisslma Ve* 

ra ipsura Religione colendi obligatione copulatur, ut ego eiim me- 
taphysicum, qui de dignissimo hoq argumento aut tacet omoino , aut 
exireraa duntasat cursim deiibat, magno partibus suis ©pere deesse 
arbitrer. Quare ne justa in me quoque reprehensio cadat , operara 
dabo, ut, quantum praestitutaoperi brevitas admitttt, ea priocipia 
stabillam) quibos teneriores ipraeiertim anim.l inbuti nam(|iiam i» 
pfocacissimis minutorom philos6phdram dioteriislli r^eto>^amite 
ab^ttci siDaot. Hac porro in re ita versabor,utprimum de Religione . 
generatim, nominatim deinde de Religione natura1i,'tum de revela- 
ta , demum de^Christiaoai sola ratiooe oaturaii io subsidium vocata» 
acturussim. ' , ' . 

ARGUMEIVTUM ISTUp AD MBTAFHTSICAV PBBTrVBT. 

Schol* Quereatur fortasse iionnulli^ me ia sacratioris ibeologbae se« - 



~ V DeReUgiaai, ;^ A ^ n ^ 

pta irrumpere ; ahsit enimvepo. Ego fic eKistiroornihil a Philoso- 
. phia alienum esse, quod ratione naturali clemonstfaH'qu6at. ^^e- 
roocerte ope^am,quam ijbilosophi in atheismo» ap deisano r^felfc 
lendolocant,iur«.repreheniVeru: curjaituroaturiilismi, et super* 
. ^ ftitionif cpnfui^tiolpalspriaJinid^^^ H^l^t^suos, non inficior . 
. ..phijoiopEia llmite^ikabet ^uoque ^^o(f^g^;:veriii»«ant qi4»edam 
, 4«I!"t«<jo«"na sjr^unjcnt^utxiqug^il,^^ 
tum contusione.ro versari possunt, st.iR^tdi^ ^iVipf^i^MiqttMtto 
priricipiis utatur. f^uia (juod magna eorum pars,qul philosophieil 
institutionibus animum imbuunt,illud subinde vita^ geni«j^mttlev 
ctitur,inquotheologlcas Jucubratione^ evolvenai nec o?ium ilecool 



T. 



, — , , — o ^,. V, rv,ii«i oi lum nec oe* 

"easiosuppetit? Anne igitur hos omni subsidio vacuos reTimiuJI 
.vma»? .Nonm^f illi ttint, qui prae eettfriS egere videntur, qi:od fre- 
4|aenlii» con.Viie|^^i«i|iii.itt«iltli«ti«im R^ligionem jaciunt 
fUdire coguntur j <|Uod vMetttasVollairl^ RoiilsM^n , aliorum' 
qpe LpicureoiHiin abortussuis ipsi «aiMbWi^ioislao-nifegnoisaiufli 
discrimine terunt? Denique istos vepi^atis inimicornaiUWtoaX 
gis.acspecioso philosophi titulo gloriari quis ignorat?'Cei^tettliirt* 
. Jiancessejsaoamquephilosophandi rationem impudentissimepi^ 
nujnciant, quare turpissimam philosophiae macnlam inurunr' Jairt 
Wocuiu$,quaeso,esiearoaem absiergere ? Cujus ablatum 6MI0. 
fopWaehpoiirffii^lcire^^ 

W^"*1f»ionMJi do^atutt oafl^fj^fippe pugnam patefkcer© potest. 

}iX2anrtI.I{e/i^io est cultussHromi amoris.obsequii, aeserVitutit 
«,cuidebetttr,praeMi.Q»^^«Wr^f^(^^^e^^ id go„us cultus- 

TUmro vero ..tud Ve^ ji.JiIsMp naW». JLnaa opinio^ibus , ve ex 
absurdis colendi ritib|», ^el df||iii|||,sSk.^ist Mi aoltio^satiipa profi- 

osci pefest. ; • , i • f.iii^ S :i:'A.'.'t 

Schol, Verum etiam majores nostri , iaqKit .XaUll^US^<nifh^W 
. i' ^9^h'SnperfiUtionem a religione separMmntV 
qui 10109 dtes precabantur, et immolahnnt, ut sui libeH^tt/er, 

- J''ff ' ^^'f '•f' ^««*o^ appiBUati, guod nomen postea 
.iatiu^pat^t. Qutautem Qmnia,guaeadDeorum cuUum per. 

a diltgendo dihgentes. exintelligfindoint^Uigentm liXe^mai 
in ^crhts ommhus inest vis legendi eadem\ fuae im retigiosth 
ItaJactuOi est m superstitioso, et religioso, alterumifmi noi 
.men, alterum laudis. Lactantius ( Instit, dtvin, L 3^ c. vU) ta- 

- "If •''«'^'^"^odictam putat reIigion^jp^(|i,od riiimlo 'i«l«M«a 
nis Oeo re/j^emwr, siveobHrincamuft 5^ 

Si&r€h0nau MeUph. lAh. ir. 49 



" yj^ Theolog. NatuT. 8ect. IV. Cap. L 

QUAS ftsiJBxolrit rAaTBt? 

LXXXVIH. ReHgio duaKus quas! partibus consf at i theoretie^t , 
ail (|*wnr» recte de natura colenda opiniones : practica^ ad quam.op** 
n^ipnes seoundum eas oplntones exercendae pertinent. 
I^a&of» Theoretioa basTis est, et fundamentum practicae. Praeclare 
r. j8l«9)iatet4»Epiet«tttffi: ReUgwnisergaDeosimrnortalesprae^ 
.#||Mifal» Mhtd sm&eiiitWeti4ts*d0£i9 ha$ere opinionesy ut sen* 
. . eem.ee^ et khnS, jnste^ue admtni^trare uniuersa^ , 

« . .1.- - . ' . emwnw^ nrTMiKA» exMMXMsmit 

* t^iCltf^t Praeiica rje^lgMiaiU pm v*l imterma eie» que^ totft.in^. 
. leiAiis aninl aeti bqi *bfolyl|af § ml ««rtfra* «/«iiaae e xt t m pt »' 
ttj^niqae fiSWjU^ili^^qaibi^ imtmi^eotis ooUus ptt»fiat| poMalat. 
. . ABU8t«iatamfnr-^sytuMk«aifOB. 

, XCm^e^^gio Deodeiettt^. Entt inflnite bono,c6^erl^'ctp tfmiaaf 
«f]pori».luH|nfiDeMiiilniobaHritom renim goberpatori', nostriqoe iifeii- 
tlilJftfoVovoBllBammum obB^qolani; ertantl» conservantique omAia» 
MqMG adeo supremo Domino, ao Kopieranti summa servitusdel>ettirv 
sed ^ns istudDeus est; Deo igitursammus amor, summlim obsequitMn, 
summa servitus debetur^ atqui bisreligioconstituitur(^ SS.) ier- 
go religio dehetur. 

CoroU» Obligati^ itaqoe-religionis in ipsa natora Del perf^c tissimay 
M olstfittollefnaturarooT ab' ipsdr depeddentia iundatttr. Camque 
hteeratfoin solo Deoinsit| etiam soti vpsi religio.de betur. 

SchoL Praeeltrt JHiiUMonHitiwCf^e 9er, reLchr,e.xoX Miniigsue 
inter homines sese colUgat^ etillico inferetparenti obsequium^ 
henefico dpminofidem, gub^rnatori invoc.dtionem deberi. Hiiec 
necessario se consequuntur i Deus, subditus, servitium : dona' 
tory aaceptor y gratiaritm dctio \ creditor^ df bitor^ obHgatio» 

• Nonne natura ^uce parentibus, amicis, propinqurs , principibus, 
aliisquebqpuDtiMs vel pietafv, vd eroditVone, v^l pptenfla con- 

■ SfiouiStGtNMMaah^tmorem, pi^ateni, cOltam denique txhil»e- 
mq^g ot ii^ <coi p m ouMm«|ai< pi*»nri,' saOMSlo dotnino no'n praesta- 
bimos? Qoart rationem, ipsamque humanitat«m exuisst ctiiiendi 
sont),qiil\i|nptiidtntirCMittndhint ipso rationts lumine nos edoce- 

. .rl^enssuprenram nulfum penitui cultam ab hoiTHni^bus exposcere. 

'. Sed pauciores fit qaidem sunt ( Le philosophe pag. 1 1 j. ) ; plures 
cum liousseavio ( Catechis, de nwnn^te hnmm. p. 6. ^tirV. Emile 
t, y p. 1^4. ) Religionem Deo debitam ad actus soium interno$ re- 
..5.tringuot» cohtpa quos ajo. * . 

XCI* Religio quoque evterna Deo aebetUr, Dtni timdeih jn cor- 
p>Ot noBltOfo»' qoasn in tniflMim pottttijttm ha^et, nosqttt ib illo non 

fBi.nts.qooad corpus, quam qooad t<bt^ani depemlemu;: igitur sicut 
aocesseest»tttdependentiam anima^ actibUs ipsius internis testifice- 
rour, ita quoque depenclentiam corporis actibus ipsi&s externis te- 
i^atatH» faciaipus, oportet; atqui sMta sit, in aperto est Retigionem 
quoque exieroao) l3eo deberi: igitur d(;b^tur Deo Religioexierna* 

Digitized by GoogI< 



De Religione Gtf«Mt/m.i.iV 7^5 
Schol Totus nlmirum homo , id est , totum illud compositum , quo^ 
ex anima, et corpore coalescit, fierfecti?sime Deo subjicitur : igi* 
tup subjectio isthaec actibus hominis contesfartda est; sed ad actuf 
hominis non interni modo, qui anima« sunt; sed etiam eictepni, qul" 
ooppcris, pePtineiit : Deos itaque tam interrtis, qtiam eXterrtis acti- 
bus colendus est. Hinc dici minime potest eum,qul cdrpoPii a Deo 
depenflertttam interne in sua mente agnoscit, ac ppofltetup ^ jant 
pep hos ipsos actus eamdem satis coniestapi i nam haec contesta- 
tio fieri tlebet pep actus illius, quotl depentlet: c^Pte eam ob caus- 
sam dependerttiam rtostPae volunt*atis a Deo non satis per solaoi 
actum inteliectu^ contestamur, secl necessarius praet^pea est ipsiui 
volunlatis actus { Li^s moeurs p. t, c. pdg. ^6,): igitur nequ» 
dependerttiam corpori^ pep solos animae actus satis ppofiteronr, 
Putidissime itaque mertlitus est, qui non modo omrtem cultus ex- 
terrti necessitatcm sustulit, verum et irtscite pponunciavit, eumdera • 
intepno quam mixime noxiumesse; arttiquos patPiarchas intPa ani- 
mum duntaxat Deum coluisse ; pitus- externos recentius inventos , 
atque ab iisdem in consuetudinem aheuntibus religionem iniernam 
penitus cxtini tam fuisse {Encyclopedie art. Cdremont.t, i.pag, 
827. ). Similiter ineptit, qui docet, pitus externos, ac caefemonia» 
paPtem quitlsm illius religionis cohstituere , quae plebi proppia 
sit , non item , quae philosophorum ; quasi vepo alius sitplebis, 
alius- phiIoso[)hopum Deusrsed non vacat has ineptias multis refu- 
tare, quae rite inspectae perse concidunt. Vide la religion veng^e 
( Tom. 15. lettr* 24. tonu 1 letl* 16.). * 

QCID HYPOCamsMUS? 

Porro ut Reltgionem internam comitari externa debet ; ita haec $i- 
ne ilia adeo consistere rton potest, ut in turpissimum simulationii 
vitium abeat ; actiones enim externae de se indifferentes sunt, 
omnemque, qua f audere possurtt , pietatem ab internis mutuan- * 
tup. Indeopitur Hypocritisnms ^ quo nomine illorum error ve- ^ 
nit, qui neglecta animi, coptlisque cultura toti sunt in exercendis, 
ac commendandis externis cultus divini actjonibus. Quamquam fe- 
re saepius aliamulto adhuc foedior doctrina hoc vocabulo notatur; 
sont nempe, qtii puteni citra ullum crimen externe simulari posse 
religiortem quamcumque, si modo in animo vera re4ineatup ; quln 
prudentiam poscere, ut quivis ritus, ac caeremonias in ea,'quade- 
git, ppovincia usitatas sectftup, judaeiqire pepsonam intep ju- 
daeos , mahometani intep mahometanos, et cup non etiam idorola* 
tpae inter idololatras sustineal. Quid interesty A')ur\t {Lett.caba' 
list. t. 7.p. 1 1 3.), uf hpniividecipiantury ctitn decipi velint} guod 
crimen esse potest, cum gdis oh violt-ntiam sibi illatam id ex- 
terne agit^ gund in animo detestatur ? At vero si <5mnis simula- % 
tio pcssinpa, certe ea mulioest maxinne, quae in negotib religionili^ 
admittitur. Fierine (-Motest, ut Deus infinite sapiens, at verax ve- 
ritatem, et mettdlcium aequalitfir ^probet? 



Digitized by Google 



I • ^ • } f ■■•««• 

' ^ DRU« KBQUrr l«Oi.«AC ODLIGATI07V1B ABSOLVBRlf. T " ■ 

- • ■ * 

XCII. Deus homines ohligatione religionis absoh tre nutlo pa» 
^/o pof^jr. Obligatio haec in ipsa Dei natura perfectissiroa, ac es- 
sentiaU.creAtur^rum dependejitia fundatar ($. 90. cor.)j sed horum 
pi^il Wl), potjiit: (gi'W nec religionis obligatio \ ac prolnde nequit 
peUt boqjtfes^^^ 6bJi^tloii« i|>iolverO} oeque haic siio furj cedere. 
|CoMi.NttI|UsUa(iiie hdm'imiin,sive ab ompi humaoa societate renio. 
. fus vi yat, ii>fi.iji'ropi|bljlcA epUtot» a suavi relfgiboU ooere lininii* 

dfto/. Ttifl^im Igftar.aberrafit^Nicolaus Maehlavellus nefaadi 
politttismi xt^tXmi doeuit iile iox^libro ( 11 Frincipe) sui> fineoi 
saeculi qulnti dfccimi edito religionem ji;o/iA/<ie', ut ajunt, (Juntaxat 
■ caussa retmendam, tantumque' ea utendum esse, quantunn ad sta- 
tus reipublicae externi gobernationem necessarium vicleatur, nd- 
dit sacf is religionis vinculis*subditos solum, non vero* imperantss 
stringi. At Vepo quae potest es^opinlo relpublicaiTipa^s nowa? 
. iingamus eiHtn ^ro iti essi»:.70tevitile «reanum.ista^itarecondi» 
ttt ne ijp vUlgus, lo qtto ^wpe f Ctttiora quoqqe ingenia lateoi; .eiiia* 
" *iiet? quitl verotutn? anne sttbfeoti religione se «irrngi patlentor» 
qua principes solutos esse noverint? siiblata autem roligione num 
debitam Imperantibus obeflienliam, ac reverentiam [)raestabunt? 
num mutua t haritatis officia ad commune bonum summe necessa- 
ria exhibebunf? num infirrtsiaces ai) occuitis,potentiores ab aper- 
tis etiam, et publicis sceleribuj se abstinebunt? Profecto ad com- 
nune societatis hamina^ bonom u^upique simlliter neceUarium 
Mest;itft'^t fiiNdh^'ineitt tBprMUt^oelorum viodieisiiy^yAt^pibusob. 
' ^di|jertent,%t'pi*incilMs eoUeAmotleorinlpalsi subditos suos be- 
• - 'nign&t suavit^r parentis instar i;ubernent. Sed quid jam iis fa- 
' '•tiemus, qfii cum Kpicureis(/>^B«/.rer. vtAS.seqq.- Hobhes,'- 
Lfvictth. c. 10. - De. civ. c.it, - L' esprit» dt-s lotx p. 94. - Rouss,' 
t* Erntl. f. 3,p. i 8i. ) , quorum olim caussam Lucretiusegit<clamitant 
" religionehumanum g^nus, societates, respdblieas tu:rj:>ari j-prodi 
patriam, parentesjinnamcnisoscipi belUj maglstcaCuim in saWl- 
tof iura t htfrum erga Ipsosobedienflam mlnul iMteraoram prae? 
'^■ttloirdm stMit^ngllogttn» clviliiim #ohur iefferyri bMRiBea,cn|- 
'^* jleTiitiiM^cpitf*^* «Hss^ntietites saevire? Verum quamdoRge haec a 
' vero *absint , qtiis ndft videt , qui al^qui J videt? Potie rem(i^blicam 
*omrti reltf^ione rlestitutam , pone cives nulla Dei, immortafitatis, 
praemioi-.u.m, poenarumque aetennarum cognuidne imbutos ^ pri- 
*^ mum milla erit virtutis, ac vitii recta noiio, nuila lex, nis| qua po- 
tentior inffrmiorem opprimitvideAtiustom , quojd validius, bo* 
' nestumVquod (;upi4lifas,'(faiild ivis ioasoritti qaddiii\^^ soa coiosvis 
' otHltil, p^pHutn eonmmduar hooeitl, ao:tohooestial|i|^t|^ op fnfo- 
' ttrfiM!it#oil^^nstitueCN^einde qui adversis laoisiatttey f}ao cbn- 

fiigiont? ande soiatliitf >tttii?>giii^^4ote:iioi i i »><riHti 4 ij^ 

« 

Digitized by Google 



• De Religiofi^ Qenerntim, •?57'* 

. ef psjrch. 248. sch, n. 4« $. 163. srh. 1, n. «.) Adeo igituc rnf}- 
gione respubllca non perturbatur, u( potius sinc illa con!yisi(j'ro 
prolrsus nequeat nee QfD^UMD Bajor est s/yn&ttlorunii 9t «miiiani 
telifiitas,qu4ni Cam religionis ^tud^ maximiBi fei^vet< Vi4»Cadwpr» 

.. fthutt com ootis Mosheiti^(i$y^r. intell» c. p wx* i. $* <« <r<97-,)*, 

XCni. Reiigio rursat vei naturAlU est, vel repthHBi Alik m- mm 
lanucomplectitur, qoae r«tiini»Mlif*«lle4»pe iavetiigare,et oogno- 
«cere.possumus : baec, quae. Ifmitatae nostra« ratioal impervia wntf- 

et sinijulari quodam modo a Deo nobis re.velantui\ 

Schol» Qum duplicem dixerimus rcligionis partem esse: alteram 
thebreiicam, alteram practicam ($. 88.) : singulatim jam ad ipsum 

• applicando facile patebii^ad parlem theoreticam religionis natu- 
ralis pertiaere ea, quae in ps/chologia de natura, li^ercate, ac im-* 

, . iDortaiitate aoimae.hamanaeitumqaeMe existf otia pej,e)usque at- 

. trihqHs, et o^erationibus in theoiogia clemons^rata stint: ad pt*a- 
. cfticam veropraecepta juris nataraev 4^a9apl^iios4>pbis mor<t!i- 

^ bus explicantur. Religionis autem revelatae furs theoretica contt- 
net subljraissimas veritates d^ SS, Trinitale, !ncarnatione,ac mor- 

. te f ilii Dei , elevatione hominis ad sratum supernaim^lera, et re- 
liquas, quas Dei ipsitis admonitu novimusi practicadeinde praece- 
ptiS morum positiviS|Cohsiliisaue ab ipso Chri^tq.Servatore prp- 

' .muigaU&nbsoIvitar, Atque ex his coUig«i Ui ridlgionis aiturailt: 
parte tbeoretlca scientiaw ; in practica praecepU oecetsiaBia:, ij» 
«retigionls reyelatae parie theoretlca fidem^ iii practica praece*/ 
pta libera contineri. Sed jam de atraqo^ teortuoi ageiQVt» qaaa» 
inm ad piiiiotophi||B» pertinet* 

. . C A P U T II. 

: • • • • . • • 

XC!V. Extnt reJtgio naturahs. txtant siqtihlpm veritates de 
Deo, animaque humHna natoraliter cogno5cend;^e ; exf.mt quoque 
'praecepta Aiorufn irtde naturaliter promanantia, quaequo Deus infi> 
iilt« tepleilt, ic boinus ot tb homitiibot ob<erventttr , ^le-debtfit 
sed hls duobbs rellf^io ttaiurallt «btotvltur ($. pfaec/)restat Ita^ae 
jreligio-tiatatatit.- 

Schol, Certe cuiti religio quaedam ijeo debeaturf$. 90.) {Veiprit.)^ 
eam primo loco naturalem esse [lerspiciium est, ac proinde iisden)! 
rationibus, quibus haec obligatio ostenditur, existentia simui re- 
ligionis naturalis demonstratur. Fuerunt tamen, quod mireris, et 
tunt, qui eamdem funditus eversam vellent ; illi primum, qui cum 

. Bpicuro Deuoi otio torpere, nec ullam rerum tiuroanarum curam 
gbiryritjwgtoerunt ; tom ilJi, qui eum Hqbbatid, ac 'ouipero petti- 
kaUitliHi' 11 brl'au«tart- aetmiim |Uili,iiijotti^o ditarimeis lattih 



Theolog, NatunSect.iy^ Cap. 11. 

lenint) n1h{)(}t!e, aisl posUiva lioiiiiMiin.voUntate> liofiesto>i, mut 
* inhonestum esse contenderunt. • ^ ; • 

XCV. Reli^io natnrnlis Jalsa esse ne^^uif. Nihil aliud religio 
Daturalis com pkctitur, seu scieida splum, seu agenda quoque f pectes» 
nisi quae ductu raHonis eognosei Jpossunt (6. 93.) sed, qnae ratione 
cognoicnntur, fftl» ette w^pifiniti('{tt|rcli.$. f tO^lgitar rellgio m* 

• ■ ■ . 

Schol. Id jam roagni eoMeiitfolie lnt^ pAiloiophot agitator, ntnim 
religio haecnat^alitHdeoin tei»mecta,*ac Gonipletatit,ot to>^ 
la a<f vei*oiH Dei-coltum;, veramqoe homlifls beatitatem comparan»' 

. ilam suf^ciat } utrott iFero aiiim praeterea a Deo manifestari ne- 
cetse fueril. Et quam*quam saniores omncs facile cons^ntiant; ii 
tameh, qui nostra hac aetate philosophi nomine, quo quam indi- 
gnissimi sunt, potissimum gloriantur, acriter se opponunt ; audias 
Ipsos rationem humanam miris laudibus etferre,celigionisnatur^- 
lis praestantiam, ac perifectionem celebrare quovero fina} an ot 
eam sequatttorFminime qofdem: tednt revelatamprinramvtam 
et iltam fonditotevertant. lmpietatikhQ)ut duces fere tunt Tinda- 
lot ( Chri^iiinit. as eldy dM the criation, J , Boutseavlue ( <?ar^.* 

' 4jWiiiie de» AonneTfe Aomm^». ) , Voltairius {Henriade p. ^1%,)^ 
aliique ( V oracl, desnnc fid. Des moenrs, Le cod, de la nat, 
1/ Esprit.) j quoTurr) abominandi partus rogo, nomina aeterna 

• oMlvione digna sunt. Geterum error hicrecte naturaUsmns^ejMS' 
que fautores nafi4ira/t^fae dicuntur, quantumvis a multit <lei'«f1ie 
vocari soleants sed hi dtvef%at ret In onunrconfbndont: deiatarum 
quippe nomenelatio Ulit vero temu trfboen^a ett, qui com Dei^ 
quem tamed eaittere ttatuunt, providentia religionem iptajm sa* 
tnralemtollunt ($. 84. sch.): ut adeo tres sint distincti , ac extre- 
ini omnis impielatis ^rndu^t natiiralismusydeismus, atheisrnus» 
Rldiculum est, quod cnm comite Schaiiisbur/ auctor imp)i operis 
( Le philos. moral. discours prelun. pag, ii, ) contendit, Dei' 
jtam eum d.ci oportere, qui ut Deum, et religionem naturalem 
profitetup, ita revelatam aperte inficiator; Thehtc^m vero, qui 
admissa-Qei, e\ religionis naturjilisjexistentta paratttt»promptot- 
.i|oe ett ad.religionem quoqoe revelatam amplecteodamxubi ea si- 

' hi dep»onstaata fuerit. ^ed -quidquid de hoc sit ; esojan» istud 
again> ut solidis rationibus commonstrem religionea oainralem 
jetola admodom infirmamt 4oiocom|iietameste« 

HAVtQ coaA uaqvA9 vBaiTAws divficillimb imaywir - a Mfoat wum 

• JfOX PERSVICIT. , 

. XCVI. Batio natnralis sihi reltcta aliqitas veritates dd com- 
pietam religionem pertinentes dijficillime p^rspicit, Sunt cefte 
intfr veritates completam religionem constituentes nonnullae ad« 
modum subiimes , ab oculorum consuetudine remotissimae; contra- 
riae praejudiciis, quae ab i|^ta infantiB plorimorum mentet occupa- 



Digitized by Google 



' jDines ABripittHtnr» p«4MQt«9 ooin inalis» ia«etei^t(|ai^t|r«bitibus : * 
iUDt eae praeterea quoad Qiodufn potisstraum Obscurae, ie Vel Ideo 

. objectionibus fete in«n«c1abi)ibuf expositae: ad harum deiii<|ue co* 
' gnitiooeni o)ius est indetjpssa industria^ a^pHcatione seria,et avoqa- 
tione mentis ab iis, quae sensus afficiunt, longissima, et exercitatis 
quoque persaepe difficili ratiociQiorum Qonne«ionei sed id ge^as ve- 
ritates a rationenaturfli tibf f«ll8t« cii^iili«« perspicr neinoest,' 
qui ignoret ;^itu;r- raiio n^turaUs «ibt> reiieto 4ll^0«i.>9«ff SMm' ed 
.coQipletiimtfvMgictfieqi^FtiiieQtaf diiflMiMbipflr^^ 
]Seh<U» £|ttSin.qdi yaritates sunt 4e 'natura, et attributis Del prtefeefb 

tini.aeternitate, iinmensitat«) bonitate , de opigine mali , de ortil , 
mundi , de anima hominis, denique ejus fine, libertate, ac bealita- 
tei.ceute has,et simlles alias veritates difficillime ratione sola de- 
tegi posse argumerrto suntgravissimi errores, in quos veteres phi- 
losophi etiam clarjssimi proiapsi sunt; nam ad bofiftn aetatemre- 
gredi oportetf c«t«eoiittil«#nd4m est,qf|id r^tiofibiTelicte ia 
reiigionis negotio|««leftt« JEitimNt«tea»«nnuidi^ lovt^ saliett «lile- / 
riae propugnaruntfereooioes; Deum alii corporo«a^«IUjpiri- , 
tualeiQiSedtfatQ lubiectum, alii velat ««liiam per totnai nuoduai 
diffusam constituerunt. Qu\d deinde ie mbralihus? nonne in votu- 
ptate alii, alii , in sola virtute ,.alii ih a)iis rebus absurdissimis 
veram hominis beatitatem quaesiverunt ? quam diversas , et ab-» 
sonasde eQ,quod justumi injustumve, honestum, aut turpc sit,opi- 
niones fovefttQt? LjrcurgUs pereiia^ lefe^ ui^ores communes esse 
voluit; P[«to ebrietete» io Beochi feriis.iititea» «enteedit; lasel* 
v«s.imaginesp||ordepSf deosve referreotipfolieeit Arleto^er; ' 
ipseSoloQ AtbenlsteQipittm impodioeesiori consecr4ivit. Videa* 
tur GeQueosis ( Elem, r^ief. p. 3. prop. 3o.«c^,i$. stgq^) , qui si- , 
roiles errores complures antiquorum sapientium operose co))egit« 
Sed necesse non estjUt vetustjssimorum temporum memoriam slu- 
, diosius reco]atTiusi minuti nostraeaetatis philosophi suo nosexeqs- 
plo satis docent, quam pronus.sit in gravissimos err<4res lapsus, 
• . eum quis conte mpia^eyeletiooek seU ««tioQe^i^tWf oooqiMNd ips« 
per se queflapiam im emirefli.'i«diKi«t ;<iM qnod usos, iilio^ itt qei- 
busdam veritatMbiis investigandis stt difficilliontit 
. ^CVli. Ratio naturalis *ihi relicta^^iqua^ PfiFHat'^ 41^ ^lfi? 
pletam feUgionem pertinentes perspicereplane nonpotffst, ttOm 
primis enim , cum Deus cultu quoque externo coli dcbeat ( §. 91. ) , 
pertinet ad religionem completam determinatio rituum externorum, 
quibus Deus ea,quae ^*psi plaqet, ratione colatur. Deinde necesse 
quoque est,ut modus,quo scelera commiise expientur, divinaque iu- 
stitia p^acefur, liq^i4i».eoQilei|Si quidem erimiQi oomlonire^^veiH: 
«tqui Q^utri^ « r«|iooe mi|or«]i4iibl reliete persplei|ioiie^n eoflfes* 
so est : ejrgb r«tio naturalis ^ibi reltcta aliqu«s veritetes «d oonijpl»» 
tam religionem pertinentes perspicere p4ane non potesf. 
«^fi&p^ .Qogpitjyonenxipedjii guo deligtorttm veoi«obtiiieAtBr, ad ^oi* 



Digitized by Google 



neqiiit; KoffMln Jgii5Vafif 

; vera in Deo infimte bono spes collocari non pof est, ted ofinriiio de 
c salutesuadesperandum foret Mll,qui vel unum juris natufae pra«. 
ceptum transgressus fuisset. /am vero isfbd bst, in quo ratio sibi 

V .relictapropsttscaligat.Veteres philosophl c onsiderata summaDei 
, l>Ooittte, ■ac.lDlserjcordia ad magnam quidcm fidugiam excita- 

••kaBtvr,iir»itefqu«Sibip0rsii|h)ebant extare quoddam reconcilia- 
,:. |k%.ltMdlOm$.ilfniiB Hlud »lt, penltus ignora- 

» ]»Mt»£t Moe^^quoiiodbieerto teiri poislt.pirtiidm esse Deuro j|d 

• ignosccndum, cum peccatorde|icturo retrtct^Wij tdtosijm Wvter- 

- •. litup, nisi ille istud revelet? qutmvis eAim 'T^taSse coitekefltit 

quaepiam hac in re eluceat, ceptitudo tamert non elucet. Iiadem rt- 
. , tio, quae una ex parte Dei bonitatem, clementiam, longanimitatem 
;intoIertndisdeUcti8 exhibetiexhibet ex altera parte summam 

• e)US)ustititm,qutetiiqtiid prtetep meram retractationem quan- 

. • t«lteeMn4bii iAfitfMlloiritl6«opostaItre videtur.Hinc itum o/ira 

, td omniti«iHW«iW<rlf «tpiflaritjiiinfrtomanosae^ saifgu/- 
. j» DfosihtfWB: «ertmi ttkMMImt btae t^o non probtrunt.ut 

egtffl partm profitereatur, opttre «ft, iitqu!lfenltt, aqaod«rt- 
t tione placatidl divinam jusfitiam erudirentur, quodiflfrt eltrios 

ostendaro ; legatur ClaFkius ( Trait, deVexist, etc.t, x. r.h. io.h 
. Similiter, quod ad ritiis,ac caeremonias.sine qurbus cultus exfepnus 

noD consistit,aUinet, ratione sola numquamcerto sciri potest,qui 

- eorum De»'sln| teceptiss^mi.. Inde vero probi , honique perpetua 
. cura togereiptQr, mifttitote te elecftis Deo placeat ; et ppout di- 

versttJttmde.ettiiMl>ttopSaioMt,ittdiTerliiRter1iomines ri- 
, tot obt jn^eQt,ii|ote ctQssa feref srtvittlmorum oaorum, dlseor- 
. diaruro, bellorum ; nam hic qaoque locuw htbet qtfod /uventUs tit 

( Satjrr, 15.): numina vicinorum odittf terqUeleMl^eum tolotcre- 

dat tiabendos esse Deos, quos ipse colit. 

. . aATIO jrON •ATM.lMPBE.UT TOMWTATS*. 

.>, XCVIlU RationaturaUssiiirelietanon jatis ffficnciter va» 
^^mlareili^ Mi^niitiweritmikucognitisconsentaneas impetlit, 
Vol«itw*oett»elii?itie wHgtiwrisproiiisiimt^st, virtotis vcro- 
.«sercltbtm perqtt».tttluum,^NBNfftmeei»efm egestts,' cbntem- 
ptut, persecutio coraittturibbna semlbUf propotitt longe ▼ehemea- 
. tius nos aliiciunt, quam qute solo tiotellectu tttitigirous, prtesentU- 
. que magis absemibustimemus, aut amamus, scelera felicisslmoi Ste- 
. pe progressus habere cepnimos; cupiditatibu^, pravisque animi mo- 
, tibus incittti fere tgimus, quidquid agimus ; pepraro pectae opinio- 
net ft^toaei aoitrti modertetur,et cum meliopt videmus, detcpiopa 
•eqoimnr; ttquirttic^ntfijrtliitililrerictthisroalis oppositam me- 
; dldntm minlme^dfert: fgiter, rpitiaeeturttis tibi rellcta non satis 
, effictciter volaatatem; nd e^ooei twritttibet eo^rfitH"i^ientMie«i 
impellit. ' . .1 j ' ... . ^ 

Schol. Sed nihil magis, quam constans oroniam tempopuro experien- 
tlt hanc veritatQ» coolirm«t. Cltrisii|])i pbiloso^i| ^i.teniorf t 



Digitized by Googk 



prae caeteris de Deo, aniina, moribus opiniones fovere vid«ban,'> 
tur, vitiis tamen Aoctrinae fuae quam maximebppo^tisadea ia- 

* 'SQeveram, ut eam ^isserentet aiulires^ deot : cuibf«ceiilef vidoreiis . 
betluas potares (Misni sur ies pbtUuiiphes De htg* x> .)«Sqqra* 
tes mdritofos )ttbet galkim /Esculft|uoitnmolaei$P]alo>cuiDcopto* 

. te de sopremo Deo, ejusque ciiltu disseruisset, paullo post daesno- 
nf'?, et genios adorari jubet ; Cicero, etsi Deorum,et auguriorum 
van.itatem, haruspicumque fraudes optiroe intelligeret,ut*mirare- 
" " tur etiam, quod haruspex haruspicem videns non ritieret {Dediv, 
" l, z. c. 14.), acceptos tameo a patribus Deos yoluft, nec illud 
' )tk' fnttftttti^ poritlfleiiffl»«tliaiirtttpioiimiiHitftn4iiinesse, quil>tit 
-V hostiit Iremotaiidam coi<fue OAs; |iifo {Qeieg.i* i««..io. /£. 

* ix. Di^,'insift, pro^terea a Latftantio repreb^et s vidHt • 
' " fe-^Cieero^tei^rtnay et mniuifaceavetfiererii eanA^esse iiitelli- 

giSf et tamen eatietn facisi yutfe fiteitstht ipsi^^uosipee ^tuUissi- 
9Ht)s conjiteris, 

Kolo comnr.emorarealia, ae praeiertim carnisturpissinja vitia^aqui- 
bus illorum ten^poruni sapientium nemounus,ne Trajanas quidem, 
Hadrianus, M. Aurel^ask quorum pvoMtatem Hfacmontelius ( 
' ' tisaite^, 1 5«)*cam Vditairiof 9x>im* mr . la r^piae.) et Ghristiaiilt 
virtudbas mtlepoSaif,*et coeloiligoam pronontiavitt imifiiiiet te- 
ront. Certe adeo paritm tola ratio iivactiofte» val^it, lit juvenai»s 
' {Sat, sua aetate virum probum, et bonum innaturae portoii- 
tis numeraverit: B^regiuni, ait , sanctumque viritm si cerno^ 
bimernbri hoc nionstruin puerOy vf.l miranti snh aratro pisci- 
bus invf:ntis, auffetae comp/iro mulae. Ut adeo verissime Tul- 
' lius scrtpserit ( (/q, tusd, l, 2. c. 4.) : Sed haec eadeni num ceti" 
ses aptM eos ipses vaiere^ tiisi edmodum pameos^ a ifuihtts /n- 
renttt, 'disputata^ eenscripta sunt} ^uotus enim ^uisgue.pkilo^; 
■sophorum invetiitur^i^i sit ita moratus, ita attimo^ ae filv 
' CbnstitutuSy Ut ratio posfnlat } qui discipUtiam suam nom*04ten 
tationem ^tcientiae^ sed legem vitae putet}qui obtempertt ip- 
sihi, et decretis suis pareat ? vidcre licet alios tanta levitate^ 
et jactatione^ eis ut fuerit tion didicisse melius : alios pecuniae 
*' ' cupidos^ glbriae nonn utlosy multos libidinum servos y ut cum eo« 

* ritm vitn miraJbiUter pugnet nstto. Quodjgwdrm miki vid^tur 
furpissimnm — sic phtto^phtu in ratione eitai peccajf^, kbe 
' turpiof^esty^Aod in ofjficJo, cufus irusgisteresse mlt^ lahitur^ar» 
temgiie pitae professus dtlinguit in eita, Argymenti hujus vit 
ipsiim Rousseatvium velut suioblitum, cum vel maxime religionit 
naturalis praestantiam extolleret, exclamare coegit ( Emil, l, 3. p, 
1. 7. ): on a heau vouloir ^tablir la vertu par la raison seule ; 
qitelle soltde base peut-on lui donner} Pkilosophej tes loix mo- 

* rate\ ^eontfort - hel(es i mais montre - m*en , djs graceja ^an- 
' etion^^ood qaidtem ia anetorehoo oon magnopere oui^dttm 1 onl^ 

^ kiiaippe fere efft'pagina«itt qoa.lMn ipto oott pygoet 1 ita falfi- 
' 'tatt Ac impiotat littm^oaiiB tlbl eomtattl. 



Digitized by Google 



^ T*» Theolog. Natur, Sect, ir. Cap, U. 

BeA partienlariuro haec (iiisse hominum quorumctaro vitia contenclet 
fortasse c|«ispiam , ita saoe: veruro ut ducis ad exeiiiplum subcliti 
•* tiiM wofH iMformare solent^ Ua quoque haecs/ipientiorum v4tia 

' im lotegris nationes diffoMt te pltrlmuni «ocU fueruot. Qcrt» si 
^npfllonim, qmbut millan «MUtfonic lutdnn ctffulsit/awnft eza- 
I «'flrtnemas) facile.cle|>rehen(limut« eos fiie^ue»qaorilm.civUis st^tus 

• sapienthslmis ceteroqain legibus regebatur, in scelera adeb in* 
fanda, in superstitionem adeo ridicularo proruisse, ut nist res ea 
tanta testium nube confirmaretur, cretli nequaquam posset (/^t- 
icours sur thittcir, univers, p» lo.c. i6. )• Neque beiluinis his 
geotium mori bu^ diuturnitas tempori$ medicinam attulili nam om- 
nlt Mteo-enklelltitit» obeqDonllttis, fiuperstitiooisquo vitlt hodUt 

' mMoe in nttkurilMis reveltllono*d«stUotis vjgore novl|DOs(^/Mef^ 
p. !• prvp» ip» foA* 1,1. Jt^^f.)* Patet itaque quam ptiniai prtpsi* 
dii geraMSt vf Has in rttfone nttortli sfhi .roiiou iaveaitt* ' 

stuoio vaTOtAiM fouo apoomrooATA noir bst — «m aita xK vux ^ vm 

A0CPOAT — QOAt A MIftOao»tIA ^XVBttTAKI HOV VOTtaT: 

_ t * 

XCIX; Religio naturalis in se sp^ctatamlgOy id est maximae 
AofnMans pani^ a^ommmdat^ nou ^si» Cum ooioi reiigio hatora* 
lif soUrttloao aitttor ($.9t«)»haooqoo cooiplttrfs yeriutos diffibili- 
ne perspi^itt <$• p6*), oooiequeas est, ot f «ligio ists!l»c magntm ln> 
^iligentiae vim, subiime ratiocioiumy tttentlooemque iosignem po^* 
stulet j sed haecfrustra in multitudTne quaeruntur; in plebe enim 
pauci sunt, qui acri, pauciores, qui excitato ingenio polleant ; pluri- 
roi laboribus domesticis, et privatis familiae cnris iiaohruuntur, ut 
veritates paullo abstrusiores investigandi necotiuro,nec anirous sup- 
petat; omnes fere anticipatis opiniooibus, ac distortis affectionibus 
tA jodioit ferendt thr|piontar i itaque prteterot tlr Ipsis incuntbit- 
Jls iis sotnai, qnteln sensns incarruats^conteiApltndistssoescimttOt 
tnimura tHiOfcelevt^ey.tb oculorum censuetiidine abduceVe, ttqoo 
tdobstrtetas verltktes applicare miniitie valeant: fg>t9r rcligianf 
tnralis in se spectift vnlge» id.est» mttume^oaiinuni ptrti oocooi- 
modata non est. ' * 

CorolL Ut itaque religio naturalis in genere humanoTite exeolatur, 

• singulique homines singula tumdivini cultus« turh vitaeet priva- 

* tae, et. puBUcte officit noriot, tC exsequantur, pra^ter ratio|iem 
attartleai 'genertris qutedtm iastittt^io, iegtsque ottttrtlis pro- 
mvlgttionecesstria est. 

C^Surc universali» humani g0»gris institutio a sola phHotOm 
phia proficisci non potuit, Duplicem ex CiarJcio Hookius rationem 
adfert. Prior haec est ; philosophia doce numquam potuit completa 
praeceptorum moraiium colleotio confici {Rel, nat, et revel, princ, 
CL ». s. 4. de imp, et obsc. Ifg, nat. art. i. prop* i.); nulla enim se- 
ctt omnia <ioctrinae moraliscapita teouit; ipsae etiam illae> quae ce- 
leris sapientie«iilooeller#Vi|||]itntwr,«MHaplura igoorarunt, stepo 
verls.&lsji «dmlsooerttnti oo delpsls«tUm..verll«tlhtts> gttap «U4S ot 



Digitized by Google 



I 



De Religione Naturali, 765 

certissjmas defenderunt) alias rorsuf dubitarunt. Alfcra ratio ioeo 

tita est) qqod qualiscumque iila praeseptorum sumnat quam ex phi- 

losophorum scriptis conficer^e licuisset, nequaquam vuigo per Aispu* ^ 

tationes pAlosopbicas promulgairi potuerits oani nei|iit enidieiidi, 

utpote jngenio potissiinani obtQfO inftf«ett» ittlHa* Mgolli»ooca« 

pati, pbiiotopliicit mtloni^nt pnftp iu Hii d ii antis idnnni eriyfit : nte 

philosophl generit IwoMii. ad^e am^antes, ut arduum liuocln w Itlio* 

l*em sufciperent ; quin potius aliter pubiice docebant, aliter priva- 

tim, et coram paucis disserebatt i pec denique etiam ea potlebant 

auctoritate, ut ve^ is reiigiorfis, vitttqat doctores t mtiori moititu* 

dinis partc agnoscerentur. " *. * * 

«Sc^o/. De veritatibus etiam agnitis philosophos nonnomquam rur- 

tot dabl^tsse lOftttltotamTalllat ftsllmoniufn prtebtt|Cnnii|e mni* 

noram immoritlittte, 4»tm i^tltf totrrimedefendit^ ^plifeh* 

mS* schol« n. I.) distevens tit (QtfAuscM* i* c. £«, ^ae r^ 

ut potero emfilieaho: nee tAmen ^uatH Fxihius JppU^JOerta ut 

sint^ et Jixa^qiLae dixero \ sed iit homnnculus iinits e multis^ 

prohabiUa conjectnra sequens» Et paullo post (/i. c. 17.). Sed 

nescio; quomodo dutn legOj asssentior y cum posui librumy et 

mecum.ipse de immortalitate animorum coepi cogltare^ as* 

eensioomnis itla elahitut. Aaetoriltfem doeendi populos ipsis 

defeisse tgnovlt' Ltcttntlaf '(/Kr«'lJwMr. 1. 1« o, 17.): Nihttn€'ilU 

Ptfiiimile praecipiunt } immo permultqy et ad ftrumfre^Uen* 

ter aoceAunt* Sed nihil ponderis habent illa praecepta^ «fuia 

. sunt humayiai et auctoritate ma^oriy id est di^tna iUaearentm . 

Nemo igitur credity quia tam's0 hominem pUtOt €490 fui ais» 

dtit^ guam est ille gui praecipit^ 
• • • . 

i9unw vavvtAist innitma^^av^lnotnnjVA.ntr. 

■ . • * • • . • . • . " 

Cf. HeUgio naturalis iu eespeet^aJnfirma oet^ei i ucmnpht am 
Itttionttortlis.slbireliett».(|Otrtligionatbrtlitonioe nltitnr ($.93.), 
nonnulUs veritates ad completam religionem pertinentes diflieiJlt- 
roe {§. 96.) , aliquas plane non perspicere potest ($. 97.) ; nec prae- 
terea satis*'est efficax, ut depravatam tiominom voluntatem ad actio« 
nes cognitis veritatibus consentaneas inflectat (§. 98.):unde fit, ut re- 
ligio haec vulgo, id est , maximae hominum parti, accomodata non 
• tit ( «p^.) ^nisl alit Insifper onlvtfrsnlls {ostitvthi neeedat , quae tt- 
nen t soit philosophit obtineri neqoit ($• prtee.)»1ltfQi hnee tHnnln 
r^igionis infirmitatem,teimperfectioiiemmtnifeste lo«|nttnt]iriter* 
go religio ntturtlis inrse tpeetttt iofirmt«ff,te inoomplett. 
Schoi, At vero opponuntur se naturalistae cum Tindalo, et auctoro 
. Jihri les mpeurs \ rationem, ajiint, donum esse Dei, imperfectam 
proinde eam esse non posse: datam esse hominibus ad vitam recte 
instituendam,' atque ad investiganda reiigionis officia. Verum con- 
trt manifestam experientiam nufla vtlet argutttio: certum est in 
hoe^ quo veminur, ttati} rttlMMni foliai m« ttff inMt liiiiiim» 



Digitized by Google 



^64 Theolog. Natur» Sect^lV, Cap. 11. 

tem vitae ducem;quidquid sit de illo integritatis statu,in quo ab 
Auctore og^tiaBD conditi sQiiius,iet ex qud ob primi i^arentis peQca* 
ttt*!txoidliniis, qaodaos qutckM exiiid« QBrto'iovji9utuBoii taroeit 
i4A>wterti.|ihiloficrphor Ittait, «t hunitnt geoevii mil^Uai consU 
doMntetJioQ eiiipioarentivin^e^nfaissQruni deliotoQntm.poenam 
hofl^wsin hunc miseriailiffl statum detr.usos esse. Neque tame*a 
propterea ratio nostra aut imperfecta, aut inutilis dici potest:nan 
iliud ; quia, quod ipsa hrne adhlbita ostendit, semper verum estj 
quamvis ea semper, et diu recte uti ob muitiplicia impediroenta 
moralltdr impossibile sit t est igilur Dei donum^suo ingeoere per* 
fectam.TQon alterum; ilon ettim in negotio religioQisetism reve- 
lotee nihii-egit: ftttone*tit|liid0Mopasest.adinqvlrend*,et discefr 
neodo cpedibilitttis notiva, oee vid^or liert potoisse^ot.nobisra- 
tione destitutis reveiatio applicaretur. Dtnlque rationem solaot 
' adomnia religionis, ac vitae officia.investigaoda haud sufficere ip' 
si genfiles philosoplii, quantumvis scientia sua inflativoptime |>ep- . 
spexerunt ; incle anxie desiderarunt, ut sihi a Deo, qui hacc omnia 
dili cidti exppnat, quispiara submitteretur. Ita Plaio de pietale 
dissereos, qua raajus inter horoines nibil esset docet, ait ( In Epi' 
nomi^)', DQaer9\eam nemin^m. p<usetiiisi ihsus qudsi duxt 
et maisiH^ prikfiiveriu^AXkt» Soorntem^perspecta rerunj haruoi 
cognosc^darum summa difioiahate , iut etinm impossibiliiattff 
bortantem inducit, u^tapiens nihilominus pro viribus saiaadeam 
cogniiionem contendat,ut sl non adcertitudinem, ad summam sal- 
tem verisimilitudinem perv^eniat {In Phaedone); DonffC lummf 
aliquo clariorey aut.ipsti Dtti voce^ quasi duce ad vitam recte, 
probeque ducendam in^ttruatur. 'Sed fnulto eIe^Oti$$inius est 
\ locos, obi Socratef oom^ditelpnio huneln modom disserit ( In AU 
eiUad* Dink-%*)i ait Soep|ktet: Coa«u/t<«#ifiistim, quod praesta^ 
re poisumuSf eet^ mpatienter expeetemlts: emnina expectare 
'^portet^ dum quis veniat^ qni nos officifi erga Deufri^ et homi' 
ne.s docedt, Respondit Discipulus: Q{iando aderit hora illa^ 4i 
qiiis est^qui nos his in rehns instruat"^ vehementi huAc magi- 
strum videndi destderio tcneor. Socrat. Ille^de quo ngimusyeo" 
rumy quae ad te pertinent ^curam hahet ; vtrumist ud ^ mea 
quidem, opinione^ ea perficis rationeiqua Minervam cum DiO' 
eneAe egisseHomerii» refers, Mi^ered nehuhis Diomedis ocuHs 
offusas dUpaliti^ quo factum W, ut ille reseoram se pasitas di* 
eaeinere potuerit, Ita necesse est^ ut califfo illa densifi intelli^ 
gentiSMI tuae oculis offusa dispellatury ut pbsthac neutius^o^ 
num a malo discernas^ ciii praestando par noyidum es. l^isc. 
O utinam veniatl outinarn hasce tenehras disstpeil Ego quan» 
turn in me est*^ad omnia^ qui^e jusserit^praesianda an^mo si^m 
par atissimo^ si modo melior^ atque nunc sim^ evadere po^sim, 
SocrpU,Is^uAesnm^meilitsmantearripereoportet,quam noe 
peritmio e!l^iei9musi$noremUe% etsr^sm nosira saerififiia Deo 
.Hian><itif»t<iiit diepHesHiMt^ Diit«'Booi« ^t7t*r arikis^ eum dies . 



Digitized by Google 



• (lle adveneritjDealUabilitMu.;^n eins &ofi^<M\0B%6iv ^fbre^ 
k ukdiethtcinmproculab^it*:. ... . «t.':!*- 

C A P U t IIL • *• * 
De Religione Mevelata, 

* Gli. HevelatiOf S&i hcutio ^ei est acltutf, quo Deiis iinml91ate,ae 
^e^sesua GogUAtjrilbmioibus madifeftal!; ' ( ' " 

Cin. /ie(^e{<itie eei p&tsibiliM, S\ ireveUtio 009 esset possibilis, id 
i^eo foret, quod *m^us sua cogitata hiMlliliibiil^ mani^tAfidi |>eo 

clesit ; sed icl ahsflue insigni temeritate asseri omnino nonpotest: 
quando «nim Deus spiritibus pu^^is suam raentem manife^tare potest, 
quando effiiiere potest , ut spiritus purus cura altero^ horq^o^ue cum 
homine sensa inierna.communicare cjueat, cur. ipsi desit modus homi« 
oihus imaiedtate sua cogitata^oibmunic^qdi? Hevelaiip igitur ppssi- 
hilisest». . i .*« ,» 

^cM. Najmqnam profecto vel verisiinilil^as arguaientis reveletionis 
possibilitatem naturalistae impugnare'VpIuerunfci.quidquiil^4^ 
runt, id e^ismodi est} ut eodem jure, quo ab ipsis. asseritur, a oo« 
bis negeturi et lamen argumentis eviclenti bus, et invictis hic opus 
est i agitup enim de eo, quid Deus possit,aut non possit praestare, 
potest «utem omnia, quae repugnantiam non involvunt, quae dum 
demoostreturi pro omnipoteptia standumiest. Vid.BufE^rus ( Ex* 
pos, des preuv* |le la reli^, p. i.cA. u art, Sed iiiq4w bune 
*at distincte esplicefflus, a ooMS postulant: qaasi veroerel eo ipso » 
^uod n|iodQ0,quo Oeus hoAinibuSvquidpiam revelare pos^it,igm»* 
rem,iam nullumesse coUigere liceaj. Aone Deufflexit|Bre,mundum 
ab tpsoex nihilo creatum esse, et inf^jiitaid genus alia naturalista 
inficiatur^propterea quod m^^um, quocnsab omnl aeternitate 
existit, aut quo aliquid ex nihilo educitur,clistiHcte non perspicit? 
At ne nihil dicamus ; potest utiquefjDeu&singulari quadam ratione 
iotellectumgostrttrililjusirare^utsiffli;le«m illtistrationem abipso 
provenire eeriocognJlcamus,qu9d,antiitti foederis prophetispb- 
tlgit j potest-.Oeus clara, et, quae InlsHigi possit, vooe voluntatem 
' soam declarare, ut Mo/si o)im ex rugo ardente, Christo in )orda« 
ne haptiz;;to locutus est; polest Deu^ de&trinam ab homlne pro- 
positam editis miracuiis, veiut sigillo suo, confirmare ; potest de* 
nique Deus id ipsum innumews aliis modis nobis omnino incogni- 
. ,tis, praestare ; qiiae enim Deus intinitus gossit, singulatim enume- 
•rare^ego finitus non possum: id tamen certissime scto,pIurimaeum 
•eificere posse,quae egobrevl mea, iBtelligentla essequi. minimo 
. possom* 

QoiB> .viaiTjia XATOB^ua BT a^sB^avmaus. 
> Cl V. V!eeitas*naturalis esttqme solius rttioals n|tUBtHl.od«toi» 
cBloi-lioet qofiidoqtie ditf^ilittStOQgiiosMpoitott, ttt Mu^MzktU* itk' 



ffrpiaiiMllt««iMi» tiM ipjciUgbuMiaM ntlMU nottni eaMitf 
«uaperii» «c proinde snpn mtibatiD ( ptjrcliol. $• 7 1.) eit»iftC DeuM 
unus€Sttlrin,U9ittpifrsonitm' . ' 

* 

CV. Revelatio veritatum naturdUum possibilis est, Cumenim 
rsvelatio generatim accep1,a possibilis sit ( $. praec. ), noti videtur 
ratio, cur nominatim veritatuj|i naturalium reveiatio rep';gnet) ntsi 
forte 4|aodbtlotasit,acsttperfluai atc|ul istuil cogitari minime pot^ 
•ill fBalt<plieeiii'certeQtufn,ie otilitateip praestat i haec enioi llla 
•tt institetlo Koo^Aliii totvni geaot hliniaaam.eMtlt ( $. 99. co- 
tetl. ), qoiiyie ing#ns acljumentam tUA rucliba^ad ratiocinia paulfo 
tubKniioratexenda ineptis, tum sapientihus, ae pWiosoptiis ad evi* 
tandos in veritatum exceisiorum Investigatione^Yiaralogi^mos suppe« 
ditat ; igitur veritatum quoque naturaliura revelatio poftsibilis est. 
iSchoL I. Argumentum istud eleganter Clarlcius., et exillo Hoorkius 
{Trait, de fexist, etc, t, 1. ch, 1 1. ReL nat, et ref» pritie, t,f, z« 
j*n. i,p. 4. ) pertractat. Inl^riniit revelatioest mediani aeeboh 
tnodatiMUnafli ad homiriet in oficiis wligionit inttitfendds \ nani 
ut nihil-dieaiMle iis, qui vel ingenii inffrmitato, eel negotloraniy 
fanjliaeiyae natriendae curis ji dili^ili veritatlt lft<piftitioafe pro- 
hlbentur , quales tamert plurimi otnnlno ex genere humano sont ; 
reliqui etlam ita fere conf^parati sunt , iit ^n vitae suae rationibus 
■ plus testimon'^o viri auctoritate praediti, quam sdo ratiocinio tri- 
buant,ac credere malint, quam ratiocinando anxie in vj^ritatem 
Inquirere.Quid non igitur divimini efficiet testimonium?;ripnne cla- 
'. * riuf, breflas, perfeetiat ea dboeMt, qaae ^d religioneei pertineil|« 
qnom ratlO nntaralit omnl illo praettdlo orbata? Gerte plot ilhid 
•v^Pi9«^bltttittima phibsophoram ntiofeinia,faeifelotelligi- 
ttMtt st populoS revelationis luce illustratos cum illis confeFtmus , 
qoi vel hoclie suitt,vel olim eadeni destitutl fuerunt : norine rudis- 
simi etiam de vulgo multb saniores de Deo, ejusque attributis, de 
ftituris praemiis, ac poenis irfeas nunc habent, quam sapientissimi 
exveteril>us philosophi? Ethisdeihde tnaghum ad/erri adjunnen- 
' toffl per eeritatam naturaliofli reeeiiffonXn dixi, et veredlxii nam 
• qoailtanicaiiiqae q^is pers^icax tit » facile tamen ^«et iaepe in ra« 
tibeinando aberrat, nee etiam fnetaghysica demonstratfo Omnem 
iidipir afix?etateniex%nlfnotollit^ quod allatis exennplit sapro^ 
eommonstravi:his vero malis revelatio medeftir. tTntle quaeso est, 
qnod promulgata jam revelatione^philosophi ^tiam gentiies Maxi- 
nras, Jamblychus , Potphypius doctrinam morum magis pur^atam 
tradiderrnt,quod in afHrmanda Dei unitate, animoriimque immor- 
talitate minus titubaverint^^aOd hodierni etiam naturalistae in 
tnrpet adeberroret ritioeinafido noo prdlabantar? cert^ non to- 
li litteranrM ealtdipa, flon liuioiriiidiiftrig, ant iMelligentiie per- 
jipieacitai lv|ttd etSeit, ut ipel volont \ net^ue emiA .Socra- 

fe%Pli«m0n« JlritMlMfmMt^SeQio^ ant iiMhislrii^ ioperaiht} 



Digrtted by Googl 



t ' 

De Religione tUf^elata, '1^7 

revelationi, quam ingratl i*«spuunt, i^elioretn hufle' rationis sifao 
Usum debent. Nempe non adeo arduum est veritatis per revelatio- 
peaijam notae eum ratione nafurali eognitionem dlemonstraro ; 
ftt leanidmii prlm» iofiNmtf» id pmaepe (^lfteilUaiiit, saepe «limin 
fnorAffter ittpostibllel Demqo»«fevela(i«4rerlUCtiin- Mlttfreliuffl 
tamhabet aitetdritate» adiunctaffliqtihepliNeiopfclloieiiperde^ 
fuiVquaeque ad instauraVidos hominum^ntores Beoessaq|a eft; eam 
enim Deum locutum fui^ef suamqm»voluntatem manifestasse con- 
stat, multo efficaoitt» ^imi ad difficiiea virtotU eaereilaAiMwm 
ipflamioaQtur» • ' * 

. i5c)!of.t.I)ttBltaflriimeMll^hdfiiitt 

ttttm rafidhes idferufie.' j.) Aitmti c^iot per fadenem^ ^am pe^ 

' aactoritatem veritates «jognosci ; cumiUa certitudinem metaplijr* 
slcam, haec duntaxat moralem pariat/ a.^Facilius verVtatem ra- 
' tione invcniri, quam auctoritate/n di judWari, dlftn praesejrtim tamr 
multae, ac diversae revelationes jactentur. j^. ) Extitisse oroni ae- « 
tate circumscriptores, arqei^us piebs aimi|ereduitinertorefr mi* 

. ducfa feerjt. ♦ - • ^ , ^ 

9' M i"»tciiit.']lhmlbrHa9^dlvlfia M|te ^ertimdllMis metapbysieai» , 
parit (S. i|i*log.),es(que praeterea imilto aecoaimodaitior Jid 
movehdos ahimos, non rodiam.tantvm , sed etiam sapieiitlsRrtMn « 
qdfbiis*Anneim-dvbttaticrnem, qiHMH amtopfaysie^ deiie«t|«tl<>* 
nes saepe relinquunt, adinjit. ■ , 

' ^d 1 ftxr/i. Ratiociniis pauci , institutioni omnes aptfsunt; omnes ^ 
philosopWae operam dafe nequeuntjomnes tamen officiis religlo- 
nis adstruiguntur. Nonne consuetudo totius humani g^eris ot^ti^ 
net.ut pueri Ybstituantur, veritatesque naturales ad celigionem^ 

Jertfneates doeeaiitur ^ Qoodff' relinqiieQdl slbl teen»! dom adtf^ 
rseaot, et rattocinaA eondlsjunt» melior aetatls pars a bsqoe Oe It 
reH^ionisque hotltU transireKqtiod qai^em Impittm ed*eeatioinls 
systema Rousseavfos proposuit;sedfore,utnontamhon»ines,quam 
human% rifonstra hac ratione enutriantur,dem»nstravit Formeyus. 
Vide quoqae Ux rvligian venqe^. At dijudicanda est auctoritas , 
examinandae diversae revelationes ? esto: examen- istod difficiltus 
est^minime: quibus enim? an rudibus? verum hi ^eque ad ratio* . 
''^inandam,qqamadats«»rnMidammforHA^e'mloeptlMnttil^^ ' 
fofs (iraecipfte pendet ab Histi(otorum,qaosnaoti ftterintysap4en- 
tia, et pro h i t a te. An iis, qui mediu» sapienles tnter, ae rodet lo* ^ 
cum tenent ? hujus quf sunt generis,'fere semper magis apti, et as- ^ 
suefacti sunt ad sanH de factis, et narrationibus judicia ferenda , 
quam arl philosophicas ratiocinationes instituendas, qua in re ad 
quotidianam experientiam provoco. An sapientibus denique? istis 
utrumque aeque facile esse deberet j quid.tameo ex revelatione 
«Aimtoodi nanciscantur, abunde osten<iK% 
M itiuini £x eo, quod muHiolfmi iii i erfp to f e i iilltiirtiit^ i^<piitttr , 



Digitlzed by Google 



%olum>in adhibenda iide o|^ortere esse .ciutitm. Perjculum istud 
*' iioo n^hinsvit in so1a religione naturafi j eumMim radis plebecu- 
^lawqae pr^ecipua religi^oirjMdml&t^apitft ^i^^S^^^^ po»it» 
> etiam hiic thrm iiigtitnV^ribus^egettao^rAMe fodf m modo declpi 

• " aliquaiido pottrit. Deinde unde illa proi^emio orooium hom|a^ni 

ad revelatk^nem credendam ? unde omnes legislatores religionem 
" a Dils rtvelatam confinterunt? Nonne ex eodem fonie, ex qqo iifud 
sapientium clesiJerium pro^it ? Agnoverunt nempe infirmitatem 
reiigionis naturalis, siiamque indigeniiafiU ^lilitateo) quoqUQ, ,ao 
praest^^ntiam revejationis. ' , ' , . . 

CVr. OmripoSwm^ et t^apm dantur Mrlroi^ q^na pm/fem 

humanae raf/o?uf5'rim exsii^irraAi*Verilates,quarum neque iiesuiD 
cum aliis a nobis coqnitis, neque convenientiam praedicati cum sub- 
jecto clare pcrspicimus, omnem humanae rationis vim exsuperant 
( psych. J. 7 r. ) , sec! dari posso, quin reipsa dari id genus veritates 
cerium est i nam de ente in4initOi quod Ueui. e$t,infinitae prp^qsi- 
tl«Bet«etm i^erttate enunciari possuo^ quas taiDe|i.r/^tjcijB^tra an- 
gustis eenstricta limittbtis nequaquam compmheodits i^tur deri 
posstmt, et retRaediotur tyritalu» ^mum iMfninat ratloaif 
vlm exsuperant; • * , n . • ^ 

Coroll. I. Quae rationi opponuntar, fclsa sunt (psychrj. 71.) ; igi- 
' tur veritates,quaeomnem humanae rationis vimexsupe*ant,id est, 
myjteiiia ( §. io4.)contra rationem pon suntj sed o^Aiao secuo* 
dom , quamVis supra ralionem (conf. psych. §. 7 1.). * - 
C^olU X. Contra rationem agi^, gui quidpiam ut falsum^re)icit, eo 
tolam imptiVo lapirfsiiSi-qtiod iliu.d'peispicere, ac cooiprfeh^dere 
neqoeatv '• • t . . . • ^ , 

^Mo/i ^flnalvam,'ttl ex«atiopis pratftDrlptaaliqtiid falsuolesse pro- 
■ Jiaaetepiit, sstts noo esti qood tHii|S ocxum^utn veritatlbus cogtS* 
tis, aut conveniontiam praedicati^cam subjecto non pervideamus ; 
sed omnfno necesse est, ut ipsa praedicati cutn subjecto, aut cum 
/ veritatibus cogni4is pugna menii nostrae clare reluceft. Quantum 
ineptiret puerulus ille, qui omnia in falsjs l»atjeret,^quae ab aclul- 
tioribus stbi dicuntor, quod ea Qon compi^ebend^t? Quaptum vif, 
qoi i^itfttes^eooMtricas, qaibat eondUoe9disy4[|u|laat,o.peracx) jm» 
pmdit, eidem*dt eauisa pertkiftCiiter n^garet \ Quid .caeco |Ut ^ 
cerenMft>*t|«l'iqafte.alii de lominf ftc.cpliOrihus dotcat > qt ai^ilet 
' fabulas rlderet, quOd eorum ideam conformare neqticat? Ecce ftu- 
tem infinite majorest distantia inter rationem finitam, quae nobis, 
et infinitam, quae Deo competit. Quid,quod similium veritatum 

* exstantiam ipsa experientia testatur? Admitticerte debent etiam 
ab illis, qui solam reiigionem naturalem admlttunt ; quis eniii\.ae- 
temitftten^necessitatem,reliquorumqMe liei «ttributorai|^ eoncor- 
ciiftmeomprehtndit?Qaisu^ftm.clftre perfectissimft|n^||» ]i)i«r* 

' nai^tm imtillitftiiilitfttei JtBfnensitfttaa9'Cum\tiippiielt«^^ 



Digitized by GoogL 



HayltlEt tanmifcaediitttiraUitii ips'tieei^issf«^ tipltcletNMit. l»ra94 
■ «Itrnai eontra le Ipiain Ba/liat tettimoniani diti t {Oiupr. de Bng^ 
iet*t»p. 1 1 3. ) *• cttfTi ipsa rationos doceat exittentinm aujue^ 
dam entis aeterni^quod comprehendi nequeat^ ewtdenter Ci^m 
ligitur diiri res sumnie veras^ et reales^ <jiiae tamen a ratioHe 
nostra CQmprehcndi non possiint, Alqtie ideo omma nronmfn^ 
ta Socinianorum ab incomprehensibilitate inystfrior urn de- 
iumpta nullum fttanerobur habent^SeddetestSLndae homo incon- 
sttntiteest; iniliaftrttlonibut td rlieliontrium, at stepe alias 
pervieteiter eontendit,omoit fidei mjrsteriteontrt rtttonem esse*^ 
eidemqoe e diametroopponl. Aufll sophismt {illustr,^,); vel ra^ 
tio naturaliSf ait, dissolvit dijficnltates , qiiae ab adversarii.r 
eonrra mysteria ohjiduntury vcl non: si solvit ^ mj^iteria sibi 
Suhj'CUy(/iiae proinde non sunt supra rationem ; si non sn/vtf 
eoilem rationi directe opponuntur. Verum utraqiue consccutid 
falsa est ; primum ratio eatenus diffioultates m/steriis opposita? 
toivit, quatenas ostendit trgamentationei tdversariorum legiti. 
nas non esse $ tb homtnit td dtviiit trguroentam non vtlcre; con* 
tra veriiatem tettimonio divino conftrmaftm nihil proferri posso 
Bisi quoa Inane, ac futile sitjnullam «lenique in mjrtterto Ipso coni'^ 
tradictionem flem«nstrari posse; qui responstonum mocli perspi« 
cue ostendunt rationem versari circa veritat^s, quae iuh ipsius 
captum non cadunt. Deinde si (liflftcultates eae non solvantur id 
Inde est, quit ratio nexum praedicati curo subjccfo non perspicit * 
verom qaia iodetootlnoo pugntm eom rttione extundet? \* 

^thui tBTtirAai vossutr. ' * ' ' • **• ' 

CVir. Revelatio mjrsferiorum possHilis est. Ciim renlttitf gt« ' 
nefatim(§. loj. ), et nominatim quoque revelttio veritttom nttn- 

ralium possihiiis sit (§. 105.), profecto fieri quoque poteHt, at vc- 
ritates humanae rationis vim exsuperantes nobis revelenfor, si mod» 
talet veritates reipsa deotur, earumque revelatio inutills, Deoqua 
indjgntnohtit; atqui et ejjumodi veritates dantur (J.praec), et ea- 
nim revelatio inatilit neiKeat ;ea enim incognita adhuc Del aitribu- 
tt, novtsque,qats td ipsiini relttionei htbemot, mtnifesltt ; uode 
novorum officiorum obligttio exoritur, qualia sont, quae Fllio Re-' 
demptori, et Spipitui Sanctificatopi debemut. Excitat praeferea ho- 
ininem novis ad pietatem stimulis, eumtjue, ac ppaecipue InteileclUm ' 
supernaturali lumine Ulustraqdo perficit^ igitur revelatio rovsterio. 
rum possibilis est. 

Schoi. Potest nobia Deus ut naturae auctor per rationem nafuralem 
V revelare veritates, qute» cum quotd modum saltem obscurae sint, 
eoroprehendi t nobit neqoeant, ot «liai^ simpUmtatem cum im» 
■ m^n3ifafff:poteritigitaretitmperrevelttionem nobis mtnife- 

stare quasdam veritales, quae in lonottrM rMionis captumexee- 

dunt, ut Unitatem naturae cnm personarurfi Trinftate, Et 
quemadmoclum in priori casudifficultttero immentitttemeunl alm. 
'Storckenau Metaph, Lib» JK jo 



Digitized by Google 



^ 7« Theolog. Natur. Seet. IV, tap, lU. 

' plicitate conciliandi non in ipsam rei nafuram,quaii non reverjiitt 
esset, sed in infirmitatem noslrae limitatae pationis refunclimus: 
itaet in posteriori opposito, quae inter naturae Uniiatem^et per» 
lonardm Trinitatem adesse y)cletur, non ipsi ntturae rei, sed rt* 
tlofti fiostrae , eiiiof vis ^et eilicteit eo non porrigitur , tri buenda 
est. Verum,aiunt, Dettsutiquehominibat loquitur,oi intelligatpr: 
igitur et solum loqui potest, quae ipsi intelllgunt. Itasano : sed 

' DeuS ita fere hominibus loquitnp, rtim mysterium reveltt, ot nos 
caeco loquimur, cum ei tabulam planam, quamque ipse plan;tro 
esse tactu exploratum hAbet,of1brentes cliciir»us:y<^r^' iit h<ifc pla- 
na tahulaipsi cava^ proJund*ique apparear , si visu poli&ret , 
c t pratatn Ji7r«t#, rivos^ aliaqne in illa secundum opticae le^es 
<i^V(i:t'o'€oniptcerfriliu)usque.rei lidem abeopetimos. Satli n^ni« 
hit , ot primum certo cognoscaroos Deum- loqui , vei loootjsffl 
-fbisse,i^ qubd pffrextmen motivoraiii crerlibilitatis ohtinemw: 
tum ut qualem nohiscumqtie conformemus ideam snhjecti,^ac prte* 
i^icafi , quorum deinde nexum, et convenienfiam,etsi minime f>ep« 
ipicimus, adesse tamen indubitate divina aucloritafe moti colligi- 
nus ; atque sic huic connexioni, non quidem tmmediute, seu in se, 
cd mediatft in teslimonio nempe Dei, pcrcepiac assensum peae* 
V tamus: qoalif assensos ad omnem fidei aetum essentialiter ret|oi« 
: tar ( 119« 'og. ). Qul plus postotaot» omnelQ fidem, non dirioam 
tnodOi sed immantm evertunt. 

aavattTA caaM ratBirr. 

<^VItt. /Ifyiteriumik Dfo welafum fifmiMiimam fidem me- 
r\ '.r, Mfsteriom a Deo revelatom constabilitor auctorittte , qnto 
v\> infinitare scientitm, tc vertoitttem fallere nollo ptcto potest; 
; . . S qood eiosmodi tst» iirffiissimam iidem meretur ( $r 1 9i« tog.): 

^ rpysterium t Deo revelatum firmissimam fidem meretur. 

(.■ ^'>//. Ipsa igitur naturalis ratio postulat, ut revelatis a Deo m/ste- 
's fides haheatur^ proindeque fideS mysteriorum ita cum ratio- 

. v< non pugnat, ut eidem quam maxime consentanea sit. 

Sehol, i.Qui crederenon vult, nisiquod Mrma soa ratloiio com- 
pfehendttf Ita seeum veJnt ratlocinator : crodo^ qood mihi Deos 
testMor, Qon tamen tdeo, «leia mibi Deos tesrator, sed quit ^ratid- 
nis ope»et examinis pliilosophici arlmiaicblo illnd, quoc! Deos fo- 
statur, verum esse perspicio ; non cedo divinte toctorittti, quae 
mihi istud verumesse testatur, sed cedoevidentiae, qaa illucl, quod 
Deus testatur, praeditum fst. Potestne quidpiam magis temera- 
rium, a ratione absonum, et in divinam auctoritatem contumelio» 
sum excogitari ? Taceo ipsius fiUei naturam hac rttione everti. . 

«BSPONDBTUn CAVTttATIOyiBUS. 

Schot,t, At vero credere mystcria, quae comprehendi nequ^unt,cla- 
mtnt plebeii phiiosophi,est destruere,et prope annihilarc rafio- 
liem;estilli' lomen nttiirtte, et quasi congenjtum eriper^e^eiusque 
locoeiternom, et alienom sulistltaerei non •oliter fere, ae si^qois 



De Religtone ttetfetntfi. i^i 

I lihi , quo meliut, et clarius vi(teat , ocuios efro'1eret. Inanibus ht#. 

I clamopibus facilis est pesponsio: rAtioni lumen,(|uo potlet^noil* 

I eripiniiis,seLl illis in rebos,in qui bus hoc lumen per se (leficit,aliU(l 

i ah anrtorilatH «livina nV'liiatum subsiituimus, Id |Ue cum facimus « 

I ipsius rationis (1'ictiim se |'-imur. Noa igiiur abs jue patione cretli- 

( m; s ; secl crr«iin»is cum raiione iila. q ia»* supra eam sunt. Ne(f 

; fioMSseaVPis (j ii l«jMam promovef, cum aii ( E'mlf t. j.p. 159.) 

Dr-tii. q if^m rgn tiiliirn, u>tn es' O^^iis rfnfbraruin: tllf me noit 
t ita ini "Ui^futi ti tnsiritxifs Uf tjus twiien usniri prokibertt ^ gui 

m*' ^iifonfin siL''j>Cfri> j:th-t , i^j is uuc.tof^i i"j iriam inft^rt, Ita- 
I ne? Irtfj^ron? injun.m |Jeo,<j'ri c^-c.o initrlleriun, et raiionemcon- 

tessit, rpm ah fo posflo, ut h 'ic enun' iafioni : ktii*c tabuta pUy» 
iia visa poUt^7}tih.ts c.iv.i nppdrft assent'atur? rtum-jUicl UeiiSt 
(jui non est l)''us tenebrar nil, prohi bet, ne caeciis^tjuan.lo intelle- 
, ciu sno Mti n«Mj-iit, rei ciiipiam ob aiu.toritatem <i Je clignam ass«^n- 

; $um ppi' Siet ? ^iiiscat^cum reprehenilerit^si ita secum raiiocine» 

tur: evitlt*n« esi omrtes hominf s non simul ad me fallendum conspi* 
i*are: i^itur Verim est, (jiio l omnes asserunt i seJ omnes asserunt 
hajic tabutam planam vijstt pnUfnttbus cavam ayparerf , erga 
haec tabula plana visu poll-niihus cava apparct? Cur igilnr et 
mihi sic raliocinari non liceat : eviclens est Ueum infinile sapien- 
tem, et veracem me fall<'re non posse : ergo (]uoil Deus dicii, ve- 
fum est ; sed Deus diclt hoc m/sterium, e. g. se esse unum in 77 /i- 
iurUf trimirnin personis { Dtlfismf rfjiift^ p. %*lfttr. 1 Lfttrer 
dima fnetf dsnn fils t. 3. Ifttr. 1 1* 17.): igitur hoc mysterium 
verum est , (jiiamijuam ego illucl minime comprfcheniUm? lin quo- 
rtioilo ratione , rjua Deus me instruxit , optime utar , eam tamen 
fcimul summae Dei a-iclori i.iti suhjiciam. Hoc ar<!|'imentum egregie 
pertracfarunt,et Housseavium refutarunt tum Bergierius, lum au- 
ctorquiilam recentissimus. 

l)fitJs potEst lb(;bs positivas FKnn*< 

CIX. Deus potest hominibus Ieg*\s positivas ? wponere. Ponamus. 
Ifl fi^ri non posse: erit illnd, Vel iinod Deus siitliciente auctoritate 
ilestiiuitur, vei quocl lef^es posiiivae hominihus utiles esse nequeunt; 
se^l neutrum plane coaitarl potest:non illud; Deus enim summus est 
iirperans, summamqtir? jn homineS, quos ex nihilo et^ecit, perpetuo- 
que conservat, «'jcioritatem, et dominium obtinet: non hoc; possunt 
quippe legcs positivae praescri bert*lo ri tus externos, <jui bus Deus et 
ciecenter, et urtiformifcr colatur ; suhtrah(-n lo vitiorum occasiones; 
clare determin.^ndo medium reconciliationis j incitamenta ad actJS 
virfutum etiam heroicos suppeditando j excitando internos pictatis 
Sensus ; efficiendo^ uf srjmma ejus in nos aucioritas, et bonitas, ac vi- 
rissim nosira ab illo dt^pen lenf ia magis perspicue patefiat, homines 
adjuvare, ut ct-rt.ius, ci facilius ad propositam sihi beaiitatem,eam- 
que etiam supernaturalem perveniant: potest itaque Deus hominibus 
Jeges positivas imponere. 



Dlgitizecj by Google 



77*' Theolog. Natfur, Seet. IV. C^f^ ilL 

S^hpl, Ft\t certe hiee opkiio omnium illarom nati«MlD, qnM MU 
glone a Diis suis accepta gloriabantur,qua]es omnes cultioresolia 
fuerunt ; fuit hae« opinio eorum quoque, qui Religiones legislato- 
rum fraudibus, ac dolis confictas ultro amplexi sunt j nisi enitn 
communis haec fnisset persuaiio, posse Dcum-hominibus leges p