Skip to main content

Full text of "Sigismundi Storchenau in Academia Vindobonensi logicae et metaphysicae Institutiones metaphysica Liber 3., 4"

See other formats


SIGISMUNDI 
STORCHENAU IN 

ACADEMIA 
VINDOBONENSI 



LOGICAE ET. 



ip 




< 



I 



« 



DigiiEsd Googl 



1 

I 



Digitizcd b/Coogle 



SlGISMUNDl STORCHENAU 

IN ACADEMIAVINDDBONENSI 

logic&; et nETAPnrsic^t: 

ISSIITUIIONIS 

METAPlYSiC^; 



LIBER IQ. IV. 




PROLEGOMEN ON 
IN PSYCHOLOGIAM. 



45' 



]. Psychologia, Jnj « <ri(i mj 4f£*[i aliud non est, quam scien- 
lia animae. 

Sdiol. Animamnonmodohominibus,sedet bclluli tribuimus:utriu. 
sque igitur natura, ac praprietates hoc loco investigandae veniunt. 
Verum quantu illa hac praestat, tanto ampliorem Ipia pertracta- 
tionem postulat; praesertim cum facultalibus animae humanae 
distincte explicatis maxima pars disputaiionis de belluina detraha- 
tur. Quare hoc in argumenlo ita versabor.ut cjuae de anima no- 
stra vi intelligcntiae naturali cognosci possunt, ordine uberius 
persequar; quae vero de bestiarum anima dicendasupererunt, ap- 
pemlicis loco ad exlremum subneclam, 

II. Quae de anima humana via naturali cognosci possunl, ad duo 
polissimum capiia revocantur. Alia subsidio sensus inlimi, seu expe- 
rientiae internae ; alia legitima ratiocinationis ope patefiunt: quare 
phychologia omnis induas Eeneratim parles rectiisime dislribuilur. 
Una est empirica, quae principia per cxperientiam nota constabi- 
lit : altera rationalis, quae illis fundamcnti loco substralis interio- 
rem animae indolem raiiocinando concludit. Inde vero sinlul patct, 
utraitique ita consociandam esse; ut illahanc antecedat. 
Schot. Praestanliam hu jus disciplinaa multis commendat TulliusDs 
/c-g.l.i.c.ig.); qui seipsenovit,prinitimaiiquidsehatiere senttt 
Aivinlim iiigeniurutjtie iu sr suuui,sicnt si'/!utacrum tiiiquod de- 
dicalu.mputahit, tantoqtte munettt Deorum semper altquid di- 
gnumet jaciet,et sentiet. Et Bum se ipseperspexerit,lolumque 
tentarit,inicttiget,quemadti:adum a natura suhornatus in vi- 
lam tenerit quantaque instrumeitta haheatah oht inendam adi- 
piicendamt/ue sapientiam, quoniam prtncipia rerum omnium 
qunsi ,idttuil-r,fas imeUigenlias animo, ac mente conceperit. 
Et sane, si iii, quod in vctere proverbio esl, nosse se ipsum artem 
esseomnium masimam, obtinea l,ut certe ohtinet, infirisri nemo 
poterit venire ipsam in eorum ccnsum quae principem in huma- 
nis scientiis locum tenem. Quod si longiori ejse liceret, enumera- 
rem singulatim emolumenta, qune inde inlheologiam non natur»-. 
lcm moilo.sedillam etiam, quae rsublimiora mysteria scmtatur ; in 
jusnalurae acuniversam philoso phiam moralem ; in aethicam lit- 
lerasque elegantiores redundant , docerem deinde funestis multo- 
rum exemplis,in ojuot, quanicjuo ahsurdos errores ii prolabanlur, 
HiiicrassanobiSissimieh: j-.s ,Jisc iplinae ignoratione tenentur. Vo- 
rumhaecomnia attento letiori pi;rsese perspicua fient. 



PSYCOLOGI & 



P A R S f. 
EMPIRICA 

DE IIS QVJE. DE ANlMA HUMANA PER EXPKBIENTIAM 
NOTA SDNT. 

QM) FiaciPBBB, COSaCIDB HJSE, Kt Cooir*HE? 

III. Ego rcpraesenlo mihi res varias tum a me, lum inler sc diver- 
sas, nec ad me pertinentes , atijue ideo tamquam eiitra roe posiias, 
hancque diversiiatem dare agnosco. Cum eas res mihi repraesento, 
earumsimilitudinem.sive imaginem quampiam.ijuam ideam voeant, 
in roc inesse experior, atque ego percipere; cum eas » mc: mei mi- 
hi conscms ; eum eas ah se invicem diseerno, earum rerum mtkl 
conscius; cum denique horum aliquid efficit) , cogitare dicor: ego 
itaquecogito. 

Sckol. Vocahuium cogitarn diversam apud philosophos potestatem 
ohtinet. Cartesius eo sine discrimine ususcst ad quasvis mentis 
actiones ipsas adeo voiiliont.s denotandas. I.cihnitius soli perce- 
ptioni cum conscientia, sive ut ille quidem loqui [ur, cum apper- 
ceptione conjunctae cofiitationis nomen imposuit. Alii.quosego 
mihi sequendo propoiul, mediam viam incedunt, atque eo nominc 
loUm, et omnem pei-ceptionem id cst, quidquid adeam reftrtur,ut 
ccnscienti.im, judicium, raliocinationein, compellint. NoJim ta- 
menquitipiam Leihniiianae opinioni detractum , eam enim ratio- 
nonon destitui vel inde palet, quod vulgo nihjl nos cogitare pro- 
nunciemus,cum in varia distracli nuIJam ideis animo praesenti- 
bus attcntionem adhibemus. 

IV. Vocahulum egonoiat hoc loco ens illyil, quod cogilat, alque 
istud iinirrtrtrrtcompelto. 

Sc.hol. Nonest,cui in admittenda hac definitione quispiam ex eorum ■ 
etiam gfcge, qui de animae indole ahsurdissi mr? senfiunt , Irrgi- 
versetur : est ea nominalis tantum, ac eum in linem allala, ut <!e 
quo sermo sit, constet. Cujus porro cns islilc cogitans rialurae sit, 
alterain parte discutiemus. 

V. Quaecumque duce experientia in anima nostra comperitnus, ea 
vel ad perceptiones, vel ad appetitiones, et aversaliones; vel ad vo- 

tefiant ( ont. ' jo. ) distribulione matime penerali tres animae fa- 
cullates tribiicmlas es«e censeo , cagnircendi unam ; appeiendi , et 
avertandi alleram:teriiaiii '■o(eij;Ji.Dislinctaharum expJicalio phy- 



Digilizod byCoogle 



Psychologiae Part l. . 455 

rologiaeempiricae argumentumtotidemsectionibus pertrantaudura 
cunstituit. 

Schol. Non iniicior equidem adhano psychologiae partem ea quo- 
que pertinere, quae nobis de actionum animae cum cerliscorpo- 
ris motionibus consensione perexperienliam nota sunt; at istabo- 
na lectorum venia, quam, ut spero, non inviti dahunt , in eum al- 
ierius partis iocuni transfcram, ubi de commercio animae cum 
corpore agendum erit: ut enim eonim perlractatio hic incommo- 
daforet, ita ibi ob argumsnli conneijionem magnam obtinebitcla- 
ritudinem, 

S E C T I o r, 

DE F.4CULTATE COGNOSCESDI. 

aL-ll) F«CULTt3 COGyDSCEKEI - ET OUOTUPLES - O.IMB SECTIOSJS PAltTITIO? 

Vf. Facuhas cognosr.etiili, seu percipiendi cstea animae facul- 
tas, qua ipsa sibi ideas rerum comparare potest, actioque illa, qua 
idea, sive repraesentatio efficitur , cognilio sive perceptio audit. 
■Sc/ioL-Juverit hic attenle recoler-e ea, quae de idearum djflerentia 
tam materiali, quam formali in Ingica dicta sittit. Discrimen au- 
tem internotionem, et ideam a ¥ol£o, aliisque statutum tion mo~ 
ror; putaitilli vocabulum notioiiiJ repraesentationibus solum 
abstractis, et universalihus ; ideae singularibus eonvenire. Sed 
quoniani quod ijraecis idea, latinis, noiio dicitur, utrumque ejns- 
dem esse potestatis videtur. , \' 

VII. Ideae nostrae vel obscurac sunt, vel clarae ; atque hae rursus 
vel confusae, vel distinclae ( jj. 51. 55. log. ); inde philosophi fa- 
culralem cognosciti vam animae nostrae in duas veluti partes distri- 
buunt. Una nempo inferior quas ideas obscuras, aut claras, sed con. 
fusas ; altera superior dicitur, qua ideas distinctas animo iuforma- 

Schol. Cum ordo, ut ajunt, sit anima reritm, neces:e haheo,ut prae- 



sentemsectioneminduori 



, in inoru 



lero de inferiore in altero de superiore coimoscendi facullatct 
agam. lis porro nequaquam repufjoo, qui facuiuium co^ncrrc.ll 
superioremeam vocant, qua objecta insennbiUa, vel etiam s?ii- 
sibilia, sed sub ea ratione.ijuasenstis nfficere noqueunl: inferiorem 
autem, qua ohjecta sensibilin percipimus: tametsi enim verbis 
discrepent, re lamen ipsa non dissentiunt. 

,M E M B H U M L 

DE FACULTATK COGNtJSCENDI INFERIORE. 

VIII. Objecta idaarum obscurarum,etCQnfusarum vel nobls prae- 
senlia sunt, vel absentia ; illa sensii, haec phantasia percipimus. 
Storchenau IHciaph. Lib.HI, i 9 



<f U Tsychotogla» P. J. Sect. L Xembr. I. Cap. J. 
Primum Igitur facultai cognoscendi inferior cenwm, et phantttiam, 
id est, facultates tentiendi, et imaginandi complectilur. Porro cum 
<le phantasia igilur, praelermitti non debent ea quae de insomniit 
icitu digna occurrunt ; denique rnemnria, facullas maiimo affinis, 
hue pertinet. Quatuor igitur capitibus membrum istue constabit. 
Schol. Quo autem pateat, quatenus haec de facullati hus animae Ira- 
ctatio proprie pertineat, haecex Boehmiohabel {Psych.emp.s.t. 
O. i. $. 348. )• fnauUitari ntlnc, ua illein diversot, quibut anU 
ni percipit, modot deprehendemut unamquitmyue faaulta- 
tem secundum certas exerceri regnlas ex communi atiquo.et 
generali principio determinabitet. Appellabimus igitur nitne 
Ulas regulas facultatli, hoe rero rjus legem v. g. Propositio: quo 
ressunt remotiores.eo videntur minores ,et obicuriores , ejt re- 
gula pisus: propoiilia rero: vislo explictbilis est ex tmagine in 
oculo delinaaja, eit lex risus. Ejusmodl regulat, et legei nuno 
Inrestigabimui, 

C A P 0 T I. 

De factihate Sentiendi. 
gtne coapcj scn. axint-qiua uus»iru io nsnTimti »acasstai*f 

IX, Ad me pertinent ens quoddam eompoiitum, et extensum ; ut 
enim experior me cogitare, ita qiioque experior me actionet quas- 
dam edere, quae enti sotum composilo convenire possunt. £m hoe- 
ee lomposllum corput himanum appellamlis. 

Schal. Nemo a me ampllorem corporis humanl (Jescriptionem pos- 
itulet : pertinet ea res ad lllos, qui anatome operam dant. Id ia- 
lum jure quodam peli polest, ut eas partes.quae adsensatioties, do 
quibuiagimus.efficiendas necessariae lunt.paulloaccuratius expo- 
nam ; ad has vero partes cum primum referafltur organa stnso- 
ria, quae vulgo senjus externos vocant; tum nervi, ac certbmm 
et quod in eo latet, ssnsorium commune: igilur de hi- jam bre- 
\iter agendum. 

QUAB, BT OUOT OBOISA SB.TJOUA ? 

X. Organa sensaria <W*irnftti simt eae cc-rports humani partes 
quarum motionibus al> objecto externo convenienter earom stroctu- 
raeexcitatisammaadpenipicndas semibiles corporum qualitatei 
delerminalur. Cujusowdi sunt quiuqua ; cutfa, oculi, aures, nares, 



XI. JV>iru»,MufJc, utait Boerhaviusln prael. acad. de morb. nerv. 
edit.ajacobo van £ms Medieo Leidensi anno .761. Francof. et 
lips. est corporis pars orta ex medulla cerehri, cerbellique,me- 
dulla obhngata, et spinali, et inde porrecta ad omnesfere r-or- 
porit partet firmat, forma chordarum, velfuniculorum: tiut- 
piam lentut, sed ubtque laxus proce&iU 



De Pacultate Setittendi. i3$ 
Sthot. Nervi hi, quemadmodnm dacet Cristianm Viterul Arehla- 
tes Anhaltinus ( Phj-scal. expet, sect. f.) sunt fasciculi o fibrit 
pluribus tollecti, crassiores lilll, llii tenerioi-es , pep totum cof. 
pus dispersi ; quorum hi sebiationl, illl tnotibus perficiendis in- 
(erviunt ; hahent vascula sanguirteallcet, esilissima interfibrasef 
tunicai disseminata, Ususque eorum est , ut per hoi quasi cana- 
liculos fluidum illuj spirituosum, seu sUccus defaecatiiiimum ia 
cerebri medullasecretus.non soluni sensationihus.el molihus ani- 
malibus, sed humorum quoque reliquorum digeitiotiihui in visca- 
ribus destihatus ad omhes corporis partei deriventur ; eumdem- 
que ortlnes nervi succum vehunt, qui famen pro diversa partium 
itruetura, quihus advehitur, rto.lo sensioni, vel motui tanmm, 
ttiodo utrique simul, modo succorum aliorum secrclionibuS perfi- 
tiendisinservit. Porrode illissolum nervls raihi hic sermo est, qul 
ad organa sensoria se porrigunt, vel potius, qui per divenam, 
quaniultimoob-tirtent slructuram ipsum organum constituunt, quo 
fit.tit cum organum ah objecto esterno pulsalur, nervus ipse, flui- 
dumriue in eo contentum ad motum ^uoqueconcitetur. Nervi hi ab 
ipso organo nomon acquirunt, aa alii opiicl, alii itcustict, alil oi- 
factoril alii gujfrlrif, alil denlque (nct c:( servientes, dietlntur, 
omrtesque, Utl ejusdem sunt materiae cum cerebrl medulla, utpo- 
teejusdem propaginei teste Boerhavlo, Ita quoque in cerebro 
oriuntur,de quo nunc. 

quid canEOnust -IJtmi CBt.sDKUDit, ir conrni callosuk? 
XII. Cerehruni est: viscus vascnlosum, et fibrosum, ex mcris 
Vasculis, Canalihus, ei Jibrillis mi'ifice contextum, nec non varlis 
anjraciihus, sinihus,tt cavitatibus tnStrultrtlm ; deinde tnnicn 
rt calvaria r>ptimemunitum,inquo succus spirituosus, et subtU 
lissinlits sensihus potissimum, et mottonibus necessartus,r snn- 
Cuine separatur, <■£ ad omnes unUerst Corparis parles manda- 
tur. Ita Valerus ( L. cit. s. 3. c. 14. ). 

Schol. Totius cerehri moles in trei insigniores parfes distritiuitur: 
anleriorei duie duo velut hemisphaeria constilurit : qtiod proprie 
cerchrum est: his ei postica parte accumbit quasi novum, ct )in- 

hemisphacria circa medium infcrius una eademqiie basi, corporS 

tur. Atque hinc nervornm orijjo repetenda viJetur ; hoc qulppa 
corpus Callosnmest fibrosa medullae cerebri basis cantlicla.et 
duriuscula, alque nihil rcapse aliui! quam ipsarum fihrarum me- 
dullarium fascieulus, vel truncus, ubi fibrae iitaeiive tubuiiner- 
veleduobushemisphaeriis anterlorihus cortcurrunt.ut paullo post 
factis priui linubus, et collulis «am fibrif ipsius quoque cerebelli 
alatere concurrentihus mfdullam oblangatam, et caudicem ora- 
nlura nervorum conitituant. Truncus nempe hic uileriui ocdooga- 
tur, et funls, vel eaudae aquinae ittstar occipltis foramcn egre- 



tfiB Piychologiae P. I. Seel. I. Memhr. I. Cap. I. 
dienspertotam ipinam a<l 01 lacrum usque dcscenclit ; nndemf 
dullae ipinnlit nomenacquirit.etaliud nonest, quam ipsisshnuin 
cerebrum prolongatum, iisdem usibus, ac nominalim nervorum 
per universum corpus distributioni destinalum ; inde enim nervi 
ad organa sensoria onincsijue alias firmas corporis parles descen- 
dunt.Ex cerebro igitur,etex cefebello nervi proJuunt; sed quod 
notalu dignisiimtiin, qui incerebello originem hahcnt, destinan- 
lur solumad eas actiones,quas vitate s et nnlttratrs compellamiu, 
n sunt chyiificatia, sangttin'Jicaiio, motus cordis, arteriarum, 
iniestinorum etc. Qui vero e* ccrehro prodeunt , sensationi bus et 
molihussponlaneis.quas actiones ani;/ni/^jdicunt, inserviunl;ci> 
perientia enim conslat, secto nervos ex cerebro prodeunle sensa- 
lionem, aut molum spontaneum impediri ; conlra, ruplo nervo ei 
cerebello provenicnte tolli aciiones nalurales ; vid. Villisius { A- 
■nata cereb. c. i j. ). Quin adeo functiocies cerebclli i funclionibuj 
cerebri non detcrniinanlur, aut vicissim; ut cliam sine vitae amis- 
lionc cerebrum perforari , aut eKimi possit ; ubi conlra cerebollo 
vulnerato, tamelsi cerebcum integrum persistat, vita illico extin- 
guitur. Complura hujus rei exemplaWolliusrefert. Inde in homi- 
, ne, et besliis perfeclioribus eadem est cerebelli forma, licet core- 
brum, et ohlongata medulla plurimum saepe stmciura diiierant; 
eit practerea cerebrum majus in hominibus.quam in helluis etiant 
ingenlibus; in his vero eo majus, que m.igis ipsarum aciiones ad 
actionum humanarum similitudinem acccdunt ( Vemtifiiee Ge~ 
dnnkenvoii dent Gebrauciie tler Theiie in Menschen. Thieren. 
und Pflam.cn. §. .otf. ). 



XHf. Motus laC vatidus,qttl in orgnno scnsorio qttactimqtte ah 
objeclo externo concitatttr, brevissimum inlra tempus , ac velut 
in momento ctirn medutta cerebri r.ommunicatttr : Cum enim a 
ijuovii organo sensorio ad cerebrum usque nervus propagetur, qui 
et substanliam cerebri, et succo suhtilissimo, seu.ut ajunt, spiriti- 
bus animalibns repletus < $. 1 1. cum sch. ) , fieri omnino ncquit , ut 
quando intimae organi sensorii partcs , quae partes quoque sunt 
Jpsius nervi ( ibid. ) actione objecti cxterni pulsantur, partes illae 
subtilissimae, et ail motum maxime aptae non simul pervellantur, 
ad motum concitentur, eumqcle cum aliis celerrime ad ipsam usque 
cerebri medullam communiceut, quemadmodum simile quid in serio 
glohorum churneorum continuo evenit. 

Coroll. Quoties igltur organum sensorium eiternum sat valide wo- 
vetur.toties.ettalisinfluldissimacerebrisubstantia motus exislit. 

Schol.Neque enim, verba sunt Gassendi, nervtts, nervitlitsquepot- 
tst r.aniingi,quin atiqttatentts prr matur (Phjrs. s_. i, mernbr. I. 

■ I.6.C. i.); neque potest ullalenas premi, qttin ob distensionem 
spiritus contentus urgeatur,neqite spiritus ilte sicureen,qu.in 



oigiiLiMD/Coogle 



De Faeuitate Sentiendi. . . ■ , 
. pellat,seti potitts repelhit vicinum tnstantem, aa pari .ratio- 
nem advcnieniem ex cerebro ( Tom. *. prael. ia suai instit. 
med. adpag. 56S.J ; neque isteparro repeUi,qttintota sirie ob 
repletionem, coutinuitatemque compulsa spiriius existens. ai 
ipsam origtnem neryi,nervulive in cerebrtim qiiasi resiliat. 
Atquohanc etplicatkmem vehementer probat,ac simplicissimam 
vocat Boerhavius. Hunc porro motum jn ipso organo ab objectci 
excitatuni speciem impressam objecti, «utetiam speciem sensi~ 
biiem ( Vkys. emps. s. i.c. i. § f 1. sckol. ); mdtum vero in cere- 
bro jamesislentem ideam malerialem compe\\*nt. Videatur qua- 
que Dariesius. , , f ..V.V ' c j ; 

Qinr, a H ™o R r™ C o«owBf 'J '.'.- •'- A .-'.-.i, 

XIV. Sensorium commune est eacerebri pars, in qitaetipsi 
nervi ac organi sensorii protensi, et eorum bpe motionej ab iisdeol 
organi) propagatae convenlutit. 

Coroll. Unde nervi e cerebro prorleunt, ibi necessario, et ipsi.et mo- 
liones illae concurrere debent: cum Igttnrld fiat in corpove eal- 
loso (§. n.sch.), in hocsensorium commune situm esseopinattiur, 

Schot. i. Confirmari id quorjue etperientiapotest; ea quippe docet, 
solo corpore calloso non laeso, et si reliquum cerebrum vitiatum 
sit, animam in sentienilo non impetliri: impedlri contra.si vel hoc 
unum Iaeilatur.Cel.de la Pej-ronie, homini cUI jam aliqua cerebri 
pars eiemta fuerat, digito leniter corpori caltoso ailmoto omnera 
illicosensum abstulit, qui tamen amolo rursus ciigUostatim tedi- 
v)t(Hist.de facad.de Cann. 174!,), 

Schol. i. Cirea eum Iocum,siib plexu nimirum choroideo in mcdio 
cerebri ventriculo suspenditur elantjuls quasdam exigua, pinifor- 
mis, duriuscula, accinere», pinealis dicta ; coilnectitur ea infima 
in parte cum cerebri fibrillis, furfgiturquo Vatero judice eodem. 
cum aliis glandulis munere, ao lympham ibldem a sangaine secre- 
tara in venlriculos dimiltit ( Princ. phil.p. i. §. 5 d.). Inhac glan- 
dulapineali Cartesius scnsorium commune , ac propriam animao 
sedcm consjituit ; quam recte, alii viderint. , 

QUIB SENSIO BT F.ICULTAI SEKTIHSDI? - QDAH SHSSIOMS A8QTJIBITA 7 - 
QUOTUILEX SBXTIEMM IMCULTAS? 

XV. Anima jenfirsdicitur, cum percipiendo motus ab objectis 
enternjs in organo sensorio excilalos, atque nervortnn ope ad senso* 
riumcommune delatos, ohjecU eailem pratsenlia percipit. Perce- 
pli» ea , quatenus ul animae actiospeclalur , sensio, vel sensatio ; 
qualenus objeotum repraesenlat , idea sensuaiis ; poientia denique, 
a qua hic actus proficiscitur,/iitni'li!J senliendi, sive sensits audit. 
Coroll. i. Ad sensjlionem jgiiur coucurrunt organa sensoria motio- 

neni a.b objecto esterno recipiendo; nervi eas notiones ad sen- 
sorium commune deferendo, idc 3 e materiales aoiraam aJ perc*- 



□igiiized b/Google 



/|'8 Piychologlae P. 1. Seet. I. Memb. I. Cap. I. 
ptlonem determlnando, anima denique percipientlo ideaimaleri»- 
les, slbique eo ipso corpusei.ternum harum motionum caussam re- 
praesentando. tnde nec sola anima, nec solum corpus lentit ; ted 
anima ut cum corpore conjuncta ; quare ipi ■ in sentlendo a cor- 
pore pendet. ' 

Corolt.t. Cum quinquesint in corpore humano organa sensoria($. » 
io.),facu!tas quoque tentientli generatim acceptam quinqus tpe- 
cles complectitur ; facultaiem nimirum tangenji, tive taotum; 
vldendt, sive vfsnm ; audiendi, slve ntitiifiimjodorandi, live odu- 
r<imm;gusiandl, iive£ nttum. Indo oritmiuriensaiionet, taclio, 
visio, auditio, odoratio, guitatio. 

Schot. Auctor operit de nalura, qul Alombertui esse creditur, lex- 
tum iensumadjecit,quoaciionemrionejtam,velturpltodinem pcr- 
cipsre valeamui, Quenindmodum, ait ille, ohjecto acutis corpare 
lucido,et colornlo in nobis excitatur sensatio lucis, et cotoris, 
ita visa actione aliqua ejus moralitalts idea statim in nohit 
excitatur. Igitur si admitiendum (ecquis neget} ),sensarium 
vistonis,non erit negandunt sensorium moralitatis actionis. 
At cnim falsa haec est , et absurda opjnallo ; honestas quippe , et 
lurpitodo actionum , cum solum in convenientia, aut repugnantia 
earundem cum reguiis morum consiitat,nuilo modosentiri.sed in- 
tellectu tantum, et raiione cognosei potesl. Quare qui ila ralionef 
eoncludit, in materialistarum caslra aul jam inosivisse, aut pro. 
xime transiturus jure cemendus est. 

OOID DOLOa, ST TITILXATIO ? 

XVI. Sensionem aliae gralae, et jucuntlae ; aliae ingratae, et mo- 
lettae menti accidunt; aliae utraque hac affectionc carent. Sensioin- 
grata Aolor ; grat» titillatio nuneupainr. reliquae singulari denorci- 
nalione earent. 

.ScW.Haeeelegaiiterpertractat M«tebranchiut;egoe* laudatosae. 
piusVatero pauca adnotabo < lte~cherch.de ta viriti i.ch. j.§, 
I. ch. io. Physiol. exper.s. 7. ari. 1. cap, 9. ). Pro diversitate 

: fjtor um ohjectorum etiam fihrae istae varie percettuntur , et 
moventur ; unde diversae ad modum tactus species oriuntur , 
«um aliter necessario ab asperis, atiter a laevibus, moUibus , 
rigidis, acuiis, humidis,siccis,Jrigidis etc.attingant\ir,etmo- 
Veantur; Imprimis veranlius gratus, alius ingralus et datoro- 
sus deprenditur. llle/it, qunnda fibrae, et pupitlae ,istae ner- 
veaeab ohjectis niinuj rigidis.vel asperis.sed tenerioribits,mol- 
tioribus, et laeviorihus biandhtsattmguntur, et quasi Jrican- 
tur, el tititlanlur. Jta enimspirirus quoque leniter versus com- 
mune sensorium , cerehrum nempe moveiur s ex quo nihil itt- 
commodi neque corport, neque menti accidit,sed potius volu- 
ptai,et delectatio excitatur. Quod si veroa corporibus valde 
acutll, aut solum impetuosias niotis fibrae istae inelementiua 
premuntur, tenduntttr, out pronus diciduniur, tt lacerantur. 



Digitizcd b/Cooglu 



/ De Faeuiiata Scntitndi. 45g 

nan potest nanfleH tjuin spiritus non tolum timal Impetttosiut 
t/uam par tlt, eammortatur, itd ttiam, si rupturaaccedit, ui- 
tra, citraquetxtra limitet rual,ex auo tota jibrarum leriesad 
terearum usgue hoitlliter irritatur, toeueipso meni fn co*. 
teatum trahitur,et ad trittem sensatianem,seu dotorem eont- 
movetur. Ceternm a dolorum sensu pqlissimura coniervalio cor- 
poril nostri pendet) nisreniiu ingral* (eosgtio ex latsiotie cujui- 
damin eo parlii oriretur, destruotio ipiiui saepe ciliui, quam 
mens adverlere possit, eyenirqt. Infantei certe, pueriquo vel ex 
ignorantia, vel ex temeritajte raaximum corpori damnum frerjuen- 
tius inferrent, niii dolore admoniii anoxiorum corporutn cantre* 
ciatione abslerrerenttir. Sapientiilime igitur,.jieneficentiisimB" 
ejue tupremus naturae Auctor conslituit,ut anima noitra jucundii, 
snaleitUquc sensaiioni bus de corporii itatu adaionealur.quo pra 
maneriisui ratinne ipsiui saluti prospiciat; laceq ingemia illa ho- 
na.quae exhisdoloribusin vitam moralem redundant.Sedet aliud 
praeterea quoacl teniationei observandum tnonet Silvanus RegU , 
ex qtto noti mirnis summi Del in noi bonitai elycet ( System. de 
phiLc, i,L i.p, i, ek. ij,). Meninoitra aliquas seiwatiQoei re- 
ferta_d carpus, quoeum eonjungitur; aliquai vero adobjecta exler-. 
na, a quibus eae proficiscuntor, istudque ad conierrationem homi- 
niimaximeconducil;iilud fit, cum corput externum imtnediate 
alicui noslri corporis partiappliealur.ut animaiive ad retlnen- 
<lum illud corput tamqaamutlie.siienialio jucuudasit; slve ad re- 
pellendum velut nox.ium, si ea sensatio molestiatn adferat, incite- 
Wt; alterum: cum corpus externum mediate, et peralia innostrutn 
agit,quq ipsa pariratione stimulentur ad eai.lntuoeorporoactio- 
nes susclptendas, quae adobjoclum illud vol amplectendum , vel 
fugiendum necessariae mnt. Prio.ris exemplmn habet. in. acuma- 
num pungente ; posterioris in pomo eminus conspecto: utraque 
veroiensatioinutiiis foret, ti illamoxtranoitrum corput adaliud 
aliquid ; hanc a J noslrum corpus referremus. Quantas igitur Con- 
ditori optimo gratias debemui, qui nobis tot subsidia copservan- 
do corpori suppedilavit! Utinam in grali. animi. testifieationem iis- 
dem laltetD teniper bene nteremur. 

XVII. Cum mationes in organis sensoriis excitatae nervorum ope 
ad sensorium eommune deferantur ( 5. 13. ), palam est, qualitatem 
raotiooii in sensorio cbmmuni intelligi posseex qualitatem motionii 
In organo. Quia porro anima lentit , dum e«m. motionera in semorio 
communi percipit (J. ■ ;,), necesse quoque est, ut sensionis qualitas a 
qualiiatehojusmoiionUpendeatiigituretlamtalis.ett i« mentesensio, 
qualis motus ab objecto externoin organo exeitatur, id est: tfualts 
ett iptciei impresta, talit ett idea tensualis, 6oe«oue e x itla in- 
trlligtnter explicari potest. Qoare cum haee proposltio univeris 
■ o.iDMntiendotequitur, 



Digiiizcdb/Cooglc 



44o Psychologiae P. I. Stct. I. Membr. 1. Cap. I. 
cnunciet, atque cx ca lamquam gencrali principio specinlei seniicl* 
ipsa merito sensionum lei, salulaiur ( conf. (j. !..sch.). 

me Bentlre, quomodocumque orgnHin scnsorium pulsetirr, si ner- 
vus aliquoexcapiLe viiialus rnolum ait cercbrum defcrre nequeal: 
sentire contra ipsam aliquandodolorem in parte jam resccta, li 
nervi extremutn, eo, quo antea, raodo aflicialur, ut patebit(G. 
ifiS.n.i.). 

qv»b nMnunai uoounii ■ 

XVll\.farietas,et diversitus sensianum pendet ab aclione ob- 
jecti in argano, atqtie udeo ab omnibus iis, quae hanc actionem 





,quiJcm , 


iclione objecti in orpanum diversa 
npressa ; sed talis cst scnsio, qualis 
: igitur pro diversilate.ct varieta- 


Jcfto^Aetioobieotorur 




apendet i.) adiversa ipsorumcon- 


agunt.LjA diverso 




ilu comparate ad oruanum j aliler 


obiique oculo oppost 




dsm afficit.et averso organo actio 



prorsus impeditur. 3.) A tliversa organorum slruclura; ita Uu ali- 
ler in oculos, aliter in frontem, genas, aures aeit,undulatio aeris 
in aure sonuiti efficit, nen item in oculo.4.) A perfectione structu- 
rae cuivis organo debita ; inde morbo regio laborantihus objecta 
flava apparent ; febre j.ictatis cibl optimi non sapiunt; generatim 
organo vitialo minus perfecta est aclio objecli ; eo aulem prorsu* 
ablalo, aut deslruclo omnis sensatio ab eo pendens desinit; hinc 
nec caecus lumen, ncc suriius sonum senlit. 5. ) A perfectione or- 
glni accidentali ope instrumentorum procurata; quomodo nobis 
usu microscnpiorum.lelescopiorum, tuborumacusticorum cas sen- 
sationes lomparamus, quas sine iis numquam habutssemus. 

XIX. Qi.o vehwnentior, et vdocior est motus in orga.no, eofor- 
lior, vtl vividior nt sensio. Cuni enim eeneratim talis sit sensio, 

.qualis esl species imprcssa ( §, 17.), neccsse esl,ut quaedam sen- 
sionis ciualitas vehemenliae, et velocitati majori motionis in organo 
respondeat ; atqui non apparat, in quo ea qualitasreponenda sit,ni- 
si in majore vivacilate, el fortitutline. 

Schol. Fortior, vel viviilior perceptio, monenia Woifio, universim 
ea ilicitur, cujus nnbis mai;is ; tt dehiliur, cujus nohis minus con- 
seii sumus. Porroejus nobis censcii sumus,quod discernimus (§.).): 
etcum discernimus, perceptio.sive idea clara est (§. ;4.1og.): igi- 
tur conscienlia claritaiemsequitur,et perceptio forlior magis; de- 
feilior minus clara csl. Patut inde clarilalem scnsionum a vehe- 
mentia, el velocilato molus inoraano concilali pendere. 

XX. Senuvforiior htbntut dvbAiereiH ub eodtrn organo peru 



Digiiizcd b/Coogli; 



De Facultate Sentiendi. Mi 
tlentem. Hoc quippc in casu duae motiones divcrsae in eodcm orga- 
no concurrunt, cjuarum vchementior, et velocior ncccssario debilio- 
rem, au tariliorem hebolat: quarc cum talis sit sensio.qualisest spe- 
cies impressa (§.17.), consoqucns cst ut etiam sensia dehilior a for- 

Corolt. i.Si scnsionnaallqua fortitudine alteram valde superet,fit 
etiam, ut hu jus conscientia animo prorsus perdalur , sive Ut 0» a 
nobis, licet exislens, plsne non appercipialur. 

Coroll. i. Cessante fortiore sensiOne illae,qitae in consortlotio velut 
delittierant, reviviscunt, et clarlorcs efficiunlur. 

Sckot. Huie sensionum regulae quotidiana experienlia aperte sutFra- 
gatur: gravis odor incensis suffimentis dispellitur ; ingratus cihL 
sapor aditis condimentis non sentitur ; interdiu splendente sole 
stellarum lumeti haud percipimus : tscitato magno fragore tenues 
hominum voces, aut pulsatae citliarae sonos non distinguimus , et 
sexcenla alia. Egregium hujus rei specimen protulit doctissimus 
ScherlTerus in disscrtauone de coloribus accidentalibus Vindobo- 
nae anno 1761. in luccm data. 

XXI. Excitatii ia or S anosensorlo morione non amplius in no- 
slra patcslate solum eit, ut aliqnam, vet nuitam , hujas vet illius 
speciei sensianem kabeicmus. Cum enim ialis sitsensio in mente , 
qualis est species impressa in organo (§. 17. ), necesse ulique est, ut 
hac cxistcntcillaquoque eKistat.speciesqueillius abhujusspecie de- 
terminctur. 

Schot. Praylem iterum habore experientiam ; nonne aperlis oculis 
solem inluens cogcris eum videre t cum igne brachium uritnr, cf- 
ficere neijuimus, ut sensio nostraaut debilia.aut nobis grataappa- 




defixa lotamenlis attentione in aliucl objectum contemplandum 
debiliorem retundere. Deniquc rccolemta hic SQnt, quae in logica 
( p. 1. c. 5. ) de recto sensuum usu dixi. 

ouin vigiu^, SOKMUS, et DELionium imjii? 
XXII. Figilare dicimur, cum gaudemussensionibusclaris, earum- 
que, quod cjuidem per se intclligitur, conscientia ; vigilia igilur est 
status sensionum clararum. Dorw/iiucontra cum nihil clarc sen- 
timus ; inde somnus ille animae status est, in quo ipsa sibi nullius 
sensionis clarae conscia est. Si ad somnitm nolabilis in corpore mo- 
tuum vitaiium remissio accedat, animi detiqaium oritur. 
Schol. Somnum rursus in somnitm profundum et somnium dtstribui 
infra dicam. Ceterum quae corporis constitutio tum ad vigiliam, 
tttm ad sunmum retjuiratur. e< meclicorum libris dici polest. De 
vigilia dncet Boerhavius ( Praet. in suas instit. ined. r.4. ): Pen- 
dct vi£ilia .1 praeseniiii spiritauni bonontm cojiiojoruni, inc.e~ 



bigitizod By Cooglc 



44* Prjchologiae P. I. Secl, l. Mem.br. I. Cap. I. 
rebro,medullo, ejui,nervis,et musculis; tum limul abonacon- 
ditione partium talidarum cerebntm, nervat et mtticulot can- 
ttituentium, Quamdiu enim succus spirituosus a cerehro per 
omr.es ner vos prompte influit, fihraiquc omnes organorum leu id 
motum, seu ad sensianem requisi lorum debito moJo e*pandit, ac 
dislendii , ut rr.olus oronium objeclorum lensihilium rccipero 
queant,t«smdluetiatnviget,et escrcctur scnsus, molusque animalis 
machinacinquoeierciliovifiilia consinit. De somoo ita seribit 
V»1eias{Phjf t .exp.l. r. art. t.c. 10.): Qnamprimuni succut 
nervaruni a lua expanione, et etasticitttte remittit , eo ipsa 
quaquefibrae organorutn. motricfJ a tensione sua remittunt, 
fiaccetcunt quodtlmmodo, et consequenter senstis omnis , mo- 
tusque languent ; immo ad tempus atiqitod plane cesiant, do- 
nec noi>o e sanguine mcco repleantur,et ad prislinam exten, 
lianem redigantur. Atqtte haec remtstio, et qnies sensus, mo~ 
tusque animatis dicitur somnus. Notanter vero dir.itur auiet, 
et remissia tisntum in tensibus, et motibus animatibas in tpe. 
cie dictit, non vero vitalibtts, qttod salva vitajieri nan poterat: 
eaque a succi in nervis aliqua imminutione, vel totam eanden. 
tatione, et conlractiane, guae a variis admodum caussis tam 
naturdlibiis , quam praeternaturalibus eidem cantingunt, et 
qttideni i.) ab imminutione succi istiiis spirittiosi per tabores, 
tigilias,curai,et simiiia; i.) a dtfcctu ipsius succi nutritii 
spirituosi, live naturali, itt tn senibus, sive praetematurali, 
ut in aegris; ],) ab ipsius sucoi lentare, r.rassitie,fixitate, cru- 
ditate, velcopia nimia, quae ornnia elateri maxime resistttnr: 
unde eiiam est, quad phtrgmatici,et ebrii maxime in somnum 
propendeo.nl, et contra.Iiis *,) arcedunt etiamatia, qtiae suc- 
Ci ittius mobititatem tallere, et impedire possunt, lil medica- 
menta opiala, venena, el similia. Qtiamprimum vero per quie- 
tom istam vires e sanguine rtirsus colligit succus ilte, id r/tiod. 
communiter intra 6. vel 7. harascontingit,eoipso qttoqtie ner- 
voi, fibrasque replet , ut ad munia sua redeant. Si caussae 
praetematurates accedunt, etiam diutius durat, vel plane in 
apoplexiani terminatur, 

C A P U T IL 

De Facultate Imaginandi. 

. QBIB m.iiirSAal ? 

XXIII. Nerviab organis sensoriis ad sensoriutn commune perti- 
nentes duplici ratione moveri possuntj velenim motus eoneitalur in 
«tima «orumparta abobjecto eiterno, acpraesenle; vel inieriores 
partei, ipiique sensorio cotnmuni proximae abaliscaui» quacumquo 
pervelluntur, ln utroqua casu motio quaedam in sensorio communi , 
jive ide> matemlis existat, necesse est j atouB in priori quidem ani- 



□iailizcd b/Coogle 



De Facultate Imaginartdi. <45 
maaenfil.obiectumque praetens sibi repraesentat ($. ij.): io po- 
nertori vero imaginalur, ac objectum absens percipit. 
Schot. Tenendum est, ait Makbranchius ( R^ch. de l* vtrit.l.i. 
p. i.eh,i. n.i.) quotiescumque aliquidimmuiatur in iiia ce- 
rebriparte^, inquarn nervicoeunt, toties et iammentem pati 
aiiquam immutaiianem, hoc est,ut explicuimus: si in illaparte 
morus quidarn excitetur , qui ardinem fibrarumintertttrbet , 
nova eliamfit in mente perceptio,atiqutdnovi sentit,autima~ 
ginatur, ita ul tnens nikit novi umquam sentire oiil imagina- 
ri queat,nisi aliqtta infibrisejusdemcerebrtpartisjiat immu' 
tatio, ^ 

XXIV. Facttltas igitur imaginandi, quae et phuntasia dicitur, 
est facultas animae percipiendi motionessensorii communis a caussa 
quadam interiorl eflectas, earumque ope sibi objecta absentia re- 
praesentandi. Actus hujus facultatil imaginatio; idea vero excitata 
phantasma nuncupatur. Inesse porro in anima nostra hano faculta- 
lem sensus inlimus docet. 

CoroH. Diversa phantasmatis affectio a diversa ideae materialls af- 
feclione pendet, eritquc eo clarior.quo ooncitatior est motussen- 
sorii communis ( conf. §. 1 9. sch. ). 

Schol. Phantasiamaequac,acsensum, ideas materiales io sensorio 
commtini esigere tlubio caret: eam enim facultatem a cerebro 
pendere.et eirperientia quotidiana etconsentiente medicorum suf- 
fragio confirmatur : hebe tatur nempe morbo cerebri; restituto ce- 
rebrorestltuitur.eovero prorsus destructoetipsa toimur,quem- 
admodum sensui contingit. Est praeterea phantasia diversae ef- 
ficacitatls in diversis hominibus, alia in viris, a!iainfeminis;quin 
et in eodem homine prodiversa aetate, de quo rursus videatur 
Malebranchius (ioc.cit./.i. p. 1. ch.H.et p.i.ch. his 
reciecolligimusesse quidpiamin cerebro, quod operationi phan- 
tasiae respondeat; quid illud? nonne motiones, qualescumsensio- 
ne eonjunguntur? 

QOOTIIPLEX *ACULT»B IMAGIJMMDI. 

XXV. Possunt in sensorio communi a causa quapiam Interna non 
modo motiones olim habitae, sed novae quoque.et insolitae excita- 
ri: qua ex ralione facultas imaginanili duplex est : cum motiones 
prorsus novae sunt, eam facultatem imaginandi absolute, cum vero 
excitanlur motiones alias organorum sensorlorum ope acjuisi tae, eam 
facultatem voco facultatem reproducendi ideas rerum jamalias 
sensit perccptarttm. 

Coralt. Cum cuivis phantasmati sua in sensorio communi idea mata- 
rialis respondeat, necesse est,ut,cum ideam per phantasiam re- 
producitor, similis prorsus motioinseosorio communi exiiUt, qua- 
lis cum praecedente seosione coojungebatur. 

Schot. \foifiiw quidem, Boehmius, Baumotiteros, aliiqne complurei 



Digitizod ByGoogle 



Psychologiae P. I, Sect. I. Membr. 1. Cap. II. 
conirarium opinanttir > putant cnim nequaquam Heri posie, ut 
mens umquarn sibi aliquid imaginetur, quod ante sensu non perce- 
pit: quaregeneratim facultatem imaginandi definiunt per facui- 
tatem reproduccndi ideas olim habitas. At vero cmn vjrl hi cla- 
risstmi praeter definitionera aU arbilrium statulam nullam asser- 
ti stii rationcm adferant, me ab i nsis disscntiro aegre non fcront; 
qutd enim? tluhitarittc prudenler potcrit, fieri posse, ut spirilus 
subtilissimi, et ad motum maiinid apti quacumquede caussa prae- 
ter consuetum ordincra lorlius agilati novas quandoque in scnso- 
riocommuni motlonei efficiant, quibus parirationo novao quoque 
in mente ideae respondeaut? consenlicntem haheo Eoerhavium , 
cujus hoc in argumcnto auctoritatein respuero nequeunt {Prae- 
lect. acad, d# morli. neri: '. i. de morb. ex imagin.). Quanda 
mtnquam, ita ille, talis perceptiojuit, /unc oritur idta nora 
iii «icnte, quammens tantiimudmiratiir, et itnde pertitrbaiiir; 
httee milliet accidunt,imprimisin morbis acutt's,inquibus sae- 
pe nasciiur idea, cui siniilem aegri ttumquam Iiahtieriint , nea 
umquam jorle habiiuri sunr. — Fideamits ergo, q:tod interio- 
ra sensortis communis per morbos ira possint ajfici, ut ideae 
jiant novae, nec ad alias rejerendae. — Crediderim neminem 
esse, qui jebre laborat dum delirio, qttin tam nova, ec insolita 
ipsioccurrant,ut dicat.nescio, qitomodoftat, uf sive dormiens, 
sive vigilans cogitetu de iiiis rebus , quarum nallatn unquam 
habuiideam. 

QUID FACUITU FIJICEKDI, TIGHESTU», ET FICTIO? 

XXVI. Objectum, cujus ideam olim scnsu perceptam nunc repro- 
duco, vei totum, velquoail partes solum lum percepi; si primum idea 
reproducla phantasma in specie \ si .illerum, phanlasma jictum , 
seu/igmrnriim, actio vero illajf cfio compellalur. Igituret facullas 
reproducendi ideas rerum olim sensu perceptarum, qua polleo, vel 
c?t facultas reproducetldi ideas in snecie sic dicta , vel jacultasjin- 
gendi. 

Schot. Figmenta igitur divisiorie, et compositione efficiuntur; cum 
nimirum ideae partiales diversarum idearum contpositarum, per 
imttginatiunem seorsum reproductintiir, ei in itna consociantur ; 
inde ortum Iraserunt idem centauri.harpyise, sphingis. Magnunt 
haec augentll faculias poetis, architeclis, pietorlbM, alifrque arti- 
ficibus usum praestat, ars quorjiie hirrontyphica o!im tnler Mgy- 
plios adeo celebris, in qua certis fi^uris variae rerum significalio- 
nes tribuuntur, inde orta fuisie videtur ; vid. Moshemius in Cud- 
worthum ( Syst. intelt. c. 4. $. ■ S. nof. 65. }. 

XX VII.Saepissime,cum rem aliquam percipio,reproducoperima- 
ginaiionem rei alterius nunc absentis, sedolim perceptau ideara. Sl 
animum ad me Bsctcns, inquiram,curhinc polius, qtiamaliam quam- 
viseKinnuuieris.olimhabiiis reproducam, deprehendo, rej has vel 



De BacuUau Itnaginnndi. Ift 

olim simul * me perceptas esse, vel mignam inter te habcre simili- 
ludinem: igitur praesente idea aticujtu objecti pkantaiia repro- 
tlucit ideam ulterius abjeeti vei olim simul percepti, eci timitis. 
Haec est 1e* imaginationis. 

QUAE CASL-S EICEPTLS - QUJB CKnSllnl OTJPOSITIO *D HAXC LEGtJt 

naquMiT* - o_niD vbstigu cEHEanii' 
.ScW. i.Ila experientia toste reproducitur in meidca pareniis, cum 
hominem iiii sicnilem conspicio.occurrente amico, i]uocum alias 
multa tractavi.eorum omniuni ideac animo redeunt. Verum legeni 
hatic tum solum obtinerc, cum idearum oiim haliitanim reprodu- 
clio fit ; non i tem cum novi motus in sensorio communi e* inordi- 

motione posse quandoqueprislinos incocnmuni sunsorio crtotus re- 
novari, quo casu idea olim habita redibit, quin ails.it alia vcl con- 
juncla, vel simiiis. Lei igitur istaec ita intelligcnda est: Wiawa. 
tia semper rccurrente idea quandam rrpraditat altam tet si, 
initem, vei siniul olim perceptam (si niodo cerebrtim recte com- 
paratum sit ) ; iic ordtmirie non reproducil ultani ideam , nisi 
recurrentn atia vel simili, vel oiim simiit percepta, Pro casihus 
certe citraordinariis generalis quaedam lel conslitai ncquit; quad 

de quo pastea. Caeterum haec Jes, quam philoEophi legem con- 
sociationis idearum appellant (Essai phd.canc.fentend, hnm. 
1. 1. ch. i]; ), quamque paucis atti&i (§. 131. sch. i.n. 5. log.), Lo- 
ctius autem uberrime pertractat ; haec , inquam , lci aileo in vul- 
gus nota est; ut ne rudissimum quidcm lateat , quamvis pauci ani- 
mum adverunt; inde enim est; quod sibi homines signa quaedam, 
velut nodum in miiccinio, constiluant , ut eorum admonitu phanta- 
sia alterius rei, cujiis recordari volunt, ideam refingat. 
Schot. 1. Queroadmodum phantasia generatim a cerehro pendet i§. 
24. sch.), ita e|iis quoque operatio ei praescri pta dictae legis ef- 
tecta ccrtam in sensorio communi partium dispositionem requi- 
rit ( ttdcker, de ta v<!r. liv. tt.p. ,.cit, 3. n. 1.). Hanc in rem do. 
cet Malebranrhius vestigia a motionibus spirituum relicta quo- 
dam velut vinculum colligari, quo fiat, ut nulla Ideinceps motio 
oriatur, quin sicnul eae, quae antea conjunctae erant, excitentur; 
tum vincula haec duplicis osse generis autumat ; alia naturalia et 
ad vitae conservationem neccssaria, quae diflicillime, et rarissi- 
me rumpantur ; alia non naturalia, quae dissolvi possint, si modo 
non nimio usu.et diuturnitate tempori; firmatasint. Itiorum ciem- 
plum profert: ingentis altititdinis, quam qnis injra sevidet, et 
e qaa delabi periclitatur, aut vestiginm ingenth alicttjus nio- 
lis in ettni imminenlis natura conjungitnr cum vtstigio, qttod 
mortem ipsi repraesentat, et cttm cagitatione,Spiritmim, quae 
ipsum adfiigam, aut fugaedesiderium incitai, Vincuium illud. 



DigitizedB/Coogl^ 



4i& Piyckologiae P. I. Seet, t. Memtr. I. Cap. 11. 

- vumguam inierrupitur ,quia ntmpe idem tempcr eise de&el , 
toniistitqueincerta fibrarumcercbridisposttione. De his jtalo- 

- quitur: isttus mutui vestigiorum vinonlt caussa est identitat 
temparis,quo cerebra insculpta fiterunt ; sat enmi est, multa 

excitentur cum enim Ipiritus animales viam vcstigtorum eo~ 
dem tempore editorum inventant hlukam,peream pergunt, 
qitia nempefacilior datnr transitui,quam per alia cerebri toca, 
Sl quii porro quacrat, quaenam dictorum veitisiorum natura, quae 
constitutiosit ? dicam viderieamin eo coniiitere, quod ipiritui 
jubtiltssiml vehementius exagltati, et ab orgartis sensoriis ad ce- 
rebrum appulsiejiLsdem fibrilliJ vel certa ratione intexant, ac fin- 
gant , ve! oarom poris majorem facilitatem inducaitt sese accom- 
modate ipsis aperienili, si Iterum simili ratione impulsi fucrint, 
»et ipsai flexibiiiores reddant, vel denique quacumqtia ratione 
vias sihi aptent, per guas eodem modo concilati facilius movean- 
tur, acipsas quoquot fibrillas adsimilem agilallonem habiliorej 
efficiant. Est haec P. Maignanni opinio tnagnacerte veri speclaa 
praedita: spiritus animales, itiquit ille, dum per cerebri paros, 
sinus,et alias meatus excurrunt, atque ul iis exercent eos mo- 
tits, qui —sttnt similes mottbus tmpressis ab objecto, tunc, in* 
quam,aperiunt sibi ftoe ipso viam, nui eaot faciunt amplia- 
rem, aut aliter atiquatentis aptant sibispatia,tn quibus ma- 
reaatur exactias adpristinat impressionis el modos,et numr- 
ros,sicut aqita per atveitm tabi solitaipsos aptat sibi, acperfi' 
cit atvet sinus placidum ad tapsum ( Phit. nat, c. 14« 1*.)- 

QDAS IB*GIS«TIO:iIi BFCBI.1E. 

XXVIII. Cum objectum a percipio, phantaiis reprodueit ideam 
objecti b olim simul percepii ( §- praec. ) ; si igitur etiam objcctum 
S alias simul cnm objectoc, hocqtie cum il, et jic porro a me perce- 
ptum sit; reeurrente idea objecti a phantasia refinrjet ideas objecto- 
rom b, c, liete. id est, tt excitetur in me idea qaaepiam, quae 
oltm inlegre teriei idearum simul habttarum parsfitit ,omnet 
reliquae iatiin seriei ideae aniino redettnt. 

XXIX. Prima httjat idearum refictarum teriei est iiea sen' 
tuatis; cum enim phantasia recurrenre ideaquadam alias olim simul 
peroeptas reproducat ( $j.praic.),iden haec recurrens suam ipil exi- 
stentlam nequaquam debet: neceise igilur eit, ut easeitsu efficlatur; 
atqui haec ideaseniualit ett { $. i; ); ertjo idea sensuatii totiusse- 
riei idearum reproductarum,sive pbantasmatum iniiium comtituit. 
Coralt, tmaginationes igilur uostrae freqlienter a sensionibui pen- 

dent. - 

SrJtal. Propoiitio praetentis theorematii cum propariiotiB ict eg, 

quae (§. 17. jch. 1.) dicta lunt, intelligellda eit. 

XXa.Imaginationetnonsuntsem P erinnestritpotestaie;\Tat- 
Binationei Mepea KDjionlbut petident ( j. praec; eor.); sedieiwio- 



DigilizMD/Google 



Dt Facultate Imagiaandi. i&f 
nei non sunt seniper in nostra potestate ($.»•): igitarldem de imi- 
ginationibus affirmandum. 

Schol. Saepe tamen ctiam in nostro arbitrio vertiiut hujtn potitn, 
quam alterius rei ideam imaginando refingamus, cum doctlllimo 
P, M:itu omnino censeo ; oitnli enim quam aperium cit hac de ro 
conscientiac rtostrae teslinionium, et actum agunt, qut id inficiari 
volunt. 

XXXI. Quofrequentius, quodmlni, el nVidfnj, quo recentiut 
ret siriidl percepimus, eo faciliui, et post longiut tempus redeun- 
te uniiis idea pbantasia ideam alterius reproAucit. Asserti huju* 
veritas, quam experientia lOculente confirmat, inde quoque patet: 
cum reproductionis idearurn ratio in illa contociatione sitaiit(§. 
»7* ), eo p!us ralionii ponitur, quo firmiot ea eit consociatio; atqtti 
positis sub eoiiditiOnibus haec eoniociatio firmiorefttcitur: igituret 
plus ralionis ponitur ; sed quo plusrationis ponitur, eo plus quoqua 
ratlonati ponendum est; istud auteiB in faciliori duntaxat reproda- 

Coroll. i.lmerres diversas,quas olim cumhac,cujui idca nunc men- 
ti praesensest,simulpercepi,eamnuncfaciliusmihiimagino,quod 
jam saepius imaginatus sum. 

Coroll. i. Cum plurium renim Ideae animo obversantur, neo tamen 
omnlum aequalitcr mihi consciussum, reproducit phantasla. ideai 
earum rerum, quaecum ea simul perceptae sunt, cujus nuno raihi 
magis conscius sum. 

Coroh. j.Quo 5aepius,diutius,attentius,recentiusaliquidsensu per- 
cepi, eo facilius phantasia ejus itleam refingit. 

Schol. Ita quoque saeplus gustato quodam cibo stomachus failidinnl 
concepit, eo facilius eo vel conspecto illius idea redibit ; quo at- 
tentius, ei aceuratius imaginem, aut hominis faciem contemplati 
sumus, eofacilius illius idea reproducitur; quod multos abhlno 
aflnos, quod semel tantum, aut eiiam aliquoties, sed obiler, ac ve- 
lut aliudagendo vidimus, dilficillime, aut prorsus non imaginatio- 

randi comparatur; esl enim universe ea corporis nostri constilu- 
tlo,ulex repetitismotionihusfacilitaseasiterandienascatur.Cum 
igitur quivis sensioni, et imaginatkmi eerta insensorio communi 
motioseu ideamaterifllisrespontteat.quosaepius aliqoidsentimui, 
vei imaginamor; eo saepius eaedem moiioncs itcrantur. Idem fit, 
quando perceptiones nostrae cum atlectione quartam vehemeniio- 
re conjunguntur. tum enim motus sunt multo concitstiorcs, qui al- 
tioracerehro veitigia imprirount, proptereaque faciliui lierari 
possunt. Atque ex hii palet facilitatem reproducendi ideasab !m- 
mulationequadam cerebrl,seoabipsis In eo vestigiis relictis pen- 
dere ; usu quippe, et exercitatione ea facliiias obtinetur, neo ca- 
rebroper se, el natura sua inest. Neque tamen inde potandum, ce- 
rebrura es«e velut quoddam idearum .matBrialinm.penuariumjlin. 



□igiiizcd B/Cooglc 



448 Psycliologiae P. I. Sca. I. Membr. I. Cap. U. 

pritnis enim haee vesliftia \dc\i m-.-iari :i)\h'.<i ■■;>■-,'■■ n.l I .-.linlns» 
(L-iu-nl ( jj. 17. srh. I ; dcindt: ideae raalerialtfs cuin in molioni- 
btisactualihus consislent ( §. 1 3. sch. ), non secus, ac alli motus di- 
minutaceleritalc sensim clanguescunt , ac tanjem prorsus exlin- 
guuntur: qui 1 quoil omnino repugnare viJelur ; nt tot,tatnqne tli- 
versae moiiones rerum prope inlini l.irum codem temporc in par- 
va cerehri parte non perlurhentur, scque mutuo eliilant. Scnticn- 
ilum iRimr cst cum saniore philosophorum paric, iilcas malcria- 
les, quae praelerilis vel sensionihus, vel imasinaiionibus rcspon- 
. dent, non remanerc act» in cercbro, sed sok^.i po:rs:iUe ^ in nJi- 

grnes ohjectorum.scd tammndfaciliorem idearum instauraiionern 
plurimnm conferant ( Bujfu-r ,mit. ,U; pramt. ,, .. ,-. c',. 7. n. 
4*6. Rhdii. fhil. — meil. i.V hicrjm. ti fiet. fi. 56. ), At qui lan- 
tus vesligiorum numerus cerebro continebitur, qii<n-rat fartasse 
tinus aliquisf scrupulum i"i'iil.incus S: hrciherus eximet contesta- 
tus, se in quatlrato cerehri pollice 49 billiones vascnlorum depre- 
hendisse. 



parent clariora; siciit scnsio Jchiiior , ct minus clara ahlala tor- 
Jiore, et clariore clarior evadi. ( $. »«,. coroll. ». ). !nde cum in- 
teriiiu phanlasmatibus altendere volumus, soliltnlinem, tcnebras- 
qila quaerimus, ac solliciie omnia rernoveimts, quae organa senso- 
ria afficere possent. 

Coroll. 3. Habemus igitur criierium in Jiverso clariialis grailu Si- 
tum, quo viyilanles, et mentc sani phanlasmata a sensionibus, res- 
que absenles a presentihus Jiscernamus. 

Schoi. i.Vertim criterium istuil illis usui esse nequit, quibus quade- 
mum cumque ile caussa sniriltis animales, ipsaque suhtilisuma 
sensoriis communis substantia tanta vehementia commoventur, 
quanta in sensionibus alia aRiiari solcnt; co enim incasu neces- 
sncst, ut illis objoctum, quodreapsc absens est, praesens esse vi- 
deaturj ipsiquo, cum imaginationes a sensionibus nort discernant, 



DigiiizGdb/Cooglc 



De VaeuUate Imaginandi. 4i<) 
veveTi delirent { Rcch. de la veritti l. i. p. i. ch, ,. ). Vid. Male- 
branchius. Quod si deiode horum phantasmatum claritas ampllus 
adhuc crescat, fieri poterit, ut fortiores etiam jensiones retun- 
dantur; inde vidimns nonnumquam honiines injaginationibus ab- 
reptos etiam vulnus corpori inflictum non persentiscere. 
Schot, j.Occasio hic se offerret enumerandi siupendos prorsus efle- 
clus, quos phantasia tum in animo, lum in corpore , atque non so- 
lum inproprio,verume[iam jn alieno protlucercpotest; indoenim 
crrores innumeri , praejtidicia, enthusiasmi , morbi , matcrnae in 
prolibtis maculae, aliaque simili orium ducunt , quemadmodum 
hace ubcrrime persequitur Malebranchius in operae jam saepe 
laudatae toto libro secundo. Me praesiituta operi breeitas a tu- 
siori oratione abstinet ; unum tantum illustrandaa rei gratU ex 
laudato auctore adferim (5. c, ch. 6. n. i.). Sane : qtio dam, scri- 
bit Mae, aegrotantefaetum est,utancilla candelam admove- 

scalpeltiim videt infixitm, tanttis pavor ipsius invasit artitt,Ut 
per triduum, ntir quatriduum in eodem pedis toco, quem vide- 
rnt ir.cidi, senserit doiorem adeo acerbum,ut per iliad tempus) 
inlecto decumbere coactafuerit. At vcro, quae fortissimis itl 
S!.'ru;s ii"a:;in:i'.;.nL!)i!s mciliiina ailhibentla ( 4. prael. ac in 
ititiii«jj.meiI.t.i6S.)?QuaCstionem solvit Boerhavius: uti sen- 
sni eiterno credo, ita interno coeor credere. Si a caussa in- 
terna eadem, et aeque vivida impressio in sensorium commu- 
nefacta fueril, quae quidem tib externo objecto solebatfieri, 
cogetur utique mens aeque credere imaginalioni, ac sensibits 
tolet credere, Sl sensoriitm meum ita dispositam fiterit, utt 
dispositum est,quando circutum rubrttm ante oCulos video, 
credarn iitique videre me circutitm rubriim , ticel ducenti ko- 

este circulum rubrttm, Homo melancholieas profumlo ratiocl- 
nio,et verissimojudicio praeditus in omni rerum genere nia- 
nebitin opinione,quam^Dnceperit animo.donec violenter aU. 

mune forlior sit, quam ciiussa interna ideue, praeconceptae , 
et tunc quidein liberabitur, — Ne errori opponas frustra ra- 
tiocinia; tanta enim pro errore suo soliertia ipsis est, ut nnm- 
quam eos caifutes. Aliter aggrediendi sunt, nssentiendum est 
tpsis, et invenienda est physica alitfua ttntitkesis delirio oppo- 
sita-.ita continuo restituesnonatiter sanabiies. Quatnprimum 
enim potes in sensorio communi validiorem exciiare idcam, 
qutim ridicula illu fit, statim restitittaest aequalibis idearura 
l distnbtttio, et cun eamentis verttm judicium. Memorabilem 
ejusmodi curationis excmplum idem vir experientissimus profert 
{Prael.de morb.nervit.i.p. ,*..): Puelladeglutiens offampu- 
tat se deglutisse acum: manet ipsihaec idea, et non vult ede- 
re, vel bibere; nulla inflammatio apparet , 1 
Storchenau Metaph, Lib. III. 30 



XSo Ptychologiae P. 1. Seel. 1. Membf. I. Cap. U. 
gluiiverat. Ilinc medicus tubornatahirtirgttni, aui in volsetla 
cara, acum rubescentem abieondii ; deprimit lingua-n , et noic 
magna molimina exclamat,eiigc\ tnventa eit acus;en fil <fjt! 
not erravimut: aegra recte dixit ; et itlica tanataest. 

C A P U T III. 

De Somniis. 

QUID JOWVfES PHDFDMH'1 ET lOWNIUH ~ QIIIH sea-ilLM IDHHCTITl 

XXXIII. Somnum illum esse mentl» statam, ln quo Ipia libi nul- 
lill! sensionisclarc conscia est, dixi (§. 11,); jam porro somnus vel 
est profandtts ; cuai anima nec alterius cujusplam ideae conscien- 
tiam habet; vcl jomnmrji, c um ea rcs absentel sihi clarc reyirae- 
sental. Somnium Igitur est status medius intep vigilam, ct somnum. 
profundum, inquoaniraa senslonibus destituta res lamen absentei 
clare perclpit. 

Coroll. Res ahsentes imaginando percipirnus ( §. ij. ) : igitur nobii 
somniantihus facullas imaginamli operatur, iileaeque, quas tum 
animo informatus, iil nhantasmata ( v - 24. ) refercn.lac sunt. 

Schol. Perinconstantiam laquendt i*epoevenit, vocahulum omniiiwi 
a.l ipsam rerum, quarum (um idcae hahentur, seriem significan- 
dam ailhibcatur: n,uare ut aequivoralio in philosophia semperpe- 
riculo?a cvitelur, somnium in subjective, et objeclive, spectaluin 
cum Wfio tribui potest : illud ipsum animi pcr phantasiam ope- 
rantis slalum ; hoc res, quae in eo statu percipiuntur, denotat. 

I.YITILM SOHMI C5T SR.1IIO. 

XXXIV. 5omniiim initium capit a sensione quapiam, et per 
phantasmatttm successioneni continttatur. Somniantes enim ima- 
ginamur ( $. praec. cor.), ac proindo inslauramus ideas olim hahl- 
las -, scd haec instauratio pendet ah idea sensuali, quae initium est 
totius sericiidcarumrefictarum ( §. jo. ): igitur et somnium ini lium 
capit a sensione quapiam. Cum porro phantasia continuat efficero 
phantasmatarerumsimul perceptarum, vel similium, quo casu phan- 
tasmata sibi continenler succedunt ,-oronium quonue continualur: 
ergosomnium persuccessionem phantasmalum conunuatur. 
-Coroli. Diversi homines diversas olim res simul perceperunt ; fierl 

igitur potest, utoccasione cjusiJem sensionis divcrsa in diversis 
hominibus somnia oriantur. 

Schol. 1. Sermo mihi est de iis somniis, in quihus phantasiaideas 
olimhabitas reproducit; si enimetlraordinario spirituum anima- 
lium motu a caussa inlerna efteclo novae moliones, vel etiam ve- 

- terei in sensorio commtini e<oitentur ( (ilj. 15.17. sch. 1.), stmi- 
niumoriri potest, quin sensio quaepiam praecedat ; verum id ra- 
rius acciUit ( De div. 1. 1. ). Atque hiuc inteLtigitur, quomodo 10- 



Diaiiizcd b/Cooglc 



DeSomniit. ' iH 
tBnla etiarrl divinitus immitti possint, cujus rei plura in Sac, litte- 
ris exempla proslant. Ovti(t,fia,T,xr vero vanamesse docebit Ciceroj 
contra Sloicos acriler disputans, qui somniorum rslionem ex di- 
vinitate mentishumauae.ejusque' cum aliis animis conjunctione de- 
duxerunf. 

Schal. i. Sensionis illius, quae somnio initium dedit, perraro nobis 
conscii sumits , neque mirlim , esl enim ea admortum debilis, nee 
facile a phantasmatihusinternosci potesl. Actio vklelicet ohjeclo- 
rumesternorum in nervos languidos, et remissos minus est efficix, 
minusque apla ad motum satis velocem concitanilum, qui si vehe- 
mentior foret, non soranii, serl vigiliae, inilium faceret. Fit (amen 
nonnumquam, ut expergefacli illius recorilemur, quo casusi som- 
tlii anal/sis instiluatur, veritatenl praesentis (heorematis ipsaex- 
perienlia egregie confirmabit. 

OOID SOMXIDS S1MTI.EI, COliSOSITDH, CtJHDM, ST OBSCDnnM? 

XXXV. Quottsi sucCessio phantasmatunl, per quam somnium con- 
1inUalur{ §. praec. ), ineailem conlinenier serie proceJat, proul ni- 
mirum res pcr illa repraesenlatae vel ratioile simullaneae perce- 
plionis,vel rationesimilituiiinisconjunclae sunt,somnium dicitur sim- 
pleX-.eotnpotHuin vero,siseries interrumpatur , et nova , accedon- 
te nova sensionc, inchoelur. Ulrumnue cltirum est.cum ita somnian- 
tes phantasmatum nobis conscii sumus, ut etiam somno explicati ea- 
dem aliis recetisere valeamus ; in casti opposito obscwutn. 

XXXVI. In somnfo phaatasmata ' multo\.lartora sunt, quam 
tn vtgltiti. Etenim phantasmata Universim mullo ciariora sunt ah- 
semibus , quam praeseniihus sensionibus ( 5- ji. cor. 1. ) ; atqui in 
somnio absunt sensiones ($. 3 j.),vel quae ailsunt, sunt admodum de- 
biles(5.s4.schdl. i.) in vigilia contra et plurimae,et fortissimae ad- 
sunt (§. 11.) ; igllur in somnlo ^hanlasmata multo clariora sunt , at- 
que in vigilia. 

Coroll. In somnioigitur deest illud clarituitinis criterium (§. ji. cor. 

3.), cujus ope immaginationes a sensionihus diseernimus, inde fit, 

ut phanlasmata cum ideis sensualibusconfundenles res remotissi- 

fltas nohis praesentes esse putemus. 

soMKicai suajECT. imbbt; odJbct. sok jmbbt kaT. shef. 

XXXVH. Somnium suhjer.tire specttttum habe.t , cbjectiee spe- 
ctatuni non htibct rationeni sufficientem, Somnium subjective spe- 
ctatum est status animae per phanlasiam operantis ( §. 33. schoi. ) 
cum jgilurphantasia legem generalcm in operando scquatur ($.17.), 
ttim initii, cum continuationis somnii ratio reddi potest, clareque in- 
telligilur , quitt efficiat , ut somniuffl slc spectalum et inchoel , et ita 
continuet;sive, ut sit poilus, quam iton.hocque potius,quam aliomo- 
do; Jed id, quod efficit, ul aliquid sit ita, et non aliter.est ejus ralio 
stifficlens (ont. §. iS.) ergo somnium subjectivt spectwum habet r«- 
lionem sufficientem. 



Digitized b/Cooglc 



Piyehologtae P. I Seci. 1. Mimo, I. Cap. IIL 
At vero somnium objective speclatum tunt ipsae rcs phanlaima. 
tihus repraesentalac §. jj.ieh.), quae vct simul adsunt, vul sibi suc- 
cedunt , quia vel aliquando simul percejitae sunt , vcl aliquiro inier 
sc similitudinem habent , sed simultanea porreplio , aut similitudo 
nequaquam tfficii.ut res aut simul cxistant, aut se invicem consequan- 
tur ; igitur somnium ohjeclive speclatum ratione stflSciente desii- 

Co™//. i. Quidquid in somnio reale est , id se tenet ei parte somnii 

ipsae appareant solum, non enislant, nihil realilatis h;ibi;i , iui- 
quidquid in somnio rcalu esi, aciiones nimiriim animae imaginan- 
tis, habet actianem sufficientem ; et quod in somnio rationem silf- 
ticientem non habet ,rcale non est ; res nimirum , quae apparent, 
ii existerenl, sinc ratione sulficicnle eni5lcrent,ac vel ideo eKisle- 

Coroll. i. ,\ihii proinde admittitur,quoil cumprincipio rationis suf- 
ficientis alias slabililo (oni. §. 11.) pugnet ; cxistentla enim solum 
ratlonem sulTicientem postulant , non item ea, quae non CKismnt 
(cunf. ont. §. ij.sch.n. i.). 

UUOD CUlTEKIUa! JSTBH lOllim, El TIGILLurf 

Schot. En crilerium, quosomnium a vigilia discernatur: profectoe* 
eo, quod rcs in somnio perccptae neciecum , neccum sensionihus 
aut antecedentibus,aut consequenlibus cohaorcant.non vijjilaules 
rnodo.sedetsomniantss jnterdum somnium difinosclmusi vid.NCol- 
fius (0'if. §. 491O1 item Bulhngerus [Utlucid. §. ^54.). ^eque dis- 
sentit Carlesius (Med. deprim. pkil. 7. med. sub.jiti. ) ita secum 
ratiocinans:perf7i<iginirji intar utrumque(vigiUain,et sornniurii) 
adverto discrimenin eo,quod nunquum iixsomnia cuiil reiiijuis 

yigitami occurrtml ; mmi siine sii/uis, dum cigilu , mihi dere- 
peni e appa rer et, st atimqtte posteu diiparerrt,ut Jit iniomniil, 
ita sciiicet, ut nec unde venisset,uec quo abirtt, viderem, non 
immerito spectrum potius , aui (i/nmiaimii ui cerebro meo ej- 
ficlum , yuam verum hwnineiiL esse judir.wem: cum vero eae. 
res otXarruat qitus distincte , unde , ubi et quando milii adve- 
niant , adverto earumque perceptione.u ahsqne uilu mterru- 
ptionecum tota reliqua vila counecto, plane cerlus sum, nou 
in somniis, sed vigilanu occurrere, nec de Hiarutn veriiate de- 
hea dubitare, si postquaiu omncs sensus, menoriam , et intel- 
lectum ad itlas exuniinandas con^ocii"! , mliil mihi, i/uofl cnu» 
ceteris pugnet, ab ulto ex his nuncietur. 

QDIi BOMWII TISIS ■- QUID EOUirAHBIILI? 

XXXVIII. Samnium desinet vet in somnum projandum , vet irt 
tigiliam. Imprimis enjm In somno profundo omnis etiam phanla- 
smatum conscienlia evanescit (§.]j.) : si jgitur jihantasmata dur.inta 
ionjniosensim maj;is,ac magis debilitentur, vel noo aJsint amplius 



Digitizcd D/Googlc 





De Somnlii. 


453 












Senti™* 


jorem clarita 






























fttc allegai 


■i rationem ex eo patet, quod evigilante 




sed atiqua 


ndfu in tttiquo stupiditalis statu persis 


'■entes'"atlTo- 


qtie nec sensalionibus satisjortior nos afficientii 


ius,et phan- 


tasmata tlebilitantibas nec attentionem ab iis ah, 


itrakentibus, 



somnium tantisper canlinuemus , et nnn solum ex p.irtevigi- 
iantes interitn scianitis nos somniare, sed subinde etiam so- 
mnio denao immersi pergamus, donec tanderu vetsamnuspro- 
ftmdior , i-rl vigitia coronidem imponat. 
Sckot. i. AJ extremum quaeret fortasse curiosior quiilam, qui fiat, 
ut homines dormienles, sive somniantes , quos somnambutos vo- 
camus, nonnumquam varias actiones obeant ; e lecto surgant ; ve- 
stibus se induant; portas apcriantjscala conscendant; qnalia Gas- 
scnchis refcrt, et Marlialis Itegellimis singulari dissertalione da 
quoildam noclambulo Vincentiaecomplexusest (Psj-c.h. s. j.mem, 
post.l. S. c. 6. J.Huicclarissiroi Villisii verbis respondeo ; dnm 
spiritus animales eo ritu intra cerebrum agitati soninia , seu 
cogitationum simulacra producunt, non raro in genus nervo- 
suni resiliunt ,ibidemqtie spiritus alios cientes motas loeales 
dieersimodos protlticnnt ; quapropter liomines nonntiiti etiarn, 
guando atte darmittnt,e lecto surgere, huo illac ambttlare,sit- 
pettectilem juxta positam e loco in tncitm,movere , saepe vesti- 
menta inCuiere,fores aperire , scalas ascemlere , loca anfra- 
etttoia,etrlgitantibusrix adeunda pertransire satent. — Caus- 
sa soritnambulationis in eo consistere videtur , quotl spiritiit 
animaUs sint tfferi nimis, tt irreqtiieti, i« untlomnes minima^ 

sam potius , q uam in cerebro, attt nieditullio tjus spatio libe- 
riora obtinenr. Videtur enim 71101! durante somnopori, et triea- 
tus in cerebri glahM,i compage inferciantttr , adeo ut spiritun 
illic, non sectts ac tymphii gtlti constricta.una omnes arcte 
compinganiur: iittra medultares cerebri , et medullae ohlon- 
gataeprocesstu, qui versus o>-igincs nervosas ducunt, substan- 
tia lnxior,et httmorc adventiiio mintis oncnpnta existat , ut 
ibidem spirittis in rnotiim proinpti se far.ile exserant,et nervo- 
rnmcapittlla suheuntesmottts locale s,qttorum sensus aommu- 



454 Fsycholcgiae P. I Sect. 1. Membr, I. Cup. IV. 

nis,et superiareianimae facitltates prorsus ignarae ntnt,pm. 

C A P U T IV. 

De Memoria, Oblti/ione, ac Heminiscentia. 



XXXIX. Cumnobisconscii sumus ,nos ideam, quae nunc animo 
praesens est, jam alias habuisse.eamdcm recognoscere dicimur. Ka- 
cultas recognoscemll idcas reproductas, quam nobislnejse sensu in- 
lirtio novimus, usitato vocahulo memoriii compellatur ; eum ipsam 
autem ideae inslauratae recognitionem , id est, ipsum hujus faculta- 
lis actum signiticamus , aimus: iioj meminiise ; i(uomadmodum ab 
opposito , cum ideam indauratam non recognosccntes nos eamileni 
numquam habuisse putamus,memoriae imhecillitatem incusamus,di- 
clmusqufl noj rej non memintsse. 

Coroll. i. Quao reapso a se separari possunt, realiter tlistlncta sunt 
( ont. §. 65 ): cum igitur eiperientia teste non semper ideam rc. 
productam recognoscamus, haeduae facultates in se divcrsae sunt 
cavendum proinde, ne facultatem ideas inslaurandi cum memorU 

■ confundamus. 

Corolt. 1. Ad recosnitionem iileae nihil refert,sive idea per phanta- 
siam , sive per sensum reproducant:' ad memoriam igitur soium 
pertinet recognoscere ideamsive per phantasiam, sive per sensum 
reproductam. 

Coroll. j. Quia tamen haec idaarum reproductio necessario praere- 
quirltur, Eflneratim memorU et a phanlasia et a sensu pendet. 

Corell, 4. Cum memoriam ut idearum reccptaculum concipimui 
ideam non modojmaginariam ( 151, sch. log. ), verum eliam pa- 
rum accuratam conformamus: ea enim magis facultati ideas re- 

■ producendi, quam memoriae accomodari potest. 

' QUID tf EHQHIA KArUJl.lI.I3, ET ACOCISITA - QUID HEUOHIAB H.lIYDAne; KA 

XIi. Cum mihi canscius sum accasione ideae nitnc menti meae 
praesentis inttaitrari in me ideas serieicujusdam rerum nbsen- 
tiam,in tfiiibus res quoq-.te nunc percepta continetnr, certus fffi- 
cior, me olim hanc ideam, et qitidem ea in serie hitbitisse, alqite 
adea et ideam hann, et omnes series illiits recognosco. E tenim eum 
novaest idea, quae nunc in mente mea excitatur, non excitantur si- 
mul aliae rerura absentium ideae ; cum vcro idea quae nunc in mcn- 
1o meaexeitatur,nova non est, continuo ideae aliarumrerum absen- 
tium vel ratione simultaneae perceptionis, vel ratione similitudinii 
eom renunc percepta eonjunctarum simnl exoriuntur 17.): sHgi- 
iar coniciusfim, occasione ideae pracsentis resuscitari in me ideas 



DigitizGd byGoogle 



De Memoria, Oblivione, acReminiscer.tia. £ 35 
seriet rerum absentium,in quibusres nuncpercepla contmelur.cer- 
tus efficior, me hanc ideam olim, et in hac quidem serie habuisse. 
Caroll. I. Est igitur haec memoriae lex: ctim ideam olim hahitam 
reproduco, et rnihi conscius sum, ideum hnnc in duplici perce- 
ptionum serie, unn nimirum praesente,altera praeterita con- 
tineri, ideam reproductnm recognosco. I 1 

Coroll. i. Si phantasia occasione ideae nunc recurrentis ideasdonso- 
ciatas rerum ahsantium obscuriores refingat, fieri potest,ut scia- 
mus quidem nos ideam hanc jam aliquando habuisse; ignoremus 
tamen, quando, ubi, quibuscum aliis eamdem habuerimu;, 
Coroli. j.Quodsiquacumque de cjiusaoccasione praescntis ideae mll- 
la consociata instauretur, eamdem recognoscere nequimus ; et vi- 
cissim, si itleam instauratam non recognoscamus, id inile fii, quod 
phanlasia itleas consociatas non reproducit; igi tu r memoria spe- 
ciatim ab phantasia pendet, et quidquid hanc in suisfunctionibus 
vei adjuvat, vel impedit, id iili quoque vel protlest, vel obest. 
Coroll. 4. Hinc denique etiam patefit magnam csse memoriae cum 
phantasia affinilalem ; nt enim haec recurrente idea r. refingit se- 
riero idearum a, b, c, d, propterea quod olim haec idea c uum re- 
liquis illius seriei ideissimul.percepta fuit {$. 17.): ita illarecur- 
rentem nunc ideam c recognoscit, proplerea quod occasione hit- 
jus ideae c reileat series idearum a,b, r., d. 

XM. Quofreqtienliii$,altentias, vwiditis, ac rer.entms rem in 
eadcm serie idearum percipimtis, eofaci!iiis,c.iarins,acpostlon- 
gius tempus ideam rursus redeuntem r ecoenostimus.lLx co onim 
recognoscitur idea, quod ejus occasione phantasta ideas seriei rerum 
absentium rcproilucat ($. praec.): ergo etiam eo ficilius,clarius, et 
post longius tempus idca recognoscitur, quo facilius, ciarius, ac post 
longius tempus phamasia ideas seiiei rerum absentium roproilucit; 
atque id fit posilis sub conditionibus {§. 31.): igitur et sub his con- 
ditionibus facilius, clarius, ac post longius lempusideareiliens reco- 
gnoscitur. 

Coroil. 1. Igitur memoriae anatura nobis inditaefacilltas quaepiam 
accedere poiesi, inde non sine ratione etiamiuimnir(ifem,et<ic- 
otiisitam vulgo disperliunt. N 

Coroll. 1. Facilitas memoriae a facilitate reproducendi ideas pen- 
det; sicut igitur diversa est in diversis hominihus immaginandi fa- 
cullas ; ita quoque merooria diversa sit.necesse est> 

.ScM.Quifacilitatem ideae cujuspiam inslaurandae,et recognoscen- 
dae sibi comparat.is rem memariae mandare; qui eam facilita- 
lem jam acquisitam conservat, rem memoria retinere dicitur: 
ulruraque vero frequentiore , et valde repetita antea iilearum re- 
produclione obtinere per se manifestum est. Ki denique aliquid 
memoria excid.it, qui illius reproducendac facilitaiem amisit. 

Q.UAB KEHOSliB DltaasITJS " AC raiESTAKTU - BT U.YDB? 

XLIl. Mrmoria iitraquediversosgrudiis admittit. Lxperieniia 
enim nolissimum est, diverjam esse in diveriis hominibus memor.iam; 



DiojtizGdbyGoogle 



436 Psyeologiae P. I. Sect. I. Membr. 1. Cap. IV. 
alii res vii perceptas etquam plurimas, el longissimo tempore: alil 
solum aliquas, brcvi tempore, el cas duntasat, quas iliu, inultumnue 
contemplati sunt, memoria complectuntur. 

Sehol. l. Velercs memoriae praestanliam in Themistocie praeci- 
]>ue, et Lueullo dilaudarunt;reccntius cxemplum suppedilavitno- 
his Vallesiuscelabrismathemalicus^quireferenlcWinlilerot^sj.. 
ch.c. 3.5.64 1. ), in tenehris sola fretujmemoria cx nnmerotrium, 
etquadraginta nolarum radicem quadratam quinnue , et viginti 
paribus constantem emraxissc fertur. Porro memoriae praestan- 
tia diversa rursus ralione spectattir : memoria enim dicitur bona, 
cum res cito, et facile ; mngna, cum res multae loneaeque rerum 
series ipsi roandantur ; tejin.r, cum longiss.imo tempore retinen- 
tur ; i'egera,cum idcae, earumque reconnltiones admodum claraa 
sunt ,je.li j: denique, cum omnibus hisce dotibus pollet. 




praesentis aiias simui olim nabit.is reproducat, ad quod recta ce- 
rebri comparatio plurimum confert {§. z». sch. i 7 . sch. 1.). Inde 
destructo per morbum ccrebro menioria delibitatur, aiit etiam 
amitlltur ope vero rnedicamentorum iterum recuperatur. Ita ju- 
venis novem annorum ingenti capilis dolorecorrcptus paullo post 

vejnaculae amplius linguae memor ( Mem. de 1'accad. roy. iles 

dem homine memoria: in infantia cerebri fihrae nimis niolles. fle- 
xiles, et delicatae sunt ; inde infames cito quidem addiscunt , seil 
parum relinent; viri fibras habent sicciores, duriores, ac firmio- 
res.unde, quo ilifficiliusquidem memoriae imprimunt, diutius re- 
tinent;senes saepeinfantibusquoad memoriae infirmitatcm aen,ui- 
jiarantur, nam fihrae ipsorum sunt nimis inflexiles, crassae,et su> 
perfiuis humoribus intermixtae, t[uos debilii senectutis calor dis- 
sipare nequit. Similis , caque magna in mulierum , ac virorum ce- 
rebris diversitas deprehenditur; de hoa discrimine pluribus agit 
Malebranchius {Rech.de la ier. 1. 1. p. j. ch. 6. el \j. i.ck. 1.). 
Memoria vero acquisita multo usu, et exercttatione nititur, siqae 
singularihilsadjumentis, quaeartemmnemonicam constituunt, uta- 
tur, artificiosa audit. Est porto arj mnemonica magno a vete- 
ribus sludio exculta, ut refert auctor ad Herennium multa de ea- 
dem praecipiens ( L. ). c. id. seqq. )quaerationes varias, viasque 
suppeditat, quihus memoria juvetur, feliciorque reddatur, quo en 
quoque pertinent.quae jam iit vulgus nota sunt, ut cum modum in 
vestibus adhibemus, rem quampiam in cubili, mensa, aut pulpito. 
ea qua alia minime solebamus ratione locamus, vel nosmetipsos 
eum in tocum, et silum componimus, in quo ante eamdem, cujui 
nunc recordari volumus, cogitanles constituebamur. Sed omnium 
huTum subsidiorum facile priuceps eit continuaesereiUlio: haec 



DlgltlzGdD/Coogl^ 



De Mcmoria, Oblipione, ac Reminiscentia. i5y 
cnim.ut in aliis quoquc rebus usuveuit, mcmoriae cmcacitatem 
mirum quantum adaugct. Neque deest ratio ( Loc. cit. !. i. p. i. 
ch. 6.);nam quemadmoium rami arhoris cujuslibet , eerbasunt 
Malebranchii,si certa quoilnm modo compUcar: iiUi/unnuin 
remanserint, eodem rnadofacilepossuntpostmodumcomplica- 
ri; sicfibrae cerebri, nfti semelquasilam impressiones , spiri- 
tuum animalium concursti, et onjectorum actione accepertmt 
ad,easdem dispositiones recipiendas aplitudinem satisdiit con- 
servant. Jam autem memoria inhac sola facilitate consistic 
(prout nempe est in cerebro), quando qitidem de rebus iisdem 
cagitamus , cnm easdem impreisiones recipit r.erebrum. Con- 
sulantur Cartesius ( Epist, 1. i. ep. j 4 . 5.6.) et Lockius ( Essai 
canc. l'ent. hiimain. I. t.ch. 10.). 

QBID IAFSUS HTJBtOHMB ? 

XLIII. Accidit interdum, ut occasionc ideae praesentis phantasia 
rcproducat scriem idearum, in qua pars solum aliqua ideae pne- 
sentis, vel alia ei quoddam tnodos similis cantinctur. Si jam pnsim 

sa sit, at ideam multum inimutatam pro ea, quam alias perccpimus, 
tiabeamus. 

Coioll. Memoriaigitur lahitiir, cum facultas fingendi (§.i6.) diver- 

sarum idearum partes ifi una componit, neque tamen ejus commi- 

tionis mens sibi conscia est. 
Schol, !ta,cum mihi homo numnuam conspectus vestium genere,quo 

alium quempiam Uti novi, ornatus ocrurrit, fallor,si putem, a 
me hunc hominem jam alias visi:m fuisse. ILjusr.iodi memoriae la- 

psusnon modo posse, scdrenpse frequentissi me evenire quotidia- 

quae ipsi simtil otulis suis saiis attente aliquando usurparunif un- 
de vero islud? inde certe: quod phantasla iis vc! omnibus, vel ali- 
qtiibus idcam valde immutatam reprodud t, ipsique ad h.mcimmu- 
talionem animum non adverlunt, quo fit, ut putent a se eam olim 
rem visam fuisse,quara sibi nuno repraesentant. Ctlm igitur homi- 

tendum non est; aul majorem tlli reprehensioiiem merentur, i[ui 
obstinate in falso judicio animum obfirmant, et nec rationibus neo 
plurium in contrariam partem consensioni cedunt. 

XLIV. Oblivio, quae ex usitafo loquendi more memoriae opponi- 
tur, est impotcntia recognostemli ideam reproductam. 

XLV, Ohlivio ex imbecillitate phantasiae oritur. Oblivio est 
impotentia reproductam kleam rccosnoscendi (£, praec); seil quod 



453 Psyehologiat P. 1. Sect. I. Membr. I. Cap. IV. 
Ideareprodueta non recognoscaiur, fit propterea, rjLod phantasia 
ideas consocialas non reproducit ( $. 40. cor. 3. ) id .mtcm ab imbc- 
cillttite phantasiae proficisci inaperto est jergo oblivio ex imbecil- 
litale phantasiae oritur. 

Schal, Cum instauralam rei ideam non recognosco, ajo me rei non 
meminitse(§. 30. ); hoc igimret ohlivioni communeeit. Attium 
ideam refictam non recognosco, fieri potcst,ut plane mihi conscius 
non sim,me ideam praesenlem jim alias habuisse, alquo istud vc- 
ro sensu (ignifico dicendo: me non meminisse : fieri quoque pot- 
est,ut me hanc idoam jam olim habuisse mihi conscius sim,adver- 
tamque siinul impoleniiam reproducendi ideas consocialas, ac tum 
me oblitumestt pronuacio. Certe ante, ijuam impolentiac hujui 

que impoicntiae hujnt comcii csso posiumm, nisi advertamus noi 

ducerc possumus , jam olim perccpisse. Vidisti olim helluam po- 

■vidisse.vcl quoil recordaris horum verhorum,rnli rhmocerolem, 
vel quod illudin adversariis adnotatumdeprehendis. Quaerat jam 
quis ex te, cujus formae illasit hellu» , vel ipsam etiam coram ex- 
hlbeal; tu vero ejus ideam reproducere, aut praesentem recogno- 
scere non valeas , neqiianuam nimirum conscius, num rhjnoceros, 
quemte vidisse cerlo scii , sii ejusmodi besliajnonne responde- 
hti oblitum te esse, quale animal rhinoceroi sitf Quodsi aulem 
prorsus tibl conscius non fores rhinocerotem unquam a (e visum 
fuisse, reponeres certe te non meminisse, utrum rhinoceros tibi 
aliipianilo in conspeclum venerit ; ohlilui nimirum, et simul hujui 
oblivionis igFiaruJ.cumnescias vklisse te jamalias rhinocerolem. 
Manifeste igitur patet.status hos animae diversos, esse in quorum 
altero rei non meminimus, in altero oblitos esse prolilemur. 

XLVI. Illud mihi alterum in memoria refocare dicitur, quod 
eum altero olim simui perceptum,nuncque iterum menti praesensef- 
ficit,ut alterius idea imtauretur,atquc recognoscatur. Si porro idea 
haec rurjum alterius refingendae, ac recognoscendae.et sic ulterius, 
occasionem praebeat , habebitnr successtva uiuiu per alierum 111 

Sckol. Successivam hanc in memoriam revocationem fieri posse e* 
iis,quae de imaginalionedicta sunt, satismanifcstum est; ponamus 
cnjm {ne olim percepisse simul seriem idearum a, b, c, 1), e,f, fie- 
ri utique poteril,ut recurrens idea a efficiat.ut in mea menleitlea 
b reproducalur, et recognoscalur; idem de redeunte ideancom- 
parate ad ideam c, el de hac ad d, sic porro affirmari posse nemo 
negabit. Id speciatim contingit.si mihi magis conicius sim me a 
cum £ simu) perceptsse ; tum b cum c, c cum d, d cum e, e cum/; 
hoc quippe in casuidea recurrens a non efficit,ut alta refingatur, 



De Memoria, Oblivione, ac Rcminitcentia. 45$ 
quam b. nec b praebet occasioncm allerius reproducendae, quam 
c, et iia porro (§.31. cor. ».). 

OUID nEBIMiaCE.VTiA? 

XLVII. fiemtnijei dicimur, cum opo successivae unius per alie- 
rum in memoriam revocationis ideam, quam cupimus,quamqut sine 
boc atijunientoreproducere,velsaltem recognoscere non possumus, 
rcproducimus, aut recognoscimus. Reminiscentia igitur est facul. 
tas ope successivae ur.ius per alterum in memoriara.revocationis re- 
producendi, vel recognoscendi ideas olim habilas. 
Goroll. list ergoreminiscentia aiijumentum tjuoddammemor'Lae,quin 

non suffultae id praestare non valerent. 
Schot. Kon gratis istadiciquoiidiana experientLatestatur; indeenim 
est, quod , dum rei cujuspiam reminisci cupimus , confugiamus ad 
adjuncla loci ,et temporis, atque ad alias res vel similes, vel si- 
mul perceptas, vel etiam opposilas animum advertamus.dum tan- 
dem voti damnemus. lla occurrat mihi rjuidam,quocum pluresab- 
hinc annos negotium aliquod tractavi ;ego illum oplime, ipse mi- 
nime me amplius noscit: quid facio? commemoro ei civilatem, do- 
mum, tempus , rationem confecti negolii , aliaque siroilia; afqua 
hic idemdemumefficio, ut mei reminiscatur. Haec de facultateco- 
gnoscendi inferiore: jam ad superiorem trariseamus. 

MEUBAUM II. 

D12 FACULTATE COGNOSCENDI SUPERIORE. 

XLTIIl. Ad facultatem cognoscendi superiorem, quas ideas di. 
slinctas aninio informanius ( §. 7.), praeter facullatem altendendi, 
et reflectendi, intellectus praecipue, et ratio pertinent: de his igi- 
tur primum: tum vero de habitihus generaiim acceptis, exemplo 
■^olfii, Daresii, Boehmii, aliorumque inductus, paucis agam jquam- 
vis enim aliis quoque omnibus animae facultatibus habitus compe- 
tere qucant, vis tamen aptior huic pertractationi locus in psycholo- 
gia assignari potest. Atque isiud estalterius hujus membri argu- 

Sehat. Enimvero et memoria superiori huic facultati propria est, 
nam non minus ideas distinctas olim habitas, et rursum intellectus 
operatione reproductas recognoscimus, quam eonfusas per sen- 
sum, aut phantasiam instauratas. Verum quae supfa de memoria 
quamdiscriminis caussaJKnjitiert compeIlarellcet,alIatasunt,cuni 
proportione ad hatoc , quam intclleclualem vocamus, applicari 
possunt, ut arleo nihil, quod speciatini dicatur, supersit. 



C A P U T I. 



De Fatultate Attendendi, et liejtectendi. 

XLIX. Facultaj arrendendiez est, quaehicere possumus, ut una 
prae pluribus ideis simul roenti obverJarttlbui' clarior rcddatur, ic 
vel itleo magis a nohis appcrcipiatur. Actus, rjuo id obtinetur, dici- 
lurattentio.quae semper cum abstractione consociata est ; nenjult 
enim mens,quasi tota in una idea conicmplanda defigi,quin hoc ipso 
avneetur ab aliis simul praesentihus ; abitmhere autem dst avoca- 
re a re quzplaul contemplanda { $. fii. log, ). Facultas igitur alteii- 
dendi est simul faculias ahstraendi, eamtiue nobis inesse Sensus in- 

Coroli. Percepfio clarior fortior ast ( $. 19. seh. ), st dehiliores re- 
tundit, qucmadmodum de scnsinnibus ilictum est ( §. 10. ): quan- 
tuin igifur claritatis pcr altentionem nni addilur, tanluvn aliisde- 
miiur, ac proindc etiam quo major est attentio, eo perfeclior est 
abstractio. 

Schal, De abstractione videatur i,n?k\<n(Essaicnnc. lenten. hum, 
l. T.eft/ir.tj. 4. el 71,), Ccterum facultatem hanc in summis ah a'.i- 
ctore nattirae collalis nohis beneficiis numeramlamesse nemo non 
videt ; niii enim mentem nnstr.im ah aliis avocaro, et ad alia con- 
verterc licct, ipsa in omnes partes distraheretur, nosque stupora 
perpetuo, sorano quam viijiliao similiori occuparamur. 




nus clara ab aliis clarioribus debilitatur, et ab his proptcrea mcns 
difficilius avoeatur. 

Coroll. 1. Atlenlio ad phanlas m.it.i praesentibus sensionihus, utpn» 
ie forliorihus (§. 31.), difficilior evadit, Ititle solemus claudero 
oculos, loca ohscuriora petero , et sensionum ohjecla romovere, 
cum volumus'phantasmitibttsmenlem applicare{conf.§,cit.cor.i.). 

Corotl. 1. Generatim altentio in re determinata eo diffieilius figilur, 
quo plurcs aut fortiores vel simu! adsunt, vel sihi celerrime succe- 
dunt sensiones, aut phantasmat». 

LI, dftentio gradat admitt,it. Quoenint diulius ineaJem re ro- 
tineri pofest ; quo pluribus ideis simul contemphndis suflicil ; quo 
minus ah objectis externis organa sensoria afficieniibus iropeditur, 
eo major est attentio: quae vcritas pcr se patet, nee ulteriore de- 
monstratione eget. 

Schol. Diversos hos atlentionis gradus mirum quantum eKperientia 
conlesialur, dum enim alius in re quapiam contemplanda ita rnen- 



DigilizadD/Google 



Cafi. I. De Facultate Attendendi, el Refiectendi. 4G1 
temdefigit.ut vixscnsionumetiarnfortiorumsibitonsciussit, niius 
minimo quovis auraetenuissibile a contemplatione avocatur;dum 
alius lonjjissimo tempore attentionem rctinere valet.alitis vixuno, 
vel altero momento id praestare, ncque pautlo lorijjiorom dcmon- 
strationem attente percurrerc potest ;dum atius ad res quam pla- 
rimas simul, aut ad res quasvis sine discrimine altendit, atius vtt 
uni, aut aiteri rei contemplandae sufficit , neque attentionem adhi- 
bere putest, nisi ad ccrtum objectorum gcnus, ie aliis si quid au- 
diat, aut legat, mente evagatur. Archimcdem fcrunt cotitempla- 
tione figurarum geomeii':;:.;i'u.ii in |iu iv L iv tlcs;i'i|.'taruni ita abre- 
ptum fuisse, ut militi romano, qui captis jam Syracusis ipstim con- 
fossurus cubile intraverat, iltud sibi solenno occinueri t, noli titr- 
bnr e meas circni.is. hilium Gaesarom, a junt, septem divcrsas, aut 
si ipse simul scriberet, qu.ituorepistolas calamo excipiendas ili- 

numpeethiclocumhahet iliud: trahit suaqitentqiie voluptas. Sed 

qui in djes, aul saltcm frequenlius demonslrationihus geometri- 
cis, aut metaphysicis praesertim longioribus accurate espenden- 
dis operamdederit.eKiguo lemporeinretinenda attentione se plu- 
rimum profecisse comperiet.Optarim.ut philosophis tironesistud 
alle animo insculpant, sibifjuc serio persuadeant, millumse in tll- 
sciplinis sublimioribus progressum facturos, nisi juvcniles irape- i 
(us coercennt, omnemque laborem eo confcrant.ut mcditari, atten- 
tionemquc longoetiam lempore inunare eKpendcndaretinere con- 
discant. 

LH. Facultas rtflectendi est facultas atlentionem successive pec 
singulas ideas partiales ex quibus composit.t eonflatur, ducendi itaut 
attenlio primum rem ipsam pcrceptam, ttim iti varia, ijuae in re illa 
insunt: denique etiam in ordinem eorum, et conjunclionis modum di- 
rigatur ; haecque successiva allentionis directio rtflectto audit. 
Facullalem hanc animae noslrae competere rursum sua quemvis es- 
perientiadocet. 

CoralL yuae de attentiane dictasunt, *d rencxionem quoque perti- 

LIII, Anima superse ipsa reflectere potest. Estenim anima sui, 
id est, eorum.ijuae in se insunt, sibi conscia: igilur «a, quae in se in- 
sunt, percipit ; qttod si vero, ita, poterit et ipsa ad p&rtialem ali- 
quam in hac composita idcam attendcre, ei hanc attentionem succes- 
sive per reliquas ducere ; quare cum hoc sit reflectere, anima potest 
super se ipsa refleclere. 

Cotoll. i. Anima igitur ope reflenlonis suas facultates, actiones,relt- 
quasque, ijuae in ipsaevcciuni, mutationes, ttt dolorem, tristitiam, 



□igiiized b/Coogle 



46a Psychotogiae P. I. Sect. I. Membr. II. Cap. I. 
gaudium perclpit. Quin haec unica est via, qua ad horumcognitia-' 
nemdevenirenaturaliierpossumuSjat ipsahaec psychologiae part 

Coroll. i. Reflexiohicgeneratim definitaesl, ornnesqiie aclus, qui 
eam ingrediuntur, reflezi ilicl solent : horum igitur species sunt 
ii actusreflexi, quibus anima suas alfecliones percipil, atque ideo 
eliam idea reflela ( §. 74. log.) velut species suh reflenione hiegc- 
nerice Sumta conlinelur. 



LIV. Rrftexionis ope rei percepttis inter se coniparamus. Hel 
perceptas inter se comparare dicimur, cum earitm idenlita'tem , aut 
diversitalem generatim, ac nominalim acqualitalem, aut inaequali- 
talem, simililudincm, aut diJsimilitudinem percipi mus: sed reflexio- 
nis, ope, cum nimirum super rebus diversis perceplis reflectimusj 
attenlionemdirectam primum in singulas, luminduas, trei, et plu- 
res deniquesimul.rerum perccptarum idenlitatem aut .livcrsitatem, 

lem percipimus : igitur ope reflexionis res perccplas inter se com- 

^Vv. Reflexionis ope distincias rerum ideas ejformamus. Com 

c^nflalur.cirrumducimus^efficimusutique.undeaeV^^^^^ 

rae fiant, atque adeout idea illa composita ei iduis partialibus cla- 

CoroU. 1. Simili modo palet, etideis jam dislinciis reflexionis admi- 
niculo adaequatas confieri. 

Carotl. i. Absque reflexione ideae solum confusae sunl,ac proinde 
sensioncs, et jmaginationes, etsi maxime clarae, distinctarum la- 
men idearum perfectioneni minime attingunt. 

Schal. Quamvis sero facultas attendendi , ct refleclendi hoc capite 
dcscripts ad superiorom cognoscendi facultaterfl pertineat, non 
tamen propterea ignobilior, quaedam atlentio.et refleitio inferio- 
ri denegari posse viilelur ; quis cnim infjcielur, aliquam confusis) 
etiam Ideis altentionem adhiberi a nohis possef Certe non quae- 

Ctas eflicit. Quare illis qi:oque eniibus, quae Soium inferiore co- 
gnoscendi facullate polleot, sttentio quaedam, atque reflexio im- 
perfeclior, velsi mavis, annlogwri quid af lenlionis, et reflesionis, 
quod vacahulum infra illustr.ibitur, tribui potest. 

CAPDT II. 
De Intelieetu. 

qUIDlKIIUlCTB.F 

LVI. Intellectus est facultas resdiseincterepraesentandi.sive per 
ideas distinctas pereipiendi, Quoniam igiiur anima noslra facultate 



□igiiizcd B/Cooglc 



De Intellectu. ■ <65 

reneclenui praedila esl ( §. si.), aique hujus adminiculo ideae di- 
stinclae canformantur ( pric. ), consequens est> ut ipsaquoque intel- 
lcclu pollent. 

Schnl. Vocabuli intellemis latior fuit apud veteres potestas; totam 
enim cognoscentli fjeuliatem eodem indicarunt, nec nisi duas fa- 
cultales, intdlectum nimirum, et voitinlalem animae tribuerunt , 

At vero si vulgarem usum spectemus, facile cognoscemus , eum so- 
lum quidpiam intriligere censcri, qui rem cum noiis suis distin- 
cte sibi repraescntat ; quemadmodum etiara illc duntaxat rem in- 
telligeMer expUnit, qui singulas rci notas distincte alieri velut 
ante oculos ponit. Et his porro conficitur, quamvis ideam.quaa 
qitidem distincta sit , id ipsum intellectui debere i quare si idea 
sensualis quandoquc distincta fit, ea sensu clficitur;ab intelleclu 
autem dislincla rcilditur. Nec esl quod quis istud mirctur, facul- 
tates enim mentis nostrae, quamvis separatim eiplicari in philo- 
sophia debeant, non tamen scmper etiam seorsum suas operatio- 
nes eiercent, sed ui plurjmum in operando concurrunt , et conso- 
cjaniur. 

QU.IS, IT QUOTCELBI IltTKtLECTU» PsnFECTIO? 

LVIl. Quo plurcs res, quove distinclius, et facilius easdem intel- 
lectus repraesentare potest, eo majar , et pcrfectior est. Perfectio, 
quae a quantitate objcclorum, sive rerum repraesentanclarum, m<i- 
terialis seu objcctiva; quac voro a modo, seu quanlitafe dislinctio- 
nis jn repraesenlando, ct fac ilit.ite desumi tiir,/orma/ii dicitur. 
Coroil. Intellcctus igitur , q';i omnia cognoici bilia distinctissime re- 

praesentat, est tam materialiter.quam formaliter perfectissimus, 

et proinde infinitus, quaiem nostrum non esse sua quemuls expe- 

ricmia docel. 

Schol. Divisio quanlitatis.sive perfectionis in materialem,et forma- 

■lebet id, quod agitur, a modo, el facililate, ifu» agilur, illuilq^uo 
aciionism<irei-iu/e J hoc>rirt(We a philosophis nuncupatur. Vid. 
Dariesius {Psych.emp.t. ,.c. ,. $. i.cor.). Neque mirandum fa- 
cultatibus animae quantilalem tribui: sunt enim eae qualitates 
quaedim (ont. §. S,.); cuivis anlem qualilali quanlilas.quae gra- 
dus est (ib. 31.), compctil. 

LVIH. Acimen esl facullas faciIe,etprofnte mnllainuno.eoilem- 
' que objeclo discernenili. Profundit.as esl facullas notas dislinclsm 
ideam ingredientes in simpliciores resolvendi, ac proTnde atiud non 
cst quam acumen ab objecto ad c)us notas, et ab his ad ipsarum no- 
las ullerius promoinm. 

Coroll. Magna intellectus quantitas formalis postulat, ut cum facili- 
tatc distinctas admodum ideas confortnet ( §. prac. ) ad quod acti- 



Digitizod b/Coogle 



S6i Psychotogiae P. 1. Secc. I. Membr. II. Cnp, II. 

roins , et profuoditate opus msu nemo noo vldet i iiaec ifjituracl 
m.ignam intcllectus quantitatem formalem pertinenl, ae diversae 
ejusdemdeterminationes snnt. 

LK. rtcumcn, qua rerum similitudines aut aequalitates detegun- 
lur, mgenium dicitur j quod adeo facullas est facile, et promte si- 
milittidines, et aequalitales rerum distincte percipiendi , illudquo 
mcnti competerc experientia probat. 

Schol. Ad perspieiendas distincte rerum simililudines, elaequalila- 
tes acumineopus esse ei eo intelligi potest, quod ea, inquibusres 
similes, aut aequales sunt.et ab iis in quibus Ipsae ditierunt, ct ab 

praec. ). Ita qni inter fumum, et vitam humanamsiraililudinom in- 
tercedere intelligit, discernere debet notas similes utrique coti- 
venienles, quod nempe brevi, et levi de caussa dissipenlur. Expe- 
rienti» quirtem docet rerum similitudines, et aequalitstes nonnum- 
quarn confuse solum pereipi, quemadmodum iisobtigisse videtur, 
qui prima vocahula generum, et specierum constitucrunt: at haec 
facultas non tam ingenium, quam ejus analogum vocari meretur j 
etad facultatem tnferiorem pertinent ( conf. §. 53. sch.). Quod 
vero ad stabilitam vocahulis definitionem allinct.legitimam eam 
esse, et accommodatam qucquc ad usur 
tet, quod vulgo oratores, cum allegorii 
' poetas, cum crehritls simili tuilines adhibent , ingeniosus dicero 
soleamus. Nec dissentit auctor ad Herennium ( L. 1. c, 4. ) , cum 
ait: mihi vero dociles ingenia valere videntur, quod q\to faci- 
lius rertim discrimina , et si-nWtudines animadeertunt, ea 
promtitLS concipiunt.anunisquf. infigunt,qiiae visa, audituque 
usnrpnnt. Nolim tamen illos capere, qui eodem vocabulo ad eaM 

tivarum inter se proportione enascitur,*atque a G.iilis Genie di- 
citur,sianincandamu[unturj conciliari enim poS5lint,si cum Baitm- 
garteno ( MeC. p. j. c. 1 . §. 57 1. et § ^49. ) lllud ingenium stri- 
ctius, hoc latius dictum appellaveris. ]3c ingt-nio hoc L.tius dicto 
plura sciiu digna invenies apud li ieddi um ( 'l'»noric. der sckoneit 
Kunste, uade rVissenrchaftea §. 11.), Mejerum ( Theoret. Lc- 
bre ron den Gemuhtsbevreg. §. 115. ) , «liosque viros egregios, 
qui de elegantiori litteratura praccbro mcriti sunt. 



LX. Ingepium vutgare dicitur , quod patenlibus solum ,et plane 

blinie, quod etiam magis reconrtitas detegit; rectum, quod veras ; 
superficiarum. , quod apparentes solum rerum simililudines , aut 
aequalitates praeceps caplat, acsibi, quae nusquam sunt, perspi- 
cere videmr. .. 



Digitizod b/Coogl 



, Ve InUllecta. ■ <65 

Schol. Meretur hio praecipue logi Naiebranchius (_ Recher. de la 
ririU l. i.p. i. c. 9. fi. i. i. 3.), curode ingeniis rectis, et super- 
ficiariis, quibus effeminatu adjungit.fusitts agit. Qstenditihicla- 
rissimus auctor, eoruro plerorumque , qui suh nainine beaux ex- 
prits hae nohis aelate noti sunt, quosque muhi ut profundissimae 
eruditionis prodigia venerantur, ingenia effeminata solum , et su- 
perficiaria esse ; quod quidem in Voltairium, Rousseavium , alios- 
<iue ejus generis scriptores egregie dictum est, qui videlicel fuea- 
lasermoniseleganlia,et precariis quibusdam raliunculis niii, quid- 
quid respubIica,etreIigiosancium habel,ore temerarioarrodunt. 

quid rarEi.i.icrn< punns ht iwpt-aDi. 
IjXT. Cum intellectus ca gaudet profunditatc, ut in disfincta no- 
t.irum, quae in objecti notis insunt, repraesentalione nihil prorsus 
obscuri, aut confusi remaneat,p«rm dicitur,incasu opposito inipu- 



LXil. Mens nostra, quamdiu cum corpore copitlata est, intel- 
lectu perfer.te puro non utitur. Dum ideae confusae, et ohscurae a 
sensu, et phantasia efficiantur, inlellectus purus essc nequil , nisi hu- 
jus operationes ab iilorum operationihus prorsus scparcntur; atqtii 
tioc.quamdiuanimacarporiadstriclaest, fiuri nequi t; quia enim ideae 
liinalae in nohis non dantur, ul infra ostendarn, nccesse est, ut omnii 
intellectus actio circa ideas seusit, aut phantasiaacquisitasversetur, 
nostrarumque ideartrm analysis in iis lerminetur, quae ope scnsuum 
confuse percepimus: ergo mens, quamdiu cum corpore copulata est, 
jnteilectu perfecte puro non utitur. / 
Schal. Qui de hac veritate dubium moi-et , propriam conscientiam 
consulat, suarumque idearum,quas majiime disiinctas opinatur, 
analysim instiluat ; nae is semper aijquid ohscuri, aut confusi de- 
prehendet, cumque eam analysim.quamum fieri potest, promove- 
rit, in aliquid, quod, quid sit, nons.itis novit, oflendet. Ideae no- 
strae omnium distinctissimae fere illae sunt, quas mathesis pura 
suppedital: Scd tamen nec ipsae omni confusionecarcnt.Quae ideis 
numerorum dislinctiores } Atnonneidea tinitatis in ipsis latens 
confusa est ? Idea quadrati pcrquam distincta est; clare enim fi- 
guraro quadrilateram, aequilateram, rectangulam concipimus; at 
idea inelinaiiiiais di:arum linearum , quam idea anguli involvit , 
confusioni quidpiam admixtum habct. Qa\d quod eiperienlia do- 
cet.intellecius quoque operationes a recta sensorii communis stii- 
rituumqueamtnalium constitutione pcnderc. nv.vr.-^.^S^ M<!c 
sensu.et phantasia demonslratiim est, dehililate enim , languora 
capitis aliisque cerehri morbis intclljgentiae vi H or plurimuro he- 
betalur^ac vicissim jnlensa medilatione cerebrum incalescit , do- 
lorque capitis saepe concitatur ; enercitatione itera augetur, non 
usu torpescit.ut adco pronum sit colligcre ipsis etiam intellcctui 
optrationibus in stalu consociationis animi curo corpore certas in 
Storchenau. Mctaph. Lib.UI, 31 



DlgltizGd b/Coogle 



itS Ptyehologiae P. 1. Sect. I. Memhr. II. Cnp. II. 
lensorio comrouni fflotlonei rcspoiiiljre. Denique cum quaevli fe- 
ta inteltectui operatio cum signis quibustlarti sensihilihoi conjun- 
gatur, necesse esl, ut ideae matef ialw horum signorum oxcl tentur, 
«tqt» intelleeiut' funetfonei perpetuo cofflitenrur. 



LXHI. Flt nonnumqnam.nt aliqoid cognoseentMlpiarum i Jcmm 
nabisopllmeconscii stniui.easque vulut mentli oeulls intueamur: 
aliat veromlislt quasl Idels.earnmilem duntaxat tigna nobitreprae- 
senltmus ; vel saliem Signorummagls, quam idearum nobis conscli 
•umui ! hinc duplex cognilionis ipeciei. Intnitiea, quae, ut 'WoltSiii 
■it,ipio idearum intuilu ahiolvitur: symbaiica, vel figiirata, cun 
rei aut tantum, aul magis.quam per ideas,signorumopepercipimui. 
Coroll. i. Quidquitl facultate inferiore percipimm, intuitive cogno- 

tcimut.eonseii quippe nohis sumusidearum In mente praeientium 

Carali.t. Inlellectu conir» tam intuitive,quam symbolice rei cogno- 
tcere possumus: quod ipsum experientla confirmat. 

Schol. i, Intuitivam habcs cognitionem , si noctu coetum serenum 
aipieiens lunam, et venerem ineodem coeli loco positas vldeai, 
«litarem imaginandorepraescotes,q.uasi ipsis eam oculis Intue- 
ril;atsi eogitei conjnnctionem illam esse sitam Itinac et vene- 
ritincodem eoeti loeo {Dist. decorn. tnit. et symb.), vel si- 
gnit astronomicis id exprimas : o" ? O) neqpe tamen ipsis Iit- 
nae, ac veneris idearum tibl conscius sis, cognitlo tua erit tantum 
lymbolica. Ceterum nolim quidem cum Gollinglo eontendere , 

aliisqua signis ita niti, ut Idca dittincta eo momento desinat, quo 
Bulla ampliui signa monti occurrunt ; id tamen diffiteri non pos- 
sum, homines rarissime, et brevi sotum tempore Intellectu intui- 

' ' tive cognoseere; sed fere io!a sytnholica eognitione contentol es- 
Se ; Id quod facite quivis in se eiperletur, si advertat se voeabnfi 
lcttiinere eltim.cum solussibi cogitat, quinad ipsai ideas refte- 
tftat. Hujui rel raliovideturesseparttm consuetudoab teneris an- 
rtis adscita, longoque usu robarati, parlim summa difficuitai mul- 
ti dlstincia simul intuendi : cst eerie dlflicillimum ad lingul» men- 
te dliereta , finae tamenreapse dividl nequeunl, seorsum eodem, 
»ut successi vo tempore attendere, tum etiam eorom allqua, negle- 

- Ctti eeterii.ieparite concipere:ubi ccmtra voeabulum quodvis 
etiam seorsum aliquid significat ,et quoddam tnodo ab aliis, qoae 
enunciarl potsunt, teparat, nec noncum qulbuscumque allis con- 
tociari poteit; quare signorum ope ideae universales, ac abstra. 
ctae et loltge facilius concipiuntur, et distinctiores redduntuf (fTft- 
jr. de Cacc, ror, del'an, 170 j. p. 11.). Atque indeest , quod qul 
sermonii utu proriui detlltuumur, vix ulits Inteliectus operalio- 
fiet edant, surdlque ab incunabuiis.ut limul muti sunt, ita iotelie- 
tto ttlt mkiitrle poslnm. Verum id ipium multU erroribui occaiio- 



DigitizGdB/Coogl^ 



fie intettectU. &1 
rietii praefcet ; lil enim facile ; et saepe , u( eognilione !/mt.o!io*V 
quam lioehmius caecam vocal , deiUii ea etiam quae concipi ntt- 
queunl, inteltigere nobis videamLr,ea<iue deinde vccahult» profe" 
Pentes atl Ihanes lo^araachias detahamur. Quorl ne fiat, sollicllS 
observarida sunt.quae de recto vocabulorum usu (p, i. 5,lo§.) mn- 
Huimus. Dniversim ertfandi periculum optime declinat:flui,«i u(f 
Itiiidiltiis diictor^sjmbolioae adjungens ihtltitivam illatn red- 
dit oculaiam (PsycK emp. s. 1,0,7, §. 41S. 1.3.). Sjmboticne ve- 
fo adjungere iuruitii-am , seu iltant ad htmc rrducere ,est i- 
deam aticajtts individitl in se excitare, et attentlonem siittces- 
sive ad ea dtrigere in hac ttUa, tjuae datis signis,Vel vocabtitis 
indigitantitr. Quemadmodutll vicissim ex intuitiva efficitursym- 
bolica; quaiido ea, quae in idea, t|uam intuiti sumus, discrevlnius, 
vocibulis, Vel aliis signis, ideam ipsam dimitlentel expflmlniut, 
Schol, 1. Slgna quibus irt cognitione symbolica utimur, praeclpu» 
luiitvocabul», sani nimirurti articulata voce prolati: trim litterae, 
sive figurala partium vocabuli signa: aslrortomica item, chymica 
hotae rtumerflrum aliaque ab artificibul usilata,quae omnia rom- 
peridiariae scriptioni , lectioni , aUt oogitationi ; cryplograpttiea , 
quae occultae scriptioni ; algebraica, et geometrica, quae impri- 
distinciisjctindagantlae verilatiinjerviunf. 



ficandis fobus : dicilltr combinatorla s | Leibnilio vero speciosA 
generatis, si jirtiul medum invenietldi , et componcndi ejus gene- 
rts signa doceat : vldeatur tractalus de arte comblnalorla I.elbni- 
■ tii recusits Frartcofuni atino 1667. Sed istaadh.uc in votit sunt; 
quo etlam tingua, et scriptura unieerstitis, quan) omnei omntunJ 
tiationum homines Intelligere posient, pertinet. 

tniiE ttvivtiiSAits an MisLt.iCTii Ef iicitraTHB. 
LlilV. EJfectioideamm iiniversttli-amadintelleettimperHnet. 
Omnes ideae, quai habertius, Vcl seniu, *el phantasii', vel inteilectu 
efficluntur; sed sensu ,ct ptlarttasia non efficiutttur ideae univenalei 
($£■?• 8-): igitnr intellectu. Aceedit, quod ideae unwersales abitra- 
ctionis adminiculoeftarinentur: intellectutn vero solum kbitrafaera 
posiein apertoest, 1 

Cotoll. ,. Cum Ideao Beneimm , et specierum oniversaie» itftt ((}. A ji 

log. ) comequens esi , ut 1 pia intelleetui originem suam de bean t . 
Coroll. x. Em, quod inieileetu caret , earct hoe ipio qulbuifli ideit - 
Urtiversallbus, et generaiim omnibui abilraetli. 

f afli stnrr opBB^Ttopttts i^rBLMctui . ' L " 

LJ£V. Omnes intel/ecttts operationes tn ideas disttnetai jitdl- 
eia,etrntiocinia rer.te tribtiunlur. IntellecluS. cum iit facult.it rei 
diitincte reprftesentaitdi (§.56.), prtmum informat Ideas .lislinctas: 
deindo vero vel in iisdem sistit, vel rtort ; si iltud -. praeler ideam di. 
Itinctath nihi! adest ; si hoc tum, ea! vel conjungit velseparat, atque 
adeo judkat. Jam porro cum iitlellectui' judicat, vcl hSw^pVftdi- 



Digiiizud ti/Coogl^ 



Piyvholo S ine P. 1. S;vt. I. Blttnbr. II. Ctip. tl. 
raii in idea suhieuLi contineri, clare inluctur, vel non : in priori ca- 
su judiciuin cst insfiiiiirunji in posleriori discursjNurn, sive ratiocl- 
-lium (55- 165.1E9.I0g-)- Cum ip,itLirhae sint oroncs intcllectus ope- 
rnlioncs, p,i:cl proposituni. 

Comtt. Trcs ergo, nec plcres stlnt iniellectus, sivc, ut ajun(, meniis 
operationcs, de qui hus in logica. cnpiose actum cst. 

3c!:nt. Cartesiani quartam addiderunt, fleraonstrationem, sive me- 
Ihodum : verum cum haec aliuil tion sit, r|ua-n raliociniorum con- 
junclio, nec novi quidpiam nei profiuat, novae.et dislinetae ope- 
lationis nomennon merelur; quemad madum neque regula aurea 
in arithmelica norain speciom eonslituit. 

C A P V T III. 

De Ratione. 

LSVI. D.ittir nexus i/erittittni unitreranUtim. In quovis ratioci- 
nio, cujus efh.'ctio atl imellectum perlinel < pra.ee. ), conscqucns 
vcrum cst projitcr anleceJens, ac proinde eliam vcritas 1 consequcn- 
lis connena est cum voritate antecedentis ( §. nj.etcor. j. log. ). 
Praeterea ci:;ii d< miii : rjiirin:'* , tpias lonjiinres eliam confici posse 




LXVll. Ratio est facultas veritatum universalium nenum dislin- 
cte perspiciemli, eaq-.ie animae liutnatint: comftit. J-.tcnim mri- 
tates inler se conncxac sunt, qualenus in lesitimu ratiucinio conse- 
«juens verum est-propter antecedens (^.praec.Jiergu etiam hic nexus 
distincle pcrspicitur, cum distincte purvidomus conseipiens vcrum 
esse pcoptcr anlcccdens, quod fit, com vcritas formalis ratiocinii, 
ijve ejus cum regulis logicae convenienti a distinclae peiTi piiiir; sml 
posse menlem noslram convenien;iam raLio-inii cum regulis logicae 
diitincte perspicere in confesso est: ji>] lux> parilur c.rlura est ratio- 
iietn animae noslrae compelere. 

Coroll. 1. Cum ralio, dum ner.im veritatum universajium pcrspicit, 
ratiocinia ad regulas exigat, regulae rationis, earumque princi- 
piuni: qutie convenittnt citm uno tertia, conynnitini inter se et 
quae noti con^eniiinf c\tm uno terlio, non ctmveniunt inter le 
( §. 116. log. ): lex ralionis rccte dicimrff. S. sch, ) 

Corolt. 1. liatiocinia ad intellectum portinent, quatenus mcdium a 
veritate cognila ad incognitafn; vel slllem nunc noii apprehcn- 



Digilizcd D/Cc 



Dc fti 



prehendu lineam illam ailhuc intra b.isim caJere, jiulicio lurriM 
non lapsurani, clinnquc id praeslo,sit s:ini vi-ri t.iti:m pcispicerc cli- 
cor: negalive concludo, quod viJeo tie^alivaiii conclusionem hio 
■ 5cqui , quarc autem non afiirmaliv» sequatur , lo^ictis applicanda 
regulam docet. 

Schol. i. Hationis vocabuliim Jiversas admitlitsignilicationes, quas 
tamenhucnonpertinent : qliatcnus h.U)Us est fori, facultalem quarii- 
piam dcnotari duhio carct ; ied in ca definicnJa philosophi no™ 
- acque conveniunt ( El. met. p. i. drf. t.Not. (B.)n. ..).Tes*a 
Antonio Genuensi muftis ralio idem videtur sigtii ficare, quoJ in- 
tellcetus, quoJ lawen ipse miuime probat, putans rationem esso 
dcterminatLim nunierum idnarum, qul in hominibus sil, res exler- 

rci:: [ ii. 4. ). Verum facile ailvertit vir erujitus sententiam hano 
paradoxam vid«ri possa, <jiiuJ inje conseqLicns sit', ul rectain ha- 
minihus ratio miitationi subjiciaturi quare sollicite monct, Juo 

te.riem ct artetn (n. 6.) , tumque aliquid cum recia ratione coti- 

cta inde argumentatio legibus suis consenlanea. ConlenJit dcinile 
rcctam ralioncm 10 li generi humano communcm esse, non U'm 
quo.id prnicip:?., scd ljlio.i 1 vim soIlioi ratiodn.iiit! i , .ilijue longio- 
rem dc ea disputationem denique sic conclu Jit : Ex ouihtts rgo 

^Tote^NamlTsT,^ 

ac uniformis ubique Batura rerum, eademt/ue oCttlti omniuta 
ohjecta, et riitiocinandtfaeultas amnium : ergo htihenl honii- 
nes omnes ttt eamdem semper, et cdmtunteni remm natttrant 

Uones.Ex t/:i:!>its tl't:nl /■fjicilnr, r*,r rrC.f/l t/u.li/itliim riitio-' 

nem hominum omnium comtntineni, Qnod niii esset, miijjeri 
ttnqttam patutsset, ut aliae citrn ahis, lncis, et ntimatibn.std— 
stantissimis, natianihui socictaum tntreht, ac commerciar 
agitarentl id eaint non magis firri potuiasr, yuam intef j<;- 
nos et insanas, kominei, et f,rctides, quiliis nttlt.t est commu- 
nis ratio. Verum haec,lametsi praeclare dicla, mihi magis in stn- 
sum naturae communem ( $. 1 6g. loy. ) , ijuam in ralionem,_<]e qua' 
hic agimus, cadere videnlur, " '.• #< 



iJo Psychologiae P. I. Sect. I. Membr, II. Ctip. III. 
Lockiuj, postquam diversas do ratione opiniones attulit, subjecit 
{ Eaai pkit, concern. C entendem. hum. liv. 4. ch, 19. In pag. 1. 
lin, \ t.); Ego hic tnletltgo facultatem, per quas homo u Srii- 
tisdijfert. Quasi vero nonidipsum in qoaeslione versarotur,quae 
nempe, et qtialis ea sit facultas. Auctor adnouiiooum in Theodi- 
cacam Laebnitii docet psr rationcm saepe intellectum , saepe in- 
tellectum jimul,et voluntatemi saeptssime autem, et fere potissi» 
mum tertiam intelleetus operationem denoiarl ^vim videlicet.r»- 
lic-cinindl, aeverita.es concatenandi, seu potius ipsum hujus vll 
eiercllium.et nexum veritatum perspicientiam quo sensa eam vo- 
ccm Tullius quoque usurpavit (Deoff.l. 1, c. j.) Hvmo enim, 
auod ratianis est particeps, per qitam canseqttentia cernit, 
caussas rtrum videt, earumque progressus, el quasi antrces- 
sionetnon ignorat,sintititudines comparat; rebusque praesen- 
tibits adjitngit, atqne adneclirfuturas.facile totiiu vitae cur- 
juni ridet, ad eamque drgendam praeparut res necessarias. 
Hee dissimitis ratione alias louuitur ( Dc nat. Deor. i. 1, c. 59. ). 
Atque ex his satis manlfestum esse opinor, defmitionem ratibnis 
aupra stabilitam a nemine repudiari possej eam vero et usui com- 
muni prae reliquis accomoctatam csse ita Boehmius evinci t (Psych, 
emp.s. t.C. 1. 8. 5. tij.tchol.,). Etenim si quis non alias susci- 
pit actiones, quam Quae adfelicitatem ejus conferunt, ratio- 
nem oclioniftuj suis is demonstrare dicilur : ejusdem vero de- 
fectum alter, qui se tpsum in calamttatem dat praecipitem, 
Jt exillius actionibiu patet euni perspexissenexum rertimcum 
nfidenttbus : ex actionibus hujus vero eum dictum nexum non 
perspexisse ( Discors. de la conform. de lafoi avec la rais. j. 
1.), Neque veru Leibnitius anobis dissidere putandui est.cum ra- 
tionem vocat veritatitmcatenam ; facile enim intelllgltur ratib- 
nem ab ipso objective sumtam fuisse, cui ratio subjective specia- 
ta retpondet, quae alljd esse nequit, ac facullas eam catenam di- 
stincte perspiciendl, qai ratione ad ipsum laudatus adnotationuiD 
auclor interpretatur. 

QUAB MTIOTiU QllAflTJTAS L 1 

LXVHI. Batioest eo major.quo plurium veritatumneium, et quo 
dUtinctiui et facilius eumdem perspicit, infinita igilur est, quac 
omnlum veritatum omncs possibiles nexum distinctissime, ao facil- 
lirne pervidet, qualem nostram non esse sensu intimo novimur. 
Coroll. 1. Quo major est numenis veritatum, quarum nexum distin- 

cte cognoscere potest, eo major est ralionis quantitas materiali* 

($, j7.schol.). 

Coroll. 1. Quo facilius, et distinctius veritatum nexum perspicere 
potest,eo majorest illius quantitas formalis (§. cit.). 

tLCID 9*OACII*a — BT SOLIDITAS? 

LXIX. Sagacilas est facultas promte, el facili modo inveniendi 
ideas taedias, quaruraope aliarum nexus diitinctae perspici. ao ra- 
tiocioi» conformari postint. " 



J3e ttaitona. 47' 
LXX. Solidttat eil faculus prom te, et foetU modo Inventas Ide*s 
'medus tali ordine.et ratione disponendl.ut inde eariioi interae.al- 
que adeo eliam veriutum nexqs in progressu quoque longiorii po- 
IvirUpgiiml, quam fieri poiest, distinctissirne reluceal. . . 
Corolt. SagiciusiBitur.etioliditas ad magnam ralionit quantilatem 

{ormalem pertinent -, sunt adeo diversae illius determinationes. 
Schol. JoWitmvulsoiiicimus.qui in comprobandii suis asseriio- 
nibus eoprogrediiur.ut ad summaro, quae quidem obiineri pot- 
est.evidenium pertingat, ncc umquam aliquid asserit , nisi quod 
demonstrarepossit;isludaulemperrecum idearum mediarum 
disposiiionem effici in aperto esl. <Jui igilur solidiutem definiunt 
per facullate distincte ratiocinandi.et raiiocinationuro colliE,alio- 
ne instituendi,eamque propterea immediate ad intellecium revo- 
eani, non saiis accuratc discernere viileniur, quid in eodem ener- 
cilio intellectui, quid rationi tribuendum sit. 

LXXI. Secun&um rationem, vel raliani eonsentaneum est , 
quidquid in connexione veritalum oontinetur.sive quidquid cum ali- 
qua veritate eonnectitur ; istud veroduplex est ; vel eniro ea conne- 
xioanobis v*u naturali.et a ralione sibi relicu cognosci polest, vel 
non: in priori casu verilas cadit sub captum raiionis naturalis, ut; 
Deusest aeternus ,quae veritas tonnectitur cum hao, Deuiett 
ens neceisarium. In posteriori casu veritaicaplumrationis natura- 
Jis exsuperat,proptereaque nominatim supra rationem esse dici- 
tur, Uti mj-sterium SS. Triadis, Incarnationis. Contra rationem 
vero illud esl,quod vel uni veriUli nobis nolae conlradicit ; ut: piu- 
res DiiexistuM: anima est corrupiibilis. 

Coroll. i.OmniS propositio vel perse, vei per demonstrationemevl- 
deni eit rationi consentanea; cst enim vera, et verum vero num- 
quam apponiiur. 

Coroll.i, Aliudestesieiiinra.et aliud contra rationem: qnire si 
quidpiam inlelligere nequeamus, non continuo ihferre Ucet, illud 
conlra ralionem esse. 

Coroll. j.Quoquisroinorem ratiooem habet, eo plur«,sed Untum 
comparate ad illum, supra rationem sunl ; unde,cum angelica ra- 
tio major sit.quam humana, multa sunt supra ralionero huroanam, 
quae non sunt supra angelicam , jKssuntque aliqua supra omnem 

Schol. Nimirumcum aliquidcuniveriUiibus.a]iunie nobii notis con- 
venireperspjcimus.conlinuo pronunciarous illud nostrae ratio- 

tea cognitis pngnare advertimus , aimus id raiioni nostrae con- 
trarium esse; cum deniqua neutrum horum perspicue elucet,id 
sallem nunc supra rationem nostram esse afHrroamus. Sic theore- 
mata geomeirica eorum rationem superani, qui ingcomejria pla- 
ne rudes suni: mysieria caslissimae rcligioms sunt supra ralionem 



DigitizGdbyGoogle 



iTi Psychologiae P. 1. Sect. I. Hiem&r. II. Cup. Itt. 
emnium hominum: alirjua etiam supra omnem rationem ereatami 
Pari fere ralione possum ass^rere, i llud eaenontra mc.im raiia- 
nem, quod cum propositioni hus, quas meus intellectus nunc in ve- 
rissimis hahel, pugnat, illudque conlrarationem omnium homi- 
nura esse, ipjod iis (.'Uiinci.-iliorii bus opponitur, de quarum verita- 
lo nullus homo,nullo umquam tempore.nulla in regione dubitavit, 
vel quae secundum yeneralem nalurae cursura non vera esse uoh 
possum. Verum proprie el Slrlete Irfquendo, illud est contra ra- 
tionetn, quod veritatihus ac U'. n u: s , »1 .-ihsolme necessariis conlra- 
dicit; cum enim veri las absolule neces-aria nonest, neque ejusop- 
posilum ahsolule falsum ac iiitpossihile, nec proindc omni ratio- 
ni conlrarium usl: impniprie i;;i u: r, 11 1 qn.im modus i i isime dicam, 
loquuntur ii , qui nostrae relijjionis mysteria, et miracula coritra 
rationem esse pronuncianl ; vcrius cnim ,el magls proprie ea so- 
lum rationem nostram essuperani. Discrimert istuJ inler veritates 

Ttl ]L\bn\tiaslDiiC.delaoonform.delafoia^ 

simi ceteruquin ingenii , quibus Baylium adnumiTal , neglectu m 
fuisse Inile conrluJit. illudduntaJal cnntra ratinnem essr.quoul 
cum vcritatihus miHaphysire certis pugnat ; illuJ vero uipra nt- 
lionem essc, quod iis opponitiir, quae coMmuniter ct intelligere, 
ct experiri sotemus, sive , quod idem est, quae veritafihus solam 
physice ccrlis contraJicunt. Ilalionem asserti in eo constilui t, qttod. 
ca solum vsritas rationem superare putanda sit, quam nullus in- 
tellecius creatus, aul saltcm humanus assequi possit. Dcnique sol- 
licltc monet, ne rmionem in sermonihus, et opinionihus horiiinum 
quibuscumque, aul in eorum aptitudine, usu, et enercitatione com- 
parata.de rebtts secundum genoralem naturae cursum judicandi ; 
sed solum in itnmutabili veritatum catena silam cssc arbitremur. 

LXXir. Ratiopersenuminem in errorem inJuc.it. Ctirn ralio 
facullassit veritalum nexum dislincle perspiciendi ( $. 67. ) , idque 

lima deducta distincle pervidelur ($. 64.) , neoesse eit, Ut qui ratio- 
iiEiii Jucem sequitur, ejusmodi c.on-lusionem, qtiae es regulis loyican 
falsa esse nequit, veram esse ptitet ; atqui lalis minime errat : igitur 
rntio per se nrmiilem in errorem inducit ( M. Manil. I. i.v. 1 n- )« 
JVani neifne dttcifiiiur ratio, nec decipit unquam. 
Coro'!. 1. Sl (]uii ergo ralione L:lens inerrorem prolabatur, is ea ma- 

fcctionibut, et praccipilantiae, ob quam raliociniorum leges ne- 

Coro». 1. Divisio ralionis in rectam, et non rectam, sanam, et ins*- 
nam ridicula est, et cum legibus logir.ie pugnat : quare cum quan- 
doque rationem rectam, atll sanam dicirous, idcmphasis gratiaso- 
lunj fieri putandum cst. 



■Iiiizcd bv Googlt 



fie R/iHone.- < 7 5 
Schol, Agiiaia eratolim qiiaestio, rpiam hodie (lonnulli suscilatani 
cupcrent, uiram , quae rationem e<superant, eidem opponantur, 
seu, ut illi quidem ajebant, art fides repugnet rationi, ac theologia, 
philosophiae, unde consequens foret ralionem , errori ohnoxiam. 
esse. Qul Averroen commematorem in Aristotelem m? ifr).a? \a 
Italia prorsus seijuebantur.fldem cum ratione pugnare, duce Pom- 
ponatio, palam profcssi sunt, dum enim ipsorum judicioomnia Ari- 
stotelis dojjmftta non possentnon esse verissima; ipse vero animam 
humsnam corruptioni obnoliiam esse docuisse putaretur, quod sa- 



tirpala minime fuit;habuit cerleabeoinde tempore fauiores suos, 
tamelsi potissimum occultos ; interjcclo enim paucorum annorum 
spatiocrroris hujus accusalus est Caesar Cremonensis oeleberri- 
museorum temporuni philosophus oum Andrea Caesalpino medi- 
co, contra qucm Nicolaos Taurellus librum, Jlpes caesae, exara- 
vit ; Claudius ujuoque Berioardus, ijtii primus Pisao in Italia, na- 
tione quidem Gallus, phllosbpblairi publice professus est, i"n cir- 
c\dt> pisauo ( ita u\i:\\ si:uni iiiicripiit ) , eitmdcm non obscure de- 
fendil. !n Hollandia Ludovicus Mvjerus medicus Amstelodamen- • 
sis editu circiter aniuiro 166S, libro, quem philosophiam scriptu- 
rae interpretem vocari voluit, eam litem instauravit (Dict.crit. 
f.rt, tilutiick, rei'i /). Iteirt resp. dii jJrof. r. j.p.-ji%.Ar, 1'j-rrlion. 
jrt.Socinieni), Sed modum oronem.ui fere solel, praeiergressus 
i;si liay lius : r,t l i oin;m ait humanam principium destructionis esse, 
non aedificatiunib ; nnn survii-t; n.im.nisi ad accumulanda dubia,et 
ad dispulatiunes in aeternum continuandas: alias confidenler pro- 
nunciat veritates fidei invictis objectionibus oppositasesse, aequi- 
vocationem latere in celebri illa distinctione inter ea.quae supra 
sunt.et contraraiionero, ac lidei nostrac mysleria osse rcapse con- 
ira nostram rationem (Exam. de la theot. de M. H'iyte p.410.}. 
Sed egregic respondet Jacijuelotus : Ratiociiiium Barflit estfat- 
stssimum ; nam quamvis nastraratia se ntqucat porrigere ad • 
excelsitatem rationis supremae,quae in Deoinest;i!la tamen 
inteltigentiae m rationisportio a Deonobis donata, utcumque 
parva sit, summaa rationi contrarta essenon patest.lnde certe 
rnanifeste sequerttur ,Deumesseitnicam errornm nostrorum 
eaussam, citm falsum pro.vero accipimus,aut veruut profatso 
rejicimus,roquod rationinostraecontrarium tippareat,etiam 
tum , currt rntione nostrit recte utimur. Verissime ista dici vel 
inde apparei , quoJ rationon ntinus, quaia fides, Deisk donum ; 



Digitizcd b/Cooglc 



<74 Ptyckologiat P. LSeet. I. Uembr. U. Cap. III. 
tlla nlmirum ett lumen quoddam nalurale ■ Deo ut auctore nafa- 
me: haetr lumen itip-rnaturale aDeo ut auclore gratiae nobis itn- 
pertilum: unde, si files rationi opponeretur, consequens foret,ut 
Dem secum ipso pugnet , ipseqtle, vel u( naturae, vel ut gratiat 
nos fallat.quorum neutrumcum infinita ilHus perfectionecongruit. 
fiatio igilur nee quemijuain per se in errorem inducit, nec cum fi. 
de pugnat; sedubi illa deiinil.haec incipit : ea nempe fidei lumen 
manifestat, id quae raiio sibi relicta pertingere nequit. Ei quo 
perspicuum fit, eorum opinioncm a veritate longissime removeri , 
qui cum Socinianis contendunt,,nihil credendum etie, nisi quod 
ratione naturaii intelligi possit. Duo hi icopuli philosapho dili- 
gentissime cavendi sunt , nisi in gravissimoi errores praeceps iro 
velit, uter eorum perlculosior tlt, difliclle dictu:uterque eerte rc- 
ligloni quam roaxime infcstut est.Qui rationem nlmis deprimunt, 
eamquo erroribus ohnoxiam esse pronunciant ,necessarium reli- 
gioni fulcrum subducunt ; qui vero rationem aequo amplius extol- 
lunt, omnem fidcm divinam evertunt: quare , si umquam allas hia 
profecto locum habet illud: in mrdia tutUsimus ibis (T. i. hrtr. 
■ 3. suiv. t. ]. lett.t. juiV.). Seddehis copiosius diiserendi in theo- 
logla occasio recurret. Vide quoque la religion eongtfe. 

QUID aATIOSIS AMiLOGUB? ' ■ *t, U 

- LXXIII. Cum verltatessingulares perciplmus, fit nonnumquam, 
Dt eas intene connexas cognoscamus , quin tamen ipsum earum ne- 
aum, sive modum, quo inter sc cohaerent, distincte perspiciamus: 
inest igitur in nobis facultas quaedam nexum veritatum quarumdam 
lingularium confuse percipicndi , quam rat ionis analogum hodio 
philosophi vocant, Ut enim in aliis cum ratione convenit, ita In aliii 
ab ea discrepat. 

Coroll. Cum veritates singulares facultate cognoscendi inferiore per- 
oipiamur, ad eam rationis analogum pertinet: quare illi quoqus 
«nti competere potest, quod Ulis solum gaudet. 

OUID KSIBCTATIO CAIUUM SIHILIUM? 

LXXIV. Expectatio eatmtm timitium est expectatioejuidem 
Iterum eventus propterei,quod eadem adjuncta, quae olim illum 
praecesserunt , adsunt , ut si montem caecium nebuia contectum 
videas, ideoque expectes pluviani brevi secuturam. 

qdomodo pinnciTua? . ■ 

LXXV, Expeotatio casuum similiumsensu,phantasia,at»tie 
memorta-,neananfacult'atejing<!ndiverjicitur.lne\pecmiorieca.- 
sus stmilis primo praesentia adjuncta percipiuntur , id quod sensus 
praestat.tum phantasiareproduciteademadjunctacum eventu.quem 
blimpraecesserunt;memoriavero illa recognoscit, esse nimirumea- 
dem, quaenunc adsunt ; denique facultas fingendi eventum alias cura 
illim adjunctli perceptum eonneclit eum adjunctii praesectibui: igi- 
tur patet propoiitum. , ... 



Digitizod b/Google 



De Ratiofie. ■ 4jp ' 

Coroll, Patet igitur expectationem casuum i imilium »d inferiorem 
cognoscendi facultalem pertinere , adeoque ilne intellecU , ratio- 
nisqueexercitiohaberi posse. 

CflOITIT nATIOKW iKALDGDM, 

LXXV [. Expectatio caiuum similium ralionis analogum in- 
roltit. Ut enim facnltas fingendi eveniurocum iisdem adjunciis oiim 
perceptum cum adjunctis nunc recurrentibus, ac praesenlibus con- 
jungat, necesse esl, ut nexus inter eventum, et haec adjunctasaltem 
confuse cognnscanluriatqui istud rationis analogum praestat ($-73.): 
ergo ad expeciaiionem casuum similium ralionis analogum requivi in 

Caroll. Similiter espeetatto casuum similium aliqood ratiocinii ana- 
logum involvit , phantasia enim velul majorem efficit ; otim in hii 
adjunctis hoc eeenit ; sensus minurem : sed nunc sunt htitc ad- 
juncta : faculus deniqoe fingendi conclusioncm : ergo hie eventus 

Schol. i.Qui sccundum cipecUtionem casuomsimilium actlonesstias 
moderatur, facta olim in casu simili imitantur ; qui vero raiio- 
nem vitae normam constituunt, quid fieri oporteat, ratioeinando 
colliguntiAi rationates: illi empirici dicunt. Celerum per se 
clare est, Um rationis, quam r»liocinii analogum specie differe a 
ratione et vero ratiocinio, quemadmodum confusa cognitlo a dU 
siincia diversa est. 

Schot. 1, Haec de facullatibuscognoscitivls animae nostrae.Sunt 11». 
que faculutes inferiores sensus ($. i5.),phantasia (§. 14.) facultat 
fingendi ($. 16.), mcmoria (§■ 39.), analogum facultatis attenden- 
di, abstrahendi.et reflectendi (§. 5;, schot.), analogtim Ingenii ($. 
■ 59. sch. ), et rationis (§. 73.), expecUIio deniquecasuum similum 
(5- 47-). Hic Baumgartenus (Meu p. j.c !.'$§. S7 i. 595.607.610.) 
pertpicaciam, praevisionem, judicium sensitivum, sive guslum si- 
gni/icatu latiori, el faculutem characteristicam ad jungit,q uae per 
sesefacileinlelliguniur.Superioresdeinde facultates sunt Mcultai 
aitendendi, et abstrahendi {$. 49-) . factdtas reflectcndi {$. 51. ), 
intellecius {§. 56.), ralio($.66.),ac memoria iniellectualis ($.4!.). 
Hae porro facullates non ita nobis a natura tribuuntur.utnon cul- 
turam (juampiam admittant, quin etiam postulenl. Collectio le- 
gum,exquarum praescriptoeam culturam»dhibereoporiet,scien- 
tiam constituit ; inde oritur; primum logiea, quae, concurrento 
metaphysica,totam gcneratim cognoscsndi faculiatem ; deinde 
aeslbetica, quae proxime solum inferiorem excolit , proptereaque 
recle logica facultatis cognoscUineinferiorts nuncupatur. Prae- 
itaniissima haec sclentia,eum regulas pulchre cogiUndi,cogil»u- 
que elegantibus signis exprimendi contineat , principia generalia 
omnlbus studiis mansuetioribus, ac ItberaUbfli .artibus submini- 
strat : eamque debemus viris celeberrimis Alex. Theophilo Baum- 
earten, »c Georg. FrtdericoMajeriprior fliu^,cjiiiecuo3Ueiuo> 



&6 Ptychologiae P. L Seci. I. Membr. U. Ca P . III. 

ollm ah Afistotele jTuMiOiQuintilliano. Horatio, f.ongino ; turn 
reeentius a Patribus Bouhours, Andri, et Buffier e S. J. a Rollino, 
Preitingero, Bodmero, aliisquc ilo afte pulchre cogitandi disper- 
se tradita sunt, in unumsysteroa collegit, novisque invenlis mirum 
jn modum locupletavit {j&itketiza Aafangs, grunde alter icho- 
nen IVusenschaflens. ) : postertor vera opUs illud eruditis com- 
mentationibus illustravit, 

C A P U T IV. 

Dc Hditibtis Generatim. 



LXXVII. Eserciciam est continua, aut saltcm frequcns dataocca- 
sionc earumdem actionumrepctilio. Quod emi absque jireavio escr- 
citio inest, natura inesse ; quod vero por illud obtinetur, ac<iuiri 
dicitur. 

LXXVIlf. Facilitas accionem quampiam producendi exerci- 
tio obtinetur. Constanti certe experientia notum est, co facilius ac- 
tionem deterniinatara a nohis elfici, ijuo plures occasiones ejus pro- 
tlucendae reduunt,et quo pauciores et iis negligimus : efgo facilit.n 
aclionemquampiamnroducendifrequeati ejusdemrepetitione,idest 

Coroll. Igitur facilitates agendi animae nostrae natura non insunt: 
sed acquiruntur, eoque majores fiunt, quo majus est tiercitium, si- 
ve actionum earumdem repetitarum numerus, 

LXXTX. Habitus est facilitas actlonem produccndi ; qui proimlc 

Sdtol, Sermo mihi est de habitibus naluralibus, iroruniqyc nulkr,: 
ingenitum essu cum Aristotelc defcndo (£. : Nichomar.h.). Quod 
adhahitus supernaturales pertinet, eos et ingenitoset infusos ci- 
sc posse e\ sanioris iheologiae praescripto facile admilto ; habet 
enim Deus eam in nos, nituramijue nostram potestatom , ut uno 
quasi momemo conferrs jjossit, quod nos longo solum lcmpore, et 
difficili exercitatione consequi possurans. 



LXXX. Nitlta facultas agendi acquiri jtotest. Quidquld acrjui- 
rilur, praevium esercilium in frequenli earumdem actionum repeti- 
lionepositumpraerequirit(5.77,)i atqui nisi jam adsitfacultas agcn- 
di, aciiones nec poni, nec repeti possunt ( ont. §. ']<-): igitur 
ante omne exereitium facultas agendi cxistat, nccesso csi,ac pfoin- 
de non acquiritur, 

Coroll. i, Animae igitnr natura inest facultas agen.dt ea,.ad quae fa- 
cilii efficieuda ipsa sese eKTcere potest. 



DigitizedDyGoogle 



De Habitibus Generntim. ilj 
Coioll. a. Atque ideo hahilus non sunt novae aBcndi facultates, ul 
Genuensis , aliique plures cum veteribus perjpateticil cooten- 



LXXXI. Halit 
■facuUrtumagem 



:s quantitatis fortnalis facultatum agendi per- 



LXXXII. Tol, tamque diversi in me hahitus esse possunt, quof, 
quamque tliversae sunt actiones, ad quas facjlius producendas ope 
facultalum mearum exercere me possum. Inde muitiplex habituum 
ili.visio: actionum aliae magis ad mentem; aliae majjis ad corpus 
perlinent ; umle habitus mentalei ,' et corporei oriuntur, Actiones 
tlcinde magis ad animam pertinentes vel a facuitate cognoscitiva.vel 
ab appetitiva,etvoiitivaproficiscunlur; illarumfacilitates vulgo ha- 
hitus intellectuales; harum niorales ; et noroinatim , si ad bonum, 
yirlutes: si ad malum iendunt , ritia cognominantur. 
Varoll. i. Facilitates igitur continuo excrcitio acquisitae scnticndi, 
imaginandi, recordandi, altenilondi, abstrahendi, reflectendi, 
ideas disiinctas conformandi, vcritatum denique universalium nc- 
xum tlislincle perspicieodi, generatim, e£ neglecto, ut vulgo fit , 
discrimine inler superiorem,eninferiorem facult*tem, habitusin- 
tellectuales sunt. 

Corolt. i. Nominatim acumen, profonditas, ingenium (55.51.5S.} ha- 
bitus sunt, qui procime ad intellcctum, sagacitas vero, etsoliditas 
651. 70.) habilus sunt, qui proiime ad rationem periinent. Quis 
porro his inslruclus facillime, et prontissime omnes inlelleclus 
operationes efficit ; habilos hi facilitatem ulendi intcllectu consli- 
luunt. 

Schol. 1.E1 tliciis colligi polcst, quid tle eorum opinione senlien- 
dum sit, qui nulluni habitum a mcmoria tliversum admillsre vo- 
lunl.ijuorumscntcnliam ampleclitur Joanncs Clericus (JWrim. 
s. ..C.4.». ,(,.), etexparleetiam Anlonius Genuensis (Eler... 
":et.p.z.pr.it.); etsienim memoria necessarium quoildam oninium. 
habilum instrumcntum sit, ea lamen sola omnem habilumcoiisti- 

Schol. 1. Habiius corporeos quadam ratione ad animam quoque per- 
f inere inile cerlum vldetur, quod actioncs illae corporis, quarum 
enercilioacquirunlur.abanima prohciscaniur. Sedethabiius men- 
laies quodam modo ad corpus speetare dubiocarct, cum omnes 
animae cum hoc coipore copulata: acliones certi in sensorio com- 
jiiuni roolus comilentur, quae omnia parlim ez adhue dictls, par- 



'43° Psycholagiae P. I.Scct. Il.Cup. I. 

sciiur ; itt cum me niitltarum reram ignoraixtia teneri cogha, *el 
imaginem iniperite elaboralam, el protolypa vntdc diutmilem 
contemplor. Cum vero in objecto percepfo nec perferlionem, nec 
imperfeclionem intueoe, erga iilud indtffarcru essu dicor: quaro 
atnttts indifferens est ea mentis nostrae constitulio, in qua nec iae- 
dio nee voluplate afficitur, in quo ille versatur qui ignorat, utrum id 
<[0oJ vel in se, veiinobiecto pcrcipit, in numerum perri!clion'>m,aut 
imperfectionum referri debeat, aut qui prorsus nihil percipil. 
Coroli. i.Statui inditferenliac medius est inler voluptatcm , et tae- 
dium \ ac proinde laedium non eslnuda voluptatis privatio, aut vi- 
cissimim, ncque igitur contradictoria sunt, verum solum contra- 

Coroll. i.Rnptio aut vehemens nervorum tensio est vera corporis 

itiiutionem velut veram perfectionem indical: igitur dolor (J. 16. 
sch.) ad taedium ; titillatio ad voluptalem, ut spedies ad genus ro- 

Coroll. 3. Cum tim perfectio, quam imperfectio vel vera, val appa- 
rent esse possit, quod sine prohatione patet,etiam voluptas, aut 
Jaedium vel verum, vel appareni dici poteit; ita taedntm ex lit- 
terarum studia, voluptas ex oiio or.unda appArens est. 

Coroll.4. Id, quod efficil, Ut alterum sit.cjus ratio sufticiens est (onl. 
$. i3.): ergo perceptio perfeclionis cst ratio sumYtcni voluptalis; . 
perceplio imperfeotionis laedii. 

Caroll. 5, Quo plus rationis sufficientis ponitur, eo plus rationali po- 
nendum : igiiur quo pius perfeetionis, aut imperfcctionis, vel qno 
clarius ct vividius eae percipiuntur, eo major voluptas, aut lae- 

mus.occasionc pracscntispercejitiunis phantasiapraeteritam per- 
ceplionem, et votuptatcm cum ea haiistam rcproducit ( §. 17, ) , 
quae.qulacum praesente coosuirat, e.itn majorem efficit,unde,quo 
saepius es eadom re voluptas percipiiur, eo major est. 
Carolt.6. Poiita ratione sufficienle ponitur, ea tlurante durat, ct ea 
afalata aufertur rationatum { ont. §. 11 ), igitur posita perceptio- 
ne perfeclionis, aut jmperfeclionis ponilur,ca durant,el ea abla- 
ta cessat voluplas, auttaeilium. ( 

hXXXVI.Quaevisvoluptasinimlifferentiani.aut iaeaium.de- 
generare pateil. Sit imprimis voluptas solum apparens, ex erroro 
nempe oriunda (§. praec. cor.3.), deteclo igitur errore, quod ulique 
fieri potesl, patehit pcrfeclionem non adessc: cessabit ergfl perce- 
plio perfeciiohis, adcoque ct voluptas (ibid.cor. 6.). Porro illud, 
quod jam patet non esse perfecliu, vul apparcbit imperfeciio, vel 
ron: si hoc ; priori voluptati inditfercnlia : si illud; taedium succe- 
det. Sit deinde voluptas vera: crit quidem meura de pereeptl per- 
feclione judicium verum.seu vera pcrfcclioapparetil esse vera ; at 



DigitizGd B/Coogh 



De Voluptate, et Taedio, Hono, ac Malo. 45t 
mutatts adjunclis fieri poterit,ut capcrfectio, vera quidem inse.ap- 
pareat tamen essc vol nulla, vel plane quaedam impcrfectio, taWet- 
si ex errore: quo casu iterum patet pratcedentem voluptatem aut in 
indifterentia, si illud: aut in laedium, si hoc sit, inutafum irl : quae- 
vis igitur voluptas aut in indifterentiam, aut in taedium dcgencrare 

^oroll. i. Idem eodem modo inverse do taedio facile demonstralur. 
Coroll. i. Multo clarius patet, ex eadem re uni voluptatem , altert 

taediuin creari posse. 
Schol. Voluplas, quae semper eadem manet, quoties objectum per- 

cipitur, constans i quae vero redeunte veteri objecti perce[>tione 

mutalur, mriabilis, audit. 



I.XXXVII. Possunt Ui mentem simui consistere yoluytas, et 

TQtione consideralum,guin se mutuo tollant. Negari profecione- 
quit lieri posse, ut mcns in eoilem ohjcclo composito simul percipiat 
suh aliorespectu perfcctionem , sub alio imperfeclionem , quin hae 
duae perceptiones se muluo tollant, ergo duae rationcs sufficienies, 
una voluptatis, altera taedii(§. S5.cor.4O in mentc simul poni pos- 
sunt, quin se mutuo tollant; atrjui si ita, peterunt utique in mcnie si^ 
mul poni duoearum rafionata, voluptas nimirum, et taedium , quin 
se mutuo lollant: ergo possunt in mente simul consistere voluptas, 
cttaedium comparate ad idem objectum compositum sub dWersa 
ratione consideratum, quin se mutuo tollant. 

Schol. Veritatem htijut theorematis sensus inlimus , eui Leihnitiani 
nequidquam obniluntur, aperlissime contestalur.Quis enim quae- 
sd est, qui in se non experiatur sihi saepissime idem oh jectum com- 
positum oh diversas rationes placere simul, ot displicere? pos- 
se se eumdem hominem oh viriules quasdam amare, et simul ob 
aliqna vitia odisse ? Nempe voluptas, et laedium se tumsolum de- 
struerent, quando in idem ohjeclum eodcm modo sumtum tende- 
rent, quod hic nuquaquam fiti immo non tamobjeclum composi- 
tum, sed potius respeclus ille, sive qualitas esl objecltim ideaevo- 
luptatem, vel taedium caussanlis: qu.ire duo re ipsaobjecta di- 
versa in toto composito concurrunl, quorum unum voluptatem, al- 
terum taedium generant {Ptych. entp. s. i.c. i.g. 463. not.). Cer- 
te si pariias, quam Boehmius ab horologio aliquot naevis infeclo 
ad comprobandam contrariam opinionem adfert, quidpiam effice- 
ret. Foret inde conscquens, nos nec comparate ad diversa lotius 
muntli entia voluptatem simul , ac iaedium persentiscere posse , 
cum ea omnia simul ununt objecttim compositum, nempe mundum 
constituant, Quod auiem subinile dicamus : placet harc res, pla- 
ceretautem magis, si iliud non adessel, idnon ideo fif,utsigni- 
ficemus voluplatem a taedio minui, quemadmodum idem Boehmius 
Storckenau Metapk.Lib.lII. % Jt 



DigiiizGd b/Coogle 



<8a Piychologiae P. I. Sect. II. Cap. I. 

contemlit ; leil eo absente novam (oti composito perfceiionem ae- 
cessuram,qua posita major quoque ratio sufliciens voluptatis, ac 
proinile etiam tnajor voluptas ponetur : generatim enim quantitai 
voluptatis quanlitati perfectionis perceplae respondet: quare seu 
in objectoaliquidadsit, quod diipliceat, seu non.semper tanta , 
nec major, nec minor senlietur voluptas, quanu in illo perfectio 
cogoQscitur. 

QUID 103UH, H BALHHp 

LXXXVIII. Bonum eencratimtlicitur.quidquid perfectionctn en- 
tis constituit, aut cum ea connectitur; ejus oppositum matum cst. 
Bonuiti hoc loco ipeciatim illuc voco, quoil nos, sutumquc nostrum 
seu iniernum, seuexternum (ont, §. * t.) perticit.ut vlrtut, eruditio, 
sanitas{Parad. u). Qufdeaamti» eit bonum, tlt Tullius, auod 
non eitm, qui possidet mehoremjaeiatl Mniitm contra quod nos, 
statumque nostrum imperfectiorem reddil, ut ritium, ignorantia , 

Coroll. i.Cumscire nequeamus.ulrumnobis objectum perfectionem, 
aut imperfectionem conciliet, nisi illud perceptum ad nos refcra- 
mus, illiusque cum statu nostro nexum perspiciamus, relatione ea 
non facta.au t nexunonperspeclo ohjectum perceptum nec hnnum, 
nec malum appiret, nosque proindein statu indiflurentiae (£. S;.) 

Coroli. i. Perfcetio.quamohjectum nobis conciliare potest.ve! vera 
est, vel apparens tanlum ; major item, vel minor : quare honum 
aliud veruni est, aliud apparens; aliud majus, aliud minus, at- 
que hoc progradibus perfectionis. Idem est de maJo. 

CorolL 3. Bonitas igitur percepta accurate discerni debct a bonila- 
te, quae reapse ohjecto competit ; potest enim vel mijor , vel mi- 
nor, vel prorsus nulla cssc in objecto, ctsi quaedam nohis appa- 
reat, ct vicissim. Inde philosophi bonum in reaie, et ideaie, seu 
ohjectivum distinguunt. 

Schoi. Sunt et aliaej boni, et mali dlvisiones a philosophis usilatae; 
nempe honum animi, quod ad mentis: itt virtus ; 7>onu<rt earpo- 
ris, quod ad corporis : ut snnitas;bomtm internum, quod status 
interni : ut erudilio ; honum externitm,ve\ fartuniie, quod ad 

haec proprium in philosophia morali locum hahent. 

LXXJCIX. Perceptio honi voluptatem: percept io mali taedium 
general. Bonum vel malum est id, quod nobis perfectionem, vel im- 
perfectionem conciliat ($. pra:c, ): er e o cum bonum, vel malum per- 
cipimus, nostram pcrfectionem, vel imperfcctionem inde penden- 
tem intuemur; sed perceptio perfeetionis voluptatem: perceptio 
imperfectionis taedium gecerat ( $. Sj.): ergo etiam perceptio boni 
voluptatem ; perceplto mali taedium generat. 

Coro». 1. Perceptio igitur boni vcri voluplatem veram; perceplio 



□ighized b/Coogle 



De Votuptate, etfaedio, fiono, ac Malo. 435 
bohi npparentis voluptatero solam apparentem ( 5- ty <*>r. 5. ) 

objeclo perfunilimur, notl est infallibile criterium boni realis, ut 
fere "villgus opinatur. 
Coroll. 1. yuaiitltas voluptalis, aut taedii respondet quanlitali bo- 
nitatis, aut malitiae idealis, non realis ; tanta siquidem erit volu- 
ptas, quanium boni percipiiur, non quantum in se est. 

IPEM OUJECTIJSI 5UB DIVEKSA BiTIOSB DU-JUJI ST llJIUSI E3SE FOTEJT. 

XC. !ti eodem objeao composito fufi direrso respectti eonside- 
r-ato ta.ni banilas, gtiam matitia sintul percipi potest. Fieri certa 
' potest.ut aliud sit in objocto composito, quod nobis pctfeciionem , 
aliud, quodnobis impcrfectioncm conciliare possit, atque utrumque 
sitnul percipi posse nihil vetat; atqui dum isiud cognoscitur, in eo- 
ilcm objecto composiio tam hnnitas, quam maiitia simul percipilui" 
($. SS,): ergo in eodem oh)ecto eomposito sub diverso respeciu con- 
siderato tam bonitas, quam malitia simul percipi potest. 
Coroll. 1. lgitur etiam Idem objecium compositum sub diversa ra- 
tlone consideratum voluptatem, et taedium, quae se non tollunt 
( $. !?. ), in nobis causiare polest. 
Corott.z, Rontim minus etiam in collisione eum majore , quatenus in 
se speclafur, bonum est: quatenui vero cum majore comparatum 
hujus enilsecutionem impedit,ma!um esU igilur et perceptiotie bo- 
nl minoris etiam in collisione flum majore voluptatem, et taedium 
capimus, si in modo illutl suh utroque respeelu consideremus, 
Coroil. 3. Similiter malum mihiis in collisione cum malo majori in se 
spectatum liialum est; sed comparateail majus malum, tjuorl impe- 
dit, honum : igitur etiam minus malum subduplici hoc respectil 
consideratum voluptaiem, et taedium simul cauisat. Haeo omnia 
sensu qlloque inlimo conslant, 

C A P 0 T il, 

t)e Paeultate Jppetendi, ei Aeersandi, 

QL'ID F*CULT*a APPETENDI, AMETITIO, Jl IEBSATIO? 

XCI. Quivis arl se allentus adverlit, seetiam invilum versui obje- 
Ctum, quod ut sibi bonum percipit, nisurti aliquem , si <te inciinatio- 
nem in somet efcperirhab opposito vcro renisum.sivedeclinaiionem, 
cum sibi objectum ul sibi malum raepresenlal. Inclinatiohaecnppr- 
titio: declinatioit^erjrtlio; et facullates mentis, a quihus actiones h*U 
proficiscuntur./tictifriji uupetendi.seu nppef ittis,et aversandietan- 
pellanlur, 

Caroll. 1. Appetitiosempcr cum voluptate ; aversatio cum taedio 

comociatur ( §. Sa. ). 
Corolt. i. Cum nec voluplate, nec taedio afficimur , indjtterentes su- 

mus ( §. 35. ) in statu igiiur indiflerentiae nec appoiitio, nec aver- 



Digilizcd by Google 



'iBi Ptychotogiie P. 1. Sect. 11. d{>. II. 

satio possiBilisMt. Indevctus lllud, tpioti nutla eupiilo; nin 

Schol. Alii vocabulo appetitus, sine discrtmine modo ad facultatem, 
modo ad aclum denotandum utuntur ; sed res ea :touivocatiani lo- 
cum praebet: consultius igitur est, ut constanter soli facitltali Iri- 
fcuantur. 

XCII. Ratio sufRciens appetitionis in perceptione boni : aver- 
lationis 1« perceptione mati recie conttituitur. Perceplio perfe- 
ctionis, et imperfectionis est tatio sufficiens voluptalis, et taedii (§. 
Bj.cor. 4.) ;Sed apiictitio semper cum volupialei aversaiio cum lae- 
dio consociatur (§.pra;e.cor. i.): igltnr in perceptione perfectionis, 
et imperfectionis ctiam ralio sufficiens appeliiionis , ct aversalionis 
recte constituiluri atqui perceplio boni, et mali semperconjungiiur 
cum perceptione pcrfectionis, ei imperfeetioms ($$. tS. Sg. ) i ergo 
pariter ratlo sufficiens appetitionls, et aversationis in percepliane; 

Schal. Ne tamen inde colligas animam appetendo, et aversando pa- 
tisolum.non agere: agii ea profecto, appetitiones enini eo jure, 
quoperceptiones, in vitalibus, ut ajunt, illius actionibus hahendae 
mnt. Reprssentatio certe, sou perccplio honi vim Eppetendi in se 
nan continet j sed vis haec, quae facultatemin actum reducit, ani- 
mae trthuenda est, alque per piirceptioneni boni, aut mili velu t 
per remotionem impedimenli,ut Uaricsius putat,adagendumde- 
tertninatur ( 1'sjrr.h. emp. s. i.c.i. Cj. S 3 . ). Haec igitur perceptio 
honi, atit malt effieit.ut vis animae actu appptendo, vol aversando 
agat, quod ante obstanle ignorantia pmilare non poteraf. l^a ni- 
rairum csl constitutio meniis noslrae ul felicilatem, ad quam at\i- 
piscendam a Conditore suoordinatacst, naturalilcr dcsideret; in- 
de fit.ut ubicumque species quaedam boni ralucet, continuo ndil- 
iud sese inclinet, quasi in eo felicitatem suam repertura; cumquc 
porro in dcsideranria felicitate generatim accepla lihcra non sit, 
Iteque in ejus potcstate ponitur ob jectam boni spcciem non appe- 
tere.nisi inquanlum eadem impediro, acremovcresaltemaliquan- 
do potest. Prsclare Tullius iQq.Tusc.i.t.c. 6.): Natura ownes, 
quae bana videntur, sequuntur,fugiuntque contraria. Quam 
oh rem simul objecta boni speci.s ciijUfp:,Liii cir, t/uod bonutn 
pideatur, ad id adipiscendutn impeUit natura. 

QUAB UX APPKTIIUS? 

XCIII. Omne bonum perceptum appetimus: omne malum per- 
ceptum aversamur: et contra quidquid appetimus, aut aversa- 
miir, ut bonum, velutmaium perr.tpimus. Posila enim ratione suf- 
ficiente rationatum, et posilo ralionato ejus ratio sufficiens ponenda 
est (ont. §. 33. ): sedpercoplio boni,et mali est ratio sufficiens ap- 
petitionis, et aversationis ( $. praec.) ; ergo patet propositnm, Suf- 
fragatur experientia. 



DigiiizGd b/Google 



De Facuttate Appetendi, et Aocrsandi. 435 

deduci possunt, ut deinceps apparebit : merilo ijjilur lex appcti- 
iusdicLiur<$. 8- *<*.). 

Coroll. i. Cum aliud sii honum apparens, aliud verum, seu reale (§. 
88. cor. 1. 5- ) , ex eo, quod aliquid appelamus, non sequitur illud 
esse bonum reale: fierl igihir polest, ul,quod in se malum est, ap- 
petamus,ct quod in se honum est , aversemur. Inde ajunt philoso- 
phi; nos abjectapra ratione bani in iis percepli appetere,et pro 
raliane mali in iit percepti aversari. 

Coroii. 3. Minus bnnum etiam in collisione eum majori bano appeti 
pntcst, quatenus est honum absolutc,non qualcnus impcdit canse- 
cuiioncm majoris boni ( idem verum est de minori malo, quatenus 
Lmpedit majus ( conf. §. 9 1. cor. 1. 3. ). 

Schol. Commoilc cie hic tirones roonet doctissimuf P. Ivancsics ( /1»- 
si. metaph. disp. 4. c. 7. ".774. et 77 j. ) : appetere praeciie nni- 
tum, et aversari bonum significat appelere , tfuod in se malum 
est: et aversari, t/uod in se bonum esi : -fieri hoo posse ex diclis 

est, et aversari bonum, qiita bunum esl, istud fieri minime polest 
( prair-. ). llursus divcrsae suni hae duae sentenliae : appetere 
malun cognitum ul malum; et aversari bonum cognitum ut 
btinum: et, appetere matum , quatenui malum est ; atersari 
banum, qtiatenus bonum tttt, Primum enim aliutl non significat , 
quam id, in quo aliqua mali species percipitur, appetere oh ad- 
junciam nimirum spcciem boni . et vicissim ; allerum vero notat 
appetere malum, t/uia malum esi , ve! aversari bonum , quia bo- 
num est, rjuod pro omni casu repugnat. 

QUAH SHCUDJH AEFRTfTUi. 

XCIV. Jppetitio inat ersaiionent, et aversalio in appeiitio- 

( 5. praec. ) : si igitur fieri possit.ut id, quod amea honum apparuit, 
(jiMf! snicj a|i :>i.'ti \ i nnii, J:-i:i:'.f: ivcrseoiur : atijui isiud certu fieri 

poiest, cum aliud sit honum apparens, aliud verum ( §. 18. cor. i. ): 
ergo eliam appclilio in avcrsioncm,et aversalio in appclilionem re- 
spsctu cjusdem objecli permutarl potest ( conf. 86. ). 

JiCV. Eo major est appe/itio, eel averstuio,quo major,yetcla- 
rior est species boni, aut mali in ahjecto percepta. Omne bonum 
perceptum appetimui, omnu malum pcrcepturn aversamur (§. 93. ) : 
ergo etiam majus bonum percuiJturo, vcl bonum clarius, id cst , ms- 
gis pereeptum.magis appetimus, 1 1 malum majus percepium, vel ina- 
lum clarius, id est, magis percepium , magis avcrsamur. 
Corall. 1. Si ifiiiur plures raliones bonitatis in eodem objecto simul 

percipiantur, major appetitio orietur: idem est tlb aversione. 



4^6 Psyvhulogiae P. I. Sect. II. Cap. II 

Coroll. z. Vchementl appetitionis, et avcrsatiomsmagnaexpartnab 

rum ab anione objectorum in organa ; a constitulione corporis , 
nervorum, cercbri spirituum animalium copia ; lum ctiam ab ha- 
bitibus comparalis.dc qui bus consulalur Genuensis ( Etem.met. 
p. t .C.4.§.*c;**q°.). . 

XCVI, Plara object a, etiitimul ohtineri neoueant, simutta- 

tii perceptae.jiossumus. Imprimis enim plura objecla, tamelsi si- 
nml oblineri nequeant, possunt tamen nohis simul bona apparere , 
ijuod per se evidens es! ; sed quidquid nobis honum apparet, appe- 
timus(6. 93-): ergo plura ob jecta, ctsi simul oblineri nequeanl, si- 
mul tamen appetere possumus. DeinJe pari ratione possunt <licta 
objecta plus, vel minus bona apparere ; atqui eo major est appcti- 
lio, quo major esl species boni percepli (§. praec); ergoeadem ob- 
jecta simul plus, vel mintis appelerc possumus. 
Corott. i. Appetitiones ergo diversorum objectorum, tametsi simul 

obtincri nequeant, muluo se non tollunt. 
Corolt. i. Hinc quoque itemm patet , posse minus bonum etlam in 
collisione cum majori bono, id est, cum consecutionemmajoris bo- 
ni impedit, tamen vere appeli ( conf. §. o J. cor. 3.) , ac proinde 
possihilem esse slalum praeponilii. 
ScAo/.Vocem conscienliae omnino repudiare mihl videntur, qui 
praesenlis iheoremaiis veritatem in dubium vocant, aut penitus 
infieianlur. Ofler Cajo duo horologia, aureum unum , argenleuum 
alterum, ea conilitione,ut quod placueril,e!igat, secumquegratui- 
ti muneris loco ilomum auferat: eliget sane unum; al appetet 
' utrumque; si neges, fac illi copiam utrumque accipiendi ; accipiet 
profecto ulrumque ; i;uid igilur? l\on appelel utrumque? At slne 
praecedente appetione electio fieri nequit,ut infra palebit.Quoil 
si igitur Cajus facta utrumqtiehorologium accipiendi veniautrum- 
que appetal, quis dubitabit, cum utrumque eliam tum appeterc, 
cum ulritpie appetitioni satisfacere nequit ? Velim ergo,ut Leih- 
nitiani aegre non ferant me hae in rc ab ipsis disscntire ; majus 
enimsensus intimus , quam ipsorum auctoritas apud mc pondus 
oblinet , paritati a bilance pctilac, in qua ipsi exultant, alio loco 
commodius respondebo. 

QUID STATUa AEQOILIBRU? 

XCVII.Curo pluraobjecta simul appetere.autaversari pro ralio- 
ne bonilatis, aut malitiae perceptae possimus(§. praec.) consequens 
est, ut duo, vel plura objecla, in quibus aequalem rationem bonita- 
tis, aut maliliae, percipimus, aeqiraliter appetamus , aul aversemur. 
Hinc oritur status equilibrii, in quo mens conitituitur, cum duo, vul 
plura bonasimul aequaliter appclit.aut duo.vtl plura mala aerpiali- 
ler simul aversalur. 

CaroU. 1. Slatus aequilibrii plurimum diftert a stalu indiflerenliae 



J>e Vatultate Apptten&i, et Avcrsnndi. 4 S7 
(§§,8l,coiVt, ij.); in hocenira vel millum objectum percipio, 
vel si quod percipiam, ineo nec specicm mali, nec speciem boni 
deprehenilo. 

Corotl. 1. Cum de appetilionibus agimus, triplicem antmae statum 
acute discernere oportet; primo statum indifferentiac, in quo 
ipsanihil appatit, nec quiupiam appetere poiest j tum statumoe- 
quitibrii, in qao ipsa duo, vel plura bona aequatiter appetil ; de- 
nique statum praepondii, in quo unam magis, quam alia bona si- 
mul perceptaappetit. 

XCVIII. Idem objecium compositam sub diversa ratianeappe- 
tere sinml, et aversari possitmus. Possumus enim idem objectum 
compositum sub divcrsis ralionihus aliis boni , aliis mali repraesen- 
lari, quod fieri posse docet (§. 90.); erunt bae ratior.es totidemob- 

Ipio objecio compDsito aliqua, quae apparent bona, aliqua, quae 
apparent mala : quare, cum quiilquid bonum apparet, appetamus, et 
quidquid malum apparet, aversemur ( §. 93. ), ea bona appetemus, 
eteamalaaversabimurjsunt aurem haec bona,etmala simul con- 
juncta in eodem objecto composito: igitur idem objeclum composi- 
tum subdiversis ralionibus appetere,et aversari possumus (conf. 
§.87.). 

Coroll. Possum igitur minus bonum simul trt absolute,et in se bonam 
appetere, etsimul ut impedimeulum majorisboni, adeoquerespe- 
ctive malum aversari ; idem cum proportiono intellige de minori 
roaio comparate ad raajus ( eonf. §. gs.cor. 1.), 

XCIX. ^/odVadicunhirhocloco, quae nosper sesead appeten- 
dnm,vel aversandum objectum alliciunt: quare, cum id perceplio- 
nes boni, et mali praestent,eae recte moiiva nuncupantur. 
Coroll. Motivum igitur est ratiosufticiens appetitionis,et aversalio- 

nulla appetitio, aut aversatio sine motivoesse polest. 
Schol. Cum videmurnobis nonnumquam aliquid sine motivoappete. 
re, aut aversari,id inde est, quotl alias jam iis motivis allecti fue- 
rimus. Fieri nempe potest, ut rem quampiam, in qua nuno quidem 
nullam bonispeciem apprehendimus, propterea tamen appeta- 
mus.quod nos eam olim ut bonum percepisse, ac appetisse recor- 
damur ; cjuo casu in determinatione praeterita praesentis appeti- 
tionis ratio continebitur, porro, cumcx frcquenle ejusdem actio> 
nis repetitione babitus oriatur ( §. 79.), et habitum appetendi ac 
aversandi, qui nominatim consuettulo a philosophis dicitur,nobts, 
comparare possumus, et reapse frequenter es consueturiinesolum 
aliquidappetimus, et aversamur. Atque hinc patet, cur faciliusea 
appotamus, aut aversemur, quae jam saepe alias appetivimus , aut 
aversati sumus. Qui igilur perexpcrientiam cognoscere vult , quo 
rnodo appetitiones, et aversaliones insua mento nascantur, isnon 



DigitizGdbyGoogle 



<88 Psychohgiat P. I. Sect. II. Cap. II. 

sohim ad eos casus , la ijuibiis constieliiiline aliquid appotit, vel 
aversatur,animum advertat ; seil eliam eassollicile indiget, in 
quibus primum eam appefilionem, aut aversalionem elicuit. 

C. Perceptio,sive rcpraesentatio honi, aut mati, qua poiita ipsa 
appetilio, aut avcrsatio ponilur ($. 9 j.), ad facullatem cognoscendi 
perlitiel ( tj- <>• )'■ Sed f.icullas cognosccmii vtl infrrior esl, vol sope- 
rior: illaresobscure, aut confuse;haecdistinctae repraesentat {§. 7.) 
igitur ot perceptio honi, aut mali obscura, autconfusa, vel distincta 
est. £x repraesenlfllione obscura, vel confusa oritur appetitio, vel 
aversatia sensitirn, ex repraesentaiione vero dislincta >ijijieritio, 
vel atersatio ralionatis. 

Coroll. 1. Igitur etiam summo jure facultas appetendi, et aversandi 
in superiorem t el inferiarem trihuilur, cumque, quae compelunt 
generi, etiam speciebus conveniant, quaecuinque de facullaie ap- 
petendi, appetilione, aut aversatione gencralim adhuc dicta sunt, 
eliam specialim ad facullatem appetendi superiurem, ao inferio- 
rem,ati|iiead appetilionem.et aversalionem tam sensitivam, quam 
rationalem accomodari debent. 

Coro//.i.yuaevijappetitio cum voluptate; avcrsalio rum taediocon- 
socianlur (5.91. cor.): ergo voluplas quoque, ac laeiiium aliud j-b- 
tionale vel ut ajunt, mentaie; aliud sensitivum est. Voltipta- 
teni ratiaiialem persensit I'j-ihagoras, cum ob inrentuia de 
quadrato hypot henttsae theorema Alttsis hastias immolarit 

{yitr U viusf. 9 . <:.,.). 

Corolt. 3. Facultas cognoscendi inferior repraesentatoh}ccta singu- 
lariaope sensus, autphantasiae($. 8.), superiorunivcrsalia, et ab- 
stracta ope inlelleclus, et rationalis (§. 48.): igitur appetitioson- 
sitiva ferlur in bonum sensibile per sensum, aut phantasiam re- 
prassentalum; appelitio vero rationalis in bonum universale, ab- 
slractum, ot a matoria separatum ope intcllectus, at ralionis co- 
gnitum. Idem est de aversatione. 

Corotl. 4. Cum perfectio, et imperfectio confuse cognita pulchritu- 
dinem et deforniiiatero comtituat ,ut cgregie demonstrauit Mo- 
ses Mendelssohn, perspicuum esl, pitlchrttm, et tleforme obje- 
ctum esse facullalis appetendi, ac avcrsandi infiriores, ao pro- 
inde hanc facullatcm ail eas pertinere, quai-um encolandarum ra- 
lionem aeslhelica docet (£. 76. sch. ».). 

Schol. Cum repraesenlaliones bonj, et mali obscurae sunt, senti-, 
mus nos impelli ad aliquid appelendum, et adversandum, quin il- 
Jiusappetitionis ratiooem scire, aut reddere valeamus, quod sae- 
pius evenire nemo est, qui in se non enperiatur, si modo iniis qtii 
intra se fiunt, disccrnendh salis aculus sit. Id genus appetilionem 
aul avorsalionem natitralemieuinnatam vocant (fhit.Schriji . 
1. Th.t. llrirj. i. Tk. il. Yeber die Htiuptgruiuhatzc der scho- 



De Facultate Appetendi, ec Aversan&t. 489 
nen.Kunste.und iV.Ustasah.); illam vero, qtue exconfusa, vel 
dislincta repraescntatlone oritur elicitiirra quod si Winklerus 
(Fsjr.h.^.yn et 7is.),et alii qiiidsm, qui cum vetcrihus Stoicis, 
de quibus Tullius {Dvfin, /.3.4. 5.) ct Pcripatelicisappetitiones 
innatas docent, eas dictonuncsensu intelligerent, nihil eorum con- 
tinerct doctrini, quod jure carpi posset, at vero, cum ip;i pm«nt 
actualem appetitionem, aut avoriitlonem a natura nobis inditam, 
ac perseverantem, earumque rorum ideas simid animo insculplss 
esse , haec illorum senlentia omnino repudianda est ; ScJtdlsslmlf 
quippe ratiouibus infra ostentiam, nullas in ipso ortu ingenitas in 
nobis ideas esse. Alii denique allls tituntur vocabulis; appetiliones 
nempe, et aversationes naturales stimulosnaturales compellant 
(Psych.emp.s. 1. $.47 i.nof. 67471, nor.) ; tum illi, quibus solam 
repraesentationem distinctam wiorifiimnonjinare placet, reprae- 
lenlaliones boni, aut mali ohscuras, et confusas stimulns dicunt , 
alque exstimulis obscuris instiactum enasci, ajunt. Vide Boeh- 

O.UID CONSEKSUS, ET ICC^A APPETITIorJCjr ~ QTID THHPEQAMEPfTCM ? 

GI. Fieri polcst,ut quod facultas cognoscendi inferior confuse ut 
bonum, vel malum repraesentat, idem quoijue superior bonum, vcl 
malum distincte exhibeat ; at rreri etiam potest, ut quod una ut ho- 
num, altera ut malum, et viciisimim repraesentet. Quare cum om- 
ne bonum perceptum appetamus,et omne malum perceptum averse- 
'raur (§. 93.), in priori casu iilem objoctum utraque factiltale, adeu- 
que tam sensiiivo, quam rationaliter appctimus, vel avcrsamur, 
tumque habetur consensus appetitionum; in posloriori vero casu, 

(jueinde piignii appetitiohwnotnat. lta afgroius rnedicinam pa- 

Coroll. Ctlm idem otijectum sub iliversa ratione simul appetere,et 
aversari possimus (§. 9 S.); eliam in hoc casu appetilio, et aversa- 
lio mutuo se non destruunt, neque alterulri alio sensu vicloria tri- 
bui polesl, quamqualenus voluntas libere exsequitur, quod ab al- 
tertilro suadetur: et quia experientia teste voluntas nonsemper ss- 
cundum fortiorem appeti lionem, aul aversationem se detcrminat, 
veritati minime consontaneum est, in hanc appelitionum pugna 
semper fortiorem seu intensiorem appetitionem vincere, quod 
Leibnitiani docent. 

Schol. 1. fJecesse igitur minime habemus, ut r.um veterlbus subjccta 

mus, Diviserunt i 111 appetitum, in rutionalem , et carnalem, 
huncque rursus in concupiscihilem, et irascibilem, ajcntes ratio- 
nalem in superiore animae parte, ijnam animtim; cjrnalem in in- 
ferioro, seu sensitiva, quam animam vocarunt, residere, hasqus 
animae partes,etrcvcra clistinctas esse, ei sccum pcrpciuo pugna- 



<go Psychologiae P. I. Sect. II, Cap. II. De Facnltatc etc. 
re, velut equum cum equile, quae loculio Platoni imprimis fami- 
liari fuit.Certe doctrlna. haecet sensui intimo.quo eumconfiietura 

nibus, quihus animae humanae simplicilatem altera in partede- 
monslrabimus, repugnat, ut adoo mirum sit, complures etiam re- 
cenlionibus temporihus duas in homine animas, sensitivam unam 
ac materialem; alleram ralionalem, et spiritualem cum Thoma 
Villisio ( Dc anim, brut. p. i. c. z. ) staiuisse putantes, hanc ap- 
pelilionum pugnam sine duplici animanequaquam inlelligenlerei- 
poni posse ; quem errorcm nuperus auclor { Phlhiophie du bon 
sens s t. i.p. iji.)absurdissimerecoxit. Adextiemum ratiocurho- 
mines fere frcquentius secundum appetilionem sensitivam nonob- 
stante aversatione rationali agant, in eo sita videlur, quod prae- 
sentibus vivacius afliciamur, quam absentibus, et ahstractis ; sen- 
su praeterca inluitive cognoscimus ($. 65.), et phantasia simul re- 
producendo ideam votuptatis alias perceptae praesentem auget; 
inlellcctus contra cognitout plurium symbolica tantum est ($. cit. 
sch. 1.), qua bonilatem non in se ipsa, sed signorum ope solum ap- 
prehendimus. Atque inde fit , ut saepius, lametsi id fieri minime 
oportere.appetitionisensitivae prae rationali ohtemperemus,di- 
camusque cum Medeaapud Ovidium, eicieo me/ior<i,firoooaue: de- 
teriora icquor, Consule Silvanum Regis (Syst, de Phil, ta rneta- 
ph,l. i.p. i.ck. 19.). 
S^hol. 1. Quemadmoiium facultas appetendi, et adversandi in supe- 
rtorem, et inferiorcm rite disiri builur (§. praec. cor. 1,): ita quo- 
queeademfacultasmultiplexefficitur.cum diversorumobjectorum 
quae appeterc, auf adversari possumus, ratio hahetur. yuia por- 
ro quaevis facultas inse delerminatae quanlitatisest,necesse est, 
ut diversae hae appetendi, et aversandi facultales determinatam 
in unoquoque homine rationem, sive proportionem inter se ha- 
beant: haec proportio indolem cujusvis, scu, ut ajunt, tempera- 
jnenlurn constituit,quodiniinitis propemodis non solum in diver- 
sis, sed in eodem quoquo homine diverso tempore variari potest. 
Generatim quidem hujus diversitas a diversitaie ingenii laliusdi. 
cti (§. ^g.sch. ) pendet -, quemadmodum ipsa facullas appetendi a 
facultate cognoscendi. Mejerus jam saepe a ine laudatus qualuor 
polissimum genera temperamenlorum conslituit: ralionate, cum 
facullates superiores: sensitivum, cum inferiores ; erectwn, cum 
facullates appelendi : ahjectwn, cum facultates aversandi forlio- 
resexistunt. Facultas deinde appetendi aul aversandi, quae in 
temperamcntosensiiivoceterassuperat,/nijjionet« dorninantent 
(den Hang) progignit. 



C A P U T III. 



<9i 



nus appelilio, aut avcrsatioralionalis affectusptr anal 
Dariesio dici polest. 

Cnroit. Omnis igilur affectus cum voluptatc, vcl taedio ' 
{$.91. cor. i.), idque fundamenlum pratbet dislributii 
maxime generali in gratos, vel jucundos, et molestas. 
ioj,quorumiIliadgauiIjU(n,hiadfriilifi/imcommode 

QUAE MII, 0Sl ,M«iia OU.M0.1I.S P 

Sdtol. 1. De numero, ac divisione affectuum multa vai 
philosophos reperias. Daricsius ( Psjc. 

ex illo Horatii ( Epiit. I. 1. e p. 6.): gatiaau, uwviu, cupi»» 

gtiiidium, rrij/j/i<tm, cupiititatlm, metum reduci putat. Huic 
opinioni ailhaesisse videnlur Sloici^quorunulecfiectibus^quosTa-Jii 
Voeabant , doclrina maximam ac praecipuam philosophiae par- 
temconfecit: in quatuor ipsi genera alfectus tribaerunt; faona, aje- 
bant, alia sunt praosentia, alia futura j de lllis habetur laetilia ; 
de his libido : rursus niala vel praesenlia sunt, vel futura; de illis 
aegriiiido; de his metus datur. Plalo dicere SQiehat atTeclus,qui 
nomen habenl , mullos esse ; qui vero nomine carent , innumeros. 
Arisioteles ciimsuis undedm numeravit ; gau&ium, desideriurn, 

plices dixerunt, el sex compositos addiderunl, zelotjpiarn , pu- 
dortm, misericordiam, aernulati 011 em , indig natiortem , et in- 
tidiam. Carlesius ( l)e passionihus ) , qui hocargumcnlum lihro 



doctrina quidpiam , quod noll penitus probari potest , dc quo vi- 
<IeaturWinfcIerus(fVcfi. i. 71S.). Nec 'Wolnus (Psych. emp. s. 
t.p. i.c-3.) quidquam infcrmisit, quod ad illuslrandam de natura, 
et variisaftccluum generibus dostrinam conducere possit; quem- 
admodum et Malebranchius (He~cher.de ta verit. lit: j.) ielera 
[iraestitii. Commendari hic quoquc merelur opus clarissimi Me- 
jeri superius laudatum ( Tkeoretische Lebre von den Gemitsths- 
bcrvegungenuber naiijit,) ; in eo cnim lum <le natura, etorifiint) 



4ga Psychologiae P. I. Sict. II. Cap. III. 

atlbctuum; turo de ralione eosdem et concilandi , ei sedandi,egre- 
gie dissoritur. Id tamen Icclorem monitum velim , virum celeber- 
riraum, quod syslemati harmoniae praeslahilitae plus aequo ad- 
haereal, loiaro eisa in conlcmplanda anima a corpi>rK penilus ab- 

nequcant.cum aiTectuum in animo cnsurgunlium verc reaies in cor- 
pore caussss eiperimur. 
Schot. Me lamen judice omnium accuratissima luibctuum tlistri hutio 
eaest,quarosupra in corollario insinuavi; enistimo enim gaudium, 
et tristitiam duos esse omnium reliquorum fontes , pro»tereaque 
recte primigenios dici. Ut autem prospicias, quo moilo omnes alii 
ex his fonlibus promanonl, haec ei Boehmio accipe ( 1'sych, emp. 
s. i. c. i. 5$. »So. i 1. ttoj. not.). Gaudium r x fine maH ( est ) hi- 
larifas; ex bono juturo incerliori spes; ex certiori, fiducia ; ex 
conatu bonum abtinendi cupiditas ; cuiiiditiij erga bonum dif- 

ficitlter obtinendiconjitncta^cumfidiiciadijficuitatessitperan- 
di animositas; gaudium extit,quae anobisbenejacta putamus, 
acquiescenlia ; ex benigno aMorutn de nobis jitdicio p,Ioria: ex 
alterius perjectlone amor; amor erga benejactorem propter 
beneficia grititudo; iinior singularis propter praeslanliora 
animi dona favor; gautlium ex nllerius imperfrcinne malevo- 
lentia; ex absurda risus. IViJlfi.i. ex dificult.it e boni obtinert- 
di pusillanimitas ; ex innra honi sperau ilfsitlurium ; cx antea 
h u 11 11 i''.t,i fisiiilinm; ex mnto quod nobis obt-enire posset, metus; 
ex malo apprapinqitantc timor; ex mttto tngentt horror; ex 
i>tttlo tntolerahili, el inei/itabiU desperatio ; ex malo improviso 
terror ; ex iis, quae a nobis mnlefacta putantitr, poenilcnlia ; 
ex sinistro aliorum de nabis judicio pudor ; ex alterius imper- 

/rctioiiKCommiscralio ; ex alterius perfectiane odium ; ex alte- 
riits perjectione, quateniis illam nohis t cel amutis ereiiireper- 
optamus, invidia ; ex injuria nobis illata indiynatio ; indigna- 
tio cunt odio ira. 

. UJncTOJ Ooa-JlHJOUltTUB. NATTJIUM IIUHAN.IH, STHELHB JMKIIT 

CIH. /tffectus sunt naturalia humana naturae consrctariit. 
Cum enim naturahumana finita sit , et mulabilis, sihique aJ perfe- 
ctam heatitatem, quam ardentissime desiderat , sola non sufficiat, 
prorsus naturaliter fit, ut perceptionibus bani, aut mali commovea- 
tur, ibique ad appetemlum , quod partem perfectae feliciiatis con- 
stiluere: hic ad propulsandum, quod beatitati ohstare videtur , im- 
pellatur: quare cum appetiliones, et aversationes fortiores, quae si- 
mili ratione es clarioribus boni , aut mali perceptionihus naturalt- 
teroriuntur, aftectas sint ( praec. ): roanifestum est affectusesse 
naturalia humanae naturae conseclaria. 

Sc hot. Verum nonmodo naturaliter huroanam naluram consequun- 
tur aflectus ; sed admoilum utilcs sunt, si modo jusios inlra limi- 



Digitizod b/Coogle 



De Affectibm. foS 
tes a ratmne constringantur. Nihil ixrte valde magni,cgre!;ii,aut 
ardui praestitum unquam cst sinealiquo jtflectu.Ttim adipsam ho- 
minis, ac rerum publicarum iritegrarum conservalioricm nocessa- 
rii sunl ;niiqueenim homo consurvari potcst,nisi bonorum posses- 
sione,ac malorum declinatione ; id vcro, qui fiat, nisi natura ipsa 
impellente ad bona percepta pro rationc bonitatis repraescnta- 
tac inclinctur,inte!ligi non potcst. Deindesocietates hiimanas quas- 
cumque autamore, auttimoretam iniri.quamconservariquis igno- 
rat? Tolle haec vincula,et suavissimae civium conspirantium har- 
moniae loco odia, inimicitias, rixas , ac insidias suscitabis. Prae- 
clare Genuensis (Elem. met. p. ,.c. 6.prap. 59. sch.fin.); Ratio 




gnae mira vtderi possent naturae humanae rires omnes igno- 
ranlibus. Itaque Pluta .uic:„: scribit, magnorum virorum jais- 
le neminem sine enthusiasmo quodam , id est , sine vehemen- 
tiori afjectu. Cum ralione igitur insaniisse censendi sunt Stoici, 
qai ducc Zenonc docuerant afiectus omnes sine discrlmine (Lnert. 
de vit.phil. I. T.tegm. 1 10.) morbos esse animi ; praeternatitra- 
tes motiones: averias a recta ralione contra naturam animi 
commotiones , proplercaque in sapientem minime eadere (C;f. 
dejin. 1. 1.); haec enim institutio non modo aliquid postulat, quod 
supra naturae humanao vires ponitur ; sed ethoniinem nccesiariis 
roaBnagerendijarduaconsiliaeSsuScipiendi.etexseqilendiinstrn- 
menlis, ao sapientem sapfentia expoliat: de hac Stoicorum disci- 
plina adi Tullium, qui eam multis persecutus est (Qq. tusc. I.4.C. 
t.seqq.). Sapientius Aristoteles ad Nicomachum scrihens praece- . 
pit , affectus esse virtulum materiem , virtutemque in eo sitam es- 

suWdia ad veram beatHatem'consequendam. Quari labor noster 

quamuteasdem injectis frenis rationi ohtemperare doceamus. Sed 
boc jam ad philosophiam moralerapertinet. 

S E G T I O III. 

■ ■ ', DE FAGULTATE VOLENDI. 

O.UOD SBCTIOtflS AZtGUAlBXrUSI? 

CIV. Venio ad tertiamanimaenostrae facultatemsensu intimoco- 
gnitam, quam ego facultatem volendi , seu vohmtatem voco. Dispi- 
eiendum hic princlpe loco, quid ea sit, in quove proprie constitua- 
lur ; deinde singularis , solique illl competens praerogativa' ettpen- 
denda: ltbertatem intelligo; de qua.qiiae utiiiter dici possunt.ad 



404 Psycholo B iae P. 1. Secl. tlt. 

duo snmma capita revocaiurus,de natura illius primum; luiii ie eti* 
Sicntia disputabo. Habet igitur sectionis argumentum. 
Schal. Iiihertatd htimana aul penitus suhlata.sut perperam expli- 
cata iota ruit philosophia moralis;hac vero eversa ipsa quoque 
religio non revelata modo, sed et naturalis collahitur. Inile argu- 
menii hujus gravitas perspicue intelligitur: quare nemo mihi vi- 
lio<1ederit,si in eo pcrlraclando longior fuero. Hoslcs pluriml 
sunt.el acerrimi: alii aperto marte: alii per runiculos libertatenl 
invadunt, tit eorum impetus propulsentur , horum ituidlae deie* 
gantur , magno molimine opui cst. 

C A P tl T I. 

De Spontaneitate, et Voluntate, 
Qtmi, er ouQTupLex iposi^saiTAS? 
CV. Jpontiineitajlate acceptaest facultas quacnsperprincipiunl 
efficiens internum,seu per vim sihi insitam sine principii efficientis 
enterni concursu se ad actionem dclerminare potest. Spanraneitits 
vero accuratius accepta, seu arhilr tam est facultaS, qua ens se ipsum 
sine princlpii efficientis extcrni concursu per principium interrium , 
seu per vim suam ad unam prae aliis per eamdem vim possibilibus 
actionem determinare potest. 

CaroU. i. Actiones igilur late sponlaneae dici possunt omnes aclio* 
nes,quae per vim entis internam efficiuntur, ct cns, quod ita age- 
re potesl, spontanea: quare elementa corporunl late sporttanea.et 
eorum motus late spontanei sunt (cosm. §. 51. cor, t.§. 5 3,cor. 
Facilc indc colligitur, quae actiones stricte sponfaneae dici de- 
heant. 

Cotall. 1. Ens Iate solumspontaneum, cum semcl coepit , agit in se- 
rie continua ita, ut status antecedens scmpei- contineat rationenl 
sufficicntem suhsequcntis, donec ab exlerno principio actio impe* 
diatur, rjuemailmodum Id in dictis elemcntis cvenit (<$5. cit.). 

Schot. Admissa hac spontaneitalis divisione variac , quac hac in re 
ohtinent^uctorumsenlentiacoptimeconciliantur.^CoInusl^jfc. 
emp.p. i.j.i.c.J. 5,933.) post Leihnitium (Essaide Th,'ad.p, 
3.§.i3a.) ex Aristottle conlemiit sponlanei latern universim omni- 
bus enlibus seu animatis, seu inanimatis iribuendam esse,si niodo 
per vim internam sine principio efficiente eslerno as;ant , proVo- 
catque ad usitatum loqucntti usum, qun dicimus ignem sua spante 
moveri,aut extingui,qilod nulla caussa cxterna apparet.quae ipsum 

re,etq'uaesimilh.snnt. Verum ron minor I.eilmitium "Wolfium , 
ac ipsorum sectatores unum hDc spontaneilatis gcnus propugnas- 
se ; nam si ipsorumsentcnttae larvam detrahamus, clarissime pa- 
tet ipsos spontaneitatem stricta acceptam spccioso libertatis fi- 
tulo conclecorasse. Hinc alii , qui vcriora am-plectnntur, affirmate 



□igitized U/Cooglc 



De Spontaneitate, et foluntate. 4g5 
pronunciant « sponte agere magis delerminalum esse, quam per 
priiniipiitm internum tine rfficiente extrrno agere; neque pro- 
pierea sponl.meitatem.quae spectala elymologia die lViltki.hr ;\- 
gnificel , ullo sensu rebus etiam inanimalis compelere possc. Opi- 

ciens inlrinseCum,quoenssine aliorum principiarum efficien. 
tium extrinsecorum concursu cum contingentiaformali age- 
re potest. lllud autem cum cantingentia formali subjecto compe- 
tere dicit, cujus onpositum in codcm cnie salvo slalu antecedente 
inessc polesl. Quodsi jam mramque hanc senlcntianl paullo accu- 
ratius examinemus , facile deprehendemus, utriquo aliquid veri 
suhesse; illa communi laquendi usu nititur: haec vocabuli etymo- 
logia, cui praeierea ex eo magnum pondus accedit, quod philoso- 
phi sollicite motus necessarios a spontaneis distinguant , alque in- 
de ruroprimis in belluis principium activum, sive animam inesse 
colligant, quodipsarum motus spontanei sint, non necessarii, qua- 
lesin inanimatis deprehenduntur. Jam vero per diserimen du- 
plicis spontaneilatis ulrique sentemiae satisfit (Deleg. nar, pos. 
c. i. $.40. ) ; eo enim posiio et inanimatis non prorsus denegatur, 

lientem habeo perillustrem de Martini : spontaneitas, ila ait vir 
danss-iiiiiss , late accepla estfacullas enlis per principium ef- 
fir.iens intemum atiquid agindi sine externa qxiadam vi: stri- 
ctc veio spantaneitas, seunudum arlitriuntest, qttae adactio- 
nes physice, et subjective contingentes competit. 



CVI. Anima gatiilet spontaneitate tam late,quam stricte iwn- 
la. Inprimis enim anima est ens activum , ac vivens : agit proinde vi 
sua propria, ac sine principio efficiente exlerno, atquesicsentii, ima- 




ila in vulgus nolum esl , ut Wolfius putct neminem , ijui quidem ter- 
minissjgnificalumintelligat.deeoiluhitare.Deindeenumerataenunc 
acliones diversae per eamilem atiimae vim et possihiles sunt, et ef- 
ficiuntur, cum unum ens unam tanlum vim haheat (ont. §. 176. sch,), 
et anima saepe unam , vel alieram prae omnihus reliquis possibili- 
I>us aciionihus producit: quin ad id a principio efficiente extrinsecn 
determinetur, utsensu inlimo patet; ergo anima potcst se ipsam si- 
ne principio efliciente externo ad unam actionenl es pluribus possi- 
hilihus deierminaroisedhocest gauderespontaneilatestrictesumta 
(§. praec): ergo anima gaudet sponianeitate stricte sumta. 

OBID VOLUSTAS, VOLITIO, BT NOLITIO ? 

CVII. Voluntas est ea animae facultas, qua ipsase ad Iionum, 
quod appeiit, eligendum, aut malum, quod avcrsalur, fugiendum si- 



DiojtizGdbyGoogle 



4o6 Piychotogiae P. I. Sect. Jtt. Citp. I. 

hu jus facullatis sunt valitio et nc/in.i : ill.i cm ijnn iri/nfis detcrmi- 
nado ad eligend^im honum, quod appelit, facta Jinn concursu princi- 
pii efficientis externi ; haec est menfis dctcrminalio ad fugiendum 
malum, quod aversatur, facta sinc concursu principii eificientis e>- 
1erni. 

Carott. i. Voluntas est spontaneitatls stricte itimtae qtiaedam spc- 
cics, sive est spontaneitas stricte sumta jam roagis determin.ita, 
■quatenus nempe adactiones, quae in eleclione boni, vei fuga mali, 
consistunt, refertur, 

Coratl. i. Nolitia non est mera volitionis ncgatio ; seil actus omnino 
positivum : quare non vctte, et notte sensu philolophico diversa 



CVIH. faeultas eognoscendi volvntatifacem praefert. Cum 

fu^am mali.quod mens aversatur ( $. praec), appelilio vcro, aut 
avcrsatiosine repraesentat ionc honi.aut mali non liat ($.91.), etiam 
volimtas sinc rcpracscntatione boni, aut mali.agercnan potest;seil 
haec repraesentatio ad facultatem cognoscendi perlinct (§.6.): facul- 
tas ergo cop,noscitiva hac honi, vcl mali repraesentatione facem vo- 
luntati praefert. 

Corotl. i. Repraesentationes honi, et mali sunt motiva ( {. 90.) ; igi- 
lur voluntas sine motivis agcre nequit: quia porro in statu imiif- 
ferentiae nulla (^. 85.) ; in.statibus vero aequilihrij, ct praepon- 
dii adsunt motiva (§. 9;. cor. 2.), mens nostra in his potcst, in al- 
teronon potest aliquid velle. 

C0T0IL i. Facullas coenoscitiva vcl inferior, vel superior est (§. 7.): 
igitur et voluntas in sermone philosophico duple* est, inferior,et 
superior, et illa entihus quou,uu sola inferiore cognoscendi facul- 

Schol. i. Vereor tamen.ne quis aegrius, quam oportct, ferat helluis 
quoque voluntatem tribui ; quare hac vocahuli usi posihac absti- 

tatem; ipftHoraVveMorJftri-i"' „■::,:: u-::"; -tjoi.^-JUtortis!*" 
Sckol. i. lies jam postulat, ut definitionem voluntltit supra allatam 
contra Leibnitianorum, qui eam cx Arisfoteles aliud esse neganty 
quam appetUnm rationalem impcrterritus defendam ( Eth. I. 3. 
c. t.). Confidenterajo voluntatem appclitum rationalem minime 
dici posse, nisi sub una solum conditione infn insinuanda, qua t.i- 
men ipsi uti nolunt. Ratio assorti mihi duplex-est: 1.) Sensu inti- 
mo nobis coastat, posse non objeclum a>ntractum stih ratione bo- 
ni per intelleelum, ct rationem repraesentatum, quod proptere» 
apjjetitu rationali appetimus {{). ioo.),eliE.ere, vel non eligere, 
tatfietsi inclinationem ratiotialem vcrsus illud, quam eodem tem- 



Digitized b/Cooglc 



De Suontaneitate, et Voluntate. ^97 
porn inviti etiam senlimus, impedire non queamus, idem eit do 
aversatione rationali: unde fit, ut saepissime illud ipsum, quod ra- 
lionaliter aversamus, reapjetamen eligamusetamplectamur.Sen- 
tit exempli caussa quin sanguinem nimis concitatum, propterea- 
que liberaliorem vini haustum sibi nocere judicat, atque hoc no- 
cumentum sibi distincte ope iniellectus, et rationis repraesentat, 
unile ralionalis a vino aversatio in ipso exoritur ; at victus tamen 
voluptale sensuali vinum liberalius haurit: anne istud infrequens? 
Quid autero inde colligendum? istud : conscienlia teste inesse in 
nobis faculiatem disiinctam, qua sccundum, vel contra appetitio- 
nem non modo sensitivam, verum etiam ralionalem agere possi- 
mus, Certe universim experimurpraeler inclinationes illas, quaj 
ad bonum quomodocumque perceptum necessario senlimus, opus 
eise nova alia determinatione ad illud reapse eligendum, quao 
jam vero haec facultas, nisi voluntas igiturab appetitu rationali 
distinguenda esl.Profeclo ciim facultas generatim aliudnonsit, 
quam possihilitas actus, ex diversitate actuum recte arguitur di- 
versitas facullatum (ont. 9 5 o.)j sed actus incl!nationum,et aver- 
sationum ralionalium sunt diversi ab aclibus electlonis, etfugae: 
igitur et facultates, a quibus ii proficiscunlur, in se diversae sunt, 
voluntas nimirum et appetitus rationalis. 

1.) Si voluntassit appetitusrattonalis, actum est de libertate nostra, 
ouam tamen deinceps dcmonslrabtmus. ILst enim appetilus in ge- 
nere caussa necessaria, ejusque actus ex repraesentatione boni, et 
mali, velut sua ratione sufficicnte ( §. 91. ) , necessario profluunt, 
neque impediri possunt, nisi quatenus nonmmquam eae perceptio- 
nes removenturi cum igilur cx logicae legibus, quaecumquede ge- 
nere dicuntur,etiam speciebus sub eo contentis conveniant,eadem 
necessiias tiominatim tam de appetitu sensitivo , quam rationali 
praedicari debet. Et alioquin inter duos hos appetiius aliuddi- 
scrimen non est, quam quod ibi rcpraesentatio boni sit confusa: 
hic disiincta: caeieraomnia sunt paria: si igitur appetitos sensi- 
tivus non libere, sed nscessario agat, quod ejus ralio sufficiens llt 
repraeseniatio boni confusa, ut ipsi Leibnitiani ultro fatenlur, et 
si illi inficiari velleol, bruta loquarentur: pariter appetitus ratio- 
nalis non libere, sed necessario aget, quod ejus ratio sufficicns sit 
repraesentatio boni distincta; quid entm distinctioilla efficiet? 
anne ipsa sola loturo libertatis pondus sustinebit? Certe neque in 
nostrasemper estpotestate distinctam habere repraesenlationem 
vel hon; nequesi esset.id ad veram libertatis notionem consti- 
tuendam sufficeret,manifeste enim inde regressusininfinitum pro- 
flueret, quemadmodum infra ostendam. 

Quodsi tamen aliquis hisce omnibus non moveretur, et pertintciter 
contenderel appetiliones rationales ad voluntatem pertinere, 
ostindam ilii modum, quo senlentiam suam cum aliqua probabili- 
tatis specie tueri possit. Ponamus voluntatem afacultateappeten- 
di non reapse disiingui ; sed habere ipsa lamen actus duplicU, ac 
Slarchenau Mttaph.Lib.JJJ. 31 



Psychotogiae P. I. Sect. III. Cap. I. 
omnino diversi generis: posila hac hypothesi voluntas ut facullas 
saltcm aequivalenter duplex considerari debet ; nempe ut est fa- 
cultas ippetendi, vel aversandi tam sensitive, quam rationaliter, 
el ut est facultas se determinandi adeligendum bonum, vei fugien- 
dura malum perceplum ; illius actus,i|ui inclinaliones, et aversa- 
tlones sunt, dici polerunt valttiones,»<:nolitiones indrliberatae, 
et necessarine: hurus vero volitiones , et notiriones delibemtae 
ac liberae. En condilionem,dei|ua supramcntionemfeci,sedquae 
Leihnitianis nihil proif us prodesi, cum Iptl appetiiumsensitivum 
m voluntateseparent.et eam in solo appetitu rationaliconstituant, 
Solus Dariesius ( Psych. emp.i. i. c. j. §. 108. art. i.) , qui ut fe- 
re alias, ita in hoo quoque argumento plus ceteris sapit, hujus hy- 
pothesis usum aliquem fecissevidelur, cum *H:jK»tM enim exdi- 
Clii, me non semper id, quod volo eligere. 

QOID TOLHNTIMUH, KOS VOLHSTAB IIIH, *C INTOLO.YTIMI1I1I ? 

CIX. Volnatartum generalim.comparate ad em voluntateinsiru- 
clum, dicitur quidquid aliqua ratioue a voluntaie iptlui pendet, ut 
deamhutatio sanitatis caussa suscepta. Non voluntariam, quod 
1 voluntate qutdem non pendet, cui tamen ipsa posiiive non rantti- 
tur; iit sunt motus naturales , et vitahs in homme. Involnnta- 
rium, quod itt a voluntale non pendet ,ut ipsa etiam contra nitan- 
tur; nt si quis rapietur ab equo. 

OOID iCTOl BLICITl, AT MTIIATI ? - QUOMODO COHNMI. 

CX. Actus a volunlate pendentes sunt vel eltcftt, vel im-pernti; 
illi linmediate a voluntate tamouam principio activo proficiscunuir, 
suntquesolaepoiidiinfj, Bt nalitiones: hi a facultalihus dlstinclis, 
adnuium tamen,sive,utajunt,imperlum voluntath efFciufllur, nt at- 
tentio; etcontemplatio longior aticujus qbjecti, locatio, deambu- 
latio. 

Coroll. Omnis actus imperatus pendetab aiiquo actu eliciio, el sine 
itlo absolute poni nequit; imperium enim illud volunlalis ve) ipsa 
volitio est, vel eamdem certo includlt. 

WO.Y BAKTUn *CTU1 BLICITI CO*CTI, HaQUB IMPFBITI: IGITTJII HULLI. 

CXI. Vohintas adactus elicitos cogi nequit. Voluntatem cogere 
ail actus elicitos estillam vi extranea adigere ad volendum , vel no- 
lendum, cum nutlum adest molivum: vel ad volemlum id,proquo 
pugnat motivum nolitionis, etnolendum id, pro quo stat motivum vo- 
Irtionis ; sed nlhil horum fieri potest, cum votuntas sine competente 
motivo aliquid velle, atit nolle nequeat { 1 oS. cor. i.),ergo vo- 
lontas ad actus elicitos cogi nequit. Veritatem hancipsaquoque con- 
icientia loquilur. 

CXII. Aclus imperatus extstere nequit sine praevio actu elicito 
(§. 110. cor,);ied ad actum illum elicitum volunlas cogi nequit { §. 
praee.): ergoneque ad actus imperalos voluntas cogl potest. 
Corolt. Voluntas igiiur nullomodo vi eiterna cogi potest,nec pari- 



DigitLzed b/Google 



De Spontaneitate, et Vatuntate. {9.9 
Jer polest ullus actus a volnnlate pendens , qui coaclus dicl queat: 
quareomnes actus a voluntalc pendentel et voluntarii (§. 109. ), 
et strictespontanei ( $. 105. cor. i.Jsunt. 
Schol. Rtiit igilureorum opinatio, qui voluntatem non quidem act 
actus eliciios, quod docuisse neminem, qui philosophi nomen me- 
relur, scio ; sed tamen ail actus imperatoi cogi posse putant. Non 
equidem inficior posse vim quamdam extraneam, cui reaisterene- 
queamus, in corpore nobii inferri, ut cum quis ab equo reptatur; 
vel aclionem exfernam quam ponere volumus, impediri posse, ut 
si quis deambulare volens vinculis constpjngatur. At neulro in ca- 
su enistunl aclui imperaii; in priori enim sunt yajjionpj: in hoc 
omissiones. Dcindccum reus equuleo tonui scelu» eonfitetur.aut 
mercator in periculo nauffagii constitufus merces in mare proji- 
cit, neuter ad suum acium imperalum cogilur; llte enim confeisio' 
nem sceleris umquam medium aptissimum ad evilandos praescn- 
tes dolores; ille mercium ejectionemut nccessarium vitae conser- 
vandae subsidium, volens uterque, eligit. 

QOIB IIBHIITAS A COACTIOKS? 

CXIII. Liberum a coactione rlicitur, quod ad actutsuos vi extra- 
oea cogi nequit. Libertas igitur 11 cotidiiane est immunitas a deter- 
minatione ad a^sndum per vlm elternam eflecta, qua voluntatem in 
actionibus iuis taoi elicilii , quam imperatis gaudere in aperto est 
(Sj.Mi.i.a.). 

JcAo/.Haec libertas.ut e*pendenli pateblt,reapse aliud non est, 
quam mera spontaneitas, ac proindeomni enti,quod vei lale spon- 
taneum est, competit ; quidquid enim prlncipio inlrinseco agit, a 
coactione enterna liberum sit, neeesse est. ImJio aciiocoacta nul- 
!o moilo intelligl potest cum comparate ad ens nihil actionis no- 
men mereatur, nisi quod a principio elrlem interno proficlscitur ; 
reliqua namque in passionum numero hahenda innt. Quoliescum- 
que igitur mens nostra agit, agit ea cum libenaie a coactionc; sio 
libere, et non coacte Ipsa percepi t objectum riie propositum-, sic 
assentitur veritati evidenti ; appeti t bonum perceptum , et aver- 
satur malum regraesemalum j atque istud cum belluis ipsis , quin 
el cum omnibus entibus inanimatis late tponlaneis commune ha- 
bet. Hinc autem perspicuum fit , quam contemptim de anima no- 
tlra sentiant il philosophi, qui illi praeier llbertaiem a coactione 
nuliam aliam (ribuunt ; optandum cerie potius foret, ut vocabulo 
liberlatis ahstlnentes oceulfasoi animi sensa Inlucem proferrent; 
nam dum libertatem magnifice extollunt, magn» verboruro appa- 
ratu nihll dicunt, nisi illud , de quo dubitare nemlni unquam ln 
mentera venii ; ineautos tamen interea In gravissimum crrorem 
praecipites agunt. 5ed dehoc post videbimus. 

TOLITIOSBI, ET MOUTTomU CoifTtWUaXTa» SOYT. 

CXIV. Volitiones,et notltiones animae contingentet 'a*t. Anl- 
ma vult, sednonsemper vuIt,qucnladmodi.imeicperlentra Utima do- 



'5«io Psychoiogiae P. I Stct. IIU Ca P . I. 

cel : ergo volitiones animae vi essentiae ndn iribuitur;scd quod enll 
vl essentiae non tribuitur, eontinHensesl ( ont. 5- 101. ): ergo voli- 
tlones animae contingcntes sunt. Idem est de nolitionibus. 
Corui(. i.Cum volitiones.et nolitiones non habeant rationem sufB- 
' cientem eitcrnam, ut deincep* apparebit, manifestum est , ipsas 

ad tnodos analogicos pertinere (ont. §. ;6.) , atque earum contin- 

gentiaro internam esse ( ont. $. ini.cor.i.). 
Coroll. i.Omncs quoque actus a voluntate imperati similiter contin- 

gentes sunt(conf.S. tti.). 

C A P u t n. 

De Natura Libertalts Humanae. 

<JUID L] DE [LTA.ij IT CjnOTUFLIX? 

CKV.Lihertas, s\va Merttin arbitriutn est voluntas , quatentis 
eahabilis omnibus aJ agendum requisiiis potest ohjeclum perce- 
ptum velle, vel non velle; velleitem aut nolle, aut <1cni(|iie velle hoc, 
aut illud. Nominatim libertas exercitii, seu coiitrii<fii;lionisappeU 
lalur, quatemis potest velle, vel nnnvelle i co nirnriMntij, quaiemjs 
polest velle, vel nolle.et specficationis, quatenus potest velle hoc, 
velillud. " 

Coroll. Vera Igitur libertas.et spontaneitatem stricte sic dictam {&.■ 
105. ), et praeviam percepuonBm oojecti qua boni, vel mali ( §. 
108. 1.), etcontlngentiaro (§. praec.) involvit ( Essai de Theod. 
p. 3. 55. »7*- ) i non tamen his duntaiat absolvitur, ut Lfllb- 
nitius conlendrt,sed ad illius praetereaesseiitiam facullas suspon- 
dendi actionem etiam lum, cum oronU requisita adsunt, pertiuat. 



Schol. De volitionibus, etnolitionibus, utpote solis actionibus eli- 
citis($. no.)mihi hoc locosermo est : aetus enim imperati per 
selibertatis capaccs nan sunt, sed eam, qua gaudent , ab actibus 
eliciiis, a quibus «ecessario pendent ( §. cit. coroll. ) , mutantur , 
ac ideo remote solum , seu mediate ; nequaquaro autem proxime- , 
aeu impntdiiKeliberi sunt. Hinc vero manifestefluit, fieri nonpos- 
sc,nt acius imperati verosensu liberi sint, nisi oadem libertas 
pritnarioactibuse]icitis,volitionibusnimirum,etnolitionibuscom- 
petat.Quare iiomnem verae libertatis notionom funditus tollunt, 
qui earodem eum Lockio ( Essai phil. conc, l' entend. huni. t. 1. 
ch. 11. 5- »i. *'«>• ) . Collinn { Rtcherches sur la libertt!. ), Vol- 
tatrio { Elem. dephil.de Newt.ch. A ,dela liber. defb.ont. ) , 
Hobbesio ( L. de bb. ei necess. ) , Spinoza ( Eth. p. 1. prop. 4!-), 
Leibnitio(E««i<IerSeod. p. 1. $. s ..)itcm, ac ejys secta torl- 
bus non in volendo,etnolendo,scd inagendosecundum volitione m, 
•ut Oalitionemconstituunt,sioenlm hi fcre ratiotinantur ; liber 
aum,quia minc ago,guod voto , et gitiaistiid non agerem , si 



Digitizod t>y Coogle 



t>e Natura Libertatit Sumanae. Sor 
non vellem; et alias rursusagum, vel nou agam, prout volue- 
ro, velnonvotitero. Certe, qui sicsentiunt.praeterstriclamspon- 
taneitatem animae nihil tribuunt: prodidit arcanum istud i Clar- 
tius [ Dans la reponsed 1. i. let. iT un Savant de Cambridge.) 
quasi sui oblitus, scrihem nd iheologum Catabrigiensem: prlnni- 
pium.aaionis est potentia. se ipsum movendi: principtum istud 
e$t spontaneittis, tjuae inest in omnibus viventibits ; ac in illis t 
quue ratione praedita snnt, libertas dicitnr. 
Addidi porro in deSnitione : habiiis omnibus ad agendum requi- 
sitis, cujus rei duplex est ratio. i.) Omnis causia ad actionem re- 
quicit actum primum proximum campletum ( ontol. §. uj.) i nam 
si requisitutn necessarium desit, omissioactus non iibertati, sed 
agendi impotentjae adscribi debet , ul palet in gravi sustentato , 
iutin ignc non applieato adroateriam comburendam. Accurate'ni- 
mirum hic dislingui debet powe non agere, a non posse agere ; 
illud nnn hoc ad libertatem retjuiritur ; haec quippe nan per im- 
potentiam agendi,sed per potentiam actionem tuam suspendendi 
eonstituitur.i.) Ad veram Jiberlatem omnino pertinet posseetiam 
kabitis omnibus ad agendum retfuisiUs non agere, seu actionem 
omittereiilaeoim arguo:nemoest,qui neget Japidem iniabendo, 
ignem in urendo lignoesse caussas necessarias; ct lamen nec lapis 
cadit, nec igois urit, nisi cum adsunt omnia ad labendum, et uren- 
dum necessario requisita; his vero positis non poteit lapis nonca- 
.dere, ignis non urere: ergo caussa perhoc duniaxat evadit cauisa 
necessaria, quad habitis omnibus requiiitis nequeant nonagera: 
igituretiam ab opposito caussa duntaxat per hoc evadit cauisa 
libera, quod habitis omnibusad agendum requisitis possit non 
•gere, Dicei fortasiii, lapidem, ignem nonesse entia itricte spon- 
, tanea, nec proinde comparationem inslttui posse:quid igiturf sed 
liberaliler agam. Subitituamui jn locum lapidis aniraam helluae 
quae praecipue per adversarioi,slrictc sponlahea.nec tamen li- 

taneam, sed necessariam.et inter catlssamstricte spontaneam,sed 
liberam ? cerle non aliud, quam illud ipsum, quod arrte posuhnam 
iterum nulla caussa strlcte spontanea agit, aut a^ere potesl, nisl 
habitis omnibus ad agendum requisitis: ergbdiscrimenislud quae- 
ri debet tum, cum jam olmtia ad agendum requisita utrinque ad- 
sunt i sit ergo caussa il ttricte spantanea.et necessaris, habeat- 
que omnia ad agendum requisita; sii etiam caussa b sirtcie spon- 
tanea,et 1ibera,haheatque omnia ad agendum requisita; jamnunc, 
quaesa.edic discrimen istud. Ergo certe aliud non video, quam 
quod ilia habitii requisitis nequeat ; haec possit non agerejest 
enim conlradictoriorum op|iosita ratio, atque haec agendi neces- 
silas contradictorie opponilur libertali. 

KUIB UBBarfl» INDHTEBBHTIAB? 

Hinccolliges ad veram lihcrtatem pertinere, ut actus primui pro^i- 
mus voluntatis ad agendum expeditae non necessario connectalnr 



5oi Psychologiat P. I. Stct.ItL Cap. II. 

cum aetu secundo ; sivequodidem est ut nullnm princlpium eum 
actu necessario connexum ln actu primo proiimo insil(vid. ont. 
§. i+6.).Hacex ratione philosophi postuknt,ut actus primus pro- 

. ximus ex sc, et natura sua indifferem sit ad aclum secundum,pos. 
litque secundum se tam cum actu, quam cum ejus omissione , non 
quidem simul.sed disjanctive compbnijatque inde est; quodhsec 

Tibertas vulgo tibertas indifferentiae vocetur, qua lamen in re 
sollicite cavendum, ne inaequivoeationis vitium pralabamur. Cum 
dicimus «nimamhabere tibertatem indifferentiae, non volumus 
" aignificare, animam in ftatuin&ifferentiae{§.%i$<l<i\df>\m vel- 
le, aut nolle posse; absit hoc absurdum {§. 10S. cor. i. ) ; eo enim 
in statu nondum omnia ad agendum requisiia habentur. Sed in- 
Aiffet entiam actus primi proximi compieti intelliglmus, quae in 
eo sita est, q'iod nulla existat necessaria connexio inter ipsum, et 
actum jecundum, possitque poiiio eodem actu prlmo proximo vel 
poni, vel omitti actus secundus: quae indifferentia, et in stalu ae- 
quUibrii, et in statu praepondii{§. 97, cor. i.)»desse potest. 

CXVI. Omnis necetsitas seuex intima naturae constitutione t 
seti ex quavis alio principio undecumque adveniente profecta, 
quae votimtatem habuis omnibnt ad agendtim requisitis ad 
rotendum, vel nolendnm Insuperabititer determinat , li&ertatenl 
tollit. Haec enim necessitas tollit indiftbrenliam actus primi pro- 
ximi completi *d actum secundum, ut In confessoest ; atqui haee in- 
differentia est necessarlum libertatis constltutivum ( J.praec.sch. ): 
ergo patet propositum. 

Coroll. 1. Jure Igitur cum saniore philosophorum parte hane , tle 
qua agimui, lihertalem posihac libertatema necessitate compel- 
laho, a qua libertai a coactione lmmenso intervallo dlstat (conf.§. 
nj.sch.). 

Corolt. *..Ens,quod in serie continua ita. agit, ut status antecedens 
eontlneat rationem suflieientem subsequentis.necessitale naturae 
posltisomnibus ad agendum requisitis adactionem determinatur; 
igitur liberenon agit, et ejusmodi ratio agendi cum iibertatecon- 
ciliarl nequit. 

Corotl. j.Comparate ad ens,et in se omnlnO'idem est, seu determi- 
natio ad agendum habitis omnibus requisilis proveniat a necessi- 
tatequadam naturae, seu amotlvis, itaut stantibus hls motivis 
actio omilti nequeat ; quarn necessitatem aliqui maralem vocant, 
quod moliva non ph/sice, sed moraliter aguot; ergo etiam id ge- 
nus moralis necessitas libertatem tollit. 

Schol. Stoicorum quidam, de quibus Bruckerus {Hist. critlc.phil. t. 
1. p. 93 1. seqq.) scribit ; Leibnitius item, \7olfius {Psych, rat. s. 
y c. 4. 613.), aliique defensores harmoniaepraestabilitae, cu- 
jus hoc eit przcipuum caput, ponunt animamln continua serie 



Dlgitized b/ Googlc 



De Natura Ubtttatii Humanae. 5o3 
suai perceptiones, et appetitiones, ad quas volitioncs peripsoi 
pertinent.efficere: qug.relihertatem,a,uam verbis aiiitrunnt.rea- 
pse tollunt. Vid. Deneles ( Exam. du materialii<n. t. i. ch. 14. 
juip.). NeceiSitatem moralem eum Baumeisiero,a]iiique plurimis 
apertissime profitetur Boehmius ( Psyck. emp^ s, 1. c. 3.$. 49Z. 
not. i.),cuitententiae,tametsiahsolutefa!sae, omnes subseri- 
bunt, qui determinationem ad optimum tam inDeo, quam in ho- 
"minibueadmitUini(conf.ont.5.j7.sch.). Slmiliter pro hac ne- 
cessitate morali acriter pugnavit Clarkius {Traimde lexist, etc. 
p. t. ch. 1 1. pag. 11 9. item Repons. a I. 1. et 3. lettre d' un sa- 
vantde Cambridge.); nec salis mirarl possum virum dociissi- 
mum in re adeo manifesta tantopere caecuiivisse. QuiJ enim? an 
non abiolute necetsarium eit, quidquid sine eqnlratliciione aliter 
esse nequit? an non autem coniradictio in eo latet, ut Deus non 
sit justus?utvirsapienti quaiapiens, nullo urgente molivo sibl 
manus inferat; quae ipseibi eiewpla profert? certe Deus juttitl» 
cxpoliatus simul non esset Deus , et vir iapiens sibi sine motivo 
manus inferens simul nonesiet vir sapiens. Quid autem refert.utrum 
contradictio ex necessitate ph/sica, utrum ex morall profluat? 

WOK OKJIH ACTIQ aoH COACTA BST LISBBA - OOAB LTBEBTATH 

CXVII. Potest actioesse libern acoactione, quin sit libera a 
necessitaie. Omnis actio quocumque sensu sponianea (§. 105.) est 
libera a coactione (5. 113. sch.) ; sed non omnis actio spontanea est 
libera anecessitate: imprimisenim acttones latespontaneae incon- 
tinua serie ita efficiuntur,ut statui aniecedens conUneat ratlonem 
sufficientem subsequentis ( §. 105. cor. 1, ) , ac proinde necessariae 
sunt (j.praee.cor, t.): deinde actiones eiiam stricte spontaneae na- 
cessitati possunt vel ab ipsa entis natura, vel a principio undecum- 
que advenieote, ut patet in mente nosira quoad perceptiones objecti 
rite propositi,quoad assensiimveritali evidenti praestandumjquoad 
appetitiones, et aversationes boni, vel mali percepli.quoadamorem 
denique boni infiniti clare, ac intuitive cognili: ergo potest omnino 
actio esse libera acoactione, quin tamen a neeessitate immunis sit. 
CorotL Aliudigitur est j/iorcre.aliud iiiere agere: Illud latius patet, 
quam hoc. 

Schol. Omnes igitur definitiones libertatis, quae solam lihertatem a 
coactione, sive spontaneftatem otprimunt , proptereaque optime 
cumabsolutanecessitate adactionem determinante consislerepos- 
sunt, in aberrantium ingeniorum deliramentls hsbendae suni.Hoo 
pertinent Collini ( Rech. phil. surla lib.de f kom.preef.); tiber- 
tas est potentia, qua homo gaudet faciendi id, quod vuit , sice 
iliad, quod ipsi plaeet. Placetti, ( Eclair. sur la lib.p. 1.): liber- 
tas cantistit in eo,quod ita actionuni nostrarum domini simus, 
ut possimus eas ponere, vel non ponere, proul voluerimus. Jar- 
queloti ( Def exist.de Diea p. 381.): libtrtasett potentia fa- 



-W Psychologiae P. I. Sed. III.' t Cap. II. 

eiendi illui, quod quU vult koc pacta, ut, st quit illud non veU- 
let, nonfaceret, etfaceret etiam tonge uliquid aliud , ti vetlet. 
LocHi.( Estaiphil.conc. 1'ent.hum. I. t, cA.it. S. S.): libertas 
est facultat ponendi, aut non ponendi actlonem sequendo de- 
terminationem , sive cognitionem menti», qua unum alteri 
praefertur. Voltairii (Disc. sur Chom, snr ta tib. de Chom.): sl 
tamen inter philosophos locum meretur ; necjuc enim in ullo lilte- 
rarum genere vel umbram eruditionii paullo profundioris osten- 
(Ii(:e')us de lihertate noslra sensus hic esl: qnipercipit, vuit,agit, 
in agendotiber Mt.Hic se denitjue adjungunt omnes veri I.eibni- 
tli sectatores,quorum agmen bene longum \Colfius ( Psyck, emp. 
p. t. : *.$.9*i.) doclt: Animae libertas, iti ille, est facuhas 
ei pluribm possibilibits sponte eligendi, quod ipsi ptaoet , cnm 
ndnulium eonim per estentiam determinata sit. \CinUems 
( Psyck. c.4. §. 7 '!• ): /tnimui noster, quta ex aeque possibiii- 
bus id, quod optimum essejndicat, eligete vulet, liber est. Rau- 
meislerustPoi-iim.ir.fj.ojg.): Intelligis libert.it em nikit e.sse 
aliud, quamfactillalem entis inteltigentis expluribiic pottibi- 
libus^sive cantingentibus sponte eligendi id,quod optimitmju* 
dicat. Idem esto de relicjuis Baunigsrleno, Boehmio , Plurquelo , 
Tbummigio, \7ulfingero, aliisque judicium; mira enim conspmio- 
ne omnes in id coi-:pirant, at ve>am a necessilale , snu inililTeren- 
tiae libertalem.quaro duce Leibnitio ut vanum Scholatttcorumin- 
ventum explottunt, funditus evertant. Sed com his iieplus per ile- 
cursum, ac propius eongrodiemur. 

QUB «rSB HOTtm, QDIB TJMHM - KOIt JUMT BATIQ SUmC. VOUTIOKIi , 

f.t irnUTionit. 

CXVIII. Libertas $ine praevia repraesentittione boni,aitt ma~ 
li exerceri nequit. Etenim eiercitium llbertaiis eii atiio voluntatis 
( 5. 1 1 j. ) ; sed voluntassine praevia rcpraesenlatione honi, aut ma- 
)i agere nequit (§. 108.): igitur neque libertas iine praevia reprae- 
sentatione honi, aui mali exerceri potest. 

Coroll. 1, Igiiaretiamvoluntas sine motivis nihil libere velle , ant 
nolla polest ( §. cit. cor. ■,) ; motiva proinde ad reijuisita perti- 
nent, quaeactum primum pronimum voluntatls liberaeconstituunt 
(oni.$. t4 J. sch. i->. , 

Corotl. i. In actu primo proiimo nollum principium nece«ario con- 
nexum cnm actu secundo esie polest (§§.nS, 11;, tch.): Iglmr 
motivacum volilionihni,et nolitTonibus li herisnecessariononcon- 
nectuntur, rta nempe, ut iis praescntibus volitlo, aut nolitio omit- 
ti nequeat. 

Coroll. 3. Poiita ratione sufficlente ponitur ralionatum, et quidem 
neceisitale absoluta innixa principlo contradictionii (ont. 11.) : 
igitur mottvi non sunl ratio suffiriens volitionis et nolitionis libe- 
rao.suntiameneadem motiva raito suffieiens appetilionls.el aver- 



□igitized b/Coogle 



De Natura Libenalii Humanae. 5e5 
safionls ($. 91.). Velim, ut lectorhoc discrimen altistlme in ani- 
mum demirtat. 

Schot, i.Hic scopulus est,in quem omnes Leihnitiani impingunt; 
cum enim ipsis voluntas sit appctitus rstionalis, eorum quoquo 
opinione repraesentatioboni,autmali omnis volitionis, et nolitio- 
nis ratio suffiriens est: unde posita hac repraesentatione volitio 
quoque, autnolitio neccssario ponilur. Audi \Polfium ( Psyr h. 
emp.p. z.s. t.c. 1. 55. II7, 190.I91.): ratio sujjir.iens actuum 
votiiionis, et nolitionis dicitnr matieum. Motivum est reprae- 
seniatio boni, ac mati distincta. Quamprimum nobis disitncte 
aliquid repraesenlitmus tamquambonum quoad nos, idemvo- 
litmus. Hinc Baumeisterus ( Pneum. §.6Si. seh.) confidenter pro- 
nunciant: Concedimus rquidem,quod anima positisomnibusad 
agendum requisitis possit eontrarium agere ; sett N.B. si COn - 
traria ntotiva fortiorii accesserint. Similia quoque Boehmius 
( Psych. emp, s. i.c. 1. $. *SS. 495. not. «. ) habet. Quis autem 
non intelligit, veram libertatisnotionemcumhancsententiamcon- 
sistere minimo posse ( conf. §. sch. 1.)? Ne tamen nihil dicant, a-X 
consultaiionem praeviam confugiunt; verum istud, quale lit, pauU 
lo post videbimus. 

SckoL 1. Ad aliudextremum deflcciunt illi, qui negant ante liberam 
volitionem,sive electionem ullam boni, aut mali speciem in obje- 
cto csse ( L. de orig. mati, Journ. des savans du 1 6. de Mars 
1705. ) ;sed illud per liberam, ac prorsus indifterentem electio 
nem primo bonum efficl contendunt. Kingii Dublinensis Archiepi- 
scopi haec fuit opitlio, cujus hoc fuisse eminciatum : placet, qitia 
eligitur . non eligititr, qnta placet: in eruditorum diario refcr- 
tur. Nulla nimirum liberlatisdefinitioneailhuc prolata contentus, 
arhitrii inditferenriam adeo exlendit, ut bonilatem, ac voluptatem 
non motivum, sed effecium volitionis esse docerent. Recenliushanc 
senientiamnt exornavit, et suam fecit Hoockius (Rel, nac. et reu- 
prilC.s. 1. p. j, Elh, et.s. i.ar. i.de liber.). Asserunt, inquit, in 
mente esse vim vero, etproprio sensu sui ipsius tletermmairi- 
cmi, quae neque ab intellectu, neqite ah appetitu, neque a b<<- 
nitate ohjectorum, neque a molesiia aliqua sensibili, ut aliqui 
loqtittntur(Lae.ke)determinatur;sedsibiipsi agendi motiva 
creat; et intelteclu uiilttr tamquam jace,ttt pnssibiiia acluab 
impotsibilibus discernat. — Htijus jacuttatis exercitium ita 
gratum esse docent, ttt res maxime indijjerentes sola etectio- 
ne gratae ejjicianliir 1 sicutl enim terru nuilius est natitra , 
c.ndis veroin jusoccupantis,atque ex ipsa accupatione jtis ori- 
tnr: haud secus arbilrittrn res eligendo, eas quasi occupando 
jacit sitas, et sibi convenientes, et griitns; rerum vero, quae 
natitraiiter gratae sunl , congruitalem intemiat, et augeal, 
atque reritm nalura ingratarum molesliam minuat: hlncqtte 
existere aptimtim, et excellentisiimum nalurae munits, cujns 
ope in omni plane se voluptatem quaerere et invenire possu- 



5o6 Psychologiae P- h Seet. III. Cap. II. 

mui, — Verum inenoilabiles sunt difficultates, quae eontra hsnc 
sentenliam pugnant: pugoat certe sensus intimus, quo coustal nas 
felicitatem naturaliter appetere.semperque voluptate,aut taedio 
ex cognitione boni,aut mali oriundo ad agendum allici , et incila- 
ri : pugnat deinde usus Icgu.n, poenarum, et praemiorum in omni 
republicaobtinens;cujus enim,ut bene advertit liaylius (Respons. 
an Provinc, c.go.t. i.p. »■,), Ulilltatii forent praemia.aut poe- 
nae,si homines nulla botii, aut mali specie tangeretur; pugnatde- 
nique tota philosophia moralis, cujuihocest fundamentum,aeter- 
nam esse in rebus Ipiii bonitatem, sut malitiam, obquam aliae 
legibus praecipi, aliae vetari a sapientissimo Conditore debue- 
rint.Cumigiturneque bonitas,aut malitia objectorum cognitanos 
invicte ad agendum determinet, neque tamen prorsus nihil agore 
non possit, media via.ut fere tulissima , ita hlc quoque verissima 
est; quare dicendum, voluntatem nostram sine motivis nihil tolle 
«ut nolle posse; posse eam tamen etiam stantihus motivii non iel- 
le, aut nonnolle. 

CXIX. Libertaspendetab intetleciu,et ratione. Imprimisenim, 
cum voluntas sit pars superior arbitrii , sive spontaneitatis (J. 10S, 
cor. i. sch.), consequens est,utea boni, vel raali repraesentatio, tl- 
ne quaipsa libere velle, vel nolle oequit { $. prase. ) , distincta sit; 
atqui distincta repraesentatio ab Intellectu ediciiur ($.56.): igitur 
voluntas in libere agendo ah intcllectu pendet. Deinde nihil potcst 
distlncte tit nobis bonum vel malum rapraesentari , nisi quoque ejus 
cum nostra perfectiono, vei imperfectiono neius distincte percipia- 
tur ( §. SS. ) : secl id ad rationem perlinet { §. 67, ): ergo et a ratione 
libertas pendet. 

Corotl. Ens igitur, quod intellectu ,«t ratione destituitur, veraa li- 

berlatls oapax non est. 
Schol. VS libertatls oimirumperfectUminnostras actiones dominium 

competere potest: neque homo,ut horno, operari dicitur, nisi cuin 
intellectu,ot ratione operetur;oum eniro per has facultates abru- 
tis discornamur, etiam hae solum actiones a hrutorum aciionibns 
diversae erunt. Atque inde est,ut, cum quidpiam sine sutficienti 
intellectus ,et rationis usu agimus , illud per conscienliam nobis 
quasi non tribuamus ; nec quisquam ob actionem malam io pbra- 

vehementi appetitione perfecerit, quod nempe sufficiens attentio, 
refiexio,reliquaeitue intellectus,et ralionis operalionesdefuerunj t. 
Prohe tamen hoc locoadvertendum, quod alias monuimus ( §. 56. 
sch. i.)',facultates mentis nostrae,Iicet reclissime distinguantur, 
raro tamen seorsum operarl ;cumqueinte!lecto puro in hac animi 
cum corpore conjunctione non utamur ($.61.), semperaliquas re- 
praesentationesconfusas.etappetitionessensitivas cumperceptio- 



Digiiizcd by Google 



De Natura Libertatis Humanae. 5oj 
nibusdistinctis,etappetitLonibus rationalibus concurrere , quae 
plurimorum saepe errorum causs* est. 

QUID JUDICIUM THEOnETlCII», IIT IE.ACT1CUM — O.UAH OUIESTIO BECIDBNDA. 

CXX. Judicium intetlectns theoreticurn hoc loco .illud dicitur , 
quod rationem boni inobjectorenuncial, ac proptereaquasi aOTrmat, 
illud eltgibile esse \judictum vero rntiftfewit procticnm, quod pen- 
sitatls omnibus adjunclisdefinire pronunciat objectumesseucm eli- 
gendum, ac inde uliimum vocatur, 

SckoL Disputant philosophi , utrum semper adesse debeat aliquod 
practicum Intelleclus juilicium, quo voluntas ail objectum perce- 
ptum Totendum, vel nolendum ila deterniinelur, ut neque absqua 
eoquidpiam velle, aut nolle; neque eo jam poitto volilionem.aut 
ndlitionem omiitere queat?Quid de hac quaestione ad naiuram 
libertatis penilius cognoscendam pernecessaria sentiendum tlt, 
ex sequentibus patebit. 

CXXI. Valuntas non eget praevio judicio practico ad aliqtiid 
libere volendum, vel noiendumi-Volunlas pofest absque previo ju- 
dicio practieo habere actum primum proximum completum ad ali- 
quid libere volendum , vel nolendum: neque enim praeter motivum 
aliud quiddam requiri cum ratione asseritur ; quin judicium illud 
practicum, cum per adversarios foret necessarioconnexum cum aclu 
secundo, nec potest inler constituliva actus primi proxi mi locum ha- 
. bere ($. 115. sch.J : ergo voluntas non eget praevio judicio practico 
ad aliquid libere volendum, vel nolendum, 

Schot. Suu exeo,quod volunlas non feralur in incognitum, num- 
quamhancnecessitatemextundent;objectum enim nonest amplius 
Incognitum , cum jam vel per simplicem repraesentationem, vel 
etlam per aliquod judicium theoreticum ut bonum voluntali obji- 
citur. Accipe paritatem: ad hoc ut visus in (.bjectum feratur, ne- 
cesse non est, ut objectum applicelurut ritum vel videndum, sed 
sufficit, ti modo applicetur ut visibile; igiiuretiam adhoc, ut vo- 
lunlas objectum libere velit, necesse non est, ul illud per intelle- 
ctum ut eligendum proponatur, sed sufficit omnino, si rit eiigibi- 
le repraesenietur. Idem est, si plura concurrant bona , elsi inae- 
qua.Ua: neque enimetiam tumnecesse est, utpraecedat judicium 
practicum, quod unum alteri praeferendum esse jubeat. 

KINUS AB 111.0 EETBaMlNlTUa. 

CXXIt. Volantas ad aliquid Ubere volendum vel nolendum nt- 
cessario non determinatur apraevio judicio practico. Sit enim 
itarerit igituriilud jcdicium vel acius absolutc necessarius, vel li- 
ber.Si primum : actum est de libertate, quae facultas est habitis 
omnibus requisitis volendi , vel non volendi ($. 115.), quin nec ullus 
lihertatis usus esse posset , quippe nec in judlcio necessario, nec in 
volitione per judicium nccessarium necesiario determinata. Si alte- 



5o8 Psychologiae P. I. Sect. III. Cap. U. 

riim: unde haec judieii liberlas ? an quatenus efficltur ab Intelleiln ; 
an quatenusimperalur a voluntate ; illud esse nequit: omnium enim 
consensione Intelleetus non est facultas per se, et formuliter libers: 
ergo hoc ; at verosi judicium lllud praeviuoi imperemr avoluntate, 
quaero,illa volitio imperans judielum praevium determinaturne ab 
alio judicio praevio, vel non? si ajas; redibit semper eadem quae- 
stio, quae in inlinitumiterata absurdilatem Jententiae manifestat; sl 
neges i jam in confesso est, voiunlatem non semper, et consequenler 
obparitatem rationis mimquam a judioio praeviosdsuas liberasvo- 
litiones, et nolitiones determinari jdili ad summum vt alicujus prio- 
ris volitionis liberae,a qua reliqui actus imperati libertatem parti- 
oipent: ergo voluntas ad aliquid libere volendum, vel nolendum a 
praevio judicio practioo necessario non determinatur. 
Schal. i. Uis accedit, quod non appareal, unde judicium intellectus 
eftieaciam invicte determinandl voluntatem muiuari possit ; cam 
certe non habet ratiane sui;nam ad intellectum solum pertinet vo- 
luntalem illuminare,ac ejus operationes dirigere, quemadmodum 
contra ioli voluntati proprium est , per suum imperium alias po- 
tentiasefficaciter ad agendum dBterminare.Sed neque hanc effica- 
ciam inteliectus obtlnel ratione objecti percepti; nullumenim ho- 
num finitura potest voluntatem, quae nullo tali bono elallatur, ad 
sul amorem neeessHate, hocqqe soJttm bono infinlto clare , et in- 
tuitive cognitoconvenil.Quare.quihanc opinionem tuentur,in- 
tellectu, et ratione , quae omnis libertatisradiit est, ad eam cvcr- 
tendam ahumnlur. His cum S. Bernardo ( Tracr. degrat. er Hb. 
arb. c. i. ) dictum velim : Hahet sane(voluntas) , quacumqite s* 
valveriljrationtm comitem,et quodam modo petU ssequam: non 
quod semper ex ratione,tedqttadniisqiiamabsquerationemo. 
veatttr,ila ut multafaciat per ipsam eontra iptam , koc est , 
quasi ptr rjtts rninisterium contra ejus consilium. — Est vero 
ratia dttta valunlati , itt instruat tllam , non ut destruat; de- 
strueret antem , si necessitatem el ultam imponerei , quo mt- 
nus liberepro arhitria sese valveret,sivein malum consentiens 
appetitni,—sive ad bonum.— Siinquam haritm q-aodlibet pro- 
hihente ralione valuntas non posset , voluntas jttm non esiet ; 
ubi quippe necessitasjam nan voluntas [libera).Sea sunt quae^ 
datHjqnae adversariis favere videntur. Ajunt nempe. 



i.) Voluntas nunquamaliquid vult absque praevio judicio praclico: 
ergo ab eo determinatur. 

Trans.ant. n. con. Tametsi voluntas numquam aliquid vellet si- 
ne praevio judicio practieo, non tamen inde sequeretur ipsam ab 
illo determinari: sedhoc atiuride comprobari deberet; fieri quip- 
pe posset, ut sit solum ujuaedam objecti applicatio ; quemaJrno- 
dum ignis semper urit,cum ad materiam applicatur, et sine hac 
applicatione numquam uril, quin tamen propterea haec applica- 



De Natura Libertaiis Humanae. Sog 
tio ignem arl urendum determinet. Transrnisi deinde antecedens: 
cjnia licet istuil frequenter eveniat, non tamen absolute necena- 
rium est; sufficit enim simplex boni repraesentatio, quin verum ju- 
dicium formetur. Quid? quod judicium illud practicum, sine quo 
fere nihil volumus, rem accurate expendendo.non tam volitionem 
i[isam anlecedat, quam comitetur; eo enim momento, quo volun- 
tas anquidliberedecernil,simulintellectus judicatessevolendum, 
et aliis potentiis imperandum ut ea exequanlur, quae ad posses- 
sionem objecli voliti requiruntur. Neque dici potest, voluntatem 
agere nonposse,quamtliu judicium intellectusesc indetertninalum, 
judicium enim indelerminalum necdatur, necdari polesf ; judicium 
quippe vel exislit , vel non: in priori casu determinatum est, slve 
d.eterminatee*isiit; inalteronon est, ergo neque indetermina- 

i.) Voluntas numquam aliquid vult contra prxclicum,utultimum in- 
tellectus judicium: ergo. 

rj?i d. anl. hoc sensu: quod voltintas numqimm nan vtlit, qttando 
iictn vult , c. ant. hoc sensu: quod ita aliquod judictum prae- 
viuni sequatur , ut illud necessario seqtii debuerit, n.ant.et 
cons Judicium praevium ,quod sit ultimum,ob ipsa voluntate ha- 
bet, sive tum est ultimum , quando valuntas jam vult; inde utique. 
certum est,comra hoc voluntatem agere non posse, quiasimul yel- 

ejus modi est, ut ab eo voluntas ad volilionemelieiendam necessi- 
tetur, neque ipsa ah ollo judlcio practico determinatur , sed po- 
tius in illius potestate constituiturefficerejUtaliquad judlcium sit 
ultimum , vel non. Sic si volunlas , quod fieri potest, sequatur hos 
judiciumultimum, nt siia titnctir libertate, hoc ipsum ab eo pen- 
det ; ipsa enim intellectui illud imperat, ac per suam volitionem 
actualem efficit, ut sit ultimum. 

j.) Voluntas est de se quoddict solet, potentia caeca; itemnon pot- 
est propendere ad malum ; atqui si non determinarelur a judlcio 
pracfico, ea non esset potentiacaeca.possetque in oppositum ma- 
lum propendere: ergo. 

IJt. c. M. n. m. Vojuntas ideo solum caeca dicitur, quod oumquam 
agit , nisi ipsi intelleclus quasi facem praeferat, quod fieri potest 
vel per simplicem repraesentationem , vel per judicium (heoretU 
cum, vel eciam per practicum,quin ulla inde necessitas inferatur; 
tametsi enimobjectum bonum esse judicem.noncontinuoiilud vel- 
le debeo, nisi simul judicem iliud esse bonum necessarium, seu in- 
finitum. Nequeetiam sequitur voluntatem posse properidere in ma- 
lum oppo'situm; nam vel tantum omitiet volitlonem , ve! propen- 
detih in bonura oppositum;ut cum quis ad vitam commodius agen- 
dam libere vultmalas artes, rapinam,fiirtaetc. patest,utiqueejus 
voluntasimmo etiam deberet propcndere in bonum opposilum , 
nlmirum in bonum honestum qua tale cognitum; Ut contentus suis 
nemini injuriam inferat. 



5io Psychologiae P. I. Sect. III. Cap.II. 
4, ) Si voluntas nondeterrainaretur 1 judicio practico, posset quis 
peccare sine pracvio errore in intellectu ; scd hoc ficri nequitjdi- 
citur ea\m:erranl,<]<uoperaiiltir malitm (P rov.c. 14. v, n, Etk, 
l. j.c. }.). Addunt*tiamillud Arislotelis; omnispeccansest igno- 
rans: ergo. 

c.M. n.m. Cur fieri nequeat.ut quis peccet sine praevio intelle- 
ctus errore? nonne potest bonum ut mittlum mala, auf malum bo- 
no mixtum repraesenlari, virtus ut honesta, at simul ui ardua.vi- 
tium contra ut turpe , at simul ut delectnbile ; nonne angelorum 
primique hominis peccaium ab ignerantia, aut errore profectum 
non eit! illud autem, quod ei 5. lilteris adfertur, intelllgendum 
est vel de errare intellectus subsequente, vel de errore voluntatis; 
nam et haec recedendo a vera bonitate, et regula morum crrare 
potest : quemadmodum ille.qui a rccto tramite recedit,erraredi- 
citur, ctsi intellectu vere judicet. Et quoniam adversariis S. litte- 
rarum auctoritate pugnare placet : consimilem ipsis opponere li- 
ceret: scienti bamimfacere, et nonfacienti peccatum est illi 
(/iic.4. 17.). Ceterum fitendo , qtiod res est, raro omnino videtur 
voluntas labi , quin quidam error , aut defecius in intelleclu prae- 
cedat,velenim ipsa neglectioconsideralionis plurium rationum ac 
motivorum, quod saepe fit , ignorantiaquaedam practica dici pot- 
est, judiciumque Inde orlum actoi imprudens; atque hoc sensu al- 
lalum Artstotelis efFatum commode explicatur. 
Schot, Argumeniatio supra adducta valetquoque in Locfcium (Ess. 
phil.sur. l'eat. hitm. l.r.ch, ti. (J. io. 3i.),qui ptttat voluntatem 
semper ab aliqua imjuielatione ( Uneasiness ) , vel desiderlo ad 
agendum determinari,et generalim inomnes eos, qui totam liber- 
tatis naiuram in pracviaquadam ilclibcratioite.sive.utajunt^con- 
sultalione constiluunt. Ita videlur sensisiO Clericus (Bihl.chnis. t, 
ix.p. 10 j. io. De leg.nat. pos.c. 1. §§. 44. 4S-), cUm ailt Libertai 
cansistit in indifferentia deliberantis rnluitatis ; ntitri quaa- 
diuipsadehbettit,libfra est usq ue ad illud momenttim, q\to 
agit. Clarius parillustris de Martini : Arbitrium , qund rationii 
ope determinari potest , liberum dicitur , sen Uberras ; hnrnn 

vero intellectui rebus evidentibtts tissentiri, voluntas trero ge- 
neratmi in ii inclmare, qaad vuletur bonum, autfuger-.quod 
videtur malum,debeat,salva tamen est facuitas rei certitudi- 
nem penitius examinandi,luni de ejus honitttte, et malitia pe~ 
culiariter consultandi, et sese interim cohibentli,in quo hher- 
tas sita est. Est denique haec opinatio plurimorum e* Leibnitia- 
na familia; cum enim illi repraesentationem boni,elmalistatuant 
ralionem sufficientem volitionum.ct nolitionum lioerarum ($.■ 18. 
sch.),etiam principii hujus consectaria non inficiantur ; dncent 
nimirum posita, aut ablata rcpraesnntaiione boni, et mali, poni, 
aut auferri volilionem, et nolitionem ; posita duplici repraesnn- 
latione donf, una majoris, alicra minoris, poni voljtionem majo- 



Digitizod B/Cooglt; 



t)e Naiura Libertatis Humanae. 5ti 
ris; posita duplloi repraesentatione duorum bonorum aequalium 
nullam poni possevolitionem eo.quod aequales boni rationes col- 
lidantup ac se desiruant, nisi levicula saltem , ut ait \Folfius, ra- 
tio undeunde demum accedat. Si jam er iis quaeras,quo pactocum 
•his principiis libertas a necessitate stare possitisi arguas e* re- 
praesentatione boni vi principii contradictionissequi volllionem; 
sicut a ratione sutficiente rationaLum.hanc porro repraesentatio- 
nem boni in nostra non esse 1 potestate, esse deim\e ex logicis cer- 
tum, ex duobus praemissis quoad maleriam necessnriis non posse 
sequi conclusionem, nisi aeqitenecessariam; sl inquam hoc,veI si- 
mili modo ipsos impugnes, audies tibi reponi: in eototam, qua 
■gaudemus libertatem consistere v quod in nostra sit potestate ra- 
tioneminconsilium vocare, motivaaccuratiusexpendere novacon- 
quirere, ab aliis mentem abstrahereac ad alla convertere i verho 
maturam deliberationero, ac consultationem instituere,ac stc de- 
nique velle illtld, pro quo fortiora moliva, major boni species de- 
prehensa fuerintt (Pj^cA, emp. s. i. <£■). §.484.) Quoniameum 
infinem deliberasti,rerhasunt Baehmii t ut tjuod caveniens ese 
velis, nuncdemus fis. Sed espugnerous hanc refugil arcem. 

IlBBBTiS BOX CONSI3TIT IN COHSELTATIONB FllAEVU. 

CXXIII. Vera a necessitate libertas non consistit,incons\i!t<i- 
tione vatitionem praecedente. Vel illa consultatio praevia cum 
omnibus actibusadeamrequisitis pendet ab aliqua volitione ulteee- 
dente, vd non ? Si non:ea est actus absolute neecssarius ; aclus enim 
imellectus 3 vokntate non imperatus est absolute necessarius, et ge- 
neratim, quodnece/iciM"»*, nec imperaiire a voluntale pendet, nul- 
la ralione liberumesse polest ; sed actus ahsolute necessarius consul- 
tationis qui fiat, nequaquam intelligi potest; nec, si possis, consti- 
tuendae, elplicandae, aut salvandae ullo modo libertati a necessita- 
te servire potest: ergoconsultatio volilionem praecedens non est ac 
tusnecessarius. Assumamus jam aliud membrum, pendeat igiturcon- 
sultatio a volitionem it praecedens ab alia praevia volitione h; quae- 
ram rursus ; haec volitio h pendente a'nova conutltatione praevia tf, 
vel non ? si ita : rediteadem quaestloquae vel in infinitum, quort aper- 
te repugnat,conlinuari i poterit, vel tandem inaliquaconsultalione ab- 

nem « praecedens non pendeat a praevia nova coniullatione P, jam 
dente. 

Corolt. Qui igitur totam noslramlibertatemin praeviaconsultatione 
sitam esse putant, f.i his tribus unam admittere coguntur ; ve) se- 
riem infinitam volitionum,et consultationum subordinatarum, vel 
consultaiionnm unam aliquam absolule necessariam, aqualibera 
volltio pendeat; vel denique Iiheram mentis poteslatem sese ahs- 
que specie majoris boniad volendam,sLve eligendam consultatio- 



Digitizcd b/Coogle 



3 1 a Ptychologiae P. I. Seei . III. Cap. II. De Natura etc. 
nem determinandi. Primum omnsm volitionem li heram absolute 
impossibllem efficit; nequit enim series infinita umu,uam peragra- 
ri: alterum libertatem a necessitate tollit; quod enim cum neces- 
tario connexura est, necessarium quaque sit, oponet : ultimum si 
fateantur, arcem produnt. 

SchoL Ita enim argumentari pergam ; polesl meni nostra se ahsque 
specie majoris boni prosua potestale.etarbitratu deierminaread 
instituendam consultationem, sicque suam, quaecumque ea tit, in- 
dlfferentiam, velaequilibrium sine ratione suffidente ab extrinse- 
cut adveniente tollere:erEoetiam potestsemensnostra pro suapo- 
teicate,et arbitratu absque specie majori bonideterminaread ob- 
jectum, quod ut bonum repraeseniatur, immediale volendum :ac 
proinde quoque ad eligendum alterutrum et duobus bonis aequa- 
libus proposilis sine ulleriori inquisitione. Accertit denique, quod 
praetensa haec Leibniiianorum consultaiio in ipsorum principiis 
habere numquam possil, id quod bac argumentatione conficio: 
mens nostra vel est in statu perfectae indifterentiac ( §. S 5.), in 
quo nullum ipsi bonum repraesentatur, tumque deficiente omnt 
ratione sufficiente nihil prorsusvelte, nec proindeetiam consulta- 
tionem eligere potest: vel habet repraesentaiionem boni unios, 
autduorum inaequalium, tumque ob positam jam ralionem suffi- 
cientem vi principii contradictionis itatim sequitur volitio llllttl 
unius, vel majoris ex duobus bonii, utpote rationatum, quin ullus 
praeviae consullaiioni locus reiiquanlur; vel denique mens insta- 
tu perfecll aequilibrii (5- 97.) consiitutaduobona aequaliter per- 
cipit, qui casus potissimum ab ipsis assignatur; putantenim in eo 
non possibilem modo, verum et necessariam esse consultationem 
praeviam (Essai de Theod. p.i. §. 49. ec aliiti passim.). At im- 
primls hicrursus alia repraesenlalio, quae ipsam consuliatimem 
instiluendam sub specie boni eihiberel, necessaria foret ; deinde 
ipsorum princeps Leibnilius acerrime conlendit statum perfecti 
aequilibrii absolute repugnare ; igiturslatcs ille, in quo solo ea 
consultatiolocum habere poSse viderelur, numquamobtineat.con- 
sequens est, ut etiam ipia consuhatio numquam instiiui possit. 

Ceterum cum conscientia tesle frequenter de rerum eleclione deli- 
berare, ac consultare soleamus, probe advertendum esl, id genus 
consultationemminimo requiri ad volilionem, seu electionem c\ia. 
liberuin, sed solum qua proeidam, et prudentem \ ad illam enim 
sufficit repraesentatio boni. Quare si qua consuliatio instiiuatur, 
ea pendet a voluntate,estque actus ab ipsa imperatus, adcoque et 
voluntavius, et liber: inde eliam saepe homines ob ejus ncglectio- 
nem paena, et repreheosione digni sunt, praesertim si res majoris 
momenti agator. Dellberamus igiiur iibere.non ut libere velimus 
sed ut vcra bon* libere velimus, utque volitiones nostras liberas 
«d rationis praascriptum eonformenms. 



Digilizcd by Google 



C A P U T Ilf. 



De Existentia Libertatis Humanae. 

IUSTESTtA 1U1I UBEnT.lTK BBMOSSTATUn PniHO Bi JBSJD IHTIMO. 

CXXIV. /Inima humana gaudet vera tibertate a necessitate. 
Induhitatum cst aniraam humanam hac libertatB gaudere, si ti je- 
melipsam pro arbilratu, et delectu suoitaeflicienier determinetail 
volcndum, quod vult, ut persistentibus iisJem adjunctis, ac incita- 
mentis poss.il sese eliam determinaread non volendum.veleliam ail 
nolendum, vel ad volendum aliud; atqui rem ita se habere lensus in- 
timus luculenter testaturei sallem,qui animi sui sensa adentius per- 
scrutatus fuerit: animam itaque humanam. vera libertate a necessi- 

Schot. i. Locus hic nonest, ut firmitas argumentlexsensu intimo pe- 
titi plurlbus demonstretur: actum est ea de re in logica ( 166, j. 
Id unum addo: qul validiorem cam Spinoza, et Baylio rationem 

ritas adeoevidens est, ut negaM non queat nisi ab eo, qui repu- 

tiorlll animi aflectionibus agitatur, velutestrase ahripitur. Agno- 
vit hanc vocem Tullius, cum ait (Qij. Tusc.l. i.c.i}.): Sentit ani- 
inus se moveri; quod cnm senlit , illud unii sentit , sevi sua 
non ulitna rnoveri. Ad eam ita>|Ue In praesente hac quaesilone 
praecipue provocandum est, et siqdi perlinaciores sint, non tam 
argiimentis urgendi , quam idmonendi videntur,ut serio, positis- 
queomnihus prae judicalis opinionibus animum a<l semetipsos fle- 
ctant. Profecto exsolohoc animi sensu.et libertatis nostrae con- 
scientia idea verae lihertatis, qua omnes homines imbuti sunt, or- 
tuni obtinere potuit, nam, ut praeclare advertit Horkius ( ftel. 
nat. tl rev. princ. t. i.p. 1. Eth. et. art. i.de lib, ) ddmir.-ilaiit: 
quaedam res esset , si caitssiiK necessariae suadercnt, non 
omnes caussas esse necessarias,tmt si tx necessariis inctina- 
tionlbus nasceretur sensus tibertatis. iit nonne saepissime cve- 
nit, ut encitata in mentem appetitione vorsus objeclum quorldam 
unde unde propositura, quae nos ad volitionem.siveelectionem In- 
cilat, nequaquam tamenejus impetum sequamur ; aut, dum sequi- 
mur, tam certo scimus non posse etiam non scqui, quatffcerto sci- 
mus non reapse illum sequi? Scio exempli caussa, posse me pro ar- 
bitrio velle considerationem cujuscumque rei,qiiaesub notitiam 
cadit, elevationem, vel depressionem manuum, deambulationem 
vel sessionem et ejus continuationem, eique, qui id in duhium vo- 
caverit, surgendo, elevando, deprlmendo manus etc. ipso faclo 
hano meam libertatem demonstrare. 
Schot. 1. Verum ut nulla est opinio adeo absurda, quae non suol in- 
ter philosophos palronos Invenial, ita quoque nulla est veritas 
Storchenau Metaph, Lib, III, J4 



DigiiizGd t>y Coogle 



5 1 4 Piychologiae P. I. Secl. III. Cap. III. 

adeo manifesta, cui non allqui adversentor. Eorum.quos proposi* 
ta sententia hostes nacta esl, Baylius afjmeti ducit, qui, ui eviden- 
tiisimissolet,itahoc quoquedubiorumeiiium non rcperil. Ait ilie. 
>,) Tametsi in volendo a necessitate immurtes mitiime esscmus, eum- 
dem tamen, quonunc afficimur, sensum inlimumhahercmus: pona- 
mus enim nobis volitiones ab eme quodam extraneo imprimi, ve- 
rum tamen adhucforet velle nos, iilquo a nohis sentiri; hoc tamen 
in casu omnia necessario ageremus : igitur sensus intimus liberla- 
tis teslis idoneus nonest [Respons. au provtncc. 140.1. ;.p.;6i. 

tlltf. ). 

Jg. Minime vero: sensus intimus, quo libertatem probamus, non in 
eosolum consistit, quod sentiamus nos velle, quoilque nullam cx- 
ternamcaussam.aquaad volendum delerminemur, sentiamus; sed 
quod sentiamus volitionema nobis ipsis emcienter procedere, ita, 
uteodem temporeetiam omitli potuissel. Inde nempe de liberta- 
tenohisconstat, quodsentiamusnos velle vi propria.et et proprio 
deleclu, quodque cuilibet id in controversiam vocanli ipso facto 
libertatis demonstrationem cihibere possimus. Atque hunc sen- 
sum nequaquam haberemus.si abalio quopiam ente volitiones no- 
straenobis imprimerentur, vel nos aliundeadeas necessitaremur. 

1.) Si acui magnelicae, vertummo , aut lapidi dccidenti paullo ante 
molumcum cognilione desiderium aliquod versus tielerminatarn 
plagam se movendi imprimerelur, viderentur sibi haec corpora a 
se ipsis ad eum motum determinari, atque adeo libere agere : er- 
. gosimile quid in hominequoque stanto hoc sensu intimo evenire 

9- Hypotheses hae mullls ex capitibus secum pugnant ; setl missis 
his corporahaec tatn parum motussuos strictc spontaneos, minus 
liberosccnsercnt.quam parum homo ex alto praecipitatus, caus- 
samqueefavitatis ignorans idem de iapsu suo judicium ferret; ro- 
quirerelur nimirum, ut sentiant poise se pro eo tempore atium 
quemvis motum eligere, aut saltem hunc impedire, qui sensus lort- 
gissime abesset. Quodsi ahsurJa iiclione ponas acum magneticam 
errore,et ignorantia deceptum in hanc sententiam ahirc.ut putet 

. s.e in motu suo eise liberam, pete ab ipsa in demonstraiionem pu- 
tatitiae hujus libertalis motum diversum, et illico suum eidcm cr- 

. rorem patefacies, Idem responsum valet in Spinozam similiter 
jneptientem ( Epist.p. 584. ): Conc.ipe jam, si placet, lapidem , 
dutn moveri pergit, cogitare, et scire, se quantnm pottst,cona- 
ri,ut moveri pergat. Ilic sane Iapis,quandoquidein sui tantuni 
conatus est consci\is,et minime indifferens , se liberrimum es- 
se, et nulla alia de eaussa in motu perseyerare credet, qnam 
qaia vult. Atque haec humano Ula Ubertas est, quam omnes se 
habere jactant, tt qnae in hoc soto consistit, quod homines sui 
appetitus sint conscii, et caussarnm, a qmbus determinantur, 
ignari. Nihil turpius philosopho, quam confitlenlor efliitire, qui- 
bus nec verilatii colorcm Iribuere possis. Nos ot anlecedenter ad 



Oe Sxlttentia Liberlatis Hitmanae. 5i 5 

i, appotitionem, ac volitionem nosiram, e£ eonsequenter, 
t co ipso momento, qtio valumus, sentlmus, nos possehoc, 
id velle,aut nonvelle.et quldem exdeterminatione propria; 
enim haec facultas prae aliis hoc siM proprium, quod illam 

no, verum die quoque, vel anno soquenle, ac saepe caussas 



ci!m omnis subst.intia vi a"endi polleat, omni quoque substantiae 
spontaneitas lato sumta trlbuenda est ; jam vero vel substantia vi 
percipiendi,acconscientia simul pollet, vel non; si istud; non utl- 
que sciet sesua vi agere,;si illud: tum vel tantum habet spomanel- 
tatem late sumtam, vel etiam strictam, vel libertatem quoqtie ; in 
primo casu sciet se sua vi agere, at non sriot se sua vi posse vel 
aliud, vel alio modo agere: in allero sciet per suam vim alias quo- 
i|Ue acliones, seil muialis solum adjunctis, possibiles esse ; in tilli- 
mo vero sciet ipsa et se sua vi agere et manentibus iisdem adjun- 
ctis, ae incitaruentis quoque posse non agere : vel aliud , aut alio 
modo aeere. 

).) Etsi nohis sensit intimo coustetnos existere, non Umen eactem via 
nohis constat nos eiistere ab alio, id cnim per ratiaclnia investi- 
gainliim ; iai [ur etinm, etsi nobis constet sensu intimo nos Velle, 



tem, quia senlio me mea vi velle, dumque hoc volo, eadem vi aliisl 
velle po5se:similis ratio pro aiia parte non stat saltem manifoste; 
implicite namque etiam sensus intimus docet nos esso ab alio,qua- 
tenUs nempe mx m u i .-itidni, defv.-ii nni subjeclos esse experlmur. 
Accedil, quod existentia ab alio defectus sit, et nepatio perfectio- 
nis, quae non per se, sed tanlum in alio sub eKperientiam cadera 
potest ; uhi r'>nira lilitrt-tas faailins ust vsm posili va, ac realis. 

4.) Adduntdeniquealii ex praejudicio quodam sokim videri noshuno 
senscm iniimnm habere, reapse iia minime esso ; quemadmodum 
multi pntant sentire se realem arimae incorpus in(luium,'per cor- 
poris memhra ditTusionem.atnue omnes horum motus a vi animae 
efficienter proveniie, quae tamen omnia sensus inlimi lestimonio 
constarc sani^r philnsophorum pars negat. 

I*. Mullot hoc praejudicio abripi a vero nhhorret; tametsi enim 



5 1*6 Pydiologiae P, 1, Sict. Ut. Cap. Ul. 

[ihilosoptiorum plurimi roalem animae ln corpus .iclionem ad. 
jtt-uant, pauciQres tamen sunt, qui ad id oomiirobandum sensu Io- 
limo utantur ; et fere ii solum in huoe enorem inciderunt, <jui in 

linto incaute confuderunt. Contra non philosophi modo quamplu- 

gonere diffundi, ac tetnporo ipso corroborari posse '. Unde deinds 
jjr.iujudicium istuc ortum fuissel, si omnes caussae nobis ootae ne- 
ct-ssariae'forent? Admitto igitur lubens, cos qui aciionem animab 
in corpus se experiri assoveramur, in vitium subreptionis prola- 
psos fuisse ; quod cnim ralione commercii animam intcr ac corpuu 
experimur, id unum ust, qued cumdeterminata inmentc volitio- 
ne determinavus in corpore motus existat, et vicisfim cum deter- 
minato in corporc molu deierminata in mente perceptioei 
quis vero inter voliiionem, et motum, ac inter m, 
ptionem ncxus sit, id non experientiae, sed legitim; 
nis objectuni ost. Aliter se reshabet in ncgotio libertatis ; dum vo- 
loobjectum u, sentio ta« vi propria ita vetle, ut possim etiam non 
vellfl, vel volle obiectum i.cademque via scio meexdeterminatio- 
ne propria velle, quia v ^ me ™g'l»™> vivere, « is ^ r * cognoseo j 

est. Denique fuerunt aliqui qtli falso puiarunt se actionom animao 
incorpus vcreefficientemexneriri, anne conticuo colligi polerit 
neque de Jiberlale sensum intimum exslare? Profcclo nonideosua 

etiam subrepant ; sp<l soium majorom propterei attentionem ad- 
hibent, atque accuralius examcn instiluuiil : ila acuteantea intima 
animi sensa exploranda su.nt,quam inde vcritatis testitnonium pe- 
latur. 

tuk bx UMYaaaiLi uoainum cossrcvjiosa, - cum om.vino exraT. 
CXXV. Animan htimnnae veriim a necessitate lihertatem com~ 
petere ex uniee/sali omnium hornmum consensione certissime 
coiiiffitur. Haec certe universalis totius generis humani consensio 
aliunde oriri nequit, nisi vel ex sensu intimo, vel ex naturali animi 
propensione ad istud judicium ferendum (§.109. log.); nequeenim 
aliud principium universale, ac toti hominumgeneri commune exstat; 
sed mrum horum sit, tam generalis, tamque constans hominum coti- 
sensioab errore Omnino immunis est (55- 16S. [71. log.): igitur ex 
illa certlssitne colligiiur in monte nostra veram a necessU^te liber- 

ladeefficaciaintin 



— Digiiizcd b/Cooglc 



De Existentia Libsrtatis &am<in*e. 5 1 7 

tiollis omnihus numeris absolntae oblinet: si modo h»ec generali* 
consensio efficaciter detnonstfctur, id quod nullo negotio prae«ta- 
ripotest. Etiamne lihrt ubscuri mihi \scrutandi erunc , verb» 
sunt S. AuRUstini, unde dtsceretn, nemiriem rituperationt, sup- 
plicioqite dignam , qni aitt iil reiit, quodjustitia retie non pro- 
hibet,aut iii nanfaciat , qitodfacere non potestt Nnnne isla 

doctiin 'circulis,et dactUn bibba'ihecis, et magiltri in lc.holis, 
*t tn orhe terrarttm gemts hitmiimtm ( L. deduah. tmini. n. 
,j,a!iasc. ri.j)?Et quidem quod ad philoiophos attinet , omml 

que docuerunl. Alia Dei providentiaialiaconsilio nostro.et lihcr- 
tate, aliafato fieriopjnioerat Pythagorae(,5'fiini.&ijl.|ift.f..i.ilocC. 
Pyth,),Platofatumqwdemin hominumvitasetactionesintro- 
ducit,sed et votuntatis libertatemciimeoconjangit, scribit Plu- 
tarchus ( De plac.pk.c. 17.) ; elamsime ipse passim libertaiem 
professus est (Garg. et l. ult. de rep. ). Aristotelis (i. 1 i.moral. 
c. 9. Item met. I. 9. c. 1. Etk. t.i.c. 5.) verba sunt itt nasuo ar- 
bitria esse hana,maiaquefacert!. Quid multa? Vcterum philo- 
sophorum hac in re consensio adeo manifcsta est, utne Calvinui 
ipse ( Inst. I. i.c 1. 5. 1. ), quamquam vel manime optaret ■ eam 
negare ausus fuerit. Mihi omnium loco Tullius ( LL.de fat. dedi- 
vi.de vat. D.) est, qui tam acritcr pro libertate depugnavit, Ut, 
cum praevisione Deorum cum nostralibertate conciliandi modum 
tion inveniret,tuaiuerit eam tollere, ut hanc defendcret.sicque ut 
hominesfaceret liberos,fecit sacrilrgos, quemadmotlum S. Au- 
gustinus^feai-.Deii.j.c.s.Jde illo scripsit. At vero dubiia- 
bunt fortasse aliqui, utrum Tullius eam, quam staluimus a neces- 
sitato libertatem defenderit,quid iRitur?£amdefendit,quam cum 
praevisione Deorum stare non posse autumabat:quacnatn vcro il- 
la? Spontaneitas certe.sive lihertas a coaclione nullo negotiocum 
praevisione coneiliatur; alia ergo fuerit, nccesse est, proquaipse 
pugnavit ; quae illa? Lihertas a npcessitate ; alterius enim prac- 
ter has dua! ideam tion hahemus. I.ibertatem itaque a necessitflta 
propugnatit Cicero, ac pro ea velut Grmissimiim argumentum ge- 
neralem hominum consensionem altulit:quae res palam facit eam- 
dem libertatis notionem in aliorum nuoque, ac praesertim antece- 
dentium philosophorum animis insitam fttisse. Alii putaiit univer- 
salem adeo de iihertate consensum numquam extitisso propterea 
quod plurimi veterum falum adslruserunt ; verum multos ex ili 
libertatem humanam cum fato conjuniisse; plures doctrinaee suao 
consecutiones non penpexlsse in cosmologia (§. 1S. seqq. } di\i, 
uhi nhjectio haec magna es parfo enervataest. Celeberrimum fuit 
Stoicorum fatum, ipsi tamen, paucis solum, qui Cleanthem secuti 
sunt, demtis, libertatem miniroe negarunt; testalur enim Plutar- 
chus ( De plac. phil. I. 1.) , Stoicos maiimam partem quoad liber- 
laiemcum Plalonicis conseosisse, et generatim de illis S. Augosti- 



5i3 Psychologiae P. I.Sect. lll.Cap, III. 

'' nas(Decir.Deil.i.c. io.)scribit: Nec iltanecessitasformi. 
danda est, quam formidando Stoici tabaraverunt cuiiijhj rr- 
rum ita distingnere , iit quasdam subtraherent necessilati , 
quasdam subderent; atque in his,quas essesitb necessitate no- 
luerunt, posucrunl etiaai nostras votuntates, ne ridelicet jton 
essent txherae, si subderentur necessitati. Chryiippus praeci- 
puumdisciplinaeStoicaelumen testibui Cicerone (Oe fat.e. 17.), 
et Aulo Gellio ( Nost. att. I. 6. c. t, ) voluntates humanas e< fato 
exclusit, easqueet liberas esse,et propterea poenam, vel prae- 
inium promereri posse docuit. Vid, Baylius ( Dict. crit. I. 1. art. 
Chrj-sip.). Qui deinde fatum aslrologicum slatuerunt, nullam sa- 
ne auctoritatem hoc loco haherc posstint ; opinioncm enim aperte 
absurdam.fllnullo non tempore a sapientioribus enptosam tenue- 
runt. Epieurus denique, qui Democriti paucissimos sectalores nu- 
njerantis syslema eacoluit, ut hominutn libertatem defenderet, 
wolum illum tcrtium atomorum (cosm. $. 10. sch.), seu ut lucre- 
lius ait, cffniimeii prtneiptoram confiniit ; fuse de hoc Cuilwor- 
tus *g\t(.Sfst.intelt.c. 3. s.i. u.)) Stiinlejus e* Laertiof Htst. 
phil. t. 3, de phil. Ep. p. |. s. 6. pag. 1067. ) Epicurum sic ratio- 
cSnantem induclt: Verumest quidemin rebus ratione carenti. 
basfieri aliqua necessario — ; at in hontine ratione utenle, 
et qitatenus quiiem itla utitur, necessitas prorsus est nulla, 
ac aonideo conati sumusdeclinationem motuum nsserere ato- 
miS, tit dediiceremiiJ, quiposset forluna hamanis rebus inter- 
venire, ac ittud, quod in nobisest liberum arbitriitm minime 
periret. Miserum quidem ac ridlculum eflugium, aptum tamen, ut 
inde nobis Epicureorum denostra libertatesensus palefiat.Quod- 
si jam his posteriorum temporum philosophos addamus, juniores 
ttimirum Platonicos, Peripatelicos recentiores, Gassenditas, Car- 
tesianos, facile patebit, tanti numeri comparatione nullam eorum 
rationemhabendamesse,quiinoppoiitamsententiamrecesserunt. 

Verum et flliorum, quos philosoyihis non accensemus, haec constans 

re vitae minus probae ; unde salis patet, quo fine.ac roente a com- 

in omnibus humanae libertatis hoslibus nullo tcmpore observa- 
lum est, ipsos ad eam sententiam, quam ore negant, vitae suae ra- 
tiones accommodare, quod naturalia propensionis , quam invitl 
sentiunt, neque ullo conatu prorsus delere possunt, clarissimuto 
signumest ( i7i.sch. n. 4. log.). Certe hortantur et Ipti suos , 
tlxorem, prolem,domesticos, ut honestatem colant, puniunl, si quid 
deliquerint, cavent sotlicile, ne quidvel a se.vel asuis admittatur', 
quo ipsis ve! ignominia.veldamnumquoiidamaccersatur. At quor- 
sum haec ctira, haec sollicitudo, si necessario fiant, nuaecumi|tie 
fiunt) Deindecur aegre adeo ferunt injurias sibi illalas? Uiute 
tantum vinilictae studium! An non vel eo vindicandi conatu ipsas 
liboresibi illatas profitentur? Nisi enim in aliorum potestale si- 



\7t Existtntia Libertatit Humanae. 5io, 
lum fuisset talia nocumentanon inferre*, nulla foret ratio injuriae, 
nulla irae justae, aul vimlictae ; vide liusebium (Depraep. evdn 
gii, 6.c. 7. ). Ncmo umquam ab homine arnente, aut a furiosa b- 1 - , 
lua injuriam sihi illatam fuisse conquestusest. Cum igitur illi ipsi, 
qui verbis liberlatem tollunt, in periculis ad modum solliciti, in 
rebus dublis apprime cauti, in ulciscendis injuriis valde feroces 
lint, neque aequaliter perfidiam, ac fidelitatem ; patricidium, an 
parentam observantiam aeslimare queant, nonne hac agendi fa- 
lione manifeste sibi contradicunt, occultaque animisema, quoJ 
ore nolunt, operibus produnt? Profecio si omnia necessario age- 
rentur, possemus quidemamarevirtutem,ct probitatem tamquam 
rem nobis commodam ; aestimatiane, ac praemio dignam censern 
tion possemus: quemadmodum horologium commodi caussa ama- 
mus.nontamenseriamenteaeslimatione.aut compensittione dl- 
gnum judicamus. 

dbnioub sx iBCiBUi, nnsani, »c vut.hu, 
CXXVI. Ji in homine nondatur vera a necessitate liberttit, 
teges, praemiit, ar. poenae, quibus Solone teste, ut hahet Cicero, 
omnU humana reipublxca eontinetur ,fidem adaequatum, quem 
legislatores intendunt,ac unnnimij subdtiorumcontensio itppro- 
b.it, non consequuntur ( Ep. 15. ad Bmt.). Finis enim adaequatus, 
quem legiilalores in eonstituendis iegibus , dislribuendisque prae- 
miis,ac poenis sibi praefigunt, non in eosolum consislit, ut hominet 
ad actusbonos impellantur,aut a malisefficacius arceantur; sedetiam 
ut illi ob actiones praeteritas condigno praemio, ve! poena affician- . 
turjatqui finis hicsinelibertateanecessitaie obtinerinequil: ut enim 
quis ob actum praeleriium praemium.vel poenam mereatur,e* com- 
tnuni naliirae sensu necesse esi, ut actus ille in generemorum impu- 
tari possit,quod fieri nequit, nisi actam illum iia in sua haherel po- 
testatc, ut eumdem pro arhitratusuo ponere, vel non ponere possit, 
qucmadmodum idpatet exaclione homials amcntis, autbestiae nobis 
damnosa,quae in poenam non imputatur; igiiur sine libertate a ne- 
cessitateadaequatus legum, praemiorum , ac poenarum finisnonob- 
tinetur. 

Schol. 1. Profecto sensus ille,quem quisquein seipso e*peri(ur,cum 
animum ad recte, autperperam asefactaadvertit,[uculen.terevin- 
cit, nullum homini actum ad iaudem, vel vituperationem, ad prae- 
mium, vel poenam impulari posse, nisi, qui cum perfecta liberla- 
le panitur ; unde cnim fit,UI in aliis, quae quis cum plena rationis 
advenentia, ae libere egerit, sibi complaceat, laudeque, ac prae- 
miodignum se tacile pronunciet: in aliis conlra se ipsum damnet, 
ac poenitentia ducalur) Eodem vero sensu nequaquam afficiatur, 
cum easdem actionese* ignorantiaquadam anlecedente; vehemen- 
ti animi perturbatione.ameniia, aut ex quacumque alia necessita- 
te, licel quam maxime spontanee, ac voluntarie efficit { Piscourt 
sur la vie heureuse p. 71. ),? Nobis ab hoc sensu perpetuo illud 



5io Psychotogiae P. I. Seci. lii. Cap.llt. 

fattinm esl cogiiare, ut non dicam Impiiim, quod anonymi auclof is 
si-nlcntia est; dolef ille caecorum mortalium vices,qui sihi adeo 
imponi prrmitlanl, u( pulent se liliere agere, ciim vel maxime fa- 
t.ili necessitale abripiunlur, sihique molesfa conscientiae voce ea 
facla cjprobr-tnl, quorum omissio in ipsoruro potestale sita mini- 
me fueril. lieetius Aults Gellius pronunciavi t : sine tibertalepoe- 
nae forent injustae; quae ipsa quoque Magni Augusli mens est: 
sublaia hbfTinie amnis humann fita subi erlilur , frustra le- 
ges d.mtur,frtistra ol-j\i' £,itiO'wf, landrs , viiuperationes, ex- 
korlalionrs adhibenl ur, nrque itlta justitia bonis praemia , et 
inatis siipptie.ia constitula sunt ( Noet.atl. I. 6. c. %, ). \'A sane 
quis militem en vulnerc proslratum laudaverit, quod hostem non 
fugiat, aut conlra rcpreheiiderit, quod hoslem non inseqnatur? Ita 



vero ressehabcrel.si 


nuilainnohisessel 


libertas a necessiiatc. 


IJt horoiogium oh hon; 


im,vel malam hor: 


irum designalionsm nec 


praemiamus, nec pmir 


mts, quo.1 oi>nia ii 


i eo neressario; lamclsi 


rum sponlaneilale lati 


■ silmta perficiuntu 






poona dignum ce 


nsemus, quidqutd agat , 






r^sinerlsu laudare, 




: eminem r prudentc 








ssemus,si ad omnes no- 














?m proposi liontim : 


luperioris raiiocinii al- 


(inet, ea quoque jure ir 


idubiumvocarinei 




<livinarum, qit.nn huma 




'mmuni rerum publica- 


i-um constittitionc, quarum nulla est, quae 


magistratus publicos, 



cerlasqne leges non haheal, quae , ut ait Tiillius { De leg. 1. 1. c. 
5.), suppiicio improbos afficiiint,defendunl,ac tuenlur probos% 
cx ipso dcnique sensu communi certum exlare intcrhomines justi- 
tiam non solumcorrf:(icvi/ji,quae vulelicet in futorum prospicit, 
euratque, ne matae acliones committanlur, sed cfiam •■indicali- 
ram, quae ob aclus duntaxat praeteritos, iis praemia, iel poenas 
ilecernemlo, aequissime enercetur. Hobhesius ( Uabbes debate 
tv r tbr., Eoist. Bram. hatt. ) quidem Socinianorum caussam agens 
hanc justiliatn vindicalivam insui cumBramhaUio Angficano lipi- 
scopo concertationibus acerbe inseclatus esl: apud viros tam cor- 
tl.Tlos, ct ah anticipalis opirionibus remolos nihii promovit: per- 

mtnLo^leaiur^MllonorreTJssit'^^ 

du mal. 5. , ; . Essai deTheod. p. i.4. 7J .); docet enim justitiam 
hanc vindicalivam fundari in aequiiale quada-m naturali, quae 
postulet,ui et ofl'enso,etiis,qui praevaricationislegis conscii sunt, 
ali.qua ratione satisfiat ; putat nempe ad constanliam sapienlis le- 
gislaloris perfinere, ut ne legis suae transgressionem impunitam 
admittai.etsi poenae ejus occaiione nemo alius corrigelur, et e- 



lDe ExiUeruia Libertatis Bumurtae. 5si 
mendaretur; id quod reapse saepius factum fuisse hitloriarum mo- 
iiuinenla nos docent, cum referunt nonnullos ob ailmissum gravius 
(ielictum jmsu Prtncipis noclu, et ctam ommbus mnrte mulclatos 

gruil ; omnes enim ita sentiunt, ad stahiliendam reipublicae salu- 
tem non satis esse, ut per pocnas futura solum sceleris admissio 
impedialur.sed jure praeterea eiigi satisfacttoncm quampiam pro 
delir.lo jam patrato.licel eanec ineitemplum, necin aliorum cmen- 
ilatiouem scrviret ; quemadmotlum nenipe vera animi grati signi- 
ficatio ca non est, quae ad novum dunlaxat heneficium impeiran- 

i)a solum flagitia, mtnime vero a<I commtssorum vindictam infligi- 
tur. Vurum haec quanlunivis verissime dicta, non tamen oronibus 
probantur ; contra enim 



Schot.z. Ponlmt i.) Tametsi omnia necessario a nonis agerentur, 
justa iamen foret, nec inutilis legum constitutio, praemiorumque , 
nc pocnarum repraesentatio] fingamus enim primo extare fatalem 
qu.impiam cauSsarum conneiionem, polerunt ulique praemia, ct 
poenae in ea scric ila connecti, ul tam neeessariarum caussarum , 
quam etiectuum vices obeant: fingamus dcinde hominem, quoJ 

vcl nolilioncm moraliier necessitari , conducent rursus praemia, 
et poenae ad id, ut objcctum magis bonum, vel magis malum re- 

Ad primum. Posita tali neccssilate fatali locus non foret juslitiae 
corrcc!ivao,minimeaulcmvindicativae; vindicare enim facium 

tur adaequatus, ad qucm praemia, ct poenae nunc saltem omnium 
horoirium conscnsione diriguntur, nequaquamobtinetur. Quidquod 
correctio ahstracle et separatim a vindicta considerala nec vero, 
et proprio sensu aclus justitiae dici potest ; nemo profecto judi- 
cat aelum jusltttae essc occistonem beliuae furiosae, aut hominis 
amentis in me violente irruentis et verberationem canis ob carnes 
furto ablalas, sed de his postea. 
Ad alterunvplura sunt, quae reponi possunl. i.)Quanvis bonitasin 
objeqto repraesenlata jam esl ratio suffidens volitionis, cur igi- 
tur Ba pcr apposilionem praemiorum augeatur. i. ) \n compluri- 
but aciibus honcslas, vcl inhonestas ipso rationis lumine tam cla- 
rehomini tantillam attentionem adhibenti proponiiur, utea clari- 
las nulla praemii, vel poenae atijectione augeri posse videalur;cur 
igitur legislatores; etiam hos actus maximis praemiis, vel gravis- 
simis poenis adjectis praecipiunt, aut velant? 3.) In hac rursus 
opinione ewludilur omnis justilia vindicaliva, quum tamen I.eib- 
nitiani ducis lui cxemplo tucri omnino dcberent. 4. ) Hunc unuin 



5l'a Piychotogiat P. I- Sect. III. Cap. III. 

finem per praemia.Gt poenas nec legislaloribus^nec a lubditisin- 
iendi ex eo clarissime palet, quod quisque in se cxpcriatur, possg 
se etiam itante cognitione praemii et paenae objtctum perceplum 
velle, vel non vellc.hocque, vcl illud velle. 
a.) Bruta, eisi libertate a necessitate deslituaniur, puniri lamen,et 
praemiari solent: licct item occiderc hestias nonias et hominem 
furiostim in nos irruentem cum aliud medium non superest jigi- 
tur cx praemiis, ac poenis homines libere agerc nequaquam colli- 
gitur. 

ly.yuemadmodum damnum a bellua nohis fortc illatum in loco inju- 
riae non hahemus, ita ne^uc vero ac proprio sensu ipsae punirt, 
aut praemiari clici possunt; cum brutis fere, sicut cum amentibus 
quihuscum optime comparari possunt, agimui. Oceidimus ileinde 
juste hominem amentem, aut bestiam noxiam ; sed caedes ea non 

fcndendi,etgraviusdamnumnobis inferendum impediendi. Poena 
proprio, et vero sensutalis cK ipsa sui notione, et universali homi- 
numopinionc salum infiigitur propter actionem, quae in genere 
morumagentiimpulari queat, qustl non fit,nlsi etilla,et ejus omis- 
sio ex aequoin patestate operanlis consflluatur. Profectonemosa- 
nus bruto mortem infert in poenam, et vindictam ; nemo iilud ob 
delictum admissum clam ocuidit, quemadmodum inter homines , 
nonnumquameveniat ; sedomnesquae helluis infligi videntur,poe- 
nae in futurum duntaxat tendunt, ut deincept vel ipsae, vel aliae 
eam paenam intuentos phantasiae ope ab ejusmodi actionibus ab- 
sterreantur: eum in fincm quoque fit, si verum est, quod Botarius 
refert,ut in quibusdam Africae provinciis leones cruci affigantur 
(£. i.p. ioi),quodhrul. tnel. utiint. rat, ijnam honi,). Univcrsim 
igitur, comparale ad brulanihil veramrationem praemii, aut poe- 

eKcitamiis,a ( ijuibuseaadomnes[uasaclione5,au(omissionesdeter- 

sentibus niinime ad actiones delerminamur ; utpole quas ponere, 
vel non ponsreetiam praeseollbut hisce ideis, et ariundis inde ap- 
petitionibus in nostra situm esl potcstate.Coterum quiargumenlo 
amplius insislit, videat, ne hominem, quem cum brulis comparat , 
ipsa ralioneespolicl: quarenecplusetfieiunt, qui ajunt brutisquan- 
doque aliquem amorem honevolentiae, atit concnpiscenliae a nobis 
exhiberi ; bruta enim solum laudamus, aut amamusoh aliquas per- 
fectiones physicas non vero ob morales ; ejusquegenerisamor.qui 
in aestimatione ulilitalis cx rei usu consequendae consislit, saepe. 
rebus quoque inanimatls impenditur, ut cum horologium proprii 
commodi caussa amamus. At vcro homini leges, praemia, poenae 
proponuntur, ut his incitamentis alleclus ipse sese libere ad actio. 
nem ponendam, vel omiltcndam determinetj homini praemia con-^ 
feruntur in compensationem actionum praeteriiarum, non autem 



Da Exinentia ttbertatit Humanae. 5i3 
cosolum fine, ut motiones in cerehro, ac ideae in animo exciten- 
tur.quae, quoties per phantasiam reproiiuctae fuerint, ipsum ad 
igendum determinent. 

3-) Amor beaurummentium in coeio bonum infinitum intuitive co- 
gnoscentium, elsi actus sit necessarius, est tamen laude dignus, ao 
moraliter honestus ; igitur sine liberlale a necessitate actus mo- 
raliter honesti.et laude, vel viluperalione digniesse possunt. 

ig. Amor beatarum mentium dici quidem pofesl honeslus, laudeque 
dignus habita ratione objecti quod honestissimum , et creatilrae 




rius; nequit is ad iauilem velut ad praemium imputari, neque san- 
cli per illum quidquaro mereri possunt. Generatim probe hic no- 
tandum: operari libere non esse semper, et in omnibus melius ac 
perfectlus, quam optrari voluntarie, ac necessario; regula enim 
perfectionis postulat, ut objectum pro dignitate sua amelur :ijua- 
re si ohjectUm sit bonum summum, purissimum.et summe necessa- 
rium, summa cliam necessitate amari debet ; si contra sit minus 
bonum, non purum, neque necessarium, illius amor in dominio di- 
ligentisest, ac proinde etiam omitti potest. Iia Deus seipsum ne- 
cessario, alia extra se libere amat, et lamen actus illius est sem- 
per in se, acsub omni ratione perfectissimus: idem igiturcum pro- 
portiono ad vohmatem creatam appiicandum. 
Sunt et alia nonnulla, quae verae iibertatis hostes objectarc soient. 
His antequam respondeam, necesse est , ut dcmonstrcm veram a 
nccessitate libertatem cum principiorationis sufficientis aliassta- 
bilito minime pugnare. 

CXXVIt. Cuni anima, nostra poniiur volens,velnolens absque 
ratione sujficiente,quae setenent vel ex parteabjectirepraesen- 
tati,seti niotivt, vel e.x parte judicii intelleotus practici, vel ex 
parle determinatianis naturalis ad unum, adest id quodejjicit 

essentiam cuni veritate tribuatur.Cum airima dictis sub determi- ' 
nationibus ponitur volens, vel nolens, adest acluale exercitium spon- 
taneitatis animae corapeientis ( §. 106.) ; sed ipsum actuale exerci- 
tium spontaneitatis efficil, ut praedicatum volens, vel nolens animaa 
velut subjecto practcr essentiam cum veritate tribuatur: ergo cum 
anima huraana diclis sub determitialionibus ponitur volensvelno- 
iens, adest id, quod efficit.ut praedicatum volcns, vel nolens animac 
velut suhjeclo praeter essentiam cum veritate trihi.ia.tur. 

CXXVM.Cum anima nostra dictis sub determinationibuspo- 
tiitur votens, vel nolens, tiihil panitnr , i/uod pugnet cutn princi- 
pio rationis sijjicientis. Uhi ailest id, quod efficif, ut praedicaium, 
9,nod suhjecto praeter essenliam tribuitur, cum veritate tribuatur, 



5i4 Psychologiae P- I. Sect. III. Cap. III. 

ilii nihil pngnat cum principio rationis sufficientis (ont. §§. io. ti.)t 
seil cum animadictis sub dcterminationihus poniiur, volens-, vel no- 
lens, adest id, quod efFcit.ut praedicatum volens , vel nalens , quod 
animae velutsuhjecto practer essentiam tribuitur,eidem cum veri- 
tatcfribuatur(§.praec.):crgo cum anima nostra dictis sub.detcr- 
minatione ponitur volens, vel nolcns, nihil pugWat cum prlnciplo ra- 
tionis sufficientli. 




CXK\X. Ciun'anima nostra ponltur gaudere V era lihertate a 

fic-enL. Dum anima nostra pSur gaoden hbw?^ «w«Yut£ 
ponilur ea volens, vel nolens, sine rationesuflictcnte, quae se teneat, 
vel ei parte ohjecti repraesentati, shu motivi ( §. i iS. cor. 3.) , ve! 
exparte judicii intcllectus practici {$. 111. ), ve! ex parte determi- 
nationis naturalis ad unum 116.); sed cum atiima ilictis sub de- 
termitiationibus ponitur volens , vcl nolens, nihil ponitur, ijuod pu- 
gnel cum prtncipio rationis suflicienlis ( §.praec), ergo cum antma 
nosira ponitur gaudere Jibertatc a necessitate, nibil ponitur quod 
jiugnet cum principio ralionis sufficientis. 

Schol. Hxaminemus jam momenta rationum, quihus adversarii liher- 
tatem a necessitate impetunt; quas ah aelerna Dei praevisione sti- 
munt, dissolulae sunt (cosm. $.37. sch. ) ; relitjuae huc fere dedu- 

Ajunt 1.) Volunfas a necessilate lihcra esse ncquit, si ea a principio 
efficiente euemo ad suas actiones determinari debeat ; istud au- 
lem ita essc inde patere putant, quoJ voluntas advolendum, vel 
nnnvolemlumindiffercnssit. 

K- Voluntas quidem inditTerens est InditTerenlia acttva sci formalt\ 
non aulcm passiva, seu ohjectiva; illud vero solum a principio ef- 
fkiente externo determinari dehcf , quod passive.seu ohjecfivc 
inditTernns cst. Nlmirum.ut Daricsius ait ( Psj-ch. emp. y . nj. 
schol.); indifferens dicitur quod aeqae sic,ac atiter trhtihete. 
potest. atque idco suhjecttnn aliquod atl id ivdifferens diciiur, 
quoditli i»esseneqttit,nisiconttngenter. Jam vero ens ittua. 
tel vtsua sine principio efficienle externo adoppositum se ile- 
terminare poles', vel non. Si prius, ad Mformaliter, seu utBer- 
nardus Lamy (Oem. verit. et sanct. eth. chr.c.t 1.), active ; s\ al- 
terum: pussive, scu ohjective inditferens esse dicitur. J"ns iglfur 
ad aliquii! passivc inditicrens cst, qitod atl ilhid ohtincndum nihil 
conferre potest, quaffl potentiam passivam, ut verh. gr. marmor 
ad recipiendam statuae formam; haecque Indiffcrentia aprincipto 
efficiente e^temotoll: debet ; contra indifferenlia activa,seu for- 
malis est in ente, quodvi agendipotlet,quandonue per ipsamhanc 
vim suam inditFerenttam sine principio cfficienta esterno tollere 
polest. Taleenslest vohintas.sive potius anima nostra, quae cutn 



De JZxiilentia Liberlatis Hunitinae. 5i5 
exesscntiasuaad nullara volitionem dctermlnata sit> ac semper 
contingenter velit, vel nolit, indiiterens est atl volendum, ve! no- 
lentlum, vel non nolendum ; cum vero praeterea vi agendi, siva 
spontaneitate polleat, ipsa sibi habitis omnibHs ait agendum re- 
quisitis suam indirrerentiam vi propria tollii, nequc ad id u!k» 
principio efficiente extetno eget. Atque inde , observante Jaudato 
Dariesio, philosophi ad indiflerentiam formalem, quae libertafuiu. 
a necessilate conslituit, requirunl { Loc. cit. ) potcutiatti tigendi- 
utruitUilitt Ojipositoram, nt apiiitidineia ieie deterinman -i ti:L 

alttruirum opposttorum i>ro lubitu; 

l.) Etsi voluntas ob indifTerentiam activam non egeat enterno prin- 
cipioefficiente, eget ilk lamendeterminaiite.quo posiio rursusab 
omiai necessitate immunis non erit. Confirmaiil ilcinje assertum 
paritate ab intellectu petita, ijui licet active indiftersns hoc ipso, 
quod ad nullam perceptionem es essentia sua dolerminalas sit,at> 
eilerno principio determinari dcbet. 

Jjf. Jntellectus est potentia nccessaria , id est , talis , quae habitis 
omnibus requisilis actionem omittere nequitj est enim iroprimis 
ci natura sua detertninatus ad objeclum rite applicatum perci- 
piemlum ; deinde cum vcritas, quac indivisibili consislit , nequo 
cum talsitate consociari polcst in eadem re, sit necessarium intel- 
leclus oKjectum, ipsequoquc necessario cidem pcrspicue proposi- 
tae assentitur: omnis quippe potentia necessario agit, cum neces- 
sarium ohjectum habet. Quare habitis omnibus requisitis nequit 

quod non adsint omnia requisila,a rj lj i i. js sd agendam iluterinine- 
tur. At vero voluntas praetcractivahj indi rterentiam hahet quoquo 
facultatemsuspendendi actionem,autalterutrum oppositorum eli- 
gcndi,?ime itt&ijjerentia etuctioms dici potest : cjiis enim objc- 
etnm est bonum quod nequaquani in indivisibili ccuiiisti t, sed ma- 
jus, et minus recipit; quoJque in eademro sub diverso saltem re- 
spcclu ctlm malo consociari potest: praeterea solum bonum infini- 
tum clare cognitum est nccessarium amoris objectum , quia illud 
solum naturalem felicitatis cupiditatem esplero potest ; bona ve- 
ro finita nec pura sunt, nec ad veram bealitatcm quidpiam confe- 
rnrit J nnde quamdiu voluntas inter bona finita versaltir, atl amo- 
rem vel electionem necessario non rapitur; scd habiiis ctiam ad 
agendum requisilis rotinet facultatcm sus pentlcndi actionem , id. 
cst volendi, velnonvolendihoc, vel illud,uteliamnolendi.Huri:m 

cnim scnsus intimus nos docet, nos non posse objcctum rite appli- 
catum non percipere, aut veritati evidcnti assensum negare, vel 
dissensuro praestare: ita eodem sensu intimo eitperirour nos plu- 
rlma ex propriadelerminatione velle, non velle, nolle : quare si 
acque certa sit, quae per idem medium innotescunt,rite concludi- 
mus, inte)lectum,ad quem pertiaet objcctum rite applicatum pcr- 
cipere,ac veritatt evidenti assnnsum praestaro, potentiam esso 



5a6 Psychologitie P. I. Sect. Ul. Cap. llt. 

necessatfam ; contra volunlatem, cujus est ex bonis finilis per Irt" 
tclleclum propositis cligere.ac mala respuere,polentiam liberam 
eise. Nequeohesl, nos nonnumquam, prout libet, ad quaeda.n ob- 
jecta reflectere, ideasqile pro arbitrio excitare ; indu enim solum 
sequitur iuiim intellectus quandoque nohis liherum esse, poss»- 



Exhis 



ivam: illa non cget principio dcti 

irt famen ah imli ili reniiii p.i^iv.i, quau per principium ester- 
n ejfir.itm tolli debet ; illa soli Toluntali compclit, estque ne- 
elibcrtatis constilutivum ; haec et intellectui, et 
appetitui propria est. 
3.} Defonsqres l.eibnitianae lihertalis mulia accumtilant ; ajunt fieri 
numquam possc, ut aclus primus proximus complettis indiflerens 
sit a j volitionem, aut ejus omissioncm , quod nos ail perfeclam li- 
hcrlatem requirimus ( §. 115. sch.) , inler ejus enim principia, si- 
ve requisita repraesentalio honi, seu motivum locum hsbet, quoil 
cum sit ralio sufticiens volitionis, cum ipsa necessariocottnectilur. 
Idaulem ila esse probant : 1,) Quia voluntas non potest non vclle 
tihjectum, quod ut bonum repraesenlatur ; quoil enim, quaerunt, 
foret molivum, m voluntas posita repracscnlatione boni se deler- 
minet ad cjus tolitioncm omitlendam?!.) Praeterrepracscntatin- 

raliosulfickns volitionis esl omnino repracsenlatio boni. 

alias negavimus (j. 1 iS. cor. 3.). Certe hoc admisso omnis veri 
nominis libtrtas lollitur, relicta solum spontanci tate ; fi-querctur' 
cnim, animam quidem aqere posse, quod vult, non aittem hoc , vel 
illud vclle, aut noile, aut non vellc poise. Neque rem sitlvant, eunt 
dicunt per rationcxn sulficientem induci solum veritatcm determi- 
natam hypothcticc, non vero absolute necessariatn: ccrliluilincm, 
non necessitatcm , hanc quippe a principio contr.idictionis pende- 
rc.Etsienimhoc verissimum sit , cum positio rationis suffidenlis 
nostro arbitriosubjicitur: minime lamcn ila est in casu opposito; 
posita nempe ratione sudiciente vi principii contradiclionis poni- 
tur rationatum (ont. §, 11. ): ergo si mihi positio ralionis suffi- 

iera esse potest. Jam vero repraesiintationem htini, quac sit ratio 
sufficiens volitionis nobis liberaro esse nemo diserit, nisi qui vel 
pugnantia docerej vel seriem volitionum, ac repracsentalionuni 
infinitam statuerc volit ($. 113. cor-). Quod si autcm volitio,utpo- 
te aclus imperans, libera noo sit, nulli alteri aciui, cum omnes itn- 



De Sxistentia Libertntit Bumanae. 5a? 
peratisint,vera libertas competet (conf.$$.iio.coroll. 1 1 j.sch.). 
Mirabile hic eSugium excogiiavit auctor addilamentorum in roe- 
taphysicam Sagneri jam alias(cosm. §. 8*.sch. i, n. i.)a melau- 
dalus, postquam docuisaet motiva nobis non libera esse jtidicii 
practlci;hoc ipsius deinde volitionl rationem sufficientem addit 
< Psych. emp. §. HJ. ■ addit. n t.n. iS.fn. ): jVec obirudi pot- 
est,necessariamillad esse',qttod stquitur ex neceisario: ut 
enim alia mittamus, quae hic dic.i possent , quod non lequitur 
exnecessario,nisiquatenus istud tupponit , aut invaUli pro- 
priunl operandi nioditm agentis liheri, qttem operandi moditm 
nequ-it agens praetermitlere, nisi desinac optrari,itt agens li- 
herttm, non seqtiittir ex necesiario, ut necessarium est, sed tit 
est principiitm aclionis liherae; atque atleo sequilitr tit ilhe- 
rmrt, nonnc necessariwn. Verumpaceclarissimi viri dicam.quod 
seniio -, responsione hac adeo difficultas non tolliiur, ut augealur 
etiam ; quod enim necessarium poss i ime pi incLp.itir! liberi , id 
est.quod intelligi nequit: cerle necessarium, ae liherum contra- 
dictorie opponuntur: sl autem unum conlradictorium alterius prin- 
clpium esse possit , nihil obstahit, quo minus ex lenebris Iu<, ex 
frigore calor oriatur. Neque juvat ad operandi modum , quem ens 
ljberum praetermittere nequit, recurrere ; nam id ipsum in quae- 
stiono vertitur: utrurnens litierum eum operandi modum sequi 
possit, ut necessitate ineluctabili ad actianes suas lihere determi- 
neturi atque Istud omnino repugnare lucuienter demonstravi (§§. 
... S .. I fi.sch,). 

Aa prob. i. IJ!. Tanlelsi posita repraesentaiione boni non posiumui 
non seniire inclinationem versus illud, quae ad ajipL-titum per se 
non liherum perlinet; possumus famen ohjectum honum, quod acti! 
indeliheratc appetimus, deliherate velle , vel non vellc , si mndo 

ro: nam primo cum omissio volitionis in se speetala non sit actus 
positivus.sed meranegalio volitionis,et carenlia omnis actus po- 
sitivi (§. 1c7.eor.iO1 ipsa etiam ilia detcrminatio non erit positi- 
va, sed solum negaliva, cui proinde eliam nullum motivum nosili- 
vum, sed Solum negativum respondet.quod ineo consislit, quod ho- 
num illud non repraesentetur ut infinitum, et nuccssario eiigibile, 
verum solum ut finitum , quod ralione sailem suae finilatis imper- 
fectum,sive non bonum, nec ad veram nostram felicitalem neces-' 
sariumesi: quare voltlntas pro uiraque parle tam pro volitione , 
quam pro ejtls omissione habebil motivum proporiionatum.alque 
adeo etiam aclum primum prosimum completum pro suo arbitra- 
tu vol per volitionem positive, vel per e;us omissioncm negalive 
exercendum. Poterit igitur voiunlas in hac hypothesi pro sua li- 
beriate velobjectum illud velle, vel ejus voliiionerodunUial omit- 



6n5 ' Psychohgiae P. I. Sect. III, Cap. III, 
tere , vel intellecmm ab eo avocatum ad alia cuntempl.ind.i , vel 
ad illud ipsum accuratius e*pendendum applieire, quanu ejuj slt 
lioriilas? utrum non speciem raali admixtam habeat > <iuam si do!c- 
xerit, jat" non modo illud velle, aut non velle , sed etiam vellu au t 
nolle (§. 115.) polerit. Deinde etsi ponamut eani volitionis uinis- 
sionem fieri interdum , aut etiam, ut aliqui contendunt, fieri tam- 
per debere per delerminalionempositWam^nBque tamenhaecde- 
lerminatio suo molivo deslitueretur; ut enim universim es parte 
objecti ad volitionem aliud non requiritur, quam sjiecies bont, ob 
quarn illud eligibile sit, ita etiam ad positivam volitionis omissio- 
tiem eK parte objecti aliud non desideralur, quam species qiiae- 
dam non boni, ob quam illud sit non eiigibile : jam vero omnu bo- 
num finitum, 11 1 finiiuni habet in se defectum ulterioris realil.it is 
onl. 117.): si tgitur ut hoc defcctu adoctum repraesenlelur , 
ipsa illa repraesentalio erit utique motivum posiliuum ad posili- 
vam deierminalionem , ut voiitiu omitlatur. Generatim ilaque , 
cum mens objectum, quod repracsentatur ut bonum, non vuli, vel 
dunlaxal non vull, ad quod sufficit, ut uhjcclum non sil boniim in- 
finituro ; vcl simul vult aliud, ad quuJ requiritur , ut aliud bonuni 
simu! rcpraesenlelur: vel vult, ad quod necesse est, ut in eoilem 
ohjeclo bono quaedam mali spccies relnccat ; unume* his semper 
adest; igitur quoiiescumque animae bonum finitum rupraesenta- 
lur, adesl motivum.obqiiodipsiadomitlendam voli tionem deler- 
minare se possil. Neque |>roinde eliam, ut aliqui volunt, necessa 
esl, ut mens in usu suae libertalis sibi motivum quaerat ; eumijuc 
esplicile intendant ; quin de hoc libertatis usu , si nonnumquam 
cnplicite intendatur, sicut de quovis alio bono repraesentalio ra- 
tiocinandum est. Inscite ctro pronunciatum est potentiam tibe- 
ram votendi, vel nan voteitdi rem uliquani esse potentiam vo- 
tendi sine motivis: cumque hoc absnrdum s't, hbertaleni esse 
terminum inanem { L' Eprit. discuitrs t.pag. 16. suiv. ). 
Jdpr ab - *• W- Ipiuj» sponUneltatis eiercitlum esse ralionem suffi. 

ipsa sit natura liherlalis , quae ineo consislit, ut volunlas hahitis 




se ct parle objecti ; sed tamen absque ralione iJ genus exlerna. 
sfjjicieiile.ct invicta. Hucillud Tullii perlinet ( De fuc. c. n.). 
Coinmuni igitur consueludine sermonis abutiinur, cum ila di- 
c 1 m-.is-.vrlte uliquid quempiarn,nut noite sine canssa; ita enirrt 
dicimus sine caussn, at dicamus sine rfxterna, et antecedenta 
caussa, non sine aliqua. — M animorum motus voluntarios 
non est requirenda causta: matus enim voluntarius eanmalti- 
ram in se ipso cantinet,ut sic in nosira potestate, nobisque pa.. 



Digiiizcd b/Cooglc 



De Existentia LiberU 



luerit. Sapiemer Dariesius ( Psyc. einp. §. i «. **. ujt».); Ac- 
co modatio{«ercitiiiw)wfojpoi(f<nici(fl(M non »c 
seil tictio, qtiae in seric apcrr.^oniL'/:, cnarurn attera iitterani 
determinat, est prima. 
Atqueex his colligitur, invidiosam illam, quam ex r,eihmtio d'Alem- 
berlus ( Encjrclopedie art. fartutt) clcsumsit, comparalionem 
voluntatis sine rationo sufficicnle exlerna quidpiam volenlis cum 

lerejuhi enim nihil sine ralione sufficientq evenit, ibi casui locus 
noncst IPsj-ch. §. ;io. sck.n. j,): deinde quid esse limtlitudi- 
nis, ut habc: dscn jji ir.us P. illako, potesl inler inertin corptt- 
scula omni intelligentia, et voluniate desUtiita, meroguecasu 
.ibsque ulla causa declinantia; et inter aniinwn ratione, pra- 
videntia, detiberandi, aigue deligendifacuttatem praeditum , 
certisquc incitamenlis atlecttim} itlir. nimirum finguur decli- 
natio absque ulla etiatn rfjectrice caussa: hia fit eventas a 
caussa,aqua solit.li&ertilte satva effcctio ejtis proftcisci pol- 

4.) Ajunt HQnnulli cum Baumeistero {Psyeh. eni P .§. 606.). Si rcprae- 
senlaiio boni non esset ralio suffieiens volitionis , cjuaercnll , cur 
hoc, vcl illud velis > respomlcre cogeris tiicendo Vel ; t/olo , quia. 
tojo | vol: eolo^quiapossuin retle; utrumque autem responsum 

idem per idem resolvit, nnt qu.imvk vnlitionem ab alin praece- 
rlente penrlcrc, sic proccssum in infinitum st 



.luiujiiii-". philosophorumcanoncm a posse aJesse argumenialur. 
ty, Utrumquc hoc responsum tolerari polesl, si modo hoc semu acci- 
piatur: votohoi: objectum, quia nuhi boniiin videtur, et qniaego 
habeo potestaiem qundcumqae objectum mihi bonam volendi, 
eaque potestate niiiic utor ; hoc aulem sensu stabilito tola argu- 
mentivis corruit ; nra et ratio tenens se ex parle ohjecli ; sive 
motivum, ct cxercitium spontaneitatistamquam veravolitionis ra- 
tio sufficicns assignatur: qu-arc neque iilemperidem resolvitur; 
neque progressus in in ITnitum adstruitur;neque a polenlia a.l actum 
argumcntum ducilur. Ulterius autcm quaestioncm urgeri pruden- 
iernon posse ex dictis palet. 
Quaero hoc loco a Leibnitianis.qui put; 

na ad volitionem invicte ileterminari , eist treq 
Storchenau Mctapk. Lib.IIl. JS 



5So Piyckologiat P. I. Stct. III. Cap. III. 

non cognoJcamus, quippeex hae ignorantiapraejudicium Ae nrm 
a necessitate libertale orfum fuisse conlendunl ,quaero, inqunm , 
rjuid ii in hoc ienoranliae casu rogati, cur hoc velini, respondero 
soleant? sane, si sinceri esse velint.autillud.quotl in nobis rident, 
responsum dabuntiaulreponeni^vo/oftocproufer r ationcm s quam 
tgnoro. At islutl multo magis risu dignum viclelur: jure enim cum 
eeleherrimo Dariesio ajo { Ysych. enip. §. 19. sch.fin.): c.ompos- 
fihititatem ideiirum: volo aliquid cum ralione, quam non cogno- 
tco: nondum perspicio, Certe assignaie rationem incognitam est 
assignare rationem nutlam; ostendant deintle sine circuli vitio, un- 
de habere se rationem incognitam sciant ? apparet igitur in omni 
tandem sententia ultimo ad idem fere responsitm deveniri: quare 
non est, cur tantopere hoc in argumento Ulorum se jactet oratio. 
Celerum nos perejusmodi responsa.quae aeque incommuni natu- 
rae sensu funilalur, ac illud: jfat proraiiane cof(in(aj:nona)iucl 
denotare volumus, quam nullam adesse ralionem esternam adeo 
invictam, ul non ea stante volilionem, si luberet, omiliere posie- 
mui; verboiohscurisqtiidemverbisquodres ipsaclarius a quovii 
intimo sensu percipilur, quam dilucide exponi queat, significamu» 
pollere nosea facultate.quae ad ulramqueparlem aequeexperlila 
esf.nuncqueeam.cumnihilobslet, in allcrutram proarhitratufle. 
clere. PJulla autem pacto e* superiori respon.o: volo, quia volo, 
in sano sensu intellecto quis progressum volitionum in infinilum 
extendet ; ineplirel certe , qui assereret quamvis folitionem ah 
alia praecedenle penderc, quae quidem Spinoiae ( Et. p. i. pro~ 
pos. 31.), ac Hohhesii ( Debate ttnitk. Epist. Bramhutl.p. ilg.) 
Jenteniiaest,nonenim volenilo rae determino ad volendum,id es(, 
non volo velleiserl cum medetermino, tum volo, rieque ante volui, 
se qiiippe determinare ad volendum, et velte iub diverjis voca- 
bulis idemsonant. 
Atverooccuret hicfortasse alicui sequens argumentatio.ConsulIatia 
illa I.eibnitianorum, hoc ipfo.quod non pendeat a volitione prae- 
via, non est aetus liber, sed necessarius ( §. 1 ij.) : ergoetiam 1*0- 
Iilioobjecti,quae non pendet a volitione praevia, nort est aciui 
liber, sed necessarius : ac proinde necesse eril, ut velim vclle, et 
rursus velim velfe velle , atque sic porro in infinitum, Responsrcr 
in promtuest. Consultatioilla forct aetus imperalus, cuinamquam 
fmmediate,sedmediate solum medianle nempe actuelicito, liber- 
tas competit 115. sch.) : unde consultaiio haec, si non pende- 
ret a praevia volitione ipsam imperante, a nullo actu elicito pen- 
deret, proincJeque nulla libertate gaurlerel. Contra, volitio obje- 
eti est actos elicitus, cui per se , et immediate liherUs convenit 
( §. cit.), neque necesse est ; ut acius elicitus ah alio actu elicito 
pendeat, cum sit prlmus acius voluniatis illiusque actualis exerci- 
tii efiectus. Denique nullus actus polest esse liber, nisi sit simu! 
roluntarius ; praeter actns vero elicitos per se, et intrinseee vo- 
tantarios nullus omnino actus vuluntariss esse poiest, nlsi qui * 



Diaitizod bi C01 



De Existentia tibertatis Humanat. 53< 
voiitione praeredente , atque sic a volunfate pefldet (§, 109, ). 
Haec de primo Lcibnilianae opiniofles capile ; jam ad allerum. 

;,) Ajunt non posse roinus bonum io consortione majoris eligi ; tum 
quod niinus bonum in collisione cutn majore malum est ; tum quod 
nulla polesl cojjilari ratiosufSriens praeferendi minlts bonum ma- 
jori : ea certe nec forteex parie ohjecii.ut per se clarum videtur, 
nec ex parte voluntatis ; nam cum voluntas sii appetllus raliona- 
lis, nequii ipsanisi rationaliier aeere; praeferre aulem tninns bo- 
num tiiajorl ralionale non est, 

Jj. Tamelsi minus bonum comparath-e spectatum , quafenus conse- 
cuiionem majoris impedit, malum slt, non esi laroen tale ubsolti- 
te, et ln se coniideratum ; relinet enim speciem honi ahsoluiam, 
quam ifl se, etextfa consonium habet : quemailmodum eliam ma- 
lum minus,utut malum sil, et tale permaneal, lamen comparaliva 
bonum efKciiur, qualenus impedit majus maium, si nempe sermo 
sit de malo physico: aliud enim est de maio morali dicendum.sed 
hilc non per-linet. Quapropler sicut hoc ita el illud , non quuiem 
tit minus bonum, sive sub specie relath-a mali, sed nt in se bo- 
nnrH,sej sub specie absohtla bani ab huroana voluntale eligi pot- 
esl (conf.'55- 90. cor. 1. 3. 96. cor. 1. 108. cor. 1,). 

Deinde sicui qui oblatis duahus semilis alieruiram init, non incedit 
sine Beroita, itaqui in collisione duorum bonorum scu Inaequalium, 
5eil aequaliijm alterutrum eligit ; non agil sine ralione.sufficienle, 
mullo minus, ul putant, sine molivo , nam ui quaevis semita hoo 
ipso solum, quou sil semit j, iniri ; ila quodvis ohjecium hoc Ipso , 
quod bonum appareal,eligi polest.cum quaelibet bunitas reprae- 
senlata inoiivi instar esse queal. Hoc ipso nempe , quod neulrum 
hortim bonoruro inaequaliumut necessarium,5eu inSn'ilum reprae- 
senletur, potest voluntas per paullo ante dicta utrunlque non vel- 
le : cui igitur ea non possi t quodvis eorum, altero praelermisso, 
velle? 

jori ? ex parle objecti cerle nulla , sie enim exislimo: ut universlm 



qita ratio externa, sed non siifficient, nimirum motivum in reprae- 
sentalione honi eonsisteni; non lamtn nova ejits neneri5,et dislin- 
cu ratione opus est, ut unum honum, eiiam minus , alteri praefe- 
raiur. Quid eniro haecest praelaiio? nihil profeclo aliud, quam 
posiliva unius voliiio, etnuda volilionis alieriiis omissio: quiil 
jam veroinde? islu.l: bonum minus praefertur majorl hoc ipsoso- 
lum, quod illud velim,hocnon velim.eisi hanr praelationem expli- 
cite non intendam: cum igilur molivum ad volendum minus bonum 
adsit, et ad non volendum majus bonum negativum eo consislens, 



Psychologiae P. I. Secl. III. Cap. III. 
lit infiniwm, sufficiat, scmper sine dislincto motivo mi- 
m prae majori cligi poteril.Qua itaque ex parte voiun- 



ne, aut damno emergeats me continuoiinprudenliac arguat 
;ligam id, quod lubet,tamelsi minus bonum 



Quis u 



■lonstravit volunuiem n 



( _ e irrationabilitcr agere?cerle quolidian» 

experientia conlrarium manifcste testatur: anne foriassis raliona- 
liter agunt.qui affectionihus pravis ultro se abripi sinunt?qui eas 
voluptates, quihus honos praefurendus est , unice seclanlur , non- 
ne frequenter meliora probamui, deleriora sequimur? 3.) In tur- 
pe aequivocationis vitium lahuntur, cum pulant irrationabililer 
agere, et sine ratione sufficienic agere idem in re sonarc. Irralio- 
naliter agit, qui duclum rationis, illius nempe facultatis, qua nc- 
xum veritatcm distincle perspicimus, non sequitur, id est.quiali- 
ter agit, ac agenilum esie per rationem cognoscit: atqui hoc non 
est ageresine ralione sufficienleificri quippe potest,utactio,quae 
eontra rationis praesciiplum efficitur, cum ratione sufficiente exi- 
stat. *■) Voluntatem noB recie dici appetitum ratiotialem supra 
ostendi ( 5- io!.sch.) ; sed dabo adversariis aliquid, ut infirmiias. 
argumenti appareal.Sil ita: sil voluntas appeiilus ralionalis; erit 
jitud ideoiolum, ut ipsi volunt, quia ferlur, ac inclinatur in bo- 
num diitincte.ope nimirum Intellectui, et ralionis cognitum. R,i. 
tionalif ilaqua, et irratiunrt/ii non idem hoc loco significant ; ct 
sieut fieri polest, ut ohjeclum aliquod in se malum suh aliqua bo- 
nispecie, non modopersensumconfuse,sedc!iam per inlellectum, 

Iion*i»er appetere, ot irratimialiter eligere. Inlellecfus nimi- 
rumellsm errare potest, non quidcm,qualenus distincle reprac- 
sentat , sed quatenus non omnia, quae in objecto insunt , distincta 
repraesentat.et quatenus impurus est. Ficri deindeetiam polest, 
ut inteileetui divenai rationes boni, et mali in eodem objecto di- 
atincte , ac vere repraesenlet; quo caiu poteril voluntas contra 
praescriplum intellectus, et rationis ob mali speciem nolitionem 
suadentis ipsumob adjunclam boni speciero velle. Hocipsum to- 
ties fit, quolies quis ex certa scieiltia, dcliberato proposito, aKjue 
ex solanialitia legem divinam, aut humanam transgredilur ; talis 
enim qui est, eligit peccatum , quod actu cognoscit grave malum 
esse; quamvisnon ideo, quia malumest.sed quia nonobstante hao 
Dialitia aliquam honi anpat-entis speciem prae se fert, pula rooi- 
niodi temporalis, honorli etc. Accedamus ad iertium docirinae 
Leibnitisnac caput. 



L.i j !.'.■ G 



De Existentia tiberiatii Httmande. 555 
S. ) Sailem voluniatem inter duo bona perfectac aequalia nentrum 
eligere posiBCOntendunt ; est eniin, ajunt, eo casu voluntas in ita- 
lu perfedi aequili bri i aiqui inhoc ipsa agere nequit, cum eo mo- 
tlo se hahi-at, quo se anre omnem boni repraeientalioiiem hahuit. 
flf. Cum nulla adest repraesentatio, vo!untas,seu polim mens noslrs 
itl slatu itiJilrerentiae esl, in quo ips.i vel nullum ohjectum perci- 
pit, vel percepta ad 50 non referl, ul adeo icnoret, ulrum Itbl bo- 
na,an mala sint E5. BS. cor.i.) ; immenia»uleiD eJt inter honc, 
et aequilihrii staillm difTerentia: In illo, cum ilesint moliva, non 
habelur actus primus proximuscomplelusad volendum, non volen- 

quare poterii ipia sua vi hoc aequi libriumtollere, teque ad volen-- 

huie non ohsfante aequalilale praeferendum determinare secun- 
dumea, quae supra tlixl. « 
Ad extremtim: argumenlum & par!, in quo tanlo Wolfius opereexul» 
la't, tacitus praeferire neqlleo (Psyck. emp. p. t. t'.c. 9'aj.). 
Qttae de appetiltt, ita ait,et iiversiuionr animae rlicni iiinl, 
Simiti aitbrapelitoiUustrari pojjiim,' Nimirum in librastres 
status ah invicem distingitimus, statum nequilihrii, itatum 
praepondii verstts dextram, et stalum praepondii verstts sini~ 
stram. Stittns atquilibrii tibrae naluralis est. — Idem tera 
enascit arex ponder uni utrinqueappensortimaequatitate. St a- 
lits aeqtiitibrii non totlilur absqtte ratione sujficiente, per 
qitam intetligitar, citr libram jiim polius praeponderet, auam . 
in statit aeqnilibrii permaneal. Neqae praepanderatiajit abs- 
que ralione sttffioiente, per qtmm intelligitur, ctirlibriim jani 
potitts versus parteni tinain praeponderet, qtiant versui alte- 
ram. Etenim si status aeqttili&rii toltidebet, expartc Una ap- 
pendendum est pnndtim majtts, ex attera mintis, et praepon- 
deratio Jit eam in partem, abi majus pondttsftierit appensum: 
vel ponderibits titrinque rxisrentibus aequalibus praepondium 
adjungitur, et prnepondcrnlio 111 eamfit partem, ex </ua est 
praepondium. In anima qaoque tres dislineiintar stutus ix ss 

Status aeersationis, aut ubi ctiin parte superiori tantuinmodo 
nobis negatittinftte rit, slalus eotitianis et notitionis. Stalus in- 
differentiae per se datur tn anim<i,qttamdium objectum nobis 
ii-.c.agmium i-ji, jfi /.'£■«! igiioruttir, uirum quoad nos spectatum- 
bonttnt sit, an malum. Id obtinet, si rationes ad appetenduni 
et aversandum aenttipollentes nobis videntur, et mttlii adsit 
ratio, cttr tipjietititineni pratfcramits aversatianis, seu volitia. 
nem nolitioni, et oontra. Status indijferentiae non tatlitttr 111 
anima sine rarione sitfjicienie, per quarn intelhgitttr,ciir po. 
lius ohjectnrn tlatunt appetamtts, qtiam averseinur. Etenim si 
in casti prioriex sttttti indifjerenttae anima transjerri debet 
ad statum appetitionis, vel rolitionis, ohjecltan'iitud sibi re. 



Digiiized b/Cooglc 



53i Psychologme P. 1. Seet. III. Cap. III. 




tnest, aut in eo casu, quo ratianes ad utntmque nnttationes, 
jmil aequipollentes ,qnod ex primo non sequatur reliqttaruni 
umii nui posita, ratione sujficicnte. Ita praeclare, si supcris 
placet Wolfius. 

M vero i.) Inscite paritatem, quam Tullius ad intelleclum appli- 
caj, ipse *d voluptatem traducit (Qq. ac.l.^.c. 11.): 11 1 Uncem 
in libra, ait philosophus ille romanus, poiiiieriiiu impasitis, ilp- 
priniis,sic animutn perspicuis cedere, sive, utstatim suhdit, '.oii 
pojje ebjectam rtm pei-jjjicfnimiiomipproiare. Qui autem non 
novitintelleclum pcrse polenliam necessariam esse.ac necessa- 
rio assentiri verilati clare, et perspicue propositae? quodsi igitur 
paritas haec aeque ad voluntalemacciimmadari posset, nonne con- 
cludemus ea necessilate voluntalem bonum velle, qua inleliectus 
veritati evidenti assenlitur? yuae ergo, et ubi libertas? 
aO^Colfius volunlatem ab appetilu siiperiori non Jistinguit ; immo 
eo prorsus modo paritatem ad volunlatem, quoad appetilum in- 
feriorem, ad ijuem ipsa aliquo semu applicari posset, illustran- 
dam adhibel-Certumiutemestnonmodophilosophariimomnium, 
sed totius generis humani consensione appetimm inferiorem non 
esse facullalem per se Jiberam, quod idem in brutis videre est: 
jgitur ex mente \Colfii non major volunlali, quam appelilui infe- 
riori libertas tribuenda ; quae senlentia cum eorum opinione,qut 
quodvis fatum admilIunt,optime consislit. H 
3,) VideturWolfius confunilere iniiillcrentiam passivam librae pro- 
priam cum indiflerenlia activa, quae in anima inest ; neglecto au- 
tem hoc discrimine conlra ipsum inferri a quopiam poterit, ani- 
mam nec esse principium acttmm suarum volitionum, proindeque 
nec spome agere:certe libranon est praepondii sui principium 
activum, neque sponle inclinalur, sed gravitate ponderis majoris 
velut principio exferno dcpriroitur. 
Atque hinc patet, quld de hac Wolfii, aliorumque Leihnitianorum 
opinatione sentiendum : vsrhis nimirum relimjuunt, reapse aulem 
tollunt liberlatem , quemadmoilum olim Tullius de lipicuro scri- 
psit ( De nat. D. I. '■), re tollens, oratione relinquens Deos 
(conf. cosm. §. 31. sch.). Ila certe argumenium concludere licet : 
volitiones, et noliliones a motivis sic determinaniur in anima , si- 
cut a ponderibus inclinationes in libra; atqui hae absolute neces- 
silantur ; igitur et illae. Injuriam quidem sibi inferri conqueritur 



Digilizafl Google 



Dt Existentta Li&ertatii Rumanae, S55 
\Colfius (Loc. cit. sch.). Qut sirnile, ita ilie, aliter explicant,il- 
li ultra luum terminum tltud exvend\tnt,et luxurianti imagt- 
nationi imlulgent. Qui anintam cum lingula , sive examine , 
apoetitumcumbrachiodextro.aversationem cumsinistro,mo- 
tiracum ponderibus mativis aequipoilentibus , superacceden- 
tem rationem fium praepondio , modum agendi ponderum in 
tibrant cunt influxit motiviin anima Comparant ; tatiaprofe- 
runt , quae nosira. minime Jacimtts, et quae ad lusus verbontm 
referimus. At vero id genus reclamatio nequaquam audienda est, 
quando res jpsa coolrarium loquitur; oecessariae ei principiis 
dabilitis consecutiones negari nequeuntnisi ab eo, qui secum ipsa 
pugnare velitisunt aulem hae adeo darae.ut ipse Leibnitius (Re~- 
cuelt. dediv.piec. t.t. 5. icrit. de M. Leibniz. §.j.), cujus sen- 
tentiam \Colfius defendendam sumsit.in epistola ad Clarlriumda- 
la easdem prorsus inficiari ausw nonfuerit: verum esc, inquit, 
rationes in mente sapientis, et motiva tn-quocumque cujntciuri- 
que hominis animo id efficere, quod respondet effectui, quem 
pondera inlibra obt.inet. Egregie,ui lolet.celeberrimus P, Ma- 
ko {Comp. met.inst.Fsj-ck.fy.41g.3ch. j.p.ij^, ed. t.) hoc argu- 
mentum prosequitur; et querentur adkuc advertarii, si suaeos 
Itbra urgeamus, nosque crassa ignoratione,errare,fatsis opi- 
ntonibus devinr.tos inanivoce sonare ctamitabunt,neque intel- 
ligere, neque videre,sub hac voc.e ttbertatis quae sit subjicien- 
da sententia i Ajunt eam comparationem , ut ceteras omnes , 
ctaudicare: motiva in animitm non perinde, ac pondera in fi- 
bram,phj-sica efjicacitateagere-.inclinationemyoluntalisnon 
esse tnotionem aliquam corpoream, ac mechanicam ; pandera 
adlibram extrinsecus addi,motivavoluntatisinjraipsum unf. 
mum gigni, ac recondi. Sint ista sane -, non enim id' agitttr, ut 
caniendamus eam similitudinem hactenus pertinere. At iltud 
certe verum est,incitamentaitla esse instar ponderum : ut hii 
libram ,ita illis animum tnclinari-.inctinationem iltius cttm 
mamentis ponderttm , kujus cum ejficacitate ilticiorum conne- 
cli:inclinationis in libra mttgnituitinem qttantitati ponderis, 
in valuntate qttaniitati molivi certa quadam proportione re. 
spondere. H.tec autem, quorsum evadant,jacile intelUgHur, 
Dicent ,campitrationem nehactenus qitidem pertinere. Non 
qitaero, quld dicanr, sed qtiid conrente.nler debeant raltoni,et 
sententiae suae dicere. Itaqueconceda animtim non esse li- 
bram,nec incitamentavoluntatisquasiplurnbea qitaedam pon- 
dera eamdem extrtnsecus impeltere: idcontendo, in ea sen- 

alqite mackinamaliqiiamcorporeamsuisetateribus: eamdem 
semper esse vim necessitatis, quae demum cuntqut sit itU aa- 
tura, in qtta inhaereat, 

Finis Ptjrchologiae Empiricae. 



Digitizod b/Coogle 



636 



PSTCHOLOG IM 



PARS II. 
HATIONALIS. 

DE IIS, QO/E DE ANIMA HDMANA KATIOCINANDO COGSOSCi 
PpSSUNT. 

CXXX. Psychologia rationalis ex principiis in empirieaeomtabi- 
litis ratiocinatur, alquo ea.quae ad inferiorem animie indolem per- 
tinent, argumentando concludi t ( tj, i.). Quae hujus generis sunt , act 
quamor summacajiita revocantur: prirouni ipsa natura animae inve- 
stiganila, deinde commercium, cjuoil ctim corporc habet, esaminan- 
dum , lum inquiri.-tnliiiii in idearum originem ; poslromo perpetua il- ' 
lius durstio constilucnda est. Qualuor indc sectiones oritmtur , quae 
hujus parlis argumentum absolvnnl. His denique promissam (5,scli.)i 
at brevem de besliarum animis tractationem adnectam. 

S E C T I O I. 

DE tJATURA ANIMjK HUMAN.O. 

CXXXF. Ens ilhitl, quod in nobis cogitat, animam vocavi ( §. 4. J: 
hujus jam natura, intimaque constitntio definienda cst : qua in re ita 
versabor, ut primum essentiaie illam inler.ac corpus discrimem.iTe- 
inde simplicitatem, ac spiritualitatem solidissimis arfiumentis evin- 
cam. Tum agam de eelebri in philosophia quaestione : utrum mate- 
riam cogitare possit? modumque , quo omnis dubitatio feliciter tol- 
latur, suppeditabo: postea in quo ejus tam cssentiam , quam natur» 
eonstituatur;ac tandem qua ralione orta sit, doceho. 

C A P V T I. 

De Essentiali Animam inter, ad Cbtpus discritnitte, 

EBncaExro jmx bst «oin» PAnttWif 
CXXXII. PerCeptio non est motio pttrticutnruin subtilissima- 
rum corporis. Imprimis enim percipimus res ; quae nullam in cor- 
pore motionem efficcrc possunt , ut Deum , spiritus , virtutes , vitia , 
spalium vacuum, possibilitates, ac essentias rerum ; id vero in ah- 
surda hac hypothesi fiori minime posset. Deinde diversae perceptio- 
nes forent , utique diversi motus , sioct diversi toni, diversi quoque 
sunt chordae tensae tremores : quid igitur? cum diversac pprceptio- 



Digitizod tiy Coogle 



Psychologiae P. II. Sect.I. Cap. I. De Ksientiati etc.55-] 
fiessimul ih nobis existunf, an moliones illae diversae in diversts 
sunt corporis partibus, an in eadem? certe non illud? nam ego ipse, 
qui habeo , et dum habeo percepfioncm albedinis rosae, simul ha- 
fceo perceptioncm oiloris, magnituilinis, figurae: sed neque hoc;nam 
una , eadeihque corporis portio eodem temporis momento diversis 
molibus agifari nequit, cum omnis motionis diversitas jtt diversa cc- 
leritate, ac directione consislat. 

keqvb cofcscnsWTtA ? 
CKXXHX.Conscientia non esc motio pnrticttlarum suhtiiissi- 
tnaritrrt corporis. Cum conscieniia sit perceptio , sive repraesenfa- 
tio perceptionis ; si ea consisteret in molu, necesse foret , ul unus 
particularis motus repraesentet aiium ; at qui islud? estne motus, 
qui eonstituit coiiscientiam similis illi, qui simplicem perceplionem 
conltttuit, iin tlisslrflilis; si primum : noo est conscienlia, sed simple*- 
perceptio,quemadmodum sonus reflexus non est directi animadver- 
sio;si alierum: non est repraesentatio prioris: sicutenim motus cur- 
Vilineus Unius corporis rtequit re.praesentare motum rectilineum ai- 
terius ; ita generatim motus quicumque alium dissimilem repraeien- 
lare non potest. Adde duashas motiones vel in eadem ; vel in divcr- 
sis corporis partibus futuras, quorum rursus utrumque repugnat 
<§. praec). 

bbquh jnnianu? 

CXXXIV. Jiulicinm non est motio particularttm suDtilissima- 
rum corporis. Imprimis animi deherent duo diversi motus,quorum 
unusideam praedicafi, alter suhjeeti constitueret, simul in eadem 
corporis parte consistere; nequeunlenim ideae interse conferri,quod 
.-in judicio fil, nisi simul eidem enli praesemes adsint ; serl molus di- 

r.um in.judicioaffirmativo\deae suhjecti , ct praedicati per affirma- 
tionem conjungantnr, cohjungerentur in hac hypothesi duo diversi 

in mechanica demonslratur: atqui sensu inlimo evidenler constat, 
duas illas ideas subjecti , et praedicali neque in ipso judicii affirma- 
ttvi actu , neque paullo post semper perire ; igitur tametsi perce- 
ptionescssent motiones dunta*at, idem tamen de judicio affirmari 

TiEqtTB DBNTqUB UIl.1 COGITATIO? 

Corall. i. Idem eslo judicium de ratiocinatione, quae frihus judiciis 
consiat ; ac multo magis de reliquU animae operalionibus, quales 
sunt rctlexio, altentio , conformalio idearum distinctarum , appe- 
titio, volitio. Gencratim igilur cogitaiio non est molio parlicula- 
rum subtilissimarum corporis. 

Schol. Inepla igitur estdoctrina Democriii, ao Epicuri (Lucret. 
de nat, rer. l.j.v. ifii. Laert. de vit.phU.l. 10, segm. 63.), quo- 



558 Psychologiae P. II. Sect. I. Cap. I. 

pusculum ex subtilissimis atomis moiu concitatistimoagilatis con- 

hoa dogma suscitarunt Tolandus (Lettreque le mouvement est 
eisent. dla miU,), Gildonus ( Oracles de la raison. Item Let- 
tre d M. Btount ) , ac quidam Loctci seclator ( Medrdine de f es- 
prit t. i.) ; quo ,etiam pertinet Philosophus Berolinensis ( Sans 
sauci, Letlr, au Marqws d' Argens et passiin alias, ) qui insci- 
1e contendit animam nostram curiam esse materiae organiiatao 
poriionem, unde consequens fit, cogitalion.es quoquo illius a mate- 
riae motu diversasnon esse. 



CXXXV. Cogttat io nonest modutguidam motionis partium 
subtilisiimarum corporis, Imjirimis quicumque qualitatis modue 
aliud non est, ac ipsa qualitas, sub cerla modificatione seu respectu 
considerata ; sic color ruber, aut viridis aliud non cst.quam divcr- 
sa coloris species , sive color ita modificatus ; et colorum, utpote 
suura genus , in sui idea includit ; sonus item acutus , aut gravis est 
dclerminala soni gpaciei ; circulus aut trianfiulum est figura emen- 
sionis sub certa modificatione considerata: ergoetiara modus motio- 
nis corporeae aliud non est, quam quaedam in specie motio corpo- 
rea ; ic proinde,si cogitatioesset motionis partium subtilissimaruin 
modtis, ea essct ipsa molio, quod absurdum est ( §■ praec. cor.). 
Delndesi cogitatio quidam motionii modus foret, quaevls quoque 
motio in specie sumta.sivae determlnata foret quedam jpecies,sive 
modus, tive gradus cogitalionis ; motus enim a molu non diftert nisi 
per celcritatero ; reliquae determinationes, vel modi non tsm reapse 
eiistunt, quam a nohis concipiuntur: certe quod unum habeat dire- 
ctionem ad orientem, aiterum ad occidentem, nihitreale in corpcre 
ponit: quod item unum moveatur in linea recta, alterum incurva; 
diversita^em realem in corpore non inducit ; nam at illud , qtiod in 
linea curva movetur.singulis momeniis per rectam abire nitltur: at- 
qui aperte repugnat quemvis motum esse eertam cogitationis spe- 
ciem: igitur repugnat quoque, cogitaiionem esse modum notionis 

Corotl. i. Quod dicltur de uno corpore, velparticula mots,id ippli- 
cari potest ad motum plurium corporum.seumassaalicujusei: par- 
ticulis pluribus coalesconti ; nam si progressio, vel tendcntia per 
lineam rectam unius particulae cogitatio non sit: neque erit pro- 
gressio similis decem, aut viginti pariicularum; positionemautem 
linoarum directionis, quae modummotus totius massae delermi- 
nant, nihil reale in ipsa massa ponunt. 

MBO.UE MOBtlS FIGUIUE AUT ALTSRIUS FBOFniETATlJ COBPOB»H? 

Coroll. i.Sitniliter quod de modo motionis dicimus.pertinet quoque 
adraodum ngur»e,vel cujuscumque alterius proprietatis in cor- 
poraseu cognitac, seu incognitae; fifiura enim, vel quaecutnquo 



DigitizGd tiyGoogle 



De Bsteatiali Animam inter, ac Cotput etc. 55«J 
alia p>oprietas, quae ipsa nonest cogitatio, tanium a cogitationa 
diftert, quanmm motus: igitur etiam raodus tigurae, velalterius 
proprietatis corporeae cogitalto. 

XtqHM ACTIO, ST BBACTIO PAATmH. 

CXXXVI. Cogitatio non est flcrfo, et reactio partium subtilit- 
mai-wn carports. Actio et reaclio partium ctiam subtilissimaruni 
corporis denique aliud non est, quam motio partium , vel certus mo- 
tionis hu)us modus ; sed cogitatio neque motio est { { . 134. cor. ) , 
neque modus motionis parlicularum sublilissimarum corporis (|J. 
praec. ): crgo cogitatio non est actio, et reactio partium suitilissi- 
marum corporis. 

QDAE BOBBESII OJIMO? 

Schol. Intle impium Hobbesii de cogitafionitm natura systema refu- 
tatur ( Etem, phil, c, j, artic. L. de hom. 1. hem Leiiath. p, 1. 

ouod premit uniuscnjusque organiiin proprium, vel iminediate, 
ixt in visu, audtlu,olfactii, et premendo mfdiimtibus nervis,et 
membranis cantinuum efficit motum introrsum ad cerebrwn, 
et inde ad car, unde nascitur cordis resistentia, et contrapas- 
sio stu diTiruiria, sive conatus cordis liberamis se a pressiona 
per motum tendentem extrorsum ; qui motus propterea apparct 

esl id,quod vocamus sensianem,et qiiantum ad oculum lumen 
dicitur, vel color, Quam haecabsurda sint.es: superioribuspatel; 
addam tamen quod es S. Augustino Genuensis adfert ( Solilcq. !, 
1. c. 1. Elem. met.p. 1, prop. S. sch. ) : Sensus, et phantasma 
fallunt,dttm rectum bitcutum; citjits dimidta pars aquae mer- 
sa est, curvum exhibent ; interea ratio perspicue errarem de- 
tegtt , et pe r petua contradicit , etiam perdurante sensus, et 
phantasiae errore ; quodsi nihil esset aliud ratio, nisi kic ce- 
rebri (vel cordis) conflictiis ; qitoniam perdurat idem, dum 
ideiit refert phantasma , errorem suum non cognosceret , 
aut si idem se corrigeret, nan idem referret phantasma, nec 
idem esset conjlictut. Te nunc appello, senex Malmesburien- 
sis: ecqmd ad haeci Se phantasma erroris reprehendit, per- 
duratque idem, an ab atio dedocetur ? Ab alio autem phanta- 
tmate?Unde et hacatitidl Quialtero alterum percipit; quicum 
objectoconfertl Adrem.lnde vero gravissimis verbis conclu. 
dit Augustinus-.quareconficitur, ut aliud simus nos; atiud 
sensus ; siquidem cum ipse faltitur, possumus nos rtonfalii, 

KIQOB COlfATO» AD ■OTUK. 

CXXXVU.Cogitationan estconatus ad motum partium sub- 
tilissimarum corporis. Ve) enim conatushic ad niotum esseteffica*, 
sive conjunctus cum motu, vel inefficax, motu nempe nondum obten- 
to, si pritDum, tum cogitatioreapse in actuali motionc partium con- 



54o Psychologiae P. II. Scct. I. Cap, l. 

sisteret, qiiod fieri nequii ( §. i ja. cor.) ; si alterum, sic argumenta-. 
bor: cogilalio esl quid realiter diverjum a molu partium actuali (§. 
cit.) ; crgn conntus inefficaj; ad motum est conalus ail aliquid reali- 
ter diversum a cogitatione; sed conatus ad aliquid realiter diversum 
a cogitatione non esf cogitalio: qiiemadmodum conatus ad deambu- 
lationem non esl sessio, nec conalus ad formandam Ciceronis sta- 
luam est eflertio statuac Plaionem refcremis : igitur conatus seu cffi- 
cai.seu incfficax ad motLim in partihus corporis sublilissimis non 
est cogitatio. 

XEQUE EFPSCIUS HOTIOXH, 

CXXXVIIf. Cagitatio non est effeotu* matianispartittm suhti- 
lissininriim corporis. Primum eniui motus parlium ijuanlum eao 
cumque tenties, ac suhtiles nanantur.ncquit in massa quadam alium 
eftectum producere, quam diversum situm, positionem, disiantiam , 
aut contiguitalcm parlium, Deinde sl cogitatlo esset eflectus motio- 
nis parlium , cogitationes noslrae omnino foront perturbatae, nec 
umquam longum, ac sublilam rafiocinium instituere Ilceret; cum 
enim corparis illae parles, quae per motum suum cogitatlonem effT- 
cere deberenl.ante hunc motum cogltationedeslltuerentur; non pos- 
sent eae propriam suam molionem dirigere, ncque etiam per cogi- 
tationem lotius dtrigi : moius q>Jippe, tjua cogitatlonls caussa,eam 
praecedere defaerel. Qui Igitur suhlimla ratiocinia, eaque longissi- 
m» tanto oriline texeremus ? Qui ideae aliae ex aliis tamrjuam ad nu- 
tum nostrum fluerent, facessere jussae abirem,el reilirrnt vocatae? 
Qui lihertatem, et eligendi potestatem tolleremus > Qui denique 
actiones nostras ratione el proviilentia g-Jhernaremus ? 
Schol. Profecto non video, quomoiio eils id genus cogitans ipsa bru- 
ta materia, vita,sensu, ratione, et lihertate desfituta perfcctius , 
3c. excellentins foret. Atque tiaei> ita evidentia sunt, ut ipse l.o- 
cliiU5(fi - ijnip'u/. conc.V entend. httm.l. 4. r.h. ,o.§. .8.),cujus 

sunl, iisdcm utatitr, ut demonstrel Deum omni corporis, ac fflafj- 



partibits t if ttaritm nnttya.i 

ni soli partiitm contiguitati ( 

cogitationr destitrttae inter ; 
(tlr, nikil tamen ipsis additur 
latio, per qitam fieri omni 

CXXXIX. Cogitatio noa eit corparis i/ualiias. 5itila;< 
qualilas corpori vel tsseniialis, vel accklenulis: ji primum: IV 



De Essentiali Aaimam inter, ac Corput etc. 5^t 
sus ea erit essentialis vel corpori qua tali, vel corpori qua sic orga- 
niiato -, tioii illtid , nam alias quodvis corpus aequaliter cogitarel, 
quod apcrtc pugnat cum omnibus corporum phaenomenis: non hoc, 
cogitatio enim neque est organizatio, ncque ex ea proficisci polost : 
organiiatio siquidem aliud non est, quam. ccrta positio, ac connexio 
parlicularum subtilissimarum: conjunge, eomprime,dispone parti- 
cuias, prout volueris, efficies quidem, utacquirant aliam positionem, 
contiguitalem, distanliam, et alias id genus relationes locales;utco- 
gitalio inde enascalur, obtinebis numquam. Si alterum, id est,si co- 
gitatio sit qualitas corporis accidenlalis, necesse erit ut habeat ra- 
lionemsufficienlem ( ont. §. 11.) ; eamque vel internam in ipso illo 
corpore, vel externam, sitam nempe in corpore alio (ont. $. 19.) ; 
sit primo ratio sufficiens inlerna: erit ea vel in figura, vel insitu.vel 
in tenuitate, vel in his simul sumtis particularum aut iiulescentium , 
aut motarum ; alque figura, situs, tenuitas sunt qualitates passivae 
quae qualitalis activae, qualis est cogilatio rationem sufficientem 
contine re nequeunt, sique practerea particulae sint in quietc, et ipsae 

tate, situ praeditis^ contineretur ratio^sufficiens cogitationis,^ consa- 

bus simul. Conlineat crgo corpus a rationcm sufficienlem ut corpus 
b cogitet : continebit vel qualenus est corpus, vel quatenus agit in b; 
primum certe non; nam sic quodvis corpus rationem sufficientom, 
cur alterum cogitet, contineret, atque adeo omne etiam corpus ae- 
qualiler cogitaret ; si autem alterum: tum cogitatio corporis b foret 
vel actio corporis a, vel reaclio corporis b, vel utrumque simul ; at- 
qui nihii horum fieri potest (§§. uj. cor. is6.):ergo nullarationo 
cogitatio corporis quaedam qualitas esse potest. 
Schot. Cogitationem in qnadam corporis qualitate constituit D01I- 

welius ; sed egregie a Clarkio confutatus est ( Traiia de Vexiit. 

et p, .. c. 9. et a. 3. tra s . dejm. prw. timm. de lame. ). 



CXL. Cogirnf io 7i< 


m est temperatio quaedam nalurae per to- 


tum carpus d,jfusae 


,qua Hgemus,et sentimus. Quid enim tem- 


pcratio illa? Quid ea 


natura? Annc haec temperalio in ipso inhaeret 


quod cogitat, realiter 


reipsaacorpore distincla? Si hoc: erit ens, 
1 corpore diversum; quod scntcntiac hujus pa- 










vel figura, situs, aut i 


ontiguitas particularum sit ; quae omnia cum 






Schol. Dicaearchi Ar 


istotelis quondam discipuli hacc fuit opinatio ; 


dequo Ciceroims 


cribit ( Qq. tusc. 1. ,. c. ,o.):is m eo sermo- 


ne,quem Carinlhi 


habitum tnbus Librit exponit iloctorum ho- 



Digiiizcd ti/Googlu 



54» Psychalogiac P. 11. Sect. I. Cap. 1. 

minitni dispatantium primo libro mullos loqttentcs fae.it; Huo» 
hns Pherecratem qnemdnm Phtiotam scnem,quem ait a Deti- 
calione ortum ,disseretitemtntlucit,nihil esse omnino animam, 
et hoc esse noinen tolum inane,frttstrtiqtte antmalia, et ani~ 
mantes dppellari, neqtte in homine inesse aninmmvel animam, 
nec in bcstia: vimqtte omnem eam,q\ta vel ngtimus quid, vet 
sentlnmus, in omnibus corporibus vtvis aeqttaliier ene ftuatn, 
nec srparabilern a corpore, quippe qune nitlla sit, necsit qttitl- 
piam nisi carptts unum, ct simplex itn figurarum, ut tempera- 
tione ntuaraevigeat, et sentint. Atque utinamcurimpio hoc Pe- 
ripatetico consepulta fuisse haec doctrina! verum suscilavit eam 
haud ita pridcm Maubeccius (Prin, phys. rat. tt pass, hant.Trai- 
ti deVamep. 109. ) docens anitnam esse armoniarn quamdam, seo 
potcntiam e* conjugaliono corporeorum organorum enascentem , 
ejusque vesligiis insisnt ile la Mettrius ( Lhomme machine p, 
10S.) modilicationem dumtaxat corporis contendens esse animam. 

CXIil. Anima non est corpus. Cum anima sit id, quod in nohi< 
eogitat, si ea corpus foret, necesse quoque esset, ut cjus cafjitationea 
vel in cerla eorporis qualitate , vel in motu partium actuali , vel irt 
modo quodam motus, icu in eilUcui a tali motione produclo, vel in 
actione, et reactione fibrillsrum, et nervorum sensuum, ac cerebri , 
aut cordis seu cujuscumque alterius in corporeae massae, vei intera- 
peratione naturae corporeae eonstituantur; et alioquin ens compo- 
situm, quale omne corpus est, non mutatur nisi per motum (ont. §. 
»16. ),sunt autem cogitationes verae animac mutaiionesi atqui haec 
omniaabsoluterepugnant (55, 13 2.scqq.)rergoanima cofpuinonest. 
Coroll. Cum anim» corpus non sit, evidens est animam nostram, il- 
Jud nimirum ens, quod in nobis cogitat, essentialitor, et totogene- 
re distinctam,atque interno discrimine diversam esse non solum 
ab eo, quod nostrum corpus compellamus: sed etiam a quocumque 
alio, quod corporis nomine venit, quantum iilud ctimque subtile , 
lenue, elaboratum, et perfcctissime organis instructum statuatur. 
Scho!. i. Pluocquetus ita ratione concludit (Princ. de suhsr. ct 
■ phaen. c. 1 1. §. »0.): stippono ex experientia, me acttt cogitan- 
tem esse idem subjectitm,quod cogitavit, nnte annum anum, 
wu egoitatem hoc momento cogitnntem esse tdem indit/idtutnl 
eum egoitate, quae cogitavit nnte unitm annum.Deinde iti- 
dem sttppono ex experientia , corpus , quod koc momenio ge- 
sto non esse idem stibjectum,cum eo c.orpore,qitod gestavi tin- 
te imum annum. Novi enim mejamaliuin habe.re sanguinem, 
aliani aarnem,alios tingues ete.et si non omnia ecorpore meo 
avalnrunt, tamen 111 iiprico est multas particulas inde antl- 
sas esse. Experientia igitttr me docet, tn meesse duas reS 
quomodaumque eas appellare libuerit ; aheram, quae chara- 
tterem individtiationis servavit ; alteram, quae eumdem non 



Digitizcd b/Google 



De Essentiati Animam inter, ac Corpas etc. 543 
servavit. Hinc absqiteformidine appositi ooncludo,remchara- 
cterem indiriduatianis servantemnon esieeamrern, quaeeha- 
racterem indiftduattanis non servat, scu rem conslantem, et 
semper eamdem non esse rem variabilem, et numquam eam~ 
dem. Sole meridiano ctarlus ttnqtte est hoc ratioctnium. Res 
Constans, et semper eiidern nonest res tariabilis, et differens; 
alqui rescogititns est constans ,et semper tadem ; corpus au- 
tern est res variabilis,et mtmquam eadem: ergo res cogitans 
non est corpus, nea corpits esl res cogitans. Monet suhinde non 
esse hic sermonem de mutationibus accidentium , seu statuum , 
quae in re cogitante quoqne contingunt , et hlenritatem subjecti 
non impediunt, Imnci vulgari loquendi usu diciquidem idemmme 
esse corpusnostrum, quod fuit anteannos aliquot, quemadmodum 
etiam djcimus eumdem hodie Danublum propler Viennam fluere, 
qul olim fluxii ( Animae spirit. et in mort. demon. Aug. Vind. 
I76S.I. At profecto si Danubius cogitare posset,non cogitaret ho- 
dlo: ergo jum ille, qui antedecennium Viennam allui ; guttae enim 
praesentes,non haberent memoriaitl nisi de se ipsis: nequit quip- 
pe universim subjeclum aliquod alterius tamqoam sui ipsius me- 
minisse. Videatur quoque P. Gallus Cartier. 

OUID HATBBIA LT3TAH - O.DAI! VHTBHUM BE NATOBA AHIMAE OFWtONES t 

JcW. 1. Atque ita tn aperto est absurdilas ejos opinalionis, quae 
animam hominis corpoream statuit, seu deinde dicatur subtilissi- 
mm aether, vel aer, seu ignis, seu purissimus sanguis, seu quod- 
cumquo aiiud letiuissimum fluidum. Erroris hujus patronos vulgo 
Materialistas vocant, quibils ex recontiorihus merito accensemus 
Spinozam, cujus hoc est pronunciatum ( Erh. pro. p.n.Cog.past. 
de anima): corpns, etanima unum, idemque individttum eit, 
quod jam sub cogitationis,jam sub exiensionis attributo con- 
cipititr. Cowardum docentem animam esse vitam hominis ; 
nnam, eamdernqiie essevirtitlem,qitakomomavetur,vivit,sen- 
tir, ratiocinatitr, eamque in corpore reperiri, quamdiu virit, 
prorsus cessare, cnm illittl interit, et rursus exstituram, ut 
primitm in resurredione iiniversali Corpus revifiscet ( Bncy- 
cl.art.Anim p. 1 3 1.). A bbatem Yvonium,cujus haec apud Ouuirici- 
xium prqfattasunt verha : ego sum corpus, et cogito, et nthilscio 
praeterea. Tribitamne prudenter caitsae tncognitae id, quod 
facile causae secundae stifficicntes cognitae, sciltcet corpori, 
tribuere possum ) Tum et Hobbesium , 'f oUndum , Dodwellum , 
aliosquenon paucos,quorum monstrosi partus rogo; nomina aeter- 
na oblivione digna sunt. Plure) absurda haec sententia in veteri 
graecorum philosophia defensores nacta est, quamvis nonnulli ei 
iis excusatione quadam digni videantur ; nam et neeessarii recte 
ratiocinandi principii destituebantur, et saepe veram iBtilentiam 
dubiis vocabulis Ita exprimebint.ut »b imperitli faeite inmalam 
partem actiperetur. ... . - 



DigilizM D/Google 



544 Psychotogiae P. II. Sect. 1. Cap. I. 

multiiduceEuripiJeanimam tiisuhtilissimoaelhcreconsfarecre- 
Oirum fuisse Moshemius in CuJworlhum (Syst. int. c. 5. s. 3. §. 1. 

,i. 4. «5-3-) Mriblt : GumkUi (fyc. fc j. »«»&-. pwt. i. 5. c 

ream homini animam trihuerunt {(lic.qq. nitc. /. 1. t. 10.). Hippo 
cam ei aqua, Uiagenes, Ana*im»nJer, Anatimenes , Anasagoras , 
Archelaus es acre ; Xenophanes eK lerra , et aqua ; Parmenides ex 
terraet igne ; Boehtus ei igne et aere ; Critias ex sanguine ; Gale- 
nusei: spiritu sanguinis, qutbusilluJ Virgilianum consonat ; purpu- 
ream vomit ille animam; EmpeJoclos exoninihuscletnenlis consta- 
re docuerent: Demoaritttm magntim quidem itlurn vtrutn ; sml 
Ievibus , el rottindis corpnscalis rjjicteiiletii aniinum concursit 
quodani jortttito, omittitmus. JVihtt est enim apud iitos, quod 
non utomorii/nltiriaeori^ci.ii.Huncseciitusest l£pjcurus,ula1ias 
meminimus (1'ltit.deptac.phit. I.4.C.}.). Stoicorum Jiversaeerant 
opiniones ; alii cum Chrysippo, et Appolloiloro animam nostram 
partem ab anima munJana avulsam; alii cum Zenone.et PosiJonio 
spiritum caliJum, perquem spiremus, et movearaur, esse iraJUe,- 
runt: hiocloanimae partes staiuerunt; quinque sensus, tumgene- 
ranJi , ac loquenJi facultatem ; denique partem principem , quao 
rntiocinelur,i|Uaeque ve! in corde vel in capite resijeret; alii, qui 
ignem ubiqne admUcucrunt,animum quoque ignem, seJ infelligen- 
tem, et arlificialem campellanle , hac clcfinitione TrcjiiWjuufoi, 
iiiflfjaiicomplexi sunl; plurimi generatimanimamcorpusJiierunt: 
verum alia tum fuil hujus vocabuli polestas 1 iJ siquiJem virtuti- 
bus.ac vitiis, aliisque etiam corporum qualitalibus pcrsaepe tr\- 
buebant.Zeno lileates {Dict.hist.et cril. ciri. Zeuo),teste Baylio, 
contenJit animam humanam ex temper.imenlo caliJi , humiJi , fri- 
gjdi,et ariJi nullo eorum praeJominanie coaluisse. Aristoteles 
(Degen. anim.l. i.c.j.) quatuor in jnimares uislinguit, >«men- 
tem, ^ax" animum, Trnv/t" spiritum, (1.1.1» naluram in spiritu resi- 
dentem ; at quomodo eae inter so copulatae sint , non inJicaf: mr 
extrinsecusincorpushumanumaJvenire putaUipi.ffweiiiemineedu- 
cit.inquo Sifuiy^ fumnr afx" calidum, et prinnipium vitale resi- 
dere arbitraiur { Sjst. intetl. c. 5. s. 5. imi.j. Ulberius ista. 
Moshemius in Ciidworihum explicuit. N»» purro, sive mentem 
quintum fuisse Aristoteli elemenlum, aut corpus ^oelesti natura , 
qu.ie quatuor elementis aikknJa , praeiiitum ex Tullio Jisci mus 
(Qq. tusc.l. 1. c. .o.}: Aristoteles long* omiubtu (Platonem 
semper excipio ) prnesta.ns et ingenio, et dtUgcniiu, cum quii- 
tttor nota iM* genera principiomm esset complexus, e quibits 
amniit orirentxtr, qiantam quamdam nataratii censet esse, e 
qit.t sit niens. Cogitare enim, et providere, et discere, et doce- 
r'e,et invenire altqutd , et tani mutttt aha mentinisse , ainitre, 
odiise, CKfifire, timere, angi, taetnri; haec et similia eorttm in 
iioru.nq-ita.lu.qr generum nulto inessa puttit. Quinturii genits 
adhibet vacans nomine,et sic ipsuin animuiu itTi*iy_ttxv uppel- 



Oigilizod B/Cl 



Dc Essentiali AnimamtnUr. ac CorpTis etc. 5/5 
Itit novo nomine,quasi ouamdam contmualam mationn ' t 
perennem, ..... m i ee 

Quoniam diversas veterum de anima nalura opiniones enarrare C oe- 

naluram seipsam movrni<>m . n ].',.- .... 1 . 

lialur.utileeoscrihit Ans!nteu;, ( ,C-'"„ "J , J ' p';'!" 1 ''"'' 1 '" 

ipiut. depu. . 1. «. s .. : ./„,, r .. rf . r as 

animaGjfruaro monadenf so ipsam movr-n-ea. disc-at ' pari ■ c s-f 
luit i ralionalem, irascibikm .coruvjiiwi ',^'-v' Vationa'.! ""sivp 
mens immorlaiisesl,ato.UB cKrinsocus animac inscritur s- ' ' ' 
particiimione divioajutpotOMmenle Jivina t Mibi<i ■ cst * 
illius opinione.ut .1, Cicero, anim, , p, n.awm rerJm omnium 
n en us, el commeans, escquo nostr, animi carpumur. Piato (Ds 
rep.t. ie.p.E04.) animum deffm t essr, rcm nane in se habeal ijote 
statem et se ipsam, et alia* res movcn.ti; .leinde, auctore Alcii.oo" 
.mmortalitalcm hisce ralionibus prohat- m:od incon.nrm .'f ' 
quodoueascips^ovealur.iclest.innatam.scmperquesuainope: 
rantemv t (ampo ? „leat ;q um!enim,i,a arguil, a se ipsoWveWr 
cum sit molus .0 ns quae moventur principiem, semper lUovctur 
quo.lautcm taie est, immortale est ( Stan r /, /11 j Mst v hil 1 
4.doof.«fl t .c.2j.). Vuljjo Ptatonri ,la« «^o^in^s assVruq-' 
rttnt.sentienlem unam, rationalem ahcram ; illan Jivinae oriai 
ms.nc immorlalem;h.inc natur.ic mulfo : .:y.,-r\nr-i' ■ ni .n--c „■ Z, 
neris, ut porire prorsus nequeat: hnnc illius vebt vehicnlum - 
aecre ulr.imquo tamen,quoad vi ta ,lura t, arclissi me copulafamti ' 
que post morlem hunc nexum rumpi,'nisi cum ra tional 1 r 'h l 
persensus iri vila pcccavil, aut per i-ncmln Plutonis ren h 
nilahepurgalafuit ( Syst. i„tdl. c. fi ,„ nattCi T 

lum enim ipsam, relicla apu,?. inferos scnlienlp inrma a',1 |«™ ' 
acbeatorum sede( avolare ( St,u:' h-<t„r „!■/'"■'"' pc ™' 
chald. r.u c. .».). Quin.uteru.lite adnolavi, Mosh-miusi nCud 
■wortum,haecop 1 n l oviJelurolimar!mo,iu m p e ,.vu]..atafuisse t>lu- 
J-.morumque animis insedisse tamelsi noetanim fU„t;.. . .1- , 

-Jl,™ J. P r,„„ f„„„ Ch„,„„ «SlXiiS 
..iTm^.T^ ° n L m p " e<1 °."f riln! ; 1 ■"■■■■'■ n.lenj, a^incorpo. 
r.«m ,h T °°' P ° ! V " <li!li"«™, .,0 to, 

mortaiern, tuisse eum m Iuci.Ijs sedihuj, antequanrcum hoc cras- 

nhic.ll ,quod,nim.mirr,t,oo,i„ ' , . 

quoonclo.mMish»,, 

"...S Op.r, Ofll.r ,n,.,, ... .: .... ' . OmiO- 



Digitized b/Coogle 



'5i& Ptychologiae P. II. Sect, I. Cap, I. 

liltore maris dormienti apparet Patrocli anima sensu quidem et 

Viia praedita, ied ratione, ac mente vacua. 

jtow wtd» *bjb* tbCet«*it» - iraoun sbssitiya tflsrraCTH nf homikb. 

Sehol, j. Doctrinade vehiculoquodam menlis, seuspirilus.licel non 
parum imnv.ilau dcinceps mtllto magis invalujt, ac fere in com- 

. munem omnium philosophariim opini.mem, quod Plutarcus testa- 
tur, abiit ( t)e ptaa phil. I. 4.J ; ne.|Ue-p»ucis cx primii christia- 
Oorum philosoptis platonirorum dogmalum studiosiorihus etdem 
adhaeserunt, ut ex Irenaeocolligi potest (L. I. c. 6,rl 7.), Verum 
diversa ratione sententia istaec propugnaia fuit. Alii, ijuod intol- 
ligere nequireni, quo pacto iplritus cumcorpore immeJiate uniri 
possit, contendehant suhMantia quadam quasi media inier sprri- 

lus vshiculum : animam corruplioni phnoxiam,el reipM in morie 
peritijram compellabant, Alii spiritui, sivc animan raiionaii duo 
addiderunt vehicula, sive duas animas vegctalivam; el sensiiivam 
a priori, ac inter se revera distlnctas, quam opinionem receniio- 
res Peripatetici avide arripucrunt, docentej omnes tres anima» 
in homines ; duas in beiluis ; unam in plantis inesse. Videantux 
Zabarel)a<Oe/«.:ut£.enwic. &.) et Henricus Gandavemis (Psj-. 
l. y.q, 3). At vero ncutra sententia hoilie sustineri potest. hnpri- 
mis enmt illa siihstantia media vel corpus est, vel non ; si primum; 
ex ipiorum mente inepta est ad eonsliluendamsniritus eum.cor- 
pore uoionem, auf si nihilo mintll ad id serviat, non video, cnr ne- 
queatspirijusimmediate cnmhumanocorpore copulari ; idemcer- 
ioest;sivecumhoe,siv«cuniillpcorporeconjungatur:si alterum, 
si nimirum corpus non sit.erit ea ens simplei, quoniam omnc ens 
composiium corplis est (corti. $. 41.), e't inler cns composifuro et 
ens simplex medium non datur (ont. §. 170. cor.i.), Jam vero liil- 
.la substantia sit ens simplex, tum vel cogitat, vel non cogitat : si 
cogitat, est spiritus, quomodo ergospiritum cum corpore copula- 
bitf Si non cogitat, est ens materiale, sive elemenlum corpori (§, 
46.), ac proinde spiritus com ipsa unitus jam tioc unitur cum rnr- 
porehutnanoad quod illa lamquam ejus elementum pcrtinet. Dein- 
de quod atf animas vegetativam, ac sensitivam attinel;-primum ve- 
getatio si ve ea,quae in planlis, sivequae in corporc animali perfi- 
citur, nulta eget substatttia distincla, totumquo negotium in phy- 
slcis jntelligenter explicalus pervires mutuas, quibus suhstantine 

ftc praecipue seminis ab ipso naturae auciore procreati structura 
neque vero etiam naturae cuidam genitrici locusesse potest (cosm. 
§.!6.). Tum sensaliones esse perceptionesejus eniis, quod innobis 
ratiocinatur, ex tota psj-chplogik empirica patct.atque inde nullo 
negotio sotviintur illa arRiinicnta contraria, quae Antonio Gimiitri 
si plerumque veri spacie tjlandiuntur, ut ipse ile scfaletur ( El. 



Digitized b/Cooglc 



De Essentiali Animtim inter, aqCorpui etc. 347 
p, t. c. i. prop. 15. ic/i. )■ ■]£( sane, ponamus inesse in Itohis ani- 
mam quampiam sensitivam, quae rua|>5e a rationali distiaguatur: 
quid tum fiet, si homints hrachiumignu uratur? Nonne sensatio ilo- 
loriferaerit solum in anima sensitiva et rationali* [■ogm>scet,quae 
ipsa non sentit? At quam hoc ahsurduin ! nemo ignorat mullo t\U 
versam inesse in nobiiaflectionem, cum frangitur hrachium, ab il- 
)s, quam hahemiis, cum haculus, cjuem forte manu gestamus, «um- 
pitur; at hoc.casu cognoscimus, quod non sentimus. Sin autem ajas 
animamTationalemsimulsenlire; cui ergousui eritsensiiiva(7Vut- 
tt> de la 7inf.de f/ime p. 1, cft. 3.)? Igitur iluo /-goerimt respectu 
unius srnsationis f Quum unius sensaticjniJ' lo,'o, cu jus tantum no- 
his conscii esse solemus, semper duae atlerunf. Certe nihil itgunt 
qui sensaiionem a co^iii 1 jotje diitirtgiiunt; omne enim enj, qunit 
Sentil, simul percipit habere se lalem sensationem, siiVmnrlum ; 
alqiil percipere se esse ita modificalum est utique vere cogiiare 
(§. j.sch.). Praeclare Plutarchusait ( De in&llttrta animal.j: Ne- 

inam) obiingere, quiii nttlla aiia re, quarn mente 'sennm ui. 
AiidiquOque Tullius (Q(J, tusc.l. i.C. 10.): Nosne nunc quidein 
ociilis cernimus ea, qttae vidimttS ; neque enim.est iJ//uj sensus 
in Corp-re; setl W non sohtm physici dqcenl, veruin etiam ine- 
dici, qui ist<i nperta, et pa< tfacia vidert iiii, viae qunsi qiiae- 
d,tm sunt ail or.aios, ad atires, ad nares a sede animi perfwa- 
ttie. Irnque uiepe aut cogitatione, tiutitliquavi.inorbi impedi- 
ti, apertis, atqae integris octttts, ct atiribus nihit ridemui, nec 
aitdintus; ttl facile intelligi pnssit, animuni et videre, et uriiii- 
re; non eas paites, qnaeqaasi feneiirae sunt anitrii ( 1'ltil. 
sensimech. phys. par; p. 1. Diss.i. s. i. prop. ,, 3.). Consulaiur 
quoque Forlunatus a Brixia, 

c 1 p Vt. II. 

De Simpltcitate animae Hamanae, 

CXLlt ilnima huniana non est e.nt cnmpositum,. Ens quippe 
composiium cogitare nequit : cogitet enimvero ens compositum ; vel 
quaevis ejus pars seorsurf accepta hahet vim cogilandi , velnon? si 
hoc, etiam tolum compositumcarehit hac vi; composiium enim almd 
non est, quam partes certo modo conjunctae (ont. §. 1 ; 1. ) , ex t>ar- 
tibus autem quo demum cumque modo conjunctis vis activa orii-i ne- 
quit; nec eajquae solum insMhstantia inest,unioni,utpote aeciitenti, 
trihui potest. Habeal igilur quaevis parsseorsum^accepta vjm cogi- 
tandi erit ea vis in singulis vel i-omplcta, vel incomplpta: hoc ah- 
solule repugnal. Nam, praeterquam quod vis co^itandi incompleta 
re cogitari quidem possit.foVet tum vis cogitandi completa,et adae- 
quata internc composita ei pluribus viribus incompleiis,ac proinde 



5i[S Psycltologiae P. II. StCt. I Cnp. Ih 

eli.rni quaevis perceptioa,i> eaeticita inteme componerrtiir ey plit- 
ribus perceplionihus incorapletis, velquasi i ni liali hus ; quod absur- 
dissiro-im ilicJU esl, praesertim quoad [iBrceptiones. rerum simiiti- 
cissimarnm virtutis, affirmalionis, negationis etc. Qold ? quod talis 
Vis cogitandi incompleta nurhqiiam compleri posSKt, ut infra dicam. 
Ergoalterum, id cst, quaevis pars seorsum accepta hahebit vim co- 
gitaodi eompletam ; at si istud; turo quaevis pars esl anima, tolque 
i-rimt in ente composiio animae, qnot parles. Si fam roea nnima tale 
ens composilum: babeo igilur tot animas,quot in illo composito par- 
les insunt: atqui ego unus sum tcstc sensu inlirao: ergo nullo modo 
anima potest esse ens comijositum, 

6'oroK. Canpmre corpusculum, quantumcumq.ue tenuc, ac suhtile 
finga,tur, tamcn aclhuc sit ens compqsjtum ; nova ratione incorpo- 
ralitasanimaenostraeevicta, ac absiirda materialislarum hypo- 
ihesis rcfulataest. 

Sj&al. i. Projrclo, a.i t ilootiiiimqs Mafco ( Coinp, met. insuPsjch. 

ret odorem roj/td, non posset adverterc rubir.undum ejus co- 
lorent, quem alia' tjuaepiam animae purticuln , sita in excre- 
jno nervo opiico, perciprrrt, atque ita pars sa, quae sensiim ' 
odoris habet, nonforrt coloris sihiconscia,q\tonecessarioati<i 
mentisportio afficerettir.4tqu\ sensum utrmnq^e eadem indi- 
ridua pars debet exoipor , si emtn ahii coiorem, alia odorein. 
se.ntire.t, non magis posset rorum discrimen nnabis animad- 
yerti,quarnsi alttis tantum colorem.alius tantumodarem per. 
sensisset. Prdfecto aclsint duo homines, caacus unus colorem ro- 
sae non vidrns, aller ob malarn narium aflectionem odorem non 
jiersenlisccns:. pulasne alterujrum discriroen ioter coloreni , et 
odorero ammadversurum ? putaSne fore, ut hic sciat, qualem hic 
colqrero , aut ille, qualem hic oilorem scnliat ; et tamcn ego ille 
sum , qui itno, eodemque tempore , quoties lubet , colorem simul , 
ac odorero rosae percipio} anne igitur anima mca ex parlibuscon- 
' stare poterit? vide Eunrcrum ( Traitil des pre~mi. ve.r, p. j. ch. 9. 
460.); itcm Baylium ( IJict. hist. et r.rit.ar. Leucippn.), Deinde 
cogitationes nostrae, reliquaeque animae acliones simpliccs sunt ; 
omnijque realis compositionis omnino espcrtesicui enim umquam 
cogitationem magnam, aut parvam , rotundam , vel quadratam, 
partem illius dimidiam, aut terliam,vel quarlam conciperc licuit? 
vide Cudworthum ( Sist.inteil. 5, s. §. 4.). Haec cogitationum 
simplicitas inde quoque luculenter elucet, quod insit in nobis idea 
unius,et individni, cum tamen res omnes sensihus nos(ris subje- 
ctae compositae sint, quodque rerum simplicissimarum ideas, ut 
Dei, virtulum, vitinrum, affirmationis, negalionis, enlis, suhstan- 
tiae animo inforrtare possimus. Jam vero ut una idea in se simpli- 
ctssima in«ntecorrtposito,atquein part«s diitinctas dividuo in- 



DigitizGd ti/Coogl^ 



De Simplicitate aaimae Humanae. 549' 
haereal, id omnino concipi non pottsl , anne ipsa in una lnjrit par- 
t« ? an in singulis seorsum sumiis ? an deniuminomnibus simul Ool- 
lectis) si primum, unum ens simplcK togitaBii ; si alterufn: lot 09- 
gitahunt, quot paries sunt; sfultimum cogitalio m se individtl» 
dividetur. ac distrahetnr in parles, quod aperle contradictionem 
Implioat. Haec quamquam certissima,aquibus(lam tamen verita- 
tis hostium cavillationibus vindicanda sunt. 

Schol'. 3. Ajiint i.) Possunt virts cogitandi singularium partium vel 
eompietae, vel iHConVpletae ila conspirare , ut iwde in toto ento 
composito una vis cogit.mdi exsurgat ; quemadmodum vires mo- 
trices eiementorum simplitium, « quit.us corpora componunluf, 
Ita conspirant.ut inde una vls motriic totius corporis oriatur (cosm. 
§.53. sch,): potest ergo esse elis compositum cogitans, cujuf siu- 

tfc. Imprimis si vis illa partium complcta ponatur, otiosa est lalis 
compositio ;«um enim quaevis pars jam sibi seo.rsura ad cogitan- 
dum sufficiat, jam quaevis perfecia est anima. Oeinde id genuscon- 
spiraiio in viribus cogit.andi prorsus impossibiliseit: vires motri- 





arum ila 


consentire possunt, propter.ea quod ad ter- 


roinum ipsis 




ij enternum tendunt; hoc ipso enim' qijod ter- 




HUSSit.fil 


:ri potest.ut plures vires ad eumdem tendant, 




ad eumc 


lem terminumtendenlia Hla virum conspira- 




, At virc 


s cogitandi, utpote viressibi repraesentali- 




t a.r tern 


linum entis , in quo ipsae insunt , internum i 


.(uodlisen-M 


neosiib 


i repraesentat, non alleri : sibi logitat, non 


alteri : quar 




jper adsuni lermini, quot cogitandi vires.seu 


quot entiai 


s vtribu* 


i instructa ( atque ideo ejusmodi virium con- 




10 impos 


sibilis evadit. Hinc tamelsi imaginatione tyi 




pluribu. 




q(!icies,ut it 






sibi cogilet, 










positi pars sibi cogitabit, ignorabitque una. 


quid cogitW altera, ; 


ic proinde solutn obtinebis plnra cntia cogi- 



t.intia certo quodam nexu inter se copulata. Alque Fiincquuque pa- 
tet non possc poni vires cogilancli iiicompletas in parlibus, quod 
supra insinuavi: nam virts eae per ipsam. actualem conspirationem 
compleri deberent, quemadmodum mca vis ad clevantlum gran- 
dissimum pondus incompleta solum per conspiralioaem alterius 
vis a caussa socia accommodatae compleri potest. 
1.) Tam vis motrix, quam celeritas simplex, ac individua est, et ta- 
menutraque in corpore composiio recipilur:ergo cliam perce- 
ptiones, tametsi simplices,ac indivjduao in ente composito inhae- 

JjJ.Quod ad vim motriccm at!inct,quoniodo ealncorp6re inhaereat, 
ex tmnc dictis colligitttr ; illa nimirum noa r-i ?sa in carpore, seil 



55o Psyclwlogine P. II. Sect. I. Cap. 11. 

inslugiilU elemenlU simplicibus inesl:. vis autem motrix totios 
Coeporis aliud non est,'quam |ihaenomenon orlum ex cons]ii r..tio- 
«e seu tendentia 14 eumdem terminum singuiarum virium. 5'imi- 
liter celerius, cum reapse sit moilificatio vis motricis, non tam ad 
eorpUS,quam.iid vires motpces singulorum plementorum pertinet. 
Quod si tamen, ut fere soltt, ad ipsam corpus referatur, ea aliud 
non cst, quam respectus exteraus, qui ex ratione spalii ad tempus 
enascitur, ac proinde ad stalum corporis esternum periinet, ne- 
que corpus ipsum velocjlatii acquUitione: sed intervalfa solum re- 
spectiva, ac relaliones continue mutantur. A^vero vis cogit.mdi , 
aut ipsa coijitatio non est,phaenameoon, qtiod ex diversis cogitan- 
di viribus, aut cogiuilonihus enasci possit ; sed est aflectio vere 
'internai internumque animae staliim afficiens : ea quippe cogilan- 
do, appetendo, volendo reapse modi/K-atur. 
s .) In horologio {idem cum uroportione de quacumque machina di- 
ci"debet J nullapars conlinet in se.potentiam desie,nandi horas, 
et tamen effeotus- hic enasciiur exconnexiqne, motione, ac conspi- 
ratione onuiium partium componentium; ergoetiam poierlt for- 
tassis existere in ente composito cogilatio, lametsi ea nulli seor- 
sum parti competat ; poterit fortasse fieri, ut, licet fibrillae core- 
kri perse Ideas non fiabeanl,ex earam lamen compositione., con- 
eurrente cerla deiuiute, magnitudine, longitudme, siccitale, hu- 
midiute, tensione, motione idea exoriatur. Ita fereinepiil, Lo- 
ckianus ill* {Mt!d<!cinedr Vesprit. i. i.p. i 73 .J , e t consentit Ph\- 
Josophus BeroJinensk ('Stni louci, Eyllr, <i M^esltiis et a. 
Keith). 

Cum Clarkio (Trois. d>/. ponr protv. Cimm. Ae Pam.p. 334.}. 
Palentia indicandi horas horologiocompctens nonquidem exurjjit 
ex similihus potcntii parlialibus,sicut nec numerusmillenarius es 
aliis millenariis, nec qliod bIiuJ cumque composiium «wplurihiis 
e)USgeneriscompositisconnatur;sediamenorimrexaliispolentiis 
ejusdem speciei, matus ntmirum, et figurae, in quibus ipsa quoque 
duntaxat consistit et quemadmodum millenarius summa est niul- 
torum numerorum dlversorum,non compositum exsonis,ve! colo- 
rihus ; iu quoque facultas designandi horas potest oiiri ex aliis 
ejusdem speciei qualiutibus, aut potentiis, quae insunt in parti- 
bus ; non itemex aliis specie diversis. Ita eliam si cogilatio csset 
qualitas inhaerens in enle composilb, sive ccrta roateriae portio- 
ne,' tametsi non foret summa talium cogiutionum in pariibus in- 
haerentium^deberet ea lamen eoalescere ex qualitatibus eiusdem 
speciei, id est^ex coe,itationibus ; aeque enim impowibile est, ut 
cogitatio ex qualilatibus partium toto eenere a cogitatione diffe- 
rentibus conflelur, quales sunt motus, figura, et aliae similes,siciit 
fieri neqait, ut millenarius conliat ex sonis, coloribus , aut quavis 
alia re, vel facultafe,quae ipsa totogenereanumerodiilerat. Idum 
de aliis machinis qua demum eumque arte contectis juilicium esto: 
numquamproiucto alium abtioebiseiiectum^quamqucm ex figura, 



De Siinplicitatc ■ animae Humanae. 55 1 

litu, ineMia, motuque partium sequi posse clare perspieimus. At 
quam longe alia in nobis agunttir, cum perci pimus, reflecllmus , 
ahsirahimus, et longissima etiam ratiocinia conteiimus. Quid.au- 
tem hoc rei est auaeso, exctamat •T&omas burnelus ( Deslnt. 
mort. et resur. c. j. ) , (71101! obtucUitur corpori, si nihil surmis 
praeter corpusidum fluvius decurrit in hanc partem, non pat- 
est sua vi aquas sistere, aut retro fiecterein partem conua- 
riam, Miiteria nutta agtt in se ipsam; nulta mackina est suo- 
rum motuum conscia, etex illaconscientin suorum correctrix 
et reforinatrix. Si errat nescia pergit errare donec admota 
manli arlificis, aut domini in statum rectuin ardinatur , tt 
restituitur. 

Potett ei non,compositis efficicompositum.ex noneitensis eitensum; 
curigitur non etiamex pavtibusnon cogiUntihus unum cogitans? 
hem, ut arguutur Dodwellus contraClarliium, rotunditas in cor- 
pore non componilur ts aliis rotunditatibus, et umen roIunrfltM 
tantum J i iTe 1- 1 ab aliis liguris, quantum cogitatio a molu circulari : 
ergo cfiam, si cogitatio esset qualitas enlrs compositi, necesse mi- 
nime foret, ut ipsa ei pariium cogitationihus conflaretur.V 

5>. Noliones composili, et eitensi statutae. (ont. 170. 1 tt. ) no- 
dum perspicue solvunt; licet enimens simplei neque compositum; 
neque extensum sit; est (amen componens , .proptereaque initium 
tompositi ac cilensi, quorum pluralitatem duniaiat hae ideae in- 
volvunt: quemadmodum unitas, etsi non nnmerus , eum tamen nu- 
meri initium sit, potest cum pluribus simulcollectisnumerumcon- 
stituere.cuius parite.r itlea aiiudnon confinet.quam unilalum pfu- 
ralitatem ; sunt igitur praedicata compositi, et emensi externa.et 
respecnvaad notionem ajjgregali : contra cogiutio est inter n us 
enns cogitaillis modus , quisolum a vi ijisi inierna effici polest : 
unde si quodens cogitationis incapai sit, haec inuapaciias etiam 
in colleciione-pluriuin talium perseverat, tamque repugnal, ut e% 
non cogitanlibus fiat unum cogilans, quam fieri nequit, o! excon- 
tingenlibusens necessarium exsurgal (conf.cosm. §. iB.sch, n. 1.). 
Qooddeinde ad allerum ;"figura corporum reaiis, cum generatim 
aliud nonsil, quam ccrta-positio parlium omnium eitimarum ad 
illudcorpus pertinentium, potest uiique- ei singulis singularura 
partium positionibus.quasi ex qualitati bus ejusdem specjei coale- 
scere: et omnino falsum esl roluftdttalero, vel quamvis aliam figu- 
ram a quavis alia tantum tlifl"erre,q:ianium cogiiatioa moiu circu- 
lari differt. Sjmiliter figura eilensi ahslrapti aliud non est, quara 
p»silioIinearum malhematicarum infiniie parvarum juxia se posi- 
tarum, neq_ue circulus a quadraio aliter differt.at geomeirae do- 
cenl,'qttamquodistudsit poligonum quatuor lalerum aequaliura 
ad angulos rectos posilorum.dum iile infinitorum laterum sub an- 
gulis infinile parvis adse inclinatorum polygonum est. At vero si 
cogilatio posset esse qualilas enlis compositi, et tamen componi 
non deberet excogitalionilius partium, necessB foret, ut ipsa ix 



Psychologiac P. I 



simptex. Omne ens vel cst cns 
5..7o.cor...);s«danima nim 
a igilwr ut sir ens simplex. 
.implicc qna tali in omologu 
lanae conveniunt , esl nlmirum 
experi etc, etc. 
, .|iii!ms hiec animaesimplici- 
la.nalura , quac pcrcipit, sua- 
islj quae ideasjnterseconfert, 
uae ippellt > libereque vuit , 



(losiium. Plurihiis haec 
Jfi79.)i=erseqnilur, ot- 

multa (irofert, qualo 



. ,„.,.„, . „,,„,,„ „n„u j.ihj .,iii|Ko muita prot, 

IstKt! est :ii qindein stnitr.-: ,/uiJt/t,.im in nofiis debet, 
• ■isr rjj.jrf ct, cf. ii.-iii fjtiod.Lun, t-c-.irmtjtte otrmia percipere: et 
l.oc.Jicr, dct>f,n:r t:cr f/ur.i iniirumentti ingredian- 

turp!ur,i t ut ,:i,m iiu:!i.:c iji ii ima Junl qualttaltt,sive etiam 
r.itin p,:r unuut vtt.cttir v.utiim .ditjuid t cett t-tdtia. jV.ipi en i vi 
nrKi,. f/r t ii.,'w |.;,!..l ;n!'fi, .i.httJ.ttit.fiii ,ic.,do,- sedidrmcunc.la 
simtil p,:rc:p:t. Ac it tiliitd ,-.,:r utiulo* penetret , ii!,,,d per audi- 
Iiim, unum tamen apartet etie,ad quai perveni.tnt utr.it/tie, 
ahoquin npy-n,,f, ,u,:,:,tts hortttit djjrrcitiamjud.are, nisi 
■inttininiifi ■.i.tui,, ifns:.;i!tti,ii, ! i H , i„ „num aeque con flttn- 
rent. Lx his cYu.,!,! 1'lanmis ,:<i\,:\l unum illud:. quod perctptt in 
nobis omnia tiuasi ccnlrum r,se m ,:;, c „/ 0 . « V BW(J ,,. n , I,.,,,.,. 
(oj uiidiqun „,ni alilerad hoc ip,um,qu,im .liiusas e ciratmfr- 
renlin adcentrurii uigne pr.olendi, mi/t.e eim i!l.im,gu,ir cuu- 
ctn compnheinhr, reveru itnttn: tiln/utd a,e, , lt i indiyiduum 
Simifllcr ThDm.is 1,'urnetus ( l)e st.tr. n.ort. et. rejur". c. ■• ) ion- 
gam de incoi-in.-r.il ilain, as si.^j,! id late aiii.uae humanae disputa 
llonem ita concludit. Datur m i-.r.hi.: um,-ersii,te prrctpieris vel 
universaie conscium, — Quid tlludiit, quaero nic? rct/tu',!. 
7iiemhri.m,pars,autpariicula Ctirparis'i unti, eatlemc: -e ' »■,• 
c.l, (,•;;,! c .,;;.'■- nhjr.tti t:i!.-r,i,i,i/tt„ K jttdicat ni ' lorilt,' '„,■ • 

fuae c(((f,o_u: fiitellisit, deaique quae impres\i 0r .es recipii, ei 



Oigiiizoa D/ Coogle 



De Simplicfttite aaimae Ilumanae. 553 

actiones cxtrit, nnt comitatur. Oportet u: /:<-.,: prrcipifii \ uiii- 
vtrsalesit .idmodum sinr.ilf:c, et unitntis iifjjitbilis, itt tol iin- 
pressionts mcipiat sinu ,os/u.rame l et lot sittitil intumtur rc- 
ruiji rationes, e( respr.ctus'. JV11//0 pnrj, oiit jjurno nifiteriae 
. tanttw siinpliciuitis,imt unittiHscnyirx mtki rix'.ciur. — QiiiiI? 
iinum, inmto iinisiitiiutii, ji ir.-i /iii/u: li,:t?ut, <if .nttiph^isxtritnrit. 
Unitniis, l j - siiiti/hcittitis tantnc, utantrii thiirnn., , t/uaniti. 
toncivi no» potestin u!!a stibstiintia extensti, dirisibili, elpur- 
tibas disttitiitb-.is coinposita, 

Sckol. i. Quae in contrarium adfcnjnt, non majmi ponclcris sunt; 
ajun! enim i.) Anima conci iiiM.-xieiiiu m, illtidque in se sibi reprae- 
sentat; sed quod siniplex,et inestensumest , nequit in se reprae- 

J^. ld, ijuoil in.as(umptaiJropositiona asseriliir, a vero ali&mim est ; 
nam primo si illuit.quod non esl extenSum, nei[ueat repraesenlarr: 
esfer.su m, pariter neqne illud,' quod estensum est poterit repra..-- 

• multa'quoque perclpcre, quac nulla ratione extenia sunt. Deinile 
' si quaepiam in ;in::na l-xil-iiskj rirqiiireretiir, nlip-.ii in se eslensii.ii 
rripraeiiiiilel, eliam tanta eslensione opus forel, quanta cst in oh- 
jecto repraisantando ; si enim concipi non pylcst , i[uomoilo ab 
inextenso repracsenUrlui' «xleti-iutn, niic concipi poUrrit, qiioiiloil.j 
a niinori irxh-nso rcpraesenti-tur majus extensum. Anlmac igilur , 
■ cum sibi di-nidiam i-i.eli sttrl I ilcri pariera repiMirsimtat, cslensio 
esiensionem coeleslis hemisphaeri aeipiare debebit ; ijuanta ali- 
surditas! . > 

«.) Contj-a quidem sic Inquiurit; potest In spatlo valde Cxiyiio obje- 
ctiiiu in;;i.'iilis t: t ( i- n s i ;; ii i s rep/.u-sirniitri , at in pjincto individuo 

i>i:rtipii , nil.i ri.-.p:ii':(f ii r, non lamen necesse crit, ut ea exlensio lan- 
ta sit, quanta est objecti. 
IjJ. Elsi loiagn in^entis eliam objecti in exiguo spalio depingV pos- 
sit, quod ail proportionem , et disposi lionem p.irtimn attinel : 
quemadmodum aeililiriiim ifi ch.irta delineatur; nequit tamen ij 
licri ila, l;t lo|:i njus Jiiiit;r.i luiln r-j [nr n\primatllr,et euo intuens 
coniinuo allirmanter dicciv puisim : iibji-cl r; m, c.u j ■ i s imaspfttm in- 

nostra.quamprinium ideam ohjecli extensi concipit, non tanlum 
liispo.ilKinirm et proportioiiem parlium.sed intngram illiirs cxteii- 
iionem clare, ao ilistincte in se repraesentat. Qucmadmoilum igi- 

ieat, tanta somper in' illa reijuirerelur cxtt nsio, quailta cst in hoc. 



554 Btycholagla» P. I(. Sect. I. Otp. II. 

Quae omnia eiun apeclc falsa, ac impossihilia sini, collatis rjitio- 
nibus supra allaiis standum omnino est pro simpliciufe, et ines- 
tensione animae, etli modum dislinctc concipert m-ijueamus , quo 
ea in se objecta extensa repraesEniel;u,uaeenim ciimque scntenlia 
teneatur, moJus hic semperad naiurae mysteria refcrendus crit. 

Ssd neque virtlialis quaedam extensio animau triiiuenda est,ul cum 
nonnullis contcndil Genuensisi vi cujus ipsa vel toia in cerebrn , 
el tota in singuiis ejus parlibus, *el ctiam tota in toto corpore, et 
tola in singulis corporis partihus resideat : nam id genus extcnsio 
figmentum est,ac canirailiciionem implic.it (oni. $. iSK.sch.) Prae- 
Hare Plolinus ( Cunead. t. 7. c. 6.) varrK piyiiai t W a'»s, ts Ji 
b»b. In omni magnitudine sive extenstone, hoc qttidem unitin 
est, itlud alteriial. Ciynque porro omnerr. magnitudinem exteu- 
sam, si qutdem infinitia non sit, figura comitetur (om. y , igo.cor. 
i.), scire pcrvelim, qualem aucforei hi, qui animam virtualiter 
extensam statuunt, eidem figuram asiigntfm: rotunihm.an angula- 
rem J Vellejus quiilem, Epicureus conum, cylindrum, ac pyrami- 
dem apud Tullium sphaerae praeferi. 

Denique opinlonom de naluris incorporeis , siinplicihus , ac omnis 
concretalionis roalerialis-cxperfitiui velcrihtis prorius incoKni- 
tam, ac hcri primo, vel nudius tcrtius enatam f.;isse , nonnulli ca*- 
villantur, quibus lamelsi id <taremus,nihil utique verilSli taVdius 
inventae dctraucretur. Vcrum non ila se res habet ; elii enim an- 
tiquorum plurimi in dcfinienda animi natura graviter hallucinati 
sint; elsi quod.Moshemius observat ( In Cudw. syst. inttll. c.\,, 
§, 16. nof. j.)> aru^insi. gener.itiro omne illud dixerit, quoil cor- 
poribus nonis nolis tenuius, ac suhtilius est , licet coromurii adhuc 

simplices autnegatas', aut ignorat.i'. ab iis fuisse cum verifate ne- 
quaquam cbngrtiit,id quod fusius Gudwurihus demonstravit ( Ib. 
$.19. srqg.). Ccrte de Pherecida Syro, Thalete, Pylhagora, Pla- 
tone; tum.le junjoribus Plalonicis, Plotino, Ammonio, ProtHo, Nu- 
menionemodubitaverit, qui in eorum scriptii non plaoe hoipes 
fuerit. Sed audiamtis prae omnibus, et omnium nominc Romanum 
philospjihum. Sie miki prrsuasij ita Catonem ioqueniem iqducl : 
i De senect. c. 11.) citm sirnplex animi sit narura, nepiie in se 
habeat quidqiuim admixtum dispiir 'stii, atqtie dissimile, non 
posseeum Jii ijf; Tum suo quoque nomine profileiur (,(Jq. tusc, 
i, i.c, 19.): in ammi igitur cognitionc dtibilare non ptisitimtis, 
nisiplane in phystcis plwnbei sumits, quin nihil stt animttsad- 
mixtum ; nihil concretuni ; nihU coptilatum \ nihil •caagmen- 
tatttm ; nihd duptex. Quod cum ita sit ,certe nec secerni,nec 
divtdi,nec discerpi ,ner. distrahi potest , nec interire igitur, 
Est enim inlerilus t/ttasi diicessus, et secretio, ac diremptus 
eariimpartium.quce nnte interitum junctione aliqua teneban- 
tur, Denique(£oc.cit.c. 17.) nihil enim est ih animis mixtum, 
atque cuncretum, autquod ex terra, natum,atquefictum esse 



Digitizod B/Coogli; 



De Simpticittite Animne Hdmdnae. . r i55 
videatur; nihilneaul hunuJuin ijuid^m,aiii flahiie,autigneum. 
His enim naturit nihil tneSt ,.</uad vim memoriae, mentis,ca- 
gitatioiiis haheat, 91:01! et praeterita. teneat , et futura prae~ 
videat, 4t carn/jlecti passit praesentia. — Singularis esl igitur 
quaeda'ntnatwa,atqite vis animi,sejuncla abhis usitatis, no- 
taque naturis.lta quidquii eJf illud, quod sentit ,quod sapit, 
quodrull, quod viget , coeteste et dirinum est. Nec vero Deus 
ipsc,qui intelligitur anobis,alia modo intetitgi polest,nisiniens 
solutaquaedant,ellibera,segregaiaabomniconcretionemor- 
tuli,omnia sentiens, et movens, ipsdqite praedna motu sempi- 
temo. Faeessat igltur Iipicuhis.ut jus hoc era(eftatum: a'i t,iyon ts 
BiufJifTDf a'tn m i^uX"* fJ»raia£wiv jnsaniunt, qui animanvtncor- 
poream esse Uicum. 

C A P U T III. 
De Spiritualitate Animae {lumanae. 

CXIJV. Anima humana est substantia, Vel .eoim substanti» 
eit, vel accidens( ont. $. 115. cor. i.>j istud non: ergo illud. Pona- 
musenimvero animari) esse accldens: erit igjtur vet accidens corpo- 
ris, id est alicujus substantiarum collectionis [cosm. §. 44. ), vel ac- 
cidens substantiae ipsiusisi primum: lum cogitatio eritvelijua- 
litas, vel tcmperatio quaetlam corporis , vel motus corporeus, vel 
ejus eftectus, vel conatus ad eumdem, vel modus motionis; atqui haeo 
omniarepugnant(55.i3i.seqq.)-Sin autem tHterumi tum anima no- 
stra erit accidens substantiae vel infinitae, vel finitae {ont.5.40. cor. 
i:),si primum rursus esse nequit: nam cum cogitationes noslrae per- 
petuo mutenlur, mutaretur cns infinitum, quo vere'mutationi subje- 

atqueslc obtineret Sbinoiismus refutatus (cosm. §. 41.SC0'].). Sit 
igitur ahima hiimana acciilens substantiae finitae, quod si itajtutn 
exislit in nobis substanlia quaedam; in qua anima ut acciUens in suo 
suhjecto inhaereat ; quaero jam ; quid est iilud , quod.cogitationera 
efficit? ansubstnntia illa, an accidens isluti?atqui acciUenti noncora- 
petit agere (ont. §. 133. ) : igitur suhstantia illa cogitationem in no- 
bis efficii, sive quod idem est, in nobis cogital, sed jd,quod iunohis 
cogiiat, animam dicimus (§. 4.): ergo substantiaest anima,et inver- 

Coroll. Quidquid Igitur generatim de substantla inontologia dictum 
est,id animaequoojue tribui debet.ac praecipue.qtiod omnis sub- 
stantia sit ens simplex (ont.^. 17S.). Unde nova ratione simplici- 
las animae evinciiur, et superior propositio { Ji.praec.) confir- 

Scliot, Duas posuimns substantiarutn nobis notarum speeies(ont. 
§.179. eor.) ymatertatium, (juae sola vimotricesecundom uni- 



556 Psydiotogiae P. 11. Sect. I. Cap. UI. 

vursales quasdam in universo slabililas leges agente pollent: spi- 
ritualiunt ddnJe, quarum li nonsolum molus, sed eliam cogila- 
tio, cHeclus (uto K en.-ro amolu iocali diversus i 3 ,.seiiq.).ef- 
h"ci poiesl. Cura igitur cernuni sit ,:mijnam nostiam tjibstantiam 
esse, reslat, ut dehniatur, ad t|uam earum class.im i|isa'perlineal ; 
quae quiclirm quaeftio uno prQ£Ju verbo Je^idil,ur: sio enini argu- 



a mat erialis. Anima 
ialis non cogitar, i)uo£l 
) : ergo anima humana 

ihusomnem efficacism 
uioUnumdunlasat sub- 
juihus corpora coale- 
, (juaeramque, utrum 



iin,le elcnientum motum cs su nec inchoat, occ abri 
loritatem, et dWctionem miitat { ibid.cor. ■.). Co 
macnostrae prai:t--r imiuim div,:ri.ie omnino action 
ut p-.-rccptioiws; juJiiii, ratiocir.ationus , appetiti 
muliai, ii<.ni actiones intma cs propria, et srbitrar 
inchoat, mutat, abrumpit; qnlpue ILbevtale gaudet (jj. 114O: ergo 
vis aniroae a viribus elementorum spucie ditfert; atqui substantfae , 
ijuac viribus spircic divtrsis inst;'ULtiie sunt, inler m ipioque speciei 
eiitlerunt ( ont. §. 176. cor.): is'ttttr'in apcrto sst animam humanam 
non i!t,-i& itr.is spL-ciei sti lutnti: iam , Liij^ u:nt lIl^ilt.l^ mrporum. 
IWI. C»m *«, .,„■,,.„.,, , (co.m. 

,.),«,..n^h.ii.kreoii«u.gii^«, •y»««t« "•«■ 

Schol. i\ihil JaU't 111 hoc fttiiu-iiiiii, ijuotl cum r.i 1 jun- induhium vo- 

deserere, <|uas° habemus, etex qiiibus unice philosophandum est. 
Quis, tjuauio, huc muum t-.iiiniti nii::ii s.:ui llabit; auruin haliet pro- 

bent, ipecie intur se quoqtte dirlerunt : ergo aurum ab argento, vi- 
num ab aqua specie dirfert. At vurosi istud ratiocinium fijtntrm 
sit, neccsse est, ut et allcri suum robur constet 1 ulrinque enim 
proprietale speaie diversae a posteriori per experiemUm notaa 
/ailducunlur,quamv'Ls hic taliqtca rationis conolusio Ltpriori sn,bve. 



DigiiizMDyGoogle 



Dc SpirilWilifite"Aniintte Humanue. 5Sj 
niat. In corimribus nimirijm omnia ]tec motum , vel canulum ad 
eumdem oflici esperimur ; cogitatrorjis, aut voli Uonis lilierae ne 
vestigittm qOidem exstat; sine ralione autem phllosophus ntillam 
facuitatem, aut proprietatem enli tribuit,cum lex cerlasit; sine 
nitc(;ssltate,nequH eritia',neque enlium qualitates muliiplicandaVs- 
se. Quid J (juoil eripcrimur corpora motum Jiine tlHltrrminalioiie ex- 
terna numquam inchoaro ; numquam abrujnpere ; numquam cele- 
ritalenv, aut direetionem immutare, qune ralio posi tivn nvincit 
ipsis liberas voliiiones minime incsie. Cum igitur vi5.c0rp.oris sit 
. vis ipsoruni tjlementorum, quae, ile hac jn demonstratione dicta 
sunt, cum cnperjentia induhitata consentiunt (conf. c6sm. §$.51. 
ji. 5J. sch,). Opposita omnia nobis de anima fum per experien- 
tiam, tum per legitimas en illa consecutionHS irinotescimt. Nonne 
experimur in arbitraria anitnae potcstate situm esse, derehus-di- 

continuare, et abrumpere ; ab aliis ahstr.ih,f)re,'ad alia retli-rtere, 
et reliqua, quae psj-chologi* "empirka Hnarrat ; atque istud lum 
etiam,cum nulla aclione externa sensmim organa pulsantur ? non- 
ne ejperimur, at! nutum animae jam hrarhium , jam petletn , jam 
atiam corporis partem moveri, aut lotum corpus in afium locum 
trnnsferri, idque.ea celeritate, et ca tjireclione, nuam ipsa llltro, 
ac pro arbiirio elegerit.quamquam ipsa siogulis momentis eadem 
liberrima potestate mutare polest? et quamvis dc anima a corpo- 
re separata experienliam capcre non !ic«at,nul!o tamen de fun- 
ilamemo eidem vis se ipsam sine dcterminatione.enerna de loco 
in Jocum transfercitdi.denegari potest. Pertinet cerle huc illud 
Tullii alias anobis allatum ( (^q. t. 1. i.c. i j, ) :'ientit anitnits se 
moveri,t/uod Curn seuttt , rllnd nrtasentit : se fua vi, noi\ alie- 
ntl movttri. lit quod iilem de Plafone scribit (Denat. Deo. 1. 1. c. 
ii.): Aiidiatnug enimVlatonem, qtiasi quemdarn Deitm phi- 
losopltorum -, cut (itioj platel esse motus: iinttm stttim; aher utn 
fxtetuxim: esse auteiri tliviniiLS, fliiqrf ipsum eise sutf sponte 
moveatur, quarn qttod.pulsti agitetur aUetw. l/itnc antem mo- 
tut/i in sclts animis esse ponit, ab ktsque principium motns es- 



CXIATI. Atiima huma.no. en siibstantiaspiritualis. Anima hu- 
manaestsubstantia(t5.'i4».); ifiitur velmaterialis. vel spiritualis, 
alteriussiquidcm ideam non habemus ( conf..ont. tj. 179. eor. ) ; at- 
«jui animahumana non esj substantia materialis ( $f. 105. . 46.): igi- 
lur suhsfantiaspiritualis, sive spiritus sit, necessc estl . 
Coroll. Mihil igiiur afiit recens iipicureus ( L' Esprit. disc. 1, pag. 

6. not. i6.),cum afiirmate pronunciat, immatcrialitatem, seu spi- 

ritualitatHm animae problema csse, quod, nisi probabiliter, re- 

solvi neqtJeat, 

Schol. 1. trunt, opinor, nonnulli, quibtis haec raiiocinandi ratio, 



558 Psychologiae P. U: Seet. I. Cap. 1!}. 

<iuam ego in <k-monstrationem triuni propositionuro, ac praesef* 
lim primae (J. 145. ) secutus-sum, non probabitur: querentur ni- 
mirum me tanti potjderis caussam lini propfl voculae imposuisse , 
gravissimamque de spiritualitate animae litem ad inatiorn logo- 
machiam Jetorslssc. hgo autemsic exlltlma: loluro fei mbmentum 
iaeo solumvertl,utinvicte demonstretur attimam, et subitantiam, 
et em simplex esse ; unile 'incorruplibilitas, quae necessariurn 
praerequisitum naturalis immurtaliiatis est, ut alias viderimus , 
penJet :reliquaomnino ad litem de nomin^ non definientlan) , nisi 
ei usitato vocabulorum usu, devolvi. Cum enim jam.liquido con- 
stct animam subsfantiam simplicem esse , quaeslio illa: utrum 
anitaa spiritus sit, an maleria ? non aliunde resolvi aut polrst , 
aut dcbet, nisi e» ndminali utriusque definilione , constitota nimi- 
rum veri vocabulorum tpiiitus ettualcrtae lignificatione. Ac 
certe via in omnibus hujus generis litibui definienJis progredi- 
mur ; quaeratur, an rei quaepiam »d animalium , an ad plantarum 
(■enus perlineat? nonne constitula utriusque .generis notione , ti 
proprietatibus rei illius per experientiam delectii quaeitionem 
<lecidis,qtiinullo scrnpulo angaris,non.fortasse occtjltae<[uaepiam 
proprjetale* lateant? Jam vero ego primum anlmae a corpore <li- 
(tinctionem ( cap. t. ) ; tum ejrrs simplicitatem ( cap. 1. ) ; deniqire 
et substantialitatem ($.144-) argumentis omnino invictii patefeci; 

'quid igitur restaliul spiritualllas quoque demonvlrelur. At vero, 
o bone, quid lil per spjrimm intelligis? edic, ut qui<| demonslran- 
dum sitj norim. Nonne animarecte <liceiur spiritu(,si eam hahne- 
rit proprietatem , quamhac voce exprimimus ? nonne materia nun 
erit spiritus, si hac proprietau caruerit ? nonne anima non orit 
majeria, si iisproprletatibus, quai-vulgo materiae trihuimus, de- 
stituta fuerit? jam ad rem: per spjrituni vulgo omnes imelli"Runt 
ens simplex cogitans, habensque potentiam inrqoiindi moiumjpcr 
materiam ens cogitatione, et polenria molum inchoandi destitu- 
tum, quam nolionemetperientia.suppeiiilat. Atqui anima est eni 
iimptex,e( cogitans,hahensquc potentiam inchoandi rootum,quo- 
rom illud deroonstralioni. jhaec eiperientia nota sunl: igitur rerle 

. dico, animam esse spiritum, non esse materlam. Leibnitiani qui- 
dem ad notionem spiritus intelfectum, et voluntatem rerjnirunt : 
verum istud opinioni meae nihil officit ; i mprimi enim anima no- 
stra et inleilectu, et voluntate gaudet : deinde illi inter spintum, 
<3t materiam ponunt ens i(nmatcriale,cui Aicultatcm cognosrendi, 
et appetendi inferiorem solum tribuuni. iist auiemin re omnlno 
idem.siomne ens cogitans vocetur ipiritus , lumijue apirilus di- 

. slribualur iti eum, qui faoulfate <1uptaxal inferiore, et in eum, qui 
facultate -cogitandi tam superiore , quam inferlore polleat. Sed 
haec omnia in sequenti capite clariora t runt: ergo inlerea quibus- 
dam materialistarum dubitationibus saitsfaoiam. 

Sthoftlt Ajunt t.) concipi non posse, quo.lioilo anlroa, si ipirilus 



DigitizGd B/Cooglc 



De SpititaaHuat Animae Eamanae. 55g 
Slt, uniri possit cum corpore,cum nulla inierspiritum ^el corpus 
proportio appareal. ■ * ■ . 

ft. tametsi nutlahk deiur proporlio, quae in srwililudine natura- 
rum consistat; daturtamen ialis proporlio , qualis.dari poiest 
inter suhiecmm et formam. Corpus et spiritus sunt quidem enria 
toto gehere dh-ersa ; at corpus tamen habilltatem habet, ut tam- 
quam subjecium a jpirliu velm forma perficiatur: quare uniri pos- 
Sunt , potestquo ex hac unione unum per se exurgere. C>ieq'ue ob- 
est, quod hujus unionis modum non perspiciamus ; nonne mullo 
obscurius ett, quo modocorpus, aut maleria cogitare possii? dein- 
deargumenta a Bosira ignorantia desumta contra claramverilatem. 
nullum habent pe-ndu^. Sapicnter Tullius : illud inodo videto, ut 
Deum noris, etst Ignores el locnm, eifaciem: sic ammum libi 

. iiuim noium esse oportere , etiamsi ejtis ignores , el loctim, et 
forpmm. 

*,) AnimaiU recrpitur incorpore extcnso,ac divisibili, velut forma 
In subjecto; sed idcerie ficri nequit spiriuii.qui et simplei est.et 
ine*tensus. 

rj. Anima ita recipitur in eorpore, ut *b eo tamen in eiiitendo non 
pendeat; sed recepta quoque jn eo per se existat. Esl quippe ani- 
ma.foTma substanlialis, ac proinde ens per seeiislens, quod nulia 
ralione ah alia suhsiantia, veteorpore In existendo pendere pot- 
est: quare ipsa non ea ratione in corpore recipilur, qlia aliae for- 
niae'acc'ideniales in suis suhjectis, a quihus ila pendenl . iit. in<Je 
separalae pereant, rccipi solent. Anima eatenus .solum corpdris 
forma est, qiiatenus eidem dominatui-, illud regil, eoquc tamqtiam 
instrnmento ad res esiernas perelpiendas, et molus spontaneos 
exercendos utitur. Quin si accurate loqui velimus , eam non tam 
forn-a-corporis, quam hominis dici debel, id est, illius compositi, 
quod hotito dicilur. Per unlonem quippe aoimae cum corpore no- 
vum qiioddam composituni rx dii[}!lci hac panle eons.lans exurgit, 
in quo cum anima'sil pars nobilior, atque ea, quae ipsum compo- 
silum ad h.mc jpcciem delerminat, id est, efficit, ut sit hujiis po- 
lius, _( r itam alterius speciei composilum , quod cuivis formae pro- 
priumesl, ipsa vero sensu forma hujus compositi , sive hominis 
diciiur. Diffurt tamen ab aliis focmis nobis notis.quod illai?,dem- 
ta brutorum anima, accidenlales sint, et in sola subjecti modifica- 

3. ) Summa est animam inler, ac corpus harmonia, ita, ul mutuls bo- 
nis, ac malis afficiantur, itemea proportione vires anlmi aURentur, 
ac minuunlur, qua corpus roboratur.acdebilitatur: haec omniain 
spirilualem naluram minime cadere posse videntur. Est haec ar- 
gumenlalio Phi]osophi Berolinensis ex I.ucretio daproml». 

R.Harmonia illa nones nalurarum$imililudine,sed ex mii atiili pror- 
sus tmions inier animam, et torpus proficiscitur. Vis deinde ani- 
mae inlerna, ac potentia agendi remou semper eadem. nianel ; 
qi:aeque Jicia prbjiortione augelur, vel minuitur, potemia ipsius 



56o Fsychologiae P. II. Secl. I. Cap, III. 

protim* ost. Auctor nimirum naturae Deus, ubi animam cum cor- 
pore consociavi'., nri-ticsimitm i mt;! inler » ; rt; mi(i!i! con morciu m 
ponstltillt, ita titnnima iti actionibiis, quamdin ea nnio diiraveril, 
a corpori.pendent. Hinc Inldr reqttisita potehtiae proximac,ac 
cotnpletaa ad agenijuro animae slo cnitae tocum hahctrectacorpa- 
ris,or[>anoriim, nc pmocipue scnsorii communii consti tutio : ijua. 
re pro perfcctimio. ac i m)iLT(t-cti<jEie cor|>oris, an;r::n ij-joque per- 
fectim, aut impcrfectius agjt. At vero, cum id nulia rationc ex 
. animae esseniia.et natura-proveniat.ea q-ioad vim sihi iniemam, 
ac pnlentiam as-endi rnniuiam, i|Uac sislii.ito hoc cnmmercio pror- 
sus invariata manet,i[uomodocumi|uecor[jus constimtumsit. Idem 
respondcndum ijs cst, qui ajiml amrtiam crescere in pueris, debi I i- 
tari, et lanrjuescere in seniblts. Vitia haec sunt eorporis , non ani- 
mae: eurg in ptieris orRana conlinue perficiantur, anima quoqueet 
pluresel ivrl^ctiores iih-as ™ fonr. n ■ i nit l> rrcsccrf virlcmr; con- 
tra irfsensihus organa longlori dcmum usu corntrnpuntur, cerehri- 
que fihrillae hi]morc necessarid avolantodurae niir.is.nc inflexilcsr 
evadtint, UllJe memorinm, aliarumque faeultatum operationcs la- 
befactari necesse est v Inteilisi haec planinsei. iis pnssunt, qilaede 

cio, ac idearum origine dicenlttr. Inlera isttid Runcralc principium 
in lironum animos ■Ifedomittl vclim. Depenileniia anlmac a cor- 
pore in eo'soliimeonsis.tit,ipiod ope corporis objocht exlema ani- 
jnae praesentia reddi deheant,(juo<l enlm ahsens-est, ah ipsa eo- 
j;noscinci)Uit,nei;'.:ealiusflaturmi)di]squoidprostatuunionisper- 
ficialur. I.luamprimiim vero aninin a corpore avolaverit, poterutit 
Ipsi objecta sensihilia vel per sese, vel alio modo pracsentin fed- 
di.iprtipje simililerpoterit circa ilia ohjecla immediate praesen- 
tia eodem modo cognoscenda verisri, ipio tr.mc. vcrsairr eirrn.ee- 
rebri motiones si.hi protime presenles.quarum opc ohjectaentHr- 
na perclpit. lix his porro facife colligitur, hanp animae a corpore 
dcpeniii ■uttnm non eflicere, ut ipsa ab illo separafb ro^ttaro ne- 
queat, mullo aulem niinus, ut sit cjusdcm cum corpore naturae. 

G A P U T, IV. 

■ Decelcbriin Philosophia.Q<iaatione: Utrum Maiaria 
possit cogitdre? ' " 



nim scbstantia materialis illa dicatitr, qttae vi cogitandl caret ( §. 
41. schol.), ad essontiam suhstamiao matcriniis jam e\istenlis per- 
Inent carentia vis co^itamli: tr;n a;l je^ta vi cu-i tatui i lollitur cssett- 
la suhstanliae mati-rialis jair. cxi sl cntis ■ 'e :HJc 11 s nnjjil 11] la poten- 
a conferresubstantiae existenti; quod illius cssentiam tollit.: crgo 



Digitizod ti/Cooglt; 



De Celebri in Philosvphiti Quaestione etc. 56r 

exislenti vim cogitamli conferre polest. Deinde vis haec cogilandi 
collata substaniiae maierlali jam existenti forot ipsi deinccps vel es- 

biles sint (ont. §. i iS. cor. i.) , nihil adili potest; non alterum: ideaa 
onim, quam ile vi habemiis, repugnat, tit ipsa velut accidcns physi- 
cum inhaereat subslanfiae lamquam subjccio, a quo separari queat : 
subsiantia quippe est, quae agil, quac cogitai ( conf. ont. §. 1 1 j.). 
Coroff.Mulalis mutandis facile demansiratur, nec posse Deumspiri- 

tui jam eaistenti essentiam malcriae conferre. 
Schoi. i. Batipciniutn islud rursus planum est, et cum uleis.ex qui- 
bus philosophari oportet, egregie conseiitit , neque cnim in iis re- 
bus,de quibus nemo duhitai.alilerraiiociiiarisolemus.^uid quae- 
so respondebis, si ego ex te quaeram, an Dous aijuae pro|irietates 
vini, aut argento proprietates auri conforri possit? nonne conti- 
nuo repones ; oequaquam ; et quaerenli, cur non ; ajes : rollatione 
proprielatum vini esseniiam aqtiae , et collalione proprielatum 
auri essenliam argenti rteslruclum iri ; quia nempe essentia aquae 
ex parte sallem per carenliam proprieiaium vini, ct essentia ar- 
genti eadem ratione per cafentiam proprietatum auri constitui- 
tur, At unde hoc nosii ? nonne quia boc fluidum, aut hoc meiallum, 
quodhassolum proprietates habei, vocamus aquam, vol argen- 
lum i et hoc fluidum, ailt hoc metallum, quod illas solum proprie- 
laieshabet, vocamus vinum, aut aurum. fcn quomodo iandem in 
definitione nominali sistas. 

QUJE, BT QUOTDTLEX HAEG qUlBSTIO? 

Schol. i. Alia praeterea hoc locoquaestio moveri potesliuirumnem. 
pe Deus substantiam, quae simul proprietalihus spiritus, et tna- 
teriae praedila sit, creare possitf Hac in re adverle; i,)de vi so- 
lum cogitandi, qnae spirilus ; et de inerlia, quae materiae certa 
proprieias est, islud ijuaeri prudenler posse. i.) Inerliam, quam 

sim a physicis pro distincta, et posiliva proprieiate, qua corpus, 
vel materia posilivn nitalur eonservare slatum motus, vel quieti», 
suaeque niotioni resistal, haberi : quapropler eliam illam sonan- 
tiori vocabulo vim tner tiite com pt llanl. In utraque hac sentenlia, 
ut omni parti satisfiat, quaesiio praescns definiri debet : quaeri- 
lur itaquc i. } Ulrum Deus creare possit subslanliam, quae simul 
vi cogilandi, et vi inertiae gaudeat.i.) Utrum Deuscreare possit 
subslanliaro, quae quidem cogitare possit, non tamen absque et- 
terna delerminatione motum inchoare ; sive quae vi cogitandi si- 
mul,et inertia polleat? quid de uiraque senliendum sit, sequentia 

tnciSTIM EST «W TIJ IYKILTIAE «BIOLUTAS PDCNET CBB VI COGIT*Jfni. 

CXLIX. Incertnm est, an vis inerliae absolute repugnet t:i 
Storchenan Met.ipk, Lib. III. j j 



Digitized b/Cooglc 



56a Fiychotogiae P. II. Sect. I. Cap. IF. 

cogitanrtl tla, nt in eadem saostantia simul consiitere neqtieat. 
Vis inertiae est inhac physicorutn hypolhesi conatus positivus ad 
conservandumstatumexternum.motusnempe.velquietit.etsuhsUn- 
tiaper hanc vim solum resistiisuae motiohi locali, vis eogitandi ve- 
roestconatus ad mutandum statum inlernum, cUm cogitationes ad 
itatum inlernum perlineant ; sed incenum est, utrum conalus con- 
tervandi staturo externuro cum conalo mutandi stalum incertum ita 
pugnet, ut in eadem suhstantia slroul cunsistere nequeant : igitur in- 
certum qnoque est viro inertiae ita pugtiare cum vi cogitandi, ut in 
eadem substatltla simul consistere non possint. 
Schot. Profrcto quaeeumque ab Eulero, aliisque adhuc allata sunt, 
repugnantia nondumdemonstrarunt: talisnimirum inerfiae vis ex- 
cluditquidem evidenler determinationcm propriam ad motum lo- 
cilem.non vero evidenter repuenat deterroinalioni propriae ad 
eogitandum. Nec quiquam promovent, curo dicunt, per vim iner- 
tiae corpus resistere oroni suae muiationi ; tiam , cum corpus sit 
ens coroposilum.nulla in eo mutatio possibilis est nlil per motum 
(ont. 5. nS.)- entis vero cogitantis mutationes non solum in rno- 

uidi jkciitu* mt, «k ms utiiqui 11 biiiditu> min» posiit. 

CL. Incerlum est, an Deui possit creare tubsiantiam, qttae 
timul vi cogitandi, et vi inerliae instructa si t. Incerlum est, uirum 
vis inertiae lla repugnet Vi cogitandi, ut in eadem simul suhstantia 
consistere nequeant($.praec.): ergo etiam incerium est,utrttm Deus 
possit crears substauliam, quae simul inertiae, et vi cogitandi in- 

Schol. Animam nostram non habere hanc vim inertiae ,nee proinrte 
hujus generis siibstantiam esse ex superioribus (5.146.) patet. 
Verum quae erit ejusmodi substintia?,respondeo: activa quoad 
fcogilaliones ; iners ijuoad motum localem , el quae in hoc contra- 
dictio? Sed uberius^esponsum accipe. 

CLT. Si Deus subitantiant vi cogitandi, ac vi inertiae lipiul 
tnstructam crtaret, ea substantia nec spiritusforet, nec mate- 
ria. Substantia hujus generis non haberet essenliam spiritus, ad 
quam nunc referimus carenliam vis inertiae: neque haberei essen- 
tiam matcriae, ad guam incapacitaseogitandi pertinet: igitur neque 
spiritus foret, neque materia, sad ab utroque inleruo, ac essentiali 
disoriminedifferret. 

Schot. Ut nimirum,si Deui fluidom qnodpiam crearet, quod proprie- 
lates simut vini, et aquae in se compleclerelur, quoii an fieri pos- 
sil, paritor incertum Ht, fluidum iliud nec vinum foret, nee a<(Ua, 
sed aliud quoddam ab ulroque essenliali discrimine diversum. Ita 
quoque,sl essenlia quaternarii , quae in qualuor umlalihus simu! 
sumtis ; et essentia senarii, quae in sex unltatibus collectis consi- 
itlt.Eomponanlur, oriiur denarius, qui nuraerus a duobus praece- 
deniihus ossentialiter diflert. At qtiaerunt, quid igi-ur fo ■• 't id ge- 



Digiiizcd t>y Coogle 



De Celehri in Phitos-ophia Qaaesiione ete. 563 
tlils substantia? Easlc habens aliquod tot»genere diversum tanf 
a spiritu, quam a materla, quod adhuc incognitum sit, propriovu- 
eahulo dejignati nequit. Quemadmodum illud fluidum tjuod akt 
aqua, et vinodiversum foret, utriusque tamen gauderet proprie'-' 
tatibus, tiuilo vocabulo cxprimere possemus; vocabula qulppe sO- 
lum inventa sunt ad res nobis notas significandas. Q.ui vero adauJ 
cler concluderet impossibile esse ens a spiritu, et nmteria essfcn- 
liallter diversum propterea, quodnullam ejus idearo formare pos- 
sit ; nae is slmilis foret caeco ab incunabulis, qui colortim possibl- 
litatem negaret, quod corum ln se idcas excitare nequiret. Tran- 
seamus ad alterara proposilae quaestionis partem. 

IWCEaTUB ItT AN ISEKTM ABSOLUTE PUGNBT CUM V/ COCITA.WDI. .' 

CLtl. Simititer tncertum est, an inertia ita pngnet citm ef co- 
gitandi, ut ineademlubstantia simulconststere ner/ueant. Irter- 
tia inhachypoihesialiud nonest,quam impotentia inchoandi.etab- 
rutnpendi motum sine determinatione extrlnseea; sed hancimpotsn- 
tliro cum vi cogitandi in eadem substanlia stare non posse cerlo af- 

efficiemlo motu perquasdatngencraleS naiurae leges ad cerlasdeier- 
mirtationes extrinsecas adstringi possit, quemadniodum ab ejusmodi 
delerminationilius pendet vis molri* entium non cogitantium, sivft 
elementorum ( cosm. §.33. sch.) ; qontradictio certe hae in re per- 
tpicua non est. Quod si aulem ita foret, tum etiam suhstanti» rogi- 
tans motumdese inchoare,et abrumpere, nisi posita deierminatio- 
tie entrinseca, non posset : haberetque se llla substantiaea fere ratio- 
ne in eflficiendo motu, quosenunc animanostra hahet ineliclend» ap- 
petitlone posila jam repraesentatione borti ; igitur incerium est , an 
inertia ila pugnet cum vi cogitandi , ut simul in eadem substanlia 
Gonsistere nequeant. ; 

iHOE ISCBnTDB BST, A!« BNS VI COGmJlDI, «T INEHTIA PBAEDITUM 

CLIII. Inc.ertum est,an Deus possit creare sulslantiam,q\tae 
simul vl cogitandi, et inertia instmcta sit. Incertum est, utrum 
inertia ita pugnet cum vi cogltandi , ut simul in eadem substantia 
eonsistere nequeat ( §. praec. ) ; igitur etiam incertum est, utruni 
Deus possit id genus substantiam procreare. 

XI 81 EXISTESEr, KEC JPIBITUS FOBET, TfEC HATEHJA. 

Sehot. Animam nostram hoc substantiarum genere minlme coitipre- 
hendi propria culvis conscicntla lesialur ( conf. §. 150. jch. ). In- 
de vero rursus consequiiur, tale ens, si reapse existeret , neo spl- 
riium fore, nec maieriam, sed aliud quoddam ens ab utroque tolo 
genere diversum, quod simili rationis conclusione, qua ( 151.) 
demonstratur. 1 ■ 

AmstA XVLtO SBMU StATEBtA «SSB POTKST. ' ' 

CLIV. Anima humana nec per ahsotutam Dei potentiain ttllo 



564- enMtiM f. II. s,c l. c» v . ir. 

,.m ««"'' ™ ,„ al , ,j I.*, vcl .ubsl.n- 

c.nf.rre , v.l >"»"""' .'»" « , . „, t „ abn.mpeo.li 

* T„* S.T.l ,15« ■ .1 Prt£. .1»» «puso.nl «■ 

liiMM ,j...sj..cli.),"»»«««'«°» •"•»■! i|! . lw '" n „™' 
bunun. »«P.n .bsol.un, D.i pol.ntl.m Aa« m.t.r,..a. po,- 

. h,I < m.terUli.mi hypoth.ltl, ... i»m video, ,u, J po.oter ,na- 

P-t"" 1 s "i"' ""'" ,"r L— 

.„,. ,„„, illiu, cl.mores, q«i K. W p™n«n.l...t l Imr, 
kilataah )■ Ou,J,i'e eil, 1"> *>"" teiiierarin impielnte iit/ir- 
P eourfeil. inipOJJioii, CJJr, l,t Crentor jiipremuj morerine 
cogf',.iio"eni', et jrnj,"„ iiiouult P"'ile, o"neio, ii, o,,o,,i Irtky- 

teotinm iinntiiiiJ conj g ufl.r.hit, nul cooir.dlc.ori. ab 
n.m nihil iflnnit.. ue, poienn.. u.t,» , 

d..,o,,....»q.. .odum ,"o,.l.b.r,,r.. , l.l. f b o opbt. 
,,,'ireria, Jnifem diri.Hitj, co.tt. re uojjii, et breviler, et so- 

S™U?"..ki.n. .«,«>«, e,I B"dd.", ( B.*tr. "• ■■ »»*W 
S, ( Met. 6.) a«tem,.q«i ,«id.m i.i.r ,,h,los.ph.s 

„ho, p«erilih«, •>^ l ^' i ^'^.'^l^\\ZlSSl\^ 

Cr..'.rl, r.nfu.er.t , ».».', ?' '"'"»',?• ',„ b . 
dcat nedubilandoimpiela,,, se reum f.ciaf. ldeae nostrae, sun 
„"V". d" «'P.'lb". I»»— • .»•**•'»■. ,c ,..de,,u.„. 
,„',,, u.m.d. '!!'«" .b..l..«»i"d'"'"'" '"" l"'",'""" "» 
... . co.f.r., qul .1. i«dic.l,d«r. i S not. pronunct, ,u.d C- 
f,,d.m n...st. V.rutn.i v.l prima, l. 5 ic.. ,.,«1., c, ■«,,,,! 

phls.ph..'.r iii„ ™. '...'»..,• «",.„ '«•»; «",■" '"■ j£™r 

cum evidentes suot, fall.re noo posse. Sed nolo cum hnc hc 
„ ™ .SCri, .d rcm ips.m . 3S rcdi.rm,,. Mibi d,*.« ,., 

« „,„«,,. m.t.ri.. ..lion.,,«» «,'«'"» pb,l.,.pborum pl« '- 
"iS.ti..r..', m « ».9""~ t.r»im.l.nit«tlr«.. or W „d.- 



DiqilizMD/GoOgle 



DeCetebri ln Philoiophin Quacitione ptc- S6S 
xisse viitelur. Slatuerunt nimirum Arktotelici longe, laleque <io> 
minantes materiaro quamdam ex paiiibus compositam perfecto 
contlnuam ; atque in infinitum dividuam, quos imitati sunt recen- 
tiores Cartesiani, «liique plurimi,et hodie quoque, quorum intcl- 

ci5, ac inexiensi codforroet. Cum hii eliam Loekiui consentit, ut 
Opui lauitaium evobenti penpicuum est, nominatim cuni duhita- 

het.Atque intle in defintenda graviisimahac quaestione primo loco 
conslililendum esse arbllror, quid materiae numine inlelligatur , 
ensne compositum, an simplex? Quare lic ajo. 
CLV. Mutetia nec divinitul cogitare potest, Vel materia, da 

divinilus cogitare polest ; absolute enim repugnat, ut ens coroposi- 
tumcogitet (§. 141.). Si secundum: rursus idem sequitur, nam vel 
ponts enti simplici materiali jam existenti conferri a Deo posse vim 
cogitandi, vel procreari possea Deo.suhstanUam simul vi cogitandi, 

absolute repugnal {§■ 1 4 S.) ' >siud autem si fierel, substantia illa to- 
to genere a materia diflerret (55'' 5 '■ '53- sch.): manifestum igitur 

Schol. Imprudens igiiur, quin et absurda est Lokii, ac Buddei dubi- 

cnllai, ac incognitas vim cogitandl pecesse, nec per absolutam Dei 
potentiaro esse posse. Est quippe universim evidens , luter occul- 
tas entis rujusctimq.ue proprielales non comprehendi unam ali- 
quam.quae eum altera in eodemente jam nota proprietate pu- 
gnet: ita etsi geometrae nondum omnes circuli proprietates per- 
spiciant, certi tamen sunt qnadratum in incognitis illii non contl- 
neri, quod ea rotunditaii.quae est proprielai circull nola, oppo- 
nitur. Atqui vis cogitandi pugnat rum compositione entis ex par- 
tibus rcalibus per deroonstraiionfm (§.1*».), et tamen haec com- 
positlo est proprietas maleriae Lockianae jam cognita: igitur du- 
hium de latenla inter occitltas maleriae hujtts proprielales vi co- 
giiandi iroprudens, ac ineptum eit.Quid quod ipse Lockiusf Diss. 
de an. irnmut. ) , ut supra ( §■ 1 j8. sch.) vldimus, e* notlone efitij 
compoiiti demonstratDeum non esse nntteriam :<juare manifestae 
contradictionis reus lenetur. Vthementer islud tirget Gerdiliui, 
et copiose demonslrat Locfcluro aut non probare Deum non esse 
corrms, aul inde consequi anlmam nostram nec esse, nec non esse 
corpus ; nam, iu arguit; quemadmodum ex mente Loctii.si Deus 
esset corpus, infiniu essent entia cogitantia, quae ab aelerno extl- 
fissent ; ila quoque si anima h:;mana forel corpus, inmimerae, ac 
prope infiniiae inhoroine animae enisterent. Idemegregie pertra- 
clal Hs/erus ( Dits, de spirit. anim.). 
Atque ex hii, quae aduc prolixe in materialistas allala siint, verila- 



$66 Pychahgiae P. II, Sect. I. Cap. V. 

temclarissimeelocere opinor ita,ut nisi, qul deliberalo mentlj 
pervicacisiimae proposito oculos clauserit, eam non intueri non 
possit.Quare namquamsuis conviciis eflicient.ut stabilem, verarn- 
quesententiam desertamus: conviciaM^ ;^ne,qui ita nos ratioci- 
fiari conlendit ( Lettr. phil. iett. tj. , . ^icio ulrum hae proprie- 
. tates materiae consociatae sint: cum igitur nthil sciam, affirmate 
pronuncio, materiam non posse cogitare ; tilm salso rUu suhjicit: 
en melhodum raliocinandi in scholifc 

C A P V T V. 

De Ettentia, ac Natura Animae Htimanae. 



CLVI, Anima humana vim hahet. Anima humana est ans spon- 
tanaum (§. 10*. ) ; sed omne ens spoutaneum habet ilm (§. l°S-)i 
ergo animahumana vim habet. 

Sckol. Non facile in omni philosophorum turba unum aliquem reps- 
rias, qui adversetur, quique animam subjeclum pure passivum es- 
te statuat: tametsi enim Canesiani ipsam in perceptionibus; l.o- 
ckius in acquirendis ideis simplicibus pali magis, quam agere clo- 
euerint: illi tamen in judicando, et volendo; hic in conformandis 
ideiscomposiliseidem veramaciionemattrihuii. Ceriissimus ir.n- 
que est, animam vera agemli vi pollere; nec mirum: nlmis enim 
quam manifesta est conscienliae vox. 

CLVII. Anima humana unicum hahet vim. Antma humana est 
siibst»ntia(5- i<4. ) , et quidem una, cum sit ens simplex {§. i*jj: 
sed una substaniia unam tanlum vim habet (ont. §. 176. sch,): er&o 
anima humanaunicam vlm habet. 

Coroll. Cum tamen divewae aclianrs ab anima perficiantur,peripi- 
cuum est, vim animae pluribus actionibus producendis sufficere. 

Schol. Si vocabulo eogiiaiionis latiorem, Cartesii exemplo, signifi- 
cationem tribuamus (§. 3. sch.) , sub ea omnes animae sctiones 
eomprehenili possunt: nihil igitur velat) quo mlnus hanc , de qua 
auinrus, vim animae vim cogitandi posthac compellem. Ceterum 
juverit hic in memoriam revacare, quae alias de vi, et facultata 
agendi dicta sunt (ontol. §§. 150.13 1.) : inde cnim patebit posso 
substantiae plures facultates competere, lametsi una tantum ipsi 
vis conveniat. Facultas nimirum agendinihil aliudest,quam aclio- 
nis posslbilitas ; quare omni jure (ot facultatesactivas animaeno- 
strae tribuimus, quot per vim illius actiones effici possunt. Qula 
ergo anioia per vim suam percipii,appetit, vult, quod ex superio- 
ribus : et se, suumquei quocum copulatur, corpus movet, quod ex 
sequentibus patebit, facultates cognoscendi , appelendi , volendi, 
mcvendi eidem conveniunl.Hoc quoque ex principio facultatesco- 
gnoscenJiuIteriusdistribuimusjnsuperiorem.et inferiorem;hi.inc- 
que io fwultitem sentieodi, Imaginandijetsicporrojproutnioii- 



Digiiizod ti/Coogli: 



De Essentia, ac Nalura Animae Humanae. 1167 
rum eadem vis aliter, et in aliud objectnm tendit, ca aliler modi- 
ficatur, aliamque facultalem exercet. Ita si illa tendat in objecturo 
praesens, actuque organa afficicns, illud sibi repraesentando, di- 
citur anima sentire,atque sentiendi facultatem eiercerei si in ab- 
sens, olim sensu perceptum, imaginari ; si in objectum sub ratio- 
ne boni: appetere,et sic ulterius. Atque inde colligitur nihil aliud 
in anima a nobiscotlfcipi posse, atque vim cogitandi.actione abea 
elieita i atque harum possibilitalcs.id est, facultates activas;quae 
entmpraetereaineainsunt.addeterminationesipsius vis pertinet. 

QUAB H.LIUI XMBHTIAX COYsriTUIT. 

' CLVIII. Vis cogitandi essentiam animae kumanae constityit. 
Id generatim entis essentia est, quod primo in eo concipitur, ptet 
quocetera, quae cidem conveniunt, promanant (ont.§.4j.); atqui 
istud in anima vli cogitandi est. Nam nihil in ipsa concipimus quam 
facultates, vitn, acliones ( $. praec. schol.) j actiones primo noncon- 
cipiuntur ; nam quod ejusmodi est, constans, et permanens sit necei- 
seett ;aotiones autcm essentialiter transeunt. Non facultates 1 baeo 
quippe per sufficientiam vis addiversas actionesdcterminantur. igi- 
lur vis est id, quod primum in anima concipitur : et cunt porro ei 
natura hujus vis facultates illius omnes determinentur, et ab ipsa 
actioncsefliciantur, eadem vis id quoque est, ex quo ceterorum,qua« 
atiimae inianl, ratio petitur: ergo vis haec essentiam auimae huma- 
nae constituit. 

Coroll. Valet igitur argumentatio Locliii ( Essaiphii. cone, Vent. 
hiitn. t. 1, ch. 19. 5. 4.) cogitatio esi animae actio; igitur ejus et- 
sentia non est. 

Schol. 1. Huit simul celeberrima i!!aopinatio,tanto snimorum aestu 
primum a Cartesio, tum a Malehranchio.Claubergio.Silvano Re- 
gis, Antonio le Grand, aliisque scholae hujus patronis propugnata, 
quae essentiam animae in actuali cogitatione constituit. Verb» 
Cartesii sunt ( Princ. phil.p, ,. art. 6).}: Cogitaiio etexiensio 
spectari possunt, ut constituentes natarat substantiae intelli* 
gentis, et corporeae ; tuncque non altter concipi dehent, quam 
ipsa substantia cogitans, et substantia extensa, hoc est,quain 
meni, et corpus.Tam(Epist.p. 1. Ep. *.): necessarium "'de- 

essentiam, quemadmodum cxiensio canstituit essentiamcar- 
poris: nec concipitur tamquam attribatum, quod potest ades- 
se vti abrsse.quemadmodtim incorpareconcipitur dit/isiopar- 
tium vel motus. Sedasseria haeo sunt,quaesolida probatione dc- 
stituuntur ; quid enim fsciet, si ipsi negem aniroam pcr substan- 
tiam cogitantem potius, quam per suhstamiam pollentem vi cogi- 
tandi dcfiniendaro esse certe slnecirculi vitiohancnobis dcfinitior 
ncm ob.trudcre non potest. Dicet , ahlata cogilatione nihil in ani- 
ma concipi posse : dicam ego, ablato efFeciu optime adhuc eonci- 
pi posse caussam, id est cogitandi vim, siveens tali vi inslruetutn, 



OiqilizMD/Google 



568 Psychologiae P. U. $ect, l. Cap, V. 

quemadmodum ablafomolu in pornn» -„-. ■ ■ 
Wlo, vel vi mD ,rico pr.ed tom Mui^ic h U * n1 " Mam rao " 

vu G a , sen a ui i U „L M f P d « «W- 

iir prae roliquis momentum habere vjrfaMiir'a»u ■!! '' "I"" 

risfimus ( Euiif.p.i. Ep , „ , niTri ..... .1 J- q U * mel "" 

■ 1- <) ,. tf.'. . . ., , 5 '. ,nsi anclori ohjecit. Q uaer ; t 

) ■ QuifcripMi,, utcyuauo const,,* tnlij e „%™\ 



..... „.„,_ _„„_.«, cogitatio veroemitns- 

ip cif/eajnr. j. ) (/„„, cgitatiouei 
.bindn, attjtie ui 

WMKow.^.. ™ ora , W<#M 

11 "icogitatione meniis 



*sia«n sti.m in cauou .ebpkii cocirm «««_».„ £1T , 

CLIX. Veriiimillium est, animam eu,a , 

v omni c«gi.,_r_oi,e carwA Impnmis enim idea vitaeoo,- 



nium ,-nns.>-._i„.-, „"„*■. . " 1 " " 1Ba VI I3E OJH 

i.I™ e «i. l^. t- q"-fnp«m aciionem compreheriJlt 

" cerle Vltam ammalium corporihus, el planlis, non ilem l.r>i 

M >t.rrZ.~ l " e,, . I '6V.'jOi"¥tq U e, n„ cesse BSt . Deirl(1e , 
stam deesse- ninTt t™7.!^ _/°? ilCib J aclam ani ™" eliam in hoc 
1 i( l-*«t,p-.e..qi« ,„„,„=,„„_ 

"""'."''•."-ru-n ope ipsaobject. 
■nfra dicendis magis patebit 
i eiternis. quarum .ctlontbu 
.... ^spii-iiibussubtili^imispe- 
con ti nurpVrTl7u7p' c V'm.ina r nt n Atqul jr^.^^^^ 6 "* ' PartUn 
SiUlioni/objecto „ P o„ .-„, JSSZZZgS* SZXZ Z 

K °' " ,l "' a ■ " B -W' om "i «giutionecarere. 



e.terna percipit quod „f« 7« 1 Vt"lif,' "v" 11 ",. 0 "" in « ° b !"ta 
tontinenUr effidumur tu h t ' ' ' diceniJ '« ™»B's patebit , 

co) iinstram nepneiu.olfli.i 1 .»^, 1 . ^ 11 "? 15 ' 5« orun ' --(ionibus 

rennimotueorc^tS^ 



Digitizcd hy GoOgle 



De Essenlia, ac Natura Atiimae Huma-iat. 56g 
Schot. Haec eadem Tullii sententia est {de. i. c. 67.) ; ita enim 



tiu , ornnid eifrri ora ccmunt , cogitant , senttunt ; cum autem 
haec mbtracta sunt , desertusque est animus languore corpo- 
ris, tum iigiiatur ipse per sese. itaque in eo etjormae versan- 
tnr , et actionrs , et miilla aitdiri, multa dici videntur. Hnec 
scilicet iii imbectito, rttmiSsaque anima, niulta ornnibus modis 
Confusa , et variataversantttr,maximeque reliqitiae earutn 
rerum moventur in nnimo,et agitanlur,de quibus vigilantes 
aut cogitavimus, itut egimus. 



Verum l.ockius acriler se opponit , mulraque in eontrarium profert. 
Praecipua haec sunt. 

1. ) Concipi nequit, quomodo ens cogitare possit,quin se cogilare 
seniiat ' Etsa.tpb.il. conc. Cent. kum. 1. 1. ch, i.§:,t.). 

S. Leihnilius ( JVW essais sur Cent. hum.l. 1. ch. ..§. ,1.): nos 
saepe de rebus quamplurimis simul cogilamus, tion tamen attendi- 
mus, nisi iliis cogilationihus , quae prae relitjuis clarae, et disiin- 
ctae sunt ; neque enim possumus infinitis prope rcbus,quas quia 
simul jmpressiones sat fortes in nostrum corpus efficiunl , simul 
sentimus , aequalem atlentionem adhihere; quare reliquae confu- 
sae.aot penitus ohscurae manent , nostramque conscientiam eflii- 
giunt. Ila nim commoti maris murmur percipimus . percipimui 
equidem singutarum umlarum murmur, nec tamen ejus perceptio- 
nis nohis conscii sumus. Intaliporro idearum obscurarum stalu 
mensnec dolorem , nec voluplalem senlit, quorum quid sit.insul- 
se Lockius quaerit ; hae quippe ideae vivaciores sunt, animamquo 
ad sui apperceptionem rapiuni. 

*.) Si anima Castoris insomno cogitet (Ib.§, tt.), quin tamen Ca- 
slor se cogiure sciat , erit Caslor dormiens alius homo a Castore 
vigilanle; neque enim vigilans recordahitureorum, quae dormiens 
cogiuvit, atque adeo nan judicahit ea a<l se pertinere ; haec au- 
tem conscientia identitatem personae constltuit, quoil subinde fu- 
siori oratione probare nilitur. 
!t.LelbnitiIM('/6.c.i7.$. 1 o.« sttiv.Ib.Q. 11.): quotiescontingit, 
ut quis post longum tcmporis intervallum , ve! majorem aliquam 
mutationem, generali omnium praeteritorum oblivione capiatur , 
anne propterea continuo alius erit homo, alia persona? Lockiiar- 
gttmentitm, verba sunt Antonii Genuensis {Eleni. met. p. 1, pr. 
1 ). sch.) : 11 nihil iiliud est persona, qttani identitas canscien- 
tiae, recte concludit duas animam rejerre persanas , alteram 
dum dormimits,atteram dum vigilamus \sed iil non magis ab- 
tttrdttmest,quamettmdem hominemtn scena Mereuriitm age- 
re, et Sosiam. Quod si persona statiiaturessein&,ividnum ra- 



\^^^?ouL^itVotu\s\t%ais\o. 
■celeritate. Ht cum sustinentur meti 




Digiiizcd byGoogle 



i-jo Pychologiae P. 11. Sect. 1. Cap. ¥. 

\ionale,q\itmadmod\tm ctteri omnes philosophi ilocent, animn, 
dum yigi!anl\is t etdormimits,semper eadem erit persona, quip- 
jie semper uleni individitum rationate. Quaeril el I.ocfcio Buf- 
fierus ( Rdmiirque snr la mrt. de M. Lacke n. }6j. Ib. ch. 17. §. 
11.): quoroodo ijuis oh ea.quae in ebrietate commiserat, quorum- 
que nullam amplius memoriam.aut conscientiam hahel, jtistea ma- 
gislralibus puniri queal, cum amissaconsdentianon jam eadem sit 
persona? liesponsio l,oi(;ii esl : id inde fieri, quod legesclaru, et 
ahsolule discernere non possint , quando idenlitas personae ilesi- 
nat.praeterea faclum conira illum probari,non item conscienliae 
absentiam. M queriiur, insiat I.eihniiius ( Ib. ch. 17. 5. 1 1.), quiti 
eo in casu jusle fieri possel , in quo certo constsrei hanc conscien- 
tiamnonampliusadesse.autnecadfuisse.cumfacmmilludinebrie- 
lale patralum est. 
3.) Urget I.oekius ( Ib. §. 14, ) , i mpossi hile vitleri, ut anima il) pro- 

to non recordelur. 
Jjt. Rursus Leibnltlui (/fi. §. 1*.): simile quid nohis quotidie vigilan- 
tinus accidil : diversissima saepe ohjccta tum oculos, tum aures , 
aliosque sensus simul afficinnt;anima tamen uni, velalteri contem- 
plandoiirtentaharuinomnium sensalionum sibi minime consciaett, 
donectandem impressio paullatim fortior evailal, menlem in at- 
tentionem rapiat. lisl hic velut somnus quidam pariicularis com- 
parate ad unum, vel allerum ohjeclum, qu*| generalis evadit, cura 
nostra altcnlio ad omnia simul objecla languescit ;unde fit, ut <li- 
slractio attentionis in quam plurima ohjecta brevissimo tempore 
somnum conciliel. Deinde quoties eiiam (it, ut somniorum, quae 
nos habuisse certo scimus , non amplius recordemur? quoties neo 
nos somniasse mcminimus, quod (amen alii ex indiciis quihusdam 
esternis certo intcllexerunl ? et nonne eorum, quae in infaniia co- 
gitavimus, vix ulla nobis superest memoria ) putasne animam tan- 
tum tempus in corpore otiosam fuisse ? Cartesius [Epist. p. 1. Ep. 
6.n. 1. 1. ) hujusoblivionis caussam in certam cerebri infanlium, 
]ethargicorum,aut aliorum sine insomniis dormientium aifectio- 
ncm rejicit, qua fiat,ut illi molus in cerehronon redeant tales, 
quales ad memoriam requiruntur. ynibus adde, motiones in hoc 
hominum genere admodum debiles cffici ab objectis eslernis, qui- 
bus ideae confusae , aui prorsus obscurae respondent ; harum au- 
tem aliojLin nec alias recordari solemus, et tum minime, cum ani- 
ma evigWans repente a supervenientibus ideis mullo clarioribus 
totaabripilur. 

VIS COCITJSm EJT «tiakI hatuba AWIMAH. 

' CLX. Supradicta vis cogitandi animae quoque naturam con- 
atituit, Univcrsa enim nalura cujusvis cntis est ejus vis activa, sive 
principium illud internum omnium mutationum , quae in enle possi- 
biles,et existentes sunt (cosn). §. 16.); atquj per hano vim omnes 



Digitizod B/Coogli] 



De Esssnlia, ac Natura Jnimae Humnnae. 5;i 
«nimteactionasadeitisuntiamperveniuni.ejusquefacultatei actuan- 
t«r(j. 157. sch. } j ergo hacquoque vi animaenaiura absolvitur. 
Schol. Neque istud mirum;]icet enim realiter essentia animae,ejui- 
que natura sit una eademquo vis, est ea tamen sub divcrso respe- 
clu consideranda. Nempecum universim essentiaenlis ejus sit pos- 
libilitss, atque enlis in eertam speciem reducli modus , sub quo> 
illud ut tale possihile est (ont, §. *6. sch. ), recte vis haecad di- 
versas aciiones sufficiens ,ut possibilis,essentia, ut actu esistens, 
et acliones efficiens , natura dicitur: atque istud in omni ente sim- 
pHci obiinet.Contracompositorum, sive corporumessentiamcer- 
f jus partium coniugationismodus jnaturam vero vis motrii, quas 
ei sinyulorurci elementorum viribus coalescitjConslituit, 

C A P U T VI. 

De Ortit Animae Ihimanae. 

A3IIXA E5T B!»S J P CTPH - BT COKTIIfCaKt - IGITUB TtlC SEDi ^ 

CtiXI. Anima umana-est ensfinitum. Vis cogitandi , quae an[. 
rnae essentiam constiiuit ( §. 158. ), mullis modis liiro ralione obje- 
ctorum,tum rationemodi in repraesentando limitata esi:nequeenitn 
omnia , neque dislinctissime percipit, quemadmodum inlima expe- 
rienlia loquitur, et tota psychologia ampirica docel; atqui ens,quod 
hahet essentiam finitam, pariter finitum est (ont.$. 113.): in confei- 
10 itaque est animam mstram ens finitum esse. 
Corolt. 1. Quoniam omne ens finitum contingens t-st (ont. §. 130. ), 

palet animam quoque ens contingens esse. 
Corall. 1, Igituranimanostra nequeDeus est.neque portio quaedam 

avulsa a divina subslanlia. 
Sckot. Ita nimirum nonnulli veterum, somniarunt , de quibus Cicero 

me»/i Ji f i n T!^ 

minalim Pythagoraro, quem docuisse ait; esse Deum per natu- 
ram rertim intentuni , et commeantem , ex quo nostri animi 
carperenttir : graviter redarguit, quod non viderit, distractiane 
kumanorum animorum diicerpi,et lacerari Deum: etcum mi- 
»eri aniini essent,quod pterisque contingere, tum Dei parteni 
esse miseram: quod fieri non potest. Stoicorum quoque aliquo) 
errori huic turpissimo adhaesisseeKSeneca,et Cpicietodiscimus, 
quorumille iia: Ratio autem nihil esl aiiud,qnam ineorpushu- 
manum pars divini spiritus mersa (Opp. t.i.epist. 66.).Hic ve- 
ro, animi ita sunt devincti Deo, itt partictiiae sint ejus, et ab 
eoqtiasi avatsi, Kuripides aetherem subtilissimum, in quo natu- 
ram animae consiiiuii ( §. 141, schol. 1.), Deum peromnia diifu- 
sum dixit, animoique nostros a corporis morte runui cumeo.a 
quo quasi decerpli fuissent; conjunBendos, Vide Moshemium ( In 



5 ?a Piychalogiae P. II. Sect. I. Cap. VI. 

Cudw c. ]. j. r. noi. 4. 5. 5. ). Recentius Manichaei eamoem im- 
uiam joetrinam professi suot , ajeoies teste S. Augustino ( Supnr- 
G,„. ad lit. I. 7. »■ >7- aUat "■)= «« •»»'">«•» '" lnm fJei 
srauliam, aique id omnino , ouod Deus est. Simile quid de Pn- 
scillianislis S. Hieronymus (OfiT.V P T - jW«'*0 scfihit. 

Eihac impiorum turba Spinoiam eicipieodcm non esse ex aliast 
dictis palet;quodsi quis tamen dubitare vel.l, audiat ipsum ln- 
scite pronuociantem ( E<h. p. i.pr. u.coM: detnditieqiKturmrn- 
temhumanampa.tem et,ei»finint n ul> ■n^acpro.ndecnrn 
chcimus mentem liumanam hoc, vei itlud perctpere, mhil iltud 
diclmut, quamquod Deut.nos qttatenus tnfinitus est.sedqiykr 
lenus per naturam hnmtinrt.ni meniis essentiam consliitut, 
hanc vel illam hahet ideam. At q.Temadmoilu m lolum lpsms sy- 
slema coniraiiklioni bus scatel,ila el hoc !dco secum ipso pugnat, 
quiJ eoim illuJ sonat, quod ante prolulit >lb. p. t. prop. j.J? Dfi 
intellrcius tatn essenlia , quam existentia n nostro intetleuru 
diffeit. Denique etl»etrus Poireius >De to.div. t.,.c., 0 . z. 10. 
34. } huc pi-runet , e cujus sententia mens humana emanalio quae- 
,lam, seu eflluxioex Deo est ; at quaere e* ip-a: qu.d illa emanatlo 
sit>qui cum essentiali naturae di vinae simplicilate consislat ? ao- 
dies reponeniet»: id mthi pec.aliarius intettigere non hcet; ne- 
que video,an ab ulta creatura in huc ce.tevua intelttgi pos- 
lit. !uncmpeintenehraise»bdunt,qui clarum raiionis lumen 
deserunt. Celen: tn ahorti vam hanc opinionem refulatam invemes 
apud Budileum (Thes. de atheisrn. el superst. jo. §. 6.) -, omnium 
optime vero apuil S. Auauslinum, qui primum conlra Fortunatura 
' Manichaeum disputans iia argumenlalur(/9".p.i. 1 1 .). Haec m u- 
taiio ammae ostendic miki,quod anima nnn nt Deus. Nam si 
anima subsUtniia Deiest, suhstanlia Deiermt: — substan- 
tta Dei riolatur: substantia Dei decipitur , q lod nefasestd,- 
cere. Tum aJ S. Hieronymum scribem (Epist. ,66. n.-i.altasiS. 
e. 1.) : non.est pars Dei, int[uit, anima \ st enim hoc essei,omni 
modo immuinbiiis rt incorruptihitis essel. Qnod si esset , nec 
deficeret in detrrms , nec pmficeretin mehus ,nec aliqutd in 
semetipsa vet inctyret haber*, quodnan habehat ,9el ieHne- 
rei haber*,quad habebai , quantum ad ejus ipsitis ajfecltones 
pertiner. Quam vero aliter se knbeat,nan opus e,t extrinsecus 
testimonio. Quisquis se/netipsum avertu, agnoscit. — Non est 
itaquenatura incommiitabilis,qtiaealiquomodo,aliquacaus- 
sa, aliqua parte miitnbiiis est. Deum autem nefas est pisi ve- 
re, suinmeque incammutabitem credere. Non est igitur anima 
pars Dei. Haec praeclare S. Augustinus. 

*NJ«» BXiailT AB ALIO — ICITUn OITUM H»»«IT - BT QUIDIII 



• CLXII. Anima humana rxistit ab atio. Omno ens contingeni 
existit ab alio Contoi. 104. coroll. i.),sed anima homana est tns 



Di-gitizGd b/Coogl^ 



De Oitu Animae Hu-nitnae. . 5;3 
conlin;>ens (55- praec. cor, i.): perspicmint igitur est animam huina- 
nam ab alio eiistere. 

Coroll. Anima ilaque humana aeterna, sc improducta non esl: quaro 
necesse *st, ut aliquando orta sii (conf. ont. §. i So.). 
CLXIII. Aniniahurrianatantum per creationtni oriri poiitit, 
Ens simplex tantum per creationem oriri polnst (ont. §. iBj. conf.Jr 
sed animahumanaest ens iimplei($. i*j.) ; ergo anima humanatan- 

CoTolt. Anima igitur humana e* nihilo orilur (ont §. .80.). 

SchoC. 1. Creatiani dici solent,qui thesim hanc verissimam pro- 
pugnant; atque iniie falsa traducianarum hypothesis refuta- 
lur. Trnduciani nimirum vocantur, qui animam a parentibus iti 
filios per generationem propagari, ac velul traduct arbitrantur: 
cui opinioni plures olim, ac praesertim TertLillianus, et Apollina- 
rit addicli fuerunt. At vero ea animae a parenlibus in filios tra- 
duclio vel fieret es corpore parenlum, vel eK anima: non illud , ex 
enle quippe composito non oritur ens simplex (ont. 183-): non 
hoc: similiter enim ex ente simplici aliuil cnssimples oriri nequit 
(ont. $. 1S4.). Necesse ilaque est, ut sententiae hujus patroni vnl 
animam ens conipositum esse statuant, vel parentibus vim aliquid 
CX nihilo procreandi tribuant ; quod utrumque cum rationis lumi- 
ne pugnat. Sed neque doctrina haee quidpiam conferl a.lfacilio- 
remexplicatum.quomodo peccatum,quotI originale dicimus, in to- 
tumgenushumaniimdifFumlatur.utnonnulIiolimcontendebant.Nam 
si hac ratione peranimam nimirum iraducem peccatum primi ho- 
mlnis in posteros perveniret, consequens foret,ut virtutes etiait), 
et peccata acfualia,quibus parens generalionis tempore obnosius 
est, in filium derivarentur, atque e* patra proho non nisi proba, 
ex improbo improha nasceretur proles , quod tamen ciperienliaa 
»eque, ac dogmati eatholico opponilur. 

Schol 1. At vero quam cerlum est animam per creattonem dunla- 
xat ad existentiam pervenire posse, lam dubiitrn est tempus, quo 
ea ab Auctore suo Deoprocreetur ; atque conlroversiahaec ut an- 
llquissima est, ita hodie eliamnum perdurat. Vt a velustissimis 
temporibus ordiar, fuerunt, qui contenJercnl animas multo ante 
corpora tempore exlitifse, quique eam sentenliam recenlius am- 

(Jn, Cudiv. c. 1. <j. 11. n. 6.). Originem htijus.opinionis Moshemius 
his verhis exponit. CWuWij, vrteres Mgj-ptii, rt omnes jere 
poputi, quisotem orienti.mspeclab,tnt,rerum humanarum ad- 
ministrattonem, curam, el gubematianem a Deo certis esse 
geniiscommissam judicnbant, Deo ipso a moiesla itta procu~ 
ralione cessante. Ptacuil haec sententia quaque Platoni,— 
Aniniam vero qui existimubant immartalem esse, et a r.orpo- 



574 Psychoiogiae P. II. Seet. t. Cap. VI 

re segregatam , hii merito geniorum viribtts longe vt&eoatttr 
auperius tam nobilem, tamque praestantemfingrre natttram. 
lpii erga Deo tantae motis opus tribuendum esse inteltigtf- 
bant.At Oetts,utpittabant,cessaverat past orbcm construct tim 
a rerttm humanaritm procrealiotte. td igitur unum retinqtte- 
batttr, itt tpsttm Uram ante orbem cond.tum amnes ex se ge- 
nutsse aninios asseverarent.Sttpererat, ttt exphcarent,qiteiti- 
admodttm Vetts tantae digmtatis et praestanliae nntura M 
tncolumi, et salva benignitate, tt bonitate sua fn tam misem, 
et aerttmnasa corpora demittere poluissel. IhitC ul sattsfa- 
aerent dtjficultali, animorum culpa, nan Dei id eventsse do- 

corporis, alis resecatis a Deo Contmissos esse tradebant, tit 
poenas sustinerentfacinorum, quibtts Dettm laesissent, Hind 
ptanaerat,et expedtta viaad migrattones,tt itinera mentiuni. 
Ad celebratam nempe illam /iittu^o^, , de qu» infra pauca iti- 
<am, ubi simul hanc viri doctisiimi adnotalionem proscijuar. Adt 
hanc porro classem nominatim referumur Pythagoraei , quos his 
praecipuc rationlbiis ad animarum praexistentiam defendendam 
permotus fuisse Cudwonhus scribi t (Syst. intelt. c -.): 
i.) quod absonum videatur animos.qni naturae ordine corporibus 
priorei iint, ipsis tempore posteriores esse;i. ) indignum <juo- 
que Deo videri, ut is omnibus naturae generationibus intersit , ac 
earum quamvis veluti praestoletur. Tum Socrates, qui ex innatls , 
atque insitis rerum omnium formis, acspeciebos animoa diu ante 
corpora exiitisse concluiit; putabat enim,ut est in Phaedone,pUe- 
ros, aliosque homines, cum varias artes condiscunt, non tum pri- 
mum discere, sed recordari solum, ac reminisci eorum; quae jam 
»nte animis impressa habuerim. Maglstri vestigiis, addila tamen 
animarum transmigratione, Plato institit, sic ait: haecfatus (opi- 
fex mundi) in eodem rursus cratere, in quo mundi lotius ani- 

tiquias miscendo perftidit, modo quoddam eodem, nan tamett 
perfectas similiter; sed et secundo, et tertio gradu a primis 
drficientes. Dcnique cttrn universttm constitttisset, astris pa- 
rem numerum distribuit animarum, singulis slngutas adhi- 
bens, eisque tamquam vehiculo impositis ntonstravit universi 
Ttaturam, ac legesfatales edixit : ostendens quidem primam 
omnibus generalionem ordine quaddam ttnamJore,nequis ab ' 
eo minus aliquid sartiatur. Longo deinde ordine enuraeralis, 
quae ab animis cum corpore copulatis commitii poterunt, vitils 
ita persequitur: haecqui superaverint, eos jttste esse vicluros; 
injuste vero,qtti ab hisftiertnt sttperuti. Atqueillum, qui re- 
Ctecurriculttm vivendi anaturadatum confecerit, ad illtti 
l astrttrn,cui accamodattts fuerit, reversumbeatam vttam acltt- 
rum. Cantra vero agentem Cogi inartu secttndo, setamutato, 
fieri mulierem.Et qui ne lunc quidsm finem peccandtfaaiet, 



Digitized b/Cooglc 



De Ortu Animae Humanae- 57 5 

f aatenns depravatur, eatenus in brutorum naturam suis »io» 
ribus similem permutari. Origencs denique immoderato Platoni- 

philosophiam irartslulit : docuit nimirum,ul ex S. Augustino ( Oe 
Oir.f<fi(.ti.CjJ.),etHuotio(Orfgen.i.*. q. 3.C. 10.) disci- 
mus, omnes animam primum ante mumlum corporeum cum mundo 
intelligibili a Deo conditas; tumob delictaquaedam admissa, pro- 
creatio jam niundo corporeo, in hacc corpora, velut carceres, de- 

Post OrigcnciTi sententiahaee paucos clari nominis defensores ha- 
buit, ac fereeo devenit.ut |>enitus emoreretdr; id tamen ne (ieret, 
nonnulli praecedcme saeculo.ac praecipue Leibnitius, eftecerunt, 
qui eamdem ex tenebris suis, iti quibus melius latuisset , rursus in 
lucem protra\erunt. Docet primum Leibnitius ( Essaide Theod, 
p. 1. §. 91.) tam eas animas , quae cum tempore animae humanao 
futurae sunt, quam omnes aliorum animanlium in parentum semi- 
ne, regrediendo usque ad Adamum in hominibus contineri , atque 
adeo ipsas simul cum mundo condilas, et ab ejus origine in orga- 
nico quoddam corpusculo velut inclusasfuisse. Deinde pro suaopL- 
nionelaudat Swammerdamum , Malebranchium , Ba/lium, Pil- 
carnum, Hartsackorum,a!iosque complures.Tum confirmari eam- 
dem magnopere putatperobservailonestam a Lewenhoctio ( /3ct. 
Erudit. an. 16S1. pag. 311. etnnji, 1j03.pag.5s.), quam ab aliis 

culorum instar inseminalibuscorpusculis deprehemlerunt. Postre- 
mo amplius sua sensa eiplicans ita ratiocinatur; mihi dieersisex 
rationibus verisimtle «idetttr, animas hominum eo in itntu 
Juisse duntaxat animas animales, id est.Jacultate solum srn- 
ttendi praeditas:ratione, acintellectu destitutas: easqtte hoc 
in statu permansisse, dam homines illi, quornm animae ftttu- 
rae erant ,conciperentur ; atque tum inteliectum, et rattonem 
obtinuisse; sive medium naturale animam tantumsentiemem 
elevandi ad statum ralionalis extet,quod quidemdijficitlimutn 
captu est -, sive Deus tali animae per singularem quamdam 
Operationum, autsi qais velit,per atiqtiam,quasi recreationcm 
raftonefrt indat: id quod Jacilius intetligitur prapterea, quod 
revetatio alias quoqutimmediatas Dei in nostram animatn 
actiones docet. Eadem repctit alias ; sed tamquam se corrigens 
adjicit ( lb. p. 3. §. 396.) ; metius Jore, ut etiam singxtlaris htiec 
Dei operatio excludatur ; eam autem in rem dici posse, in tn- 
genti animarum, animatorumque corpuscularum numero il- 
tasanimas,quaeatiquandohttmanaejuturae,et ut',lalesprae- 
yisae sint,jam quoque ratione donatas fitisse: reliqutls vero 
tumanimas, tum corpuscuta organiea,quaeadjecun,lalioneni 
a Deopraedrslinata nansint, injerioris longeardinis esse. I,e- 
pidum est, quod Hansehius refert ( Comntenr. ad princ. Leth. ), 
ab ipsopolum turcicum bibente sibi aliquandoin familiari colld- 



5 7 6 Psychologiae P. II Sect. I. Cap. VI. 

quio iliclum fuisse: irt hac forlasse phiala, ru una atiqaa monat, 
qitae cum tempore anima ratioiiatis evadet. lit quis jam curo. 
Leibnilio ipso non miretur non animadveisum fuisse a sapienti- 
bus, opinionem ab illo in Theodicea propositam fuisse dunlaxat 
ludum ingenii venditandi caum adornalum, quod ipsum in epi- 
stola a<I Pfaffium dala, ac poit ejm morlcm vuigala professus est, 
quemadmoilum Gerdillus scrihili Immo quis non mireiur potuis- 
fts eruditinimis virisila imponi.ul in eam quot|uesentenIiam tur- 
'malim irent.quales fuerunt Wolfius, Dariesius, Wulfingerus, Me- 
jerus, Boehmius, Wincltlcrus, Raumeistcrus , aliique ( Gedanhen 
ronde Zustandem Scele nach. dem Todt 4. Absch. ,itt. §. S4 . 
jS.)? ac Mejerus quidem modum omnem praetergressm cst,et 
senientiam, quae cum primis ontologiae, ac psychologiae princi- 

atque inverse rursus ab hac ad primam redire: quo, innuit natu- 
raliter prorsus ficri posse,ut monas quae nunc quoddam corporis 
elementum.est, ad altiorem clarao repraesatioois graiium elevata 
jam bestiac, et haoc tandem hominis animam consiiiuat. Atque ut 
hancsuam opinalioncm tuereiur absurdam excojjitavit hypolhe- 
sin, iniellectum monadi finitae aliud non esse, ac potentiam com- 
positam sentieodi (eln zusammengesetztes sinnliches Vermfigen): 
inile collegit ; vis, q'iae ailhucsolum obseuris repraesentationibus 
efficiendis par est crescere potest, ut plures partes obtineat,tum- 
que repraesentaliones claras cffiiiiet, quodii adhuc creverit, per- 
veniet ad dislinclas ; et vicissim vis, quae distincte repraesental, 
potest dehilitarr, et amissis ordine panibus iandem ad ultimum 
gradum deirudi. En monsiruosum luxuriantis ingenii partum. 
Ultima demum, et sanior sententia eorum est , qui docent tum ani- 
mam a Deo creari, et cum tenero foetus corpusculo copulari, sivo 
eidem infundi.cum istud eamsallemorganizalionem oblinet; quae 
■d iliquai actiones vitales perficiendas mfficii. Hi ob primum 
creatianii ob alterum inj\isiani, .vel fwluciiint: ob ultimum cou- 
xitttniiant appellanlur. (^uae jim harum verior sit, vidimus. 




CLXIV. Hjpothesis deprarsistentia animarum a Chaldaeis, 
AZryptiis, l'jthagaraeis, Socratr, Platonr, ac Orige.ne admis- 
sa nrc phihsophica, nec orthodoxa esl ( Gen. c. 1. v. 7.). Impri- 
mis enim nulla ratione idonea nititur: indignum autem philosopho 
est aliquid sine ratione idonea asserere. Ueinde in hae hypolhesi 
omnium animamm eadem utiijue foret ralio: atqui es indubitata sa- 
crarum Litterarum auctoritate secundum unanimem SS. PP.acTheo- 
iogorum interpretationem anima Adae ereata non est nisi formalo 
}im eorpore ijormavit igiiar Domiaus Dt!us hominem de limo 



DigitizGd b/ Cboglc 



De Or£u Animne Hnmnnae. 5^ 
t eryte, et inipirurtl infar.tem ejttt tpiraculitm vitae ■ et faciut 
Z\,r7ZZZ'TZ»"'':''"'' E r *° P rt ".,>»in„.li,it„. 

KpM^in. - ;^^ " ,: iEi,nr ■>>*'■«" 

tio, lun, , summo Ponlifiue nn„t,sto, „t denique , Concilio OL,in 
d™™Sr " 0 °""'*"»P°«'«»»» ■«»»«»» ,"»- 

n.TIOKS, ADTEns.B EIPBKDDKTU,. 

.Scuo,. Verum expen.lamus nunnihi! ipsorum rmlunss. ,. )Fy en .„,. t 
,.in,,„or 1 ,orib« „„,„,„„„„'.,„,, ,„.,, ^nlelr^ S? 
,e .nkn.ur, ne,u,,„m ,e,uimrip„s ,n« corpor, „„„,„ .lebui,. 

die, pusl,u»m omni, r,,i,u, £, ,,„„,,„„ "™ " n, " m 

,um e„ , n.n igitur h,,e d,,i„',, "pSZ ™." C ° r "" f »»"- 
1.) Int.ignum ajtint Deo esse cuilihej generationi inr,...,.^ c i 
l,,uu,ur,,l.h„e, ,«„ E „i, DuJcuu,,,,, KTKte 
pr,,,„„,e,,! Otn.r.,et ,,„,„, ,„„„„„)»„ ,„„ L™.^1™ 
hern,,? V,rum tle ho, ,,„,. D.indt, „„„,1 D,„ „„"„,, mW 
munu.m proere,,,,, , non „i„„s „„,„„ „„„,, ,„„„„, 
ip,„u„ ,,hr„, „„„ „,«,„„, ,,„„,„.„„„ „ U , 
set, adeum „,u,.le„ solum p„[inuisset animan, lice, nri ,.!. - 
dit.», ,.r„„i re,,„ S e.,f„. |„ if ,„., „ . " 

-£*,;SS "T" °'"° '■ »» KS: 

(c ■ alia au'em niiaei.iam n ^t ™ lnl | * JB . nostp an>n esset potesta- 
3 . ) Si quod Soera.i plaeult, ninVLTJZ^iu'!* , 
j.imrerumscientia instructae fuerum „ uo nlcL ™ 7, ' 
le^oommumobliviscerentu/nS^ 

rentur? Nonne recte cum Tullio dicam Otj t,a« i , , ??' _ J 
co-nOTemio,', nnfo?..,.», „,,.,.,, ,, ;e „..<,.;,'.' ' f J ' 
re .««fiorfo „, ^/^, JC1>e id de reco J'i\ U " 
te 'lifficultas (amus Ubor in condisccndis ir ,ih ' "^" 
iliscipliniseihauriendissatisostenilitnostrumil 



in 1'oenam ait delictorum istudanimisevenisse VnV.m 

quatdrationeSocrali innoti.it ( Vit. phil. I. j. «,,,/ P r th\ hV 



iSo':.^t^,^^s,rt:i;fi„sr 

na corpora commentus est ( In Tinu Plato CrXTirr? V . 
Dnm t™" ! 1 »""" J '«»', U i»«"su ,ol,m «.«11 ln|«. 

l,B s„ss^s.7;r°'' ™ m ' ' a "'«•"" 4 «"' 



578 Psychologiae P. II. Sect. I. Cap. VI. 
turpissimum statum, qHemanimt,qui5egr»vioritins scelerlhdilm- 
plicattt, sorti.mlur (Syst. intell. c. i. §. j [.). Viile Cudworlum. 
j. )Denique nulla in Deum injuslitiae labes redundat ex immissionH 
animarum culpa vacsntium in haec corpnra; nam quidcontraju- 
atittamdivinam est,utpraeclaret'iericusratiocinatur,si men- 
tem omniam ignaram «o momento$i^ejvaiur.immttticUca- 

(juf diif? ouid est ea in re intqni, ii Dcusfebcitalem, quam 
ao» habet, velit aliqua molestia, eaquebrtvi tempore ezantlan- 
da, i/ei<itiemi{t>neunat.s. i.c. I. n-3.)?Quod aulem isliconten- 
dunt in poeoam delictorum ante commissorum animas in corpor» 
detruili, idneque, quifieri queai,intelliB,ipotest (^Voki-. essat iur 
trntrnd. kum, /O.i.cA.ij.tj, ie.),vera namque poenae raliopo- 
itulat.ut qui ea arKdtur , et se puniri,et cur puniatur, sciat: ne- 
que ulla ineum poena cadit, qui criminis sibi consciusnonest.fam. 
vero anixnae ex ipsorum senlentia,eum in corpora immiitunlur, 
generali anie actorum oblivione caplunlur: quo igitur pacto haec 
immissio justaepoenao rationem habeat, vid. Leibnitius. 

IID BBC II, Q.U1K LEIBNITIUS CO^rmilT SUJTIHKEI POTEST. 

CLXV. Opinio Leibnitiide praexistentia animatum humana- 
rum in coipusculo setninis organico sustineri nori potest. Vel 
enimomnes animae in eorpuscolo jpcrmatieo contentacintcllectu, et 
ratione reyeracarent : ut primum: vel illae solum, quae a Deopiae- 

omnes univcrsim his facultatibus praeditae sunt,Iicet earum usu de- 
itilutae, ut Boehmius contentli t ; atqui nihil horum cum ratione, su- 
stineri potest. Non primum ; namcumtalis aniroapersingtiUrem Dei 
operationem inie]lectu,et ralione donaretur, [ransformeretur unum 
<ns simplexinaliud contra (ont. 5.184.): certe aeque rcpusnat, ut ex 
«tnima sensltiva etSciatur rationalis ; quam utex maieria fit Spirltus 
i§. 14E.). Quid? qtiodei mente Leibnitii omnis immediata Dei actio 
miraculum est (cosmol. §■ 93. sch. 1 .). Si igitur per miraculum ele- 
vandasit ad graduro rationalis ; cur ea non possit persimilemiracu- 
]um denovo creari? AHerpm porro precario, et conlraomnes ana- 
logiaeieges,quastantl Leihnitius aesiiroat,asseritur ;profectosi vel 
unum corspuscuium spermaiicutn animam ralionalem continet, jam 
anatogiae leges postulsnt,ut eadem reliquis quoque tribuaiur. Sed 
nempe praedestinatae non sunt a Deo adcorpushumanuminforman- 
dum;con1%cturare hoc est,non docere ;nonne plantarum semina om- 
nia aequalia, e( similia sunt? Nonne anlherarum pulvisculi inter se 
non diiTcrunt ? Et tamen quot pulviscull a Deo praevisl sunt nonln- 
§ressurj in plantarum jemina? Quot semina nonabitttra inplantas? 
Deindeplane non video, quomodo Leihnitius ad praevisionem Dei 
jian inrerecHrrerepoitit.cum tamen alluomniaexcaussisantegres- 



Digitizod b/Googlt: 



Ge Ortu anirnae Surnanne. 
ils.et anteeedente substaniiarum staiu lntelltgl posse pulet. Hes tat 
igltur, ut omties animae eopulatae ratione pollere, atque homo e* 
vermiculoseroinali quasi evolvi statuatur. At quinihi lilud persua- 
deat? Ex infiniloprope animalculorum spermaticorum nnraero, quao 
ln uno insunt homitte, saepenullum, Saepe vixunum, auf alterum pjus 
est felicitatis, ut inhomitle transformetuf-: quid igitur illts animistM- 
tionalibus fiei?Quo devenient! Anhe longa annorum serie expecta- 
recogUntur, ut iti alio rurius bomine colfiganlur? Qui dquid horum 
tlifceris, tath in rationis sufficienlis principium, quam in pervulga- 
tum illud : Deus, et natura nihil oliose operatur, peccabis. 
Schat. Nec minoris firmilatissunt argtimeiila,quae ex morali tloclri- 
tla, quacum h&ec opinio omnino non congruit, pelimlur. Denique 
inde manlfeste sequitur sanctissimair '; joque Servatoris animam 
jiniab ipsa rnundi origine in id genus corpuscolo organico deli- 
tuisse, quod aperte cum verilate pugnal. Plura conira hanc len- 
tentiam inveniens in Fortunato a BrUia Uttetaph. p. t.s.p. 6.) !Um 
et in Vallisnerto ( De vivent. geiic. p. i. C. 14. ). Nuneadversa- 
riorum rationihus paucis respondebo. 

HKSPOSDETUE coNTRAarli BATlOKIBUJ. 

I. ) l.eibnitius loco sitpra iaudalo ex analogia argumentum ducit , 
quod eniiti, att , in reliquis omnibtis animalihuscontingit, ah ec> 
homo excipiendiis non videlur; praesertim cum infinita Uei sa- 
pientia perfectam in omnibiis suis opefibus Harmoniaiu poslulel. 
Deinde has sententiae hujus prerogativas enumerat ; quod primo 
tollantur difficultates de orlu formarum substantialium in philo- 
sophia, et de peccato originali in theologia, tjuae omtti aetate do- 
ctissimos etiam viros magnopere cruciarunt : lum quod tnm tnul- 
tipliciaadcreandas toties animas necessaria miracula evitentur. 
Verum nusquam I.eibniiiuiad ipsutn de ceterisaninlalibus demon- 
siravit: quare.cum ad analoi;iam recurrit, principium jurc negan- 
dum petit, ct in circuli viiium prolabiiur. Neque veronova anima- 
rum creatione quidpiam harmoniae mundi detrahitur ; eam intcl- 
Jigo, quae vere extat, quaeque sapieniiam Conditoris tantopere 
commendat: non illam, quam Leihnitiui praeitahilitam vocat, 
quamque infra refutabo. Difficultaies deformarum substatilialium 
origitie in utraque seiitentla tollunlur, hoc solumtliscrimine,quod 
in lllius opinione aliae notae,eaeque inenodabiles orlanlur. Quam 
autem sinistre, quam infeliciier propagatio peccati originalis aH 
uno in omnes hominos inde explicetur, florunt theologi, ad quos 
hoc argumentum nertiiler. 

l.JWolfius ita raiiones concludit ( Psyeh. rat. $. 705. f-h. ): jam 
vero D'in ilie spptlma a creando cessasse Ugitttr j un Je t^''"- 
liigi recie c.dhgitnt, quad hodie mhll amplius Creet, seit ex ni- 
hiU< prnducat. Scriptttrae igilur ronvenit ereatio animaruin 
in piima siatim creaiione a Deofacta. Sed oplassem.utnomi- 
oatim illos iheologos adduxissct; csrte qui ita sentiunt, illi lolum 



5So Psycaologiae f. //. Seci. /. (,V r y /. 

sunf , qui aliundi; jam hypoihesi praeexistcntianoriim , aut tradu- 
cianorum f.ivenl. Qune fuerit Iheologonini in concilio Lalerarunsi 
quinlo suh l.eone X. colleclorum. senlentia (Jejj. S, hul. Leon, 
X. I. 19- coll. La&t!.),ei hiseorum verbis liquet: Anitnam ra- 
tionalem )iio corparum,quihu< inftndictir, muii tr ndine jirieu- 
iar/rer ej.s^ muliipltcabilem , muttiplicatam , et maliiplican- 
,dam.S. Auguitious {Ep. ,66. n. rj. flrlai. iS.c. 5.) ad S. Hie- 
ronymum sciibensdocel exdiiinaquietenL-qu.iquam colligi, Deum 
hoilie non amplius animas creare; siquidein laudalum geneseos lo- 
cumsicpolius intelliijere oporiet: Deum posi diem septimum 
nullam amplius novam rerum speciem coniiidisse, quod non impe- 
clit, quo minus eas substantias deinceps procreet, quae ad conser- 
vaiionem, ei propagahonem specierum jam conditarum necessa- 
riae fuerint. Certe, si Dei ijuies adeo stricte, ut \C0lfiu5 cum suis 
tbeolpgll puiat, .iccipi deherei, conseijuens foret, Deum nec pos- 
se res crcaias insingula momentaconservare.quod tameniniheo- 
logia demonstralur ; tantum enim nuncagit conservamlo, quantum 
olim crean-.i euk. I: c iti:iil denique ^JColfius de sanciissima Chri- 
sti Anima statuet? Sed altum de ea tacet; credo, ne infirmitatem 
suae sententiae patefacial. 

3 .) fcx notione mundi opiimi 'Winfelerus colligit ( Piych. $. 815.), 
nihil hodie a Deo creari. At inanem hinc esse notionem ostemli 
( cosmol. 5- 80. seijq.) ; sed .lemus alii|uid; sit miindus hic omnium 
possihiliumoptimus ; nonnedici poteritad mundum optimum per- 
tinere quoque novam in lempore animarum creationem, quemad- 

' nodumet ipse,et alii optimismi patroni respondent, cum ex ipsis 
quaerilur, quomodo in mundo oplimo mirar.uia edi possint? Nem- 
pequidijuid senlias.seu statuas mundum ahsolule, seu comparati- 
ve ad finem lantum optimum, seu dicas cum 'Wolfio mundum esse 
ens unum,cui addi nihil, nihil derr.i possii, ac per quod Deils opti- 
me finem suum consequatur -, intelligere debes eam rerum conne- 
xionem, quae per aeternum Dei decrelum conslilula fuit. Jam ve- 
roquid vetatdicere hanc novam in tempore animarum procrea- 
tionem aeque in ilio decrelo contineri? iit nonne corpuscutiltn 
quodvis spermaticum ens unum est, eni in genere suo perfectum , 
ens per quod Deus suum finem optime consequitur? Infer jam, sed 
risum tene: ergo illi nihil addi, nihil i!cmi potest ; ergo illud au- 
geri, evolvi, et in corpus humanum mutari nequit. 



CLXVI. rerisimilhmum est animam humanam tum a D 
creari el cum corpore Caputari , cum kujm organa aiobeund 
actionns vitales saiis elubaraia sunt. liienim i.J illud v ^ ; ■ i s i m j I 
me cum quavis anima humana ficri )udicamus, quod cum prima 

pore ad obeundas acliones vitales jam apto conjunctam fuisse ci 
slat ; igitur; hanc omnium animarum hum.in.iruui sortem cssc prol 



DigiCizod B/Coogli; 



De Ortu Animae Humanae. S8* 
hltissime concluclimus. i.) Anima noslra anle corpus humanum non 
exislit ( §§■ praec.) : ergo cum corpore ; sed corpus humanum e*i- 
slere vero sensu dici nequit , nisi cum ejusorgana actionibus vitaet 
peragandis sufficiunt. 3.) Cum pars quacdam corporis Jcsiruilur,it» 
ul acliones vilales perfici ncqueanl, animaab illoreccdil; ergo etiam 
aninia ail corpus accedit, cum illo acliones vitalcs obiri incipiunt. 
Iisr njmirum corpus inslruracmum quodilam animae a Condiiore da- 

nisi vivum si t, servire nequit : quare sicutanima illud jam morluum 
diinitlit ] ila nondum vivum aequircre non videtur, Quemadrflodum 

gj ; ita eamdem vcri speciem habcl, eam anle non existere; cum enim 
nrc ante inundum corporeum ( J. 164.), nec cum illius originc ( §. 

praec.) conilila sit, debuissct ea tempore quodam intermedio condi, 
qiiod longe a vero receJe vidctur. 

Schol. 1. Eri t for(asse,qui ralionem primoloco allatam non prohet, 

Ulud jam Iduhntnest. Sed pirtUI hacienus non pertinefcde actio- 
nibuscnrporisvitalibussotumsermosst.qui in molu cordis , et 
sanmiinis, ac humorum circuilione consistunt. Primi hominis cor- 
p'!s inlegrum ex terrae limo Deus formavit; aliorum deinceps cor- 
pora eiL semine nasei, »c paullatim,et quasi per gradus ad malu- 
ritalem pervenire voluit: certum autem esl corpus ante vero sen- 
su vivere,quam plenammalurilalem attingal.Cum igilur procrea- 
tio, el conjunctioanimae vttae solum corporis alligari videalur, ni- 
hil refert, sive illod perfecte maiurum >it,sive non, ti modo vero 
vivat, quod paucorum dierum iniervallo fieri potest. Haec de ani- 
mae humanae ortu ; nunc, ut promissa exsplvam, de animarum mi- 
gralione, quam Graeci psriii^r/^XT^ vocant, paunadicam, 
Huid nRiBapsrcHoaisr 
Schol. 1. Floruil haec opinio a veti^fissimis temporihus interChal- 
daeos, et /Egyplios, a quibus subinde in lolum fere orbem diffusa 
fuiti exlanlquiihodieeliamnumapiirt Indos Sinas, el )apones,quin 
apud (.mnesfereorientalcs populo,, ul Calmetus scrihit ( Dict. 
scrit. art. Mrtempsic) , ejrn reliqiliae. Verum, rjuod eommenlis 
obvenire necessum esi ; eum quivis pro arhitrio adderet , aut de- 
merot, varie prorsus imnvifa fuii, Praccipuum tamen inquoplu- 
rimi consenserunt, doclrinae caput erat: a morte corporis in aliud 
conlinuo migrare, el quidem pro ralione meritorum, vel male fa- 
clorum in iur'['ii^ r-»i<, srLpieiitis, diviiis.vel plebejl, indocti, patt- 
peris, vel eliam bi-lluae, cui nerope in priorc vila mores similes 
fuerinl. Qua ratione homines in hanc sententiam descenderinl , 
docel Moshemius, cum brationern sniira (5- i'6].sch. i.)adductam 
sic porro conlinuat: Hincptanu erat,et expeditn via ad migra- 
tiones, ei itmera mentiwn. Primtim i-icredibile erat,tnt ge- 



Digiiizcd b/CooglE 



^Si Psjehologiat P. II. Sect. I. Cap. VI. 

nios sceleribus sese tn Deitm contaminasse, quot homines ei- 
xissent a natoorbe, quod viverent, quotque tictttri semper es- 
sent,Tantoitlts,de quibus loqitimur, hoc a ratione remctius 
yideri debebat ,quod immensamfere mundo aetntem tribtte- 
runt.Fide Jac. Perizonium ( Atqui Egypl. c i. p. 14. ).itaque 
definitium, et certum quemdam numcrum geniontm, qui in 
Deimajetlatem pecassent,constituere, et oibem veluti animo- 
rum ultro,r.itraque commeantium commtnisci ralio ipsafia- 
gitabnt. IJeinde non poterant a se iinpettare, ttt bentgnuaii 
dtvtnite consenianetim ducerenl , ad infinitum tempus taniit 
miseriis naturae suae particulas addicere.Qitare nte purga- 
tis mentibtts redilum ad Oeum patere non poierant non prae- 
cipere.Interim plerosque animos de nulla re miniis cogitare 
videbant, quam de pwgattone sua ; contra riiiis immersos 110- 
pas semper sordes contrakere. Longum igitur iltis exilium tli- 
eernrbant, mefttesque corpore unosalutam ad alterum confe- 
stim abirepraecipiebant,dum deformitatem *xuilter.t,et ma- 
eulas etuissent Deo exosas. Quod jam nominatim ad dogmati». 
hujus patronos altinet, Pythagoras unus omnium nobilissimus il- 
Jud ex ^gypto , ubi ejus naules Herodotus ponit ( Emerpe c, 
il],), in ltaliam iranstulit, adeaque pertinaciter tuilus est.utas- 
sereret menlem suam primum in ^Ethalitle Mercurii filio, lum in 
Euphorbo, Herti>otimo,aliisque, ut est apud Laertium, fuisse do- 
nec cum Pylhagorae corpore consociiiretur (Devit.phtl.t.l. segm. 
4. j. ). Magistrum avide secuti sunt discipuli, ac qucjiquot huic di- 
scipiinae generi se addixerunt, abhac opinione minime dimoveri 
poterantr in!e«hos praoreliquis eminuerunt Timaeus Loerus, ae 
Lmpcdacles(/4i(i. l.j.segm. 77,) ; hiccerle similiter ineptivit, 
cum se olim puerum, puellam, plantam, piscem fuisse commenius 
est: ab illo Plato eumdem errorem condidicit ( §. iflj, sch. 1. ) , 
et in Academiam intulit. Verum id mirum videri potest, quomodo 
haeo pervulgala inter vetcres doctrina deanimarum migratione 
cum alia non minus universe usitata,et omnino opposita de infe- 
rorum poenis, et cruciatibiis lanlo tempore consistere quiverit : 
torsit certe ea res viros eruditissimos ; arcanum feliciler delexis- 
se sibi Moshemius videtur ( In Cudw. t. j.j. 3. §. ji, not. §.7.). 
Concidit, ail, kitec tora quaestio, si discrimen hoc tantttnt ob- 
servemus, qito veteres animum rationis compotem, et sensu, 
yituque praeditum sejunxerttnt ( vide §, 141. sch. 1, ), Animm 
scthce', in qito sensus est, qitiunus etiam excruciari, el gau- 
dioperfandipotest,his philosophis auclortbns ad inferos de-. 
scendtt, ibique aitt poenas sjsttnet, nut voiuptatibus afficitur, 
Ii vero animus, qui ralione vnlet, in qnem proprie rmc dofor, 
nec volttptascailit,ail umbrarurnkaudproficiscitursedeni,sed 
in alios hoinines,aut bestias pro varia statit Stta commigrat , 
et orbem vehtti quemdatn itinere sito conficit, PerspexerunC 
hanc rem, non omni licet ex partejuniores Platonici, Prodes 



DigitizGd ByCoogle 



De Orfu dnimae Humanat. 5S3 
tingitlattm,et Syrianus, quos Mneas Gaiaeus nominat in 
Teophrasto, Quippe qui apene praeceperunt , animum homi- 
nis,qai in bettiam pott obitum corports migrat, non esse na- 
luram ittam,quae in komine isto sensit quondam: leonem 
enim, aqailam,aut aliud animal, quod animus ingrtdil ur ho- 
minis, propria, et peculiari instructum esse anima seniienie : 
aotum itlumantmum inquo ratioest, ideo Cum animat-s he- 
siiarum corponbus jungi, quod sensibus nimis, n ciipuhtati- 
bus corporis obtemperassel: idcirco in pisce >llo, ih 9:10 Einpe- 
dodes olim, quod ipsejassus e»(, e xistit t dup!icemJ'uiste am- 
muin ri\tionalem,el sentientem. Haec lamen, quamquam spe- 
ciose a Moshemio dicta sint, omnis dubitalio tolli non videiur-, 
nam ul anitnum senlientcm ad inferos descendere ; ita ralionalum 
vet stalim, vel pasl loleralas aliquo tempore poenas aH superos , 
et beatorum sedes avolare veteres illi tradiderunl. Mihi polivs 
id argomento est , priscos iilos philosophos rarosibi constanies 
fuisse, multaque quae minime inter se cotuererenl, rafiocinanitij. 
conclusisse: cujus rei infinitain ipsorum scriptis enem-ila pi-ostsnt. 
5ed jam nemo a me exspectel, ut ineptias has fustore oratione re- 
fellam : exposuisse illas refutasse eit. Ne umen nihil dicam: con- 
Ira animorum migrationem in bestiarum quoquc corpora praeler 
(cnsum communem, qui immensum homincm inler, et bestiam di- 
icrimeninteressedocet,pugn»nt e»,quae suo loco do brutorum 
animis,eorutnque ab humanis diSereniia dicentur. Deinde neque 
rnigrationem incorpora tantum humann,quodnominatim Helmon- 
tiuscum Rabbinis aliquotasserentibus Adae animam inMessiae, 
utpote Adae secundi , corpus transituram defendit, admitti cum 
ratione posse vel inde patot, quodcum in novo corpore anima no- 
sira rursus delicta committere posset, purgalionis bujus nullus fo- 
ret finis: unde circuitio haec infiniia evaderel, nec umquam tran- 
silus ad veram,constantemque beaiitatem', quam tacito nalurao 
duciu appeiimus,darelur. Tandem, quod rei caput cst.opinaiiO- 
haec opponitur orlhodoxo dbgmati de recipiendo a quov.is prae- 
wio, vcl poena in suo corpore, prout in co bvac, vpl m.ile gesserit. 

S E C T I O II. 

DE COMMERCIO ANIMAE CUM CGRPORE. 

CLXVII, Animamea tametsi corpus noniit,areti£r-imotamen cum 
eo nexu copulatur ; neque enim illuil, cum lubel,deserere polest. I* x 
hoc porro nexu , qui ab altiori adorandi Aucioris imperio repeten- 
dus, mirabile prorsus inter entia toio fienere diversa commercium 
promanat. Aique istud sectionis hujus argumenium constiluit, In qua 
deducendo ego ita vcrsabor, utprimum, paucissimisde animae sede, 
ac phaeuomenis, quae huc pcrtincr.i, praemissis, in aptissima enpli- 



>giae P. II. Sect. II. Cap. I. 

. Inm; deinde vara encof-itata adhuc 
aphilosophissystemata in eiiamen paullo accuralius singulalim vo- 

C A P U T I. 

De Sede Animae, et Commercii Phoenomenis. 



CLXVIH. Anima non in toto corpore, sed in solo cerebro sen- 
til. Verifas experimentis demonstratur. i. ) Secto, aut fortiter lega- 
to nervo omnis illico sensus, et motus ea in t>arte pctiti testc Boer- 
fcavio. i.)Huc pertinet, quocl Cartcsius referl (De ujri p,lrt. I. n.e. 
3 . Princ. p. 4. ti. 196.): CumpnellaecuidammanitmgrtiFi mor~ 
bo affectant habenii velarentttr or.uli, quoties chirttrgits accede- 
bal,ne cnrationis apparatu tnrbarctiir , ciqtte post atiqitot dies 
brachium ad cubituin usqite, ob gangraenam in eo setpenieni^ 
fuisset amputatum,et panni in ejus loctim ita sttbstituti, rit eo se 
privatar/i esse plane ignorarei; ipsa interim varios dotores nuno 
in uno ejus manus,quae absr.issa erat , digito, nunc in alio se 
sentire querebatur. ),) Compressa tunt rursus Boerhavii vetbit 
(Instit.med.i.n. 104.): discussa, piitrefacta mediitla cerebrt 
omnis actio per nenos ilios oriundos exerc.eri sueia statim abo- 
ietur, licet nervis in integricaie sua perstent. 4. ) Innttmerabili- 
.bits exemplis, ait H.illerus (In not. in Boer. r. 4. inst. med. prael. 
ji. J48. ), constat, sensorio iltaeso, aut illueso nervo artits alicu- 
jits, sed vel cerebro tnboiaute, vel nervointer sensorium, et cere- 
brnm sensmrt omnem delert. 

CLXIX. Antma quoad snam substantiam non est acttt in toto 
corpore, sed solum in cerebro. Ibi certe est ariima, ubi sentit ; sed 
anima non sentit in toto corpore, verum solum incerebra (^.praec); 
iRitLir anima noo cst actu \a toio corpore, sed solum in curcbro. Ac- 

destitutum, e( finitum omnihus corporis partibusquoadsubstaniiam 
simui praesens adesse possit { corf. 5. 143. sch. i. n. 1.). 
Corotl. Ob eamdem rationem aniffla non est in toto cerebro, ita ut 
quoad suam substanliam singulii e}us pariibus praesens adsit. 

Schol. De veterihus geiieratim Ciceroscribit ( Qq. titsc. I. i.c. 9.). 
Aliis cor ipsum animas essevidetitr: ex quo excordes, vecor. 
des . concorde.sque dicunttir. — Empedoctes animum censet 
cordis siiffuswn sangninem. Aliis pars quaedam cerebri visa 
est animi principiatmn tenere. Aliis nec cor ipsitm placel,nec. 
cerebri qaaindam partem esse animtim; sed aliisin corde,alii 
incerebrodixerunt animi esse sedem, et tocuni ( conf. 1 4 1 ■ 
'sch. 1.). Democritus ( Plitt, deplac.phil. l.^,c. j, ) , ac posl eum 



DigitizQd b/Googli 



De Sede Animae, et Commercii Pliaenomenis. 595 
Wlto animam in toto oapite ; Erasistratus circa cerebri membra- 
nam, quam epicranideco vocat ; Herophilus in ventriculo, qui ce- 
rebri basis est ; Pythagoras vivificam animae vim in corde: ra~ 
tionatem in capite ; Diogenes in destro cordis ventriculo ; Cry. 
sippascum Stoicorum multis incorde collocarunt. Aristoteles (De 

«Pbtw ™pxri t ta $.wixb fmw i/tnrtiJuvtpi' actum primum corpn- 
ris|[jh/sici [lotentia vitam habentis, ita eam per loium corpus di flu-. 

bUmenVereUoTatio^U^/^nio^o^recennorPS. Helmonfius 
animamarfpj-lorumslomachijDigbaeus in septo lucido, Carte- 
sms(Depas.anim.p. i. art. 41. seqq.) in glandula pineali(§. 



t. Lancisius, Bergerus, et di 
re calioso ( j. 1 J. sch.) quae 



CLXX.JnimaprobubiUusnon residet ingtandula pineali.Nzm 

1. ) glandula illa non ea, qua putavit Cartesius ratione inmedio ce- 

ri.etlmpeUi possit, sedarlerirs, et venis affigitur ( $. 14. schA. ). 

2. ) Nervi ab ore.anis scnsoriis protensi illuo non pertingunt, ut docet 
Boehraavius (/ J r<te(. instit. mad.t. 4. n. S74. )■ 3.) Plempius (Med. 
art. ilesens. t. 1. ) apud Lucam Toizi refert, SJaudum medicum, et 
anatomicum Amstelodamensem. reperisse inglandtttapineali lapil- 
los,et aliquandotam muhoS, utfcre plustapillorum, quamglan- 
dulae esset ; cum tamen tn eita mens snna, et constans Jwsset , 
sensus, et motns iiuegri. Similiter Bonetus scribit ( Theat. t. 1. p. 
309. ): Fredericus olim hanc gtandutam petrificalam vidit ; tres 
calr.ulos in eadem reperit ceteberrimits Ruysckins, 

SSD I* C0BPOnE , CtI.LO50. 

CLXXI. ilnima probabilitts residet in corpore calloso cerebri. 
Ibi cnim prohabilius anima residet,undenervi sensationibus.et mo- 
tibus spontaneis, seu voluntariisinservientes originemducunt.et per 
totum corpus diffundunluri atqui isluil fit in corpore calloso cerebri 
( 5. 13. sch.): igitur hanc esse veram animae sedem probabilius eit. 
Adde ejtperimenium CL de la Peyronii (§, 14, sch. 1.) allatum , et 

Coroll. Est iiaque sensorlum conjmune (§. u.coroll.) propria ani- 

mae cum corpore conjunctae sedes. 
Schol. Cum nervi motibus naturalihus, seu viialibus inservientes in 

cerebello initium capiant, atqueinde per corpus distribuantur ($. 

1 j. sch.) ; anima autem in corpore calloso cerebri resideat, lon- 



1,. 



Digitizod c-y Google 



986 Psychologiae P. II. Sect. 11. Cap. I. 

ge probahilius virletur vitam corporis ab aliqua animae action» 
rtirecte non pendere , sed eam per moliones mere niecbanicas , ao 
vi structnrae continenter producia et oriri.et conseruari. Ind« 
vero nertssaria consecutione fluil, non tum corpus mori , cum ani- 
ma abscedih, sed potius recedere animam, cum corpus moritur; 
mortuo nimirum corpore nequit anima velut instrumenlo ail ohje- 
cta scnsibiiia percipienda uti : quare fints, cur ipsa corpori insit, 
ac praesil, cessat, ac cessame fine le< quoque commercii tollitur. 
De his satis; jam ad enumerandacommerciiphaenomena gradum 
faciam. 

CLXXII. Cum at(entionemadeafiectimus,quaeinhocromposiIOi 
quod anima,et torpore constat, perpeluo eveniunl,a.lverllrnu(,mi- 
ram piorsus uiritisi|ue parlis in qtilbtwdaai operationibus eonsensio- 

rnolihus rertae in animo atiecliones, et cum ceitis animi etteclioni- 
hus ceni in corpore motus perpeluo coexistant. Hanc harmoniam 
philosophi commercium aaimae cum corpore appellant. 

QUAE BT QDOTUPLICU EJUl FmB.fOHES* t 

CLXXHL Ph.ienomenn hujus commercli conslanti experientU 

re nexu copulalam ostendunt , suntque fere haec: i)Quamprimum 
res quaepiam eura nos posila organum sensorjum rile constitutum, 
affiiit, ac tenuissimas ejus partesad motum conciiat, hicque rooiuj 
nervulorum ope ad sensoriumcommune propagalur.existii illico cjus 
rei in menle perceptio, quae eo clarior,vel ohscurior est.quo motUI 
llle in organo fortior,vel debilior est; quaeque oritur, ac inlerit, 
cum molus iilc oritur, aul interit. Neque haec perceptio ipsi libcra 
esl ; nisi enim vet profundissima quadam meditalione, summo, aut 
aHtctu abrepta sit, non potcstea ohjectum.a quo organum pulsatur, 
non percipere. i.) Dolores, et aefirotationes corporis certo quodam 
rnoiio in animam redundant; nam co male atfecto, ipsa quoque lan- 
guet; laeta conlra, ac hilaris operationes suas obit ,cum illud recte 
constituitur. j.) lixoriente vehemenliore sanguinis, ac fluidi nervei 
incorporecommotioneorilurquoque in anima perturbatioquaedam, 
ac idearum confusio,quae illa cessantc Iterum cessat. 

CLXXIV. Alia vicissim arctissimam corporis cum anima colliga- 
tlonem manifestant: qualia sunt. i.jQuarumdamincorpore partium, 
si recte comparatae sint, motus structurae ipsarum mechanicae con- 
sentaneus adnulum,et volitionem animae illico consequitur ita,ut 

cipi a nobis possit : motus hic, sicut quoadortum, i ta quoad duratio- 
nem , cessationem ab animac volilione penilet , praelereaque volun- 
tarius dicitur. Ita, cum volo, brachium, aut pes.si sanussit,movetur; 
non item,si nervi rupti sint ; rootus in crure reirorsum tendit,non 
antrorsutn ; obstat quippe structura mechanica: aliac conlra in cor- 



Digitizcd by Google 



Ve Seie Animae, et Commereii Phoenommit. 58? 
pore parles nutui aoimae non obtemnerao!, ut capillij clsi de se val- 
ds mohiles. i.) Aitccius in anima concitatus , fervorque vehememior 
in corpus quasi/exeurfil, agitationemquesanguinis, ac fluidi nervei 
estraordinariam caussat,quae rursum sedalur, cum ipsi sereoitss, et 
tranquillilas retlit. 

BOTCS CUIIPUKIS PSaCEFTI03UH ANIHIE; F.T VOLITJOHEJ MHtl «OTUUH 

conpon» htwiui nu, vel *pp*he«teb costjkbnt. 
CLXXV. /<i motibns arganorum est raiio sajfiaens vel vera, 
vei apjiitrens tjuaruiudam animiie ptrcepiianum: el in valtlioni- 
bns animan est ralio sujficirns, <ict rera, tel tipparnns quorum~ 
itam coiparii moluiim. fcx enumeratis siquidem phoenomeois evi- 
denler colligiiur in motihus or(;anorum vel esse reapse , ve.1 salteni 
viileri esse id, quoil efHcil, ut in mcnlc hacc potius, quam aliae per- 
ccpliones exislanl polius, quam non existant ; idem es t dc volitioni- 
lius animae corniparale aJ cerius corporis motus, alqui id, quod ef- 
f cit,ut aliquid sit ita, el non aliter, est ei/is ratio sufticiens (ont. 
i !.) : Igitur ralio sufficiens quarumdam animae pcrceptionuoi in mo- 
lihus corporis, et quorumdara corporis motuum in voliiianibus ani- 
rnae vel vere, vel apparenter coniioeiur. 

Coroll. Facile inde patet extare connexionem quampiam inter ani- 
mam, cl corpus, atque ceteris sub determinationibus animam a 
eorpore.corpusque ah anima vel reapse, vel apparenter lantum 
pendere (conf, oni. $$. n. cor. 60.). 

Schol. Utrum dependentia haec realis sil, an solttm apparens.id j.im 
invesligahimus. Intereaprobe notandum est,actionem,quampiam 
realem , quam anima in corpus, et hoo in illam eiercerel, inler 
phaenomenacommercil locum non habere, nihil enim praeler coe- 
xisteniiam certarum corporis, et animi atTeciionum esperimur, ut 
ex superioribus palet: quare qui actionem animae jn corpus pep 
experientiam noiam esse conlcndunl, in vitium subrepiionis inci- 
dunt (§. 191.log.). Celerum commercium islud,ejusque phaeno- 
mena nullus philosophorum in dubium vocat ; sceplicos quippa 
universales, et monistas eo nomine indignos censeo; manislas nl- 
mirum appellant, qui unum tantum substantiarum genus in hoo 
mundo existere arbitranlur,quibus dualistae opponunlur. Moni- 
stae porro vel solas substantias materiales,et materialistae: vel 
sotas spiriluales atlmitluoi, et idealistae dicunmr, qui rursus in 
pluralistas, et egoistas distribuuntur (coof. casm. j. 13, sch.). 

C A P U T II. 



De Ratione Explieanii Commercii, 




C\iXXV\.Possibile est, utmutuaanimae 3 et corporis depen- 
dentia realis sit. Imprimis nulla est iu eo repugnantia g ut molioqes 

... ' 



DigitizGd t>y Googlc 



588 Psychologiae P. 11. Seet. tt. Cap. Tl. 

rorporis anlmac percipiendi occasionem praebeanl, atqueadeoipsa 
in i fficiendis ijuibusdam perceptionibus a corpore vcre pendeat,scd 
neque ulla est repugnantia, ut motus corporis a vi animae detcrmi- 
ncl'ir (ontol. §, 148. sch.i.;n. 4.) ; igiturut muttla auimac, ctcorpo- 
ris dcpendentia realissit, possihileest. Hacc porro infra clariora 

CLXXVU.PhtresSunt rationes admodumprcbabitfs,qaaepro 

rimur conspirationem, qualis foret, m Woifius ( Psych. rat. /3. 
53 S.) acerrimus hostis Ipts faletur.ji anima ri inn produoeret mo- 
tui volantarios incvrpore, et corpus fisnaproduceretperceptio- 
na rerum sensibilium in anima, quo casi) rl»pendentia foret rea- 
lis; jam vero ejusmotti esperientia in alii.s casihus saepe ceno, sae- 
pius probabiliter ralionem sufficienleni alicujus ratlonati , aut caus- 
sam efTectricem cujusdam cffeclus , ac proinde veram depcndenliam 
colligimus, ut cum judicamus ferrum a magneteattrahi. Certe,si vc 
rum est, qitod Wolfius ait { Ontol. $. 1 19. sch.): qno pnsito aliqaUt 
ponilar, istud ejas rtitio sufficiens' est, concludendum ertl,in mo- 
tionihus corporis ralionem sufficientem quorundam animae pcrce- 
ptionum, et in volittoni bus animae quoruntlamcorporismotuumvere 
contineri (conf,$$. «7 3- '!*■)■ 

1. Tam ejqulsita, tam ariificiosa ocutorum, aurium, reliquorumque 
organorum conformalio prorsus itiutilis, et frusiranea foret, si ca 
ad sensationes animae reapse nihilconfurrcnt.Unde item,utideae 
claritas accurata adeo proportione cum oculi, aut alierius nrgsn! 
perfectione respondealf ut eo aliquantum destructo minualur, ut 
illo prorsussublato omnino lollalur, et sexcenla hujus generis? 

3. ) Universalisomniumhominutn consensiode realitatecujusdepen- 
dentiae usque ad Carlesii, ac Leibnilti lempora extilit, et vero 
hodie ettamnum exlat; plurimi enim lemetsi in reliq'iis Leibni- 
tittm sequatur,hoc in argumento ab illo recedunt. (nrle sic arguo ; 
haec universalis hominum consensio vel fundatur in sen*u commu- 
ni naturae, vel non ; si illuil: sententia certa est ( §. 171. log. ): si 
hoc : summeprohabilis.est eniin lex inartecriticacertissime, opi- 
nionem magna hominem consensione longissimo tempore confir- 
matam tamdtu in iirobabiliorihushahenilamesse.quamdiunon de- 
monstraturimpossibilis, et falsa.aut opposita argumentis non pre- 
cariis, vel dubiis , sed aeque sallem probabiiibus constabiliatur: 
atque isluil hoc loco omnino obtinet, 

4, ) Cerlum est animam vere, et realiter cum corporeuniri, tn quo 
demum cumque ista unioconsistat: neque enim, cum lubet corpus 
suum relinquere potest ; el ipsi etiam sensus doloris, famis, sitis 
manifeste docent animam non ila adcise eorpori tit nautam in na- 

sed arctissimo quodam nexu cum eo copulatam esse. Perspeiit i- 
sIudquoqueCartesius.unrleitamerliatnsesllMcijK.Hieil.fi. b.s!.): 
Mtaqutn eiiim eum corpus larditur tgb qui nikil atiud jiiiHj 



DigitizGd try Google 



De Ratioae Explicandi Commercii, 58o, 

tellectu laenoaem isiampereiperem;ut natura vistt percipit,si 
quid in iiuvifrangatur; et r.um corpuscibo, et pat\i indigct,id 
ipsuin en/ireise inielligerem, non conftisosfamis, et sitis sen- 
sus kaherem num certe isti sensus nihil aliiid sunt, qtiarri can- 
ftisiquidam cogitandi niodi, et quasi permixtiane mentis cuin 
carpore exorti. jani vero quis probabilissimum esse neget, iilge- 
nus unionem sine mulua. unitorum et reali dependentia persistere 

5. ) I£x hac porro uniooe animas eum corpore oritur compostum, 
quod homo dii:l£ur (Essaide Tkeol.6. 5o.),i[uodque omnium 
eonsensione unum suppositum, sive poiitis una persona ( ontol §. 
1 jj, sch.) , unaque naluva est, quod nec l.eibnilius inficiari audet, 
atque indesolide confirmalur, quod vulgo actiones voluniarias nen 

roa, etcorpus siniul unum agendi principium constituant (ibid ) , 
quod, qua ratione sine mutua,etreali dependentia obtineri quuat 

CLXXVIII. Praeter solam possibilitatem in abstracto spccta- 
rum nulla ratio probabilis pugnat pro apparenie taniuni depen. 
dentia anlmae et corporis. (tationes , quas senlentiae hujus patro- 
ni adferre solent, petunlur vel ab impossibilitate dependcnti.ic re.i- 
lis, vel a nostra ignorantia, vel a summa congruitate cum Inlinita Au- 

et iis quae contra ipsam objiciumur, suo loro respondebo ; <Ieinde 
ignoraniia, si enim daremr, neque affirmandi quiclpiam , neque ne- 
ganili probabile argumentum suppeditat ; ultimo nec ostendi potest 
has Condiloris perfectiones magis per apparcnlem,quam per realem 
corporis; et animac dependentiam commendari , nec si istud etiam 
cerio evinceretur, continuo, ut ita sit, consequens foret; nullo enim 
pacto tenetur Deus suas perfectiones maxime manifeste (conf. cosm. 
§. 74.). Igiiur praetersolam possibilitalem , dequa,etsi a Dariesio 
(Psyck. rtu. s. 1. c. 1. 6i.) aperte negetur, disputare nolo, nulla 
probabilis ratio pugnat pro apparenle lantum dependeniia. 

CLXXIX. Multo prohabilius est mutuam animae, etcorparis 
dependentiam veram ac realem, qttam sohim apparentem esse . 
Cuni eni m praeter possibililatem in utramque partem plures ratio- 
nes valde probabiles pro vera 177.); nullae pro apparente tan- 
tum dependentia pugnet ($. praec. ), perspicuum est, hanc opinio- 
nem nullum probabiliutis gradum habere : mera c-nim possibilita* 



DigitizGd tiyGoogle 



5go Psychotogiae P. It. Sect. II. Cap. II. 

Initium quidem aliquod, nondum tamen primus verae probahilitatil 
gradus est ($.110. schol.log.): illam verototidetn prohabilitatis gra- 
dibus gauiiere, quot et gradihussingularum rallonum collectis coa- 
lescunt, proinile solide prohabilem esse. Quod si jgitur ulraque com- 
paretur.nemoduhilaverll.hanc prae illa multo prohabiliorem esse. 
Coroll, Longe itaque eliam probabilius est rationem sufficientenl 
quarumdam animae perceptionum in nlotihus corporis.et quorum- 
damcorporis motuum in volitionihus animae vere coniineri ; qua- 
lis enim depemlentia est, talis sit ratio sufficiens, necesse est. 

qdid bxflicabb coMBsactuja - Cfoin «ua siaiB»*f 
CI.XXX. Earufiiiiirecommerciiir/iestreddereralionem saltenl 
probahilem mirabilis illiuj harmoniae ($. i?i), simulque ostenderB 
qui posila ea ratione (ieri possit, ut cum certis itt corpore motioni- 
bus certae in anima perceptiones ; etcum certis artimae voliiiotiihuJ 
eerti et per structuram possibiles motus ln corpore coexistat. Pro- 
positio eam ralionem, ac tnodu» enuncians systema explicandicoin- 

icfioi.Triahodiesunts/stematain philosophia magis ce!ebrata;an- 
tequam slngula seorsum expendamus, juveril generatim corfstitue- 
re, quibus dotibus systema commercio explicando aplum poilcre 
debcat. 

«IHTEMA A?TUH PO.VIT HJIM nnFliSDEVTIASr. 

CLXXXT. NuUnm systema commercio explicdndo aptum fst, 
nisi guod mutuam realcmanimae,etcorportsdepenileiitiamsta' 
tuit. SystciraexpHcandocommereioaptumdebet rationcm saltetn 
probabilem reddere mutuae harmoniae Inter animam, e( corpus { <$, 
praec.);sed idnullum systetria praestat.nisi qiiod realeni animae, et 
corporis dependetltiam statult. Nam cum realis dependentia prae 
ipparentemulto probabllior sit ( $. lyg. ), multo qudque probabi- 
lius est rationem mutuaeharmoniae velexhac realtdependcntia pro- 
fluere, vel eamdem pFogignere, vel demum qi:omoilocuin(|ue cum ca 
consociari: ergonullum systema comtnerctoexplicatido aptum est, 
nisi ijUod mutuam animae, et corporis dependentiamrealem staiuid 

EJUSQUE VF.IUW lUTIOSEll SUr FICIE JtTFJI. 

Corolt. Simililer patet necesse esse, ut systema aptum ponat ratio- 
neoi sufficienlem quarumdam animae perceptionum in motibuj 
corporis, et quorumdamcorporis motuum in vcliiionibus animaa 
vere coniineri (conf. §. 1 7o.corolI. ). 

fluoDQns havc aaTiosaa «uf-eicisiiteM dMeiuiiisat', aftuh est. 
CLXXXU. Sysrema, quod hanc rutionem sufjtcientem deter- 
nitnat, explicando comme.rcia aprunl esl. Systema , quod mirabi- 
Jis animsm inter ac corpus harmoniae rationem reddit, simulque 
osiendit, qui posita ea ratione fieri possil, ut curo ccrtis in corpore 
motionibus eertae in antma perccptiones, cum certis animae volitio- 
nibus certi in corpore motus coexistant , cxplicando conrmercia 



De Ratione Edplicandi Commercii. Sgi 
tptum e-M ( 1 So.) ; sed id praestat systema, quod panit rationem 
«uffictentem quarumdam animae perceptionum in motibus corporis, 
et quorundam corporis motuum in volitionibus animae vere contine- 
ri; haec cniro ipsa ratio «ufficiens est quoque illius harmoniae ralio, 
«tque el ea plane inteltigitur, quo modo ea mutuacoexiitentii aclio- 
num in corpore, el in anima possibilis lit; ergo systema , quod di- 
elamrationem sufficiontemdetertninat.commercioeitplicando aptum 
Mt 

C A P U T III. 
De Systemate Assistentiae, sive Causarum Occasionallum. 

O.UID 5I.1TEMA AJSISTMTIAI? 

CLXXXIN. Malebranchius, qui Cartesii doctrinam in muttis ca- 
pliihus ttetormavit, denegata jam ante omnihus suhstantiii crcatis 
»era agendi vi,inreddendaratione commerciiad Deum confiigit,do- 
cetque ipsum oceasione impressionum inorgana SEniorii ab ohjectis 
eiternis factarum seniationes in anima; et occasione volitionum ani- 
mae rcspondentec in corpore motus secundum legem generalem a so 
oonititutam propria actione efficere, atque inde omnem harmoniam 
inter animam, et corpus pendere. 

Schol. 1. Audiamus ipsum auctorem ; versio lalina sie habet (iiecA. 
la verit. t. 6. p.ch. 3. ): Omnes caussas naturales non esse ve- 
ras eaussas,sed tantum caiuta* occastonales, et alias verita- 
tes, quaeabhis sequuntur,paucisprobare operae praetium est. 
Nulla corpora,magna,parva praedila esse vi sese.movendt 
evidens est, — Vis movena corporum non est igttur in corpori- 
bus,quaemoventitr,cumvisilla movens nihil sit aliud quam 
Dei volttntas. — Verum enim yero nan modocorpora non pos- 
sunt esse verae caussae ttllius rei ; mentes etiam ncbilisstmae 
in radem versantur impotenlia. Nihil possunt coenosctre, nU 
si Deus illas ilttuninet: nihil possunt sentire, nisi Deus ipsas 
modiftcet: nihil pojuint velle,nisi Deus ipsasversus se movent, 
Patsunt qttidem determinare impressionem, qua Deus ipsai 
verntt se inftectat,sed nonsatis scio,an id dici possit poteritia. 
Si posse peccare est potentia: — jam autem constare mihi pi- 
detur volitntatem spiritaitm vel minitntim corpits movere non 
posse ; nam nullani esse connexionem necessariam inter co- 
luniatem nostram, ex. gr. , mavendi brachium, e.t matum bra- 
chii evidens est. Movetur quidem, quando vnlumus illud move- 
ri, ac proinde stimns caitssa naturalis ntotus brachinastri; 

quam caussae accasionales , qune non agunt nisi tii, et ejfica. 
cia voluntatis divinae, — Hine igilur concludendum est,homi- 
nes qtiidem velle mavere br,schiwn,sed Deum sqttim posse. il- 
littt movere. — ^ildoconc/jii non posse, Deum posse cammuniea- 
re hominibus , aut Angelis potentiam, quam habet mosendl 



Digitizod tiy Coogle 



Psychologiae P. II Secl. II. Cap. 111. 

poientiam,debem j 



posstbilia, uao 


erbo, Deum posse U- 


cau.ssn.rum occ 




sfamiliae Carte 


ianae alumnis atlopta- 




Verum cavendum,na 


putemusivirumer 


imdoclissimum divcr- 


uisse et aliasinsi 





k,iandi,fac 
ias reddere 
Sekol. i. Systei 



Cartesiumejus auetoremp 
samlongesententiamtenu 

et infra ex proposito damonstrabo. Ceterum ipsi hi Carthe- 
siani inter so dissident ; alios enim rigidum accasionalismuin ; 
alios tolerabilioremprofiteri ajunt. tlli Malebranchii vestlgiisar- 
ctius insistentes, dum omnem slne discnmine vim rebus creatis, 
animaeque nostrae adimunt, lihertatom toliunt [DiaJ. de mee. ec, 
rel. dialog.n. seaq.): istud certe ex Malebranchii principiis pro- 
na consecutione flutt, ut tum ex verbis ante relatis menles nihil 
possunt velle, ntsi Deusipse versus se moveat ; tnm et vel maxi-, 
me ex iis quae alias docuit : amm.tm seipsam non delerminare ad 
id, quod bonum judicat,scd aDeodeterminari,clarccoligi potest. 
Hi autem vel animae saltem vim volendi trihuunt, ipsamriue libe- 
ram voliiionem occasionem. praebere Deo, utipse corpus moveat, 
asscruntvel vim quoqne percipiendiadjiciunt putantes,eam a Deo 
in gratiammoluum in cerebroeffectorum escitari solum, ac dirigi 
adsensationes harmonicaselieiendas.Verum nullo horum sensu sy- 
ttema istucsustineri posse mox patebit. 

CUXXXlV.Systema caussarum ocoasionalium totlit mutuam, 
et realem animae, et corporis ilependentiatn. \Jt enim nemodixe- 
rit horologium a ab altero b realiler pcndere, si artife*, vel quivis 

ita nemo seria menle affirmare potesthoc insystem^te animamacor- 

ret vera dependenlia, polius Deus videtui- in imprimendis animae 
sensationibus a inotibus^corporis, et in efliciendis motibus oorporis 
a volitionihus animac penderc. 

CLXXXV. Srttema tstud ntiitur hypothesi partim fatsa.par- 
tiai mintis probabilis. Imprimis probabile non est generatim caus- 
sis creatis nullam agendi vim competere (ont. §§. 14S. i75.etcosm. 
§. 50.) DeinJe nominalim nuliam in anima vim inesse falsum est (§. 
156,): profecto quomodo subslantia per aiienam vimcogitare autvt- 
vere possit, intelligi absolute nequit, et tamen ipsi animam per sub- 
stantiam cogiiantem duce Cartesiodefiniunt.Quid? Quod Malebran- 
chii opinatio de nostrarum cogitationum natura, ac origine perquam 
absurda est ut alias videbimus. Deniquesicraliocinari licet; vel Deus 



Digitizod t>/Coogle 











as sensationes, vel rel 


iquas quoque volitiones ef- 


ficit ; hoc atterums 


cnsui iniimorepugnat 


, el libertatem tollit ; iltud 




ione sufficienle asseri 


iurj nonenim nobilior est 




t volendi. SligUnrst 


limam vi propria velle po- 


lest.cur non aeque 


vi propria sentrre po 


isil ? certe sicut volitiones, 


ita sensali^nes non 




imae modificationes ; unde 


leeitime conclu.lo : 


anima habet vim se n 


lOdificandi voletido: erjjoet 


sentiendo. lix iis autem, ijui putant vim 


percipiendi animae a Ueo 


dirigi, quaero, cur 


ea ab ipso objecto pe. 


r cerebri motiones reprae- 


sentato clirigi nequeat. 










CLXXXVI. Hoi 


: srstema non reddit 


UCiMCOlUfBUai. ^ 


commeicii. Philosophi quippe esl nalur. 





menorum caussas, etrationes naturales a.lferre,quodcerte non prae- 
stat, qui iliico ad immediatam Dei actionem recurrit, ipsumque ve- 
lut ex machina advocat. 

Schol. Hac enirn licenlia, ait sapienter Boehmius ( Psych. r/it. §. 
634. sch.) , conce.ssa dijfic.illimi qtiique in philosophta nodinan 
solvuntur qnidern j secunlur ttimen f,iciltime, et ridicule si- 
mnl, cur vtrb.gr. fiores primo, dein demunt poma Jerut arbor, 
qtiaerenti rtspondetttr,qnia Deus primo floribtis, deinde po- 
mis arbores ornat. 1.1 ipsum quoque Tullius aimovii ( De dit: 
I. }. c. 16. Ji,(;iS,): magna tluititia est eariim rerum Deoi 

quid entm oritur t quateeumqae est canssam haheat a natura, 
necesse est. Alias Sloicos reprchcndit dicentes ( De nat. D, 1. 3, 
c.g):nihilfieri sine Deo,nec ullam yim esse naturae, ttt stii 
dissimilia possit ejfingere. 

UKDE COMHBnCIO BXFLICIKDO SPTIIH KO* BST. 

CLXXXVII, Hoc sjstema apttim non est explicando commer- 
cio animae oum corpore. Systema , quod non statuit mutuaro rea- 
Jem dependentiam corporis, el animae ( . Si. ) , quodque practe- 
rea hypolhesi parlim falsa, partim minus probabili nititur, nec ra- 
tionem philosophicam commercii reildit, profecto aptum non est ex- 
plicanrfo commercio animaecum corpore.sed haec omnia in istud 
sy-itemaeadunt (§§■ pracc.), igitur istud systema explicando com- 
mercio anlmae, et corporis aptum non est, 

C A P V T IV. 

De Systemate Harmoniae Praestabilitae. 

CLXXXVIIl. Leibnitius novum protulit systema, quod et ad ex- 
plicancium commercium, el ad commendandam Auctoris supremi sa- 
pientiam, et potentiam aptissimum opinabatur. Est ipsi anima au- 
Storchenait Metapk. Lib.IlI, 39 



Eo.4 Psychologiae P. 11. Sect. 1. Cap. IV. 

tomaten quoddam spirituale.sive ens, quod ex vi interna, ac in se- 
rienon interrupta suas perceptiones , et appetitiones ciira omnem 
»A corpus relationem efficit, i(a ut quilibet statuspraesensfulu.ro 
§ravidus sit, id est, ut in statu mentis antecedente semper ratio suf- 
ficiensconsequentiscontineatur,quo fiat, ut in primo aniroae creatao 
statu omnes reliqui , quo per totam aeternitatem habilura est, suo 
modo includanlur. Est deinde ipsi corpus «uroin.iron quoddam ma- 
leriale/mquosimiliter omnes motiones, illae qtloque, quas volunta- 
rlas dicimus, a vi interna, concurrenle ipsius niachinaeslructura, in 
seriecontinua citra ullam relationem ad animam perficiunlur ut rur- 
sus quivis status antecedem rationem sufficientem subsequentis con- 
tineat. Denique harmoniam inter molus corporis , et perceptiones 
animae, ao inter volitiones animae, et motus corporis inde provenl- 
je docet: quod Auclor sapientissimus cuivis animae illudex omnihus 
possibilibus corporihus eiegerit, quod ipslus tam perceptionibus, 
quam r volitionibus congruos roolus vi insita efleclurum per infinitara 
tuam scienliam praevidit : atque sic harmoniam hano a Deo praa- 
stabilitaro esse pronunciat. 

•ScM.Sentenliam Leibnitii accurate, et sincere exposui ; qui do ea 
dubitat, adeat ipsius aucloris scripla, quorum praecipua sunt : 
Principia philosophiae a§. ,t. ad 15. Essai sur la Tke , odice'e 
p. 1. 5. 61. et tuif. Principes de la tiatttre, et de la Gracefonde' 
en raison. Eclaircissement sur i ttnion de l'ame, et dit corps. 
Replique de Mr. Leibnitx aux rejlexionis de Mr. hayle. Sy- 
Ituma hoc accerrimos et ilefensores, et impugnatores habuil: il- 
lorum facile princepsWolfiusestjCujus praecipuae proposiliones 
hae sunt { Psych. rat. s. 3. c. 4. 614. 615. 616.). In systema- 
te harm. praesl. anima vi sibi propria producit omnes suas 
perccptianes,et appetitionescontinua serie.Perceptiones,et ap- 
petitiones in anima eodem,quo ntmc,mado conseqnerentur t 
etiamsi corpus non existeret. In Systemate harm. pmest. «I 
mechanismi corparis ex ideis marerialihus sensibiles nascnn- 
tur motus votitionibits et appetiiionibus animae respondentes 
citra ullam determinationeni extrinsecam, et immediatam. 
El eodem, quo mtnc,modo adhitc consequerentur,eliamsiani- 

MieMMj^VoIfiQm^ecutts^ 

Mejerus, aliique non clari adeo nominis, Impugnarunl vero hoo 
systema Fucherius Canonicus Divionensis (Journ. des savans rfu 
to. de Sept. ) , Bavlius ( Dict. histor. et crit, art. Rararius. ) , ■ 
Franciscus Lamy(Dela connoiss.de soimdme.) Newlonus,Clar- 
tius ( Rictteildes di<: piec. cinq. repliqne de M. Clarke.), Tour- 
nerointus, Stahlius , HoIImanus, Reinbeckius , Richterus , Knutne- 
nius, Antonius Genuensis, Dariesius, Fortunalus a Brixia ( Met. p. 
*. s. j. Psyr.h. rat, s.z.c. 4. §. 641. sr.h. ), qui innumeras contra- 
dictiones a \folfio in ejus defensiones admijsas, plurimasque ab- 
surdas consecutiones, quae ind« suapte fluunt, ei copiose et solide 



Digitized B/Gciogk 



De Sptemate itarmoniae Praestabiiitae. 5g5 
tlemonstravit. Mediam quasi viam inierunt alii , qao peftincnt 
\f7inUerus,Boehmius, Raumeislcrus, Gottschedius; hi, ctsi putent 
harmoniam pracstahilitam ab objeCtionibus litis vifcdieari pcnse, 
multo tamense propcnsiones ad influxum physicum ampleclenduca 
eshibent. Audi Boehmium. Caussis occasianalihus ptoscnptis 
l'e! infiuxui, eel harmaniae, prout cuiquc placuerit, suurrt i>d- 
jiciendi calculum Iiberaln audttaribitsrelihquoJ'ae.uUateTh- 
ipsemrt interim prlari ihter haec sjslemata quippe cui tnlga- 
res non sihe vi menti inferenda deponendae notiones mapnam 
cohcilinnt praesumptiuneni, tamdiu prae ahrra fareo, donea 
deejusfalsmite conrictusfaero.QuU egode hoesysieBMte^n- 
tiam, scijuenubus propositioni bus manifestum faclam. 

CLXXX\X. Systriimhnrm.praest. toUit realem animae, el 
Corporis dtpendenliam. Ut enim Leibnilio contra Cartesianos pa- 
ritate a duobus horologiis supra usus sum; ita hiccontraipsum idt-ni 
argurrientum inverli potesl. Cerleduo hoi-ologia,etsl ila atiaFi rc con- 
fecta, ut semper consonent.reapse tamen ase mutuo non dependent; 
secus omnia in civitale hoPologia, cirai simul duodccim sonanl, a se- 
se depertderent: igitur etiam in hocsystemale, in quoanima sirle re- 
latione ad corpus.et corous sine relatione adanimamorrinia agit, nort 
daluruilarealisrleperidentia. 

CXC. Systema harm. praesi. pugnat cntn prtncipio ratiqnts 
sufficientis. Muiti quippe in hoc sysiemate adtnittuninr stntus ani- 
mae.rjui nuliam habent rationem sufficicntem; sic enim argumentor: 
nulli artimae status habcnt rationem sufficiemem in corpore, vel ejus 
molionihus ( §. i SS. ) , complures autem animae status neque ]n sta- 
tibus antecetlenlibus rationem sufficiemem babent, ut cilrti mensre- 
pente ex statu gaudii ad slatum doloris,ett statu somni ad statum vi- 
giliae, ex statu perceptlonum obscurarum ful.statum clararuni tran- 
sit: hi igitur.etsimiles animae status inhoc lystemate nullam habant 
1-ariortem lufficientem. 

Schol. Profecto cum nulla prorius eonnettio, nulla proportio inter 
hujus gcneris status , aut porceptiones ulla ratione deprehendi 
queat ; absrjueomni veri specie,et omnirio precario asseritur,ani- 
mam in serie continua suas perceptinnes, et appetitione! Ita pro- 
ducere, Ut semper status anteccclens conrineat rationerrt Stlfficien- 
tem subsequentis. Praeclare hic Genuensis ( EI. met. p.i.propOt. 
it, piig 1 . 14 ? - J' Sut&at qitis in manus lexicum atiquod linguae 

mtUomodoconnexarum,ptanlarurndissimiliiim,aniinanttun., 
arttum , factontm } komlmim illustrtum. Quis inomntbus k.s 
dixerit rationem posterioris ideae , aut perceptionis contineri 



□igiiizcd B/Cooglc 



"KflS Ptychot.-giae P. 11. Sect.il. Cap. IV. 

cerrh'oJ.i,:tis> rx.gr. irgo haecvr.rba; Aaron, Aristtd.s,' ,lri- 
stipptts, Averro rt , busiris, Bucrpknlus, Bii.krrsorki , Bulfinge- 
rus, t:od.iis,C,trs,ir,Caesen,ttes,Cent,iurus, David, Dttpims, 

.tutcm qu'squ,mi ndro i.irpn,,, i/ui tltf.at rsnin™ sttfftcien- 

Rinkersarki in Bucrpkaio? trgo h.te.C: Alpha, Aaron, Ac,tnthus\ 
.lnr.hora, Ar.uens, Errpk.ts, Cedras, Persepolis, PrrrHus, Ale- 
xander Macedo, I-Iomrrtn, Ficus, EUipsis, Oraco,Lepus, Qua- 
dratum, Quercus, Lun,t, Diugonalis elc. Tunr. ,n his alterius 
perceptionis m alteru nttianem stijfir.ientem explicaveris ? ,i t- 

incogitantem, qitihaec. sibi velit pr.rsuadrre. Sttnt , inqtiium , 
ratior.es s-.tfjicirntes, qtias non pervidemtts.Scilicet ita l„d*t- 
cum ptteris potuit renatus Pjrthngoras, ttt Hs una esset ratio: 
ipie dixii, at philosophts, ut nova doctrina persuadratttr, r a- 
tionrs taUem probabites reddendue sunt , quas illi intettiganr, 
cl probent, In ohscuris, ajimt alii, pcrccptioHi hus, ojuae perpeiuo 

ficientes lal^re. At r.ur inobscuris ratio siifficicm clararum.autdi- 
stinotarum? anne major proporlio, nut ronneiio ideaeclarae cum 
obscura } eur in ideis his uhsrurts scmper conlinetur ralio sufin- 
ciens ejus ideae, cujus objcctum acit: sensibus ohversatur ? haec , 
rt sescenia alia ipsis cum ralione occini possunt ; at nemo non vi- 
del, i aliquid videt, dici absque ralione sufficieme, quaecumque 
ah aliis dicunliT, aut ah corum acuiissimo dici queunl. Ijuare ail- 
duci omnino noti possum , ut aut a Leibnilio, aut a Wolfio , aul a 
quovis aiio corJato philosopho Eerto anlmo haec, et similia alrir- 
matafuissecredam. 

■iDVnnsATUn libebtati odoad actus ixtejikoj ht h.itbbsos. 
CXCT, Sjrstema harm.praest.adversaturiibertativolitionum, 
rt Bo/ifioniiiM nienrij hunianae, In hoc systcmale ani ma ita agit in 
■erie cominua, ut status aniecedens contineat ratidnem sufiictentc.il 
subsequenlis ( §■ ■ 8!.): sed hic agemii modus repugnat libertaii in 
volendo, el notenrlo ( jj. u 6. cor. i. ). Illud nimirum si sit, tum posi- 
lo prirno animae slaiu jam omnes reliqiii, quos per tolam vitam ha- 
bilura est, lamquam in sua radice ponuntur ; et sicut ex primo uni- 

aliooblinet : ergo quacvis volitio, quam anim.i quocUM^ue tempora 
Jiahuerit, jam in praeccdentihus iia determinala fuit, ut neque ipsa 
oiriIti,nei|ue contraria nolitio poni possit. yuis autom nescit,ad li- 
beram volilionem requiri coolingenliam formalem, siv-i internam , 
ut nempe jalio stalu anlecedenle abesse, v e ! adessc pcssit ( <J. 115« 
cqroli.j? 



De Syitemate Harmoi 


uae Praestabilitae. 5e>7 














tum Dultafoit perceptio- ereoe! 


1 serics cligi non polult. Deinda 












iemium,aut poenam imputari po- 












citur, connexas praevidisse ? ^e 


c. 1.): perceptiones solum, non 




ab anima eflici ; nam imprimi! 



et haec est aperta Leibnilii, Wolfiique doctrina ( §. ill. etsch.), 
ut sub appeiitionihus semper eiiam volitiones intelligant ( §. 10B. 
sch. t.), et slatus animaenon perceptiones modo,sed et volitio- 
nes complectitur: si igitur quivis status animae sit gravidus futu- 
ro,ut Leibnitius loquitur.omnisutique voliiio suhsequens Inprae- 
cedente statu includitur. Deinde tametsi perceptiones tantum in 
serie continua evolvi daremus ; cum tamen per ipsns quaevii per- 
ceptio borii sit ratio sufficiens volitionis ( §. 11 S. sch, 1. ) , non mi- 
nus necessario respondentes ipsis volitiones continuosequerenlur. 
CXCU. Sysrema harm. praeit. adversatur quoqite hbenali 
actuum exremorum in corpare. 1'rimum ubi nu!!a est volitio libe- 
ra, ibi nullus actus externus, uipote imperatus, liber esse potest ( §. 
> i 5.schoI.)i sed in hocsystemalenulta foret volitio Hbera ($.praec.): 

stemale omnes motus corporls ex vi, et slructura ipsiut mechanica 

lionero sutficienlem sequentis: igitoromnes motus in corpore huma- 
nu, quos alias voluntarios dicimus, ita sunt necessarii, ut molus cor- 
dis, san»uinis, arteriarum, vel motus indicis in quovis horologio; aa 
proinde sicut hi imperio, ac voluniati animae non suhsunt, ita nea 
illis subjieiuntur. Profecto nuUus in 1 orpore motus liher esse potest, 
nisl sit voluntarius ; voluntarius autem non est, ntsi a voluntalis im- 
pcrio pendeat (5J. 1 09. 1 10, 1 1 1 . sch. ) , atqui in hoc sysleroate mo- 
uis corpoi is non ab imperio voluntalis, sed a vi et niuchanismo cor- 
poris, ac a motibus amcceflentibus pendet, nott aliter ac motus inili- 
cis in horologio, Et denique nottne est nos gaudere libertatc et sen- 
susjntimus , et sensus nalurae communis docet, ut in hoc corpore , 
quotl jiiiiic habemus, bene vel male agamus ? nonne ideo instituimus 
juvenes, punimus, prnemiami:s,ut in /Wcorpore honestos actusener- 
ceant? At vero ln fioc sysiemate haberemus ad summam potestatem 
omiltendi hos motus, aul ponendi alius pro alio corpore , qualenrj 
nimirum Deus praevjsa alia volilione in anima aliud ipsi ab aeterno 

Schnt. '"iColfius se hic mlrum in modum torquet, amareque Injuriam 
sibi inferri ijuerilur; putat in hoc lystemate, ut in quovis allo.li- 



5 a B Psjciiologiae P. II- Secfc //. Cap. IV. 

hertatem lalvam persistere: parumadeam tuendam referre, quort- 
viasv-stemaeligatur, at nihil proficil (ftyek. rat. s. %. c. 4. $§. 
6l0.6 J >.u J i.6n.JcM.^eliii o( »*smu.i<m ( i J ait,nan/.ierftn( 
praestabihtae. Quid inde ? non erunt igitur volillones ei uriie- 
jtditfitioiiM dirinae necessariae, erunt umeii t>i illins modi, quo 
aniroa inhoo systemate ae.it, ac volitiones in conlinua serie produ- 
cit. ln sjrstemale harmomae praestnbtLiitip, inquit illerursus, 
anima eodem modo pervenit ad appeliliones , seii m/i/iancs, 
quo ad easdem pervenit in sytieinate inflaxits physici. Nugae ! 
in nullosystemate, nisi in isto, anima ilaad suas volniones jierve- 
nil , ut cujusvis ratio sufficiens in statu antecedenle contiueatui". 
Itaque et quod subjungit.falsum est. Qtiactimque tandem inqiln 
libertas in systeinaie influxuspkysici cancipitur, eodem eiiam 
in systemate karmoniae praestabihlae concipi polest. Nimi- 
rum non attendendum est, qui dicat.sed quid e* sysiemate, quod 
tanWcOTDitrepitu.et cum tanta in adversarios acerbitate, ut nec 
cllumniis abstineal, defendit,per sese profluat. Liberlatem dein- 
de motuum in corpore per praescientiam divinam vindicare niii- 
tur(§. 6i%. sck. ). Pone enim,ait, Deum praescinsse ab aeter- 
no, qtialem motam corpori jamsit imperatura. anima, Carn 
praescientia Deifallere minime possil, necesse eit, ttt hunc, 
nonalium molum corporiimperet, quem Detts praescit/it. Mo- 
tus igitur corporis, etsi in se necessarii, liberi tamen erunt,quate- 
nus a praescientia omnes voliliones animae futuras.acipsosimpe- 
raturas, praevidente pendeni. At quis, uhi, quando huic imperio 
locus erit,cumanima sine relatione ad corpus omnia agat, cum sic 
actura fuisset, clsi cum nullo corpore fuisset conjuncla? Quomodo 
item motus corporis liberi, quando nulla talis est volitio? Sed da- 
bo aliquid:habeat anima, stante harmonia praeslabilila.faculla- 
tem libere volendi, vel non volendi hos, vel ilios moius sui corpo- 
ris: pollebitne conlinuo eliam potestate hos, vel illos motus po- 
nendi, vel non ponendi in hoc corpore, quocum copulata est, et in 
quo vi mechanismi lantum hi motus necessario edi debent) Nullo 
certo pacto anima gauderet libertale ponendi.au t impediendi mo- 
tus in corpore, quocum actu conjuncta cst, etsi fortassis efficere 
potuisset , ut non cum hoc, sed cum alio aliquo corpore uniretur, 
inquoaliiquidemmolui.sed aeque perstructuramiiecessarii per- 
ficerentur. Quod ad praescieniiam Dei attinet.pateteK aliisdictis 
(cosm. t. )?. }, ideo ah illa liherlatem nonlaedi, quia delermina- 
tionemhominis.veiutsuumobiectumconsequitur, alque ab illa 
impediri polest : inde enim fit, ut non obstanle praescienlia sctus 
primus proximus perfecte indiderens ad volendum, vel non volen- 
dum, ve! nolendum: ad ponendum, vel non ponendum hiinc, vel il- 
lum motum peripaneat. Quod si praescienlia Dei hano indifferen- 
tiam, vel ponendo aliquod principium essenlialiterconnexum cum 
actu secundo, vel quacumque alia ratione tolleret, tolleret ea hoe 
ipso simul libertatetn, cum actio sub eodem sctu primo proxima 



Digiiizcd b/Google 



De Syitemate itiirmaniae PraestaaUitae. 
sub qoo erat praevisa ut libere fulura, ab homine amplius omilti 
non posset. Jarn vero istud ipsum in hac h/pothaii evenit ; cum 

ma ut conjuncla cum eorpore non haheret amplius aclum primum 
proxinv.::n ic.ii ttc rentem ad ponendos, vel omittendos hoc aetus : 
quare,etsi Deus antaelectionem corporisanimam quemdam motum 
liberevolituram, nutnquam tameneamdem in hoccorpore libereil- 
lummotum posituram praevidissetsicut nec motum hunc aeorpora 
libere ponendum praevidit.Pone Cajumnunca Deo praei*ideri cras 
libere deambulalionem omissurum , pone deinde post hanc prae- 
visionem a Deo gravem morbum Cajo immilli, quo leclo arfisnlur; 
putasne Cajum libero omissurum ileambulalionem? profeclo non; 
Caiut enim non haberet aclum primum proximum inditlerenlem 
ad ambulandum, vel non amhulanilum, ne fue Deus, decrelo jam 
morbo, ipsum lihere deamhulationem omissurum praevideret. i£n 
casum nostro simillimum ; ut morbus impediret Cajum a libera 

chanicam determinali, ac necessarii impedirent animam a libera 
eorumdc-m positione, tametsi anlea libers volilura fuisset praevi- 
sa. Bursus itaque frtisfra ^y/olfius clamat.nosqueSocinianis favere 
calumniatur(/ii<I.): Praestuhiliiiocntm harmoniae animae, 
ac corporis a prtiescientia divina tola pendttt, yittitenas voli- 

tionem nrgelur tamqutim iibertati ndversum, id tottim recidit 
in praescientiam divinam. Qui a&ta praestabititioni haraio- 
niae animae, accorporis kac la parte ttdversantur,oum Soci- 
nianis faciunt, eorumqtie caitssaia adversus tkeologas ortho- 
doxos agunt. 



CXCIJI. Sj-stenuStarm.praest. i'i,i -n sternit nd iUi ilisrnum. 
Posita harmonia pracstabilita existentia corporum nec a priori,nec 
a posteriori probari ulla ratione potest ; oon priroum: ex eoenim , 
quod ex animae natura, vi ingenita, ideae corpora repraesentantes 
evolvantur, setiuitursolum idealem ipsis existentiam competere,non 
allerum : nulla siquidem esperientia de corporum existentia haberi 
polest, si animae ita agant,et agerent, tametsi nullum corpus existe- 
ret: igitur patet propositum. 

Schot, Ajunt quidam cum Boehmio e notione mundi optime existen-. 

s. i.c.^tn.sch, Frinc.phil. 3*5.). At notionem h»nc inanem esse 
alias evincimus;et datoetiam,undeipsi norunl ad mundum optimum. 
corpora quoque pcrtinere ? an quia possibilia sunt ? igitur omnia 
possibiliaa Deo procrearidebuerunt; igitur a vero aberravit Lei- 
bnitius, cum asseruil infinitauniversa possibilia fuisse in ideis Dei, 
etunumtanlum prae reliquis electum fuisse. Porro quemadmodum 
in hoc systemale existentiacorporum ignararetur, ita quoque con- 



6oo Piychologiae P. II. SeCI. 11. Cap. IV. 

.pia haecignoraniia pertturarel etlam, Urteliiquoeutwjue e* prin- 

suas perceptiones, et volitiones ahsrple ulla ad corpusrelatione in 
serie conlinua prortuci.Tet.ignorarel ui ique, ulrum e< corporibus , 
r -an quidem existere sc iret.num aliquod ad 5e pertineat, et ulrum 
eo motion^s S'iis volilionibus harmonicae perficianlur ; per ex- 
|:eriemiam rerlo in harmoniac h-ijui cognitione pervunire minime 
posset. yuae eum ilasint , (piaeroet harmomsta: Undenosti ani- 
mam cum cortinre copulari ? DnJe actiones ammi,et corporis har- 
monicas essc ? Unde denique Jari commeroium , cujns tu phaeno- 
mena in psychologia empirica enarras f Ah experienlia , inquies ; 
quae enim in oa psychologiae parle projionunfur , per esperien- 
tiam nola sunt. Ben^hahet : tua itaque opinione phaenomcna com- 
mercii nobis per mprrientiam innolescunt. Jam tjuaeso i Stiid ra- 

ti am noia sunl, i^itur illud sysLema falsum est, ijiio posito hacces- 
perienlia haberi nequit; attjui posito sysfemale harmoniae prae- . 
stahilitac hacc cjperientia haberi necjnit , ergo sysfema harmo- 
niae praestahilitae falsum cst , Demum non apparet , quid in hoc 
syitemalealicui pervicaciterneganti in aliorum hor.iinum corpori- 
h'.is animam inesse , aut egoistac contendenti suuni solum ani mum 
txistere prudenter responderi queat; quaresystema islud non mo- 
do idealismo, verum et egoisma portam aperit, 

nou hbdit hvtiosf.m PHn.osormc*u cobmbbcii. 
CXCIV. Systema harnioniae praestabilitae non reddit ratio~ 
7jf»i philo.<ophicam commercii. Ut enim harmonislac Ipsl egrcgie 
in Cartesianos urgenl, ille eftectum naturalium, ac phacnomenorura 
rationem phi losophicam non reddit, qui neglecia indagatione caussa- 
rum naturalium itlico ad immediatam Dci actionera recurrit ; atqui 
idcm ipsum illi praestant : ut enim rationcm harmoniae mutuae in- 
tercorpus, et anim.im reddan(,confugiunl ad aclionem ijuaDeuscor- 
pus, ijuoit ex omnibus posslbilibnj motus volilionibus animae simi- 
liter praevisis harmonicos vi mechanismi odimrum praeviilit , cum 
hac anima consociavit: igitur nec harmonislae rationom philosophi- 
camcommerciireddum. 

Sohol. Audi rorlunatum a Brhia {Mct. p. %. s. j.prop. 15,). Pona- 
rnus globitm lerraquewn r>semachinameo ariijicio a Deae.la- 
Ooratam,Utrisolm*me'chanismiq,toin S tr,tctaest,marisaqua 
bis singulis dirbits affluai, bisquerefluat. Ponatnus quoc/ueso. 

queum glabitm eo artiflJo Coltoeatum in uuirers, centro a Deo 
JuUse t qa6 ipse praevideifore, ut effiaat mare, cum tuna ad 

t\H. Hisce positis qnaero,anp£T h anc harmoniam inter tvrra- 



DiginzMD/Cooglc 



De Syitemate Hiirmotiiae Praestabilitae. 601 
tjueum globum, ctcaelestiacorporaa Defpraestabilitam ma~ 

mertio s", quae inier philosaphicns censeatnr i Si hacc expli- 
calia ponatitr philosopho digna, miror,cam titarisaesiiis adeo 
torserii olim, ri modo etiam torqueat philosopharum ingenia. 
enm tunta possil faciiitate exponi; niihique gralulor , quod 
Omnittm primus tam grande naturae arcanum in aperro pn- 
suerim. Si vero maris aestus hoc modo neqitnquam exponi- 
tur, propterea nimiritm,quia principia, qtiae assumtintur,ae- 
tjita nos lateant, ac phaenomenon ipsum, quod iUorttm ope rx~ 
plicatur, tutaque insuper iilius caussa ex divina sapicntia de- 
riveltir: eumdem ob caussa.ni ncque explicatiacommercii men. 
fij cum corpore, quani tradunt harmonittiie, pro phiiasophicii ' 
habenda est ; sed tuntqtta/n arbiirariumfigmentum philosopho 
prorsus indignum est rejicienda, 

ATQUB IDBO SOSTIBHai KOH FOTB3T. 

CXCV. Systema harm.praest. sttslineri non potest. Illudcer- 
le systema sustineri non potest, quod realem corporis.et animae <le- 
pcndentiam tolitt {(5.191.): quod pugnat ctim principio ralionissuffi- 
cientis: quod liherlati adversatur, qnod viam slernil ad idealismum: 
<juod denique nec philosophicam rationcm commercii reddit, sed 
haecomnia in systemate harm. praest. conveniunt (55- 1 So. seqq.): 
igitur systema harm. praest. susiineri nullo pacto potest. 
Scliot. Praetereo brevitatis caussa innumera alia, quae hoc loco cum 
ratione urgeri possent (Psych. rat. s. 3. c. 4. 5- 618.) ; lectorihus 
simul <tijudicandum relinquens , quale pondus huic systemati inde 
accedat, quod ab aih™ admltti nequeat; quemadmoiluni acute, 
li superts placet^Wolfius animadvertit. 

C A P II T V. . . 

De Syst eniate caussahtatis, sive infiuxus physici. , 

CXCVT. Systema caussalitatis, sive ut vulgo ajunt , infiuxus 
phj-sici, ponit mutuam animae in corpus, et corporis in animam ac- 
tionem, atque ab ea rationem petit cur cum cerlis animae affrclioni- 
bus certi in corpore motus, et viciisim perpetuo coesistant. Hanc 
porro muluam atjtionem Ita concipiendam esse arbitror. Ideae qii- 

externis in organo sensorio, tum nervorum ope ad sensorium cam- 
mune, quae animae sedesest 1 *. 1 7 1. cor.) , propagatae ($. 13.) 
animae objectum eiternuro repraesentant, eamquc simul determi- 
nant, ut vi sibi insita illius ideam in se excitet, atqueadeoilludper- 
cipiat : unde necesse cst, ut semper cum tali in organo mutatione ta- 
lis in mente sensatio existat, Anima deinde enercendo lacultattm lu. 



Digiiized b/Coogle 



6oi Piychologiat P. tt. Ssct. II. Cap. V. 

comolivam, eum vull, vi sua determinat fluidum sublilissimum cere- 
fcri, seu spiritus animales, ut eos in norvos, eoramque musculos in- 
fluant, quorum expansione, tensione, aliisque similibus attectionibus 
desiileratus in membro cor[ioris motus consequatur, id quod fieri 
posse ex anatomia patet. Atque inde fit, ut cum certis in menle voli- 
lionibtis certi semper in corpore motus coexislant. 
Schoi. £a hio ratione ac(ionemanimae,etcorporis mutuam explicui, 
quam et convenientissimam, et maxime probabilem eenseo: noni- 
gnoroavariis varia proferriinonnumquaminfluxumcrassonimisac 
materialiscnsuconcipi ;cuius fortasse vitii quidem cx veteri peri- 
pateticorumturbaaccusari possent (Psych. rat. s, j, c, i.fij. 567. 
563.). Scd id genus explicationes meas non facio: quarc nlbilio mc 
valebunt convicia illa, quibus '"Wolfius hco systema, nequaquam 
philosophice, insectaiusest. 



CXCVII. JytMmn caussalitatit non ett impassihilc. Neque enim 
animam in corpus, neque corpus in animam dicta ratione agere re- 
pugnat: nonprimum: namsiculgeneratimspirilum gaudcre facultato 
movendi corpora non rcpugnal (ont.$. uS.sch. 1. n. i.j. 4,), itamulto 
minus id in anima repugnal ; ipsi siquidem vi sui muneris ab rtucto- 
re impositi conservandi corpus, et removcndi ab eo res noxias non 
modosunimo jurecompetere, verum et necessaria esse talismovendi 
facullas videtur. Quid? quid substantiae materiales motu pervim 
propriam in soconcitato alias substantias materiales seeundum ge- 
nerales naturae leges ad motum determinare possunt ( cosm. §.53. 
schol.);curigituranimanon possit habereeam faeuliatem, ut per vim 
suam actione quadam, seu etiam motu in so concitato seeundum le- 
ges, quas Deus supremus Auctor pro hoc commercio lancivit, exci- 
tet molum in elementis lubstantiae fluidissimae sibi vicinioribus, 
quae, in motu constitula fuerint, reliqua deinceps, sicque to;am de- 
nlque corporis machinam rursus secundum generales motum conci- 
tent. Sed nec allerum : vis enim animaa percipicnJi objecta sensibi- 
lia et ab his aliquanclo modo pendet , et cum mens pcr se aut es- 
senliam suaro ad unam potius, quam alteram sensationem determl- 
nata non sit ab objecto determinari poterit ; cumque praeterea vis 
finita atl quaecumque objecta se non porrigat; alioquinnecesse est, 
utobjectumriteapplicetur, acsuo modopraesens sislatur; poterunt 
Igitur idcae niateriales animum determinare ad percipiendumobje- 
ctum sensibile.si modo istudper illas animae rite applicari, acprae- 
sens reddi possit: id vero omnino veri potest: ideaesiquidem mate- 
riales, cum slnt actiones stpecificae objectorum, congrue utquaedam 
eorumdem imagines concipiuntur, quae, cum animae ibi existenti 
praesentes slnt, eldem hoc ipsoobjecta quadam ratione praesentia 
reddunt. Quare cum ante meni deficiente debita objecti applicatio- 
ne,sive praesentisiobjectum lllud sensibile vi sua percipere nonpo- 
tueritjtiunc jam tublato impcdimento percipiet. Atque itapossunt 



OigilizBOD/Google 



Dc Syslcmate caussalitalis, nve iisjlaxus physici. 6o5 
ideae materiales dici^animam determinare adpercoptioties objecto- 
rum sensibilium tollendoimpedimeiitum, praehendoque occasionem, 
quatenus llli praes cnt ia efliciant ; qua in re nulla prorsus repugnan- 
tia ostendi potest, 

CXGVIH. Systema caussalitatisfalsum esse nec a priori, ec 
directe, nec a posteiiori, r.t indirer.te demonstrari potest. Si enim 
hoc systema a priori, et directe demonstraretur falsum esse aut re- 
pugnantia, aut non esisteniia id genus actionis mutuae demonstrare- 
tur i sed neutrum fieri potest, quorum illud patot ex §. praec; hoc ex 
objectionum solutione colligitur. Si veroea demonstratio a posterio- 

mutua animae et corporis aclione puynarenl, vel inde ad absurdam 
conclusionem dnveniretur : primum nonest; nam pheaenomenaetiam 
f.itenle"Wollio, aliisque talia sunt, qualia forent, si anima in corpus, 
et hoc in illam vere ageret: alterum nemo asseruerit, nisi qui aperte 
dicere queat, quae sit ea conclusio ibsurda, quod atlhuc praeslitu- 



CXCIX. Systema r.aussalitatis statuit realem mutuam cdrpo~ 
ris,et animae dependentiam. Systema quippe istud statuit animant 
ab Ideis materialibus adperceptiones rcrum sensibiliura ; motus ve- 
ro voluntarioscorporis per vim animae determinari (§. 169,): atqut 
si ita sit, tum utique animam lu sensationibus a corpore ; et corpus 
in motibus voluntariis ab anima revera pcndot; igitur systema hoo 
realem mutuam corporis, et animae dependentiam statuit. 
Coroll. Igitur hoc systema quorjue veram ritionein sufficientem de- 
terminat, quae est in corpore de quibusdam animae perceptioni- 
bus, et quas est Inanimade quibusdara motibus corporis($. if 1. 

CC. Sjstemacaussalitatis aptum ett ad expticandum com~ 
mercium animne, et corporis. Systema, quod determinat rationem 
sutficientem, quaeest in corpore de quibusdam animao perceptioni- 
bus, et quae est in anima de quibusdam corporis motibus, ad expli- 
candumcummercium aptum est ( §. 1E1.) ; sed id praestat systema 
caussalitatis ( §. praec. cor.) ; orgo hoc systema aptum cst adexpli- 
candumcommercium animae ,et corporis. 

CCI. Systema caussalitatis cum magna probabilitate a philo- 
$opAod^endipotejt.Systemacaussalitatisnecimposslbile($. 197-); 
nec aperte falsum est {§. loS.Jjeit vero prasterea aptum ad expli- 
candum commercium animae et corporis ( §'. praec); atqui aliud ni- 
hi! desiderari posse videtur ad hoc,ut cumroaEna probabiliuie a phi- 



□igitized b/Cooglc 



6o'4 Psyehologiac P. 11. Sect. 11, Cap. V. 

Joiopho deftndalunepgosysteniacaiissalilatis cum magna iiroba 
lltatd a philosopho defendi potesi. 



Schal. i. I.ocus b.oest, ut pauc.s ostendaro, Carieiium nequaquam 
s/sieir.aiiscaussarumocraslonal.um auclorcm tuisic , quemadmo. 
dumiupra (§. i8j. sch. i.) mon u |. C.eeiv q>;Amu,um laepeobsco- 
rius tojuat U1 ,i>lupihus umtn m ]oti( iia toqoltur, ur clare colli^i 
potttt :|>sum ifsiema Influtui ph/sict nc-a rejecisie, sed eaeaclM- 

.!.-■ - ^ ^.i-.i, -,-,1: . » v - .,.:,„. , , _; t '^ 

tus lum ad tllicieiulas in coppore moius, lum ad Lxciundas inani- 
tna atTcGtioncs dislrihnantur. Clafius {Episi.p. t.ep.xg.) in liile- 
rii JJisabetham Principem Palatinam datis sua sepsa expro- 

ris conjurtotionem concipio, qua ratione possint illa 'hoc move- 
re — pro anima ei corpare simul non habemus nisiiV.orum con- 
jttnctionis notionem, ex qtia pendet motiojactiltau, i!tiiis,qint 
pollet anima ad mavendum corpus , nec non Jacuttatis eius , 
quae iaest corpori adagendam in animti, senius videlicet iU 
lius, et passiones producen&o. Rursus cum respondet adversario 
cuidatn haec objicienti (To. p. i. ep. 5. n. 4.). Scribtj nostrae mea- 

( ti vim esse airigen&t sptntus animalet tn nettos, a'que hoi pti- 
cta movendi menibra-.atiis t-ero in tocis sc.ribis: nthil in mente 
nosira esse.cnjus vel actu, vel.patesiate canscii non simus ; at 
istiits virtutis , quae spiritus ttnimales dtrigit , mens humana, 

■ non videtur sibi contcia, c.wu plurimi nesciant , utrum nervos 
habeant. — Accedit , quoil vix inteltigi possit, qttomodo res in- 
carpore.i possit impetlere. His ille islud responsum reddit ( Ib, 
ep. 5. n. ,.). Verum est.nos non esseconicios illiut modi, qttv 
mens nostra spiritus animales in hos, vel iltos poros immittit ; 

■unione dependet, sumus tttmen conscti amnis ejus actionis^per 

quippe m qtui nihil aliud est . quam inctinatio votuntaii, a& 
hunc. vel ilhtm motum-.atque hanc volttntatisinclinationem se- 
quunturs 0 irituumtnnery O sinfluxus,etretiqtta,quaeadisium 
motum requiruntunhocque propter aptam corporis configu- 
rationem,quam rnens potest ignorare, ac etidm propler men- 
tis cum corpore unionem , c.ujus sane mens conscia est , ulio- 
quin enim ad inembra moven&a suamvoluntatem non inclina- 
ret. Qitod aulem mens, quae incorporea est , possit corpus im- 
peltere, nulU quidem. ratiocmatio, vet comparatio ab altis re- 
hus petita, vei cert/ssima et evi&entissiina experientia quati- 
dm nobis usieitdit ; liae.: eaim una e«ej rehuspersenotisqnas, 



Digiiizod b/Coogli 



cnut voln-nus per aliai explicare, obscurarnut [ib.u. i.tp.60.). 

Denique in iis, quae 4(1 Henricum Aloruiu scrihit: Ut non dedecet 
hommem philotophmn putare, /Jeum posse corpus movere , 
quitmns non putet Ueum esse corporeum: itn eltam eum nnn 
dedecet aliquid simile d k nhis s;i.'i.tin ;;r m incorpcreis judicnre. 
Et qudmvis existimeut nullum agendi moditm Deo, et creatu- 
rti uuivoce eonventre ;J,iteor tamen , r,iK nutlam in mente 110- 
ttra ideam reperire, quae rtpraesentzt modum , 5110 Veus et 
Jngelus materiam potest movere, diveriam ab ea, qtiue mihi 
exhibet madiim,quo rgo per meam cogitationem corput meitn. 
tnovere rne posie mikt conteiut lum, His quamquam rem confi- 
cere videanlur, addam testimonium duorum eiarissimorum, ac ge- 
nuinorum ipsius discipulorum, Ludovici de la Forge medici Sal- 
muriensis,el Domini Clerselier; prior tractaturn de homineaCar- 
tesioeditumerLiditissimis adnoiatinni bus illuslravi t> ac in libro du 
tnenle humana a se conscriplo futiore oratione demonstrat, non 
rejectum, verum emendalum , et conSUbilitum fuisse a Carlesio 
inffuxum physkum ; poslerior inepisloia ad laudatum Ludovicum 
de la Forge docet , animam non quidem novum incorpore molum 
producere posse ; poliere eam tauien facuitatc molum spirituum 
(lelerminamli,ul hnc polius.quam illuc afliuant,cDrporisquem.em- 
bra moveanU.ilque i-sludse a magistrosuoCartesiodidicisseaper- 
te profitetur. Inde quoque I.eibnilius coniendit docuisse Carie- 

■ sium (Ejj.ii sitr ia Theoi.p. 1. $. 60.), ner animae incorpus in- 
fluxum minime quidem laedi posse illamnaturae iegem, quae eam- 
dem semper in hoc universo i[uanti tatem molus conservari jubet , 
posse tamen animae facultalem compelcre , qua motuum, qui in 
corpore fiuni, direclionem mulet; non secus.ac eques, qui tamrtst 
equo, cui insidet , nihil virium iribuat , eum tamen regit, ejusque 
vires, quo sibi lubet, dirigit. Atque ex his satis manifeslum csse 
opinor, caussas occasionales nullum in Carlesio palronum habuis- 
sc, iju.unvis dublum remaneal, utrum veram movendi facultatem, 
an verosolam potentiam dirigentli motus in corporc aliunde exci- 
lato animae iribuerit : conlra igitur, av Dariesins , aliique pulatit, 
lege ille de eadem motus quanlilate conservanda ad detiucendas 
solum motuumregul.isinconflictu corporum observandas, non ilem 
ad tollendum influxum physicum usus est.quoil ex ejus tjuoque phi- 
losophiae principiis perspicue intelligilur (P. t. art. 37.). 

Schol. 2. Quae ab adversariis hoc loco opponunlur , ad tria summa 
capila revocari possunl : alia generatim contra ipsum systema;no. 
minalim alia vel contra actionem corporis 111 animam , vei contra 
aclionem animae in corpus pugnare ipsis videntur : singulit perlu- 
Stralis congruas responsiones suppedilabi mus. 

1.) Acerbe \Colfiu! ( /' tych. rat.s. j. c. 1 . $. j j 6.) conlendit systenu 
iilud reapsc nulium esse : n.im (jui dicit animam in corpus, hoequa 



6 06 Psychologiae P. U. Sect. 11. Cap.V. 

in illam agere , simu! tamen actionis hujus motlum ignorat { quod 
alioquin a quovis fatendum esse putat), ille affirmat mutatianes in 
corpore, et anima coexistere,quia coesistunt: nullam nempe talis 
aliam actionis routuae icleam habet; quam quae coeHistentiae mu- 
tationuin in corpore, et anima respomlet. 
Ij?. Tametsi muiuae actionis motlum penitus ignoraremus, quod ta- 
menfalsumessee:($$. i Eg. i 9;.p 3 tet, nihilominus falleretur^ol- 
fiu5,cum pulatnobis haecduoidemsonare ! animam. agereiacor- 
pus, ac vicissim,et mulationes in corporr,et iinima simul cae- 
xistere. Diversa quippe haec nobis sunt sicut caussa , et efFectus ; 
coexistentiaro mulationum in corpore, et anima effectum esse , eu- 
jus caussa mulua aelio sit, staiuimus: quare dtias, easque diversai 
ideas hahemus,quarumunacaussae, allera effectui respontlet. Non* 
ne Wolfius noniscurn asserit perceptionem effectum esse vis re- 

ptionem, modum tamen hujus effectionis ignorat : ergo "Wolfius af- 
firmat, vim repraescntativam efficere perceplionem, quia efficit , 
idest.percipere, quia perclpit? Notel igilur \Colfius : quaestioirt 
praesenti haec est: unde et quomodo fit, ut tam arctum sit alii- 
mam inter,ac corpus Commerciumt Cui nos rispondenlus I qtiui 
aninia in corpus,ct kocin Hlamagit. En sy5tema,quohujus com- 
mcrcii rationem reddimus. Celeruro, etsi in modo hujus aclionis 
mutuae multa adhttc ohscura, et incognila sint, notjuil tamen haeo 
ignorantia nobis vitio dari : minus proplerea tolum systema reji- 
ci : nonne harmonia praestabilita, ac praesertim ille corporis me- 
chanismus, obscurissima suntf Cur igiluream "Wolfios non rejicit 
(/£.§. 43'-}? fit muiua actio probari nequit ; demus : quitl igitur? 
Hypothesis phylosophica ; quale hoccs est systema , ipso ^J/olfio 
monente, probari non debet,satisest, ut pitgnantia non contineat, 

mantis valde prohabilibus, quae nimirum pro reali dcpendcntia 
pugnat (§. 177.), eadenj conslahilimus. Atque ex his Conficitur 
actionefn mmuam corporls, et animaeytmd suistantiam minime 
ignotam esse, tametsifortasse quoail modum ignota convenienter 
dici possit, quotl nequaqnam ohesl (Ib. §. 579.). 
i.)CumdticesUoLeihnitioardinem naturae eonvelli, legemque prae- 
cipuam tle perpelua ejusdem virium vivartim quantitatis in Hoo 
universo conservatione perinflutum ph/sicum, violari qtierilur: si 
anima, ait, agat in corpus, oritur quaedam vis in parte maleriae , 
quaeexaliaineam derivata non esl, augelur proinde virium vi- 
varum in hoo universo quamitatis: si contra corptts aijat in ani- 
mam, vis quaedam motrix in gratiam animae perit, quae ante in 
quadam materiae parte inerat.unde virium vivarum quantitasmi- 
nuitur. 



OigitizMD/Google 



Multa hic evolvenda sunt: primum vis morculi dicitur, quae in 
solo conatu ad motum consislit,atque ob praesens impetlimentum 
effectum non consequitur, qualis est io globo, cui funiculo in aere 
relinelur, vis vira est , quae cum aciuali motione conjungitur , ut 
cum corpus ex alto labitur. Deinde vis viva hodie a physicis non 
distinguitur a quantitate motus, quae factum est ex massa in cele- 
ritatem, atque jam fere in demonstraiis habetur, omnes illos , qui 
olim cum Leibnitio vires vivas per factum ex massa in quadratum. 
celeritatis mensurari conlendebant, in paralogisroum lapsos fuis- 
se. Jam porro virium tnortuarum quantitatem constanter eamdem 
esse in hoc universo hoc seosu certum est, quod vires substantia- 
rum simplicium in sc spcciatac, et abstrahendo ab cffectu semper 
sinteaedem.sicut ipsae substantiae eaedem perrnanent, nequehuic 
legi influxus physicus advorsatur. Quod autem ad virium vivarum, 
leu motus quantilatem attinct , esistentia similis legis univcrsaiis 
nec a priori, nec a posteriori demonstrari potest ; quineamdem 
oon exstare, vol inde colligitur, quod ipse %oI(ius eontra Carte- 
sium demonstravcrit {Mechan. §■ s86.),non in quovis corporum 
conflictu eamdem motus quantitaiem permanere. At demus etiam 
hanc legem in conflictibus corporum, pro quibus eam 'Wolnus da- 
monsirare nititur, obtinere ( Cosmot. §§. 4S0. *S6. 487' ); eritne 
eontinuo consequens, ut ipia etiam ad mutuas animae, ac corpori: 
actiones periineat? An non pro his aliaeaConditore leges consti- 
tui poterant ( vid. cosm. §.87. sch. 1. )f Et deniquesi influius ea, 
qua dixi ratione intelligalur, futilitas ratiocinii Sfoliiani plane 
perspicitur; nulla enim est virium transfusio ; nulla viit motrix in 
graliam animae peril,nequeexanimain corpus vis quaepiam tran- 
sit: motiones solum cerebri animam ad perceptiones ; anima sub- 
tilissimumcerebrifluidumad molum determinat.Quisquaesophi- 
losophorum eum non rideret, qui serio contenderet, ex globo in- 
currente in quiescentem vim motricem transfundiJ 



3.) Actionemcorporis in animam tam cum ejus simpiicitate, quam 
immortalitate pugnare contendunt alii ; hoc ideo ; quia cum in hac 
hypothesi anima in cogitando reapse a corpore penderet, non vi- 
dereturipsa separata a corpore cogitare.proinde nec vivere pos- 
se. lllud vehemenier urget Leibnitiui {Act.erui. Lips.c.T.sitpp!. 
secl. 1 1, p. 550. Leib. princ. phil. theor, $, i 5, p. 76. ) pulans con- 
cipi non posse,quomodo monas peraliam monadem,aut remquam- 
cumque creatam alterari,et in statu suo interno mutari queat i 
cum in simplici neque motus inteslinus concitari , nec quidpiam 
transponi, nec ipsum augeri, aut minui possit- Simili fere argu- 
mentatione Hanschius quoque utitur. 1 

R. Dependentiahaocanimae a corpore non ex ipsius natura.sed ex 
onione lllius curo corpore, quae a sola Dei voluntate pendet, pro- 
fluit: qu.ire non interna, sed externasolt:*, ct contingens est (vid. 



6c8 Psychologiae P. II. Scct. II. Cap. V. 

<j. 147. Sch. i. n. 3.). Nonne insipiens fuerit,qui putaret 5e in aper- 
10 campo solem non visurum,i[uod feneslris careat, perquas anii! 
in ciibiculo consiitutus eum aspeierat? Sapientius Cicero (Qq. lu- 
jo./.i.e. 10.) : e.i profecto titm multo priora,et diluctdtorncer- 
nentur, cuni, guo naturajer 1, liber tmimus pervenerit ; nam 
minc quidern, quamqaam joramina tlla , quae paient ad ani- 
murn a corpore, callnLssino artificio aatura jabricata est , 
tamen terrenis,concietisqite corporibus sunt intersepta quo- 
damntoda: cum aitiem nthii erit praeter animam, nnllares ob- 
jecia impedict, qitomintts fierctyiat, qitule quidqaid sit. 
Quod aulem ad simplicitatem : etsi iu monade , seu ente simplicc noti 
denlur partes, quae moveri, aut transponi possint, altae tamen 
sunt mutationas in ipsa possihiles ; nonne perceptiones , et appe- 
tiliones animae etiam in systemale harmoniae praestabilitae sunt 
verae, ac Intevnae e jut muiaiianes? Nlhll auiem veiat, ut harum 

sito continelur [ quod si sit, jam monai ah altera aliquo modo al- 
terari, el quoad statum inlernum mutari dicenda erit, Planum ijji- 
lur esl, nihi) officere simplicitati animae, si ea af> ideis materia- 
libus ai) elicientlas sua vi has potius , quam alias perceptiones, 
hocque polius, quam alio tempore delerminetur, 
».) Iii eo, quoci effeclus integer caussae plenae aequipolleat, Bulfin- 
gerus ( Tract. de harin. praest. §. J7. set/q.) hoc systema rejieit. 
Per eflWum intcgrum intelligit, quidquid ab actione caussae pro- 
ficiscitur; sive illa superancio corporum renisui impendatur , sive. 
aiium insuper eflectum producat : per caussam plenam vires eas 
omnes, et solas, quae inlegro eiTeclui producendo impenduntur. 
Tum vero admisso influxu physico putat consemJens esse, ut cfle- 
ctus integer caussam plenamexuperet; inleger quippe eflectus vi- 
rium corporis esset molus, tamen ab iisdemvirihusdaberet prae- 

K. Cum motiones eerebri nequaquam perceptiones efficiant, sed 50- 
lum animam ad eas vi sua efltciendas determinent, nuroquaro cau.s- 
sam plenamcftectusintegersuperabit; molus enim eril etieetus 
integer viriura corporis; et perceplio erit eftectus integer virium 
animae. Sed eiiamsi daremus percepliones animae a virihus cor- 
poris effici, nec tamen in ahsurda hac hypoihesi etTectum caussa 
siia majorem eilundet Wulfingerus , hoc .iiiippe tasu motio cere- 
hri foret efleotus moiionis organi, et perceptio eflectus motionis 
cerehri : pone caussam a producere efiectum b , tum eflecium 0 ut 
novam caussam producere effectum c ; eritne envclus t sua caussa 
major? Bepugnabit igilur omnis caussarumsubordinataritmseries? 

5.) Ideae materiales, ajunt nonnulli, non detcrminant animam ad sui 
ipsarum perceptionein, Secus quippe essemus nobis harum iilea- 
rum eonsoii,sciremusque,quae pars cerebri, quoque paclo movea- 
tur: ergo neijue delerminant animam ad perceptionem objeclo- 
rum sensibilium. 



DigitizGdB/Coogli? 



De Systemate eaattaliiaiit, sivc influsus phytici. 609 
R, i. ant. Ideae matcriales non detorminant animam ad claram srji 
ipsarum pcrceptioncm c.ant. ad ohscuramsui ipsarum perceptio- 
nem, n. ant. et con. Sensatio reapse aliud non est, quam perec- 
ptio motionis ab objecto sensibili in organis eicitatae, et inde 
nervorum ope ad sensorium eommune delalae 15.); sed eam 
mens non ut molionem, sive cerehri aflectionem, verum ut tmagi- 
- nem,ac veiut nuncium objecti externi contemplatur; inde perceplio 

fundiiur cum percepllona illiui , quatenai ast ohjecti imago, sive 
potius cum perceptione ipsius ohjccli ; non aliter fere, ac si quis 
rem majoris momenti mihi nunciet, adesse ex. gr. hominem dipni- 
tale conspicuum.quocasunon lam atl verba nunciantis,atlt loquen- 
di modum, mintts ad ejus vestitum, aliaque similia attendo, quam 
illico lotam attemionem in rem minciatam converto ; surgo pro- 
pere, accurro competenteseiilem honores delituriK. F.ei hujus ra- 
liopetitur a fine, in quem nobis Conditor benignissimus sensus 
concessit, atque a munere.quod animae,cum eam ctimcorporc co- 
pularet, impoiuit Voltiit nimirum supremui nalurae Auclor, ut 

ternas iili nosias, tum amplectendo neceisarias, aut salfem Bllleej 

ipsorum ope velut pernuncios ohjicta externa explorel, honaque, 

servandum corpus necesse est. Quare sapientissimc Deus legem 
generalem consti tuit, ut anima, etiamsi quam maxime vellet, nun- 
quam possit motiones cerebri, qua talcs, conlemplari, se.l ab his 
quasi admonita continuo totam suam altentionem in ohjecta.qiio- 
rum illac imagincs sunt , eonver^re debeat : inde fit, ut motuum 
nobis nunquamconscii simus. Consulatur Malehranchius [Reaher- 
ch. de la eeritdliv. 1. e. 10. §. 5.). Atqtie ob eamdem prorsus ra- 
tionem videtur quoque aniroa suae, quam in corpus eiiercet, actio- 
nis sibi conscia non csse ; nam et haec, cum conlinentor iteretur, 

At reponunt ; ad tioc,m imelligamLis, q:iiil aliler nohis loquatur, ne- 
eesse est.ut vocahula ab illo prolata disnncle perelpiamus ; simi- 

objeciorum percepiionem determinent, necesse est, ul et ipsaocla- 
re percipiantur. Verum dispar est ralio : vocabula nullum nexum 
naturalera hahent cum rebus, quas significanl,sed iil ah inslitutio- 
ne hominum obtinent, ut in Iogica dictum est : ex institutione au- 
temhominum nihil significant, nisi articulate, ac.distincte pronun- 
cientur;quin ii peniiusrem examinemui.facile perspiciemus, vo- 
Storchenait Metaph, Lib. III, 40 



<t\9 Psjehtilogiat P.IL Sect. tl. Cap. V, 



cabula non aliter quidpiam significare. nlsi quatenll) cum idea so- 
ni srliculaticonsociatareisign.ficaUeidea in ■nlmee^ilatur. N - 
mirum vocabulum, quotl nalura sua sonus ariiculatus es(,cum ab 




ficatae consociala fuit, ea quoque raenti recurrit, atque ita signi- 
ficatiortcm vocahuli intelligo, atl quod nemo non viilel necesse es- 
se,Ut vocabula distincle et enuncientur, el enunciata percipian- 
Inr. Imago deinde protolyponon respondet, nisi accurata parlium 
interie proporlione gaudeat , quae proinde distincte viileri de- 
bet, ut quem, quove moilo eihibeat, cognoscantur. Comra inlor 
motiones cerebri, et objecla externa naiuralis nexus exstat , cum 
•nim sint actionej specificae virium, quae in ohjectis iniunt, cum 
ipsis (amquam etfeclus cum sua caussa conjunguntur ; inde igitur, 

cedeme , aptae efficiunlur, ut licet obscure percentae art claram 
tamen objectorum perceptionem animam determinenl ; quemaii- 
modum eliam ex atiis signis naturaiibus, ul fletu, vel ejulalu, etsi 
obscure perceplo, tristitiam, aut dolorem significari clare intel- 
ligimus. Haecsi animo a praejmlicatis opinionibus expticato ex- 
pendisset Genuensis, non acerbe adeo insuilasset Newlono asse- 
renli animam in cerebroresidenlem rerum imagines cernerc(£/. 
met.p. ). prop. 3 t. sch.). 
Exdiclis demum eiiam patet, cur anima ipsam cerebri coagmenta- 
tionem, reliquasque inlernas corporis partes non pervideat; meni 
cnim,quam<liu cum corpore consociata est per cerebri motionei 
ad perceptiones rerum sensibilium dcterminatur , proindeque ni- 
hil ejusmodi percipit, nisi quad ipsi persimiles molus repraesen- 
talur,ae velut praesens sistiiur; coagmentatio autem cerebri, et 
inlernarum in corpore partium per talem motionem repraesen- 
tari nequit. 

CoythA ACriONHtf anijhe in conpus. 
«.) Actionem animae incorpusBuIfingerus hacratione impugnat (fJi- 
lactd. phil. §. 117.): iii quocuint/iie entiitm genere tffectus nott 
est semper tantus, quantus serio intenditur , ibi datur propor- 
tia inter vires <id effectum applir.atas, et t quantitatem iptiui 
effectui: itleigitur •ffectus non dependet a virifats cum effe- 
ctit quoad proportionem incontparabiiibits ; moiii vires ani- 

liletz ergoeffectus, quales incorporp movendo experimnr , 
non procedunt a virihus anintae. Argumentum huc redit: omnis 
effeetus est quoad proportionem comparabilis cumsua caussa; sed 
motus cbrporis non sunt comparahiles cum viribus animae: ergo 
oiotus corporit non snnt effeclus virium animae. 
R.Dubiusesi voeabuli sensus:si vaxproportio nolet comparatio- 



Digitizod b/Coogle 



De Systemnte cawsatitatif, sive influxus physici. &t t 
tlem duarum reium, quae sint cjuidem ficneris, aut speciei , si ve 
quarum uiraque ad camdem homo^encam unitatem revocari pot- 
est, Ul duo nummi aurei, dno argentti, fateor inter motioni.-m cor- 
poris, et animae vim proporlionem non dari : at ujuld Kiud affiritf 
Cerle genui-.il Im vcrLim non est imerqaamvil ciu.isam, i-t etfcci um 
ic] genu, proportioncm esse ; anima una vi, el perceplionein , et 
Volilionenl cffi^it, nec tamen porceptio, el volitio ad eamdem ho- 
roogeneam uniiatem.scu speciem infimani revocanlur. Si vero Hii I- 

tio,eo m.ijorcsi moiionis in eorpore quatilitas, aecurata semper 
■ proportione, ut netDpe vis m .< j t>f m.ijinrm, et concitatiorem , vis 
minor rleniliorem in corpore motum efficiai. Alque ijeomelrira 
h.mc proporrio soium ad comparationem eriectus cum caussa de- 
sideranT. Sed quaerit ciiriose Lei hnitius, cur, si animae vi corpus 
movealur, non ad quao-.cu m<j ahituilinem -.:iltus firjri :;iit*at ' '"«i 
rrsponiletur anima.ii tniiicrt: vi rn carl is, i i s ■.]■-■• ? sat an:;i:siis limiii- 
hus definilam; corptts item noslrum aliis circumjacenlilius con- 
stanler premi , quorum omniuin renisus stiperari debct; denirpja 
sallum ah ipsa eiiam nervorum, spiri luumque consliiutione pluri- 
mum pendere. 

7.) Animam in corpus agere non posse putant nonnulll , rjttin hoc in 
illam reagat, ijtiod a veritate aiienum viiiemr; item quaerunt, qui 
corpus ah anima, quae ipsum impenelrabiliter conlingere nequil, 

g. Tametsi rorporum confiictu nulli stt actio sine reactione, necei- 
se lamen non est, ut haec lex se qioquo ad actionom animae in cor- 
pus porrigal ( vid. n. 1. ). Haec m-mpe corporum reactio ab ipsa 
«lettantoruni reacfiorte proficisci tur , com alia in corpore vis non 
exstel ( coJm, §■ 5 sch. j ; in elcmentis aiilem re.ictionsm neces- 
sario sequi |i<-rs|> icuu«i <:si, cum n.unium eorum vires eadem gene- 
rali le«e reganlur ( ibid.) ; inde 1 nim cum tl.-menlum a in cerla 
dillanlia potilum sccinrlum univcrsalem legem a!t<-rum o a J mo- 
tum determinat ; vicissim id ipsum elementum b praeital in 11 , ao 
proinde ([uantum .i agii in (5,tanlum b reagit in a. At vero vis ant- 
mae aliis legihus adstringi polcst, fjuo fit, ut cum ipsa in elumen- 
tum protima vicinum agli, litad in ipsam reagcre nequeai: quam- 
quam prorsus non video, >i :i:.l indc al-.surdi conse<iueretur, si ad- 
mitterem, iy;(im eliam ar.imam eletr.enti reagentii nisiim scntire. 

Quod ad aherum: naturalen) anlmae penelrahiliiatem miniraeobsla- 
re, rjuo miivis ips.i corpus moveat. alias dicluiti csl ( onf. uS. 
sch. 1. n, (, ), Lt vero potesl elemi'ntum in allero a 17 uo dist.ir, si-- 
cundum qeneraicm naturae lEfiem moium taussare ( cosmol. 55- 
J3 - sch. ); cur anima nequeat ei Vl moirice firuidere, per quam, sl 
eam ad moium suum exerceat, ekmenla corporis ase aliquanlura 
disiaolia sine vera reactione e\ lege ab Auctore naturae pro fioc 



Digiiizcd b/Cooglc 



repugnantia apparet; summa contraconvenienlia cum munere,quo 
ips* ciim corpore conjuncta fungitur. rtul eliam fortassc non in- 
congrue dicerelur.anintam cutn uno cercbri elemento actucompe- 
nelratam cxistere, illudque, cum se ipsam movct,una movere: iti 
hac hrpolhesi quamprimum seaniraa movcret .mutaretur distan- 
lia illius elementi comparale ad alia proiime vicina.quae vel ideo 
. ad motum pariler concitarentur ; alque molus hi eadem ratione 
ulterius propagaretur, iam tandem spiritus ad eos nervos, ac mu- 
sculos affluant, ^uorum ope desideratur membri molus pcrficitur. 
PJeque vero de ingentibus musculorum viribusdubium esse poteit: 
ilonet Borellus ( De mot, attimal. p. i.prop, i u. jeo. ) , qui eam 
rem accurate pertractavit,eorum alios aequiparariefficacitati pon- 
deris lfioio ; alios 51040 ; alios 6 1600 ; alios denique 3754:0 ji- 
fcrarum.ut adeoexigua spirituum animalium vis eorum ope stu- 
pendos prorsusefleclusederequeal. Vide quoque Carlcsium (Tra- 
ctat. de hom. p. 1. cum nat. D. de la Forge.). 

8.) Deniijue fieri non posse putant, ut anima dicta ratione motura in 
corpore efficiat, cum ipsi et corporis, nervorum, musculorumque 
conformatio, et modus impellendi spirilusut huc potius, quam it- 
luc affluant, prorsus igtiotus sit. 

Kesponsum KnuUcnius suppeditat ( Syst. causs. rf/. p. i 4!l ).Con> 
ctpe ab ingeniosogiiadtim artifice fantem qitemdam ad artis 
mechanicaf, et kjrdraalicae amussim ita constructum esse , 
itl t/uampnmiim assercuti, per quas adiius demum ad fontetn 
dalur, incedentitim gressti depritnantur , occulto mechanisnto 
yariarum rotarurn,funiumque ope sub assertbus abscondito- 
rum, aliae, alque aliae mirificae spectes e Jonta confestim 
prasiliant, qtiates verb. gr. fonies Kircherus, Schotiits,a!itque 
drscribuM. Concipejam txbi , puerulo ad hocce spectacuhtm 
admisso, dtim hac accurrii, Nfptunitm cum trid-nti minaci 
obtiamfirri \ dum illac, Nereides: rxalia parte Giaucnm ma. 
Tinum i alibi vero Uelphinos, rt tfc porro pticr ist* mechani- 

dbserrabli se refera aetione ma producerc hosce ejfecttis; ab. 

"ibikoc patius'qitam aliud ohrinm-fitri abjeclum: potrnt igi. 
tnrjam pro 1'btiU haec pharnotnena mottrrari, ac si verb. gr. 
Neptuni, acscrptri ejusdrm iricipitis contemplaiione tlrlecte- 
""■ 1 rfficrre itt pmdeai , it sciticet vrrstis certam plagain r ~ 
Cjrrat. Nemo dubiiaverit piteritm horum mottim caussam 
se, ar. aciione sua phrnomena producere, Quae hic dicunt 
Tidentur quoque aliqiia cipcrieniia confirmari ; esperimur ce 
jnfanles tameisi jam rohoralis nonnihil organis instnictos, nondum 
lamen solos satis tutum grcssum figere; an non fortasse istud inJe 
provenit quod ipsorum mens seientiam experinientalem movendi, 
ac regendi s'jum corpussibi nontlum consparaveritV 



DlgitlzGd ti/Coogl^ 



SRCTIO m. 



' BE IDKARUM NATUfiA , KT ORIGI3B. 



CCII. Dixi,quanlum philosopha licet do commi 
eorpore ; omnem tamen obscuritatem me sustulis: 
sunl cerlH plura, cjuae illustratione egerent, ac imp 



tura, aca perceptioni bus discrimine sentiendum sit; mm excusiis c< 
lehriorum phiiosophorum opinionibus in veram earum originem iv 
quiram. 

G A P U T I. 

De Idearum ac Perceptionum Natura. 



CCIll. Perccptio est vera animae aclio. Omnis vita in aclione. 
quadam omnium cansensione consistil (conf.§. 150.); atqui vira ani- 
mae ex parte saitem in perceptione eonsistil; aniniamiiquidem eura 
instatum redactam, ut nihil amplius percipere posiit, jura mortuam. 
diceremus : igilur perceptio est animae actio. 
Coroll. rtnima igiturvi propria.et sibi ingenifa perceptionesefficit. 
Schol. Eo nimirum fundamento, q'~o Cartesianonlm [Esiaiconc, 
1'ent. hiim, I, i, ch, ji. fifi. 1. 1.) aliqui nixi volitiones in aclihui 
animae vitatibus habent , perceptiones quoque iis adnumeranda* 

rum simplicium, sivequalitatum seniihilium recipiendis pati dun- 
taxat putavit.non moror; ratio enim,quani altulit,nullius eit pon- 
(leris. Ail nimirum non esse in potestate mentis, Ut novam quam- 
piam ideam simplicem producat ; sed id inde esl, fiuia ipsa a ce- 
rebri molihus, qui ab ohjeclls externis efficiuntur, ad has peree- 
. ptioncseliciendas dcterminari dehet. Quod ii denique quiseopro- 
gredialur, ut animam quoquo volendo agere inficietur , necesse 
crlt, sihi animae loco incrtem stipiiero inesse fatealur (canf.fi. 
iso.sch,). 

tt.iBnaa iDBiU , M fibciMsi tnaw isf ■ 
CCIV. Hoc ipso jn/iiDi, ouotl niens haieat ideam eujttidam 06- 
jecti.jam illud percipit. Hoc ipso solum, quod meni habeat ideam 
cujusmoui ohjecti.iam illutl sibi repraeientat ; !de» quippaeit re- 
praeientatio abjecti in rnentefacta (fi. jo. log.); sed hoo ipsoso- 
)um, quodmensobjeclum quodpiamiibirepraeieHtet, jam illud per- 
cipit.sibi cnim repraeieniare, e( pereipere idem sonal (!$. j.)i er- 



Oigiiizod t>y Google 



6i4 Ptyehologiae P. U. Sect. lli.Cap. I. 



go hoc ipso sulum , quoil mcns habet ideam cujusdaoi objccli, jam 
illudpercipit. 





. * rsnCEPTIONB E 


raTiJVCTA DiVI JYOfl EST. 


CCV. Sitdea ponatitr re,itite 


r diitmctti a per.crptione t eti nuf. 






niroirum h'jjuskleae foret.ut mens 


per illam.vel in 


ilia, vul jui! iliiu< 






\s fieri poicst, ni 


si mcns sciat, hanc csse ijeamhujus 


objeci i , atquc hc 


*c scirc nijmquair 


i posset; idea enim.etsi repraesen- 


tal ohjectum, no 




ra rcpraescnlationctn ri-praescnti- 


retiil cst.non d 




lelerminati ohjecti ideam essc: er- 


gosi idca ponati 




cta a percejitione,ea nulli omnino 


Sahot. Dlees fbr 




nolionibus cercbri ctelerminari,ut 


intellif.atabi, 




laliini ohjcctum repraeseniari ; at 




aeijue ah iisJem 


motionlhus acl Ipsum objectum si- 


ne id genus Ji 


stinctaiJea imm 


eJiate percipieniluro determinari 









CCVI. ti.ua a perr.eptione realiier non dUlfogaitur. Imprimis 

ctionero, ijuae ohjecti iilea «st, ohji-clum percipit ; s'i enim id solum 
tit, tum nihil pt-aeter iJeam realller cllstineti menii , quando pcrei- 
pit, accedit. DeTctde iJeae a perci [Uione Jisiinciao nullus forelusus 
($. praec.): igitur eamdem existere nec a priori , nec a posleriori 
Vel prohahili ralione confici polest; nEque pruinde a philosopho ad- 
struenJa est.' •' 

Coioff. Omnc igitur icleam inler, et pcrceptionem iliscrimen forma- 
le solum, et rationis nosfrae est ; eailem nempe alfectio, quatenus 
in ea ohjcctum relccet, idea ; ijuatenus mens illa in objectum co- 
enoscll.Krcc-jrtlodicitur. 

Sekol. IJem Loctius Jocet{Wi'ci, lirr. i.ch. io^.i.):ideae nostrae 
non Junt res aliae, nuam perceptiones, qitae actu in mente 
sunt, 'crssmituui: ,:ss v. al : q:,il qu.imy.riuufii r.rj.i simt perceptae 
\lbid. chi 31. 5). i.J. Et ideaenostrae nan s unt aiiud, quam sit/i- 
ptices appare.r.tiae,, seu percepliones in nostra mente, SeJ ne- 
' quequae objiciUnlur mulium hahcnt ponJcris. Ajunt. 

occuaBiTun dubus. 

i.) Cum mens. intlifierens sit ad diversas perceptiones efliciendas, 
necesseesl.utab aliquoad hanc potius; quam aliam perceptioneiti 
delerminatur; istud vero idea esse videtur, quam proinde a per- 
cepliooe reapse distinr.tam esseoportet. 

R. Mens nostra ah illo aJ perrcinioiiom Jeterminatur, a quo deter- 
minatur ail ideam: nam etsi iJcam a perceplione Jistinguas, neces- 
jJe tamen foret, ut ([uiclpiam mentem aJ iJeam vel efficiendam, vel 
habandam dcterminet , cum ipta otiam ad nuiiam idcam por o»- 



OigmzeaD/Coogle 



De Idcarum ac Ptrceplionum N-iturn. (Ji5 
lentlam delerminata sil, nisi forlasse contcndas idcam immcdiat» 
* Ueo infundi. Atsi Ueus ipse ideam infunilat, cur non eodera actu 
efficiat siinulanimam perciperef quid opus cst, ui, praeter peree- 
puonem,dislinclam itleam imprimat? Ajo igitur animamad ideas 
rsrum sensibilium efficienJasexlegecommercii detcrminari a mo- 
tihus cercbri eamujue hoi-. ipso eas res percipere : ad alias vero, 
quas usu aliarum facultalum pro nulu suo conformat, vel ab ideis 
praecedentibus,earumque mutua relaiione, vcl a libero arhiirio. 
Nec juvat dicere, nullam videri proponionem inier cnotiones ce- 
rebri materiales, ct perceptionem ; nam ideae quoque sunl spiri- 
iuales animae allectiones , sicui percepiiones : quare quemadmo- 
dum ea est inter ideas, et cerebri motiones proportio. i|t ab his 
illae determinari possint, ita quoqueea daiur proportio inter per- 
ceptiones, elhas motiones.Caeterum projiarlto haec pariim in eo 
consistit quod motioties cerebri sint acliones specificiie, ei ima- 
gines quaedam objeclorum, quod postea uberius decl.n jbo ; par- 
tim quod haoc sit ab Auctore niturae commcrcii consiituta. 
l, ) Idea est objectum perceptionis ;sed objectum realiter a perce- 
pliono distinguitur: ijjituret idea a perceptione revera diversa 

IJE. 'dea potest quidem aliquo sensuobjcclnm perreplionis dici ; il» 
tamen,ut intelligatur inlernurn, non exter num. Uuo nirnirum ob- 
jecta in perceptione discerni possunt: tnteriinni quod est ipsa 
ideajhaec enim meiiti immediateobservaiur, cum ipsaaliquii) per- 
cipit: e xter n um, quod estres ipsa per ideam repraesentala.quaa 
extra mentem vel aclu existil, vel saltem eilstere polest. In hunc 
sensum loquitur Malebranchius ( Htfch. tle la teV. I. z. p. z. ch. 1. 
5. 1.) : iilea est id, qtiad est ohjectutn immediatnm mentis, aut 
</<iod ipsi proximum est, dum alnimd jie rcir-it. Simtlitor Lockius 
{Eisai conc. 1'ent. httm. I. 1. ch. 1 . §. 1 .): Idea tftl objecrum co- 
gitotianit.quod est in meamente,cum c,.gt(o.Et(/o.c.S.§.S.): 
cttm idea racahulamsit mnximeaptnm adomne id significan- 
dam, quod ohjectum est nostri intnllecms .quando Cogitamus , 
adhiheo illud ad denorunduiii omne id, qttod alias intelligi so- 
let per voces phan(asma,notio,species, tel quid detnum cumque 
esse potest , quoi mentem nostrum coeitnatem occupat. CJa- 
rius idipsumliuffierius explicat {Log. 1. 71. 161. Exerc. 1. Log. 1. 

to,qno cogitat,percipit. Deinde: alquid in me contingil, quod 
vor o cogitare , et cognoscere. — Cum cagnasca aliquid , qitod 
ante non cogncri,Jit in me iransitus a non cognitione ad co- 
gnitionem ;kic transitus dicitur actiocogitandi. — In hoc tran- 
tftu mens mea incipit kabere aliqttod ohjectttm,qttod ante non 
habuit. — Hoc ohjrcium stiperveniens non est sempertttenti ex- 
ternum. — Hwc objecto interno meae cogitationis, et mentii 
ajfigo nomen ideaa. Titm ( Exerc. *. Log. 1. 11. 140. Log. 1. dis- 
lert. pour demtfl.etC.n.iiS.): istud est unicnni ohjectum essen- 



■6i* Psychologiae P. II. Sect. III. Cap. V. 

itate idf.ae ; iinma hoc objecluni est reatiter ipsa idea. Denlque 
objectum externum aticujus ideae est iltud, quod sibi qnis v,t!t, 
et pitiut etinm se repraesentare.per ideam, i/uam actu mentii 
pmesentem habet. lixhis itaque colligilur, itleamsuh atio respe- 
ctu perccptionis ohjcctum.sub alio perceptionem dici, unde di- 
stinctio solum formalis consequitur. 
3. 5i 1(1 ea reniiler a perceptione non distinguatur, tum substanlia 
perdplem, el objectum perceplum foret una, eademque res quod 
ahsurdum vittetur. Deinde perceptiones nostrae omnes sunt sin- 
gulares, et numericae; iitearum contra muitae umversales sunt ; 
unde hoc saliem casu necesse est , ut idea a perceptione realiler 
diversa sit ;ab uno autem casu ail reliquos aro.umentatio valct. Ita 
AUcfor anon/mu! ( Traitd de C amet. 1. ch. 7. art. 1. p. jcjo,. ), 
M imuin. Vel id asseritur de interno perceptionis ohjeeto, lum- 
que asserto veritas non constal ; suhstantia enim, ejusquc motiiG- 
catio non est una.eadcmiiue res. Nempe ex eo, i]Uod idea a perce- 
ptione non distinguatur.solum sequitur unam, eamdemiue anim,':3 
modificationem et ideam, el perceptionem dici ; verum islml non 
obstat, quominlls haecmotlificatio a substantiapercipiente.iclest, 

esl de objecto exlerno, tumque illalionis falsitas multo clariuspa- 
tet; quis enim ex eo quod sol per Unum.eumdemiiue realiter aclum 
etanimae repqaesentelur, et percipialur: colliget: ergo anima 
percipiens cumisole percepto una res est f 
Jd idam. Ideae non 111 ss, sive in sua entilale universalessunt;nam 
sic consitlcratae sunt reales animae moclificaliones , proimlequa 
vere existunt: quidquid autcm existit , singulare , ac in.li i i;lu n in 
est ( 5- 59' sch. log.) Cum igitur ideauniversalis dicitur, id refe- 
rcnilum est ad modum, quoobjectum repraesenlatur, seu ail ipsum 
objecium, si nempe in idea non omnes notae alicujus ohjecti cle- 
terminati, ac Inilivitlui, seu aliquae solum plurihus convenientea 
reluceant, eam universalem vocamus ( $, 60. log. ). |am vero hinc 
reale inler ideam,et perceptionem discriraen minime evincitur ; 
nam et perceptio, elsi in so singidaris, universalis tamen dici pol- 
est, quatenus objecium universalem attingit. 



CCVU.Jnima ripropria omnes ideas efficil. Aniraavi propria 
omnes perceptioncs eflicit ( §. 103. cor. ) ; sed ideae a perceptioni- 
hus realitcr non distinguumur ( j. 105. ) ; ergo anima vi propria 
omncs itleas cfficit. , 



Schol. Huic theoremali acriler se Malebranchius opponit ( Re"r,h. 

de la re"r, l.j.p.i. ch. 3.) ;qnae in medium proferl, haec feresunt. . 
1.) Vis efficiendi ideas cst participatio potentiae divinae, quae ani- 

mam aliqaa rnlione a Deo independentem eflicit. 
15. Vis eSicicntli volitiones nonefficit nnimam a Deo independentcm: 



&e liearum ac Perceptionam Natura. 6 1 7 
ergoncque vis efficiendi ideas; utraque est vis seipsam modifican- 
tli ; utraque est quaedam participatio divinac potentiae, quemad- 
modumctb.m existcntiacujusvisrei est quaedamparlicipatio divi- 
nae cxislenliae: anne proptereares independenfer a Deoexistunt? 

t.) Ideae, ait,sunt en^ia maxime realia, cum habeant proprietales 
reales ; sunt item *piritualia, ct a carporlbus, quae repraesentat, 
multum diversa; igiturquoque sunt entia ipsis corporibusnobilio. 
ra ; unde si homo possit vi sua producerc ideas, paicrit quoquc vl 
sua producere entia nohiliora, et perfectiora ipso mundocorpo- 
reo, quem Deus condidit, quol quam absonum sit, nemo non videt. 

R. Meae sunt quidem entia realia;scdsi ita 



.lodifica 



moflalia; 
es; alque 
iis.quas Deus 
i de volitiani' 
limae volentis 
tendunt diver- 
olendi cooipe- 



3.)Pi-oductioidearume S i vera creatio ; sed manil 
creandi animae humanae non convcnire. 

Cum ideae ncn sint substantiae, sed solum subst: 
modificationes, non magis crealione egent, quam 
moris rolundilas ; reditque iterum paritas a voliti 
losophorum sentenlia suhslanliae dunlaxat crear 
cum enim modus elficitur, res quaepiam modificalu 
piam moiiificaniur, elficitm', ut res illa ab alio nu 
modo se haboat ; islud cum fit , suhjectum exisle 
quiilpiam ex nihilo educitur, 



! cfficcrot, oduce 



aquam 



: ipir.iu 



a.lra 



•i nequi 



potest efformari , licet idea 
cercbri t 



Ijf. Mam noslra eo solum sensu ideas ex rjotioni 

quod secundum alia dicla per has ad illas in se excitandas deler- 
minelur ; non aulem illas ei ideis malerialihus , sive cerehri mo- 
tionibus,quasi delitescenles antea.excerpi l, nechis velut maleria, 
aut suhjecto praeesislente utitur, ut intle ideas spirituales effor- 
met ; quemadmodum ex lapide statua conficitur: ahsint haec ab- 
surda..iixhis porro perspicuiim fit, futilo esse quklquid pro ulte- 
riore confirmaiione a Malebranchio adducitur. Admiilo angeluin 
creandum fore, si ex lapide educi deberet; nam etsubstanlia est, 
«t in iapide nonlaluit. Admittoquoque e< spiritutamquam exma- 



Digitizod b/Google 



Jr8 Piychologiac P. U. Sect. III. Cap. I. 

teria quadratum non conlierl, istud siquidem hoo minime perlinet, 

cum, neque nos es ideis raatcrialitaus tpirituales eflbrmari statua- 

5.) Arietemdenique admovet: pictor animalls sitai intogniti imagi- 
nem efficere ncquit : ergo neque anima idea*i ohjecli sihi incogni- 

' li eftormare potest ; atqui antequam anima htbeat iileam ohjeeli, 
isiud ipsi semper incognitum esi : igitur nuroquam anima ipsa sibi 
ideam allcu jus ohjecti effingere potcst,ac proinde ejusmodi vis ab- 
solule inutllis foret. 

Ij?. ligere mentem ei se indiflerentem delerminante aliquo ad ideas 
in se excitandas, jam saepius dictum est : quaroprimum auiem de- 
terminativum illud adest, jam ipsa ob vim repraesenlalivam apla 
est ad efformandam ideam ohjecti nondum cognili, si modo iliud 
debito modo proponatur. Quod ad pictorem allinel, ilispar ralio 
in eo siia est ; manus picloris proprio tluctu pingentis a nulla alia 
re, quam a propria sua mente, idea objecti ilepingendi iinhula, 
determinari, ac :iirigi poteslj neque enim talis ust ipsius corporis 
structtira, ut manus sine IU genus lielerminatione, et direclione 

ipsa ohjecli cognitione ad iliius ideam elfingfnilam delerminarl, 
autdiriginequi^etenimcumcognoscilohjeclum.ejushabetideam, 
: ipso, quod vi percipiendi.si- 
» anatura comparata est, ut quam- 
pnmum ohjectum quodpiam vel in se, vel in sua imagine, pur mo- 
tiones nimirum ccrebri.sibi convenienler praesens sistitur,deter- 
minelur ad illud in se ropraeseniandtim, id cst, ad ideam illius in 
Seexcitanclam:qucmai!moiium etiam hacc ipsitts natura cst,utver- 
sus bonum convenienter repraesentatum illico inclincttir, appeti- 
tionemque elieial. Tamelsi igitur pictor proprio duclu, alicna si- 
quidem tlircctionc ea,dc quihfs ne somniavit qiiidem, accuratissi- 
me depingere polest, nullius rei imaginem conficere queat, nisi 

clpiendi naiuralem ideam ilictijill ohjerii nomlum cogniti eftbr- 
mare si illuil ip 1 .) per .il i ^lm 1 , ^ni tvit.is, <?t characlores convenienle 
ralione proponaiur. Adde objectioncm hanc niti hypoihesi, quae 
kleam a perceplione realiler distinctam ponit; unde otajectum 
quaeri potest, quoirodo mens ope idcae, cujus ignorat, incognitum 
illud objeclum pcrcipiat (canf. §. 105.). Protecto qui hanc tuen- 
tur sententiam, mullo maxime hac parilate premuniur. Alque ila 
infirmis Malebranchii (Eltim. intt.p. x.profi. 18. jf 99. ) ratiun- 
culis, et eadem opera Anionio Oenuensi, qui malam caussam pejus 
defendit, et ab Arnaldi objectionibus vindicare voluit, ahunde sa- 
tisfactum csse arbilror. 
Ad extremum duo quaerunt : 1.) quomorto, et quo sensu motiones ce- 
rehrl acliones specificae objectorum dicanlur ; 1.) quomodo hae 
motiones imaginem, ac simililudinem rerum exlra nos posilarum, 
colore, figura, magnitudine etc. ditferentium esse possint? 



Dc Idearumac Perccptionum Nmurrt. 6re> 

a vehemenlla, et velocitaie moiuum incerebro pendeat, conse- 
quens est, ut clari1as,aut obscuritas earum idearum proportionem 
quamdan) habeat cum impressionibus in organo semorio atreclis, 
atque adeo etiam,ut notitiaobjecli pro ralione impressionis obii- 
neatur.Tum veroetiam dubitari nequit a quovis objecto, quod or- 
gana commovet, aliam in iis impressionem effici ita, ut prout im- 
pressionem ohjectorum A. B. C. consequumur ideae n, b,C; ita im. 
pressionemobjsclorum L, M, PJ, seiiuaritur ideae, 1, m, n, utque 
proinde proportiones hae constanter obtineant : A : B. = a : b. 
L:H = 1 : m. a : b = 1 : m. Hinc autem conficitur motiones cere- 
hri esse acliones speclficas objectorum, ipsumque objectum per 
ejusmodi actionem menti manifestari, qco plus non requiritur, ut 
ab ipsa vi percipiendi praedita percipialur. 
A& idum.Qui negant corporeas corebri motiones imagines objecto- 
rum esse posse,ii nobis intelligenter exponant.quomotloidea spi- 
rilualis a perceptione reapse distincla, quam ipsi admittunt , re- 
rum corporearum simulacrum esse queat ; quare si hanc in rein 
non omnis obscuritas a nobis tolli possit ; nihil opinionis proba- 
bilitas periclilabitur; sunt quaedam, in quibus quamcumtjue par- 
tem amplectaris, animus hacret. Id interea verissimum est, ab iis 
imaginem inlentionalem nimis ad leges imaginis corporeae eiigi, 

ritas hacc clagna ck parte evancscit. Intimamcorporum naturam, 
ct qualitates minime percipimus, sed eam solum ipsorum consti- 
tutionem , seu vim , quam in nos agunt ; cumque in nos agunt , exi- 
stunt in nobis idcae , quas coloris, odoris , soni , etaliarum , quas 
tncliles votant, qualitatum nomine insignimus. At qualitates hae 
in corporibus ipsis minime insunt: nihil est in illis praetertalcm 
constitutionem scu vim, per quam tales in nobis rootiones exei- 
tant; et nos respondentib',!! ideis haec nomina tribujmus. /am ve- 
ro quis dubitet, motum illum proportionatum esse vi, a qua e(B- 
citur,ipsamque,ut efTectus suam caussam manifestat,in<1icare pos- 
se ? percipimus deinde corporum quoijue figuram, magnitudinem, 
situm, molum, et quietem; sed haec similiter occasione motionum 
cerebri percipi vel inde patet, quoil ipsorum perceptio variata 
actione in organa varielur , tametsi in Ipso objecto nihil immute- 
lur: ita objectum moveri videtur,sive illud quiescente oculo,siva 
oculus ipso quiescente moveatur. 



C A P U T II. 

D* Opinionibtis quorumdam Philosophorum quaad 1 
tdearxim Originem. 



CCVIII. Nonnulliex Cartesii familia, tlum caussarum oceasiona- 
lium systema strictius amplectuntur, omnem efficiendarum idearum 
vim animae detrahunt, easque ipsi a Deo iromcdiale infundi docent. 
Sckol. Hauc idearum infusionem, quam a Deo secundum statas quai- 
dam leges perfici putant, revelationem naturalem compellant , 
ejusque caussas occasionales vel cerebri moliones ab eiternis re ■ 
hus edecUs, vel ipsam mentis ad intelligcndum applicationem , 
tamquam oratianem mentalem esse staluunL Ita Purcholius non 
ignobilis Cartesianus { latt.phil. met.p.i. t.i_.c,i.prop. t. cor. 
i. prop, j. car. 4.). 

CCIX. Opinio kaec a veritate abkorret. Vel enim ponunt ideat 
a pcrceptionibus dlltinctaj , vel non : si primum , ponitur aliqoid a 
veritato alienum {§.1.06.) ; si alterum: tum animain percipiendo ni- 
hil agit, sed patitur, quippe cui perceptiones ipsao a Deo infundun- 
tur ; sed hoc pugnat cam §.ioj,: adde§. :o,:iyitur opinio haeca ve- 
ritate abhorret. 

QUAE OPIKIO HALEDBJKCHIl7 

CCX. Nicolaus Malebranchius, qui es Cartesianismo ultra justos 
limites provecto in fanalismum incidit , docet contineri in Deo ar- 
chetypas rerum omnium ideas, mentemquchumanamcura Deo essen- 
' tiali quadnm unione arctius.quam corpori adstringatur, unicam ea- 
rum intuitu res cxtrase positas inteliigere ; verbo: omnia nos in Dco 
videre (KJck, de la vdr. I. 3. p. t, cA.fi.). 

BeUtielyttdpo.sitintelligt, revocantia. jJJJn mJmoriasn, 

in se kubere ideasomnium entitim, qtiae creavit,citm alioqaitt 
eo non potuisser producere, ac iilum proinde vitlere omnia il- 
la entia con lider ,mdo perfectiones , quas includit in se , et atl 
quasenliiiiilareferuntur. Sciendtim est praeter ea Deum nien- 
ttbtts nostris prarsentia sua arctissime itniri; ndeout Deus di- 
ci possit loctts j;n> :'; n ri'ji,nnn/i;i oilii i/i .<)>,ititi'ii locuscor- 
porum. His duobtis praesttppositis certitm est mentem id passe 
vitlere, quod in Deo esl, quod repraesentat entia creata ; eiini 
id sit maxime spirituate, intelligibile, et menti prarsentissU 
mtim. Mens itaque in Deo potest vitlere opera Dei , dunimotlo 
Deus velit iptl retegere id, quod inse habtt,quod illa reprae- 
sentat opera. Deinde quatuor eognoscendi modosin mente dijiin- 
fiuit {Ib.ch, j, (jfj, t. 3. 4. J.J. frimus est,qtto res per se ipsas ca- 



DigitizcdbyGoogle 



Psychoiogiae P.U. Sect. III. Cap.lI.Dc Opinionibas elc&it 
gnoscit. Secundits quo ilias cognnscit per ideas ipsarum, h6t 
est, utrem hicinteliigo,per aliquid diversumarcbusipsis. Ter- 
tius, quo res cognoscit per canscientiam, seu per sensum m- 
lernum. Qiiarttis,qitoillas cognoscit per conjecturam. — Deus 
solus per seipsum cognoscitur ; qitamvis enim sint aliaenUa 
ipiritualia, qitoeque inteiligibilia esse eidentur nattira sua t 
ipse tamen solus mentem penetrat, ac seie tpse prodit ; Detim 
sclttm ndemus viso immeditito, et directo. — Non ditbium est, 
quin videant ur corpora cutn suis proprietatibtts per suti i •;h-,it; 
cum enim non sint intell.gibiiia pcr se, ea non possumus vide- 
re nisi in ente, quod ea includit modo inteltigibili. In Deo iia- 
qite, et per ideas suas videmus corpora c.ttm sttis proprielati- 
iiti.— Rcssecus se hahet de rnenre, illam in Deo nou vidmihs; 
illam lantum per conscientiamcognascimus.— Nthil superest 
proeter mentcs cete.rortiin hominttm , et pnras intelligentias ; 
jam veromanifestum est nos iitas noncognoscere,nisiper c.on- 
jecturam. lilas nunc. non cognoscimus m se ipsis , neque per 
ideas, et cum a nabis dijferant,jieri nequit , ui iila cognosca- 
musper conscientiam,Canjicimtts mentes ceterorum hominuni 
ejusdem esse speciei , ac noslram. Qtiad iti vobis sentimus , id 
Ctiam eos in sese sentire, exitt imamiis. A hsurdam hanc opina- 
lionem primus irapugnavit Arnaldus ( De ver. etfals. id.), tum 
Poiretus <Log. rat. I. 3.C, 10.), Loclrius (ffiniT. dtv.de M. Locke 
1. 1. p. 146. ed. 1.) , Pritius ( Diss. de enthus. Malebr. }, Silvanus 
Regis (Mer.I.x.p. 1. ch. 1 4.), aliique valentissimi adversarii, quos 
in suo statim ortu eiperta est. 




CCXI. Opinio Malebranchinuila prolabili rationenititur.Pn- 
ma ipsi ratio esl, quod alia via origo idcarum, et perceptio menlis 
exponi nequeal: at hoc imprimis falsum est,ut in sequcniihus pale- 
hit; et si vertim foret, esset argtfmenlum ad ignorantiamc\ua& nihil 
prohat (§. i 3 6. schol. 11. 1. log.). Secunda, quotl Deus agat per nolio- 
ties simpiirissimas, et facillimas, at itl acquc obtinetur si anima ha- 
beat "im eiTkientli ideas dcpendentcr a molioni bus organorum, prae- 
sertimcum ipsius sententia tanta oreanorum elegantia, lam cxquisita 
eonformalio prorsus inutilis foret. Tertia ; quotl tum in sacris Litto- 
ris, tum in S. Augustino Deus dicatur iiluminare hominum mentes?at 
Sd inteiligi potesuum de ratione naturali, quae cst lumen ab Aucto- 
re nalurae : tum dc revelarione supernalurali, quae estlumenab Atl- 

modo summamentishumanae a Deo tlependentia statuatur; at haec 
aeque salvatur, cum tlicimusanimatn vim efficiendi ideas a Deo acce- 
pisse, iiliusque conservatione, et concursu perpetuo intligere. Quin- 
la ; quod corpora in se nonsintintelligibilia; at hoc falsum est; nam 
tum illaa Dco in sc cognoscantur, certo apta sunt ad terminandani 



6sa Psychologiae P. 11. Sect. lit. Cap. tt. 

aliquam cognilionem ; quod autem potentia corpora in se cognoscert- 
di inlinita cssc debeat, id nullo modo prohalur : quin potius sic ar- 
guerc licel: potenlia, qua menies ipsius opinione in Dco corporaco- 
gnoscunl non est infinita: igitur nec potentia cognosctnili corporain 
se infinita esse debet. 

CCXII. Opinio Malehramkii talia (n se continet, quae sihi 

tpso.et taitien nostram de illo cognilionem im perfectam. o hscuram, 
diversamque in divcrsis hominibus esse. i, J Videri in Deo corpoia 
cum suisproprietalibus, non autem similiter spirilus; Deus certe in 
se aeque continet ideas intelligibiles spirituum sicnt corporum. j. ) 
In eadem imlividua, ac siTnplicissima klea archelypa tamqu.im in 
Speculo viileri objecta extcrna,nec tamen ahomnibus hominibus quitl 
nec ab eodem in omni aelate, el corporis eonstilulione ca aeqitali- 
ler videri, nonne ituotquot simul in speculum ohlutum figunt, iJem 
objectum ab eo repraesentatum, eodem moilu intuetlturf 4. ) Viileri 
ab anima in Deus res etternas vi unionis arctissimae, et tamen prae- 
terea necesse esse, ut Deus ipsi, quod in se habel, retegere veht: 
deindesi Deus retegal, cur non primum retefiit ea, quae imprimissci- 
tu et utilia cl necessariaforent animae? 5.) Viderialia pur iJeas.ali» 
T>erconjccturam;dari proimie posse perceptionem absqueomni idea. 
Haec cerle, el infinita alia, quae facile erui possunt , minime secum 

CCXIIT- Opinio Malehranchii prorsas rejicienda est. TSejlce- 
re cerfe oportet do^trinam , qtiae non noilo nulla nrohiibili ratione 
nititur, verum praeterea pugnantia quoque in se complectitur ; sed 
ad hanc classem opinio Malebranchii pertinct ( §£, jiraec.): igilur 
rejicienda est. , , 

CjtME OPIXltf DHMOCniTl AC BPICOSI ~ IfEC KOY P B BIPA TETICOADH ? , 

Schol. Duae adhuc restant philosophorum opiniones, qi:ae hoc loco 
referri possent : sed eae cjusmodi sunl, ut sola eiplicatione plane 
refutentur. Una est Democri li, ac post eum l-picuri censuerunt 
philosophi hi Bgrogii, si Diis placct, minimas quasdam partkulas 
a corporibus ipsis ahrasas, eorum tamen specicm, ac simulacrum ' 
referenles, quas propterea i'c!a/n vocarcnl, hinc, atijue illinc in 
aere circumvolilare, quae, uhi per organa ad .inimac sirdcm aypu- 
lerint, ideaesintearum reruro, de quibus cogiiamus. Tta Cicerode 
Democriloscrihit (De div. I. 1. c.6 7 .): a corporis svbths, rt cer- 
tisfgurisruttfiaereimagines^plenn.iaquiuimaginumsiint 
omnia; nulUt enim species cogiruii poteii. nui putso imagi- 
hnni. Sed auili eumdem hunc ronsuiarem |ihiIosophum adversus 
Veliejum disputantem et egregie ista refelleniero f De nat. D. I. 

de? a Democrito omnino h.ie.c bcentia. .SVif et llle reprehen- 
sus ti muttii esr, nen tmt exitum 'eperitis, totaqite res viicill.it, 
el ciaudicat. Namqwd vst, qttod mtnm ptcb.iri possit qurm 



Digiiized b/Coogle 



De Opinionibus quorumdam PhitotophoT. ete. 6»5 
omnium in nte incidere imaginet fiomeri, Archilochi, Romuli, 
JVumae, Pythagorae,Piatonis, necea forma, qua illifuerunrt 
oiiouiorfu vi go HU1 et quorum imagmes ? Orpheum poetam do- 
cet Anstotetes numquam fuiue, et hoc orplncum carmen Pj-- 
thagor.iriferuni Cujuidamfuisse Cecropis. At Orpheus, id est 
imagoejus, uttos mllis, inanimam meiim saepe incurrit. Qnid 

""»'» rerum, quae numquamjuerunt, neqtte esse potuerunt, 
iii Scytlae et Chimerae? qtiid quod kominum,lacoeum, urbium 

libitmn esi, jiriioio ts, imagn J quiil qaad etiam ad dormien- 
lem vtaiunt invocalae} Totu res, Veilei, nugatoria est: vos au- 
tem non modn ocuiis imaginei, sed etiam animis inculcatis, 
lanta esl impuniias garrienili. Altera est Peripateticorum, qui 
cumducesuo Aristotele { De animal. j. (. ;. 6, ) intellectum in 
agentem, et palientem distrihuunt : intelleclus agens, ajunt, e* 
speciehus impressis ($.1 j.sch.) elicit species quasdam expressat, 
sive inreiligihiles , quae sint ipsae ideae spiriluales sive intelle- 
ctualcs ; has intellectus patiens in se rccipii,. aique ita mcns ob- 
jecta exlerna percipit. Haecquidem Peri patelicae doctrinae sum- 
ma est; sed mirum quantum eliampraecipui Aristotelis interpra- 
les in ea enplananiU dissident , nec tamen ullus eorgm quodpia.ro 
ettulit, quod intclligi possit: quare dimittendi sunt. 

C A P U T III. 

De Ideis lnnalit. 



CCXIV. Alii rursusex Cartesil schola (riplex idearum B enus eon- 
itttuunl : adventiiias, t\uae nohis occasione moluum in oiganls e*ci- 
(atorum de sensihilihus eorporiim qualitati hns adveniunt: Jactitias, 
quas ipsi cx precedenli hus conformamus, ut iJea aedificil ah archi- 
tecto concepta. Quae ad neutram harum claisem perlinenl, innrtifl» 
vocantj in his definiendis neo consentiunt,nec se ipioiintelligerevi- 

Schal. i. Opinionis hujus auctor Cartesius vulgo putalur, sed quid 

psif : proferam nonnulla. In notis ad programma in Belgio editum 
ila dlsserii ( Epist.t. ,.c. 9 g. adartia. u.): non Videtur ( flu- 

euim, iii, mentem non indigere ideis vel notionibus eel ax>o~ 
matibus innatts. et interim eijaculiatem. cogitandi Cancedtt, 
pure naturaiern,sive innatam, re affirmant plane idem, quod 
ego. Nan enim umquam scripsi, veljudicavi, mentem iodigere 



Digitizcd b/Cooglc 



6a£ Psychologioe P. II. Stct. III. Cap. III. 

ideis ianatis, quae sint atiquitl dieersum ab ejusfacnltate co- 
gilnniii ; sed cuiTi adverterem quasdam in me esse cogitatio- 
nes,quae non ab ohjectis externis,nec a voiuntatis ineae de- 
lerminationeprocedebant; sedasota cogitandifacultate,quae 
Sn me est,nl ideas, sive notiones,qtiae stint istartim cogttatio- 
num formae.ab aliis adverttitiis.au' fictitiis distmgtierem il- 
Jasinnatasvocavi. Etllerum ( Ibid. ad art. . *.fin. ) : monebo 
Ttic — per me ideas innatas nihil umquam intellex'sse , nisi — 
nobis 11 natara tnesse poientiam, qua Deum cognoscere pos- 

quemquam alium ab ista stipervacua entitatem schoiattica- 
rum suppellectile esse alienttm ( Gens. phil. Cartes.1. 3. 0. p. ). 
His, aliisque quamplurimis, de quihus videalur HLietius, ejpensis 
inerito dubitari potest, ulrra idcartim innatarum opinio, quae ab 
00 inde tempore in Gallia praecipue floret, Cartesio aitctore, aut 
patrono glariari possit. 

Schol. i. Videatnus jam, quid alii hujus senlentiae faulores profe- 
rant. Purchotius ita loquitur ( Instit, pkil. met. s. 3. c. 4. pr. 4. ) : 
idea innata dicitur , quae nobiscum est nata ; sive quae nobis 
a primo vitae momento ad ex!remtim,quoties atiendit ariimus, 
icmper praesto esi, quamque sola prima caussa sine corporis, 
aut cujuscumqtte alierius c.iussti! sicttndae subsidio amnibits 
communiter impertit ( Ess. cotic. 1'ent.hum.l. x.ch. 1. §. 1.). Lo- 
chius ipsarum hostis acerrimus pulat iileam innatam ex mente eo- 
rum, qui eam defendtmt, aliud esse non posse quam characterem 
quemdamoriginarium animaea primo exislentiat niomamoimpres- 
sum.seu quorlanrmodninsculpium. Silvinus Regis {Usag.de la rai. 
el dela foi t.i.p. i.c'1.7.) negatideas innitas hoe sensu.quoil ani- 
maevelutinsculptae, aut concreatae sinti tres deinde lantum inna- 
tasstaluit, Dei.corporis^animi.proplereaquodhae in anima quam- 
primum cum corpore copu]atur,c*oriamur. Henricus Morus ( De 
imm. an.) uiterius progredi tur , atijue omniam scientiarum tum 
theorelicarum,tum praciicarum seminaa Deo auimae ab ipso ortu. 
inditaesse conlenilit (Trai.de nat.de Vam. t.z. p. j. ). Alius qui- 
ctam, qui latere voloit, tribus diversis mddis ideasa Deo in nobis 

nisterium sensuum; alias deniquc, quae secundum communem natu- 
rae cursum io nobis non insilnt, nisi conscquenter ad operationem. 
sensuum{W.c/i, 7 . art. j.p. 6 7 .). Quae primi sunt generis innatas 
vocat, eas que definit esse, percepliones perseverantes , vernm 
absctiras,quae animam numquam deserunt. Alii ex adiluctis 
Cartesij vcrbiscolligmilinesseinmente vestigia quaedam.seuspe- 
cies cogitationiiiti,qiiaessola cogitandi facuitate aliqua naturae 



DigitizGd byGoogle 



Ve Ideii Innaiii. ■ 6aS 
necessitaie promananl, All i tltsnique, et communiusdocent ideas in- 
natasessecharacteresquosdam,imagines,seu rerum formasanimaa 
inipsoorlu impressas, ad quas dum ipsa attcndit, cerla qnaedam 
objecta,spiritualiapraesertim,"et abstracu percipiat. In tanta 
itaque opinionum dissensione primo loco cons,tituendum est, quid, 
per ideas innaUs, quae jam impugnandae veninnt, prudenter in- 
telligi velpqssit , vel debeat, Hanc in rem sequenlia Iheoremala 
serviertt, 

IKIl IDBAS IIINiriS NQ5 IKIHIHIGllijn PACUCTAa CQGITASDI. 

CCXV. Per ideaj innata inlelligi nequit mera, et simplexpo- 
tentia, sen jacnltas cogit /iiuli. Nemo enlm philosophorum est\ qut 
de hao faeultate duhitet : igitur si ea tantum per iileas innaUi inlel- 
ligmur, null» posset esse controversia. Quin omnes ilieae diceren- 
tur innatae, omnes enim a facullate cogi lantli proficiscuntur; cum 
orgo adventiliae praeterea, et factitiae slaluuntuf J rjuid (juod ideo 
eorum plurimi Ideas innata pomtnt, quod mulurum rerura ideas nec 
usu sensumohtineri, nee aliundeformari posse puUnti 



CaroU. Cumhabitus.seu facilitates (§. 7 9.generatim aliundenon sint 
quam determinaliones quantitatis formalis facullalum agendi 
(§. S i ), rnanifeilum e»t, neque facilitatem nobis a Deo communi- 
caUm certas quasdam ideas, vel levissima atlentione ai!hihiu,ef- 
ficifndi por ideas innaUs intelligi posse , quae est sententTa i:u- 
sebii Amort {Not.crit. deLog. ment. j. s . leg. Lockii.). r-t alio- 
quin facullas haec non est aequalis in omnibus: ijuin eiperientia 
lesle illas fere ideas, quas ijisi innaus dicant,omnium difficillime 
animo inforinJmus. 

KKC «ATBtlAUS IjUABDili IfSCBlsrrAS, COGITiTlOKltS ISDK PBOFBCTAB : 

CCXV t.Pertdeainnatas neqtieunt intetligi cogitationesquae- 
dan ajactiltate cogitandinecessitate nantrae provenientes,nec 
tatitim cogitatiomtm jonnae,necieniqtie determinatioqnaedani 
mentis naturatis, et neoessaria ad certas cogitationes. Sensus 
quippe intimonullas id genus necessariascogitafiones.nullamque na- 
turae necessjlatem ad certas cogiutiones in fiobis inesse experimur. 
Profecto si quid ejusdem in nostra menle evenirel.de qtiihusdam ra- 
bus perpetuo cogilaremus, quod quam falsum sit, nemo ignorat. 

CCXVIf. Per ideas innatas nequeunt intelligi itleae rerum ah 
actuali earumdetn perceptione non dislinclae in ortu inedilae, 
et comlanler in ea perseverantes. Imprimis enim perceptio, quae 
cst viulis animae.aclio ( §. ioj. ), netiuit a principio externo eidem 
imprimi. Deinde percepliones hae »el essent clarae , vel obscurae ; 
si clarae: continenler earumdem nohis conscii essemus, ac proinde 
nullo non tempore de iis rebus, quarum ideasnobis innatas esse vo- 
lunt, cogitaremus, quodcum enperientia; pugnat si obscurae: vel sem- 
Storchenau Mttaph, Lib. 111. 4 1 



Digitized b/Cooglc 



%iB. Ptychologitu P. H. Secr. UUCap. Ut. 
per obscilrac manent, vel aliquanito daran evadunt: si prlmum: nul- 
li umquani usli esse possutit ; aiterum autem qui (iat, intelligi nequit> 

CCXVIII. Per ideas tnnatas solttm inlctligi possunt formae 
qtiaedam, vel imnglnes renim animae in ejtis orta impressae, 
*atquea percrpliombiis distinciac, quae hcet constanter perse- 
verent, nont-ameti idvertanlur, nisi mens singulari qttodam mo~ 
do ad eas percipiendas deterininetur. Assertiohaecex praeceden- 
tihus necessaria consecutione profluit ; nihil enim amplius relinqui- 
tur, quod idearum innatarum nomine cum aliqua verilatis specieve- 
nire possit; quare Vel aperte fatendum est, nullas inesse in nobjj 
ideas innatas ; aut si id nolint, id genus imigines a perceptionibui, 
distincta), ac animae insculptas propugncnt, necesse est. 
Schol. Quid de ideis innatis hoc sensu intelleclis sentiendum jit, sa- 
quentes propositiones docebunt. 

iiSISBS NOITMK IDSIB NOH SU3T IMSATaS. 

CCXiX.Etsfdaretttr quaedam ideaeinnatae.non tamen ont. 
nes ideae nostraoforent innatae. Imprimis enim darentur prae- 
tereaadventitiae.et factifiae, ut ipsi fatentur ($.114-). Deinde tot 
forent imagines diversae atlimo insculptae, quot sunt res, de quibus 
oogitare possumus ; sed res cogitabiles sunt numero infinitae: igitur 
imagines numero infinitae animo insculptae essent , id quod vehe- 
mentfrabsurdum est. 

bipdki neodit, qnouoDO MBM kb axt.ii fhab astlcluii asvutat. 

CCXX. .*iic(ores idearum Innatarum nequcunt inteUigenter 
exponere, qui fiat, ut mensnunc ad hanc potitts , quam aliam 
quamcumque ex innumeris sibt inicttlptis, advertat, ejusque ope 
objecttim percipiat. Ut islud intclligcnter exporiajur, necesse est,ut 
alteruirum asseranl ; vel ideam illaffl atite consepultam suscitari: vel 
xnentem ad attenlionem adhibendaffl aliunde iSetcrminari: primum 
est inanis sioe meote sonusi quid enim est ideam innatam consepeli- 
ri? quid consepultam suscitari? an pulverihus obducitur, utimago 
quaedam corporca? an vulneris instar concretiooe aboletur? sunt sa- 
ne istacjus gencris, ut et intelligi nequeant, et ea facilitate, qua af- 
JirinaMur, negentur. Jgitur alterum: at unde haec determinatio? an 
ab ipsa illa idea? istud cerle non;reditcnim quaestio, cur huic praa 
reliquis innatis nunc istud jus, vel potestas competat: an a motio- 
nibus cerebri? at motiones corporeae Deum, spiritus, res abstractas 
repraesentarencqueunt: quomodo igituranimum ad attentionem his 
ideis adhidendam determinabunt? item si motus corporei possunt 
mentem determinare,utse convertat ad ideam sibi impressam , cur 
eam non possint ad c-bicctumimmediate percipieniium sine id genus 
ideas determinarefan abalioquodam principio? quid illud? quali? 
ipsiitomen? certe quamdiu istudnon praestiterint, non aegre fe- 
rent, si characteres hos animie insculptos ad qualitaleioccultas ab- 



OigitizedByGoogle 



De Ideit Innatit. tivf} 
legetrtus, quas tanto ipsi strepim olim Peripatelieis expfobfarunl, 
Denique uhi haefc aitinia clara expedieririt , supererit adhuc noilus 
numquam solvendus, quomodo mens iri idea llla, cui altentionam »d- 
hibent, objectum repraesenlatum agnoscat (cbrif. §. 105.). 

bllBIO IDEAIIUS I.VMTAIIVH HBC SEJFICIT — SEC K B CE SS AIUA EST AD OIUGI- 
flEK IQKAHUH BXE LLOASDA W - ET QUIOIliSI f AUI COKTINET — IHDB BK- 

. CCXXI. Opinio i&earWm innatarum nan sufficit origini om- 
nhitn idearttal explicandae. Imprimis, cum non omnri ideae in- 
nataesint ; sed aliae pi-aeierea deritiif ( $. 101.), jam opinio istaec 
harum orrum non expllcat. Sed rieque ipsarum iilearum iiiDatarum 
origiriem sitis exponil; cum eriim origo idearum quaerilur, quaeri- 
tur simul origo percepliomim nostrarum, non soluni, qnia ideae non 
disiinguuntur a perceotionihus ( §. to6. ) ; verunt etiam, quia nihjl 
pofest scire ofigiriem idearuiri el simul ignorafe, quomodo per illas, 
Vel ope lllarum objeclum percipiatur, ncque enim diflicuitas foret 
sublata, sed Solum trarislali ; atqiii opinio idearum innatarum istud 
mir-ime pratslat {§ praec.): ergo^opinio ideafum inriatarnrii non 

_ C(±xfl"qpihio itWiim innatArilm 'atl explicandam idea- 

innatae no« sirt, tametsi forent aliae ( $. 1 1 0.) , jam cermm est iries- 
Se in anima farullatem eas ideas vi propria efficieridi. Porro si ile 
hac facultate jam constei, riulia amplius eSt difficultas, ut ea adomnis 
generis iileas extcndatur, praciurl im cum sensu intirilo diversas in 
mente facultales, rjuas in psychologia empirica eriumeravimus, expe- 
fiamiir, et plarte oslcndi possi t, quomodo eorum ope omnes idaeccn- 
formart possint, ut patillo posl dicemus. Igiluf necesse nori est.utin 
explicanda idearum origine ad ideas innatas confugiatttus. Vid. Lo- 
ctium (Etsni eorir.Oot.Auw./. t.eh. i.§. 1.). - 

CCXXHi. Opinio idearu.n inatttarttai attOuid a veritate alie- 
rtttm confinrl.Opinio idearum innaiarum coniinet hypothesim.quae 
ideas a percepttonibus realilerdislinctas esse ponit ( §■ sed 
haec hypathesis a veritate aliena est ( §. 206. )*"tgitur opinio idea- 
rum innatarum allq>iid a Veri(ale*alic"num continet. 

CCXXIV. Opinio idearttminnatantni a philosopho drfendimi- 
hitne potest. Quae-enim opinionec sufficit, nec necessaria est ad ex- 
plicandum id, quod quaeritur, quaeque praelerea ali'|Uid a verilate 
alienum continet, certe'a philosopho dffendi minime potest; sed 

oriuinert idearum, q-iae quacritur, explicandam (§<M.)} ac prac- 

idearum iiinatarum a philosopho deftndi minime potest. 

Cdroll. Mlilto itaqtie minus putandum est judicia quaedam nobis in- 
genita esse, quodde axiomatibus maxime universalibus adversarii 
conlendunl. ' . ■ . 1 ■ • - > 



■6i9 Pijchologine P. U. Secl.iU. Cap. IV. . 

JeW. Nihil jam reitat, ut.iiu* uberiui decl.retur, qnomoao nwns 
usu suarumfaeultaium.omnisgenerlsideassibiconforract^idquad 



C A P U T IV. 



CCXXV. LJeae rerum,sensibilinm a'ctu praesemium a facuU 
tate sentiendi fjjiciuMur. Phaenomena sensationum nostrarura sae- 
nlus per decursum.ac praecipue (§.o. teqq. ) adductaid mvicteper- 
Tuadent i unde enim eit, ut quamprimum obiectum in organum ag, t , 
a nobil percipialur; idque eo clarius, quo actio est forHor i cur cae- 
c U snunquan. co1oris ; surd ll s nuraquam soni ideam e^cnare vale.? 
^rnclis armalis plurimarum rerum,de quibus ne cogitavimus <}m- 
dcm. ideas obtinemus? haec profecto et alia id genus iufinita tam 
Snterrem persuadent.ut.qui s.cus senserlt, anatur, desc.v.sse, 
n*e ab infami pyrrhoiiismo ahesse videatur. 

Coroil. .. Ideae sensuales a phantasia reproducuntur (§. 15.): ifji- 
tur ideae rerum sensibilium absentium a phantasu efficiuntur, ac 

Co"™* CumconcTplmuires quidem insensibiles at suh species 
corporea ut angelum sub spcce alat, juvenis, jdeas rerum sensi- 
biiium alias percep.arum vel seorsum, vcl per fwtllutem fingend, 
- compositas ($. »6->, rcproducimus : ,g,tur et hae ,deae a phanta- 
sia proficiscurilur. 
Schol. Loquorhicde rebus sensibiiibusextranos positis; measeniir, 
existenliae, facultatum, et actionum ammae nostrae sensii intimo 
rrXXVl' "deae rerum insensibilium sine imngine corporea 
JS^i^^»^^^ aAAt, ' t ajacultat.bus at- 
\ZS, Zitrafmnii, refiecundi, componendi, ratiovna.tU 
ronformanmr.Quoattenliushanim idearum naturam contempla- 
2S. perspiclmus, nihil in iis e»e,quod harum facultatum 
opVconfieri nequcat: cum igi.ur una « parte de earum 
certi simus, e* altera perspicue concipiamus , qua ratione ab itlis 
hae ideae proficisci possint: quid secundum sanae philosoplnae re- 
fiu lasconcludcmus,nisiidreapsefierit 

^of.Sed ne quis confidentius, quam venus haec a me dicta arhi- 
iretur, juvabit nonnullas ideas seorsum inesamen vocare,eas P rae- 
einue, de quibus adversarii maiime dubitant. 

,.)ideaO«?.De«m exiitere ex no.ionibus en.ium contmgentmm , 
quorutn existentiam sensu pcrcipimus, et eniis necessam rat.oo- 
n andocolligimu,.Deindecumalioquoq U eratioc,n 1 o ln ente ne- 



DigitizGdti/Coogl^ 



De Vera IdHarnm Orl&ine. Saj 
ceiiario omnes possibilet perfec.lonei ineiso coneludamul, perfe- 
ctiones enfium creatorum abstracta et nostro cogitmdi modo ul- 
tra omnes limites ampliatas in unum colligimus, euque ita capu- 
latas eidem enti necessario tribuimus: sicque iileam entis perfe- 
clissimi animo informamus. Certe hac, et non alia ratione ideam 
Dei in nobis ohtineri ex iis, quae in ontologia, et iheologiadocen- 
tur, luculentissime patet, nec non ex tanta diversitate opinionum, 
quas diversarum naiionum homines de Deo fovent. 

t.) Idea spirituum hac rationecomparalur. Primoexistentiam.pro- 
prietatesqueentium limplicium en notione entium coropositorutn 
ratiocinando, et praedicata, quae his qua talibus conveniunt, ue- 
gando colligimus ; (um simili ratiocinatione ioferimus, ens, quod 
cogitat, insimplicihus numerandum esse. Deinde per reflexionein 
■d ea, quae in mente nostra eveniunt varios animae actus, atque 
ex his facultates ; vim denique quamdam, qua illae acluentur, de- 
tegimus, hocque ens spiritum compellamus, atque similiaentia in 
similibus corporibus existeretum en analogiaelegihus, tum exipso 
naturae sensu concludimus , nec ullam videmui repugnamiam, ut 
plures quoque alii spiritui abomni corpore separati existant. 

j.) Ideao universales, generis nimirum, et speciei per abstncflc- 
nemex singu|aribus spnsu perceptis conliunt, quemadmodum logt- 
ca docet. jlnimus, ait praeclare Huelius {Cens. phit. Cartes. c. 
3-5- 5-) , rebits mitttis iderti qmdpiam animadverteni ex- 
cerpit ittitd e rnultis, in qitibitsfuerat dispersum, et in unura 
CoHigir t atqite indeideam unitersatem conftcil.Velut in Petro, 
et Joanne, aiiisque hominibus singulis ileprehendens eos esse 
\ animalin ratione praedila, jam neqite Vetrttm, neqite Joiin- 
nem, neque iitlum singularem hominem spcctans trdacit itlud, 
tt componit in itnitm, qitod muiliptez fuerat,ac. generalem il- 
tam, et universalt m canfiat, et confingit ideam, sibiqite com- 
mendal amnem hominrm esse animal rationale. 

4.) Ideae axiomatitm similiter oonficiuntur. Ex singularibui nimi- 
rum proporitionihui excerpimus id, quod comroune habent: inde- 
que tiniiersalcm,cnuncialionem eftbrmamus. Ita quii sensu explo- 
raturi habemus totum majus esse una sui parte , itemque in allis 
totis b, c, d, etc. eadem experientia minime dubia detegimus, ra- 
tiocinando coiligimus de ratione totiui esse, ut unam sui partcm 
magnitudine cxsuperet.atque inde generadm promjticiamusomoe 
totum esse majus sua parte, et partem toto minorem. Rem itaesia 
vel ex. eo patet.quod rudiures rarodc ejusmodi enunciatjs univer- 
salibns cogitet,ii vcro soli , qui scientiis operam dant ,eadem et 
tloscere, et in usum deducere consueverunt. Necobetf.quod vulgo 
principia litmine naturae nota vocentur; inde enim noll 'sequi- 
tur, aut ipsa, quod plane absurdum foret; aut ipsorum ideai men- 
ti ingenitas esse ; sed solum enuncialiones adeo evidentei csse, ut 
idearum eonnexio peripectis terminis cuivii etiam rutiissimo, si 
modo ratione utatur, clarissime relueeat. . 



65» ■ Psychoitgiae P- U- Sect. UL Cap. iT. 

j;) ideaunitatis non flliter cooformatur. tjnum dlclmtt», <[uad in t» 
tlivisnm non est (ontol. §■ 17. > ; jam vero, qui Jquiil sensibus o[>. 
vium est, id ut in se indivisum percipitur: quaro proprietas haec 
entium singularium sensu perceptorum ab aliis consociatis ab- 
strahi, et inile idea unitatis generica eftbrmari facillime potest. 

6.) Ideae virtutum, et riliorum ex generalibus jurisnalurae prln. 
- cipiisj quae facili mentis attentione cognoscunlur, levissimo nego- 
lio deduci possunt. Nec nihil ad id conducunt exempla, mstitutio» 
qnceorum, inter quos degimus: untle lantaest in genere hujnano, 
<1e virtutibus, ac vitiis judiciorum diversitas, et quo natioest cul- 
tior, eo saniores earum rerum ideae vigent. Qiiotl jaradehis iileis 
dictum, factlequivisad alias transferel, quae in conirov«rsiain 
vocari solent. 

iiqUH IDEQ 0SMES IDBAE rTOSTBAB A HOTH FACULTATIBUS H» FICinSTOS - 
8T *"QUA BATIONB A SBSSIBUt JEIfDBKr. 

CCXXVIL Omnes ideae nostrae ope facttltatum animae inii- 
7rto sensu cognttarum efficiuntur. Qmnci nostrae ideae sunt ve! tia. 
rebus sensihilibus aut praesentibus, aot ahsenlibus, aut iis, quae in- 
tra anlmum fiunt ; vei de rchus insensibilibus cunt, aut sine imagino- 
corporea perceptis, nec aliae cagitari possunt; sedomnes haeideae 
ope facultatum sentiendi (§.113.), imaginandi (ibid. cor. i.i.sch.), 
attendendi, ahstrahendi, refiectendi, componenJi, ratio:inantU ( 5- 
praec. ) etTiciunlup ; atque hae ficultatcs sensu intimo notae sunt, ut 
e* tota psychologia empirica patet : ergo omntjs ideae nostrae ope 
facultatum animae intimo setisu cognitarum efficiuntur. 
Schot. Esthaec opinio Lockii ( Essai phil. conc. Cent. hum.livr.i, 

sophos. Ille, ubi in opere jam saepius a me laudato tuto libro pri- 
mo ideas innatas cgregie refutavit, secundo deimle praecipuarum 
idearum ariginem capiosius explicaturus eamtk-m a sensatione, et 
reflexione repetendam esse contendit. Fons idearum omnitim, 
inquit, est expertentiai haec omnitun nostrarum cogitationurrt 
fandamentum est. Obsertationes , otttii instUuimus velsuper 
objecta externa sensihus ohvia, vel super ititernas animae no. 
Slraeoperatianes, quas reflexione,et sensuinlimo perc.ipimiis, 
omnia nastrarum c.oguatianian objecta (tdeas) menti noslrae 
suppcd.it ant. Hi sunt duojontes, sensauo videhr.et, etrefiexio, 
ex quibus omnes, quas habemus,aut naturatiter habere- poJ- 
sumns, ideae profiuwit ( Ibid. ch. it. 5- et L. ch. j.). Deinceps 
cum de ipsa idearum effactione agit, per sensum, et retiexionero 

tis actiones, ut componcodo, tlisjungendo, raliocinando etc. con- 
formari ilocet.Quae uli praeclare dicta sunt, et ipsi quoijue Ge- 
nuensi non omnino improhani.ui'; ita non satis mirari possum ha.no 
lant* tuhindeconfidentia tamquam ei tripode de Locfcio pronun- 
ciasse £ Elem. p. i. sjrst. Lock,prop. j*. ich.) : Atque vassim ita 



DigitizGdbyGoogle 



De fera Jdenrum Origine, $$f, 
icribit, ut non rideatttr ideas a perceptionibtts dittingttere, ni- 
f i relationem in qno Arnaldo consentit. Cumqae ei, qttod aUbl 
dictum esl, aniina sit corporis vis, et entelechia, et ideae.sinc 

tanetts, erunt et pereeptiones. lit paullo post: JVou posse hujus- 
modi opinianem teneri, nisi simul mentis incorporalitas ei/er- 
tatur. Materialistariim igitttr propria, ea doctrina esse potest, 

est eani tantopere Lockip plaouisse,'nisi ei , quiignoret, Lo- 
ckium in natura animi Dicaearcho comentire. Turpe est phi- 
losopho asserere,quod probare nequeas, puguatque cum aequita- 
te naturali tribuere auctori errorem , qui inipsius scriplis clare 
non continetur (§. 117. log.). Scio dubitasse LocMum, utrum non 
saltem divinitus materiae vis cogitandi conferri possit, quam du- 
bitationerainanem esse ego alias demonstravi ( $. 1 , 5. sch.}; at 
ipsum cum Dicaearco docuisse animam solum quamdam corporis 
iemperatidnem, vim, entelechiam ; ideas cerehri duntaxat matio- 
nesesse nuspiam lego(L. a. cft. 10, §§. 0. 11. (t.};quin novi po- 
tius ipsum inter qniia,tiuae cogifant, et quae non cogitant, discri- 
menconstituisse;noui ipsum clare fassum esse e^istentiam alio- 
rum spirituum nohis ex revelatlone divina innole^cerc ( Ibid. ch. 
3. §. 6.) 1 noyi ipsum eodem, quo dubium illud fatuam proposuit, 
loco asseruisse per revelalion,em satis conslabiliri animae nostrae 
immortalitaiem. Nolo equidem Lotkii caussam agerejmquc enim 
inscius sum illum in multis aherrasse: nimia tamen haec Genuen- 
sis acerbitas perstringenda videbatur, Ulque eo roagis, quod opi- 
nionem hodie pervulgatam de klesrum origine tam ferociter im- 
1 petierit, ac sapientissimos philosophos cum Locfcio conseniientes 
atrocihus calumniis oneraverit. Et unde, quaeso, exlundct hane 
senlentiam cum incorporalitale animi componi nun posse? Quia, 
clamatinsulse.sine influju physico defentli non potest: sit ita;quid 
igUur? Infkuus physieus cum animae corporaiitate conneclitur: 
itane>Sed responsum dedimus (§. 101. sch. 2,.)^ 
CCXXVIII. Omnes idrae, qttas mens r.um corpore unila o&tf- 
net, aliqua ratione a sensihus peiulent. imprimis <!e ideis rerum 
sensihilium dubitari non potest ($. 115. cor. 1. ), Ueinde cum ideaa 
rerum insensibilium, velphantasia ( ibid. cor. 1. ), vel.usu, et exer- 
eitioaliarum aniriiae faciiltatume!: praehahitis ideissensualibus.coti- 
iiciantur (}. n6.),neque de his ullum dubium superesl: igitur omnes 
nostrae ideae, quas in hoc corpore habcmus, aliqua ratione a sensi- 
bus pendent,hocdiscrimine,ut illae proxime,hie rempte ab iisdeni 
pendeant. 

Schol. 1. Idcas de.existcntia,faeultatibus,et actionihus anirnaesen- 
su intimo obtinemus.quatenus non cogitare, appetcre, velle expe- 
rimur; cum igitur haec a precedentibus sensationibus pendeaiij , 
etiam illae, quamdiu aninsa cum hoc corporc copulata est, aliqua 
ritions scnsibus pendent.Quodsi,ut aliqui volunt,anima etiam in. 



63a Psychologiae P. II. Sect. W.Cap. IV. 

hoe corpore per intitnam suam praesentiam se ipsam sentiat, cer- 
tum tamen est, sonsum hiinc valde obscurum, nec proinde apturo. 
esse, Llt jiliis ideis effbrmandis oceasionera praebeat. Atque ox his 
palet, quosensu vetustissimum illud; nihil est iii intellean, qtiod 



nonpriusfueri h«i 


ijii ; admittendum si 


t ;ut nimirum cum ve- 


rilate maKime congruil 


, omnes nostras cogi 


tationes vel proxims. 


vel rerr.r.teasonsihus[ 


lenderetilacontran 


tagnopere eum ea pu- 


gnat, nihil a nobis cogi 


tari posse, nisi quo 


U ail orgtna sensoria 




it. Porroquae adhui 


: docuimus, ejusmoiU 


sunl.ut experieniiaqu< 


.que confirmarivide; 




Acadomiao Parisinao f 


ulste Camuti in Ga 




defacad. defann. t 






riur.i, linguaeque usu d' 




r quinlum vigcsimum 


aet.itis annum repente 




lter qtios versabatur, 



admiratione loqui coeperit. Perccpit casu inupinate anle qua- 
1uor vel qninque menses aeri campani sonitum, paulloque poslhu- 
mor quidam ex sinistra aure proiiuit, quo faclum rst , ut audiiuni 
pieno recuperaret.Hoc interea tomporis intervallo in addiscen- 
chm vocahulorum, quae ab aliis pronunciare audiebal, significa- 
tiunem incuhuit, negotiumque adeo strenue gessil, ultanilem so- 
nos quoque articulalos proferret, alque aliorum more cum aliis 
eolloquerelur.Quamprimum res pervulgala esl, theologorum non- 
nulli scire avehanl, quas ante ideas de Deo, anima, rebusquc spi- 
rilualibus, et abjtractis in animo hahuerit? rerura inslituto accu- 
ratlssimo enamine compertum esl denique , nihil um^uain de his 
reinii ipsuni cogilasse ; nihil iolernae inlcntionis coniunxisse cum 
iis ritibus extemis, quos in (emplis dum SS. Sacrificio assisteret , 
aliorum exemplo decenterohibat; de Deo, quem prorsus ignora- 
vit, aliijua ratione colcndo sollicitum minime fuisse. Quod est ma- 
nifesmm argumcnium, harum rerum ideas, ipsi ncquaquittn inga- 



Schol. i. Quio conlra objiciunt, non magni ponderis itutt ■, ajunt. 

i.) Kecesse est, ul Dci sallem idea omnibus innata sit ; eam quippe 
utpote omnibus aliis rerum crealarum ideis longe perfectiorem , 
ex kleis sensualihus usu, et esercitio notarum mentis facultatum 
confieri non posse. 

JjS. Ideam Dci aliis perfecliorem esselubens admitto.si ea externe, 
seu comparate ad objectum repraesentatuni, non item si interrte, 
sivo quoad naluram suam speotetur. Idea nimirum Dei, quam ha- 
hemus, sub triplici rtspectu considerari potest. i.) Comparate arl 
abjectum , quod omnino nobiiissimum habet. i. ) Comparate ad 
mentern, cujus est certa solum modificatio, quae semper inferioris 
ordinis est, quam suhstanlia, in qua inhaeret. 3.) Comparate ail 
fllias ideas, quibuscum, utpote sub eodem moilificationum genere 
conienia.iit nalura coavenit. Jam trero perfectio objecti noneffi- 



De Vera Idearum Origine. 635 
■eit, ut haec idea a naturali animae vi produci nequeat, «on enim 
Inde roajor in illius naturam perfectio redundat: quertladmodum 
imagonon esthocipso perfectior aliisquoil |ierfectiu! objettum 
rcpraesentet.Perfectlqcujuscumque imaginis , ac similiter idea 
Snterna desttmi debet a modo.quo ipsa objectumsuum repraesen- 

" tat; idea autem nostra Deum satis imperfecte, et inadaequate re- 
praesentar, atque sic reapse imperfectior est aliis, quae sua obje- 

' cla, licet ignohiliora, multo clarius et distinctius exhibent, quates 
certe cortiplures habemus. Qudd ad priscos philosophos, ipsosque 

' Ss. Ecclesiae Patres, quorutn auctorilate nonnulli pngnant, atti- 
net ; non suilt ii inteliigendi de ipsa Dei idea, seil de insita in nc~ 
bis rattocinandi facultate , qua facillime et rerum roundanarum 
contemplatione supremum Conditorem existere colijgamus. Pro- 

' fecloTullius.etsraliciihi dicat : omnibus innatnm , et quast tn 
animoinscnipturnesse, esse Deos, aliastaroen profiteri nondu- 
hitat, quiiquid untmocernimus, ii oinne ontur a sensibus {De 
fin. 1. 1. c, 19.). Philosophi praeterc» Christiani de unius Nupii- " 
nis eslstentia cum paganis disputaverunt; putasne ponderosuin 
argumentum ab innata idea, quam hostes constantissime inficiati 
sunt, vel ad ciistentiam.vel ad unitatem Dei demonstrandam peti 
potuisse ? Sed neque ad providentiam Dei, quemadmodum ajiqut 
contendunt, pertinet, ut omnibus hominibui primo vitae momen- 
to sui ideam tamquam ad salutem quam maKime nocossariam in- 
dat i nam idea haec infantibus ante ratlonis asum nlhil prodessel; 
unicum, et ahsoltlte necessarium ad salutem medtum Ipsis bapti- 
smnma Deo constltulum esse exrevelatione novimus.Ubi vcroquis 

' rationis usum eonsecutus jam est, es sola rerum creatarum con- 
templatione perfacili raliocinio in cognitionem sui Auctoris per- 
venire potestr quare providentia benignissiina solum postulahat, 
ut Deus hominem iis facultatibus instrual, quarum usu ipse sibi le- 
vissimo negoiio ideam hanc comparare posslt; id quod abunde 
praestitit. 

i. ) Ent finilum non potest intelligi.nisi per cotnparationem ad ens 
infinitum(rrait.i;ei«j,n(.rfe('-im.rt.i.c/i.i.p. i j.) ; finitum enim 
non est tale, nisi ob negalionem realitatis, quae ipsi deest ad hoc 
ut sit infinitum: haec atitem negatio, ulpole res non positiva, non 
est intetligibilis perse ipsam ; Sed sotum in objecto, quod omriem 
realitafem possibilem complectitur,concipi potest. Ita lenebrae 
non nisi in comparatione ad lucem, cujus privatio sunt ; etstatu- 
rae alicujus brevitas solum relate ad grandiores agnoscilur. Hinc 
sequitur ideam entis finili ante ideamentis infiniti c-btineri non 
posse, ac proinde nec posse ideam entis infiniti ulta ratione a sen- 
sibus pendere(i. ;.).Quare Anti- Lucretius ita cecinit ; Ne.c ipse 
finiti quidquam ciiperes, nisi semper adesset nota infiniti, te- 
que Htustraret imago. Ut tenebrOt nemo, ntsi noto lurninepos- 
set ; namque infiniti tantum est ubsentiafinis,qui manstr at 
non id, guod adest, sed piurima deesse. 



Digitizcdb/Coogle 



634 Psychologiae P. II. Sect. Ul, Cap. W. 
Cantrarium jpsa esperientiacantestari videtur ; sunt certe imilti 
ex rudjoribus, qui optimc intolligunt ; quid eos finitum, et limita- 
tum sit, cjain umquam deente infinito, qua t.ili,cagitcnt. Hatia est 
omnU entin sensihilia ut ceteris limilibus aflucia in nostros sen- 
sus. incurrunt ; ipii quaque faculiates nostras seti intelligendi, sei) 
movendi corpora, seuconficiendiartofacu so sdomnia sine discri- 
roine non porrigere clare eKperimur, indequo colligimus, vim no. 
stramarctis limitibus constringi; omnes itaque ideae nos.trae sen- 
suales nonrepraesenut, nisiobjeeta tarnquaadeitensionem,quam 
quoad intensioncm limilata ; atquc sic idea finiti obtinclur,si nem. 
pe hanc entium percoptorum atfoctionera abslrahamus, acindege- 
neralemconceptum etfarmemus. l^uin polius comparata jamidea 
entii finiti deinde primum progredimur ad conformanilam ideam 
entis infioili : oum enim advertimus inter vires et perfectionesen- 
tium limitatas alias majores, minores alias esse, concludi mus quam- 
vis pcrfeotionem augeri posse, sicque nostro cogiumli modi au- 
gemus, doncc aliquam ultra omnero modum aucum, et nullis om- 
nino terminis conclusam concipiamps. Ens deinde illud, cui tales 
perfectiones Iribuimus, dicimus ens infinitum, quod quidem adae- 
quata idea non comprehendimus, ^edtamen positivum esse evi- 
denti ratiocinio colligimus. Patet igilur atteofalsumesse,non pos- 
se a nahis acquiri uleam entis finiti, antequam ideam entis infiniti 
habeamiis,ut potius illius ape ad hanc pervenia.oius. Neque vero 
obest, quod cnsfinituro tale sitpropternegationemulterinris rea- 
litatis ; nam hoc ipso sojum, quod singulorum entium viribus, vel 
perfectionibus quidpiam addi posse inte!ligamus(intelliginius au- 
tem istud e* diversaejusilem perfectionis in diyersis entibus ma- 
gnitudine), jam ipsa haecnegatioetsi nandirecte,ef pzr se Umen 
indirectr, et ratidne augmenli possihilis clare cancipitur: unds 
necesse non est, ut ens finitum cum infinito camparetur ; sed ejus 
ideacvcamparatione plurium, entium tinitorum magis, el minus 
perfeolorum, qualia perpeluo in sensus ineurrunt, acquiri optime 
potest. Pariusdehomineparvae staturaehunc nanpertinet; njm. 
cum generitimnonabsolutaSjSedcomparajivas dunuxatrerum ma- 
gnitudines cognos.camus,mirum nonest,denullarei magnituilinenisi 
cnmparale ad aliam judiciuroferri posse; at ens finitumest ens inse 
ahsolutum,absolutisquoqueperfectionibus praedilum, quasUmen 
augeri posse ac proinde limitatas esse aliunde cognoscimus. (Juid 
quod, ut quil se parvum esse sciat, necesse non est, utse cum ho- 
mine m^imae, aut prorsuSiinlinitae staiurae comparet? Igitur 
eliam, si tamen comparationeopus sit, sufficict,ut cnsfinitumcum 
alio linito in eodom genere roajori, vel perfectori contendatur. De- 
niqueteoehraeinmeralncis negatione consistunt ; meraautem ne- 
gatiosine relationead id quad negatur, omnino intelligi ncquit. 
Contra.ens finilum est ens pasitivum adjunctani solum habens ne- 
gstioneinulteriorisreaiitalisiSivepruriumin perfectione graduuni 
hanc aulem neBBtionem^iive (Ojseotlam exgridibus perfeotionin 



De Vera ■Idearum Origine. 63S 
praesentibus,et adjeotione aliorum possibili olarissime video. 
j.) Sublatis ideis innjitis omne iotcrnuni {Ibid.p. 479), ac essentiale 
inter infantiumutero malcrnodclitescentium,in belluarum animas 
dicrimen tollitur; nam ct ipsaeforeut solummoilo anima sensiti- 
vae, 

(2. Minime, esscntiale entium simplicicium discrimen repetendum 
est a diversis facultallb-us, quae per vim entis internam, ao essen- 
tialem, in aotum reduci po.ssunt;non autem ab accidentalihusqui- 
busdam modificationibus, ad quas ideae quoque actuales , seu in- 
natae dicantur, seu non, pertineot.Iist igitur sublalis etiam ideis 
innatis illud prorsus inter animas infantium, et helluarum discri- 
men, quod inter harum,etaduItoruni hominum aoimasobtinet.do 
quo alias. Neque vero intle colligitur, animas infantium tato illo 
tempore feriatas fuisse; Utuntur enim saltem sensu tactus i sen- 
tiunt corpora externa, ahilsque varie afficiuntur; possunt igitue 
ideas proprietatum, quas tactu exploramus, in sa excitare,et ad- 
juvantibus hU fortasse alias quoque. 

f.) Si nullae innobis inessent ideae innatae, illis tantum Ideis gaa- 
deremus, quas usu sensuum consequi possumus: atqui usu sensuum 
consequimursalum ideas rerum sensibilium, et quitlem proutsen- 
sibiles sunt: si igitur nullae extarent ideae innatae.numquam res 
spirituales,et abslracias perciperemus,quod qujm falsum sit,ne- 
roo ignorat. 

Solutio est perfacilis: usu sensuum omnes Ideas cansequimur,secl 
alias praa;ime,alias remott: Ulea,quae tle rebus actu organacom- 
moventibus a facultate sentiendi efficiuntur, provime ; quae vel da 
rebus insensihilimls, vel sensibilihus, sed organa non afficientibus 
opealiarurafacullalumconfiunt;remol«usu sensuumcoroparanlur, 

j.) Ex appelitionibus innatis quidjnt cum \ifinltlero ad ideas earum 
reruro ,quas nsturaliter appetimus, pariter innalas argumentunl 
ducunt ; ignoti quippe nulla cupido. L>e appetitionibus autem in- 
natis prudenter dubitari nan posse putant; huo referunt propen- 
sionem tuendi vitam, qua fil, ut naturaliter fugiamus ea, quae vi- 
taenoxiasunt,ut vix conspectaserpente.aut aliograviori periou- 
toeihorrescamus; (um aviditatem sciendi, amorem fsmae, et ho- 
nori, aftectionem parentum in liberos, quibus nonnulli sensum na- 
tura.ecommunemaddunt.de quo uictiiro est (§, 169.log.). 

Ijf. lixtare in nobis appefitiones quastlam innatas vehementernego; 
nulla est innobisanatura aclualis inclinatio,aut aversaiia;sed ita 
salum camparati sumus,ut ad bonum quodcuroque perceptum in- 
clinemar,etmaIarepraesentato refugiamus, Inde quo.faciliusob- 
jectum maluro, aut noxium esse perspicitur, eo.citius ea in animo 
declinatiooriiur, atque sic fit, ut saepe vix observato. quodam pe> 
riculo jam toti cohorrescamus.Quodad appetitianes vjiae,famae, 
honorii attinet,eas innatas nonesie vel iode luculenter conficitur, 
quad nec in omnibus,nec in eodem homineomnitempore equde* 
sint, ex quo colligitur oas solum ei di versis honi, au t m*li appre- 



63tt Psychologiae P. II. Sect. III. Cap. IV. 
htnsionihus promanare. Similitercommuhis ilU naturae lenms 
non est actuala quoddam judiciutn ,ied certa animi comparatio a 
natura indila ad ferendum judicium.cum eaa veritates menti fue- 
riol propositae, i[uem»dmodum dixi ( 1. cit>). 
Sed quid dicemus de brutorum catulis, qui vix nati abique omni in- 
stitutione ubera materna patunt,]acsugunt,atque sic congrutim ll- 
bi nulrimentum procurant ? dicemusne saltem Ipiii inslinclum 
quempiam, qui ab ideis innatis, famis, titis, uberum, lactis, modi- 
que sugendi pendeat, a natura inditum esse? Minime, instinctui 
illorum aliud non est , quam cerla habitudo corporis, et organo- 
rum comparatio,undc convenientes in cerebro motus, sc inanima 
ideae e*islant, quibus ad haecpraestandadeterminelur. Nam uni- 
versim bestiae verisimillime ab ideis praesentibus.quae ut inho- 
minibus.cum certis cerebri molionibus conjunguntur , ad omnes 
suas actiones determiriantur. Ut igilur haee omnia a calulis prae- 
slentur, tali soium corporls , organorumr|ue habiiudine opus est, 
ut in certis adpunctis.posjtisquecertis in corpore atfeetioni bus iis 
in cerebro moluiconcitentur,qaibuiideaefamis,sitis, lactis.ube- 
rum, ac modi iugendi in anima respondent , quod in aliis quorjuc , 
q.iae brutanaluraliter eiercent, ayificiis conlingit, ut infraex pro- 
positoostondam. Istudporro adsapientissimam Conditorii pro- 
VidentiampertinuissL- videtur,eoquod secus catulispraesertim de 
necessariis vitae conssrvandaesubsidiis provisum non fuisset.Con- 
tra infanlibus , quorum curam matres, ac nutriccs gerunt , neque 
hanc corporis habitudinem a natura concessam esse experimur. 
Hinc autem ulterius coticluditur, quod si etiam bestiis ideas con- 
getiitas tribueremus.oon tamen ad horaines argumentum valere, in 
illis nempe necessariae forent ad vitae conservationcm.acspeciei 
propagalionem ; nonitem inhis, neque etiam ab infantibus recens 
naiis simiies sctiones,quas brutorum catuli vix in lucem editi po- 
nunt.exerceri cernimus. Sed quoniam haec corporis habitudo,, et 
organorum comparatioad id genus actiones e>plicandas omnino 
sufficit.analogiae leges posiulant, ucnetjua brutii innatas , quai 
homlnibus deoegamus, ideas tribuamui, 

S E C T I O IV. 

DE PERPETUA, ANIMJE KUMAN-E DURATIONE. 

ouoo ascnoNis *bgbmb;itum P 
' CCXXXI.Restalgravisiimum Psjrchologiaeargumentumiperpetua 
animae duratio, quam etli Reveiatione Divina oertissimam, ralioni- 
bus tamenconstabilire noslrahac etate non modo ulilijsimurn , ve- 
rum etsumme necessarium videtur; ingens si^uidem profanorum ho- 
tninum, ingens minutoriim philosophorum est numerui, qui pestifa- 
rissuicseriptii Teritatem labefaotare nituolur.Hoe porro ioargu- 
mento ila vcrsabor, ut p_rimum firmissimis rationibus evincam, ani- 



DigitizedByGoogle 



Ve naiuraliExhleniia Aaimae Humanae ele. 637 
itiim nostram naiurasllanon existentiamsoluro.sedetiam vitamper- 
petuo continuare ; unde eam naturali immortalitate gaudere conse- 
quensest. At , quiaistudsolum naturali noitro beatilatis desiderio 
penitus nonsatisfacit.ostendam porro.quantumhumanaerationisci- 
redatum est, velle Deum,etsi absoluta res omnes annihilandi poten- 
tia polleat.ut anima noitra perpetuo existat, et vivat. Quatuor igi- 
tur capita sectionem absolvent. 

C A P U T I. , 

De naturali Existentia Anirnae Humanae, in perpetuum 
continuatione. 

CCXXX. Corrutfipidicimus, quod in partes, ex quibus coagmen- 
tatum erat, resolvitur. Ens itaque est ccrr.iptibile, quod potest;to- 
corrtiptibile, quod non polest in partes resolvi. 
Coroll. i. Quidquid ex partibus realibus conftat, in se spectatum in 

easdem resolvi potest: Igilur omne ens composltum est corrupti- 

bile, et viclssim omne ens corruptibile, est ens compositum. 
Corall. i. Quidquid partibus realibus destituitur, in easdem resolvi 

nequit: igilur omne ens simples est incorruptibile, et vicissim 

omne ens incorruptibile est simplex. 

EKB IMCOasUPTIBILB CUM fEilll AjrNIfllLATUB. 

CCXXXI, Ensincorruptlbile perire non potest nisi per anni- 
chilaiiontm. Ens incorruptibile est ens sinjpiex ($. praec. cor. i.), 
sed ens simplex perire non potest, nisi per annihilationem ( ont. §. 
iSfi.): ergoensincorruptibile nisi per annihilalionem perire non 
potest. 

AMrKA JIUHANA BST IHCOBBUPTIBILIJ, 

CCXXXII. Anima humana est incorruptibilis. Anima humana 
eit enssimploi: (§. 13].): sed omne ens simplex est incorruptibile 
( §. 159. cor. i.): igitur anima humana est incorruplibilis. 
Coroll. Anima itaqiie humuna perire nonpolest nisi perannihilatio- 

iGiion aoiim aknihilatio;ie pbbikb ioteit, anima bib Tia cbbatak 

CCXXXIII. Anima humana a vi entis creati existentia spalia. 
ri nequit. Anima humana neijuit,existentia spoliari, nisi per annihi- 
tationem ( §. praec. cor. ) ; sed nulla vis entis creati quidpiam anni- 
hilare potest: ergoanima humana a vl entis creati eiistentia spolia- 
ri nequil. 

Coroll. 1. Cum naturadiversa aliud non sit, quam collectio omnium 
virium, quae in omnibus enlibus creatis insunt (cosm.3. !fi.),per- 
spicuumest in universa nalura non esse vim ullam, quae animas 
humanae existentiam tolfat, 



DigitizMD/Coogle 



638 Psychologiae P. )l. Sect. ff. Cap. I. 

Coroll. t. [gllur spectatis dunta^at naluraeetiam universae viribus 
animae perpetuosuam e*istentiam coniinuant. 

Schol. Vim quidpiam annihilandi Iri entlbus creatls non eitare in 
theologia demonstrabitur. Interea si quls dubltet,haec habeal. 
AnnihiUlio est tnera conservatiottis cessatio : ille igitur solus an- 
nihilare potest, qui potest cortservare. Porro coiiservatio est con- 
tinuata crealio: igitur ille solusconserval-e poleit.qUi polest crea- 
re; crealio Vero virrt innnitani, quae nulll enti creato competere 
polest, deposcit. 

rjf KJTDBA KIEIt. EXtGtT AtiXlHItATIOKEM AslitAB. 

CCXXXIV. Intrgtbus, online, cursuoue naturae nihi! est^ 
tstiod exigat,m Deus itmquam itiiimam k:tiiianam exislentia 
spoliet. Imprimis enim tale quidpiam nec ab adversariis proferri i 
nec a nobis cogitari poiest. Ueiitdu si quidpiam animae annihilatio- 
nem exigeret , Haec exigertlia vel csset pro statu conjunclioitis cuiri 
corpore, vel pro statu sepaVaiionis, vel pro eo teriipore, qiid conjurt- 
clio illa dissolvitur: non printum; coritrariuiri quippe enperienlia te- 
statur i rion allerum : riam separata a corpore et cogitare pdtest , et 
finern, cum porro exislat, hahcl, ut corpus deinceps appaf ehil : tiori 
ullimum, tum enim dunlaxat cnrrumpitur, unde velut instrumenlum 
ineptumah anima deserilurjhanc vero corporis corruptionem animae 

corpus conditam fuisse demoristraveril. Ergo patet propositutri; 
Coroll. Igiilir spectatis duniastat naturae legibus , ordine, et cursti 

CCXXXV. Deits ittatictof tiaUtrde noit potest animam humd- 

se accommodat naturae universae, ejusquc legibus ordini, et cursui 

potest, quod spectatis duntaxat naiurae tmivcrsac viribus , legibus j 

lielur, spectatisduntaxat naturae unlversae viribus,legibus,ordine, 
et eursu fieri non debet ( nj. cor. i. praec. cor.J. Eqjo Deus ut 
auctor naturae non potest umquam anitnam humanam existerftiaspd- 
Utre. 

Coroll. Deus itacjus ut auctof naturae eKistentiam animae humanae 
aeternam conservabit. 

qVAHB IESA SITUH SOA EIISTBKTtAM PEHPETBO CONTI.vitAT; 

CCXXXVI. Animakitmana naittrastta inpgrpetuum e£isten- 
tiantconlimtat. Si quodens neque a virihus entium ereatorum, ne- 
que a Deo, ut auctore naturae, esistentia spoliafi possit, illlitl sum- 
mo jure natura BUa existenliam pefpetuocontirtuare dicifur; sed ani- 
Jtla humananoqUe a viribus entium ereatorum (ij.2j;.),neque a Deo, 
tit Auctore naturae, etfislentia spoliari potest (§.praec.) :ergo anim» 
humana naturasua In perjietuiim enistentiam continuat. 



DigiiizGd b/Cooglc 



C A P U T II. 

t>t ttaturalt Vitae Animae Hamanae tnperpettium 
Continuatione. 

QULIP 11T\ BT MOHS A>ISHAK? 

CCXXXVII. ^tfii animac humanaeslatus esf, inquo ipsaoper». 
liones per facultatcs suas, praesertiro superiores, passibiles et exer- 
ccre potesr, et actu exercet. Mors contr» animae ille foret status, 
iniquo ea,tametsi existentiam continuaret, nullam prorsus operatio- 
nem proume exerccre posset ( conf. $5' ioj. 159. ). 




CCXXXVIII. Vis cogitandi l qu.,iein animahumana inest, a 
niilln vi creata tolli potest. Cum vis cogitandi, quae in anima inest; 
illiuscssentiasit{§. 158. ), ea sublata anima existentia spollaretur, 
led anima anulla vi creata cxistentia Spoliari potest ($,113.): ergo 
Vis cogitandi.qiiaeinanimahumanainest.anullavicreita tollipotest. 

CCXXXIX. Vis cogitandi,qaae in anima humanainest.anul- 
io ente ceato ab omni actione impediri potest. Istud quippe iieri 
deberct Vel posiiione alicujus impedimenti, vel sLbtractione omnls 
objecli cogitabilis ; sed neutrum ab ente creato praestari potest: 
tion primum ; impedimentum enim, quoil vi alicul obijcitur, inler il- 
lam.ettermlnum.quo ea tenilit, ponatur necesse est: sic impedinsen- 
tum poni potest vi motrici corporis, ne motum actualem producat; 
jam vero viscogitandi,non habet terminum asubstantia, in quainest, 
dislinctum ; igltur hoc modo ipti impeilimentum ab ente creato po- 
ni nequit. Non alterum: omne objectum cogitabile, a quo solo vis 
cogitandi natura sua pendet, ab ente creato animae subtraht num- 
quam potest ; natn ipsa sibi est bbjectum intime praesens: potest 
igitur semper se ipsam, suasquc mutatiortes, et aftectiones perclpe- 
re , turti quoijue ex his raiiocinando primum suam contingenliam , et 
muf ahilitalem, <leinde existentiam entis tiecessarii, ac infinitarum in 
eo perfeclionum concludere, qui immensusest cogitationum campus. 
Quid quod etiam cogitationes praetcritae, et olim in corpore habi- 

strahendo, componentlo versari poterit ; hacc autcm cogitandi ob- 
jecta ah ente creato animae-subtrahi numquam possunt t.igitur vlt 
cogitandf, quae in anima humana inest, a nullo ente creatd ab omni 
actione impcdiri potest. 

CCXL. ^nima humana a hulla oi entiscreati vitaspoliaripot- 
eit. Ut anima humana vita spolietur necesse foret, ut ipsius cogitan- 
A\ vis vel omnino tollatur, vel prorsus ab omni actione-impediatur 
($• »J7-): sedneutrum ab ulla Vi entis lcreati praestari potest (§§. 
a)8. praec.): ergo animahumana a nulla vi cntiscreati vitaspoliarl 
potest. 

Corotl. (n universaigitur natura no» esl vis,quae ■nimae vit»ni adU 



&£o Psyckologiae P. tt. Sect. IV. Cap. II. 

mat, atque indc spectatls dunlaxat naturae eliam universae viri- 

hus animahumana perpetuosuam vitam continuat. 

Ilf HTUIA NIHIL KIIGir «OST»K AHIHAI. 

CCXLI./n legibus, ordine cursuque naturae nihil est, quod exi- 
gat, ut Deus wnquam animam humanam vita spoliet. Demon- 
stratur eadem plane rationis conclusione, qua (J. 155.) probavimus 
nihil esse- innatura, quod animae annihilationem exigat. Huic maxi- 
mum pontlus addunt animae proprietates, quac ah oppotiio aeler- 
nam illius vitaeconscrvationema Deo postulant,quod jamvidebimus. 
CarolL Igiturspectatis dunuxat naturae Icgibus, ordine, et cursu, 

aniraa humana perpetuo suam vitam continuat. 

O.DAEDAM AHIMAE TR0PHIBTATE3 3INE AETBnifA VITA OTTOSAE 70BBIIT 
QUOD DBUS UT AUCTOE NATUHAB VELIE HEQUIT. 

CCXLM. Insunt in anima hximana naturales id genus pro-- 
prietates, quae nisiipsa aetemum vivat, ahsolute oliosae t etfru~ 
straneae forent. Insunt in anima, ut cuivisconscientia intima lesta- 
lur, proprietates, quae naturalem, relationem, et connexionem cum 
aeternitate habent.Quid enim?an non polenlia sempercognoscendi, 
amandi Deum conditoreni, finemque suum ultimum: capaciias per 
acms honestos, vel Inhonestos, praemium, vel poenam aeternam pro- 
mercntlijnaluralis animi comparatio appetendi, et possidendi ve. 
ram heatitatem,quaeTullii quoque opinione aeternaessedebet (Oe 
fin. /..i. c. 17.) ; providentia ad infinitum quoque tempus sese por- 
rigens: sitis gloriae omnium saeculorum memoriam coroplectens, in- 
nalus, ut rursum Tullius, cognitionis, et scienliae amor ( Ih, I. 6. c. 

an non, inquam , hae et similes animae nostrae proprietales 
naturalitercum perpetuitatcconjunguntur?Jam vero cuillsui proprie- 
tates cum aelernitate connexae sine aeternae animae vita esse pos- 
suntf profecto vanum est desiderium, e( inutile, quad impleri num- 
quam potestjvanaesuntomnes animaecapacitales.sisuum finem con- 
sequi nulloprorsuspacto queant : ergodubitari nequit inesse in ani- 
D» humana naturales kl genus proprietates, quae, lilsi ipsa aeter- 
num vjvat, absolule otiosae, et fruslraneae forent. 

CCXLIH. Detis xit aucior natttrae potest velle, ut naturales 
animae proprietates otiosae sint, ac frustraneae. Deus ut auctoi- 
nalurae dcbet singula entia creata accoihodate ad proprietates ipsis 
concessas gubernare, nec potest quidpiam hisceproprielatibus con- 
trarium statuere: secus enim contra, non secundum natur jm , quod 
auctoris naturae est,ageret ; sed si Deus vellet,ut naturales animae 
proprietates oliosae sint, ac frustrane ae , non gubernaret ani.mam 
humanam accomodate ad proprietates ipsi concessas: ergb Deus ut 
auctor naturae non potest velle, ut naturales animaeproprietates 
otiosae sint, ac frustraneae. ■ 

Caroll. Jure igitur dicimus naturales quasdam animae humanae pro- 
prietatesaDeoutauctore naturaa exigere, Ut animamvitam per- 
peiuo conservet. 



OiqilizM D/Coogle 



De Niiiurali Vitae Aaimae Humanaettc. -«jfi 

DEUl ITT AUCTOB KATUBAB irBOUJT AHIMJJI VITA SPOI.UBB - QDULk USA 
SATUIM SUA HTAII rBBEBTCO COHTIHUAT. 

CCXUV. Deas ut auctor natarae non potest antmam huma. 
nam umquam vitaspoliare. Iraprimis enim tam spectatis nalurae 
umvcrtae vinhus ( $, 140, cor.), quam spectatis naturae legibus.or- 

Deinde absque aeterna animae vita compluresejus proprietatcsodi.' 
sae torent, ac trustrancae < S). 141.) ; alque istu.l Deus u( auctor na- 
turae velle non potest ( praec,): er E o Deus nt auctor naturae no~ 
potest ammam humanam umquam vita spolrare (conf. 6. 1,,,) 

CCXLV. Amma humana natur.a sua iu perpeiuum vitam con 
iinuat. Nequeenim a viribus entium c-reatorum (6.140.J neuue a 
Deo ut auctore naturaa vitaspoltari pot«t(conf. §. zjj'.)'. 

C A P U T III, 

De Naturalt Animae Humanae Immortalitate. 

»' K saus Donesse,ui ens «xisfemiam sempur continuet, verum et- 
t.mrequm.u funcuom.s.uas vit.Ies per^u.o obeat.Quare immor- 
taiuas ructe cleiimtur css<. poi<:nu,- acn;rrinn extstemli, atque viven- 
di, vcl ct iam, st mavis, perpetua existentiae, ac vitae continualio. 
Coroll. Lns itaquo.quodnulla ratione vivit, quale est ens simpteic 

materiale.clementum corporis, incorruptibile quidem (fi. ijo.co- 

roll. 1. fessepotest; non itnm imroortaie. 

CCXLVII. Essentia immartale ■ est, quod iit se et existentiae et 
viuesuaerationemsumcientem continet, uuodqne proinde neutro 
horum abiq i,.-:.on,.. y,:\ v ,v: .... ,V,i,„,-,, : , nmo , , ( , 

qUodnecavinbusentiumcreatorum.nccaDeout naturae auctore' 
existentia, aut vita spoliari pote'sl, quodque adeo natura sua tim 
esistentiam.quamvit^mperpetuocontinuat.Gi-nflndcmumininior. 
tale dicitur^cujus eKisluntia, et vita ex gratuito Condiloris beneficio 
praeternaturalem rerum ordinem perpetuoconscrvatur. 

QIUI OUAESTIUj' 

Schol. Per se clarum est, essenlialem immortalitalem nulli enti con- 
tmgenti, ac projnde ncque animac nostrae competere posse ; Ita 
emm existere, u t non existentia contra dicfionem involvat.soli enti 
5T eodunT^at "erthur 'utrum Pr:Um PraeSeni Uit,Q *' 1 l,!lest '' a 
revelallonedivina certo novimus, a solo.etliberaJi DeT nSdo* 
an vero ab ipsa ammae natura proficiscatur, id est, utrum animae 
nostrae immortalitas gratuita soluk, an naturalis sit? sed ne mi 
nus perspicuum est, incorruptibilitatsm animae, quamvis necessa- 
.o pnmum adesse debeat, tu.amejus immortaiitatem minimecon- 

tituere ; quare non erat, cur vel Cr r 

Storchenau Metaph. Lib, 111. 



tl* Prr&ohgbe P. It. Sitt. M Cap. H. 
roum ab 10 animae immomlitate .tantopore gloriaretur, vet Ar- 
nal Jus ipsum singuliris Nuthinii pf ovtdentUld noserudiendo sab- 
niissum fuisse putarel; nihil certeail evincendaitt animae immor- 
tatitatemphilosophus ille bonttflil; solum quippe ejus acorpora 

. diserimen, ac inccrruplibilitalem quae pfaerogativa bagtiarum 
quoque «nitnis, quin ipsiscorpbrumelemeritis propriaest, dcmon- 

'ttravlb Videantur Barlius ( Diit. hitt. etcrtt. art. Pomponat, 
rem.C.). Finge ,quaeso , aniroam a cofporeseparatamperpetuo 
quidem existere, at esse in itatuquodam lomhi, aut sopofis, in qua 
vel nullai prorsus vel salteih non clsras repfaesentttiones efficere 
queat: anne twec immortalitas dici rtlereretur? aut Ji quidem; cu- 
jui Ipia Utuij aut utilitatii foret? recte igilur Woliius , Vulfinge- 
rus,ThummigiuJ,Reinbecltiul tria statuunt ilhmortalttattS requi- 
tlla: i.)Ul animaacorporeieparalaexiilentLam perpetuo conti- 
nuet. *.) Ut in statu perceptionum diitinctarum perseverat: 3 .) 
Ut sui cohscienliam^staluuflique praeteritorum recbrdatiotiem re- 
ttneat , eosque ad se pertittere- agnoicat. Atque istud ipta ralio 
praemii, poenaeque, cujus aniffla capaxeit, postulat; punlrioiiim, 
aulpraomiarinequil.qui velnoneiittit, vel nullam eorum, quae 
tiunt,consclentiamhabet ) veldenique reruma segestarum obli- 
vione capitur. 

uiii sua kituiU antoNTiua mt. ' 
CCXLVHL Anima humana natura sua tmmortalii ett. Eos, 
guod natura sua tam exiitetttiaRI, quam vltam perpetuo continuat, 
naturasua immortale est ( §. praec.) ; snd animahunlana natura sua 
tam esistcntiam ($. ij6.), quam vitam perpetuo continuat (§.145.); 
ergo anima humana natura iul immortalis cs t. 

aidiniinTi Honiu». 
JcAo/.Superwntet*liagraviS«maargum8nM,quaa vulgo «ofalia 
dici solent. . ■ . 

A sensO coMnmrf. 

i.)Dubtlari-nequit, senlentiam htncsensU cdtnmuni, vatidiiiiitio il- 
lo veriiatis indicLaf§.i7i,log.),perspicUe comprobari ; nisi enim 
ea ihnobis inesset animi comparatio.qua naturae ductu eo fera- 
mur.ut altath post hanc vitam superesse, neque-totoinos cum cot- 
pore perire judicemus, numquatn haec de animoritm immdrtalila- 
te opiniotamuniversalis.tam constans esse,totque saeculiS confir- 
mari potuisiet: habet ea profeeto omnes illos charactefei, eK qul- 
bus conseusioniturte pTopensionenixa ab aliis consensionibus ho- 
minum mtgis universalibus dignoscltur ( §. 17 r. sch. log, ). Neque 
»eceni eit, aut heri nata argumentatiolstaec: veteres quoque phi- 
lotophi es usi sunl : Cum de animoYum immertatitate disteri- 
mut, aJt Seneca (Ep. 1 io.), ricn leve apud not habet pan&utcan- 
tenius hominum aut timentium aethera , dut colentium. Ma- 
emblus serlbit ( in lomm. Seip. t. 1. c. 14.): oHinuiiiejam non 
minut deineorporalitate,quam deimmortalitate animae sen- 



DigitizcdbyGoogle 



De Niaurali Animne Hdmanae Immartnlitate. G4$ 
lenlia. SodTnllU oratio rrulla satis laude condecorari potest (Qq. 
tnsc. [. i.c. i 3.): Otftrti aiitem in recanSensio omnittm gentiuni 
lex naiurae uiitjinilii est: 91111 est tgitur, qtti suorum mOrreni 
primo nnh lugt:at,quad easar.ha.tos vitaecoinmailis arbilrent'? 
rolle hanc. opinionenij luatitm sttitttleriS; nemo enim moeiet 
suo ihCommodo ; dolenl jarlasse, et anguntar ; sed illti lugu- 
hrii la'iientttiio,J!fiusque moerens eXeo esl, quod eum, quem 
dileximm, «itae e.or>itii„dis privdliitn ariiitraniur, idqite senli- 



se pra palria cfferret ad morlem. — 'Sed nescio , ^noniodo irc- 
haeret in menitbus quasi saec.ulorum qitoddrtm augitriiim ju- 
titrariim : idque in mttximis ingintis, aitistimiigue aninits et 
exislit maxirne, et appareljactllime, qna qiitdem demto, qtiis 
tam esset amens,qui sempe-r in labaribus, inpericalis vivereil 
— Qnad si omniuin consensus naltlrae vox est,omnesque, qui 
itbiquesunt , consentiunt esse, aliquid, quod ad eos p'ertineat , 
t}Ut viia cesserinl, iiobis quaqtie idern exislimandttm es( ; et si 
quoritm attt ingenio, attt virtute animus exOillit, eos arhilra- 
lltur,quia ndtiira aptima sitnt,cernere nalurae Vim maxime: 
Verisimile est,Cum optimits qitisque rtiaxirne posteritati ser- 
Viat,esse aliqitid,6ujits is pnst mortem sensiimsit habiturus. 
Et rionne sfuililim famae.^horioriS etiam poslcorporis iriteritnm 
<1uraluri,eurae>;equi.arum,et sepuichcorum fnomnibusrialidrtihus, 
in plurirriis ctiam auolheoseos.mprtem vlguisse riovimus ? his ad- 
tle perviil^alam .uleo llitef veteres de ireten-.piychosi opinionem. 
Quii! auiom ista? nontle insitam in omnitim animis iitimortalitatis 
ipem lotjuuritttr? ,' - ,. - 

Quori si testimoniis pugriandum esl: audi PselJum', ntii.apud Stanle- 
jum (IJist. pkil. 1. t. p. miS.) veliistissimos Chaldaeos de immor- 
talilate animarum firmissirile persuasos fuisse irstatur; Stranonem 
( Rer. geogrnph. I. 1 5. p. 7, j;. ), qui Indos, eorumque Brachma- 
nes ita sensinc scriiiit: ha-.cqatdern , itam pttlandam esse,qua- 
si quemdam vitidum hominum canceptum ; morlem vero nali- 
vitalem adveram illani , et felicem vitam ; Diodorutri ( Etbl. 
hist.L i.p. l}.), nul i]e Cgjrpriis narrat, 'cos hotionwn virorum 
ohituiti neijuar|uam iaerymis |irose«itos fuissc, sed ipiorum potius 
felicitati applausiiSe: eo qttod in altera vita Cum tis aeterniim 
vicJuri tisent ; Gaellum Rh a ,li fi i nUm f Lect. amiq. I. i-j.c. 
f|iii Chakla.-os, Inrlortimque Magos nihil hac opinionc aotiquius 
habuisse refert ; fuliuoi Caesarem ( De helL GaU..1. 6. } , Jjul, ea 




JioliSiimum ilt 
scribil.quo.li 
niL-rlis neglec 




Dlgilized by Googlt 



644 Ptychotv giae P. II. Sect. IV. Casj. III. 
'.ppetlavit, Clcerone tesle (Qo. tutc. l.i.c. 1 1, Varhitrabantur: 

«t/linditfii interiret ; idque Cum nuilfis nliis rebus,tum epon- 
ttfictojure, et caeremoniis seputchrorum inttlligi ttcet,quas 
maximisingentispraeditinec ttinia curacoluissr-nt,necviata- 
ias tam intxpiahtti rcligione sanxissent, msi haesisset ineo- 
rum mentibtts, mortem non interituat esse omn/a tatlentem , 
atqite dafentem, sed quamdam qiiasi migrationem,cpmmuta- 
tipnemqite vitae. Denique apudomnei antiquitatis notos populos 
opinionem ile animorum immortalilatc viguisse, muitis Hugo Gro- 
tlus demanstral (De verit. r*L chr.c. t.l. \. ); \d ex Homeri, ait, 
car.mir!ibus apparif t, et exphitosophis non Graecorum tanitim, 
sedetGnttorum,quos Druidas vocubant , et Indorum, quos 
Bracmanrs, et ex lis, quae de Egyptiis, et Tractbus, quin et 
Germanis icriptores pturimi pradidertint. 
Veniamusad philosophorum nobilissimos. Duoilliomnium principes, 
Thales, et Pythagoras immortalvlatem animonim omni slndio de- 
fenderunt teitibus Laertio (fit. phil. I. i. segm. i*. t.t.serm. j.) 
et Plularcho ( tie ptac.ph.it. (.*. C. ».?.), Socrnlem propediero 
moriturum de immortaliiate copiosissimu disieruisse alias diii- 
mus(§.i.log.). His ettalibns t sorthtt deeo Cicero(Qq. tusc. I. 
t.c. ijf- 30.), rationihus addttcttts Socrates necpatranum qitae~ 
tivit adjltdicium capttis,iiecjiidicibussupplex juit. — Ita etiirn 
censebat, quas Qtse vias,daplicesq<te cwsus animoriini a cor. 
pore excedentium. Nam qat se humanis vitiis contitminavis- 
ienl,—^iis devivmquaddam iter esse,Secluslim a conciho Deo- 
rum. Qui autem s'e iuteeros,castpsqiie servavissent , his ad i(- 
los, a qulhits essent projecti, redtnmijacile patere, Magistrum 
itrenuo secotui »st Platq Academiae caput (In Phoedone.): Opor- 
ttt l inq,ait,omnemomi.iinotmpenderelaborem adacquirentlam 
jiirtutem, et sapientiam inhnc vita ; nam mrrces ?st pulchra, 
et spes grandls. Beinde ( De reptibt.t. io.J : Non jecimus adhtto 
- menttonem de praemlis longe majaribus virtuti propositis; quid 
enimpotesl vere magnitm esse, qnpd angustis hiijus temporis 
limitihut conclusum ejt? longissiinti tita cum neicrnttate com- 
parata nihilest. Verum non aslefuit modo immorulitatem divi- 
nus hic phHotophui, sed et rationibus quas ejt Alcinoo Stanlejus 
(Hist. phtL p, Ptat. dact. c. 15.) refert, consiabiliyit, et Pinda- 
rum.alrasquepoetarjimceleberrimos idemsensisse tradit (/11 Me- 
none. ). Xenophon egregiujipariter Socratis discipulus hanc eam- 
dem doctrinam Cyri oiorienlis,suosque Bliosultimuni alloiiuentis 
OTe prdfitetur.utest apuii TMllhim ( £)e Senect, c. 12.): Nolite 
arbitrari, o inihi charissimijtlii, me,cum a vobis discessero , 
' ntiiquamautnuttumfore. ffeceiiim,dumeramvobiscum, ani- 
muinmeumvidebatis-.sedeumesseinhoccorpore.ex iis re- 
bus quas gerebam inteiUgebatU. Eumdem igitur esse credito- 
ie, ettamst nutlumvidebitis. Necveroctarorum virorum. post 



De Naturali Animae Hamaaae immortalltqte. 6^5 - 

ejficerent.quodiutius memoriam sui teneremut,Mihi'quid'em 
riiimquarnpersuiideripotiiii,animc.',duni in corporibus esstnt 
mortnlibus, vivere : cum exissenfex iit,emort: nec vero turn 
animtim esse insipient'em,cumex insipienti Ca rport tratiistt: 
ted cum omni admixtione corporis ltberattts,purus, etinteger 
r.sse coepisset, ium esse sapientem, Quae aulemipsius hujuscon- 
siilaris philosophi sententis fuerif, ex superioribus inlelligi polest, 
sedct aliis in locis,q'uae penitus praelejire nequeo, eamdem rna- 
nifestumfecit ( Ib.c, n.): Quid muttal it.a longam huc de re 
daputationrmconcludif.iic mihi pertuusi,sic s«ntia:cttm tan- 
ta ceterttas unimorumsit,tanta memariapraeteritorum,tan- 
ta futurorwn pravidentta, tot artes; tantae tcientiae, tot in- 
venta,nanposseeamnaturam,quaeres eas ^ontineat, esse 
moraiem, fiursus ( Ib.c, 13. ): Siin hocerro,quod animas ho~ 
minum immortales esse credam ; Hbenter erro, nec mihi hunc 
errorem,quo deinctor,dum vira,extorquer.i volo-.sirt mortitut, 
ut Biiidwu minnti philosophi censent ,mhil smtiiam,nonver£or, 

■ n« huncerroremmtummortui phUosaphi derideanl. Et < Qq. 
tusc. t. 1. c. 31. ( Stram. /. 3. ): Sed me nemo de immortalitate 

■ depetitt, Alionuiii philosophorumefjata Clemens Alenandrinus co- 
piose rotJegit. Non ignoro qui.Um, fuisse omrti aelate quostUm , 
qui ut in ceteriS quoque opinibnibus conlingit, a communi recte 
leotientium doclrina receiserunt ; yerum hi coroparale ad .alios 
numero, sapientia, virtute consplciiosflullam ohtinent aur.toriia- 
tem:quis enim Epicurum {De nat. D.l.t. c. io,), reliquosque 
ejus degrege curet, quLbus tamen nemo magis mortem , quam ti- 
menilamnon esse inani voce praedicabant, tesle Tullio timuil? quis 
eos ex 5(oicorum familia, qui diuturnam quidem ritam, at non pe- 
rcnnem.animis trtbuerumrcerte paucorum Hanc foisse senlentiam, 
plurimos ejusdem sectae recte sensisse, en Scneea ( Bp. uii. >di- 
scimus: Alianos origo, ila* suorum nomine loquitur, expectnt, 
aliiis rerunt stattis, Intrepidus horamiliam decretori/im pro- 
spice. Nan est animo sttprefna, sed corpOri: transeitndumesr, 
Dies iste, quem tamquam supremum rejormidas, aeterni na- 
tdlis est. Quod a<l Arislotelem ( Syst, inteU. c. i.§.*j.nof. 0.) 
attinet, quamvis alii negaise animorum immortalitatem conlenile- 
rint, fuorunt lamen aMi,qui haneali eocalumniam eSreRie propul- 
larunt, de quibus videalur Cudworthus cum notis Moihemii. 

Sed neque ex populis recenlius cognitis, quanlumvis barharis, esse 
unum allquem, qui omni immortalitatis cogoitione dostitualur.fu- 
se ostendi t A bbas BanlertUI ( L hist. gen, des ce"rt!mon, moeurs, 
et coutuni, relig. ,le tousles peup. du monde t. s. ). Proferamtii 
aliqua: Sinenses viris illustriSm vita funcds divinoshonorei de- 
cerniint.el cumjaponibus praemia.vel poenasln altera vila e.ipe- 
ctaredocentur. Ihcolae insulae Formosae vola faciunt, Diisque 
supplicant.utdefunctislocumcommodum, amicosque fidos in al- 



Digitized b/Cooglc 



646 pljdtiriogtde P. II. Seuiir. Cau. III. 

tero rouriuo procurent. Peguanl sibi firmissime pcrsuadent antmas 

raigratione perdiversa corpora purgata landem ad Deorum feli- 

! citalem pcrvenire.Telaponenses in regno Siamenii a<l monuarum. 
bus(a'cantiones quasdam moralesconcinunt putanles, eftlcihac ra- 
tione.ut animae rectam.quaead paradisnm dtlcii, viam ingredian- 
tur.Araeanenses, referenle Ferdjnando Mendeaio, defuncto ponti- 
ilci magnoacclamant: Oo-iiiminccoeW deliciisjruiturus abts, na 
irt hoe nosexUiodeseras: quihus tilti respondent: Ut ei nasde 
ionis Domini participfiniun CochinchineWs; quarum Hram.ae k 
sive sacerdotes quamvis actionem bonam prgemio, malam contra 
poeua affici in altera vitadocent; varii generis dapes, qtiibusani- 
m»e alantur, ad scpulchra deferunt,qui mos plurlhus quoque aliis 
notionibus in uiu est. Generatim do Indiae orientalis idoiolatris 
jcribit laudatiK auctor, eos omnes aliquod post mortem iudiciura. 
expectare. ln Socotera, quae-Africaeest insula; filii a parenfibus 

, demortuis oracifJa petuntPbj, ajunt,qui nuno eum Deo conver-. 
samini, notum jacite, quid koa in negolio a nobis ggri vetitis, 
In Gtiineo.regis dieobeunris.populusmagno numerosubditosma- 
ctat, ut hoastipatus comilatu glorlose in regnum spirituum ingre- 
diatur. In America Brssyli , et Meaicani piorum animas ad lo;a 
deliciit plena, in quihus ipsorura parentes morentur, a morte cor- 

' .pofls transire credunt. Inqujbusdam Floridae locU viva manoi- 
pia i apud Caraibas servus, et.catfis: apud alios'arma cum domini 
cadavere sepelluntur, qatbut ille in spiritoum regione se defendat, 
Apalaehitae, et Canadenses, uti animanvex soje, vel alio astro.de-. 
scendlsse arbtrrantur, ita eam iJEoc rursus reversuratp putant. Oni- 
verse apud omnes Americae populos opinionis hujus vestigia de- 
prehensa fulsse multis confirmat Grotius ( De ver. ret.chri.l. i.), 
quem lector adire poteril ; mihi jam non licet longiori eise. 

Denlque communisiste sensus pereonscientiam recte.aut perperam 
factorum,sive persententiam illam,quamquivisde'propriisactto- 
nibus suis in animo pronunciat, luculentissime demonstratur. Pro- 
fecto nemo.^unus est, qul oh praeclare facta suavissimo quudatn 
fjaudio non perfundatur, iibique ipsi in mente non apphtudat; nec 
nicissim ullus est, qui ob male facta non erubescat , sequeculpae 
reum reprehendat: at nonne inde manifeste consequitur non faci- 
to naturae ductu ifnpelfi ad speraniluro praemium , vel timendam 
poenam, non ali hominibus, quos haecfacta latent.sed asupremo 
quodam, necoculis conspicuojudice? Judicium cerle istucex natu- 
rali animi comparatione proficiscitur, quare vanum acotiosum es- 
se nequit; poluilne Deus mentem nostram ita comparatam conde- 
re, ut necessario de suis ipsa aclionibus senlentiam numquam exe- 
cutioni dandam ferat? Inde porro horror ille,ac timor roortis exo- 
ritur.nonminus efficax sensus naturae argumentum, quoomnes fe- 
re^sed illl praecipue anguntur.qui vitae flagitiis foedataesibi con- 

. scli sunt, et quidem eo vehementius, quo viciniorem sihi mortem 
intuenlurjsane timor hic luce clarlus ostendit noi csse mortem ia- 



De Naturali Animae Bumnnae Immdrtalitaie. 04 7 
terttnm quemdamomnia to)lentem,sed animaa potius migratio- 
nem, et vitaecqmmutationem. His itaque attenta, purgatasque ■ 
praejudiciis mente perpensis nullom omninodubiumsupereit, quiir 
opiniqde aninioramimmortalitate a naturaipsaomnibus iajitasit. 
A JffJTIOKS thtutu *r Ttni. 
j,> Aliudmorale argumentunm notion^ virtutis.et vltii pelitur.Su- 
blata animorum immo.rtali.taIe viriiis in vitium, ef hoc-in illamde- 
generaret; in absurda enim hac hypolhesi vita praesens jinicunt 
foret, ae sumrnHm nostrum honum, 30 proinde,qn\dquid ei vel di- 
reete, vel indirecte obesset, surimum malum; sed virtus non raro, 
salrem indirecte.vitaepraesentipvetieamcoritra saepe fovet, 
etconservatvitium;qnt'igitur studiqso virlutem jectatur, sum- 
wura s*ibi malum: qui vitiis indulget, summum sibi banumaceertiti 
at nonne vitium ejt summum sibj maium Ultrb «ccerSere ;virlus 
vero il]udpro.pu|sarei praeclare istud Lactantius peripqultur (D(- 
vin. tnst. i. i.c.g,}. Praesenti vi tae n ocet virttts. Nam, ritaista 
terrena, quam con>munem cum brittis animalibus Aucimus, et 
votuptatem^xpetit,cajttsfructibus voriis,acsuqvtbue defecta. 
tur, et doloremfugit, ciijus asperttas natu_ram.virentium aeer- 
bis itnsikus {aedit, et ad mortem perducere nititur, qnae dis- 
sohit animantcrn.S.i ergovirtus et prohib/Bt iis bonts hominem, 
quae uaturaliter oppetunfttr, et sustinendo mald impellit, 
quae naturaUterfugiumur, ergo.matum «st virtus.et intmiea 
naturae, itultttmque judicare necesse est,qt{i «a.m seqttitur, 
quoniam se ipsum laedif , etfugicndabana. prqesmtia, etap- 
petentlo aeque ma(a sine spefructtis ampltarts, jVam.cnat ti- 
Cet n,obisjucundissitnisfrui. votuptatibus , nonn.9 se-nsu. carera 
videmur, simalirnus tn humUitate, in egeitate, in contemtv,in 
.. ignaminia.vitere, autne tivere qu.tdcm, sed dolere, eYuciari, 
et mori, ex quibus malis.nihil amplius a.sseqita/nur, tfttopos» 
sii voluptas antissapensaril siautem tirtusma.lum,non est.fa- 
cirque koneste, qui valuptates vitiosas, turpcsgae eon.tjm,n/t, i et 
fortiter,qui necdotorem,necmortemttmet,nt afficium.ser,vet: 
ergo majns aliquod bonum assequiitur, neCesse es't, quam sunt 
itla, quae spernit. At vero morte suscepta, quod,atiud bonum 
speraripotest,quamaeternitasl Profccto si ijijffn at.id vita 
tuneresset, null um yuotjue foret dfscrimen iater eupi, qtii pro 
virtute,outpatriofortitei mortem oppetit, et tltum,q ut pro 
faisu opiniane, quam pertinacitet defendfnda.m suscepit, aut 
gravissitnt seelerif causta judicis sententia morte plectitur i 
tpllere rero hoc discrimenest contra-mtionemmti. . 

A DISCaiKlKB INTKR'JIOMI!fEM, XI ^JXAW^ 

3. ) llaargumentor: evideotercum ratione pugnat, u( nobtspersna- 
deamus, hominem, qni longe praestantioris ceteris animantibus, 
reJmsque corporeis naturae est.-his ipsis lamen iofelioioris.acde- 
. terioris esse conditionis, atque in eo mberiae siatu a-benigoiiii- 



- ftyehologiaeP.Il.Sect.jr.Cap.m. • 
, mo CondifoTG collocatum.eise, U1 ne.queat numquatn non esse roi- 
ser. Si-enironullapost hanc vium alia supersit, nafurales horoi- 
nis appe.titiones numquam exsatiantur, implentur tahien perfeoto 
brutorunranimantium cupidiutes honis hisce temporallbus, ipsa 
etiatn inanimata finem, ad quem condita sunt, plene assequuniur. 
Solus itaque homo sempar desiderans, sernper quaereni.veram fe- 
licitatem, eam inveniet irusquam? egrogie D; Augustinus (De eiv. 
Dei.l. i i. c. X9. }: Si pecora essetnus, carnalem vitam, et guod 
secimdirit sensus ejus esr, amaremus ; idqn» essei stifficiens 
bomim nostrum, et secundum hoc, cum euet, nobis hene, jiihil 
alitid quaereremus. ■ 

A NHCEJJITATH HUJUi OJISIOItll 1D CONieHTAWDAlI 10CIBTATI1I HIMillAM. 

*.)Opiniod»animonim immortalitate.ac alia vita, inqua lit aequa 
praemiorum, praenarumque distributio, omnium mentlbus insita 
nd conservandum rempublicam, humanaroque socleUiem apprlma 
necessariaest;'hac.enim sublata omnis" virtui, fuslitia, iubdito- 
rura in principes obiervanlia, etobedlentia, paternus prihciputn 
in lubjectos amor, quibus omnis humarla socletas continetur, una 
periret. Nlsi enim supremus, et omnia perspicieni vlnilex timea- 
lur, praeter timorem tantum hnmanum, praeter potentioris rrs- 
tum, nu]]am'aderit motlvum, quo horaines'ad evitandascelera ef- 
ficaciter Impellantur: an vero id,grnus metus homines in malum 
alioquin propensiisimoi a crlminlbuisatisabsteiTebit,praes.ertim 
si ipes afiulgeal fore, ut ea occultenlur) certe si absurdissimum 
Hohbesil, ac Machiavelli sjrstema obtineat, nullum erit scelu» 
adeoenorme, quod ab infirmioribus clrnti, aperte a potentioribus 
non admittantur. Fingamus jam eommunem hanc de immortalita- 
te sententiam cum veritate non conientire: nonne recte inde con- 
cludemus, universalem errorem omntum animis infusum necessa- 
riumesse a4iocletatetn humanam tum conservandam, tom provi- 
de gubemandam ? Quid vero hac hypothesi magis ahsurdum? Ad 
quiJopus e»t hominem ratione, quae errorisinimlcaeit, instrue- 
. re.si per.erroreoj eubernandus sit } Quomodo deinde universalis 
bieerror infinita Conditoris fapientia, veracitate, bonitate, pro- 
videntiaeonciliabiturr- 

C k P V T ' IV. 

De Ifecessarid Dfi Vbluntate, ut Anima Humana 
perpetuo existat, et vivat. 

DEI7» «KIWQ BlKETICIEVI>i^OS IN IHJKC «rai.3l POTOIT- QUOD flBBET, 
•HISl ALIA VITA SUPEHElSEt. 

GCXLIX. Deus aptimus nos in ^unc mtmdttm non animocru- 
cruciandi, sed benrfaciendi posuit.' Pjopositio haee tuto in axio- 1 
maton) numerohaberi potest j.estenim evidentiiiimum-pognarft cum 
infinita Eki bonitate, ut creatncai -rationalei eo fine effit:iat,.ut I sint : 



DiaitizGdb/Googlc 



De Necetsaria Dei Pofuntate, ut Anima ttc. 649 
rnheriae.Colligitur id praetere» e* innumeris bonis,quae Conditor 
betiignissimus nobis licile, et magna cum voluplate fruenda in hoc 
mundo concessit. Quidf.quod rta ab ipsoeflecti sumus, ut etiamttim, 
cum naturae infirniitatibus serviraus, suavi voluptate profundamur, 
quemadmodum evenit,cum cibo,et po!u famem.et sitim depellimus. 

CCL. Si aliaviia perfecie beata non superesset, Deus panen- 
do nosin hunc mundum, largiendogue cumaldte adeo hona haec 
temporalia, nos summe cruciaret. S\ alia vita perfectc bcata nun 
supersit, bona h'aec praesenlia eo solum tendunt, ut naturalem no- 
itram perfectae.beatitatls cupidilatefn numquam implendam magis 
exacuant; atqui hacralione hotno vehementissime excruciaretur: igi- 
tursialia vila perfecte beala non superesset, Deus ponendo,Tios in 
hunc mundum, largiendoque cumulate adeo bona haec-tetnpo.raIi,i., 
nos summe excurciaret. , 

Schol. Praeclarehociocoquamquam non semper alias, Clericus ar- 
eumenlatur-(Pi!e«m,i. i.c 6. n. u. 1*.). Qaamvis omnibus bo- 
nis,ouae hic in vila hacce mortati cornpararipossunt,fruere- 
mar : tandem iiscarendum esset, et moriendum summa trisj 1- 
propter aeiernam jacaniUtlmartan rerum jactxtram. 
func te'nparis bona omn'ia,guib\\.s anleafruebamur,veturi i'n 
venena versa non acerbissime cructarent. Eodem iocoesse- 
mus, ac gui sine .morbif ullo vatente-stomacho, et cibut aype- 
lente recordarelur q\iidem,se omnis generis Cibi olim abua- 
Aasse, sed sibi statim fame pereundumesse s-.irer. Mi«non,t iU 
la praeterttarum copiarum eumvehementissime cr.uciaret, n-- 
dum ut ejus dolorem leniret. Tgituf. vi esset sine spehealitudi- 
nis.post hanc vitamftiturae mariendum, jam be.nefic.um itliid 
Numen non immerilo in ,nas contulisse videretur bona hujns 
vitae no>2 !n<nef,i<:i.'ndi cnussa, sedpotiut irritandae nostrae 
cupiditatis, cui tamen nulla ralione satisfaaum Mlet ; hoc 
est,animanos nccrbissima suppliciainterficiendi. Cumitacan- 
stituti simus, ut omnibus numeris absotuiam beatitatem nr- 
cessario optemus, De\a ostensanobis aligudnta ejui parte, w 
eam magis optaremus, subito omnem ejus spem substrnhem , 
ut in summa desperationem v.ttam retinq uemmus. Kobiscum 
ageret eadem modo, ac quihominifame eehementerlaboran- 
ti cibum otfaaiendum offerref, ut videret mlserum. H.ae_gmd 
fieri credutius possit, me non caperefateor.Ceter\\m perfe,- 
ctam bea t ita tem eum dieo, eam intelligo, quae naturalis sit, ar. 
naturae viribus abtineri queat; &e supernaturali quippeinphilo- 
sophianon agitur: sed hoc infra { tfij. schol. i.n, 1. fin.) amplius 
declarabo. ' 



- «54 Psychologiae P. II. Sect. IV. Cap. IV. 

ponendq In httnc mundum, iargiendoque bona pra.es.cnt ia nos summe 
cruciaret ( §. pr. ), id vero cum "infinita Dei bonitate componi mini. 
nie pntest (§.149.): igilurhaec bonitac postulai ut exlet iaiiltera vi- 
ta perfect» beatitas, quam animala morte corporis cbnsequi possit. 

QUAB 6IT. ASTER.YA — ATIJDB ANJKA rfBaiETUO COHUBTITO». 

CCl>IL Eadem Dei bonitqs postutat, ut haectea.titas sit per~ 
petua, Boiutas quippe pei po"s.tuJat, haoc beatitaisit perfecta,idest 
■ ut pleneexsafiet naturajem mentis appclitum,qi.ioineam fertursed 
id genus heatitas canstans sit,ac perpetua necesse est: est enimsta. 
tus, in qua nihjj ampllus timerijaut sperari possit. Certe si IHa bea- 
titas tantum temporaria foret, anims a.d eam.admissa vehementissi- 
mo angerelur timore, ne umquam ipsa e*cidat,quo enim majus est 
bonufti pQSsessum, eomajar est de eo amitfendoanxietas: quare rur. 
jus Deus animo cruciandi.et tandem crtfd.elissijue. enocandi animaut 
ad eam beatjtalem admisisse videretur< 

5cAo/,SapientesTulIius(ijj_/?ri./,i.c.7.); JVoim sl amitti vita 
beatapotest ; beata esse non potest. Quis enitn confidit semper 
sibi ittud stabile, et firpium permansurunirftiod Jragile,et c<i. 
liucuo» sit} qui autem diffidel perpetuitati bonorum suorum, 
timeat, necesse est, ne atiquando amissis i{lis sit jniser t Dea- 
tiu qutem esse in maxjmarum reram timore nemo potest.-* 
Neque enim in aiiqua par.te, sed in perpetuitate temporis rita 
beata duci sotet: neque appeliatur omnino vitabeata,nisicon- 
/ecta,et absotula-.nec potest quisquam atiasbeatus essc,alias 
miser.Qiiiehim exittimabit&sse semisefum este,beatusnon, 

CCI4JI. Injipita lonitaspostulat , itt Deus animae cxisten* 
tiam,et eitam perpetuo conservet. Infinita Dei bonilas postulat, 
Utextetperfectaheatitas.eique perpetua.quam anima a morteoor- 
poris consequi possit ( $$. praec. j ; se.dnisi esislentU, ac vita ani- 
mae perpetuaconservetur , nequit ea perpetuam beatitatem conse- 
quUgitur infini ta Dci bdriitas perpetuani eKisteotiae, ac vitae, animaq 
conservationem postul.it. . ■ 

gAElIH^U DU F03TITL.1T MKDIA ^PTIStlkA AD ODTUTaKDAI^ 
UriSKB VABTIAM L. ,V. 

CCLIV, Infinita, Sapientia poslulat ,'ttf Deus eligaf modia 
aptissima, quibus liomines, satva liberta{e } adobservationem te- 
gis naturatis impettat. Ut enim Dsusln mundi pracreatione mani- 
feststionem suanim perfectjonum profiiiesibi praestituere debuit 
(coim.j. 7).); itasingulari cjuodam modo patefactionem suorutn 
attritrQiorum moralium, quae per actus morales creaturarum ratio- 
nalium, id est, per accuratam legis naturalis obsertantiam, compa- 
ratur r iilpote lcmge nobilissimum intendeVe et debuit, ct voluit; at 
ve'ro sapientiae partes sunt ellgere medla ad linem obtinendum aptii- 
lima: igitur Deus vi sapientiae innnitse eligere debujt media.aptis< 
sima, quibus b creaturis rationaltbus, salv* ipsarum libertate, acou- 



De Neeessaria Dei Voluatate, ut Anima eic. B5i 
patissimam legis naturae observantiam impetret;seu quod idem est, 
sapientia infinita poJtaUt, Ut Deus cligal media aptiisima , quibus 
homines salva libertate sdobservantiam-legis naluralis impellat. 

IDSM PnOVIDKJTI* POSTULiT. 

CCLV. Infinita. Dei Proviientiaid ipsuw postulat, Ififinita pio> 
videntia posiulat, ut Deus creaturis ralionalibus nornja'm quamdam 
praestitual.ad quamipsaeaccamodandosuas adianes morales finem, 
veramque beatUatem certissime consequantur, qupdln philosophia 
moralidemonsiratur: igitur etiam eadem providentia paslulat, ut 
Peus creaturas has rationalesaptiisimi5,quibussalva ipsarum liber- 
late potest, incitamentis ao mediis ad eam normam sequendam im- 
pellat ; sictit enim absque id genus norma,.ita quoque iine ejusmodi 
incitamentts genus humanum provide non gubernafur, 

GCLVI, Incitdmen\a altissima,.a\i\bas komfntt salva tiberta- 
te,ad legis ttatuxalis o&WKXlMtm imgeUaMttr , a .tum sunt nisi 
praemia, et poenae aetetnae. Imprimis eniro leic n*iurae,,cum ve- 
ram rationem tegis babeal, non ordinalionem mado, seiLet sanctio- 
nem, quas in canslituiione praemiQrum, e.t poenarum sita esl,.conti- 
■ net. Vjd. ChP. Steinfcellncr {Inst.phil.mor.p. j,c. 8.).'Oeinde sic 
argumentQr. Incitamenia aptissima easolumdici possunt, quaecom- 
parate ad praesentiaadjuncta, spectata nimirum naturae imbecilli- 
tate,ma*inft ad malum propensione,' voluptatum illecebris, ac vi- 
tiorua invitfyncntis*, atque superandis in virtutum exercitio difficul- 
tatibus omnes universe homines ad sectandam virtutem efficaciter 
impellere,ct'a vi.tiis retrahere p.ossunt; atqui istud praemia,autpoe- 
nae praestare ncqueunt, nisi'aeternae sint: cum enim nunc,quando 
poenarum perpetuitatoin e*DmnaRevelationecertonovimus,quami 
plurimi tamen ad tur^issirea flagitia summa licentia defiectant, quid 
iutip-um. prudenter sperari posset, si temporarium jolum praemium. 
viftuti, et sirnili pacna vifio constituta foret >. Certe passim horaiues 
praesentibus voluptatibus, a quibus" vehementissime alliciuntur,eas 
poenas,utpote etadhut multum remotas, etnon perpetuoduraturas 
pasihaherenu igitur incitaroenta an,llssima,quibushomines, salva, 
lihemte, ad legFs naturalis abservantian)ioiptllaniur,non sunt, ni- 
si praemiaet poenae aeterne, * 
CoroU. Itaque et sapientia.etprovidentia infinitapostulant.ut Deus 
propositis praemiis, ac poetiis aeternisjiomines ad accuratam la- 
-. gis naturalls observaotiam impeltat. ■ ■ , ' 

BAHBNTU, PHOTIDBMTli PBBPETUAM ANTMAE COHaHTAtlDItHC POaiULlKt. 

. CCLVI I. Infinita sapientia, ac providehtia pdstulant, uiDeu* 
animaeextstentiam,eevitantperpetuo conservet. Infinita sapirn- 
tia, et providentiapo5tulant,utDeushominempr»positIspraemiis, 
et poenis aeternis adobservantiam legis naturae impemr(5*praec 
cor.) : sed.istud fieri nequit , nisl Dcus aiisteutiam, ac vitam anima» 



Digiiizcdti/Cooglt 



65» '. Psychologtae P. ILSeel.W. Cap. IV. 

Kerpetuo conscr vet -, ergo infinita sapientia, ao provldentia postu- 
wt, ut Deus-aniniae exislentiam,ac vitam perpeluo conservct. 

CCLVfll. Infiaita Uei justitia postulat, ut condigmtm prae- 
miitm pirtuti,et Htio poena iribuatur. Justiiia.Dei aliud non est , 
quam bonitas sapienler administrata, ut in theologia ostentlam; at- 
qui Deus suam bonitatem nequaqaam sapienter ailmlnistrarct, nisi 
virtntew cnndigno pracmio remuneraretur, viliumque promerita 
poena muletaret: si enim illud non praestaret, suam bonitatem pro- 
bis, et improbis aequafiter exhiberet, ac reapse in menie bonus fo- 
rpi ; quod utiquc sapientiae legifius rcpugnat ; sapientia quippe po- 
itolatjul approbeteoruin mares, qui"leges a se statuiv observant, 
improhet contra*eorum vitae rationem , qui ab iisdem recedunt, at- 
quaut hanc velapprobationem, vel.improhajionejn ipsoquoqueope- 
re patefaclat, id quod" aequa praemiorum, pocnarumi|ue re.praesen- 
liii jone ontinelur : iyilur infinifa Dei justitia postuIatjUt conJigiluin 
praemium vlr^iuti.er vitirf poena trihuatur. ■. ' - 
Schol. Certe, 'quemadmodum Clarfcius ( Trtiii, de l'exist. et des ttt* 
. trih.de Vieitt. i . ch, 6. ) arguil , etsi nos ahslrahenilo otiam ah 
oninYpraemio divinam vofunlatem accuratiohe surama exequi le- 
neamur ; infinita tamen sapienlia bonifali jun^la post^lat.ut Deuf 
manifesle ostendat placere sibi proliitatcm ; improhitalem con- 
irs vehgmenter displicere. jiaedem igituV rationus,quae evincunt 
"summam a nobis ipiius legibui observanti^m jjeberi, demomtrant 
simul convenientissimum es*e,ut contemtus illis illatfls vinilicetur: 
et temerarii transgressores pun'[antur; nullusenim Ifgisla.tor, sat- 
va sua bonitaie ac juititia, tegum-a sb sancitarum conlemfbm irr,- 
pune ferre potest : majestas legum , legtslatoris dignitas, cur.a'que, 
qoam de eonscrvanda sua auctorltate gerere.de bct, ipsum denique 
gubernatoris bonumid ejiiuunt.-yuod si Deus necTionoi praemiis, 
nec malos poehis atficeret, suo velut suflragio illos eum his aequa- 
re, ac improbilatem approbare viderctur : quWaifcnisso omnis le- 
gnm honor perirel.et vilissimorum homuncionum pcdibus concul- 
caretur, neque jam cestaret, unde agnosceremuseas leges diviriai 
esse, cum illarum Ijiesionem minimo a Deo vindi^ari sciremas. 

QUODIH HAC VTTA TfOW #ATM UBTINBTOH ~ i(U*BB ALIA BUVEBEST ~ ET QUIDIII 
AtnaU - UHDI AHIKA — iBPBTDO COBJIHJARI DEBET. 

- CCfX. In hac vita mottalineciiirtitti praetnittm.necvitiocon. 
digiiapfieniirriiuiti-r.Quolldlanae-:perientiaaS5.erti veritatemlu- 
ctllente teslalur ; videmus enim frequentissime impiwsdivitiis.hono- 
ribus,ceterisquehujus vitaefaonis a<t mortem usyue ahunolare ; vir- 
lutiscontraitudidstM rerum omniiim inopia, iniqua valetucline , do- 
loribus,contemtu, aliisque gravissimis incommoilis conflictari.Quid 
quod mul|i'ipsaquasi ullimo vitae momento aut virtuiis , aut vitii 
actnmaiercenl f Quodergo Ulius praemium.quae hujus*poena in hac 
vita estc poteitf Deinde nec bona hacc caduca.cum naluralem ho- 



De Necessaria Dei Foluntate, ut Anima etc. 6,53 
minis cupidiiatem irritent solam , non eitpleant) condigna ■virtutli 
praemia esse queunt. i - 

CCLX. Infinita Dei justitia pottulat,ut aliai poit hanc super- 
lit pita,in qua probi praemiis, Irnprebt poenis ajficiantur. Jusli- 
tiadivinapostulat.utcondignum virtuti praemium.ac vitiopoenatri- 
buatur (j. ij*.), idque iithac vita mortali non obtinetur ($.praee.): 
ergo eadem jusHlia posfulat, ut alia supersit vila, in qua prohi prie- 
miis, iroprobl poenis condigni afficiantur. 

Coroll. Necesseesse, Ut vitahaec perpetuasit,ex(§§.i46,i5i. ) col- 
ligiiur; nam ei essentia veri praemii exigit,ut animam perfecte 
beatam reddat. ' ' 

CCLXJ. Infinitajitstitia-postulat , ut Deus animae existen- 
tiam, aa vitam perpeluo conservet- Infinita Dei jusrilia postulat, 
ut aliapost hanc supersitvi[a,et quidem aeterna, inquaprobi prae- 
iniis, improhi poenis afficiantur ($. praec. cor. ) ; sed istud fieri ne- 
qult, nisi animaeexistentra.et vita perpetuo > Deo conservetur: er- 
eo infinila justitia postulat,ut Deus anjmae existentiam , ac vitam 
perpetuo conservet. 

DBU9 SHCB5SAJ110 AHDU» FEBPETUO CO 3 ? ES Y* T . 

CCLXIl. Deus necessario vult animae. hitmanae existentiam, 
et vitam perpetuo cons%rvare. Id.Dcu; necessario vult,cjuod infini- 
ta illius bonlta(,sapientia ,providenti»,.ao justitia postulanti ut in 
aperto estised hae perfuctiones postulant.ut Deusammaehumanae 
c-xistenliam, Jfc vitam perpetuo conservet (J$. 153. 157. ifij,): ergo 
Deus necessario vult animae humanae enistentiam, et vitam perpe- 
tuo conservare. 

Schal. Nihil itaque agunt, qui cnm Lockio ( Trois. repl. d Mr, Sli- 
Iing,stect,^Ne)ero(GendaMen von dem Zustant. deder Se- 
cleonach deni Tode) , aliisquc non paucis coniendunt.noiB sola ra- 
tione naturali adjutos minime scire posse, quid Deus de aniroano- 

tlC egregic Genurnsis {Elem. p.i.prop. 14. n. tt.not. 1. p. '93.) 
ratiaciniui^,aeternaesapientiaeessecontraria'nequeat;pos- 
sinlque ex rerum natura plures divinae sapientiac ratlonc* 
nobis intelligi , et volunlatcs , quae ad eas rationes pertinent , 
intelligi a nobisfosie , equidem nemini ambiguum esie puto. 
Ui ecce, Deum i/elle muhduniexistere ,'quem conserrat tanla 
ordine, ac pravidentia ;.item vetle amnia ex aeterno ordine in 
eo fieri; tum homineset se conservare, ac mutuo sejavere,et 
amare,acplnraejusdem generis perspicua ,ego esseajo ex 
naturae ipsius contemplatione. Jtaque quamquam divinam 
kamines sapientiamet voluntatempUhe ^ct adaequale nullo 
pacto camprehendere possunt,sunt tamen plurima , qaae no- 
turae res spectant, in quibus liquido ratfanes,ac yoluntatem 
Deiinteliigimus, Ad id nosgenus re/errehocpossumus, deouo 
dispiUomus, mentem humanapi esse quam a natura sua,tam. 



DigitizGdD/Coogl^ 



65£ Piychoiogiae P, U. Sect, W. Cap. IV. 

ex dk'ina voluntatf,-non tndestructibilem rnndo, sed.immorttl' 
Itm qttoqtte. Quid enim atlinttisset et stmplicem iliam creare, 
et etsentialiter inteIhgentem,atviventBm,et aeternlctipidam, 
atque sempiternum ip'ec*antem t ubi tota ejus existentia non 
hrevisalum untus saeenli ambiltttsed plerumque unius men~ 
sis^ae. nonnumquam etiam. unius diei contineatttr ? Arlifices 
•inter homtnesrnachinarum.natiiram,qitascaiistratint,ei tem- 
pari aptare solent, Cttijlestinant. Ita ex iis inlelligere facile 
possumtts,perpctuone ul esseht,jioltierini attctares stli,anmen- 
stuae, annttae, saeculares, JVemo ignorat, aeternitali Mgy 
ptios pyramides silas aedijicare vohtisst, quitantas moUsma- 
Iibus accitmularttnt, Cur non idem (go- ex DeiopSribuSConji- 
ciam? Praesertimctti neC effieiendi scientia,iiecpatentiadesit, 
cuiqueres subjectae non,ut liomint, reststttnt, sed patent. — Ac- 
cedtt qiiod quaedam humanae mentis a-utfacultates, attt pro' 
pensioftes sitnt, quae suaptenaturdirtinfinitnm tempusfrrtm- 
tur, qualis intelligentia, Poluhpjas, providentia, quae in iis 
animanlibus, quarurn tota vita hjc absolvitur,nttilum tst vesti* 
giitin. Hincfilturi provtdentia inhomine, quae nulla in brtttisi 
Serit arborej, quae atteri saeculo ptosint, Quid autem caus- 
sae esse dicemusiquod ex omnibits animantibus salitshomo cu* 
ram, acprovideiitiam sufim ultra vitapi porrigat longissime} 
Haec me rnonere videntur, me ad aeternitatem generari, cui 
ega velimpritiens studeo, etadquam natttra ipsa raptar, 

DEtJS BBC iBSOLUT>. EOTKHTI J. HXtsrsXTU, AUT VITA SIOLIABIT. 

CCLXIII. Deus nec ut supremus naturae atictor eaqua poilet 
potestate leges nalurae immutandi animam humanam 'unqttam 
existentia,aut vita spoliare potelt iQiiod Deus necsss.ario uutt, ejus 
oppositum nee ut supremusnaturae auctor umquam eflicere potest , 
nequeenim ut lalis perfectionibus suis adVersuni quiilpiani agerQ 
polest: sed Deus necessarid vul t anintae humanae esistentiam, et vi- 
tatu perpetuo conservare ($. praee.):ergohujuSopposi(uranUniquam' 
effieere.potest', lil est, nec ut supremusriaturae auctorjanimam hlima- 
bSiti eiistentia, aut vita limquam spoliare potsst. 
Schal. i, Sedphtrimicontra nituntiir,sant Tullii Verb a, ani mos- 
que quasi aapite damnatoS morte multant ( Qq. tusc. I. i, c, 
ii.lb.C. g,) Et: Sitnt enim , qui disCessttm animi acOrpore 
ptttent esse morteirt, Sunt qui nujlunt censetuitfieri discessUtlt 
sed una animitm , et corptts occidere , animumque in carpo-- 
re extingui. Qui discedere animuin censent, ahi stalim dissi' 
parl, aiii' dia permanerei alii semper. Huc imprimis-ei; atfti- 
quis pertinent DiEcarcilus, Aristonenus, Epicurus cum suo grege, 
quorom futilia argumenta Lucsertuj ( De nat. rer.t. j.) ccllegit: 
Pljnius (Histsjtiat. l.J.c.5$.J, enius.hoc erat ennuncialDtH: Deits 
nec potest mortales aeternitate-donare, aut retocare defun- 
ctas , et comjJlures siii, qui in consiitucnJn nnimi naturi turpis- 



DiqitiiJa D/Coogle 



Vc Neceitaria Dci Volunlate,uc Aninxi ctc. 655 
Vme aberrarun t, ui alias cltlcimus. IdUmen probc notarivelim non 
omnes veterdnr, qui animam in cntium eoropositorun) numero po- 
suerunt, hocipso jnimoijtalitatem sustulis;c,etsi istudrtecessarium 
illiusconsectartum t\1: nec mirum;raro enim illi, qitod jamsaepa 
cionui, principii sili conseritanea protulerunt. His accedunt jnata- 
rialistie recentiores , Hohbcsiut , Tolandus , Vol tairiui , Philoso- 
phus Da Sans souci , aliitjuti , quos singulallni enumerare taedct. 
Praetereo illos> qui vet cum Poropdnatio, Perroto,Baylio,|urievio 
Roterodamensi philosophiair, tbeologiae, a« rationem rcve-lationi 
opponenteSiarilmara philosophiee mof talem', theojftgice immor- 
talem esse dorcueruntj vel eum Uckio", Cferico Mefero immorta- 
litatem ariimae. aut ratione liaturaii defrionstrari nort posse, aut 

- gratltitani duntaxat nse contenderunt,'nec noripenricuni Dodwel- 
Jumj cujui anima, naturi'sua riiortalis, virtute-eaplismi immorta- 
litatem consecuta est. Sed jam ahjurdal hotum argumeVitatiunes 
audianius: ajttot. ■■ *j. . ■ • - ■ 

i.) Non nhstantibuf aninwe pro'prietatibi!i'poteSt ipsam Ueucuf au- 
clof rtaturie annihilare: eat| qbippe noivexiguot creallonem ani- 
mae: igitur nec eonservaliontm perpetuam. - . . 

<ot.TB*Toa oaiaciiowE*. '"»*'- 
Ijt. Proprietates animae antecreationemtujlt mere possibilei.quod 
autem laleest, nullaritionea Deosui produetionem exigere'pot- 
est ; contra proprietates animae existentessunt actu aliquid, sunt- 
quea Deo ut auctore naturae, ipsi irtditae ; unde otiosae,ac fru- 
straneae esse- nequeunt { 5-. 143.-). Tametsi igitur Deus animam, 
corpore rireorganiMtainaturaliter proereet; nequit tatnen eam, 
< corpOredestrUcto^naturaliterannihilare; cumemm proprietates 
jamexistunt,crifli ralione. in.rpsa Pei perfectione fundata poeju- 
lant.utcorfierventur. iist prfeeterea-organizatio corporis conditio 
quaedam,quaa aDeo naturae euctoreprolege universali creatio- 
nii animae assunta est (C). 166, cosm. $. oj.schol. 1.), quaeque vel 
ideoaliquo modo.a Deo hanc proereationem exigit ; quod ^utem 
Deus seeundjim generales Iejjespro hoc rejrum ordino constitutas 
operatur, id ut^uctor naturae operari dieendus eit. At vefo de- 
stroctio corporis non est id genus eondilio, quae animae annihila- 
tionem a Deo postulet: nequeenim ulla in se est conneriointerde- 
struclionem cotporis , at annihilationem animae ; neqoe Deus vi 
suarumporfectionum,aut spectatis animae proprjetatibushanc 
condttioncnj statuere poterat ; quare neq^uit Deus ut auctor natu- 
rae.animamdestruetocorpore annihilare. ■ 

». ) Capacitas, et naturale beatitatis desiderioni a'd sammum »igit, 
ut animaaliquopost morram tempore conserfetur, acminimepro- 
pterea neceue est , ut aeternum dgret t igitor idetn de aliiffejus 
proprietitibussentiendum. Accedit , quod.ut Mejerus {Geiam. 
ken von dem Ztistan&e der Seclenach dem Totle,%. Abscht§,*t.) 
«rguit, illa cupiditas beatitujinis vel non sit naturaliij velsi sit. 



Dlgilized b/ Coogk 



(558 Psychologiae P. II. Seet. IV. Cap.W. 

non timen necesaario implerl debea.t , quemadmodum aliae id ge- 
nuictipiditaieinaturales.puta bonorum,diviliarum, raro aut num- 
quam.eiplentur. Denique, addunt aJii, aelernitatem beatitatis ra- 
tione naturali cognosci non posse ; quidquid haec in parto novi- 

■ mus.reveiatianis lumini deheri, » ' - 

1#. Nos ron quamcumque, sed perfectam beatitatem naiufaliter de- 
sideramus : haec aulem perpetuitatem natltrasua incfudit ($,iji.). 
Qui porrb dubitathanccupidilalemnaturalemessc.si similiter de 
amorc parsntum- jn filios dubirare debet. Certe praejudicium aJi- 

. quod, ut Mcjerus contendit,. esse non potcst , quis enim umquain 
. vidit praejudiciam toti generi hu«ano commune., constans , per 

' omnium saecoJorum aetates cUnfirmatumi quis umquam fuit hotni- 
num doctorum, rudium, diviium, pauperucn , juvemim, senirm, qui 
heatas esie noniasideraverit f novimus multos in definiendo bea- 
titudintsobjacto inlar stfdiscrepasse , in ea appetenda neminem 
novtmus. Est itaque cupiditas.illa beaiitudinis , quam ex congeni- 
ta propensione in no6is-sentimus,'a Dedna,turae auctore profecia, 
atque ideo otidsa esse nequiff; secusenim Deus nos perpeluo non 
falleret modo, sedet crudelissimo crucistu torquerei ( §. 150.), 
ac ipsa bruta, quae*appetitiotes suas in hoc mundo planesaiiant, 

■ hbminibus feliciora forent;' Afiae cuplditates non a natura indun- 
tur, sed ex ipso naturaji sujntni bonl (lesiderio, velut.ex radica pro- 
tiuunt,<juia nemp'e., donec-ad ejus possessionem admittamur, in- 
.quieli in illud inquirimus; hinc fit, ut ad qiiamcumque booi spe- 
. ciem forle oblaiam, incllnemur, putantes, beatitatem studiose 

quaesitan ibi latere posse. Sed Divinae Provjdentias opus est,ut 
id genus destderia non impleantur; appelyntur enim bona vana, 
caduca, quorimi acquisitionefacillimc verae feJicilatisdesidsrium 
aut dehiliUretur , aut prorjus -exiingueretur. Audi Gassendum 
(Psjc.s.3.mem.Or.i. 1. l 4 - c. z,-):^hotanda-est duparitas, 
metirique con venit remexeo,quod aatura initituit.Suntenim 
quatdam cupiditates generaiissimae , 9111» natitra non inse- 
rit,jei cogilatiq solum praesumplae uti[itatis,aut voluptatis. 
Tale est votandi de&iderium ; quis enmi nclil celerriike In de- 
sideratum locum pervenire^i Quiit nph suht tamin nobis aleae 
ad hoc a natura concessde,-idcirco ialem cupiditalem, quam, 
natura non indidtt, non tenetur- natura expltre.Sunt vera, et 
aiiae, quas non praesumpta cagitatio,ted ipsanatum ab exar- 
ttt creat-,-ex quo media etiam idoneA ad assecfitionem, frui~ 
tionemqttelargitur. Ejusrnodi ,est sanitatis,a,c indoientiae ap- 
petilus, qttemipsa natura, ut ingenerat, ita qti.intum inje,et 
nisi qtttd sponte, v?l,c<tsu occurrat t a quo deturbetur,exsatiat, 
Prioris porro generis sunt objectae appetitiones: pasterioris 
yero est immortalis dnimi status. 
Ad ultimum ajo: quemadmodutu etiamnaturalisolum ratione scimus 
Deum esistere, esse summum, ac infinilum bonuiti; ita eadem duce 

eunj a nobii cogaesci, et amari posse novimos, idque ipsum eodem 



DigitizGd b/Coogle 



De Necessaria Dei VoliaUate, ut Anima etc, GSj 
lumine adjuli summam, ac perfectam nostram bealilatem consti- 
tuere judicamus, quam proinde naturaliter appetere poHumui i 
oraoe enim bonum eo,quo coguoscitur, raodo appetitur. Accedie 
quod ex sola ratione naturali demonstremus, nos ad cogitationem, 
et amorem Dei,tamquam finemnostrum ultimum.et nobilissimani 
divinorum attributorum patefaciionem canditos esse. iitsi igime 
nulla esset revelatio, sciremus tameo non alicujus perfectae bea- 
titatis, quamipse Tuilius aeternam esse debere aguovit ( $. »51, 
sch.),ca|>acesessG,]i(jet nonadeo excellentis, ac ea sit.quam 
Deusex gratuita.et liberalissima beneficentia in hac providenlia 
se nohis coIJaturum spopondit. Duplex nimirum est bealitudo: na- 
turalis una, altera supernaluraiis : illa consistit in coenilione Dei 
abstractiva, sue-tamen in genere clara,et perfecta, alque qrlo in- 
de ejus amore: haec in visione Dei inluitiva, amoreque, etgaudio 
inde enascente: illa hac longe imperfectior est, scd nihilo minus 
appetitum naturalem plene exsaliat ; illa naluralihus animae viri- 
bus.et cognosci, et desiderari, etoblineri potest:haeocum super- 
naturalis sit, ac a solo beneficio Dei ut supernaturalis graliae au- 
ctorisproficiscalur.solumper revelationem nobil innotescere,nec 
obtineri nisi adjuvanle gratia divina supernalurali potcst; illa ho- 
mini instatu purae naturae cansiitutoeongruit; ha<!c nohis adsta- 
tum supcrnaturalem elevatis a Dco benignissime promissa est. Vi- 
dc P, Schwarz ( Inst.jur. puM. umr. nat.et gitnt. j). 1. 1, 1. 6.1.). 
Cniversim notent ii, qui in rebus omnibus td revelationem confu- 
giunt; eas veritates, ad quarum demonstrationem nulla, nisi sola' 
rationenaturalinota, principia applicantur, vera ejusdem ratio- 
nis objecta esse: quare cum a me nullum aliud principium adhibi- 
tumfuerit,dubilari nequit, aeternitalem beatitudinis naluralis, 
ipsamque adeo animae humanae immortalit*[em in objectis puraa 
rationis naturali locum habere, ac proinde, abstraendo a revela- 
lione, cognoscia nobis posse. Neque veroobest,'philosophos vete- 
res revelatione destitutos tum hac in re, ium in aliis consimilihus 
in turpisslmoserrores prolapsos fuisse; nam si omnia, in quibus 
illi errarunt.solius revelailonis objecta forent, neque existentiam 
unius Dei, nequecreaiionem mundi ex nihi!o,neque simplicitatcm 
animae nostrae solo rationis lumine cognoscere possemus, quoj 
prorsus a vero abhorret, Ex eo itaque, quod recentiores philoso- 
phi revelatione illustrali nectam saepe,neo iam lurpiter halluci- 
nenlur', colligitur duntaxat revelaiionem ad meliorem ralionis 
usum, ac ad detegendos inratiociniis errores plurircium conferre, 
iion vero verilates illas ex naturasuavimralionis exsuperare.Sed 
de hoc in Theologia plura dicam ; ceterum qui se tam acres reve-. 
lationis defensores profitentur^nonsemperslncere agunt; depres. 
sa nimirum ratione extollunt revclationem, ut ei gravius deindo 
wulnusinfligant,quodquidemin Baylio imprimis patuit ; norunt 
[ nempe labefaclata ratione,ad quam pertinetmotiva credibiiitalis 
expendere, ipsam quoque revelationew convelli; quare sapienlis- 
S.torchenau Metaph. Lib. III. 43 



658 Psychologiae P.ll. Sect. IV. Cap.If. 
llrtie S. P. Leo X. in concillo Laleranensi quinlo omntbus pbilo- 
sophiae professoribus imperatit, ut omni studio, et conatu natil- 
Mlem animi immorlalitalcm araumentis eit ratione naturali peti- 
tis constabilire nitantur (conf. 9.72. sch. ). 

3. ) Ut animae brutorum,i<a ncc animahominlsvidetur habere finem 
enistendi extra corpuj ; ut enim itlae, ita et haec ad corpus infor- 
mandum,et constitucndUm unum principium actionum dunta«at 
ordinatur. Quod autem anima hunlana a corpore separata tamen 
cogitare possit, idnon videturratio sufficicns ipst constituendi fi- 
nera aeternum ; fortassis enim brutorumquoque animaeextra eaf- 
pus cogitari possunt, tamen dixerit, illis similetn finenl praefixum 

Ifl. Informatio corporis potest quidem dici finlsariimaehumariaeprc'. 
xtmu3,etinadaeqttaltii,H0a autem totalis, et ulttiniis; proprio- 

' tates siquidem illi inditae manifcste ostendunt finem longe nobi- 
Jiorem,cognitionem nimirum, et amorem summi honi, in quo per- 

- frcta beatilas naturaliter desiderata sita est, praestitutum esse< 
Huncporro finem noh duntaxatcolligimus ex ipsius extra corpus 
cogitandi facultate sola, et late accepta, sed determinate et ta- 

-. li cogitandi facuttate, qua illa tales operationes efficere possit, 
quibus Deum modosubstantiaerationali competenle, cognoscendo 
nimirum summum verum, et amando infinitum bonum, pt-ssidere 
queat, tum e* aliis quoque proprietatibus^quasi ipsi inosse, certci 
novimus. Atque inde immensum patet inter animam hominis eC 
animam heiluae discrimen ; haec enim.tamelsi forlasse extra cor- 
puscogitare posset, numquam tamen ejusmodi operationes perfi- 
ceret:caret quippe facultatecognoscendi superiore.sinequaideae 
distinctae, et abstractae Dei, virtiltum, felicitatis etc.confieri ne- 
queunt, caret lihertate, sinc qua nullus actus moraiiterbomis,aut 
matus, nullacapacitas proemii, aut poenae habetur; caret derci- 
que aliis proprietatibus, quae sine perpetua conservatione inuti- 
Jes, ac frustraneae foret: quare nullo pacto ad suhlimem adeo fi- 
nem ordinari potull. Sedde hOc infra;nuncista ohjicientibus haec 
ex Tullio dieta sint ( L. senect. e. 1 .. ) ; tu eum vbi Deus dede- 
Tit anitnum, quo nihil est praestantitis, nihil divinius; sic te 
ipstim abjicirs, atqne prostemes, nt nihsl inter te, atque qtia* 
drtipedem aliqttem ptites interesset 

4. )Omne quod oritur, a}untyalicjuan(To pereaf, necesse est; oriri ve- 
to anintam quis dufiilet? Tum; aninfam cum corpore nascitur: igi- 
tur et cum corpore peribit. Deindc- anima aegritudinibus sibi so- 
li propriis vexalur, prout corpus suis afficitur morbis; atqui el 
morbis rite arguiturcorpus natura sua mortate esse : ergo e! es 
aegritudinihus animae idem colBgetur. Denique,si atia vita supe- 
resset, nonmodo non timeremus mortem , sed laetaremurrnolto» 
magis, ntpote ab hiice miseriis Iiberandi. Haec ei similia Lucre- 
tius olim accumulavit, ac recentiue De Sans-souci,ceterique ftujus 
saecuti minuti phitosopht recoxerunt, 

& A& \ mum. QnaA tjet generationem oriturac proinde composi 



bigilized &yG0Ogte 



Ve Necessdrid Dei Voiuntdie, ut Anirhd etd. G5g 
llim est[ Letire a\i Marechat Keiih.), rursus riiturillter interi- 
fe potest, virei enim creaiae partiuni disiolritionem efficere poi- 
Mtnti non verO quod, curii simplet iit, qualis cstanima riostra,per 
solam creatidnem oflum obtinet ; istuil quippe, cum iritetit j «o- 
nihilaiur a vi, quae in uriiversa riaiura rion contihetor, 
Ad idum. NOn alio seriiu animacum cofpore nasciiuf , quarii quoil 
tum crealur, atque cum corpore oonjungaiur.quandohujus ofgani 
ad fuhciiOnes vitales dbeuridas salis apta suiit. incJi? autem miriime 
sequilur animam fufius cum cOrpdre pefitufarii: HaeC eriirii Imicf 
hon in animae riatura furldatuf, sed eitlerna eit, et a soU Dei *o- 
lunlate pendet: quafefideri mefetur PdmpOhatius, critti «itiini- 
mahi acorpore separatam iri statu violehto fore, iil qud diu geriU 
itere nequeat. 

Ad jtium. Hofoi corporistendunt ad dijsalutidnemparliuiri,>it (SOf- 
spicuum est: cum igitur partibus dissoluliscOrpus ififereitifectej 
ex niorhis cdfrujitibllitas, et intefitus corporis argiiitufj Corilri 
aegriiudirics animaerieqiieunt ilil inieritum adferre,f)OH enini vini 
annihilaridi coniinet; sed illiiis duntaxat contingeriiiam ( mutiblll- 
tatem, ac inriigeritiam conservationis diviriae palam faciurtt. Nec 
quidquani promoverit, cum ajurit ariimam coriirariofurri capiccm 
esse, ac proinde propter conlrafium, ut vetefos loqul solebarit, 
iieficefe posse; quis enim itort inteliigit.ariiinam nori cslesibi cori- 
trariorum capacom, qiiasi himifum aliquid in se atlmittat, quod 
cum nalurailliuipugriet.dut ipsi iriteritum accersat;sedsoiomeaDl 
capacem esse actuum eliciendorum, qui iriter se coritfarli siint. 

Act 4/uifi. HorrOr moftis, quO omnes fere ariguntur, riori brltuf M 
incertiiudine vilae fuiurae mtoati substariiiarn ; verhm exirieer- 
titudine illius quottd coniiitioni-m. Nlmifum non ideo tSniemu» 
morlerii, quod aliam vitam non supefesse puiamus,sed qtiod Igno- 
famus, quae nos sori marieat, utfum condillo illius vitaH felix, an 
infelk, noMs fuiura si t. Cerie sl dmnibus Tullianum ( Qg. tustt. I. 
t.c. j 9 .) illud persuasuiri foretiieali erimUs,cum corp oribus re- 

lis ille niolus procul ahesset ; quod quidem in priori bus saepius 
evenisse novimus , qiii vitae tiujus fermiritlrri nori modo forliter ok- 
pectarunl, sed etiam tamt[iiam melioris iriiliiinl ardentissime ex- 

riun puynal,ut eam polluiquani maxime slahiliat; unde enim, quae- 
io, est,ut quo quis magis est improhiis,eomagishocmetu angaturf 
rihde, ut mulii, iiiimiriente morie, errofes suas praeteritos retra- 
ctent,u(que sananl docflfinam, quam ariilis instar fabulae totavita 
eitplosefant, in animum admitlant denique et ore profiteanlur ? 
Qualis olim fuit Theodorus alHeu'* { $. 10. log. ),ol nuper Dosbar- 
feau, I' Abbadie, Deslandes , ut videre est apud Anti-san- souci 
(pttg. ;Sj 79, to.) : adeoulnemo umqaam, cum animam agewt, 
pdenitentin ductus fuerit.se immortalitatem animo tribuisje, vi- 
taeque rationem eatn ad opinionom conformaisei 



6Gj' - Psychologiac P. 11 Sect. IV.Cap. IV. 
3 .) Conssnsionemuniversalemcontenuunt.aut nullamfuisse, quodet 
nntiquitus multi cum lipicureis, etStoicis contrarium dacueriiil , 
et recentius in Aioerica inlegri populi inventi sint, qui omnis alte- 
rius viiae ignoralione tenebantur ; aut siqua fuerit, ex Poetarum 
solum fabulis originem dtixisse, ijuaB licel a vulgo protvarentur, a 
sapientiorihtis iamen risae fuerunl, ut Cicero innui t (Qo. nuc. 1. 
i. c. 5.). Addit Lucas Brugensis Lovaniensis thcologus veleribus 

- Hcbrcis prorsus ignotam fuisse hauc de itnmorlalilale doctrinam 

, ( Commen. tfi Matth. c. 3.P. 7.) 
Consensionem omnium nalionum et eitare, et ei nalurali animi 
comparatione proficisci supra detnonslralum fuisse opinor; pau- 

liaturae depravatae auclorilas, auctoritatem naturae incorruplau 
■ omnium saeculorum diulurnitatem confirmatam elevat, cum prae- 

opinionem conforiRciil: jVcc qitemquarn, scripsit de iipicuro 
Tullius IPtnat.D.l.i.c.ig.), vidi qui magis ea, anae timen- 
da esse negaret, timeret, mortem dico,et Deos. Ignoranlia quo- 
: rumdam in America populorum nullo testc idoneo nililur, quin es 
, probatae fidei scriptoribus conlrarium evincilur; quodsitamen 
id deuna, vel altera natione cum vcritatc affirmari posset,seque- 
retursolum horoinibus belluarum more viventcs ot corporeis vo- 
luptatibus panitus immersos ita x nalura sua recedere, ut posila 
ooini fulurorum sollicitudine , verilates maxime paientes non- vi- 
deant. Porro veterum consensionem ex poetarum fahulis oriam 
esse adeo verisimilenonest, utpotius haec commetitafirmissimuro 
. praebeant sensui communi testimoniutn ; quis enim ignorat poetis 
in roore positum fuissc, veritates alioquin cognitas variis figuris, 
ac schematibus involutaspopulo proponere? Certe verilatem astu- 
. tis id genus portentis et abscondilam,et depravalam a poetisfuis- 
se jam olim Plalo (De Reg. 4.3.) eonquestus est, illastiue propte- 
reaeKsuarepublicaeisulare voluit.Ciceroquoque lauiiatoloconon 
jpsam de animorum perpeluilale,opinionem,ulpole quam toto li- 
brogravissimisargumentis constabilivit, seil adjecla poetarum li- 
gmenla risit.riderique a sapientiuus lesiatus est {Qq. tusc.l. 1. c. 
16.); Sed nt Deos, inquit ille, esse nattirii opinamur, qualesqtte 
sint, ratitme cognoicimits ; sic permanere tmimos nrbitrttmur 
ui: gita in sede maneant,qtiulesqtie 



, .... . lediscendttrnest.Citjiisignoraliofinxitinfen . . 
qite formidines,qitas tu conleinnere ngn sinecaussa lidebare. 
Sed Umenhic dissimulandum non csl.nonnullos ex antiquis, etiam 
Christianis phiiosophis animam morlalcm esse apcriissimis vcr- 
bis pronunciasse: quid vero intle ? num propterca. verilas pcricii- 
taiur ; minime. Illi animam ab ahimo discriminarunl aj«nlcs,illam 
materialo, accorruplibile hujus.qui spiritus, ac immortalis sit , 
vehiculum esse (vid. §. 141. leh. 1- )■ Quoddcnique ad vetustissi- 



DigiiizGd by Google 



t>e Neceuaria Dei Poluntate, ut Anima etc. 66 1 
ttios Hebraeos(Z>eut.i. iS. e. i 1. ) attinet.illofuturum anlmorum 
immortaliuin statum non ingnorasse, praeter multa alia argumen- 
tumesttumle!: a Moyse ( Geri. c. ij.f.S.) !ata de non consulen- 
dis mortuis: tum quod Ahrahimosvita functus, aliiquePatriarchao 
b<1 [lopulum suii n congreg.it i fuisse dicantur. I£ t nonne ex illisDo- 
mini verbis.egosum Deus Abraham.et Dcus I S aac,et Deus Jacob 
(Matth. c.zi.p.ji.): ipso Servator noster canElusThTJon est Dous 
mortuorum, sed viventium? His itaque expensis patet turpissiml 
mendaciijeum esse auctorem infamis scripti Pottstampii in lu- 
ccm dali ( Discours sur ta eie heurettse p. )*. suir.), cum auda- 
cissimo pronunciat, do animorum cum corpore interilu olim cer- 
tam, et omnium antiquorum philosopharum conscnsioneeonfirnia-/ 
lam sententiam fuisse ; Pherecydem Syrum primum Tullid teste 
animoshominum sempiternosdixisse. AttametsiistudTuIliustC 1 ?. 
tiuc, l. 4. 9. 16.) scripserit, non tamen asserere voluit Pherecy- 
dem primum hujus senlentiae auctorem extitisse ; quomodo enim 
alias universaii Chaldaeorum, Persarum, £gyptiorum, qui longo 
antehuc tempore floruerunt, consensione pro anjmorum immor- 
talitate pugnare potuisset?ne itaque Tullius pugnantia tradidisse 
videatur, dicendum est, Pherecydem primum futurum animorum 
statum suis, ac praecipue Pythagorae, quem aliquo tempore insti- 
tuerat, magis dilucide exposuisse, 1d quod cum totoorationis con- 
textu, ac imprimis cum antecedenti bus oplime congruit. 

6.) Negantcum Mejero ( Gedamken rondem Zustande der Seete 
etc. 1. Ahschw. $. 13. ) opinionem de animarum immortaiitate ad 
conservandam horoinum societatem necessariamesse; putant eniro, 
illos quoijue.qui eidem non assentiuptur.motivis nondestitui,qui- 
Jius ad virtutem exercendam, et vitia fugienda impellantur: ad- 
dunt: id exemploEpicuri, Spinoiae.aoHobbesii potuisse,in quo- 
rum externa vitae ratione nihi! erat.quod reprehendi magnopero 
potcrat ; quod si, qui flagitiosiores forent, eos publicis poenis fa- 
cilecoercerl posse. Multis ad ipsum Bayliui ( P ens. dit/. su la co- 
met. §. 171. suiv.) urget, cum renlpublicam Atheorum constituit, 
de quo alias dicam : quod huc peninct, illud est, quod contendat 
studium illud famae apud postoros conservandae nequaquam er 
naturalis immortalitatis sensu proficisci. 

R. Sublata animorum immortalitate virtus in vitium, et hoc in illam 
degenerat (<j. 248. sch. n. i.)quae igitur motiva ad honestalem 
impellentiarestare poteruntf Quiil delnda poenae temporariaa 
eSicient, ut ne clam scelera perpetrentur, aliique oceulte laedan- 
tur?Qui nec publiea flagitia satis impediri possent; non enim 
unus, aut alrer, sed integr.ie societatessceleribus immergerentur: 
quo casu subjectorumergaprineipesobservantia.principum cura, 
acstudium bonum commune procurandi necessario periret;quis 
igltur vmtles! quis judex? quis lictor? ad experientiamfrustra 
provocatur: etenim ii, qui tales fuisse dicuntur, non tamenei ani- 
ato, ijiiaru jimulate boni civis parteiG);p!everuttt,lamniqua paul- 



DigitizGdD/Google 



f 6i Ptyckole$iue P> 11. 8*Ct- W- Cap. IP. 
lo pott poinerimt. *ut posuitsent corte nisi alia raetuiisent; hoo 
mirum ; praeter betluinas enim cupidi(»tes nequit aliud esse mo- • 
tivum *d secet sionem a communi sensu faciendam. At in Epiiuro, 
Sptnorti Hobbesionihil reprehendi potuit; dabo:oum unus tan- 
luro, vel alter bac peste infectus est; apparen;ia quaedam hone- 
«»ti( potivanon deerunt, puia! ut se ad alionim mores confor- 
rnat i Ut ne ex aliorum societate ignominiose ejiciatur, quod Rout- 
SoiViO contieit ; Ut ne a splendidis in republica muniis arceatur; 
quaeconsecutLon«necess8riaeforentpcrsistentibus io piurimo- 
xam mente roclis, ao tanii virtutum, viliorumque ideis. Verum si 
pestis Utim serperel.si in plures nationes diflUnderetur.contlnmi 
hominumde hon.ei!*te, »c inhonestale judicia. perverlerentur.ces- 
•arentque iimu[ motivaomnia, quaead virtutem pellicere possent, 
Quld, quod ejusmodi secta.rum principes, quales Epicurus, Spi- 
no?a,Hobbesi«s fuerunt, specialibus rationibus ad simulandam 
«trinteeus mqrum honestatemencitentur f ne nimirum novae do- 
Ctrinae foeditai saniorum ooulosnimis perstringat: undefieret, 
nt sequacium loco quoi copiosos essedesiderant.acriores hostium, 
impetusundiqueeiiperiuntur.QuaredQctrinae cujusdam consecta- 
ria.nontam incapitii, quam in sectatorum moribus dispicienda, 
sunt; Stque ita.quam inEpiouro veteres externsm morum integri. 
ta.teml»udarunt,ea; nequaquam in illis, quideinceps eosdemerro. 
l*i profeisi sunt,em*it.Quodsi deindeeurafamae in posteriscon. 
servandae nonex detiderio natura!l,insltaque perennis vitae opi- 
tiione prQveniat,unde ett, quad turpi adeoerrori illi magis, qui 
ceteris sapienti* exoelluerunt , nullo non tempore adhaeserint ? 
omnibutiaiturpraeteritorumsaeculorum sapientibus acutlufvi. 
ditBafliui.Quidest, quodnulla not sollicitudo teneat aliorup, 
duo9 ad oos pertinera non arhitramur, famam in futurum tempus; 
propagandl?Quidquodid gemis siudii ne vestigium quidem. in 
telloisdeprehenditur} 

j.)Virtus,inquiunt,lpsa sibi praemium; vitium poenaest; illaquip» 
pe tranquiilitatem, internumque animi gaudium ; h Q c cruciaius, 
etangQresadfert. Deindeostendi nequit virluti praemium aeter. 
num, aut vitio aeternam poenam deberi : quare satis esti si anima 
aliquo post mortem tempore perduret, quo praemio, aut poena. 
competente affici possit, nec necesse est, Ut aetermim vivat, _ 

5t.od im«m.Quidquidnuno in virtutis exercitatione dulce,acju- 
«ondum,autcontra in fiasitiosa aciione amarum est, id totum a 
Spe, vel timore immortalitatis animae naturaliter indito pendet; 
spesnimirum praemiorum, aut pocnarum timor, quae a supremo 
vlndioe expectandaesseratioostendit.hos inanimis afleotus pro- 
ducit; si hac ve! spem, vel metum tollas, tantum aberit, ut virius 
sibi aliquod praemium sit, ut potiusipsa in vitium degeneratura 
slt. Deinde ti vitium sihi ipsi congrua poenasit, justene in repu- 
hlioahumanafacinorosi punienlur > an non potiussibi ipsis relin- 
qitoiidi suntut flagitia accumulandoiibipoenas aecumulent? quaa 



DigiiizMByGoogli 



De Necestaria Dei Voluniate, ul Anima elc. {i65 
auteln tutn reipublicae facies, quae 5oloue tesle nisi praemiis , et 
poenis non continelur? Et nanne eKperientia docei , quoquis est 
flagiliosior, eo minusinternis animi slimulis angi? 
Adidam. Tametsi fortasse non adeo pronum sit os!endere,quae in- 
ter temporarium virtutis ae vitii actum, et praemiorum , ac poe- 
narum aeternitaiem proportio oblineat ; satis iamen prohoc loco 

nisperfeciionibus clarededuci. Imprimis enim praemium virtutis 
aliud cerieesse nequit, quam finis ipse, cujus possessione anima 
perfecte beata efficiatur; sicut igitur perfectas bealiias inseaeter- 
nitatcm includit ( §. ; ita quoque adcssentiam veri praeriiii 
pertinct. Finge animam ad cognitionem, et amorem Dei admissam 
ignorare lamen.utrum hoc praemium aeternum duralurum sil;pu- 
tasneeam beatam futuramf Tanto certs majore sollicitudine, ao 
metu cruciabitur, quomajus fuerit bonum,quod possidere incepe- 
rit. Deinde praemium isiud.cum a Deo infinile bono, sapienle, et 
provido conferundum sit, comparate quoque ad has perfectiones 
spectari debct. Jam vero animam praemio, cujus possessione bea- 
tasit, jam fruenlem rursuseodem priyare ipsamque longe, qnam 
aote fuerit, infeliciorem reddere pugnat omnino cum bonitate 
Dei. Sapientiaauicmejus, et providentia postulant media validis. 
sima, quibus homines ad virtutum exercitium, vitiorumquefugam, 
salvalihcrtatejmpellanlur.qualinnon sunt nisi praemia, autpoe- 
nae eternae ($$. 154- 5- <*■)■ Media nempe efficacissima practice, 
ao moraliiersufficere debent omnibus speclata naturae humanao 
imhecillitaie, ao propensione in malum. Tale medium non foret 
longevafelicitas, et miseria, seu crucialus; nam nunc quoque ho- 
mines, qui ex Revelaiione Diirina aelernas fore poenas credunt, a 
firavissimis tamen sceleribus non abs lerrentur; non bona, aut ma- 
lafamaad posteros propaganda ; quid enim inde incommodi re- 
dundaret inanimamnon ampiius esislentem? quid poenae referent 
scelera occuliatei nonne qui sceleribus jamassueveruni, adeo in- 
famiamnon timenl, ut eiiam de turplssimis factis publice glorien- 
tur?non acerbissimus dolor, aut ingens gaudium ipso monis mo- 
mentopercipiendum; quod enim momento transil, facile conte- 
mnitur ;non denique Ipsa virlutis honcslas , aut vitii iurpitudo ; 
cumenim virlulis exercilium perquam arduum sil, magnaque ad 
vitiapropenslo,i!liciavehcmentissima, quihus voluptaies prae- 
sentes homines ad scelera inviiant; necesse omnino esl ad provi- 
dc gubernandum genushumanum, ui sicut inomni republioa bene 
ordinata, iiaet in hac, cujus caput ipse est naturae Auclor, prae^ 
mia, ei poenae conslituantur, quae spectatis omnibus adjunciis. 
comparale ad omnes praciice, et moraliler sufficiant. ',- " 
S. ) Deus potesl a nobis quaecumnuc viriuium opera postulare, quiri 
ullum praemium cpnferre teneaiur; cst item se solo dignissimus, 
nt ipsi summus honor et cullus siuc omni remuneralionis spe ex- 
hiheaiur: igitur justitia infiniia non postulat, ut Deus virtulem 



DigiiizGd ti/Google 



66/! PiychologiaeP.lI.Secl.lF.Cap.jV. 

E?. Tamelsi spectsto solosupremo Dei in homines dominioid fieri 
postit, nontamen, Ut ila (iat, cum aliis perfectionibus eongruit.Ni- 
mirum licet Deus ut aucior supretrius, Domlnus undequaqueinde- 
pendens a nobis tamquam mancipiis omne servitium gratis e*ige- 
re possit, lenctur iam?n, postulafite iil nalurali perfeclionc, boni- 
tatemsuamsapienteradmini5trare,ac proinde manifestaergi pro- 
hoifavoris, crga jmprobos displicentiae signa cdere, quod prae- 
miis ct poentl obtinelur; atqui bonitas sapienter adminisirataipsa 
cst Dei justilia : igitur haec omnino postulat, ut Deus virlutem re- 
munerelur , vitium eonlra puniat. Id ipsum vero hanitali,et pro- 
videntiae,quam ma*ime consentaneum esse ditl (§j. 151. 155. ). 
Deinde sola legislatoris dignitaspotestfortassealiqLiodperfectio- 
tie Dei cogniiioneinstructosvalidissime ad virtutcm incitarc: me- 
dium sutcrn comparate ad omnes, et spectata naturae humanae jn- 
frrmitate practice , et moraliter sufficiens esse non potest; quem- 
admodom in omni humana repuhlica usuvenit. 

Atque hli, que adhuc tam copiosedisputata sunt.seriamente etpcn- 
sis, nullam prorsus rationem verisimilem superesse minutis phi- 
losophis de perpetua animae daratione dubilandi ego omnino ar- 
hiirorjdemusautemeiiamomniaarEumentaallalaabsolutam ccr- 
litudinem non efficere, efficient sane procul duliio ceriitudlne, aut 
probabilitaiem, guaelnrebus humanis obtlneri polest,maximami 
quict igltur hoc monstri est.ut ii, qui in ceteris majoris momenli 
negotiis ac ceriitudine contenti sunt, in negotio omnium gravissi- 
mo, cum deaeternaanimae saluieagitur.esse nolint ? sane vel pro- 
hahitis perpetuae poenae iimor ipsos quam caulissimos efficere 
deberet. Anne sempiterna animae nostrae vita res est tanto con- 
temptu digna,ul nlsi summa adsit evidentia, assenjum non merea- 
1ur?anne haeeopinio adeo nonia? Diciie quaeso qulcl vobiserror 
iste, si reapseessei, in morte oberit ? at nonne deirimentum erit 
aelernum, sl veSlra illa opinalio, ut vere est, falsa sit! Sed nescio 
quo falo cveniat, Ul multi denlur, qui, quemadmodamTuIlius scri- 
bit (Qq.taie. I. i.C.n.Ji Praeclarum nesr.io quid adeptis sunt 
ijui didicerttnt,se,cumtempusmortisvenisset,to!os esse peritu- 
tos. Quod ut sit, nihil enim pugno, tftlid habet ista res aul lae- 
tabile,aut gloriosum ? Nec tamen mihisanequidquam occnr- 
rit,c.urnon 1'ythagorae sit et Platoniseerasententia.Utenitn 
rationem 1'lato nuliam adferret, vide, quid homtni tribuam : 
ipsa auctoritate mefrangeret. Tot autem raiiones attuiit , 
ut eelle r.eteris, sibi cerie persuasisse videatur. Ego sic eiisti- 
mo: rationem, cur plebeii isti philosophi argumentorum vim non 
perspioiant, nec in horum infirmitate nec in ipsorum intelligentia 
imbecilitate,sed in voluntalis depravationeunice sitamesse;qua- 
lenon tam ralioeiniis urgendi, quam vehementer rogandi videtur 
ut ad se redeant, vitlosamque voluntaiem,edomitis distortis affe- 
otionihus, corrigant: quod nl fial djsputando oleum ,operamque 
perdes, ae noium illud tibi identidem reponi audies: non persua- 
debls, etiam persuaseris (cosf. sch.i.n. 1, log.). 



Digitizcd b/Google 



■De itccendria Dei Votunlalc, Ul AnitoA elc. 665 

QUAE OPIM.Hil! JPimilBDK «SJJ? 

Sr.hnUr. Noh po"um hoc loco pereclchrcm in philosophia qUaestio- 
nem penitus sUentio p^aeterire: utrum spiritus finitus umquam sit, 
aut esse possit absqueomni corpore? soli Deo convenire, ut omnis 
rorpOris e*pers sit,contendebat olint Orlgenes (*ttx .> x »r l.*.o. 
i.) nee dubiumest eara opinionem a multis deinceps propugnatam 
fuisse ad saeculum usquequiolum;quoi(rem Faustus Rhegiensis 1)0- 
cuit in epi!tolase*tadecima ab Henrico Canisio (Antrq. lect. t. 
i. tt. 363. ed. ftoc.J in lucem data. Cudworlus (Sjrtft intelt.ta $.s. 
3. 5. 13. 1*.) laudatis primum pro hac sententia multi patribus , 
quos ego quidcm nimio philosophtaePlatonicae studio abreptos 
fuissc opinor, se vehementer in eam propondere ostendit : Tri- 
chorius vero ex proposlto defendit, edita singutari dissertationc, 
ijuam Ochematologiam inscripit quaeque bibliothecae Bremensi 
philologicotheoloeicae (T. 1. P. 1. p. 114.) inserta est.Sed prne- 
cipue hic LeibnltHii (EssaideTheod.p. 1. §. 90. p. i.§. 1 15) com^ 
memorandum est, qui ut animam humanam statim a procreatione 
cum corpusculo organico conjun*it (§. i6j. sch. 1.), lla numquam 
cam ab omni corpore vacuam esse voluit. itatto ipsi erat duplen ; 
primum: verisimile non esse !n ordine naturae spiritus ab omni 
corporis consortione separatos existere ; <ieinde:unionem animae 
cum corpore, quhenaturaliter tion incepit, necnaturaeviribusde. 
strui posse. Inde Ullus opinione mors animantium aiiud non est , 
quam j,:r«,jafe.m[,seu gramlis qiiaedam immutatio: utnempeani- 
ttia evoluto per generalionem corpusculo seminali, prlmam muta- 
tionem subit, atque ad statum claramm , ct distinctarum perce- 
ptionum transit:itaallera in morte fit mutatio, tumque animare- 
iicto hoe crassiori corpore aliud quotlam tenuissimum vel tequi- 
rit,vel exhoc quodam modo educit ; putanl enim nonnulli animam 
conslanler, ac imtnediate cum corpusculo quodam subtilissimo.et 
(n perpetuum duraturo unilam esse.istud vero primum in corpu- 
sculoseminali : tum in hoc crassiori corpore jmmersum delilesce- 
re , donec tatidem post mortem solutft remaneat. Hane porro sen- 
lenliam, vcteri illi ile attimi vehiculo similiimam, \Polfius, aliique 
Leibnitiani avide arripuerunt ;Caniius{/iiriipr,i:i>.Dei §. 3S4. ) 
certum esse inscite pronunciavit, tiullum spiritum finitum cogitare 
posse,nisi cum corporc, seu ut ille ait, cum schemate perceptio- 
num conjunctus sit; moderatiorem se praebuit Dariesius ( Psych. 
rat.s. i, c. i, $.40.41,) quippe probahilitate contentus, Quae 
Boehmio (Psjrch. rat, s. 3. c. i.§. 650. anft.) seiltentia steterit.ex 
his illius verbisdiscipotest: Qttaeri solet, nam ejusmaii ipiri- 
lus finitl animit nostra perfectiores omnes corporibus uniri, 
an vero aliqui iis destituti stnt. Videtur qnaestio affirmanda. 
Isti enim spiritus tamauam hujus mundi incolae cum reliquis 
entihus eum constituentibns connexi sint. Ad nostras autem 
animas attenti deprehendimus spiritus cum aliis entibus con- 
necttper stiaccrpora, quorttm nempe beneficio et sentiuntres 



66$ Psyckologiae P.,11. Sect. IV. Cap. IV. 
alias, et motus desideratos proditcunt. Quodsi vero intermuU 
tas Ulas spiriiuum perfectior uni classes tales eiiam deprt- 
henduntur, qui v. g. inlegrum aliqitemMmiversi statitin,vetin- 
tegritm ouoque tantum globi alicujus ptanetariistatitm simul 
ctare intuenlur: quoniam sieorum intttitus supponeret impreS- 
siones in organajactas, corpus ejusmodi ipirilus toturn mun- 
dum,ret totum glabum pianetarium penetraret,quod absonum 
est asserert; spiritus tam sublimts corporibus carere i/idcn- 
tur. ^ 

Atque hi quidem affirmantium partes sustinent ; negantium ab omnl 
aevo mutto major fuit numerus ; horum rationes insummam colle- 
git Cl. Moschemius.ex quo nonnulla proferam f In Cudw. c. 5. s. 
3. 5. 14. not, 1, }. Me quidein, inquit, primum ab hoc dogmale 
recipiendo id revacat,quod ab initiii pantm honorificii essepro- 
jectum video. yetustissimum est illud,quod ante ostendimus, 
sedplebejum polius,quam phiiosophiciim.Non Utui viri sapien- 
tes ratione,ac ingenloduce excogilarunt ; seil philosophi a poe- 
tis,et plebe anceptum in schoias saas recenliori aetnle trans- 
tulerunt ,et exornarunt, ne nimis a raiione alietuim videre- 
tnr. Poetas auiem ad hoc dogma canfinyendum permotos fuisse pu- 
tat partim communi rumore, qui defunctorum animai id sepul- 
chra in forma,elbabituhumano saeplus comparuisse ferehat,par- 
tim ignoratione nalurae simplicis,etab omni carpore segregalae. 
Tum ita prosequitur vir doclissimus: Videntnr mihi dtinde, qai 
animam immortali cuidani corpori alligant , vehementer res 
eorumjavare, qai vei anXmam nalurtim esse per se subsisten- 
tem negant, vel tatam eam corpoream esse pratntnciant. Na- 
Uira enim, quae niimqaam sine corpore est, nec esse sine cor- 
porepo(ejI, quid quaeso est, qiiam res pariim perject a,nec per 

trario perfectum, et suis numeris absolutitm esse potest, tam- 
etsi anima plane caret.Sad ajent exislere ijuiilem possc animam 
absque corpore, at non percipere. Al quis hos viros doctissimos 
dacuit animainnecsentire,iiec percipere posse,tiisi corpus ad- 
junctum habeal ! quasi vero nultapossit alia esse sentieudivitt 
praeter eam qitu nunc utimur? cquidom Deum, cujus iifinita 
est potrntia,firmiter credo aniinam et doloribus, er votapiari- 
bus ajficere passe, corpus licet ttti nullttm sit additum: itlem 
ego our cr.edam nihil caussae video, res extra se consliluta 
haiti percipere posse, nisi aculis, auribus, aliisque memhris 
praedita sit. Tantane nobis data csl animarum cogniiio exlra 
corpus viventium,ul de rebusejitsmodisecure aliqitid decerne- 
re, et aliis credendi ieges rogarequeainus} Denique concludit! 
Postremo ex hoc dogmate consectaria duci perspicio ad san- 



Digiiizod by Google 



Da Necessavia Dei faluntate, ut Aaima etc. 66 J 
etam illam, quam sacritibrinobisiradiderunt,de mortuorum 
corporum reiurrectione doctrinam quadam mado tabefactan- 
dam. Etenim si corpore instructi sunt animi nalurati, et hinc 
diicedentes corpus suum coeteiteex mortati hoc oorpore aufe- 
runt, non necesse videtur esse, «t ad ipsum, quod hic generint 
corpus, pureaium, et novis qualitatibus donatum in extremo 
hujus mundi die recipiant. Utraeque nimirum mentestam 
beatorum, quam improborum voluptatcs,et dolorei, hoc licet 
corpore concreto careant, alterius iltiu' corporis inlerventw 
percipere posiunt, Deiaeepi singulatiio Cudworlhi ratioiiesre- 
fellit, quaecum alioquin nullius sint pQnderis.periese concidunt. 

loannei Christianus Loersiui ( Dissert. deangel. corp.) contendit 
angelos non secuJ.ac aniroas human»s,cum suis eorporibus coma- 
ciaios esse: iriplicis generis argumentis eam in rem ulitur, quae- 
primura ab auctoritate vetarum.tum ex philosophia,deniqueex S. 
Litteris deiumsll. Primis, et ultimis brevitalis caussa omissis, da 
philosophicis quaedam attingam. 

I.) Ex essentiali inter animum.et «orpns dlscrimine colllgit (§.f-)$ 
nullum per se inter earpus,et mentemdari possecommercium; 
nutfum corpus moveri posse per inentem Jinitam pi propria: 
niillam mentem, cum nutfam superficiem habeat, affici posse 
a corpore. Tum multis de fine mundi disserit, menlesque praeci- 
pue conditas esse docet.ulexrerum corporearum conlemplatione, 
summamDei potentiam, ac majestatcm agnoscant, ac glorificenl, 
Inde vern cancludit, cumspirilus per se nullumcumcorporecom- 
mercium hahere, nihil sentire, nihil percipere posslt, fore.ut an- 

divinas in eo perfecliones agnoscant. At quis illi sine probationet 
asserenti dahit,spirituro corpore vacuum rescorporeai percipere 
rion posse (idibl. Brem.phil. i heol.c.6.p. 3.4. ri.fi Deinde.quott 
praecipue Stephanui Vilus insuocontra Loersium schediaimato 
urgel, secum ipso pugnat ;si cnim nullum esie possitspiriium in- 
terel corpus commercium , quomodo spiritus cum corpore con- 
jungeturf qnomodoitem opo sui corporis res aliascorporeas per- 
cipere poteritf certe alterutrumiit,necesie eitjveldatur mutua 
realii actio inter spiritum ; et corpus: vel Deus per se eas perce- 
ptiones in spiritu efficit : si ilbd, adest commercium spirituscum 
aliquo corporef quod Locrsius negat ; si hoc: curnon Deus id se~- 
que praestare possit absque omni corpore. 
i.) Angeloi ait a Deo deitinatos esse ad varia ormila intei homines 
obeunda { §, n. ), quae sine corporis interventu fieri posse haud 
videnttir ; saepe enim necesse ssl, ut diversa corpora moveantur, 
quod spiritus ab omnl corporis concretione separalus efficere mi- 
nlme potest. At rursus, si spiritus perse nequeat tnoverc corpus, 
quomodo idpoterit praestare intcrventuaIterius?nonne ncccsso 



668 Psychologlae P. 11. Sect. W. Cap. IV. 

erit, ut per se suura, quocum conjungitur, corpuj art motum concl- 
tet? ilem si necessarium sit corpus ad munera obeunda, quid «e- 
tat dicere, tum nngelum sihi corpus assumcre, vel a Dco illo do- 
nari, cum ad id geuus negotiurn conficiendum miliilur. 

3.) Infelices putat fore angelos omni corpore dcstitutos ( §. 1}. ) , ut 
qui caeci, surdi, muli futuri sint, cum ahsque corpore nemo vide- 
re, audire, loqui possit. Sed reponit Vitus caecos , surdos , mutos 
dloi non poJJe, nisi quibus videre, loqui, audire naturale est, quod 
in angelis non evenit, tam angelos potius ad divinae cognitionis 
perfectionem propius accedere, quo minus ad perclplendas res 
cxtarnas ope sensuum egent. 

Haec igitur cum ila sint.nulla omnino adest ratio, quae verisimilius 
persuadeat recedendum esse a communi, maiimeque vulgala opi- 
nione: esse nimirum mortem veram animae ab hoc spectabili cor- 
pore separationem , neque transitum ad aliud subtllius; ipsam 
prolnde a morte vitam sibi vivero leparatam ab omniearpore, 
donec suo rursum, quod Revelatto docet , circumdetur. Ita Socra- 
tes apud Platonem (In Pkedone); Nnmquid alind (mors), quani 
animae a corpoit separaiioi mimqitid mortuum esse est 10- 
littiim ah anima corpus per te seorsum esse; seorsum quoque 
a corpore animam solulam ipsami numquid aliud aliqitid e,\t 
mors,qtiamistud?non,sed!iocipsum, inquit Simmias. Quod 
si vero animae a morte omni corporo solutae putandae sunt, mul- 
to magis idem de angelis, quos communi conscnsionc spiritus pu- 

APPEWDIX 

D'E BESTLARUM ANIMIS. 

O.U0B Anr,UZiIE:.'TL'K " 

CCLXIV. Di*i de anlma humana pro scopo, non pro argumenti 
gravitate satis. Nuncpauca de bestiarum animis;quod res haec mul- 
tunl tum jucunditatis, tum connexionis, cum praecedentihus habet. 
Duo autem potissimum quaeri possunt: primutn utrum quaepiam in 
bestiis anima enistat ; deinde cujus ea nalurae sit. En brevem huju» 
pertractatiooii summara, 

C A P II T I. 

De Bxistentia Animae BelluinaeJ 
msmi imbkht ohbatt* dt iobiu - ronunr actioshs , qhas nos eiw 

HBIS - ODIIU! Ht IP3IS iHHB» ISIIST. 

CCLXV. Bestiae perfectiores organa sensarta nostra simiili- 
makahem. Veritatem e*perienti» docet; «anes enim, vituli,equi, 



' Digilized b/Coogle 



De Existentia Aaimte Belluiaae. i §6gi 
cervi habent quinquc organaeo prorsusmodo constructa, quonostrs 
junt; nervi quoque a singulis organis ad cerebrum porriguntur, at- 
que iis sectis omnis in illa parie sensus,utinnobisdesinit; cerebrum 
tlcnique ciusdem estcum nostroconformalionis,quantumoculoetiani 
armatodetegi potest. 

Sckoi. Beslias perjectiorcs cnm VolSo voco illas, quae quinque or- 
ganis sensoriis instructae sunt; imperfecliores, quae paucioribus: 
ad iilas quadrupedes pertinent, quibus proxime aves,et pisces 
judicio laudati philosophi adnumerari possunt ; harum pro gradi- 
bus imperfectionisdiversaeomnino sunt species, utoslreae, coclae, 
muschne, formicae, polypi, aliaque insecta. 

CCLXVl. Bestiae ponunt acliones simillimas illis,quae in no- 
bis cum perceptione conjunctae sunt. Praedem i terum habes expe- 
riemiam ; bestiae cerle Lta agunt, ut videantur se ipsas ad objecii; 
externis, et objectaabie invicem discernere. Adverte atl canem do- 
mesiicum, numquidherum in ingenti eiiam hominum lurba a quovis i 
alio discernil? ad venaticum, numquid feram ab arbore, leporem a 1 
perdice discriminal, cum alio signo hujus, alio iilius praesentiam in- 
dicat? nonne universim omnes utilia sibi a noxiis optime interno- 
scunt?jam vero discretio haec conscienliam; conscienlia veram per- 
ceptionem arguit : in aperto igitur es(, poni a besliis acliones simil- 
limas iis, quas nos cum perceplione exercemus. 

CCLX\U.BestiaepoUent/acultate senttendi. Imprimis enim 
organorum analogia (§. 165.) duhitarc non permillit quin objecla 

nis usque atl cercbrum nervorum ope propagentur; quin in cerehro 
ideae materiales eicitentur , prout haeo omnia in nobis etBciuntur. 
At vero in nobis singulis ideis materialibus respondenc ideaesensua- 
les in anima,atque ideo nobU facultas sentiendi compelit: igitur et 
idem in bestiis fieri censendum es t. Certe sicut ex similibus effecti- 
bus eadesn caussa efficiens; ita ex similibus mediis eadem caussa 6- 
nalis recte eolligitur. Deinde istud quoque firmiisime persuadet alie- 
raaclionum analogia (§. praec.) ; tametsienim eorporibus, organis- 
que nostris raechanicumillud artificiuro minime desit, quod in bestia- 
rum corpore deprehenditur, actiones tamenhae a nobis sine perce- 
ptione poni non pnssunt: igitur etiam idem de besliis putandum est, 
licet fortasse, rem abslracte considerando , hae ipsarum actiones e* 
solo mechanismoet provenire,et explicari possent. 
Schol, 1, Simiii ralionis conclusione oslenditur besliis quoque phan- 
lasiim, et memoriam compelere ; et quidem quaad primum : vide- 
mus ulique eas secundum leges imaginationis ($. 27.) operari ; ila 
canis, qui alias verbera pcrsensit, vis elevalo ab hero baculocum 
ejulatu fugil; piscis semel hamo laesus omnibus uncii cibis aerasu- 
besse pulal. ytiid de somnis, quae a phanlasia efficinntur dicam 
certe jncanibus,equis,aliisque bestiis dormientibus manifeslasom- 
nii sigqa persaepe deprehendimus. Memoriam denique jjuisipsii 
denegareaudeat? Monnesolcrtihominuminstitutione plurimacon- 



Digitizcd b/Cooglc 



673 Ptfcholo$iaeP. II. AppenilxCap. L 

discunt, et longo tcmpore tencnt f nonne apes longissime iti prali 
avotantes, cum redeunt, suum quaeqUc alveafium ingreditur ; hi- 
runuities nori faroeii lorigiriquis regkinibus, transacta hyeme;re- 
VeftenteS prioris anni lildos repetunt; verissimillimum igiturest 
pollere bestias facultate cognosceliili inferiore. /am vefo hanc al- 
tera quae appetitiva dlcltnr, natiiraliter comitaturi igiturut et 

■ hane iisdem tribuamus, conseritarieumest. Sedet excarum actid- 
nibus appetitiones, aversationes, aftectus clare eiilcent ; nam cum 
sumifca avidilate 1 |>ahulum qUdefunt ; pfaedam r apiurit ; irfatatad 

• excadesciint, omniaqiie hominis irati sipjna arrectis pllls, eadenti- 
Wfcculis, inflammatnvuliopfleferu.nt! faptis catulis iram, dold- 
renlitrlstitiammanifestati 

SckoU i. AfguiHenturii ah analogia, qtio hiil utimuf, juniiriae est ef- 
ficacitaiis, aiqiieuriafere iri rehusnatiiralibus viaad veritatempef- 
Veniendi. Eit hac mulla colligimus, quae rieque a priorl, rieque i 
posteriori demonstfarl possunt, Ita tamencolllgimus, ut cle iis du- 
bitafe ricliculum planc foret ;sic scio vilulunijquem vivum intUfior 
hahefe cor, lienemj pulmories rion alia de caussa, quam njuod bas 
partes iri aliis, (Juos dissectos conspexi, inesse ridvl, atque ita scio 
ut me nullae argiitationes a concepta opiriione dimoVtffe passirit 
(conf.g. Mj.scH. log.). 

CCLXVIIl. ISestiae eierceni motiti stricte spantdneos. Mo- 
verit quippe se sectmdum appetitionem, aut aversationeni praeseri- 
tem, ut videfe est in cane jacente, cum surgit, accedit,offamqueprd- 
jecfani devdrat ; irichoant ilem, ct abrumpunt ex se motum, nec nori 
perdufantc velccissimo motU repentc direcfionem , ct ccleriiateni 
mulant, etsi nulla determinatio sufficiens cxlerna adsitd Ita equus id- 
lavifgaeumbra tefriiusaut citius currit,aut inaliam partem cursurri 
intlectit ; in aperto canipo vcl tenui sibilo ad velocissimum cursuni 
tmpellitur, contra ut se ex alto praccipitem aeat.riulla vi adigi pbt- 
est. Atque mottis late solum spontanei,seu taritum automatici leeem 
oifinihus riotisslmam constaritersequuntur, atque nee incipiunt, nec 
tleSinunt, nec mutanfur absqnc determinatione externa. Accipe ma- 
chiiiam quacumque arte confcctam , qualts illa Kircheri fuit, quae 
aqUam an Tvberi haustam domum tulil; pone eam motu automatico,- 
confecti, ijuadam via, ad fossam pcrvenire ; anne sistet,'aut iter in- 
flectent aut transiliet? minime vero: qua ire coeperat.perget et pro'- 
na iri foveam incidet ; vide, quanlum intermachinae, et bestiac mo'- 
tum intersit. Igitur vel dicendum est, uni*ersales motuum leges pef- 
petuo vjolari, aut bestiarum motusrion mechanicos, sed stricte spori- 
tanoos esse; illiitl omnino improbabilees[,et analoglae legibus eori- 
trarium : ergo hoc asserenduni. 

Schol. Ajunt congrue dici posse stfucturani cdrpofis in beStiisr earri 
esse, ift e*impulsione, quam obyecta exterria iri scnsuum organis 
efficiunt, ii in cdrpore motus consequantur qui ndbis spdntanei vi- 
dentuT. At si ita, tum bestiac in iisiiem adjunctis positae eosileiii 
icmper moius ederent, ijuod cum esperienlia pugnat. POnamus in 



De Existentia Anima tielitiintie. 67 1 

ilsdem prcrsus adjunctis duas hestias, unam jam saepius insidias 
enpertam, alteram numquanu ista caece in easdem irruet,illa cir- 
culiione deelinabit. Ncc dici potcst in priori factam fuisse tnini- 
marum in orgartls fihrillarum mutationem.qua fiat, Ut mutus alii , 
declinanrlis insidiis apti conscquantur ; hoc cniM falsum esse vel 
exeopatet quod bestia saeriius decepta, setnper autem illaesa 
abire permissa, tandem nan amplius insidias timet, ac plane man- 

CCLXIX. Jnest in bestiis animti. Ecstiae senfiunt, imaRinantUr, 
recordantur, appctunt ( §. 167. sch.), motusque stricte spontaneos 
exercent ( §. praec. ) : ergo inest in ipsis harum omnium operatlo- 
num principium quoddam ; atqui principium isfud recle anima dici- 
lur, qucmadmodum in nobis hominibus: igitur ilt hestis anima Inest. 
Coroll. Besti.le igitur non sunt machinae undique corporatae , sive 

automata, quale ex. gr. horologiUm, 

lHfAB EJIltosOPHOBUM OpiNiosna i* 

Schot. i.jamolim Diogenes Cynicus, teste Plutarco ( De ptac.phil. 
1. j.c. 10. ), et mulli es Sloicorum familia cum Senuca (Deiral. 1 . 
c. 3. ) hruiis omnem sensum delrnxenint contendentes, omnes illo* 
rum motiones vi solius strllc-turae , ut in quavis machiiia , perfici. 
Eecemius Gomeiius Pefeira eamdem sentenliam amplexus e!t in 
opere phvsico, qudd a patris, et mafris cflgnomento Antoniana 
lilargarita inscriptum anno 1554 irt lucerfl dcdit; lum saeculo in- 
sequenle Carlesitis ( Dhs-n. d,- ;,»^oi!.) ,-: nactus conlinuo plu- 
resseclatores Antonium le Granil ( Dissert. de carent. lens, et 
cogn. in bmt.), Antonium d'llly d' Ambrun ( Trtiit. de i' am, et 
de ia connMss. des fVt.), Darmansonium ( I.a bt>te aVgrrtoVe en 
tnachine.) , Malcnrainlii-m, a I i rji: t- , tanrlem ab omnihus Carte- 
sianis mira consensionc rccepfa est. Verum hi, quamvis in re'con- 
veniant, diversas tamen vias in ea cxplicanda ingrcdiuntur: qui 
rigidum ocoBSionalismum profiicntur, hrc quoque Danfll eX Wachi- 
na advocanl,omnesq':e hruforum molus ab eo ipso, occasione im- 
prcssionum ab ohjeclis exfernisin organis cftcctarum, produci ar- 
biiraniur, hosalias refutavinms. AHimachlnam bestiae miro pror- 
sus artificio a Deo constructam 'ab' ipsis Impressianibu} in organa 
sensoria factis ad eos motus, qui sponfanei videnfur, .dcterminari 
docent ; utque hoc aliqua ratioue verislmile reddant, ad effluvio- 
rum congruentiam, amicitiam, inimicifiam , simpalhiam, anlipa- 
thiam, aliaquc ejusmadi Iribrcii ienljs Irlgi nii commenla confugiunl, 
ac mille hypolheses arbitrarias accumulant, ut unam arbllrarie 
conslitulam scfhilciant. Dicli veritatem ex Purthotio egregio Car- 
Jesiano( fnstit. pkii. t. -j. p r 'ys. p. J. s. i. C. ■■ prop, p. 3.) accipe ; 
Sit in excnip'.\im, ai! illc, tmtid d? duobits itipis narratur, t/ni 

quae atrium,ieuhotreum claudil t abiQor.dere se dicitar,dum 



□IgiiLzdd t>/ Coogle 



673 Piychologiae, P. 11. Appendix Cap. I. 

alter recta per patentem aditutn subil ipsam ckortem, in qua 
canis tuguriicustos recubat-.qui slatim excitatus latrando ex- 
silit et in lupurn incurrit. Dum vero tupus fugere, el canis in- 
sequi, donec ambo extra chartem exeant. A% ubi ex ea sunt 
egressi,illico superveniens alter lupus, qui stabat in insidiis, 
canem a terga occupat, simulq ue prior iuptis, quifugiebat, ut 
canem alliceret,faciem convertit ; quofit^ ut cams inter lupos 
coercitus ipsis fiat praeda, famemque iilorum expteat. Audi 
jam mirabilem explicationem. Ambalupi urgente Jamepraedam. 
t/uaerere dicuntur: qua in re non raiione, sed sola stomacki 
iieUicatiane,et meckanica determinatione estopus. Deinde in- 
ter incedendum odare canisferiuntur,quo adducuntur ad ru- 

pein incidul,quo canisodor praepeditur ,ibique proinde imnio- 
tus consistat : altervero reclain atrium pergens canemexci- 
tel. In ea pariter necessaria non est ratio. Dum canis excita- 
tuslatratum edit,quolatratuliipus,qui in atriaest, adfugien- 
dum, qui verolatetpone sepem,ad consistendum, et sepi se ap- 
pticandum meckanice determmatur. Quemadmodum si te- 
ctum ruinosi cujusdam aedificii corruat, illius fragor kotni- 
nes prape parietem stantesad se colligendum, et parietiappli- 
candum ; remotiorcsvero adfugiendum excitat. Sed ubi ca- 
nis priorem iupuni insequens praetergressus est eum, qui stat 
in insidiis,tunc odore suo ipsum ad se pertrakit: sicque inter 
ambos lupos canclusus canis utrinque denlibus apprekenditur, 
et devaratur.Omnes igitur ii motus in meckanicas leges,quat 
naturae auctor sancivit, refundendi sunt ,nan verae,et pro- 
prie dictae rationi aut prudentiae sunt tribuendi. Sed adverte, 
a Purchotiohio per ritionem non modo facullatero superiorem , 
sed ioferiorom quoque, seu amnem veraro cogitationem inielligi, 
ac exctudi, ut ex antecedentibus calligilur. Inde vero ingens fin- 
gendi libido in Cartesianis apparei, quae hanc senfentiam merito 
suspectam reddit, neque ullum ei inter probabiles"locum admit- 
tit. Alii denique ad harmoniam quampiam praeslabilitam confu- 
giunt,docentque Deum praevisisomnibus adjunctis, ac impressio- 
nibus ab eilernis objeclis cfficiendis ipsam bruti machinam ita 
aptasso, ut vi solius mechanicae structurae omnes ii motus succes» 
sive edanfur, qui tam accurale ijiim objectorum in organa aetioni- 
bus congruunl.Hi praeter sol.in) possibilitalem nullaro hatTBnl po- 
siti vam ralionem,quae ipsorum caiissae vel probabililcr palroci- 
netur. Sed jam caminus ciim Cailesianis congrediamur. 



'Sckol. 1. 1.) Ajunt: Deuscerteefficerepotuit.ut inbrutis vi solius 
mcchamsmi sine principio cognoscenle omnes molus perageren- 
tur: igitur etiam ita fecisse censendum esi; secus enim otiose quid- 
piam molitus fuisset. 



Digitizod byGoogle 



De Existenlia Anima Belluinae. 6;5 
R. Salvis universalihus motuum mechanicorum Jegibus htni Dcus 
efficere nequaquam poluii { conf. $. !6S.). Quod tj autem possibi- 
litas in abstractospectetur,nultaquidem in idgenus machiniseon- 
tradictio apparet ; at non propterea Deus aliquid otiosc molitus 
tuisse dicendus ent: ut cnim prosupreroa sua li bertate muntlum 
condere.velnoncondere potuit, jta quoque liberrimum ei erat 
caussas itaordinare, ut effectus certi ab hdc potius , quam alio en- 
1e, hacque potius, quam alia ratione proficiscantur. Non dtibiurn 
ejt.aitdu Humelius (Met. tract.j.disp. j.0.5.), onin Deuspo- 
tuerit ejusmoii machinas ejficere ; ledatrum Jecerit qitaestio 
est, et an bestiae, quae omnibus ad seniiendttm organis iis- 
dem aculis,paiata, Ungua surtt praeditae. ,quibus corpusna- 
strumjutt instructitm, enetamen non magis sentianr auc vi 
deant aut doleunt, qanm horologium, aut qttaevis macklna ? 
Ac nescio,an noa haec qun-edam ilittsiojtiiura sit,quaenos iri 
errorem necessaritim inditcat, quaeqrte insapieuti.'s>mum et 
Optimumnarttrae Conditorem cadere non potest. Et qnitlem 
nobts hcet ab tis, qtii contra semittnl , t/tcissim requirere, an 
nonpoftierif Deus, ut sensutim organa , sic vim sentiendi tri- 
hierelSipotttit, quin itajecerit , ne illi quidem dubitnre pos- 
sunt. Enimvero nema dubitat.quin eti,quc - ■ 



•t alit 



qttaque s, 



mm abjecta ; « tarnen patuit Deus ita sensus no^tros ajffce 
' s '""" ™ odo move J™'" r '" : '] «aetient cbjecta. Non dis- 



loco non quaenmus, cjuid fieri potuent.sedquid factum fuissepru- 
<lentem censendum sit J Quare, ut jujiclum sallem prohabile for- 
mari queat, posita primum possibilitate in utramque»partem ra 
tionesdeindealiaeinvestigandaesimt; atque has analogiae legcs 
nobis suppeclitant, ■ b . 

1.) Eoipso, quod actipnes,qOaeii bestiis cum vera rnlloclnatione po- 
ni yidentur, sine ea poni possint,non est ratio prohahilis ipsis in- 
telleclura.et rationcm irihuendi; quia nempe, ut hahet velus ver- 
fcum, essentiales entium perfectiones sinc nocessitate multiplican- 
dae non sunt ; ergo etiam hoc ipso, quod actiones quae a besliis 
eum aliqua cogniiioneponi videnmr, absolute rlm spectando, a 
pura machina perfici possint, non est ralio probabilis ipsis veram 
sfnVn | ne * ■ ■ ™ dl ' B9m s,miIi 'er aliud axioma velat: ne enli» 

R. Similiiudo illa actiomiro omnino non sufficil.ut beslis i 
et ratio tribuatur; nam ef longo inlervallo eae a perfeei 
mm actionum,qi)as nos ratiocinando ponimus, distant, e 
Storchenau Metaph. Lib. III. 44 



DlgiDzfldbyCoogle 



praeter.ea positivao s.uis firmiter evincunt, nihUv^l intellectul, 
et ratioms millis messe, ut deinceps videbimus. At Verp cpntra 
irutbrum cognilionem nu.Ua raliq probabilis adferri poiest i qua- 
l-e'.arguhientum'illud ab anaiogia desunjtum iotum rqbur retinet. 
puoil _sl 'quis cpmmuhem homlnum cnnsensioneni .ad.jicere Vejit, 
nori ab's' re fecerit: certe ut viilgo pmnes bruta cognilione, et ien- 
iu jpdllefe ; ita contra intel.leclu, et ra.tione. destilui/ac <inir> t allii 
irrtyionalia, recfe d|ci arhllrantitr. 
3.) Sim(litudoorganorum inter me.etalium hominern prpbat eum 
non tantum co^noscpre, sed etiam raliocinari , quemadmpilg.m. id 
tnilii Ae me sens.u intimo cons|at ; igilureliam si similltuda orga- 
noriim l'n hoc arp,umento allquid probarel ; proharet ea simul be- 
stias ratibcihari; atqui hoc nimium esf, et qui nimium probat ni- 

JjJ.Exsolaprganorumsimiliiudine nihiUliuddirecte colligiiuri i?uam 
' exisienlia aUcuj-js emis., quod iis organis ad percipienda objecta 
sensibiliauialur: cujus deinde naluraeens illud sit, aliis e* ratio- 
nibusdeterminari debet.Si itaque videantur ab eo ente talesquo- 
queacliones effici, quae raiiociniuin certo posmlant.legiiinje con- 
cluditur, iliud intellectu, et rafione instructum esse. Atque istud 
in howinihus evenit; noji ex solaorganorum similituiline, soA e* 
*sermpcinalione,aliisqueaclionibus adaequate illis similipus.quas 
^ mesine raliocinaiione poninon posse osperior, coiligo i n altero 
quoque anjmam rationalem esse : nihjl contr* h.oruoi in brutis ob- 
tlnet. Ncqueobesl.quodejosmoiliactiones in infanti bus,au( amen- 
tibus nan deprehendamus, quibus. tamen animam quoquc rationa- 
lem tribuimus ; nam expericntia satisedocti, scimus infantei ado- 
Jescere, amentes ante hunc morbi statum rationaios fuisse, quin 

quo fit, ul sine dubitatione pronunciemus in infantibus, aut.aduliis 
amenlibus animam rationales nostrae similem iaesse , siquidem 
nullam veri speciemhabet, idem corpus a pluxibus successive ani- 

4-}riaecorg*xiprut5 similitudonondeprehenditurin.omnibus bestiis; 
inde igituromnibus inesse animam nonprobalur; quod.si autem 
fion in omnlbus, jam sententia pericli4atur r ..,j , -., . ; - 
Verum est, in besiiis.esse qucmdam desccnsunt in serie continua 
a perfectishomini simillimis usque id plantas;utigiinr argumen- 
tum istiid ab organorum analogia concludat, per gradus.et pede- 
tentim instituendum est. firgumentamur nimirum pjimoab homi- 
nibusad hestws nobis masime in organorum n^mero, et perfe- 
ctinne similcs ; ab his deinde ad alias, quae ijlis magis, npbis mi- 
nus similes surit.et sic denique gradali,m ad.imperfscliores quas- 
que peruenimus. Hoc pdrro arguoient^m iamdiu siringit, quam- 
diu organa quaedam sensoria, licet jam admo.dum Imperfecta, ad- 
sunii*im.vero amiiiit, quamprimunrqonstat nulluni verb sensn 
organo^um sensorium ade5se;quod in ^lantis eyenit., quae.vasii 



Digitizcd B/Cooglc 



De Exii 



Jnima Belluir. 



6 7 5 



Solum aliquibus ad humorum circultionem aptatis instructae sunt. 
Praeterea ubi primum' arfiLtmennim ad bestias perfectiores appli- 
camus, easque anima instructas esse conficimus, jam rite «nncludi- 
tur omne illud, quod ad bestiarunj genus periioet; anima praedi- 
tum esse quaestio solum quamtoque superesse poterit, utrum res 
quaepiam-determinata,ut exempli calissa po]ypus,hoc generecon- 
tinealur: verum istud delinire ad eos.qui naturam scruianfur, per* 
tinet. Similitudo itaque organorum tametsi non in omnibus bestiis 
eadem deprehendatur, in omnibus tamen Inefte animam, si non 
eodem, saltem djverso modo probat. 

j.) Si in bestiis anima inesset, forentfae quoque dolorii,"et volupta- 
tis capaces ; at hoc non est Verisimile: nam cum divina oonilate 
non cbngruit, ut sine propriaculpamiserae sintjessent autem cer- 
te ; praesertim cum Deus hominibus plenum in ipsarum vitam do- 
minium coricesserit. Usurpant hanc in rem il.lud S. Augustinh sub 
Deo jus4o nemo sine culpa miser. * 

Jjt. Vera misenis ( Essai ilitThead.p. 5.5.150.) , verumque gaudium 
ahsqite reflevione dislincta super ea, quae quii palilur, elsine ali- 
qua in fulurum providentia suhsistere non polest, quemadmodum 
Leibnitius monuit ; eerte nos homines nontam iU, qLjibus affljgi- 
miir, malis cruoiamilr, quam refleita eorum apprehensione, ot co- 
gitatione in futurum porfecta, qua eadem vel diu duratura, vel 

' augenda-otiam praevidemus : quare cum his faculiatibus bestiaa 
careant, veram quoque tristitiam, auf gaudium persentiscere ne- 
queunt. Etsi autem aliquos tamen dolores patiantur bestiae, nihil 
inde contra divinam bonitatem, autprovidentiam arguitur ; non 
enim inconveniens est.utDeui quodyis ens producat, et ad suam 
naluram congrue conservet; sunt autem bestiae sua naturahis ma- 
lisobnoKiae. Plenodeinde jure Deusrbestiis dominatur, cur igitur 
nequeat illas hominum servituti suhjicere, ut iis tamquam nobi- 
lioribus creaturis singularem benevolentiam exhibeani? Uthomo 

' homini servitutem serviat, cum justitia naturali non pugnat, cur 
justitiae divinae opponatur, ut bestiae ad hominum servitium de- 
stinetur? Denique compensaulur etiam dolores temporalibuJ' vo- 
luptatibus,qUibus absque omni tuo merito hesliae perfruuntur,ut 
adeo ipsis Divina ProvideatU non deslt. - 




CAPOT JI. 



• De Natura Animae Beiluinae. 

AKIMA nmtlUt MT IHHH - OCCOBIUTTH DUBIO. 

CCI.XX. Anima bestiarum est ens simpiex. Omne ens,quod co- 
gital.est ens simplex ( (}. 141. ) ; scd anima bestiarum cogitat (§. 
167. ) : igilur anima bestiarum est ens simples. 
Schol. Falsae igitur sunt opinationes lipicureorum, Perlpatetico- 
rum, tt Gassendistarum, qui^etsi bcstiis sensationes et appetitio- 
nes tribuerint, ipsarum tamen animam vel in atomis fortuito coa- 
lescentibus, vel in fluidissima sanguinis portione, vel inspiritihus 
animalibus, vel in flammula tenuissima, aut quibusdam igniculis 
constituerunt. At experimenlis constare putant belluinis animas 
reapte in partessecari po$se,eamque in rem sequentia proferunt: 
1.) Lumbrici, viperae.serpentes, aliaqueiimilia insecu iu plurei 
divisa partes longiore tempore vivunl: singulae enim paries mo- 
ventur,signaque doloris, cum.acu punguntur, eilunt. 1.) Polypi 
aquarumjluleium.observante CI.Tremhley (Memoire pour ssr- 
Vir il 1'hist. d'un genre des polyp.),\n plurimas partes disse- 
cii.octo circiter dierum spatio, in lotidem integros polypos ab- 
eunt, qui omnes acliones ei animalculo competentes exercent. 3.) 
Scharabaeus; teste Pardiesio, ablato capite ultra -raensem vixit, 
voUvit, aliosijue motus edidit. , 
\% liul hae nalurae mysteria difficiliorem esplicatum habent, non 
tamen coniHusionis veriusjjerialitatur; nam evitlentissimuui est 
ens composilum cogiure non posse; cum igitur, cjui haec, et simi. 
lia objiciuni, veram in hestiis cognitionem agnoscant, non minus 
pcrspicuumest animam cogiuntem in his casibus nondividi. Sed 
ne lamen-nihil dicam. 1.) Motiones in dissectis vermium partibu* 
a suhtilissimo fluido, qua pristinum motum aliquandiu conservat, ' 
progigni, quin etiam per fermentalionem rum diversis particulis 
in aere volitantibus, et corporis putrefaclionem augeri possunt ; 
neque contractio illg, quae acu adaiota fit, doloris signum cst, sed 
cjs structura corporB, ceruque annulorum , quibus illud constat, 
conjuncfionB oritur. ).) De polypis ita doctissimum Scberferus 
scribit ( Instif. phys. p. 1. exert. 7. art. 6. a. 5S;. adit. l.ma. ): 
hoec perpendtfnti procul dubio vegetationis species tidetetur 
poljpus, nisi analogia ctim alterp marino, euju* ova depre- 
hendtintur, inter animalia collocandum suaderet. At annon 
dtci possii ,pellem illam poiypi esse giiasitndtimentum quod- 
. d.iFn anima!is,guod exiguttmfortassis sit, uti testa pluribui 
est piscibus ;formari hancpelleme succo quodam glntinoso 
anirhaltr. csse praeterea poljpum ejtts generis, quod eimtil se- 
menfoectindiins habet, at in regno vegetahili flores antheris et 
thecasemin<ilipraedtti,tatereinitlapeUephira semina jam 



Digitizod b/Coogle 



Psychologiae P*II; App. Cap. II. De Naturaete, 677 ' 

fotcundat «, ad quorum exclusionem nihitdejit,qudm utsetx- 
pandere possint ; li igitur secetur polj-piis, cur non exclusum 
ttliquodavuium celcris niiftiiriitsinchoatamjamteitani suam 
motiem, si itn vacare licet, pefficiuT ? Etenim itniversXim mihC 
valdt: Credihiie-vidttur, admadiim difficiilter determinari pcs- 
se, quaenam apparentes alicujus corporis organici partes ve- 
re sini animaies,quacnam praecise mitnirnmis, et involucri 
loco adilitae, ut saepiui alias pro aliisjwbeamus. Non incon- 
grue fortassis dici posse alius quidam aummat , abscctara polypi 
partem in nnvum corpusculum hrevi concrescerc, cui Deus secun- 
dum generalemleEem a se conslilutam animam infundat, qua bypo- 
tesi assumta nlhil insolirum, etemraorrtinariuro foret praeler ge-. 
nerationls modum,neque huhc lanlopere mirandum.cum et ramura 
terrae (ornraissum radices agere, ac in arborem Mcr«pere saepe 
cnperiamur. Verisimililudinls speciem auget tum, quod ipsum po- 
lypi rorpus alhid fere nofi sit, quam tubulus quidam posteriore 
' parte cOntractior ; anteriore hrachiolis quibusdam filaraentorum 
1 instar armatus, ac vegelabilj similior, quam aniniali. Tum quod 
lumhrlcis quibnsdani induas partes disseclis, aliquot dierum hi- 
tervalhj,elcapul,et cauda succrescal,qtiod Reauniuruim experluni 
fuisse Scipio Mattei scribit (Oellaformaz. deifulmi. lect.n.p. 
1 .0. ): simililer limacibui, quihus caput a-bsecuerat, novuro 100- 
crescere nuper adeo Spalanzanius Mutinae in Italia detenit, qliod 
esperimentum felici successu liatisbbnae in Germa'nianostra Chri- 
slianus SrherTeruj saerflus ileravit, j.) Quod ad scaraEaeum : aici 
non incongrue potest, senronom comfflune, in" quo animae scde» 
est, in insectis non in capite^, sed vel infr-a illud, vel in aliera-cor- 
poris parteconstitui,quare si caput ea.arte restrndatur, ut illud 
illaesura permaneat ,'fieri poteriti ut animal capite multatura et 
vlvat.et aciones per reliqusm eorporis strueiuram possibiloexer- 
ceat, donec landera aliroenti inopia ptreat. * 

BESTIAE EXTRCTAMT CASUM SIKILBII..' . '* 

CCLXXI. Btstiae fre.quentef camn simitcm expectant. Ciirh 
enim facultate sentiendi, imaginandi, et memoria polleant ( §. 167. 
sch.) ; expectatioautem casuuro sirailiura hisoe facultatibus effiuiatur 
( §. 75.), hanc iisdem competere negari nnqoit, Id ipsum quoque. ex- 
perientia, luculenter teslfltur ; eerte quando canis conspeito truci he- 
ri vultujelevatoqua baculo^cum ejulalu fugit, satis ostendit, expe- 
ctare se verbera, quae alias curo dolore senli t. 

BA9INT BATIONIs' *M AIDGUM. 

Coroll. EjpecwtiocasuumsimiliuiJiet rationi* analogum.iet quani- 
piam rattocinii umhram continet'((5. 7!-): igitur et haec bestia- 
r\im animistribuendasunt. Vid.Tullium ( Ue nat. D. I. j. c. 
teqq. ). ' ■ -, 

^cAo^Bestiae iuque i7llo g ismo* ooitoiimguam con/orhiflni; .vecun 



#7» , Piychoiegi(ffP-U-4pi)efiixCap.lI. 
iroiierfecf 05 atfiDoduin,utpote quorum praemisse et singularei sunt 
et sensatiane tantum , ac imaginatione nituatur. Ita cKempli caus- 
sa caois feran» persequens , cum adjrivium venit, oispjoraio uno , 
et altero tramite, animadversoque odoratus ope, neutro feramfu- 
gisse, jertium sine novi indagine ingreditur, tacite secum ratio- 
- tinatur ; fera hac via tri(a incedere solet ; sed ista , et illa tion ia- 
eessit: ergo hac, 

AD SEBBOCIIfATfbWEM IOKI ABTJCUSATl HEOUInUKTim. 

CGLXXII. Al iei-moci'nrt/iimem»on/ articiilati,et exarbitrio 
inttituti nectasarii iitnt. Ail serraocinationem requiritur, at singu- ■ 
li soni singuias ideas partiales.eorumqueconjunclioidearum parlia- 
lium in unam compositam conjunctionem significent;utinnostro ser- 
mone patet: nos enim per vocabula ideai singulas, per propositio- 
netn,sive vocabuloruro comociationem iniegram ideam iotalem, ac 
partialium inter se relationes denolamns; atqui id^nisi sond srlicu- 
lati, e( ex arbitrio instituti nah praestanl ; qui enim soni canfusi, ot 
naturales sunt, integram qtiidem ideam composilam , aut integram 
unaro aliquam appetitionemexprimere possunl,ut videreest.in pan- 
ttroimis.aul hominibus mulis, qui signis suis inlegras actioncs. quai ^ 
vel ipsisusceperunt, ve! ab aliis cxerceri viderunt, aliis exhibcnt: * 
ergo ad sermocinaiionem soni articulati, et ei arbitrioinstituti ae- 
cessirii iuM. .■ 
■ ■ ■ , ■ , - nimi iKKaociSAui KEflrf nwr. ■ 

CGLXXIIL Beitiae sermacinari neqaeunt.- Etsi besliae signa 
quaedam naturalia edant, quibus inter se aliquod loquelae genus con- 
stituere videnlur;ut patet in gallinapullos ad escam convocame; 
carent tamen sonis'artiau]atis, aul aliis similibusex arbitrio institu- 
lis : nam id genus signa condisci debent, ad quod tempus, institutio, 
usu's requiritur, rjuorum nihrtessein bestiis experientia doeet; illae 
quipfpe, quae ab incimahulis abaliis s^paratae rrant, eo momento, 
quo cu* suis simillbus conveniunt, pari; qua aliae familiarkate cum 
ii» conversantur. AtquiSoni aeticulati, et ex arbiiria instiluti fld ser- 
mocinaiionem necessarii sunt ($. praec.); igitur.bestiae sermocina- 
rfri neqfleunt. »•■'■•. 

Schoi. Certe tametsi aves nonnullao longo laborequaedam vocabula 
articulate enunciare condiscant ( Les.animaux plits que machi- 
ne. p. 6.)numquam tamen eo pervenert)nt,ut lllis ad suanobiscum 
sensa communicando uterentur; quare falsum omnino est, quod qui« 
dam sine prohatione asserere-ausus est: minimum solum Ohstare, 

.quominus bestiae sermocinentur, atque istud etiam aliquando tol- 
lendum esse. Sedqui fit, quaeret fprtasse curiosior quispiam, ut 

"bestiae mutuo signa sua naturiiliaintelligant ? Perexpeotstionem 

-casuum similium ; s.i enim bestia velolim simiiem repraesentalio- 
riem,aut appetitionem habuil, eumdemque conatum illudsignum 

: «dendiinse.eiperla es; vel ab alils et signumodi, etsiraul actio- 



OigiiizM D/Cooglc 



De Natura Anithae Selluiiide. 
nem poni schsu perceplt , nunc reSiirtehle sen^itl 0 ne>jgiJeri)-si- 
gni eamdem in altera. sensilifine appetitionem vel ifptronen; expe- 
ctat. rlacralioneet nossignorum a brulis^cdilonim significatiotiu 
persnepe asScquimur , quod Venatores , aliiquc quorum frequen- 
(ius est cUnt bestiirco 



CCLXXIV. Bestide possent sermocinan et reipsa sfrriiocina. 
renlur Saltetiialiquae et aliqitafido, si pbllerent inteilectu. A.l fa- 
cuitalem scrmoeinandi tria haec Solum reqiiinmlur : recta urgano- 
ram conformatio ad enuYiciamlos sonos arliculatos ; adjumeutum vo- 
cabulorum, eorumque siRnificationem mcmoriae imprin-,.|id i ln ul 
tas distincte perciniendi ea, quorurt. nomina proferemfa sutii mu. 
tasque eorum relationes , quae per vocabttlorum compiisiiion:™ si- 
ve propbsitiohem exprimi.debent ; sod primum hestiis non deest ■ 
praetcrquam enim quod .matomici nullum in ipsarura organis vltium 
dele<erint,e:q>eriemia docet psittacos, aliasque aves vbcahula, quae 
docenlur, nitidlsslme ehunclareinequo ajterum ; nam illaesallem be- 
stiae, quae perpetuo cun> hominihus conversantur, audiunt vocabuia 
pronunciarl lum ctim res si-ni •;,:;.!. n si:r-l nr.:[ s jjcrcipiunt, quod-a.l 
ea memoriaeimprimenda silfficlt : fgllur si rie.(Ue teriium, id est, in- 
tellectos bestiis deesset, possent sane sermocinari, et reipsa saltem 
aliquae.cf i .j i.n.l.i sermot. ittarejitur. 



Comll. Ad intellectum reliquae facultates stlperiorcs. partinent • igi- 
tur besliae tota facultate cognoscendisuperiore, atque ad,eoetiam 

. Eitcrro4 oumvno, 
JcW.Sedobstarc videnlur opera quaedam a besiiis exorceri soltta, 
quac cjusmodi sunt , ut in hominibus , si ab iis ponerentur escel' 
k-ns ratiocinium argtlcrunt: igitur m ln.stiis inlulk-cius ci rt- 
tionis signasilnt. 

1?. Si homines cjusmodi opera ex inventioiic propria, ei cum distin- 
ctalegum counitione perficcrcnt, procul dubio excellens ralioci- 
nium patefacerem: non vero, si ea cum simplici solum ac phanla- 
slica operis, mo.Iique conficien.li apprehensionem ahsolverenl. 
Quisignorat homines rudisslmos, et maximc hebeteS confccisse ar- 
tefacta satis praestantia ? Fieri nempe potest, ut holno vividaima- 
ginatione, et memoria pollens secundunl esemplar s"l"bi proposi- 



68o Ptychologia* P. II, dppeaiix Cao. lt, 
. .pioruW coBnitiqne operatum fuisse. Non igitur ex operis wlum 
' praaslaritia, sed ex raiione potiisimum illud confir.iendi intelligl 
' pot«st,quo, et qu*m insigni intellectu operans polleat. |in vero 
bestiaenec ex.inventione propria, nec cum legum cognilione, sed 
cum Miquaduntaxat phantaslica operis. conficiendi apprehensio- 
ne laboranf. Profecto,quihaee a bestiis cum intellectu, et ratione 
effici conlenderit, tribuat ilsdem, neeesseest, intellectum humano 
mutlum perfectiorem ; cutn enim ob stimmam cognilionisintuiilvae 
difficullalem ne homo quidem ante sermortis usum in cognoscendt 
Veritflljbus universilibus, et ih raliociniis Contexendis aliquem 
pragressuE faciat {§. 6j. sch. i.)', consequens omnino foret, ut be- 
stiaeslgnisarbitrarjis destitutae($. 173.), si in operaiionibussuia 
imellecu el.ratione ulerentur, et iniellectu longe excellemiori 
•polteant, et ea melius uti norint, quod quamquam ab Koratioduo- 
bus libris propugnatum, aperle tamen,a vero abhorret. Ut jiorro 
elarius paieat, actiones hesti.irum, quaniumvis miras, sina j,nel- 
leelu.etrationeopesoliusanalogirationis.etexpecuii.oniscasuum 
limilium perfici.eascumBoehmio/Pjj-ckrm.awpfn.^.d^S.aco.) 
in tresclasses distribuo: aliae aslutiamquamdam.et calliditatera, 
autetiam"muiuum pactum et conventum arguere viilenlur ; aliae 
sunf naluralia quaedam artificia ; aliae denique aries, quas ab tta- 
minlhutcondiscunt. . 
».) Servlet easus, qui a P. Bourgeanfreferlur, alquc a laudalo Beeh- 
mio ita proponitur, et resolvitur.iiVmiueni. phil.surleiangag. 
des bites 1. ). ]Van nemo in eampo ambuians conspexit.iupum, 
gui videbatur gregi ovium intidiari, imminentque periculum 
judicavit opiliani adjungens coniilium, ut ipsum canibus suis 
fugareV.M'nimegentiumidfaciam,respanditcuslos\ hic enim, 
guemcontuerit', lupus saltem adest , ut dissipet attentionem 
meam,et dli&s quidam lupus,qui e regione se-abitdit in oc- 
citltum, illuduntcemomentum,guo canes met itlum perseguan- 
tur, expectat, eondfluo deih praedaturtts ovem. Alterigitur 
cotloelitor, num res ita se habeat, nosse cupien/ promistt se sa- 
luturum pretium ; et evenerunt omnia a pastare praedicta. 
Stratagematatri pra.ide.ut putat ahctor,conventumpactum, 
'sermonem, et rationem hrutorum indicat. Salvis acutioruni 
jitdiciis tiobis ita ridetur res accipienda, 1.) Lupus posterior 
latet posffrttticetum videns oves (sensalio praesens ) ; inde ori- 
' tur appetitus sensitirus rap\endi unam r vel alteram. 1.) Oculis 
suis videt canes (sensalio praesens ). Canes ilium olim morsu 
vexarunt ( sensatio praelerita ). Semet ipsum sibi repraesemat 
haa occasione olim a canthus saucintum, et fttgatttm ( imagi- 
tialio). Itertim repraesenrat sibi se marsum iri, et fugatum 
( expeetallo cas. sim.). Inde oritur metus: igiturcupido mpien- 
dl ovetp, et metus a canihus simul adsunt ; hic praedaminatttr 
tamquatnvehementiof,utpatet ex facto. Nonaccedit quasi 
incilwi ad gregem metuhabenat injiciente (eiplicatio slalus 



Digitizcd b/Google 



Ve Natura Aaimae Bclluinat.' 681 
primi animae ), j.) Videt etiam alterum luptM gregi nieiuum 
(sensauo praeseos). Ipse gregi ticimis Jiii consctus est sevide- 
re oves, e: appetere unam ex illis (sensalio pfaesens): expectat 
eandem visionem, eumdeinqtte appetitum iri allero (cxpectatio 
cas. siin. ) HtC- nihiifingi docei canis, qui,&un 0% rodit, socium, 
quem diligil, "dit. Semetipsum sibi repraesentat data ejusma- 
di accaixonea canirnij/ugariort (;maf;ina(io ja:nsupra aiicRai.., 
nuaoi hVnut»r «nimae inhaercre, e* duranfe adncc (.-flectu, neirpe 
roetu palet). Expt i.Mynr atterum etiani iri a catti- 

bui J-.gatum ( espect. cas.sim. ). Spei respondet rtentusdoctn. 
tp historm.t.) l.npus vtdet altcrum lupu-njjgere, canes seq-ti, 
et a g''ege amovct ( scnsauo praesens J. /gi/ur r atto metui ha- 
rxenui itnimim cohibeifs cessat. Ipsemelus cetstit: qtmi sub- 
/iif.i rauonf tollitnr r.ttionutum : npn q-tamta argumenlarr- 
lnr ZiipiiJ, sed Qwa uMi-erxtruJimo, pri.icipio Offin'.* juojun'. 
rf l i/n-(|(u"irrt'(jii'nlioi'''"i sofuJ niernj hactcnus refraenava ( S i|. 
prij. /i.mo.ig"'!'-, ob ina.nl appetitus hactenas m uc'uu non 
eri.pn, cessat. /tppelitus tn actum erumpit ( explicatlo- statui 
aoimae jecunili ), 
».) Alteriu-s classn aU or.es tam inleltecto, et ratior.e non fieri i'a 
porro Boehroius ostendll, i.)Haitd praecipue urgeinus edi illam 
magis ab inseciis,tpttn" "b "J aniinatibtts,qitae el corpore ho- 
minibus magis simitia, et calliditate aliispraeterea specimi- 
nibusdeclaratapropiusnd /in.v crreiiunf. ;.) .-tut.-m tidvertimus 
ejttsmodi aliqttod nnanatcitttini sentper idem Jacere , omnem- 
qite ejtts artem inuno eodemqtie semper opere conjiciendo cal- 
locatam.esse: qttae si 11 ratioue ejie(, njngiinui subinde theo- 
riarn, et ad infinita alia exktbenda sujficientemargueret,ita 
npes,quasininusartis,a^fidetur,impenderecojistani,sijayos 
stios citm reflexiane conitruereni, inlegram !. j. Euctidis no- 
titiam animo comprt.hen'ui<tt renrrcnt ( /.'//; jr. dcl <:cad. roj'. 
nn. i 7 ii. p, n-)- 3-)- Omriia ejusdem spectei indindu.; sctnt-rr 
unum, idemqae ex itna materia, uno ardine, uno modo, uno 
jh,,, jW.wnr. 4.) Ouarutn individttorttm opcra t/ttadammodo 
dtfferunt, ea pertinent aA varjas unius.speciei ipecies subai- 
temas, quarum quaelibet in sito pecutiari artificin uerficien- 
do dsjiirfui: ita earii aranearum ordinel earias tetas texnnt. 
y)-Qttamprimiini lucem.aspiciunt, vel corporis aptjtttdtnem , 
et vires siifficientesvonsecuta iltnt, suttm opus aggrediuntur, 
etiam numquam cijnm antca.E* 6.) pnristatim ante,ac alitttl 
qitodcumque exercitatissimitm, eamdem perfectioneja operi 
inferunt minime majoris dexterilatis progressus successive 
facientia. Dtto hi posteriores nttmeri. non tanltim clarissime 
evincunt, nulla pruevia mrditat'""" "r t!fl>hrr„rfnn* i»»ni'. 

eruico//igfn(lo, ou[ medinj?iiii 

iniuifut/ioruui detertninationes inferendo-, se 




«8a Piycholbgive P. II. Appkhitix Gap. II. 
terea etiam, nee desumi neg OtU sube midi trxemphlm aSeo, 
quod majores praestituerunt, anlfane intener nntynett doceri 
quasl, et informtirijuniaresaqitibusdam pr aeceptoribns. Qno- 

spvciei praprultn opus numquam novis inventiohum accesiio- 
ntbus iactipletetur,ntutetur,-perficiatiir ; sed itsque ad stiecu- 
larum finttm semper, nec tantiltum rnutatum subsUtat, qaale 
fuit abeontm initio. Tandem nec hanc adnotfionem pntamus 
prorsus esse superfiuam,quod i.)inseeta eriam artificiosisii. 
ma,.pastquam iotemnim sunm. suhigtunt inettimorphbsin , ni~ 
hil eorum amplius conficiam , quae anlea fecerunt „ et olint 
actonmivix ullam conservttre memoriam videantur ;interim 
tamen Q.) oVa sua tn ilslacis repanant , tibi r.ecins excliisi te- 

tenisuam eiercendi. Hat* omnia,qutie hactemisrecehsuimus, 
uti a multorum aliorum, ita ifnprimis a formicalconis tfxem- 
plofacile abstrakuntun • . 
3,) Denique ca, quaehrutaaf) hominiblls condiscunt, etsi nOnnum- 
quam adeo mirabilia.ut vlxah homine expertanda viiieantur, ahs- 
que intellectus , et ralionis adminkulo rn>rfi«i vel inde tlquido pa- : 
let, quod ipsi inslitutores eum dorendi mo.lum teneant , qui prae- 
ter sensum, imaglnationem, et memoriam nihil postulat. 

TOLOKTATBjAC HBBIITATE ■- SBD AD A.GBKDU* A CLAHIOIU 1DBA, AUt 
AprETITIOSB DBT£nMIKAKTUB, _ > .... 

CCtXXVl. VestUe carent Voluhtate, ac vera in.hfferi-ntiae 
libertate. Voluntas, ac vera iniliffereniiae libertas ad favVlrites su- 
peribres pertinet ($>$. 108. schol. >._i 1 5.) ; sed his hestiae destifuun- 
tur(§. praec.cor.): igilur et voluiilatd' ac libertate carent. AtUe 
veram libertaterri in besiiis oliosam pqorsus , ac supernuam 'futu- 
ram ; cum eiiiin nullam justi, aut injinti, honcsti, ac inhonesti, legis , 
acJegislatoHs, utpote qiiae idcii! uni vnrsales sunf, coynitionem ha- 



beant, nullius quoque praeml 
CCJ.XXVH.Bhtiaeado, 



appel 



qummt habrtis omnihus ad ag^ndum requisitis non agere { m s- )> 
proindeque neo se ipsas ail ardonrm pancn.lam Mhere detenninare. 
Deinde num dWorsas actiones per ciperiontiam ponant , oh quod 
jpontanetUtc striote sumla, et afhitrio sensilivo ($. 1 05. loS.schol. 
1.) gaudent, necesse est, ut aliquid sit, quoit ipsasad unam prae aliis 
aclionem ponenilam potius , quam omittentlam determinent ; atqui 
nihil convenientiussialui p.osse videtur.quod istud praestet, nisi idea 
praesens ceteris clarior, aut orla inde vchemcntior appetitio, aut 
asersatio : igitur bestiae ad omnes acliones suas a claTiori idea, aut 
vehemeniioru appetitione probabilius determininitir. 



De Natura Animae Belluinae. 685 
Cotott. tta Igilur bestiae agunt, ut homines agereirt, tl sententla 
\CoIfiii cetcrorumque Leibnitianorum de humana libertate obti- 

Schol. Sic dum canis porrecta carne, at simul elevato cum minls ba- 
citlo jam accedcndo, jam recedendo quasi consultare videlur non 
consultat rcapse:sed ad accessum ah appetitione carnis, ad reces- 
sum ab avcrsatione.seu timore verberum determinalur. Hac por- 
ro raiione, quod magnum verititi pondus addit, naturalia arlifi- 
cia.-aliaeque actiones, quas bestiae nullo inslruenle ad vitam con- 

■ servandam suscipiunt, facilem e*plicatum hahent. Nimirum facilo 
concipi potest, quomodo aves tanta arte nidos construant; apei 
cellulasaedificent; aranei telas teiant ,si ideaTidmodum clara to- 
tum opUS, modumque coniicienLli eihiliens in i psprum anima eii- 
stere, eosque ad ita laborandum determinare dicatur. At flnde hae 
ideae? num innalae? necesse non eft: quid igitur? Organa corpo- 
ris.et praecipue minimae sensorii communis fihrillae ita compa- 
ratae esse possunt, ut in eertis adjunctis illi molus excitenlur, qui- 
bus utpote ideis meterialihus hae in anima ideae respondeant. 
Haec quidem organorum cdmparatio perfectior est , quamnohis 
ffaturae Auctor concessit i.verum islud non obest ; est illa %d he- 
sliarum sp'ecies inhocorbe conservandas nccessaria; cutn enim be- 
Stiae institutorihus, ac tutoribus careant.absquetsli corporiscon- 
stitutione nec victui noccssaria conqutrere, nec sibi nosia fugera 
possent ( conf. §: nB. sch. \. n. 5. }. 



CCLXXVIII. Anima lestiarum non est materia, seuid genus 
ens simplcx, quale est tlementitm ccrpcris. Tametsi enim bestia- 
rum animafacultate cognoscendisuperiore eareat(§, 175. cor.) pol- 
let tamen faculute cognoscendi inferiore ($.167.), proindeque ve- 
re cogilat sed ens materiale nulla.ratione cogrtat ( U4.tch,), igi- 



Schol, 1. Ulrum vero hoc ens spiritus compellari possit, lis est de 
nomine. Negant Leibnitiani putantes ad ideam spiritus intellectum 
et voltintatem pertinere proplereaque illtid vocW ens immate- 
riale, quod medio loco inter spirituale et materiale collocandum 
sit. Atfirmantconlraalii quavis cogitandi viessenliamrspiriluscon- 
stilui conteiidenlis. Quidquid tenueris, % veroqon aberrabis (conf. 
147. sch. J.flD,). 




DigiELzeO Dy Coogle 



tjtty Ptychologiac P. 11. JppeadixCap. 11. 

PJ. Tatnetii, quitl cum beStiarum animis post corporis corruptionem 
Divina Providentu constituerit,omninoignorcmus,consecutio (a- 
men haec neganda estinequeenim en eo dunUiat,<juod ens ctsim- 
plejLsit.et facultatc cogitandi inferiore polleat, continuo sequi- 
tur, illuj quoque immortale esse. Ad immortalitatem niniirumna- 
turalem requiritur , et ens nec a virihus enlium crcatarum ,'nec a. 
Deo,utnaturae Auctorn eiistcntia , aut vita spoliare ppssit ( §. 
147.) : at vjiro bestiarum animae poierunt forlassc a viribus crea- 
■ tis , quae corporis corruptionem efficiunt , viu privari ; cum enim 
facultatem cognoscendi solum inferiorem, et ab organis corporis 
pentlentem possldeant, fieri posset,.ut a destructo jam corporese- 
paratae cogitare,nequeant , quocasu existentiam quidem, non ta- 
men vitam continuarentac ppoindo immortales non forent. Possont 
ilem fierl.utcfirporis corruptio secundum leges univcrsalesa Deo 
eonstitutas ipsarura annihilMionem postulet, quemadniodum ejus 
organizatio illarum creationem eiigit; quod si ita foret , posscnt 
hae animae a Deo ut naturae suctore, id est, ut secnndum leges 
universalos a se constitutas agente, destructo corporei.annihilari. 
Islud quidem eo probabilius affirmaUir, quo certius videtur, nul- 
lum illis finem praeter eorporis informationem praestiiumfuis«e; 
quodvis veroens inhac rerumuniveriitate nafuralitereeisatjCiim 
finem porro eiiitendi non habct.Denique cum intellectu,et ratio- 
ne careant , nec Deum cognoscere, eJ amare, nec actui moraliter 
honos aut malos eiercere, nec praemium, vel poenam promereri 
possunt, neque etiam iis proprietatibus, quae aeternam conserva- 
tionem postulant , inslrucuo sunt, ex quihu» stlpra animaehuina- 
nae immtirtalitateni demonstravimus. . ,, . y 

I.) In hac itaque sententi» congruc clici potest animas bestiarum,et- 

de anima humana affirmandi ; igitur haec sententia ut periculosa 

•omnino prbscribi meretur. ." 
IjS.Occasio haec accepta foret, nondata: minime istud ex natura do- 
ctrinae_promanat, ittpole quae immenium infer hominis,et be- 
stiae animam discrimen constimit. Quare si quid cjusmodi evoniat, 
erit illud maIevoIentiae,»utimperitiac homims tribucndum ; pos- 
suntenimetvs/itatis.iLcutrerum sanctissimarum abusus fieri.Sed 
teliim in adversarios convertaroui, reliquae duae opinionei , quae 
solum in praesenti argumento aliqua probabilitatis specie luerise 

, possunt, certe longe majus periculum atijunctunrhahenl. Si quis 
cupi Cartesiams contendat bestias non esse , nisi machinas , nonne 
promta inde erit atihomine conckiio? nonne dici potnrit actio- 
. nes hominum, quantumvis multo eicellentiores , a sublimiori quo- 
dam mechanismo proficisci > si quis cum Gassendistis aut Peripa-, 
teticis animam compositMn,setl tamen vere sentientem brutis tri- 
buat.nonne et istud facile ad animam humanam transferetur? Cum 

' enim sensationes sub cogiuiionum genere contineamur, llll , qui 



De ftatura Aaimae Beiluinat. 685 
ens composiium sentire posse admllli i, nullum amplius argumen- 
lnm superest, quo simplicitatem,ets|jiritualitatem animae huma- 
nae , sine quibus naturalis immortaliias subsiitere nequit,de- 
monslrel. Igitur et ratjone malevolentiae nonnullocum habita no- 
slram opinionem prae reliquis omnibus amplecti longe praeslan- 
tiusest. 



CCLXXIX. Animabestiartitrtinterno discrimine ab anima hu- 
viana diffcrt. Jintia, quae diversis atirihutis polleitt, interno quo- 
que discrimine inler se ditierunt ; sed istu.c! in praesenli oblinet; fa- 
cultates eoim superiores attributa sunt; quae animae humanae, noa 
item bellumae cotnpetunt { §. 17;.): igitur anima hestiarum ab ani- 
ma hominis interno difcrimina dirtert. 

Coroli. 1. Anima bestiarum est alterius speciei( V Hom. me^vlante 
p. 3 1.) acordinis infcrioris, qitam atiima huroana sit i pfoindequs 
noh ex eadem massa decer.puoiur, ut quidam inepte pronuncia- 

Coroll. 1. Aflimae bestiarum non ideo tantum imperfectius operan- 
tur, quod imperfectiora corporis organa habcnt: quodManichaei 
olim.ac alii metempsyehoseos patroni docuerunt. 

SchoLHmc quoque eolligitur haud probabilem esse singularem eam 
opinionem (Amusem. iihit. sitr le iang. debiftes.), quae docet he- 
sliarumcorporaabinfelicibtls geniise coalo deturbatis, acadhaec 
in aliquam de aclis poena condemnalis animari, donec post eslre- 
mi judicii diem adinfernum reapse descendere, ac ibi promeritas 
poenas sustinere cogantur. Si enitn bestiariim animae cdroparate 
ad hominujjp anijnasinocdine inferiore constituantur,eae cacodae- 
mones, utpote nalura sua spiritus longe nobiliores, et ordinisju. 
perioris, esse non possunt. Deinde dubitari jure potest,utrum an- 
geli, quos communi consensione, ut spirftus puros, atque ad nul- 
lumcorpusordinatosconcjpimus, ilacumcorporibusconjungi pos- 
sint, ut mutuum iilud commeroium,seu realis animae a corpore,et 
eorporis ab anima,quam in bruiis quoque obsafvamus, dependen- 
tiaoriattir. Quidquod rationes suae opinationis auctor.illis potis- 
sirnum hestiarum actionibus quaerat, quae intellcCium, et ratio- 
nem, muluum conventum, sermonero et pactutn arguere videnlur? 
Atquam infirmae hae rationes sint, ex superioribus facile colligi- 
tur. Denigue sententia hacc philosopho minus digna"Videtur, at- 
que eo fere eapite quo supra Canesianos refutavimus, impugna- 
ripoiest; nempe existentia malorum genior^m ratiottenaturali no- 
bis non constat ; philosopho auiem, qui ex'principlisperralionera 
cognitis docere debet, quid dc bestiarum anirciaprobabilitcrsen- 
tiendum*sit, adspiritus sola revelatiooe notos confugere non licet. 
Atqne haeede aniniis dicenda habui, quaa omnia iliius honorlbui 



CBft Psyehalogiae P. 11. Jpp. Cap. U.DeNatura ete. 
eonseenta volo, cujw oooipeciu mentem nosiram ■eternum bean- 
dam confidimm. . 



Flnis Psj-chologUo Rstiondin. 



L I BE R IV. 

IN THEOLOGIAM N ATURALEM. 



PROLEGOMENON. 




>. 1 healagia. , Xa?tt vis th >ts, scientia Dei , sive eorum , qnio 
Deo tonveniunt, recte diciiur, Porro«nultaruni,quae in Deo insunt, 
cognitionem soliusratlonis opeconsequi possumus; aliorum non item, 
quae, quia natttralem intelJlgentiaa vim eisuperant, Dei ipsius dun- 
taxat admonitu, ae significatione cognosci a nobis queunt. Inde du- 
plenoritur iheologia, aitera nntnrniij.altora r.evela,ta; hanc, quod 
ad philosophiam non pertinet , aliis relinquens , illam solam pertra- 
elaho. - 

Schol. Nobiliisims haec philosdphiae pars a 'veteribus nqn Biodo 
parum enculu, sedet turpissimis incptiis , ac absurdissimis tabu- 
liscorrupta futt. Alta ipsiserat ^«B.seu /abntosu, atia Koysrui, 
seu civilis; in illa poetae Deorum natales , conjugia, progeniem , 
imperia, res gestas, et ipsa quoque flagitia descripserunt ; in hac 
tradebaniur , quae de Deorum gentilium cultu consuetuiline rece- 
pta, ac legibus sancita fuerunt. 

QUtE BJUS laaCH. 

II. Quaecumque do natura Dei rationis admisioujo novimus, vel 
ad essentiam, et exislentiam, vel ad attributa, vel ad opavaliones , 
vel ad gr.-wissimam, quae inde enascitur, ohligationetn vera ipsum 
religione coleiidi pertinent: quare theologia omnjs in quaiuor par- 
tes rite distrihuiiur, quas ego totiilem sectionibus complectar. . 

•OIJ*B FIUMIAMtl*? 

Schol.Vt Ae disciplinae hujus dignitate, ac praestantia copiosius 
disseram , non est necesse: rrec quisquam«st, qui lion perspiciat, 
nihil ad immorialis animi cultum, nihil ad reclam morum coofor- 
mationem, a qua non singtilorum modo, sed totius etiam reipubli- 
cae salus pendet; nihil ad profigandos impiorum philosophorum 
errores conducere magis, ac studiosam divinorum attributorum 
meditationem. Audi Senecam ( Prne/. nat. quaest.):Q\tamum , 
inquit, inter philosophiam interest, Luciti virorum optimfi, ad 
Ceteras artes, tanttim interesse ,existimo in ipsa philosophia 
inter illnm partem,q\iae ad homines, etlianc ,quae ad Deos 
ipeclat, Allior esthaec, et nnimosior ,rn\ittitm permisit sibi; 
nonjuit oculis cantenfa ; majus esse quiddam suspicata est ar. 
pitkhrius.quod ef.Ua conspectum nalura pasuissel. Deniquc 
tantum intcr duas inteteit,quantuminter £eum,e[A<nninei7i. 



Digitized by Google 



638 Prolegomenon in Thtologiam Naturalem. 
Altera docet, quitl in terrU agendiim ttt: altera,quidagatur 
inCoelo. Altera errares nostros discutit , et lumen admoret , 
quo discernanlur ambigua vitae : allera multa.hana caligi- 
nem, iti qua v6lutamur,exr.edit , et e tenebris ereptosillo per- 
dticit, unde lucet. — Niii ad huec admitterer, non fuerat ope- 
rae pretium nasci. Quid enim erat,cur in numero viventlum 
me positum esse gauderemt an ut cibos, el potiones percola- 
remt — Detrithe hoe taattstimabtle bonum: non est t/ita tanti, 
ul sittlem, ut aeslueni.O quam contemta res est hdmo, niii su- 
pra htimana se erexeritl — llaec inspicere, kaec discere , his 
incumbere, nonne transilire est mortalitatem suam, etin me- 
liorem transcribi tortemi? 

SEGTIO'1. 

; DE ESSENTIA, AC EXISTENTIA DEI. ■ ' ' ' ' 
quid nat ^uaixa iXTxLiiasxBnMj' 
Ilfc Dei nomlne intetligimus ens nocessarium, aeternum, immen- 
sum,infinita intelligenlia, sapienlia, bonitale , pptentia , aliisque 
omnibus possibilibus perfeclionibus praeilitum,quoi totum hocuni- 
versum en nihilo procreavil, illudque conservat, ac providentissime 
admlnistrat. 

Schol. Descriptiohaec est, non defiriitio ad leges logicas exacta : il- 
lam tamen attuli,*tit primum palam fiit, qualem Deum admittere 
oporteat ; callidi siquitlem sunt ejus-hostes , dumque vel maxime 
Doum verbis profitentur.re tolhnt, quod quidemimprlmis tristis- 
simis Spinozae, ac Hohbesii exemplis patuit. 

IV. Verum scientifica metbodo progredientl incumbit essentiam 
ab attributis separare , atque prolata^ definitione Dei nominali, in 
quo ipsa sila sit, constituere: quare istud.primo loco praestahoj tum 
vero, praemissis quibusdam de alheismo notionibus, ipsam Dei exi- 
stentiam triplicis generk, ut vulgo solet, argumentis, metaphystcii 
nimirum,physicis,et moralibus demonsti abo. Atqile haec estsectio- 
nis,summa. ■ 

, C4PDT I. 

, DeEssentia Dei,et Atheismo. . 

-fljtfb BEVS, iC BIUS S31ENTIA? , , . 

V. Deus est.ens necessarium, atque in hac existendi necessitate 
metaphysica ejus essentia constittlenda. videtur; haec enim primo 
cpncipitur, et omniamxeterarum proprietatum radix, ac fundamen- 
tumest ( ont. 5. 45. ), ut deineeps apparebit. 



DiottLzod b/Coogle 



Dc Enentia Def el Aiheiimo. ' igg 
JcW.Metaphysicaajo,physicam siquidem esienfism comtllUunt 
omnia ea, quae ail realem Dei naluram perlinent, quae collectio- 
neomnium possibilium perfectionum absqueullo limileabsolvun. 
tur (conf.ont.$. 4.6. sch.).lndo verohaec duo consequuntur : pri- 
raum, nequaquam asseri Deum adaequataanohis notione compre. 
hendi posse;dein quaestionem hancpure philosophicam esse, ao 
proprietatom duntaiat unam allquam. quaeri, ex quareliquae leei- 
time ratiocinandoconcludanlur.Quare mirumnon cst, non omnes 
hacinre philosophos consenlire , prout nimirum sub allo respe- 
clu Deumconsiderant, alquealiler ratiocinia contexunt, ila aliam 
essentiam nominalem Dei slatuunt; sic qui cum Bohemio Deum ut 
spiritum infinitura contemplanlur.ejusessemium in vi infinila re- 
poaunt. E §0 tamen omnino opinor, sub nolione enlis necessarii 
planissima viaet Dei existentiam, et eetera ejus attributa demon- 
ttrari, quod mox experienlia testabitur. 

IJUin ATBBUS KI QUOTUHLEI? 

VI. Atheus est, cui existentia Dei aut ignota, aut sattem certa non 
est; sique id (iat ob ignorationem duntaxal, negativtis: si vero quis 
eam positivis rationibus negare, aut in dubium vocare audeal poji- 
tivus dicitur ; hinc palet, quid atheismus sit. 

VII. Alheismusporro negativus vel vinctbitis est, vel intincibilis; 
illud, cumignorantia haec dispelli poteschoc, cum eanon polett.SU 
militer atheismus positivus aut theoreticus est,et in errore inlelle- 
clus fundatur, aut pmcticus, qui se in mores duntaxat, vilaeque ra- 
tionero diffundit.cum nimirum itadividitur.ac si oullui Deus, nullus 

Schol. lnfantes,aut perpeluo amentes inviociblliter Deum ignorani; 
conti-a in adultis ratione utantibus ignorantia Dei esse nequit nisi 
vincibilisi ad eam enim dispellendam facillimo solum ratiocinio e 
eontemplalione rerum creatarum ducto opusost: qulnfieri rienuit 
ut homo.cum conlra ralionispraescriptum agit, actacitaconscien' 
tiae voce culpae admissae accusaturi Dei sub nolione supremi le- 
gislatoris non recordelur, quod philosophi morales docent, vide 
P. iSteintellner ( Irsslit. phil. rnor. vol. t, p. c, 6. ). Practicorum 
atheorum omni aetate magnusfuit numerus ; at num etiam theore- 

I tici quidam revera extiterint, in dubium jure vocari potest i nam 
i etsi eiantiquiorihusProdicus, Ceus, Eyehemerus, Crltias.Prota- 
goras Abderites, Diagoras Melius, Theodorus Cyrenaicus a Seito 
Empiricoenutnerenlur; etsi deinde recentius quoque his accense- 
ri soleant Lucillius Vanini.Spinoia.Tolandus, Hohbesius, persua- 
dere lamen mihi non possum eos in animo id sen9isse, quod oro 
profitebantur. Nimis aperta est haeo veritas, ei invilis 

quoqueocu- 

los mentis perstringit : quare qui eam inficiantur.non tam intelle- 
cluserrore. quam voluntatis vitiolaborare censendisUnt,quodipsa 
liousseavius {Epilre.dM. Racine.) elare profitetur. Cudworthus 
{Sj-st. mtelt. c. 3. §. 3 o. seqq. ) omnes eos in alheis habendos 9s- 
Storchenau Metaph. Lib. IV. « 



DigitizGd byGoogle 



figo Theologiam Naturalem Sect. I. Cap. t 
sc cootendit, qui praeter materiam quidpiam existere, atque adeo 
primsm caussam hujus universitatii natuum essn intclligenlia,et 
rationc praeditam inficiantur. Hos porro id quatuor classes re- 
duciposse putat.quienim solam materiam existere sfatuunt, vel 
pam prorsus ins rtem, ae omni vita vacuam , vel vero fletrice qua- 
dam,ac teminjnte vita praediUm docent: rursus vel formai. 
quasdam, ae qualitates materiae inlernas insubsidium vocant.quo 
corporumortum, ac interitum expllcent, velatomos,variasliguras, 
et motum fortuitum acciecunt ; hi vel vitam illam genitricem toti 
matcriae moli unam inesse , vel quamvlt materiae particulam vita 
peeuliari, et natura genitriee pollere arbitrantur. Unde ipsius 
opinione quadruplex atheismus oritur ; Anaximandrinus, Demo- 
eriticus, Stoicus, siva Pseudo-Zenonianut, quoniam ex Zenonis 
principiis male inteilectis deducitur,et Stretonicus (conf. eoem. 
5. 86. sch. 1.). Videatur Dariesius ( Theolog. nat. s.i. c. 1.). Sed 
hos jamatias refutavimus ; nunc generatim conlra quoscumquesu- 
premi Numinis exiitentia firmissimis ratipnibus constabiliend» 
est. 

C A P U T II. 

De Existentia Dei Metaphysice demonstrata. 



VUI, Dkms existit.Siens contingens existit,existit quoque ens ne- 

cessarium (ont,$. 109. cor.), sed ens contingens existit (cosm.$. ij.) 

igiltir ens necessarium exisliti alqili ens necessarium Deus est ($.j.): 

ergo Deusexistit ( adde ont,§{i. 157. cor, 136.). 

Schol. Argumentatio haec vim demomirationisomnibuinumerii ab- 
loluie obtinet ; neque de hoc dubitari potest, nisi ab eo, qui ter- 
minos non intel)igit,cui aliud consilium dari nequit,quam ut se in 
mediatis notionihus ontologicis maguo studioexerceat. Nulla cer- 
te propositio ullo modo in dubtum vocari potest ; non major: ea 
quippe fluit ex ideis entis necessarii,et contingentis; non minor: 
sit enim idealisla, qui de existentia mundi corporei dubitet ; sit 
etiam egoista,cui existc nia omnium aliorum entium praetersuum 
spiritum incerta sil ; omnes tamen hi suam animam exislere pror- 
sus non dubitant, eamque, quod varias in illa mutationes ignoran- 
liam, laetiliam.tristitiam, experiumur, ens contingens else (ont. 
§. 11 j.) certissime norunt: igitur aliquod saltetn ens contingens 
existere ab hominibus omnino in ceriissimis habetur ristud autem 
plane stifficit ad colligendam inde entis necessarii, sive Dei exi- 
stentiam. Quarenon esset quidem, cur huio veritati illustrandae 
diutius immorer ; sedquiatamen diversis diversa placent, aliam 
praetereanonminusinvictam dcmonstrationem proferam, qtum 
primaetresCIarfcii.proposLtiones,nonnihiI tamen immntataosup- 
ped\tant(Tr<iit,del exiiLet des attrib.de Dieu,c.i,ch.t.i,4.). 



DigiiizMDyCooglc 



t>e Stbientia Dei itietaphysice demonstTata. 69 1 




IX. Aliquodeni existtt a tota aeternitate. Sl nullum ensa iota 
aeternitate existerel, tum vel omnia hujus mundi entia contingentia 
sine caussa efficiente ex nihilo prodivissent, vel se ipsa, vel se mutuo 
produxissent;sed primum pugnat cum ont.$. 1 55. ,etnoti5simo illo: 
ex nihiio nihil ( cosmo!. J. 14- sch. 1.): alterum cumontol.§, ij».; 
Ultimum cum ont. $. 1 53. ; igitur omnino necesse est, ut aliquod ens 
a tota aeternitaleexistat. ■ " , 
JcW.Haccproposltio aJeo evidens est.ut nullius prorsns ex rpa*i- 

mis Dei hostibuseam inficiari.autimpugnareunquamausus fuerit. 

X. Si aliguid ens a totn oelernitme existit, tum existit etiain 
a tota aeternitale alitjitod ens noa pendem ah alio in extstenda. 
Si aliquodensa tota aeiernitale existit, tum,istud in existendo vel 
pendet ab alio, vel non;si hoc : constat asserto veritas:si illud; tum 
rursus illud atiudin existendo ab alio pendet, vel non: si primum j 
habetur progressus ininfinilum.qui secum ipsopugnat (cosm. $.1 S.)i 
si alterum: tunc ensaliud et a tota aeternitate existit, et simul in esi- 
stertdo ab aiio non pendel: ergo si aliquodens a tota aeternitate exi- 
stit, existit etiam a iota aeternitate aliquod ens in exisfendo ab alio 
nun pendens. 

ir.lIUil AQ IBTIRHO KilSTIT IM IN B EP glfDBNS - IBD HOC BST HltS * SK: 

XI. Miqaad ens non pendens ab alio inexistendo atola aeter- 
nitale existit. Si aiiquod ens a tota aeternllate existit, existitetiam 
a tota aeternitate aliquod ens nonpendens ab alio in existendo ( §. 
praec); sed aliquod ens a lota aeternitate existit ( ^.o.J.ergo ali- 

^ Xll Ens, gaod l tota aeternitate existil, el ab alio in existen- 
dononpendet, est ens a se existens. Quidquid esislit, vel a se, vel 
ab alio existit f ont. §. 51. ), sed ens, quod ab alioin eiistendo non 
pende-t, non exislit ab alio, ut per se.roaniFeslum est ; ergo ens, quod 
a totaaeterniiate Mistit,et abalio inesistendo non pendei, est ens 
a se existens. 

Coroll. Tgitup ens a se eiistit. 
XIII. Deusexistit. Ens a se est ens necessarium (ont. §. io 4 .cor. 

1.) ; sedens ase existit ( praec. cor. i.); igitur ens necessarium 

extstlt ; atqui ens necessarium Deus est ( §. 5. ) : ergo Deus existit. 

Caroll. Patet itaoue, quantum a vero aberrent, qui contidenter pro- 
nunciant {La phit. du bon sens. 1. 1.) : ope solius rationis existen- 
tiam Dei demonstrari vix posse;peream dumlasat nos certosred- 
di, fieri nequire, ut contrarium evidenter evincatur. 

Schol. Multa ab adversariis accumulantur,quibus vel ipsam Dei et\- 
stentiam, vel ejus saltem demonstrationem dubiam recldere nittin- 
tur, suntque fere haec. 



OigiiizcdD/Cooglc 



'6c,» Thedlcgiam Naturalcm Sect. I. Cap. II, 
i.) Primutncns deroonitrari nctjtti! ; quidquid enim demottstratur, 
demonstratur per aliquid ipso prlus ; sed primo ento nihil priuf 
est: esi autem Deus cns primum. Similiter Deus quoque prima ve- 
ritas est: sed neque prima verilas demonstrari potest. 
IJ!. Tametsi primum ens ■ caussa sui, adeoque hac ratione a priori 
demonslrari nequeat, potest tamen demoostrari ab eftectu, ac 
proinde a posteriori;neque ad hanc demonstrationem requiritur, 
ut ilt aliquid ipso prius existens, sed satis est , ut sit aliquid ipso 
prius cognitum. Quod ad alterum; est quidem Detis prima veri- 
las meta/jhysica, sive.ut ajunt, in essendo; non tamen prima ve- 
ritas lagica, sive in cognoscendo, seu pvimuro principium cogni- 
lionis. Veritai prima n;etaphysica,seu realis est res prima, quaa 
non involvit conlradictionem, proindeque ipsum ens pritnum,cuju9 
exislentia sallem a posteriori, ab efleclibus nimirum, demonstra- 

*.) Inter res crealai, et Deum nulla est proportio: item Deus, et 
creaturae lunlcorrelala ; led nequit alterum corrclalum ex allerc* 
demonstrari, sunt enim simul natura, tempore, el cognitione: igi- 
tur Deus e» rebus creatis demonstrari non potest. 

Jjt. Non est inter Deum, etrescreatai proportio in genere entis, 
est tamen proporlto in genere connexionis, cjuae inter quemvis 
efleclum, et eaussam dalur ; res nempe creatae, cum contingentes 
sint, egentente necessario, a quo protlocantur: qtiare recte ab il- 
larum oxijtentia ad hujus eiistentiam conclusio ducitur. Deinde 
correlalum ve\Jormaliter, quatenus tale est, vel entitive, prout 
in se hoc ens est, sumi polest { conf. ant. §. i37.seqq.): si primo 
niodo coniideretur, jam utrumque simul intelligitur; undealterum 
ex altero demonslrari nec potest, nec debet: quod si autemsecun- 
do modospecletur, potest utique concipi sine eo,ad quod refer- 
tur. Jam cum primum rem creatam considero, ut est in se, absira- 
ho ab illius connexione cum sua caussa, de qua nondum cogito: tum 
ejus naturam examinandoldeprehendo eam contingenLer exiite- 
re,atque inde ulteriui ratiocinandocolligo, necesse esse, ut ens 
necessarium, aquoomneens contingens inelistendo pendet, exi- 
stat. Anle igitur quam sciam Deum exislere, nondum scio Deum, 
et rcs creatas carrelata esse: sed id primum facta exrebuscrealis 
demonstratione mihi innoteseit. 

3.) Ex falsonequit inferri verum: igilur nequecx ente conlingente 
ens necessariuro: sicul enim falsum ralionem veri noncontinet,ita 
ens contingens non continet ralionem eniis necessarii. Qtiid quod. 
exeffectu possibilitantum coIligiturcaussapossibiIis;igituretiam 
eftectucontingenteadcaussam absolute contingenlem argumenta- 
tio valebit.- 

K- Balio dispar est: in quivis argumentaiione lcgitima antecedens 
continetrationem,curconsequens verum sit, atque istud cx illo 
velut ex sua caussa, el a priori profltiit; conira ex entc conlingen- 
te, utpote efteclu, a posteriorj demonstramus existettfiaro entis 



Digitizeo OyCoogle 



Df F.xinentin Dei Melaphysict demonstrata. 69S 
tieceisarii; undc necessenones(,ut ens contingens rationem neces- 
siirii contineat, sed potliw inverse huic proprietas isthaec compe- 
tit.tflterius.curarstio.et rationatum principium et principatum, 
caussa, et eflectui mutuo connexa Fiinr ; iemper et Unias existentia 
rite alterius existentia concluditur, licet noe eodcm modo.una ni- 
mirum vice a priorl;altera a posteriori: ied verum, et falsumnum- 
quam mutuo conneciumur. Deinde ex eftectu generatim colligitur 
caussa ipsi propor(ionata; jam vero eflectui possibili, qua lalis, 
caussa quoque possibilis sufficit ; nam aliud perse non requiritur, 
quam ut caussa tum eijstaI,quando etTectus ad existentiam perve- 
nire dehet. At caussa candngens in existendo nimirum , in agendo 
quippe contingentem admittimus, non habet proportionera cuta 
edeclu contingente, si nuidpiam ex nihilo producendum sit ; cum 
effectio ex nihilo vira infinitam postulet : sunt autem entia munda- 
na.de quibus hic sermoest , cujus generis, tttex nihiio efficienJa 
fuerint ; ailltd est,cum agiturde illis in hoc raundo eftectis.in qui- 
bus citra ullara creationem, au( aonichilationem substantiae jam 
existentes aut eomponuntur, aut separantur, quod caussa con(in- 
gens quoque praestare potest. 
4.) PoWi( cxistere ens necesiarium sine contingente: igitur etiam 
. ens comingens sine necessariojsicut enim repugnat.ut rationatum 
sino ratione sufticiente existat, ita quoque repugnat,u( extet ratio 
sufficiens sinc rationato; quare si bacc repugnantia non obest in 
priori casu,nec ohstabitin posteriore.Et hoc porro itaconfirmV 
ri potesc existentia entis con(ingen(is oon videtur necessariocon- 
nexa eum existentia entis recessarii; seeusenim ens contingens no- 
cessario existeret, sicul ipsura ens necessarium ; ac proinde siroul 
contingens forct, et simul non. 
IR. Ensnecessarium slne contingentB'existere potest.quia, eum a 
nullo pendeat,sibi ad etistendum plene sufficit: atens conlingens 
in exisifendoessentialiter pendet ab en(e necessario. Neque vero 
obest, quod ratio sufficiens sine rationatoexistere nequeat. Nam 
ens nccessarium non ex essenlia sua,sed ei Hbero arbitrio eni 
eonlingens producit, ac proinde pro eo solum tempore, quotl li- 
bere vult, ejus ratio sufliciens est: contra ens contingenl cx esscn- 
lia, et nalura sua entis necessarii raliouatum est; unde absoluto 
repugnat,ut umquam sine hoc existat. Atque ex his colligi potcst, 
qualis connexio inter ens contingens, et necessarium delur; nimi- 
rum non abialuta quaedaro, et antecedens, quae etEclat, ut quo- 
ties existit ensnecessarium,etiam ens contingensexistat; sed con- 
lequens, et hjpothetica; nam ex hypothesl, quodens contingeni 
existat aut existere debeat, oraniao necesse est, ut ens neeessarium 
existat.quemadmodumgeneralim exhypothasi cxistentiaoeftectus 
exis(entiacausiae necessari» est, perspicuum autem est connejr.W 
nem id genui necessiriam contingentiae entis eontingenti* non 
obesse. 

5.) Objectlanes, quu 1 progr«so in InfoltUtt pelunt, alUt VolttU» 



6g4 Theotogiam Naturalem Sect. 1. Cap.II. 
sunt (eosm. 5- sch. i.) i nunc solum do necessltate vaga (ont. §. 
j 7 .) pauoa dicenda restant: quoniam et inhanc latebram seatheo- 
rum quidam conjiciunt. Ajunt posse entia contingentia hujus mun- 
di existere absque omni ente determinato, et absolute necessario, 
si mc-docaussaquaepiam indeterminate sumpU semper extitisse 
ponatur. At hypothesis haec, ut in se obscurissima est , ita omni 
fundamento earet, neque aliquod adversariis subsidium praebet : 
haec enim necessitas foret tantum consequens hypothesim, quod 
aliquod ens contingens eiistat, ac proinde ea caussa rursus ab alio 
ente vaga necessitate ad eiistendum: ileterroinari deberet. Pono 
ad existentiam entis contingentis a vags necessiute requiri, x,y, 
z, dico, haee x, y, z, nec simul, nec singulatim.nec disjuncte sumta 
absolute necessario existunt , sed quae hic cumque est necessitas , 
jequltur eihypothesi, quod ens contingens> a existat: si igitur , 
ut fieri potest,enscontingens a noo eicistat, nulla erit in x,y,z,ad 
existendum necessitas. Nulla itaquenecessitas vaga inserlneaussa- 
rumcontingeniium ostendi potest , nisi jam ante ponatur ens con- 
■ tingensexisiere; a quo autem istuc existentiam accipiet r A quo 
illud alterum adexistendum determinabitur? Nonne ab ente abso- 
lute necessario? Accipe eiemplum a necessitate vaga calami , si 
scriptio contingenter existat. 

C A P D T III. 

De Existentia Dei Physice demonstrata. 



XIV. Conformatio totius univerti auctorem qutmdam lUlHraa 
intelligentia , ac sapientia praedititm perspicue tettaUtr. Uni- 
■versum hoc ita conformatum est, ut sit in illo elegantissimus diver- 
lisiimorum corporum ordo, nexus ac proportio: motus aequabilis 
statislegibus temperatus, et per multa jam saecula cominuatus; ac- 
curatissima omnium entium ad fines aliquos narticulares, horumquo 
omnium ad universalem aliquem consensio. Atqui haec nisi a summa 
quadam intelligenti» , et sapientia, quae omnia corpora, eorumquc 
intimamnaturamperspiciat.acinfutura saeculase porrigat, consti- 
tui non poterant: igitur conformatio totius unisersi auctorem quem- 
(lamsummaintelligentia.ac sapientiapraeditum pcrspicue testatur. 
Schol. Est certe res haec tantae pewplcultatfr.atinjanire putandi 
sint, qui cum auctore impii opuscoli contra nituntur ( La meta- 
phys. des aveugtes).Q\iid enim ) Nonne ex effectu caussam existe- 
recoIliglmusJ Cur non iglturcliam effectus artificiosusac sollers 
caussam arte, ac sollertia pollentem testetur? Qui vero ornatum, 
elegantiamque mundi perspicere cupi t, is imprrmis vastissim* eoo- 
Jispatla, ac innumera sidera:tum anlmalium, plantarumque con- 
formationem ! praecipue autem sui corporis minimarumque in eo 



oifliiizMD/Google 



De Exitlentia Dei Physice demontiratd. 8g3 
partintn fabricationem accuratius contempletur, invemlsane, un- 
dead sapientiamCondltorisetadmirandam, et adorandamexclte- 
turiOpt.qq.) Dumcometae,verba sttnt Newtoni,moventitr iii 
orbitis valde eccentricis undique et quoquo modo versum in o- 
mnes partes eoeli, tttiq ite nullo modo jieri potttit, ittcuidamfa- 
to tribiienditm stt, quod planetaein orbibits concentrtcis motii 
consimiliferanturomnes. Tam miram ttniversitatemin pla- 
netarum systemate necessnriofatenditm est intettigentia , et 
eonsilio fuisseeffectam. Sed nemo Cicerone hoc in argnmcnto fa- 
eundior, quod toto secundo deDeorumnatura libro periractat. Au- 
di.ut cum Cleanthem inducit observantem((;. s.) aequabilitatem 
motus,conversionemcoeti,sotis, titnae,stderumque omnium di- 
stinctionem, varietatem, pntcrititdinem, ordinem, quarurn re- 
Titm aipectus ipsesatis indicaret, non esseeafortitita. Ut tiqutg 
indomitm aliquant,a\tl in gjrmnasitim,atttforum venerit,c\tm 
videatomniiimrerum ratianemjmodum^disciplinnm^non pos- 
lit, easinecaussa-fterijudicare-.sed esse aliqtteminteltigat,qui 
praesit, et cui pareatar; mutto magisin tantis motionibtts, tan- 
lisque vicissitudinibtts tam mullarum rerunt, utqttetantarum 
ordinibits, tn qttibus nihi! itmqitam immensa, etfinita vetustas 
mentita sit,statuat,neoesse est,ab atiqua mente tantos nalu- 
rae motus gubernari. lit rursus (C.40,): llaec omnis descriptio 
siderum, alquehic tantus coeli ornatits ex corporibits huc,et il- 
luccasit et temerecanctirsantibuspotuisseejficiciiiqiiamsano 
videri potestl Aulvero alia qttaedam natura mentis, et rationis 
expershaec efficere potitit, qitae non modo, 111 Jierent, ratione 
egiteritnt,tedinteltigi,quatiasint, sine sitmma ratione non pos- 
sunt. Eleganter hoc argumenlum persecutus est Hooklus ( Ret. rc<if; 
etrev.princ.p.s. i.arg. 5,), quamviset innumeri alii lint.qni exi- 
stentiam Dei eit particularium rerum consideralione demonslra- 
runl ; iongus eorum catalogus praefigitur Astrotheologiac Derha- 
mi germanicaeah Alherto Fabricio Hamburgi editae anno 1 m. 
Memorantur ibidem Carolus Derelincurlius, qui cs foctus humani 
formatione, nutriliono eic. id praestitit. Chrislonhorus Sturmius 
in oculo ©HmsTa; Andreas Schmidius in aure s H jaTn; Gcorg. Al- 
bertus Hambergerus in Deo ex inspectione cordis investigatoi 
ChistianusDonatus ex manit humana-,yei\Mnws Fuerlingus ex 
/o9iie/iiAomfnij;GerardusMejeruscifiiiin'[i; Phiiippus Leut- 
-wein ex nive ; Henricus van Seelen ex tonitru. His adde Fenelq- 
nium!, Neuwentiiium, Reaumurium, Rayum de exist. Dei demon- 
st. percreat. ;otMct\aml'existencede Dieit demonlrfe par let 
merveillei de la nature ; Vincenlium Moniglia diisertazione 
cbnlra i materialisti , ed altri increditli. Praelermiito quam- 
plurimosalios, qui ex insectis.et vegeiabilibus saplentissimiCon- 
ditoris existentiam eomprobarunt. 

XV. Auctor itle tflitu untyersi summa intellCgentia, et sapien- 



DigitizMByGoogle 



696 Theologiom Naturalem Sect. I. Cap. UI. 
tia praeditus Detts est. Auctor ille totius universi surotna infelligen- 
tia.ei sapientia praeditusest ens a tota rerum cnpctarum uoiversi- 
tate iliversum ; sed ens aiota rerutn ertectarum universitate diver- 
sum, infectum, ac proinde necessarium sit, oportet; quare.cumens 
necessarium Deus sit (£. 5.), perspicuutu est auctorem illum totius 
universi summa intelligentia, et sapientia praedituro Deum esse. 
Coroli. Recte igltur ei conformalionc mundi,quatenus ea sinc sum- 

ma quadam sapientia confitori non poluiti, supremum Ntimen exi- 

Schol. Desinant igitur aliquando oggannire profani homines, eipio- 
sasque priilem lipicureorum hypotheses recoquerei quot enimve- 

stere ab aetcrno, ac necessario atomos numero infinilas, figura, et 
mole difterenles, deinde naturae necessitate eas moveri , neque in 
lineis solum parallelis, sed etiam declinare paullulum ahsque ulla 
ratiotie sufficientei porro in se ineurrere,et cohaeresccre; tuni in- 
finitas per totam aeternitatem consociationes effeclas fuisse; po- 
stea quamvis factam ob perpetuam atomorum agitationem brevi 
post tempore rursus dissoliitam ; tandem hanc praesenlem tot sae- 
culorum iapsu perstitisse. Haec cerfeomnia roanifesfo cum ratio- 
ne pugnant.ut copiose dcmonstratum est {cosrnol.^. ia.sch.s£q.)j 
unum tamen adjungam.quo palaot fiat, ipsos etiam Jalis hisce po- 

KVl.Datls etiam Epicitreortim postulatis mundus hic aspeota- 
hilis exjortuita atomorumconcursione nec ariri,nec tanto tem- 
pore conservari poluit. Ad hoc, ut mundus hic aspectabilis et ori- 
r-ctur, el tanto saecutorum intervalio conservaretur, necessariae erant 
gcnerales quaedam motnum leges praeter illam, qua motus in confli- 
ctu mutatur, quibus nimirum mutuus particularum accessus, et re- 
eessus, cohaesio, generatio, nutritio animalium , ac plantarum, cor- 
porum coelestium motus regerentur; atqui posita fortuit» atomorum 
concursione id genus leges nullae enisteront jneque enim leges con- 
stantes aut in fortuita concursione contineri, aut ex illa enasci , aue 
ab atomij intelljgentia orbatis constitni possunt: igitur fieriomnino 
nequit,ut datis etiam iis Epicureorum postulatis mundus hio aspe- 
etabilis exfortuita atomorum concursioneautoriatur, auttantotem- 
jiore conservelur: vlde Cheynejum{Prfnc. phil. rel.nat.etrev.c.}.). 
Schol. Profeclo,quae casu, et fortuilo eveniunt, numquam eadem 
ratione contingunt: quo igitur fato efficitur, ut jam casus certas, 
statasque leges constanter sequatur? Si casu, el fortuna orjus est 
mundus, etiam casu, et fortuna adminisiretur,necesseest,quodqui 
asseruerit, nae ille physicis in disciplinis paruro eicultus , quin 
et conscientiam prodidisse censendus est. Porro refutata Epicu- 
reorum insania non necesse esse arhitror, ut Anaximandrinam, 
Stoicam, Stratooicamqtie stuttitiam Dominatim refellam; quae 



Diottizcd b/Google 



De Existentia DeiPhyiice demonttraid, 697 
enim Stratode vi generice singulis materiae particulis insita so- 
mniavit,convcniunt cum vi motrice, quam Jipicurus post Demo- 
.critum singulisatomistribuit. Naturagenitrix per totam materiae 
molem din\lsa,etsensu, ac ratione destituta, ad certum tameti fi- 
nem oronia efliciens, qualem aliqui ex Zenonis senlcniia male in- 
tellecti exculpserunt, in dcliramcntis habenda est [ cosm. 36. 
scb.t.). Anaximandri denique formae.et nualilates, vel nihilsunt, 
ae proinde ad mundi eonformationem oihil conferunt; vel si -sunt 
aliquid, ex nihilo prodeunt ahsque caussa efficiente, quod pugnat 
cum primo vetcrum principio ez nihiio nihil. 

C A P U T IV. 

De Existentia Dei Maraliter iemonstrala. 



SSVil. Ets1atcommunisnaturae.3eh11utteeaistentiaDei.1lx- 
stat unanimis cum philosophorum, et sapientium, omni aelate cele- 
berrimorum ; tum nalionum tam veterum, quam recentiorum de Dei 
existcntia consensio, eaque non aliunde, quam ex naturali animi pro- 
pensione proficiscitur; atqui propensio istaec communis naturaesen- 
sus est ($. 169.log.): igitur de existentia Dei communis naturae scn- 
sa% extat. 

Schol. 1. Ut a sapienlibus, ac philosopbis ordiar; agnoverunt Deum 
aliquem, supremumquo mundi opificem,ac gubernatorcm Trisme- 
eistus.vel quiscumquo ille estauctor vetustissimus,cujiis hiec sunt 
verba (In Pimandro. c, 3.): Glofia omnium Deits , divinum , 
divina nalitra,principium univeriorum. Thales Milesius.qui 
ita teste I.aertio( Vit. phic. I. i. segm. 35.) : antigiiissimiim eo- 
rum omnium, t/uae sunt, esse Deum, puloherrimum eaim ah 
eo mundum esie conilructum. Anaiagoras, quem Platodocuisst; 
scribit(/n Phedan.): Deum esse mentemcomponente<n,etdi- 
sponentem omnia\ alque hanc mentem ipsius opinione,unum es- 
se illud in tota rerum universitale, quod simples sit, purumque , 
omnis concretionis nescium, ex Aristotele ( De anim. i. 1. c. 3. ); 
infinitam,quae per Se ipsam movealur, auctorem omnium, ex Tul- 
lw{D.l, t.c. M.)diseimus. Socrates (Jn Phaed.), cujus haec 

et itt hene eis sit, largiiu.111 esse. Plato, qui interprete Arcinoo 
Deum aeternum, immutabilem, incorporeum, simplicem, eoque 
materiam aeternam in ordinem redactam csse contendebat. Ari- 
stateles , qui , ut Laertius narrat ( De vit. phl. I. 5. segm. 31.): 
Deum lir.ut Plalo, incorporalem definivit , ejusqtie protiden- 
tiaraad coelestia usque pertingere: ipsumvero immutahilem 
esse. lilius porro in acauemia, hujus in peripatofentenlia perpe- 



Digitizcd byGoogle 



698 Theologiam Naturalem Seet. I. Cap.lf. 
tuo obtinuit.Seilnoque in porticu multum diversa tratlilafuerunt; 
certe Zeno Stoicus cum magna suorum parte, ac praecipue oum 
Posidonio pronunciavit , unum esse Deum ( Laert. lib. 7. segm, 
135,), et mehtem,etfatum, etjovem, et variis eum appellari 
norninibus, ac ab eo mundum ftiisse proareatum. Chrysippus 
aller illius familiae princeps quam faeunde ex mundi conforma- 
tione Deum esse apud Tullium demonstraverit , omnes novimus 
(De nat, D, I. i, c. 6.). Venioad philosophos Italicos; Pythago- 
ram docuisse suos Deum existere ; omniaque per se inspicere, ac 
regere Jamtilychum ; Parmenidem unum omnium rerura prlacE- 
pium, quod Deus sit, tradidisse Aristofeles testalur ( Vii. Fyth. 
c.jo.n. 174. /. i.c.i. 3.); Zeno Eleales hoceodem lettan- 

te nonmodoDeum confessusest,sed et unumesse longiore oratio- 
ne.quam irfra inlegram adducam,demonstravit, Neque vero Leu- ' 
cippus, Democritus , et Epicurus cum suis, quamvis doctrjnam 
ma*ime impiam foverent, prorsus Deossufferre ausi sunt.Dephi- 
Iosophis deinde ecclecticls, juniorihus Platonicis, aliisque, qui ab 
eo inde tempore floruerunt, dubium esse nullum potest. Longum 
horum agmen claudat Cicero Cottae nomineBalbum ita allaquens 
( De nat. D. 1. 1. c.t.): Ego vero eas ( religiones) defendam 
semper semperque defendi ; nec meea ex opinione, quam a 
majoribus accepi,de cultit Deorttm immortalium, ultius un- 
quam oratio, aut docti, aut indocti movebit, 

C0SSCH3IO KJTIOXim YBTCtTiSSpiABUK. 

Transeamus ad nationes integras, et primum quitlem velustissimas, 
Ut de Hebraeis taceam, occurrunt primum Chaldaei, quos Euse- 

( Praep. evang, c. ;.) i tum Persae, et Arabes, JEgyptii, Indi, 
Getae , Galli , Germani , Graeci , ftcmani , qulbus omnibus varios 
fuisse Deos, eosque colendi ritus, qui de his rebus scripserunt,te- 
stantur. Generatim nullam fuisse nationem olim cognitam omni 
Dci cognitione destitutam jampridcm Phitarchus cnntenderat 
(Cotitrrt Catoten. Epicur.p. 11;. ): Si terrasobeas, inquit iile 
confidenter, invenire yossis urbes muris , litteris, regibus, do- 
mibus, apibus, ntimismate carentes ; urbemvero tempiis.Diis- 
qtte destitutam, quae precibus,jiirejurando,oraculis non uta- 
tur; non bonorutn caussa sacrijiaet; nonmala sacris avertere 
nitatur,nemo unquam tidit. Ncc aliter Tullius sensit: Ut parro 
firmissimum hoc afjefH videtur ,cnr Deos esser.redamus,aucd 
rutltagenstamferd,nemoamnium tam sii immanis , eajus 
mentem non imbuerit Deorum opinio. Multide iis parva sen- 
tiuhtvid enim vitioso more ejjici solet: omnes tamen esse vim, 
etnaturam divinam arbitrantur. Nec vero id collocutia homi- 
num, aut consensus efjicit: non institutis opinio est confirma- 
ta, non tegibus. Omni autem in re consensio omnium gentium 
iex ndturae putanda est(Qq, tusc.l, i,c, 13.), His accedant to» 



Dlgitized B/Codglc 



De Existentia Dei Moraliter detnonitrala. 699 
stesnon minus fide digni Plato ( Ue leg. I. 10.), Aristoteles ( Ad 
Nicom. I. 10. e. 1 ..), Diodorus Sioulus ( Hist. I. ■».), Seneca ( Ep. 
H7-)i Sextm EmpYrloUi ( A&v. Mathe. I. !.), Artemidorus ( £. 
t.c g.t.^lianustfrtr.Wjt. /. i|.), MKlmus Trrlui{pfi- 
«ert. 1. ), Dion Prusaeensis ( Orai. 4. 5. ) cum aliis innumeris. 



Quid jamdicamde 


popullS maxime 


harbaris nuper ab Europaeis de- 




t illi saltem coi 




Condiloris Idea 




s, pianeque stupklos , ac in sil vis 


pecudum more 1 


iegenles demam 


iis, de quihus kl nondum liijuido 


constat. Pertine 


nthuc Tartari, 


et Samojedae ad oceanum glacia- 


tem sitlilslandi 


,Graelandi, Am 


sricaniseptentrionales.Missipen- 


ses, Canadenses 


, Mexicani, Per; 


jviani, Brasili. Chilenses, Hutten- 


totti, CafJari, ic 


colae insularum 


Matlagascaris, Sumatrae, Bornei , 


. Javae, Moluccar 


■um.Philippinar 






s ii, quos supr 




(psych. rat..$.; 


140. sch.) lauila 


vi. Praetereo interioris Asiae po- 



pulos, velut Imlos ultra, citraque Gaugem, Chinenses, Cochinen- 
ses, Tunchinenses, Japones, de quihus nuilum alioquin duhium es- 
se potest. Ds his vitleri possunt Histoir e des voynges, Roche- 
fort hisloire morale des Antilles. Relationdes CaraibesduSr. 
de la Borde. Joan. Uos Santos hist. de /' Ethiop. orien. P. Ta- 
chard.voyagede Siam. Du/iatde description ife la Chine.Bar- 
toli hist.Asiat. Maffei.Hist. Ind. Hrnrtcus Ellis delentam\ne 
freti Hadsonis. Htstoria novi orbis D. Benzo. F.Gitlel Journat 
du voyage dans la Gojane. Andreas Kolbi descript. cap. bon. 
spei: aliquae vulgo notissimae peregrinantium relationes, ac epi- 
stolae a Divini Verbi praedicatoribus acl nos missac. 

COWIBKIIO BAEC FUNEATUn IK SBNSD HATITIUII COMMUNI. 

jam vero consensionem hanc ex ipsa a natnra rationali nobis inilila 
propensiqne, et non aliunde oriri patet ex characteribus in logi- 
ca($. i7i.schi) adductis, qui omnes omnino huc applicari possunt. 
Namprimum, anmagisdiftusa.etuniversalisesse potest? tanta cer- 
to est, quanta in re ulla 1 ut ne unus quklem dissentiat, numquam 
obtinehitur; dantur enim monstra animorum.ut corporum. Nihil 
sane superest, quam ut cum Tullio ejclamemus(£»eilif.(. 1.0. 59.): 
Siratio mecum facil,si evenla, si paputi,sinalianes,si graeci, 
si barbari, si majores etiam nostii, si deniqtie hoc semper ita 
putatumest;sis\immiphilosophi,sipoetae,sisapien!issimiviri, 
qai respablicas constittierunt , qni urbes conditlerunt : an dum 
hestiaeloquanlur,expectamus,hominumconsentienteauctori- 
tale contenti non jiimiij? Deinde opinionis hujus itauniverse per 
totum orbem difliisaenuilum initium, nuila origo, nullum tempus, 
quo ea nonviguisset,ostendi potest:ut adeo tam antiqua sit, acge- 
nushumanum,et naturahominumralionalis.Cnmigitur aliudomni- 
bus commune principium non exlet, necesseest,ut hancopinionem 



700 Theologiam Naturalem Sect. I, Cap. IV, 
in natura-rationilifundariputemujjnisl qatsveliteam a primoha- 
mine,quoniam in infinitum transireabsurdumest, traditione in po- 
sleros transmissam fuisse.quod horumcumquesit, certissimum erit 
Numenaliquodexistere.Ego tamenopinorethomines ipsos ad hoc 
judicium ferendum natura sua propensos, et propensionem hanc 
traditionc auctam, et conlirmatam fuisse.Quae jam porro doctrinae 

gisexcultaesunt.eo ms^is inlerhomines invaluit ; quoquis in litte- 
rarum studio majores progressiones fecit, eo acrius eam defendit. 
Quis umquam fallaciarum, fabularum; praejudicionlm tantam vl- 
dit constantiam, tantam firmitatem ? praeclare Tullius : {De nat. 
D. I. i.c. i.) Qtiodnisicognittim,compre>iens\imqueanimisha-. 
beremus, non tam stabitis opinio permaneret, nec confimare- 
tur diuturnitate temporis, riec una cttm saecutis, aetatibusque 
honiintim ineeterare potuisset. Elenim videmus ceteras opi- 
nionesfictas, atque eanos diuturnitate extabttisse. Quin enim 
hippocentaurum/uisse, nut chimaeram putaO, quaere anui 
tatn excorsinveniri potest,q\iaeilla,qu\ie qtiondam creiie&nn.- 
tur, apud injerospartenta extimescatl opinionum enim com- 
mentadetet dies;nattirae judicia confirmtit. His denique ac- 
cedit argumenlum longe eflicacissimum, conscientia honesti.et ro- 
cti, et conira inhonesti,aedelioti,exquarum altera jucundissimum 
mentis solatium, suavissima quies, praemiique spos promanat; ex 
altera dolor, triititia,perttlrbatio, anxietas,poenaeque timor, quo 
fit.ut illi quoque,qui se in alheis externe profitentur, mortem ve- 
hementer timeant.ac Ingruente forte ralamitate Deum ioclament, 
quod jamolim Platoni observatum est.Profundissimenimirumhaec 
opinio cuivis a natura Insculpta est, ut exui penitus nequeat j ex- 
putsa aliquoties redit identidem invito etiam animo, et tacite ac- 
tiones nostras moderatur. Atque haeecerte ejus sunt modi, ut ani- 
mum a praejudiciis. distortisque atfectionibus vacuum ad agno- 
scendam amplectendamque veritatem non permovere non posslnt; 
sed tamen,qui cum Epicureo illoapud Tullium suavereligionis ju- 
gum ab humeris removere, supremumque scelerum vindicem e 
rnedio tollere cuperent, ratiunculas nescio quas undique corradunt, 
ut, si qua possent ratione, tantam- lucem obscurent: his jamsatis- 
faciemus. 

Schot. 2. Ajunt i.) non adeo, ut jactatur univerialem essede Numi- 
nisexistentiaopimonem ;fuisseomni aetate complures atheos tam 
negativos, quam positivos: adhoepertinere philoiophos nonpau- 
cos, qui contrarium puhlice professi sint, atque non modo inter 
paganos veteres, ac recentiores praecipne Sinenses, quorum litte- 
ratos Deum negare Haylius, ex illo Marchio d' Argens refert ; sed 
et Inter Cristianos quorum historiam Parkerus {De Deo disp. i.) 
Buddeus(ZJe atheism. etsup.c, i.), et Hetmannus (Hist.atketi.), 



□icjfeed t>y Google 



Ve Existentia Dei Moralit-er demonstrata, 701 
collegerunt. In illis cojhplures inlegras nationemnmerant.Thoes, 
inquiunt inextrema Thraciae partosilia Porphyrio (De ahstin. 
ab antm. /. 1. ) ei Thoophruto arhri dicuoiur , Phlegyes |osfm 
non curare, atr.eosi|e,e esse Humerus ( Jcft.ad iu.i.i. n. joi.) tesia- 
tUf ; Ailantes in £tbiopia, Galliaci Hem, seu Lusitani .. Strabona 
( Her. geogr. t. tj.p. 813. et /. j.pag. \6t.) , Galh a Cicerona 
(Orat.pro Fon tejo) , Arabet * 5. N'lo (Itarat.) in atheishaben- 
tur. SimllUcr ei retentioribus populis Canarienses a Columbo 
(Navtg, c. 1.) , incola msularuro qonrumdam mendionalium a fa- 
cobole Maire (Uescrtpt. nav. ji IMatt), imulae prope HtusGul- 
neae novae a D. Sctoolteo ( /)iar. p. 17.) ; iniutae Ydro, seu Jeso 
prope Japoniam a Maffejo (EjjijI. I. t.Apr, \%, 1565.), Cubae, et 
Hispaniolae a D. de Laet (Dtscr.Ind.occi. i.c. 10.); insularum 
Marianarum a P. le Gobien (Hist.des lsi. Marian.) ; Antillarum 
a D, Arnaod (Quatr. ile nonc. da pech4 phil.) ; Brasili a Leri, et 
Kichier ( Htst. nav. in.Bras. c. \6,), Cannadenses Hurones , Sou- 
riquosii,Armauctiicosii aGabriele Sagard (Hiit.duCanadd) ;tin- 
dem Caffri.et Hultentotti aThevenotio. 
K- Primum generatim: si qui aperte a coinmuni opinione dissense- 
runt, paucissimi, et comparate ad reliquum genus humanum, qua- 
si nulli fuerunt, iique potissimum flagiiiosissimi , qui non tara cre- 
diderunt, quam optarunt nutlum Deum esse: jam vero a paucis gen- 
libus argumentumduci neqoit opinionemomnium aliorum eonsen- 
f iono confirmatam in nacurali propensione non fundari : quemad- 
modum ex nonnullls caecis arguere non possumus,. visum homini 
tton natura, sed casu convenire. Pancuas ipsa, ilit praeclare 
Grotius (Dever.rei.chr. I, t,),et quodstatim intellectis ar~ 
gumentis rtjecta est universim eorum opinio,ostendit nonpro- 
venire hoc ex usti rectae rationis, quae hominihus comraunis 
ett, sed aitt ex studia hovltatis, quali tenehatur, qui nivem 
atram esse contendebat ; aut ex mente carrupia, sicttt ritiato 
palato res non ut sunt, ita sapittnt,praesertim cum historiae, 
et atia scripta doceonr, cno qutsque Juitprobior, eo dtligentius 
ab ipso custoditam de Deo nonttam: atque adeo a pravo inge- 
mo eorum maxime, quoruminterest, ne quis sit Drus, id est, 
hurnanarum actionum judex venire hanc a tam recepta anti- 
quitusopinionedissensioncm,vel inde apparet, quod, quidqitid 
illi ponunt, vel generum successianrm absque ullo primordio, 
sive atoinorum concursum, sive aiiud quidvis, id non minores, 
st non majores httbere difficitltates, neqtte eo, quod receptum 
est, inagis essecredibile , cuivis ad rem mediocnter mter.iJen- 
li satis upparei. Quid quod ii ipsi conscientiae stimulis agitati 
contrariumanimisensumfactisdemonstrarunt lipicureorum oxem- 
plo, qui sollicite omniaDeorum sigilla venerati sunt (Cic.de nat. 
Dei t. 4. c. J).)! neque vemetiam tot reapse, quod putantur, phi- 
iosophi olim Deum sustulerunt ) alii nimiam solum Deorum popu- 
larium turmam riserunt, atque cam ob caussam guemadmodum 



701 Theologidm Naturaiem Sect. 1. Cap. IP. 
primi Cristiani teslibus Justino, Arnobio, Minutio, ahEfhnicis at- 
hei dicli sunt ; alii in definienda natura divina turpissime aberra- 
runt, tribuentes Deo aitribuu, quae cum infinita perfeelione non 
consistUnt: at vero aliud est Dei existentiarti negare, aliud deejui 
natura partim decehter sentire; dari istud potest ignorafltise illo- 
rum tetnporUm ; tnli in philosophicis stiis operibus raro, aot num- 
t|uam de Deo mentionem fecenint ; aiii denique ea principia sla- 
biliverunt, ex quibus, ipsis fortasse non advertentibns, prona ei- 
set ad hanc impietatem conclusio. Has ob rationes Clemens Alo- 
xandrinus Protagoram plane; et Evehemerum ab atheismi suspi- 
cione ahsolvit. De Sinensibus ex hlstoria P. du Halde longe alla 
didicimus ; id alt, inter plebem, et litteratos discrimen interesse 
quod illa supcrstiiionihus supra modum dedita idola, et Pagodes 
colat, praeceptaijue Xekiae, qui innumerabiles Deos induxlt rell» 
giose observet; dum contra litteratl ex doctrina anliquissima, a 
Confucio poslmodum eonlirmata, supremum ooeli Dominuni adb- 
rant. Ubi igitur illi athei fnisi forte Bayliaseos ititelllgat.qui Epi- 
cureas voluptates sectantur, quales, ut in quavis provincia niultl 
dantur, ita nec in regno Sinensi deerunt. 
Quod ad integras nationes attinet , petuntur enempla ■ ab ils, quae 
omnium maxime harbarae fuenint : an vero, si ita rcs se haheret, 
inde quidpiam colligi posset ? Ex gentibits lllis tam efferatis, 
verbti Porphyrii tunt,et inhumanis nan oportet ab aequis ja- 
dicibus convir.iumfieri natttrae humanae (De ahitinct.c. ■ 3.). 
Kieri uiiquepotest,ut inlegraquaepiam natio moressuos adeo dc- 
pravet, lumenque rationis opprimat, ut pecudum more vitam so- 
Jum sensitivam vivat, ac voluptatibus sensuum snavitet' efficlenti- 
hus immersa intelligentiam suam numqaam supra se extollat; a 
(jua quid, nisi progenies adhuceiferatior, et stUpidior expecfanda 
cst? anne autem siupiditas haec sano aliorum judicio magis ad 
veritatemcomprohandam valebif; jam autem nominatim testimo- 
nia de vcterihus popults potissimum duhia sunt ; auctores enlm , 
qbi similia referunt, utunlur lis loquendis modis, quiduhitatianem 
notant, nt ferlur,f<ima, rumor est etc. Praeterea ista fere acce- 
perunt a viatorihus superstilloso plurimorum Deorum cultu im- 
plicatis, qui si quem populum sine fanis puhlicis, idolis, et statis 
caeremoniis, quales exempli c.-uma Parihi eranl, in aperto campo 
certisdiebus Dils suis, teste HerodotoJilantes invenerunt, conli- 
nuo atheismi reum egerunt. Porro quae slngulatim ohjiciunlur, 
levissima sunt. Testimonium Porphyrii de Thoibus nulla alterius 
scriptorihus auctoritate fulcitur, quin vel ex ep certam fidem flon 
merelur, quod finitimi ejusdem Thraciae populi Dei alicujus co- 
gnitione destituii haud fuerint; Phlejjyes ob improbitatem forlas- 
se.ex rapto enim videhanl loti latrociniis addicti, ab Homero in- 
teratheos relati sunt;Strabo minime scribit Allantesatheos essei 
verum pittari solum , idque ea de caussa , quod snli tum orlenii , 
tum occidonti, velul sibi, agrisque suis noxio maledicerent ; cum 



Digiiizcd by CoogL; 



De Existeatia Dei Moraliter demonstrata. 70$ 
autem a Calliacis, ait nullum Deum agnosci, videtnr Ae publicis 
sacrificiis intelligendus, cum statim snbjungat, Celtiberos ipsis a 
Septentrtonc adsitos stata Diis suissacra facere ( De bell. Gall. 
I. I. c. ifi.) ; Ciceronl n-.ore fortasse oratorio loquenti Julius Cae- 
far hac in re fide dignioroppont potest. S. Nilus denique alio lo- 
00 eosdem Arabes stellam matutinam adorare,eique hostias offer- 
re scribit. Transeamus ad recentiores i mercatorum, et navigan- 
tium narrationibus raro fides adhiberi potest; nam primum ho- 
mines ii et ob linguarum ignorationem,etpermodicamingenticul- 
turam investigandis gentium moribus apti non erant ; quin nec in 
interioraregnorum penelrantes ad litusfere maris consederunt, 
quaestui unice imenti : hujusgeneris sunt relationes adductae. D. 
le Laire,Schouttens,aceorum, qui de insula Jeso scripserunt. 
Deinde poterat quoque haec opinatio oriri deinde.quod templa 
publica, ct solemnes caeremonlas illis in populis non deprende- 
rint, quod argumentonoti est ipsos Deum ignorassa; immocontra. 
rium manifeste patet ex responsione barbari cujusdam Canaden- 
sis ( Voy ag. daSr. Cham. plain. I. 3. ch, 5. ); hic enim rogatus, 
cur Deo sacra,non faceret, reposuit: cuivis relinqui, ut id intra 
animum suum praestet. Denique non est de nihilosuspicio, homi- 
nes illos ctiam de industria has quandoque fabulas suis relationi- 
bus inspersisse, ut rei novitate apud curiosiores majorem libello- 
rnm suorum aestimationem concitarent ; inde certe faclum vide- 
tur.ut totiessibi mutuo adversentur. Itaincolas insulaeCubae.et 
Hispaniolae Anglerius alheismi crimine liber-at; P. le Gohien se- 
cum ipse non eonsentit: dum enim Marianarum insularum incolas 
ignorationeDei teneri ait.additsimul eosdeimmortalitateanimae 
firmiter persuasos esse, poenasqueet gaudiapost morteraexpeeta- 
re. Caraibas, qui Antillas incoluot, duo principia bonum, et ma- 
lum credere, iisdem sacra favere Rochforlius (Hist.mor.des An- 
till, c. 1 3. 14. ) refert. Brasili et Deutn, quem Tupa vocant, agno- 
scunt, et sacerdoies hahent ( Mangrae, de Brai. Reg. c. o.)Xa- 
nadenses,Hurones, relicjuosque ejus provinciae populos Deo vota 
facere, muneraque oflerre a Lafitavio ( Mours des Souvag. Ante- 
ricains, ) dicuntur. Denique Caflrorum , ac Huttentottorum par- 
tem alteram mahometanismoaddictosesse Andreas Kolbi (Descr. 
cap.bon. spei, Contin. de peus. divers. c. 15.) scribit, Adextre- 
mum non inficior et:tare fortasse nationes adhuc prorsus ignotas ; 
verum id non obest: nam adhas ab aliisnotis valet anaiogia.quem- 
admodum simili argumento colligimus, eos homines alimontis 
egere,felicitatisstudioteneri,liberossuos diligere. Non igitur 
necesseest, ut adunam omnes nationes singulatim enumeremus, 
quo communem de Dei existentia consensionem dcmonstremus, ut 
inscite Baylius contendit. 
.) Consensionis hujus licetmaxime universalisoriginemostendi pos- 
se putant: contenduntnimirum opinionem de Numinis cxistentia 
ortamfuisse vel astutia legislatorum, ac principum, ve! ex metu, 



7*4 Theologiam Naturalem Sect. I. Cap. IV. 

vel ex Ignorantia caussarum naturaliLim,ex pervern prolium edu- 

catione, Uicamus quaedam de singulis. 
1.) LegIslatores,ut populossibi subjectos In officio contineant, oon- 
finxisse videntur Numen a1iquod,quod hominumanimos inspiciat, 
et occulta quoque scelera puniat : eonfirmant id exemplo ceieher- 
rimorum legiUatorum, Amasis, et Mnevis apud Kgyplios, qui a 
DeoHerma, Zoroastri apud Bactrianos, et Zamolxis apud Getas, 
qui a Dea Vesta: Zathraustis apud Arimaspos,quia hono quodam 
genio: Radamanthi, et Minois apud Cretenses.qui a joire. Creten- 
si : Triptolemi apud Athenienses, qui a Cerere ; Pythagorae, et 
Zaleoci apud Crotoniatas, qui a Minerva; Lycurgi apud Lace- 
daemones, qui ab Apolline ; Romuli, qut a Deo Cooso; Nuroae.qui 
a D. Egeria leges sibi traditai esse commenti sunt ( Dict. histor. 
et crit. ar. Criiius. Leviath, c. it. ). Velushaeo est argutatio, et 
jam olim a Crilia philosopho simol, et triginta tyrannorum uno . 
aliquo Alheniensibus proposita, ut lubet Baylius i recentius.ah> 
Hohbesio recocta, cujus haec est impia vox: Metus potentiarum 
invisibitiitm,styefictae illae sint,sive ab historiis acceptae pn- 
blice, ri-ligio esttsi pttblice acceptae non sint,fuperstitio. 
R. Imprimis ex his factis aliud non coHigitur, quam religionem esse 
accommodatissiinum societatis humanae vinculum, pravarumque 
aflectionum frenum ; certe nullus ex enumeratis opinionem de Dei 
existentia excogttavit, aut prima religionis fundamenla jecit ; sed 

ritibus in ordinem redegit. Est opinio haec omnibus rebus publi- 
cis humanis anliquior, ipsaque ex parte effecit, ut homines in so- 
cietatescoirent.Deinde si legislatoreshanc fabulam confinxissent, 
qui factum esl, ut omnihus in toto orbe aequaiiter in menlem ve- 
niret? ut cum aequali ubique successu propagareluri sane religjo 
a legislatoribus conficta gravissimum onus foret horninibus impo- 
situm. Puumusne tam molesto medio populos ad suhjectioaem 
compelli posse? nonne qui aliis quodpiam persuadere cupiunt, 
Jiraesertim si dolos meditentur, naturales ante eorum affectiones 
sollicite explorant, iisque cognilis in rem suam utooturV Istud sa- 
ne egerunt fegislatores illi ; cum videreni plebem aliunde in su- 
perstilionem propensissimam, Deorum,quos ipsa anle veneraba- 
tur, auctoritate leges suas constabilire adlaborarunt.Denique cur 
haec imperantium fraus a sapjentiori aliquo quales in subditis et- 
iampersacpe reperiunlur, detecta nuroquam fuit? apposile La- 
ctantius (fJeira Deic, i o.): qitod sifilllendi nostri, titque adeo 
tolius generis humani caussa commenti sunt religionem, — 
quae tanta felicitas mentiendi, Ut non tanttimmodo iuiioctoj, 
sed Flatonem quoque, ac Socratemfallerent, et Pjrtkagoram t 
Zenonem, Aristotelem, maximarum sectarum principes delu- 

i.)Metum aiunt saepe efficere,uthomines sibi fingant,quae nusquain 
sunt: inde fortasse faclum est, ut homines, cum incertam rerum 



Digiiizcd b/Google 



De Exhttntia Dei B&oraliter dembnmata. y 0 5 
humanarum conditionem, calamitates publicas, dcvasfationes ur- 
bium,incendia,luem, aliaquesimilia timerenl.sibi Numenaliqood 
summum, potentissimum, ac simul in genus humanum benignissi- 
mumconfingerent, cui pro averlendis hisce malii sacra facerent. 
Fuithaec vetUftlssimi poetae opinio, qui ita cecioit; Primus in 
orbe Deosjecit timor, ardua caeiojulmina cum caderent: re- 
cantata a Lucretio ( De. nat. rer. 1. 6. v. 40. etc), subindeque a 
Spino^ a ( PraeJ, dd tracl. theol. polit. ) exornata. 
Ig.Eaisiud facilitate negatur, qua asserilur.neque a posse ad esse 
valet conclusio, in quod vitium hic adversarii perpetuo labuntur. 
Quamquam nec potuit tam universalis opinioex vano duMaxatme- 
tu oriril; non enim aliqui solum ex vili, et rudi plebecula, sed vi- 
rl etiam sapientissiml, ac 11, qui ceteroqnin caducas hujus mundL 
res, ac peritura bona roagnoanimo contemserunt, eam amplexi 
sunt, el ila amplexisunt, utroaluerint omnibus vitae commodis ex- 
poliari, quamab ea decedere. At demus hane sententiam litnori 
ortumdebere; quaero, an id omnihus prorsus, ansolum aliquihm 
acciderit? si prlmum: ea veraest ,nam, cum metus omnibus com- 
muni in ipsanatura omnibus commuoisfundari debeat,etiam judU 
cium inudexseBsunaturaecommLini proficiscitur.Si alterum: quo- 
rnodo pauci meticulosi aliis magnaanimiforiitudine praeditisina- 
nera fatuh.m persuadere potuerunt t quomodocommentum hac ra- 
tione natum per totumorbetnditTundi^Bt constantissimeab omni. 
bus teneri poluit! el Si hoc:rursus quaBremus,quotempore,in qua 
natione, in qua provincia id primum evenoriti 

3. ) Homioes, inquiunt, nalura propensi sunt ad investigandas even- 
tuum naturalium caussas, dumque eas non reperiunt, facile igno- 
tam quampiam, ac sensibus non percipiendam comminiscuntur. 
Hinccum horoines terraemotus,tonitrua,fulroina,eclipsessolii,et 
lunae, aliaque terrifica aeris phaenomena observarent, nec tamen 
naturales horum caussas deprehenderent , confixerunt ens quod- 
dam potentissimum, quod mortales ob neglectum sui cullum hiice 
poenis affligeret, atque ideo preces, ac sacrincia ad pUcandam 
iltius iram instituerunt. 

1$. Vaiet huc primum , quod supra dUimus: tum si homines per caus- 
sarum investigationem adsupremi Numinis agnitionem pervene- 
runt, incesserunt via recta, ac cum ralione maxime congrua: idem 
enim est,seu quis ex contemplatione eleganiissimae totius universi 
conformationis.seuex terrificisaerisphaenomenis.seu exipsacaus- 
sarum indagatione Auclorem supremum agnoscat. Ceterum opi- 
nionem hanc commentum ex sola ignoranlia caussarum naturalium 
enatum non esse vel inde patet, quod etiam rcrum physicarum pe- 
ritissimi eamdem tueantur. Verissimum poiius cst illud Varula- 
mneSitaiD(Deanim.scien.l.t.p. 10.): philosophia obiter li- 
bata a Deo abducit, penitus hausta reducit ad eumdem. 

4. ) Ineducationis,etinfantiaepraejudiciishabendameiseopinipoem 
de Uei existentia quidam contendunt. 

Storckenau Metaph.Lib. IV. 46 



7o5 Theolog. Natur. Sect. I. Cap. W. 

Tjt, Nullus prorsus praejudieii character adest, sed eontrarla potlui 
ooinia obtinent. Praejudicia in multis nationibus.minus intotoor- 
twtjademnumquam inVeniuntur ; diuturnitate temporis non ma- 
jas robur accipiunt, * sapieiltioribus per.saepe agnoscuntur, et 
agnlta corrlguntur. Deinde quomodo omries tolius mundi parentes 
in hoe c«nvenerunt, cum ceteroqUirl ratio educandi proles in di- 
vertis nationlbus omninodiversissima sit? unde itemipsi parentes 
Dei ideam hauserunt? Certe,qu!huc recurrit,inscopulun) sibi ma- 
iimeinfestuminipingit;eogiturenImredire ad primum parentem, 
qui vel a natnra sua rationali, vet a Deo ipso hanc cogni tionem ob- 
tinQeriti 




XVIII. Sinullus Deus existeret t nihil eiset inactionihus hu~ 
manis honum, aut mahim, honeslum, aut inhonestam, justum, 
aut injustum. Omn]s aotuum humanorum vera bqniias, aut malitia, 
honestas, aut inhonestas, justiiia, aut injustitia pendet ab eorumdem 
«onvenientia oum lege naturali, quod in philosophia moralt deraon- 
»tritur;sublatoatitem Deo, utpote legislatore, tollilur quoque len 
ips», nullaque vitae reguls praeter suam cujusvis lihidinem relinqui- 
tur: igitursi nulius Deus existeret , nihil esset in actionibuShumanis 
bonum, aut malnm, honestum, aut inhonestum, justum, aul injustum. 
Corolt. Igitur ii nuIlusreapseDeus existeret.omnes actiortes forent 

aequaliter indifferentes, idemque in se esset parentem occidere, 
et eum tx Iatronum manibus eriperu: quo quM magis cam ratione 
pugnat? 

Schol. Nec juvat dlcere, Inesse in ipsis rebus artte omnem legem bo- 
nitatem aut malitiam, quam philosophi maT&lesfundamentalem 
vocant ; nam Deo non existenle ipsumquoquB hoc discrimen ces- 
saret: eaquippe bonitas, aut malitia fundsmentalis non consisti t,ni- 
siin Interna.etessentialjvelconvenienlla.vel repugnantia rerum, 
et actlonum cum fine hotninis ultimo, qul infinitarum Dei perfe- 
ctionum manifestatio , alque ipsius per cognitionem , et amorem 
possetsio est, quique adeo in absurda hac hypothesi perirel. Ve- 
ritatemhujusenuneiati agnoverunt omnes ii, qui umquan atheis- 
mum vel aperte professi, vel ejus jure accusatl fuerunt.ut Prota- 
goras, Heraciilus, Hobbesius.Spinoza; eorum enim doctrina erat, 
jus omne in majore potenti»; ohligationem contra in imheclllitate 
sitam ; vanum ac inaneesse virlutis nomen ; fidem perfidiae, cle- 
meniiamcrudelitaii nequaquam praecellere. 

XIX. Ahsque Dei existentis opinione nulla honiimtm socictas 
diu tranquilla persistere potest. In aperto est nullam hominum so- 
cietatem diu tranquillam persittere posse sine ea legum a principi- 
bus latarumauctoritate.ut subdili seeundum rafionem judicent se- 
nonsolumpublice.verum etiam privatim.-nonmodo in foro,utajunt, 
externo, sed eiiam in interno obstringi; atqui haec legum auctoritai 



Digitizcd t>y Google 



t>e Existentia Dei MoralUer demonttrata. jAf 
(nm opinione de Numinis extstentia ita connectitur, ut es sublata et 
ipsa tollatur: ergoabsque Dei existenlisopinionenulla hominum 10- 
clelas diu tranquilla persistere poleSt. Sapienter Plotarchus ( Con- 
tra Colot, Epicur. p. ttr*.)'./acttittt urbem condi sine solo posse 
puto, qttam opinione de Diis penitus su&tata civitatem coire, aut 

Coroll. Respubltca igitur alheorum, quam Ba/lius {Pens.div, sur la 
Com. §. 161. sitiv. ) aedificavit, ad dJoYar* referri debet. 

Schol. i. Ut nempeiublato Deo,aut de ejus exisletitia opinicme lex 
naturae, internunlque actuum humanorum discrimen tollerelur 
(§. praec.): ita hac in h/pothesi oMnis legmn civilium auctoritai 
in sola cogendi potestale, in virium magnitudine, non. in jure ullo 
consisteret: omnis enim legum ab imperantibus Jatarum efficaci- 
tas ultimoin eanaturae iegefundatur,qua jubemureorum volunla- 
tl parere,quare quamprimtim haecsuffertur,et illae corruunt.'No- 
runtid ipsi Princlpes, idque ienossetum praecipuecomrnonstrant, 
cum a testibus in cailssis judiciariis; a militlbus recensconscrlptisi 
ab iis, quot niuniis publicis ornant ; ab omnibus denique , cum 
thronutn conscenduni , jusjurandum postulant; cui, quaeso, istud 
uidi forel in absurda Baylii hypothesi f Certe ex iis, quae supra 
objectafuerunt, manifeste colligilur, legislatorum sapientissimoi 
In cultu divinoprimumstatuspublicifundartientumsitumeisesen]- 
per putasse: Audi Tullium ( De leg. 1. 1. c. j. ) : Sit igiturjam 
koa a principio persuasitm civibus, dominas esse omnium re- 
rum, aa moderatores Deos: eaqtte, quae gerantttr, eorum ge- 
ri ditione, ac numine, eosdemque optime de.genere hominum 
mereri : et qualis quisque sit, quid agat, quid in se admittat , 
aita mente, qtta pietate colat,religiones, inttteri ,piorumqtte 
et impiorum kahere rationem. His enim imbttlae mentes kattd 
sane abhorrehunt a&tttili, et vera sententia. Sed jattt Ba/lit ar- 
gutationibus respondenduro. 



Schol. t. Alhei, ait, eadem, qua alii, ratione pollent ( Ihid. §. 1 7 t.), 
ejus igitur adminiculo possum internum rerum discrimen agnosee- 
re; justum abinjustodiscernere, virlutem exercere.iubmlssionem, 
ae obedientiam principibus, mutuae ehariuiis officia civibus ex- 
hibore, hij autem positiSi quiseorum rempubllcam consistere pos- 
!e neget? 

.. Demushaeeitaesse; anne etiamad seetandam virlulem aliquam 
se obligatione adstrictot eensebunt? minime sane,at vel ideo eam 
non exercehunt, nec flagitiis abstinebunt, nisi forta metu poten- 
tioris coerciti ; sed quae vis, quae poena satis efficai esse potest, 
cttm integra societas perversa est? Deinde sanae justi, ac injtisli , 
virtutii, et vitii notiones aliquo quidem tempore permanere pos- 
■unt irt iis athcis , qui cum alitl recta oplnantibus commixli viUDj 
agunt, aut qui, cum a taoerii tinguibui ad omnero honeitatem in- 



□iejilized b/Googlc 



7 o8 Theolog. Natur. Sect. I Cap- IV. ' 

siiiuti eisent, ad impietatem postea defleciunt; at in atheorum 
republica, in iis, qui ab ipsa infantia hac pesle infecti suni, in vul— 
eoalioquin ad omnem licentiam projecto non possunt. Perversis 
autam honesti, ac inhonesli notionibus necessarium consectarium- 
est ut omne jus in potenlia.obligatio '» imbecillitate constituatu;: 
quo admisso necesse esl, ui quaecumque hominum societas brevfs- 
simum intra tempus corruat.Universimitaque Bayliniln eoerrat, 
quod ea, quae fiunt, au-t fieri possunt ah athcis inter illos, qui su- 
' premum Numen colunl.versantibus.ac atheismumpolius aflectan- 
tibU) transferat ad integram solorum alheorum colleclionem , illi 
siuuidem aliis adhuc molivis impuisi actiones suas ad pnncipia a 
se constitutanonconformant, quae tamen inot.vi id altero casu 
prorsiis deessent, ut moxosiendam. . 
, Jiitlan inalheorum animis laudii (55- 177.) , gloriaeque appeli- 
'iioneminessc contendit.eaque ipsos satis effioaci ter ad mutuacha- 
ritafis officiai ad praestandam magistratibus obedienliam impelli 

R> mrmoVworum ecmis satiseffica* esse adsectandam virtutem per 
Uc arduam, ad cohibendas hominum cupiditales, quibus in sua 
commodaferri solent, vehemcnter negor et si sit etiam compara- 
le ad unum, vel allerum, apud vulgus cerle,quod maximam reipu- 
blicae partemconsliiuit.nullam vimobtinebit. Quidquodipse hio 
eloriae appetitus non tam ad virtutem.quam ad conquirendas qui 
demum cumqueratione divitias.adcomparandan. polenliam.psos 
es timulare.fnamsicfere res constitutae sunt , u, quo quis dmor, 
a ut potentior est, eo magis ab impenta plebe adoretur. Potenlia 
n mirum.etopes aptissima sunt explendarum cupjd.ta.um s ub s ,- 
& a tumque vel maxime, quando reclae viriuuim viliorumque ideae 
' inisexulani Deinde anne actus, ad quem sola gloriae, hono- 
risquecupidohominemimpellil.vir.utisnomine dignusfan non 
1J.:„ ...^nictimulationis^foedaehypocrisis nomen mereblturc 



„. flu . ro ui C :vi;s .1. magistraluso„ 

ouae tum exhibetur"cum inde honor speratur, sublatahac spenon 
exhibetur. lllud vero, quod ex I.ucretio adjungit , quam puerile 
«.*. fore ut eloriaecupidus occulta quoque flagiua evitet limore 
ductus' ne i P « vel somnians, vel vehementiore aegriludims aestu 
ahreptus eadem manifcstet. 
,.) Bomiu... inquit. »«lB» "°" ~" »B»""» .««• 

.,6 .,6.),CtprinolpUtheorel,.a: ,dq,le multorum, .c praecipue 
Sioic6ruir.er.emplo declarat.qui Itcet omnia faclo inelucUhil, con- 
s „icta Jo.u.rint, elc e .nti..im. I.mer. morum prneepti .upped,- 
„runl.'EM)eri.uli.quoquetlocct,,nultn!,,u, coelum, .c .nfcrnum 
firmiBime .r.Jnnt.nihilo miuu, fr.,..n,i ! ,im..c.ler. .dmittere. 
1„J. .ond«,li„ poterun, ieilur .ontr. .th.i, et.i nihil .r=a.nt, . 
«tiU.b.lin.r., etutnull».stinr.ligion.v,s .,1 promoven.lurn 
virtuti. cultum , it. nulla est in .th.I.mo .d eum ,mm,nuendum. 
fjt Raro quidem homines su.s coenitiones et principia phdosophica 



De Bxtetentla Dei Moraliter iemoastrata. 709 
iil aclionibus suii jequuntur, cum ea veritatibus in sensu nalurao 
communi fundatit opponuntur; natura quippe diffieillime exuitur, 
et sensus ille eliam invitis idenlidem redit; quod cerlum veriialis 
indicium est ( §. i^i.sch. char. *. log.). Atqueistud Stoicis conti- 
gil, illis nimirum, qui vere lihertatem suitulerunt, quales tamen 
admodum pauci fuerunt (Psych. nj.sch.). Ad illaquoque prin- 
cipia, quae cum pravis afteclioni bus pugnant.hominessaepe aciio- 
nes suas non conformanl ; suavitate cnim praeientis voluptatis al- 
lecti conira rationis dictamen agunt, cumqucmeliora videant,pro- 
bonlque, deteriora sequurilur. Vide, quae in logica ( §. ij i . sch. 
i.n.i.) de discrimine veritatum Iheoreticarum, et praciicarum di- 
cta sum. Inde mjrum non esi, homines ruiigioni addictos non ta- 
men semper secundum ejus prjncipifl agere.ac voluplati bus irreti- 
tos, contemlo coelo ac inFsrno peccare.at miranuW maximopere, 
et stupendum foret, si alheus, qui a suis ipse princlplis ad sectan- 
das corporis voluplates, ad opes^t honores per fas, et nefai quae- 
rendos incilalur, qui nihit a corporisinterilu superesse arbitraliir, 
ab illis in actionihus suis quotidianis deflecteret. Nonne homines 
poiissimum aftectionibus suis.et aliorum exemplis se regi sinuni? 
quid igitur cum atheo in sui similium grege conslititto fiel? non se- 
quetur Ibeorelica, quibus imhutus est , principia? at iliafrenum 
quihusvis cupiditati bus laxandum, conquirenda bona terrena, am- 
pleclendas itirpissimal voluptates; vitam pecudum, quai ab homi- 
nihns vix diflerre statuunt, more agendam docet : relinebit alio- 
rum exemplis ? quin potius ah iis ad omne flagiiioriim genus rm- 
pellolur. Sed retorqueamui telum.Si appetitiones humanae tanlae 
sunt cfficacilaiis, si voluptates praesentes lam vehemenler ani- 
mum aJliciunt, ut eos quoque sacpe abripiant, qui gravissimas, ae- 
ternasquu poenas timenl, qunle dominium in alhcorum animisonini 
fulurorum ipe, aut metu vacuis exercehunt? Denique quid ad vir- 
(ulem promovendam religionem inter, ac atheismum intersit, ex- 
pendamusi illa lola est in commendanda virtulis pulchriludine, in 
depingenda vitii foediiale, in proponendis gravissimis incitamen- 
lis.quae lum a summa Dei colentli dignitale, lum a tranquiilitate, 

especlandis pelnnlur ; e't nulla s'il in ea vii ad promo^endum vir- 
tulis'exercifium?Jam dudum Tadtus de vetustis Germanis scri- 
plumreJiquil ,eos prao reliquis naiionibus jn belio animosiores 
fuisse, quod immortalitatem animne crediderint. Quid jam contra 
Blheismus? nonne ideas honesti, ac inhonesti perveftit? suMata 

essedocn?/ustunioccu]iorumquoquescelerum vindicem e medio 

et reliqua, quae tute facile erues ( De immort. anim. c. X. png. 
33.). Anne verodoctrina isiaec ex naturasua latissimiim omnibus 
flagitiis portam non aperit?Desinat igilur Cardanus atheornm.vir T 
tutf.s in coelum lollere, quod sine commodi spc, sine mercodis in- 



7 ,o Theolog. Natur.Sect. 1. Cap.lV. 

tuitu eierceantnr : nulla potest athei esse virtus, nulf a honestas, ti 
quid bonl praestiterit, id aliis quibusdam motivis, quie vlrtuteni 
haud coostltuuut, tribuendum erit. 

j.) Demum ad exempla provocat{§. 174.), idducitque tum veterum, 
tum recentiorum temporuni atheoi, Diagoram, Theodorum, Epi- 
cururo, Lucllium Vanini, Spinozaro, quoruro vitae probitatem,co- 
mitatem inomnes.obedientiam erga principes multii dilaudat. (o- 
dc porro concludi t eiucere ex his exemplis atheismi doctrinam in 
morei nequaquam influere. 

». Kcsponsum jara alias occupavimus (Psych. §. 163. sch. 1. n. fi. ), 
Vera nimirum isla esse poisunt de atheis,qui in hominum rellgio- 
ni addictorum societate vivunt.hi enim multisatiis motivls ad et- 
ternam,etstmulalam morum honestatem impelli possunl: persi- 
itentibus quippe in aliissanisde virtute, ac vitio notlonibus ti- 
ment vilipendl, ac hodiohaberij cupiunt item ad munera publica 
promovcri, qua spe certo se frustraudos sciunt, si ad doctrinam 
mores suos eomponerentj nee denique etiam interior conscientiae 
■vox prorsus conticescit. At in commentitia atheorum repuhlica 
haec, etsimilia motivi penitus tollerentur; in nullo enimforent" 
rectae de hnnestato, ac inhonestaU ideae, impia doctrina teneris 
jam animisinstillata firroissimas radices figeret; tamque alte im- 
■rimeretur.uttandem totamrationalem naturam pcrverterct, in- 
ternosque eonscientiae proditae stimulos plane hebetaret. His ac- 
cederert prava aliorum, etiam quarum major in animos est auoto- 
ritas,exempla;diitortaeaffcctiones,imraoderataditescendi,et do- 
minandi lihido, et quaeejus modi sunt, oaturae corruptae monstra. 
Neque a sectarura capitibus ad sequaces argumentum valere ibi- 
deraquoque luculenter ostendi; respuut enim bi, quibustlll agun- 
tur, motiva, heu jam ampMus doctrinae famam conciliare student, 
qn»mipsiusprincipesavidissimeappetebant(Defit.i«ot.e. 11.). 
JVon ab Epicuro tmpulti, ait Seneca de Eptenreis, luxurian- 
lur; sed vitiis dediti luxuriam suam in pkilosopkiae sinu ab- 
tcondunt, et eo cancurrunt, ubi audiunt lauda>i voluptatem, 
Quamquam necea prohitas.quam Baylios tantopereextollit,ineo- 
rum moribuseluKit(ffarfoif. de la. viede Vanini.) ; certe Lucil- 
lium Vanini vitam omn!b"s iceleribus inquinatim duiisse^ atque 
olhll minus, quam fortem animum in accipienda morlis sentenlia 
eihibuisse Gramondus seribit. 

XX. Detis existit. Imprimis enim dehacDei existeotia sensusna- 
turae communts extat ( §. i 7 .);deinde in contraria hypothesi nec 
quidpiam inrehus humanis bonum, atit malum, honeslum, aut inho- 
oestum, justum; aut injustum foret (1 8.), nec ulla respubllca, aut ho- 
minum soctetas diu tranquilla consistere posset (§. praec.): atqui 
sensus naturae communis non fallit (5- 1 7 '• 3 <>g-) . Bt d uo rellqua tam 
eam ratione, quam cum ideis, secundum quiset philosopharl , et a- 
etionei nostras raoderari debemus, ptignan t ; Igitur Deus existlt. 



□igifeed t>y Google 



De Existentia Dei Motaliter dcmonsltata. '.711 
CoroU. Polest itaque et moralibus argumentis eijstentia Dei invicte 

Sckol, Diversis proiode modis eadem veritas manifesls fit | quare 
nujlam omninoexcusationem adferre possunt, quiaut rationeshss 
perpendere negligunt, aut perpensis non intellectu modo.sed et 
tota voluntate n0 n assentiuntur. Perspecto argumentorum ponde- 
re quae, si non absolutam certitudinem, ut quidem omnes sanae 
tneniis opinantur, sumroam saltem, quae cogitari potesl, proba- 
hilitatem conficiunl, nonnulli ad hominem ita arguunt: si Deus exi- 
stat,ut tamen illum inficieris, debitumque ei cullum subtrahas, 
gravissimam certe poenam expectande.m habes; si Deus non ext- 
stat, uttamenfalsopersuasus eum velut existentem colas, nihilum- 
quam inde detrimenti capies; at Peum existere sallem verisimil- 
limum est: vide itaque quam in gravissimo hoo negotio partem 
amplectendam ratiosuadeat. Profectomirari satis nequeo.qui fiat 
ut qui inaljis rebus quavis certiludine eontenti sunt, huic veritati 
adeoperspicua_e victasdaremanus abnoanticum tameneaejusmodi 
sit,ut si non certaesset.certam esse summe optandum foret.Quid 
eniman non multooptabilius est sub suaVi potentissjmi,simuIque 
optiml Eubernatorisregiminevitamagere.quamdurissimo jugo fa- 
taliscujusdam necessitatis, foriunae, aut casus subjici? Perperam 
sane contendunt nonnuIli,nihil cogitalianem de Numinis existeniia 
adsolidam animi tranquiliiatem conferref De la Mettrie i hom- 
me machine p. 61.); in utraque hypothesi parem animis quietem 
adfuiuram. Quae enim vero animi quies cum nulta naturale beati- 
titatis desiderium explendi spes atfiilget ( Pensges philas.); cum 
morbis,inopia,aliisque gravissimis calamitatibus sine praemii ex- 
pectationeconflictandumesi;cum bona praeseniiaquantumvis ac- 
cumulata cupiditates nostras non satiant, sed irritant?cum iristei 
rerum vicissitudinescasu.etfortuito evidentes perpetuo metuen- 
dae sunt?cum demum omnia vitae hujus commoda absque melio- 
ris fiduciadeserendasciuntur?Gontrariaomniaii experiunlur qul 
in suavi providentiae benignissimi Numinis sinu conquie:cunt, 

S E C T I O II, 

DE ATTRIBUTIS D E I 

QOTD, ET 0DOTtlPl.IIS DU ATTBIBUTdll? 

XXI. Attributa Dei sunt omnes eae proprietates, quae Deo coni 
veniunt, quaeque ex necessitate a«l existenclum, ulpole ejus esientia 
matephj-sica($. 5.), promanant, .Hprum .alia dlco negatiya, quae 
eum negatione alicujus imperfectionis concipimus, sive perqqae a 
Deo imperfectionem removeraus ; aliapoiitiivi.quaesine ullanegan- 
tia cogilantur, aut perquaeDeoperfectionem quampiam tribuimus, 
Schol. 1. In se quidem, et revera omnia Dei attributa positivasunt ; 

quae enim ex positiva, eaque illimitata cssentia profluint, non 



7 1 a Theolog. Natiir. Seet. 11. Cap. W. 

queunt, nisi posltiva esse: et alioquin in Deo negatlo, aut realifa- 
tic defectus loeum.habere nequit. Qoid, quod si rem accurate ex- 
gendamus, facile pervidemus, etlam tum, cum aliquam a Deo im- 
perfectionem reroovemus, veram reapse perfectfonem eidem a no- 
bis trlbui? Quare distributio istaec imbecillitate intelligentiae 
no5trae magis, quam ab interno atlributorum dlscrimine profici- 
fcicensendaest: cui et separatio illornm lam ab sese, tum ab es- 
aentia cogitatione nostra facta adscrihl debat. 

Schol. i. Alii alias r.Uiojies in distribuendis attributis dlviitis se- 
quutur ; sunt illis comparatii/a, quae cum relatione ad res crea- 
tat.nt beneficentia,jastitia; abiotuta, quaesine ea concipiuntur 
ut aeternitat, siinplic.it as ; acdioiu, sive opernforia, quae in 
iuo conceptu actionem involvunt, ut inteltectus, voluntas: quie- 
sce^ttia, quae sine operatione cogitari possunt, ut simplicitas : 
phjrsica, quae realem, et physicam Dei naiuram coristituunt , ut 
attemitas, omnipotentia: moralia, quae cum aeterno, ac im- 
mutabili rerum discrimine, quod divina sapientia semper sequi- 
tur, cannexa sunt, ac nostris actionibus moralibus normam prae- 
bent, ut veracitas, justitia,sapientia. Sed probe contra Leibni- 
tianos advertendum, haec moralia attributa in Deo cum ahsolu- 
ta quoque neceisitate inesse, quemadmodum physica, et quaecum 
illis pugnant, absolute, acmetaphysice repugnare ; undecum dici- 
mus: morahter repitgnnt, ut Deits mentiatur: sensus cst: me- 
tapkfsice in Deo mendacium repugnat, qitia opponitur veraci- 
tati, qaae est moralis ejas perjectio (conf.ont. §. 3 j. sch.cosm. 
8*. sch. i.n.fl.). His denique addunt commitnicabUia, quae com- 
municari rebus creatis aliqua ratione possun(,ut vita, intellecttis, 
poluntas; et incommunic.abilia, quae non possunt commumcari , 
ut aeternitas, immensitas. Ego missishis,divisioni primum con- 
stitutae insUtam. . 

XXII. Cumitaque attributa divina,et de quibus hnc locoageridum 
( ) in duo summa genera eommodiisime tribuantur, necesse ha- 
beo, utpraetentem quoquesectionem intotidcmmembra disperliar, 
qtiorum alternntattributaneg-rttico.alternm poiitfva dilucide en- 
ponat. 

MEMBRUMI. 

DE ATTR.I BUTIS DEI NEGATIVIS. 

QOAB H EMDRl IDMHl ? 

XXIII, Attributa Dei negativa, vel pi originis, vel vi significa- 
tionis talia sunt: illa ob praefixam particulam in vim negandi , in 
lensn saltem grammatlco, obttnere videntur, quo pertinent indepen- 
detttia,infinitas, immutabitilas , immensitas ; haec tamctsi es 



DigitizGd ByGoogle 



De Attributis Dei Negativiu 7 1 3 

praepositione in non componantur, aliquam iamen in sc negationem 
significant , ut simpticitas,aeternitas, unitas. Membrum itaque i~ 
stuc tiuo capit* complectetur. 

Schot. UniUtem in attributis negativis habendam esse,facile dabit , 
qui perspexerit , per unitatem , quamde Deo affirmamus , revera 
possibilitatem muliiplieationis naturae divinae negari,hancque 
velat imperfectionero a Deo retnoveri. 

C A P U T r. ' ' 

■ De Atlrihitis Dei vi originis Negattvis. 




XXIV. Detts 9*110* d nultam detrrminationem internam ahatio 
pendet. Ens neeessarium quoad nullam dcterminationem internam 
nh alio pendet (ontol. §. io6,);sed Deus est ens necessarium (§ j.) ; 
ergo Deus quoad nutlam deterniinationem internam ah alio pcn- 
det. 

Corolt. Omois passio inente dependentiam ab alio arguit ( ont. §§. 

1 18. 60.): igitur Deus nihil pati potest. 
Schot. Si quid itaque passivi de Deo quandoque dicatur, illud vel ad 

externam solum relationempertinet, ut amatur, timetur vel re- 

XXV, Deus est ens infiniturn. Ens necessarium est ens infinitum 
(onlol. §. !-!.); sed Deus estens necessarium {§; 5,) , ergo Deus est 
ens infinitnm. 

Corotl. i.Cum ens infinilum sitabso!uteperfecti5simum{ont.§. 126.) 
patet, Deum esse ens ahsolute perfectissimum;quod quitlem etiam 
exiileaentis necessarii conciuditur (ont. §. 1 13. cor. ). 

Corolt. 1, Sanctitas in negationc omnis imperfectionis consistil ; igi- 
iur et Deus, et quodvis ejus attributum est sanctissimum. 

Schol. Inde quidquid perfectionis in rebus creatis deprehendimus, 
id Deotribuendumest; sedhae perfectiones duplicis generis sunl: 
aliae inipso conceptu formali imperfectionem involyunt, utfar.ut- 

stringuntur,insua definitionenonexprimunt,ut intetlectus, votun- 
t«j, iihertas, snpientia. Hae farinnliter, id est secunduni suam 
realitatem, remoto tamen limite, in Deo insunt ; illae eminenter, 
nempesecundumaliquid, quod ipsarum realitatem nobilissimomo- 
do supplet (conf. ont. §. 117. sch.). Atque ex his colligitur, qnam 
turpiter aberraverit litterarum Persicarum auctor,cum confiden- 
ter pronunciavit praestantissimos philosophos, qui Deum ensesse 
perfectissimum docuerint, hac idea abusos fuisse ; ipsos non ad- 
vertisse ad mutuam perfectionum, quas finita nostra intelligenlia 
concipimus, pugnam, quae ideo in uno ente consistere nequeant. 
XXVI, Deus est.ens immutabile, Ens necessarium est ens imrau- 



7 1 & Theotog* Natur. Sect. II. atemb. 1. Cap. I. 

tahile(ont. i 10.) ; sed Deus est ens necessarium (§. - } .) : ergo Deus 
est em Immutabile. 

XXVH. Deus est immensus, t/uod ad laoum attinet. Ens neces- 
sarlum est immensum quod nd locum attinet ( ontol. §. 1 1 1. ) ; sed 
Deus est ens necessariura ( $. j.):ergo Deus est immensus, quod ad 
loeiim attinet. 

Schol, Sed es infinita Dei perfectione istud quoque recte concludi- 

est certe quaepiam perfotioni), et exlsientiac limitatio,quemad- 
modumesse tarilum aliquo tempore, similem timitalionem arguit: 
ab opposito existere in omni loco est vera allqua perfeotia: cum 
itaque Deoomnes perfectiones tribtiendae sint, consequens est, ut 
Deutn in omni loco esse dicamus. Ipsi quoque veterei hanc Deo 
immensitatem magna consensione tribuerunt, quemadmodum ex 
Homero,VirgiIio, Cicerone, aliisque patet ; neque illi repugnant, 
qui propriam Dei sedem in coelo comtiluont: istud enim solumsi- 
gnificare volunt, Deum in coelo praecipue suam majestatem pate- 
facere, seque beatii mentlbus conspiciendum praebere. Sedquam 
res ipsa persplcua, tam modus obscurus est, ac omnino finitas in- 
telligentiae nostrae vires exsuperat. Crasso nimis modo multi ex 
veteribus immensitatem Dei conceperunt j unde turpinirous pan- 
theismi error denique ortum duxlt: aliaro quoque,ac oportnerat, 
hujus divinae perfectionlsideamatiimoinformaruntiili, quiinAn- 
glia praecipueeum Moro, Newtono, Clarkio, Raphion. ipsam, et 
spatium mundanum rero eamdem esse contenderunt (conf. ont. 5, 
ifiS.sch, i.). Cavendum Itaque m«gnopere,neDeum performaiem 
sui extensionem ubique praesentero esse putemus: namet stroplex 
est, ut deinceps videbimus, et totus ubique: si autem per veram 
suiextensionem uhique adesset,aliaillius parsforet,exempli caus- 
sa, in tetlure, alia in sote, ac corpus quodpiam motum diversas 
succcssivaedivinaesubstanliaepartes peragraret,quaeomniacum 
ratione pugnant. 

Nonnulli Dei imroensitatem abejus omnipraesentiadiscriroinant, neo 
ratlone destitui vidcntur. Ajunt imroensitaleroesse itlam vel apti- 
tudinem, vel exigentiam, qua Dcos vi esseniiae determinetur, ut 
rebusomnibus quoad ipsam suam substanliam inttme praesentiit: 
hac in sententla immensltas est ad omnipraeienliam, ut aclus pri- 
mus ad actum secundum : illa nimirum complectitur vim exislendt 
in rebus omnibus abstrahendo ab aetuali rerum creatarum coc- 
xistentia ; haec praeter illam essentialem determinationem simul 
actualem rerum crealarum coexistenliam includit. Inde vero haeo 
consectarla proSuunt: i. ) immensitalem esie attributum Dei in- 
lernum, necesiarium,ipsique abaeterno, antequamres ultaconde- 
retur, competens, non secus acaeternitatero,et omnipotentiaro,ae- 
tu vero rebtts intlroe adesso praesentem esse duntaxat praedica- 
tum contingens, Deo liberum, et post rerum procreationero ipsl 
advcniens; i, ) Deutn aetu et proprte non existere in spatlitima- 



DigiiizGd t>yGoogle 



De Attributis Dei vi Origiait Negativit. 7 1 5 
ginariis extra mundum, cutn nequeat nlhilo coexistere; sed umen, 
quoniam.spatiaillaut possibilitates locandorum sine nutnero cor- 
porum ■ nobis conclpiuntur (onl. §. 196.), dici posse, Ipsura po- 
tentia in spatils imaginariis ingnltis existere, quod aliud non so- 
na t, quam posse Deum producere extra mundum nova corpora tine 
numero in infinitum, quibui omnibus, quamprimum existerent, si- 
neomni sui mutationeintime praesens foret. 3. )Cumspatium rea- 
le necessario finitum sit (ont. §. 111. cor. 1.), vero senm dici non 
posse, Deum existero in spatiis infinitis, sed rectius, Deum ciisto- 
re in se ipso,sive insuaimmensitate, quae nutlo finiiorerum crea- 
tarumspatioconcludi potest. Nimirum ut Deus in suaaelernitate 
anteomne tempus reale reveraexlstit: ita vere in sua immensita- 
te extra omne spatium reaie existit. 

C A P U T II. 

De Attrihuttt Dei vi significationit Negatirit. 

XXV II!. Dent est ens simplex. Ens. necessarium est ens simplex 
(ont, §. i74.cor.); sedDeus est ens necessarium (§. $.): ergo Deui 

■Corotl. Competunt itaque Deo, quaecumque enfi slmplici, qua sim- 
plici , conveniunt ; conlra minime , quae enti compoiito, qua|tali, 
propriasunt. 

Schol, Simplicitas Dei ex iis quoque peripicue colligltur, quae pro 
simplicitate animae nostrae demonitranda attulimus ( psych. §§. 
i4i.seqq.). Usus vero hujus theorematis praeter alios eximius est 
in refellendis duobus*graviss*imis erroribus, njuorum aiter pan- 
iheitmus, aiter antkropomorphiimus nuncupari solet. De illo di- 
xi (cosm. §§. 13. 40.) i hic docet Deum corpore, quod adhumani 
5imilitudinem proxime accedat, praeditum esse, quae sententia il- 
]orumfuit,quianimumaboculorumconsuetudlneabducerenon po- 
tuerunt, licetceteroquinde Deo raagnifice senlirent, quales veiu- 
stissimis temporibus quamplurimi dabantur ; quamquatn praeter 
vetercs Graeciae philosophos etiam doctores quidam Cbrlatiani , 
utTertullianus,MelitoSardensis,aliiquehujuserrorispassimaccu- 
sentur.recte, anperperam, non definio: videantur Petavius (Dog. 
theol. t.i.t.i.e.i. ed. reo, ) ,4oannes Cotelerius (M Ciementin. 
hom. 17. t. i.PP.Jpott. p. 73g.),Tobias Psannerus (Syst. tkeol, 
gent. e. 1. 19.). Magis I-Iobbesius ( tppe nd. ad Leviat. a. 1. pag. 
345.C.3.P. 361.) se suspeotumreddidit,cum,ut solet, inscite pro- 
nunciavit : llti quidem, qui Deo puritatem tribuunt, recte /a- 
ciunf.est enim honorificum. Setl tenuitatem {inteUige jimp/i* 
citattm) attribuere, quae gradut quidam ettad nihtlitatem, 



7t6 Theolog. Natur. Secl. U. Mcmb. I. Cap. II. 
periculosum est. Origo hujus opinionis a difficultale, quam vele- 
Tti in formanda entis limplicis itlea sentiebant, repetenila viile- 
lur: inde enim fiebat^ ut omne, quod est, corpus esse, et quod cor- 
pus nonest, non esse putarent : cur autem potissimum corpus hu- 
manum Deo tribuerint, rationem reddidit Cotta apud Tullium 
(De rtat.D. I. i.c.27.) absurdam hanc Epicureorum opinalionem 
in Vellejoperstringens: non deest koc loco copiti ratianum,qu\- 
bus dor.erevetitis humanas esse Jarmas Deoruia: pritnumquad 
ita sit informatttm, anticipaturnque mentibus nastrts , ut ho- 
mini, cum de Deo cogitet , forrna occurrat htimana ; deinde, 
ttt quoniam rebus omnibus excetlat natura divina,formti qito- 
9116 esse pulcherrima dtbet ; nec esst humana ullam pttlr.hria- 
rem. Tertiam rationem adfertis,quod natlain alia figttra do- 
mictliitm mentis esss ptrssit. — Accessit etiarn ista opinio for- 
tasse, quadkomini homin» nihiipitlchrius videatur.Sedut hoc, 
physice, non ridet, quam blanda conciliatrix, et qitasi sui sit 
lena natura} An putas ullam esseterra, mariqur belluam, 
quaenon sui generis bellua maxime delectetur ? — Jti tu nfiii- 
tam aut leonem, aut delpkinum utlam anteferre censes jfgn- 
ratn suael Quid igitur mirurn, si hoc eodem modo komini ntt- 
tura praescripsit,ut nihil pulchrius putaret, quam homineni: 
eam esse caussam, cur Deos hominum sirrtites piitaremus^. 
Quid censes,si ratio esset in beltuis, uon suo quasque generi 
plurimu m tributuras fuissel Nec quemquam tcrre.it, quod in ifsi^ 
sacris LUteris Deo oculi.aures, lingua.manus trifiuaniur; cogitin- 
dum siquidem est, sermonem illum ad audientiuni imhecillitatem 
accommodatum esse, ut sapienterTheodoretus monuit (Quaest, 
in Gen. q. ro):stolidi non animadverterunt, Dominttm Deum 
pcrhomines hominibus laquentem audientium infirmitati ser- 
mones uccommodare. 

AC ABTIaif UM 

XXJ&. Deus est aeternus. Ens necessariumest aetermim (onlol. 
5,i 10.) ;sed Deus est ens necessarium (§.5.): ergoDeus est aeternus. 

QUAE DE 3UCCBSSIOSE IM AETEHTdTATE COKTHOVifBSIA. 

Schol. Quaestio agitatur, utrum in aeternitatesuccessio admitti pos- 
sit, qualis in tempore datur, s-eu quod idem esl.an aeternitss per 
modum temporis infiniti concipientia sit: quae tis, elsi pro motlu- 
lo composita fuisse (ont. §. iii. sch. ) videaiur; paiica tameit 
quaedam hoc loco utiliter monendarestanl. Negativam stintentiam 
Plato olim.recentius Cudworthus cum multis aliis defemlit (Syit. 
intell.c.3. s. iS.seq. Timaeas. ). Platonis haer sunt verba: 
Erat, est, et erit,partes stmt temporis,et male transferuntur 
adnaturam aeternam. HniC est tantum competit- eratvero, 
et erit pertinent sohimmodo ai res in tempore fiuentes \ mnt 
enim motiones. Illa" semper immutaiilis natura necsenivr, 
nec junior ullo rnado ette potest. MoshemiusinCudworthum ( tb. 



De Attributis Dei vi significationit Negatipit. 717 
§. 14. not. ».),postquam controversue orHm , ac progressum, 
et uiriusque partis patronos diffiree eiposuit, hacratione mentem 
suam declarat: infiniti [n.-}.)qui naturam semper habent ob 
oculas posttam,illi non posttint non, ji hanc nationem sequi Ff- 
linl, inteltigere, illis, qui successionem ab aeternitate seclusam 
ralnnt, veritatem mnilamagisfaverc, quamreliquis,qui secus 
sentiunt. lnfinitum quod est., id stabile quoddam est,omni 
termino, ortgine, ac initio vacans, timplex denique. — Iifini- 
taigitur daratio,seu aeternitas nullam in se admittat divi. 
sionem, necesse est, nullas habeat parles,nullam dimensio~ 
nem, nutlis deniqne distingttatur momentis, ac differentiis. — 
Hoc autetn siita se sehabet,equidem nescio,//ua ratione aeter- 
nitas ordo momentorum sibi succedentittm essequeat. — Quod 
htimanae ac a Deo conditae res fluunt, labuntar praetereunt 
sensim, id propter finitntens fit, t/tta circumscriptae stint. Br. 
go infinitum si fiueret, et pautlatim laberetur, non esset tnfi- 
nitum, sed finitatem adjunctam haberet. , 
Sublata porrosuccessione reali in aeternitate divln» sequitur i.),eam 
omnia simul praesentia, praeterita, et futura complecti, neque res 
in tempore sibi suecedentes alteri, el alleri aelerniiatis parti re- 
spondere,sed toiiiindeDeo nihi! esse praeteritum, nihil futurum, 
sed omniasimul praesentia ; videre Deum simul, unoque intuim 
alia in serie rerum labentium ante me posita; alia in serie meae 
parallela, alia in serie rerum me consequente ; undfi fiat, ut licet 
sibi omnia praesentia sint, optime tamen cognoscat, quid mihi 
praeteritum, praeiens, fuiurumve sit. t. ) fiternitatem Dei maxi- 
rnam citmejus immensitate analoe,iam habere ( $. 17. schol.) ;-ut 
enim immensitas inse spectata praedicatum est Deo penitus in- 
ternum, ac perfecte abstrahens ab existentia rerum creatarum: 
ita quoque aeternitas in ipso tnest sine relatione ad aliorum en- 
tium existentiam: quare recte a Boethio definitur esse (Decon- 
' sol. phil. i. j. prors. 6. ) , interminatae vitae tota simul, ef per- 
fecta possessio, id est, ipsa perpetua, immutabilis, ac perfectis- 
sima Dei vita. Sicut porro vi immensiutis Deus necessario tleter- 
minatus est ad eiistendum in omni loco reali, qui datus fuerit j ita 
quoque vi aelernitatis essentialiter determinatur adcoexistendum 
omni tempori reali, quod fuerit. Alque inde ulterius profluil, coe- 
xistentiam omni temporireali,sive rebussuceedentibusitadistin- 
guendamesse ab aeternitate, ut omni praesentia ab immensitate 
differl,nam utraquealiqua ratione a rebus procreatispendet,Deo- 
que semiextrinseca est. Demuln quemadmodum ad immensitaiem 
non pertinet existere in spatiis aclu infini lis, sed salis est,ut Deus 
cs nalurasua determinaUls sit ad exislendum in omni spatio rea- 
Ji, quoci vel actu est, vel aliquando producetur, ita ad aeternita- 
tem nequaquam requiritur,utDeusactutempori reali iofinitocoe- 
xistat, sed plane suffidit essentialis determinatio ad coexistendum 
omni tempori reali, quod ve! jam sil, vel adhuc erit. 



7 1 8 Theolog. Nnur. Sect. 11 Memb. 1. Cap. tfT 

% ' ovat uirut m. 
XXX, Deus ett unicus . Eni neceisariuro ett unicum (ont,$$, 

t}ti)i sed Dl-us eit eus neeessarium {§. j. ) :ergo Delis ett unieut. 

Coroll. Polytheismus igitur cum ratione pugnat. 

Schol. i. Pugnat eerte cum naturae rationalis sensu, in quo haeequa- 
que veritai fundatur : unde enim fit, ut superstitioso e tiam pluri- 
morum Deorum auttu implicati, cum laprovisa calamitaterepen- 
te opprimuntur, non Deos, sed Deura inclamem? Audio vulgni, 
ait Minutius, cum ad coelum manus tendunt , nihil aliud, 
quam Deum dicunt; et Deus magnus est,et Deus verus est,et 
si Deus dedetit(ln Octavio). Atverototumfereorbempolytheii- 
inus olta oceopaverat ? lit Ita lane: iitud de veritate nihil delra- 
hit ; vocahulum Deus iltii temporibus valde dubiumfuit, et sifor- 
taise rudis plebeeula legislatorum.sacerdotumque fraudibui de- 
eepta plures verot Deot credidlt , longe tameri sapientiores, ac 
philosophi ab hoc errore distabant ; omni quippe aetate eoruni 
plurimi unum supremum Deum docuerunt, cui alio minoret iubje- 
cerunt. Audi Zenonem Eleatem,qui teste Aristotelenon affirmavit 
modo, sed et probavit {Inde Xenoph. Zen, et Georg.c. %,) ; De\im 
esie unum , eum sit exceUentilsimus \ si enim dno essent, plu- 
resve, omnium excellentissimus esse nequlerit, Cum unusquis- 
qiie Deorum istorum, quipiie similis ei, par Ipsi excellentia lit 
futitrus.Deus,et potentiaDei talis ett, ut gubernet,non guber- 
netur ; gubernat vero omnia ita, ut si aliquid eo praestantiui 
existeret, Deus esse ipse non possit. Siautem plures essentDii, 
i Dtiesse non possent: Deus enim inferior esse, velsubjici,et gu- 
bernari haud poteit. Nrque siaequales essent,entium omnium 
exceilentissimus esiet Deus ; qucd enim aequale est ,nec me- 
lius esse potest, necdeteriuseo,cui aequale est. SiDeus igltur 
est,isque sitalis est, Deusilledebetesse unus,secus necomnia, 
quaevellet,facereposset,namstphires essent, units absola- 
ta non pottat valere potentia, Antistheoes,utCicero scribit.di- 
cere solebat { De nat. D. I, ,. c. ij ) : populares Dsos esse m:d- 
tos; naturalem itniim. Praeterea alios, quos longo ordine recen- 
set Minutius Felix (ln Octavio), idcerlum quieumque supra vul- 
gus sapiebantjUnum Deum supremum.ac omnipotentem statuisse, 
a quo mtnores Dii non modoexisteutlacn, Sed et immortalitatem, 
ut ait Plato,contecuti estent. Patet istud ex pervulgata apud ve- 
teres, praeeipue in schola Prthagorica, et Platonica spirituum m 
qualuor classes distrlbutione (Disser. de genio Sacratis. ) : con- 
«ituerunt nimirum primum Deumsupremum omniumconiiilorent, 
tum Deos immort ales ab ipso procreatos, nullique passioni subje- 
ctos : deinde heroes illustresjsivedaemones mutationibut, ac per- 
pessionibus obnoxiot ; demum homiues.Haee subinde opinio are- 
centloribusPlatonicis nonretentamodo,verun)eti»m aeriterpro- 
pugnata fuit, ut et Hierocle colligimui. Gonsulatur Gottofredui 
Olcariut, Verum ut unum Deum agnoverunt philotophi tlli , non 



Digitized Dy Googli 



De Auributis Dei vi signijtcationis Negalivis. 719 
ilaenmdem publice praedicarunt ; turpi enim superstitiosae ple- 
bis mctu ahsterriti serroonero, cum in lorba versarentur, ab hoc 
argmnento declinarunt, paucls solum,etquibus familiariusuteban- 
tur, mysierium istud revelantes: ita Stilpo rogatus a Cratete, an 
Dii prccationibus, ac divinis honoribus gaudeant ( Laertius de 
vit. pkil.!. i.segm. 117.)? Resposuit, noli mt fatue in foro de ki. 
sceregare-,sedsolam,ac *eor*iirn,Similiter, cum quidam ex Bio- 
ne quaereret, utrum Dil sint, hoc accepit responsum ( Essai sur 
les phUosophes. c. 1 0. ) i tnnc se nex turbam a nobis propetlere 
curas. Plato tuiii palam, tum in scriptis suis plurimorum quidem 
Deorum genitorum, minorum, popularium, lerrestrium, campe- 
strium, marinorum mentionem fecit ; in Timaeo tamen summi pa- 
renlis nleminit adjunges ( Bojiiiet diic. sur l' hiitor. univ. ch. 16. 
C. tio.): parentemhujus uniuersitatis indicare in vutgas ne- 
fas~quamvissineverisimilibussignislaquantur(de Diis, plu- 
ribusjveterilegi, et mori parendum est. Inde privatim,et eum 
amioorum fidissimis eolloquens vocabulum 4»t insingulari sem- 
p.ur numero usurpavit. Secl nsrao Cudwortho capjosius hoc argu- 
mentum pertractavit ( Syst. intett. c. *.): advertit ille primym 
omnes eos, qui primis Ecclesiae temporibus cura paganis disputa- 
runt, Id unum probare conatos fuisse, praecipuos ab omni retro 
aetate philosophos unum Deum tennisse, eamque in rem laudat 
Clemeniem Alex. ( Cohort.ad g ent.), Alhenagaram (Apolag. pro 
eA«*f.-),Th«ophilum Antiochenum ( Ad Autolicam), Cyrillum 
Alex. ( Contrn Julian. t. ,. ),Tertuliianum ( /Ipolog.c. ■ Ar- 
nobium ( Advers. gen.l. 1.}, Minulium Felicem ( In Ociavio.), 
Deinde nullum umqaam gentilium cum chrislianis congredienlium 
plures Deos defendisse, quin ob id reprehensos una vo.e, ut scri- 
hit Orosius ( Uisi. t. 11. e. 1. ) , respondisse : Non se plures Deos 
sequi,sedsub uno Deo magna piures ministros venerari. Nec 
dissimili ralione Maximusex juniorum Platonicorum schola in epi- 
sloia ad S. Augustinum data se, suosque excusavii, inquiens (Epi- 
st. 43. ad vet.): tquidem unumesse Deumsummum, sive uni- 
cum,quis tam demens, tam mente captus est, qui neget eue 
CertUsimum} Hujus nos virtutes per mundanum opus diffusas 
multis vocabulis invocamus. Denique nonne recte arguimus eum 
a priscis philosophis Deum admissum fuisse, quem Epicurus tam 
acriter impugnavit? At hic non Jovem , non Salurnum , non Pluto- 
nem, non alios Deos, sed Dominum sempiiernum sufferre voluit: 
imposuistis, damat Epicureus ille apud Tallium : imposuistis 
in cervicibus nostris sempiternttm Dominam,quem dies,et no- 
ctes timeremtts: quisenim non timeat omnia providentem, et 
cogitantem, et animadvertentem,et omniaad se perlinere pu- 
tantem,curiosum,etplenum negotii Deum (De nat.D.l.c. 
ao-i? 

Philosophissuecedantpoetae religionisvulgaris fere interpretes,qui 
eisisuorum populariumdogmata plurimum depravaveriot, illud 



•jio Theolog. Natur, Sect. II. Membr. I. Cap. II. .1 
tamencte uno supremoDeo mira consensione retlnuerunl.Orpheus 
poetarum vetusli5simus,qui Thraces religione informavit,ita ce- 
ctnisse fertur: umeus est per se existens, qut cuneta creavit: — 
magnum adeo praeter regem non alter habetur. Sophocles 
in tragraedia publice acta: unus profeclo est; ttnus est tantiim 
Deits, quicoehim, et amplum condidit terrae globum: vidcafut 
de his duo bus Petavius. Kec minus Hesiodus, licet theogoniae au- 
ctor,teste Clemente Alexandrinounitatem Dei prafcssusest (Dog. 
theol. t. i.c. 3. Admon. adgen. t. j. bib. fP, ): ipse suo regno, 
ditioneque continet omnes, nec tenet imperium hoc ex immor- 
talibus ullus. Praetereo jfischylum, Aristophanem, Menanclrum, 
ac transeo ad lattnos. Valerii Sorani vetustiisimi hos nobis veriul 
servavit Varro(Z)e ling. lat. p.ji.ad ann. 1 sE 1 .): Jupiter omni- 
potens regurii rexipse, deumque progenitor,genitrixque deuin, 
Deus uni», et omnis. Nota sunt, quae Plautus , Virgilius , Hora- 
tius, Ovidius cecinerunt. Primus: qui gentes omnes, mariaque, et 
lerras movet, — qui est imperator ilivum, atque hominum Jupi- 
ter (In Rudente JEn, l. t.od. iav), 4lter:oqtii res hominum,dU 
nimque aeternis regis imperiis, etfulmine terres. Tcrtius: qut 
res hominum, et deorum, qui mare, et terras, variisque mun- 
dnm temperat horis ; unde nihil majus generatur ipso, nec yi- 
get quidpium similf, aut ser.tindum ( L. j. od. 4. ) ; rursus : qui 
terram inertem, qui miire temperat eentosum,et urbes, regna- 
q\ie trislia, dieos, mortalesque turmas imperio regit iinuj oe- 
quo( Metamor.). Uitimus denuim: hanc Deus t et melior lilam 
natura dire.mil, — sic onus inclusum numero distinxit eodem 
cura D e i. ' 

In ipsis quoque nationibus integris nonpenitusextinctam fuisseunius 
Dei supremi cognitionem, vel inde colligimus, quod Faustus Ma- 
nichaeus audacter S. Augustinoopposuerit. Christianos, uti acitea 
Judaeos, unum essc Deum,qui omnia. eflecerityab Ethnicis didicis- 
se:cuihunc in modum S. Pater respondit (Cont. Faust.l.io.c.^): 
Discat erga Faustiis manarchiae opintonem non ex gentibits 
nos hahere, sed gentes non usque adfaisos deos esse delapsas, 
ii i opinionem amitterent, uniits veriDei,ex quo est omnis qtta- 
liscumque natura. Quod si longior esse, diversas nationes singu- 
latimenumerandovellem.demonstrarem idde vetustissimisChal- 
daeis ex Beroso ; de ffigyptiis e» Plutarcho, et Jamblycho ; de IE- 
thiapibuse>rEiisebio,elThomaHyde; de Persis , ex Pocockio 
(Hist.des Conb. ). De reccnlioribus Imtis, Sinensibus, Siamitis , 
Africanis, et Americanis idem Rochefortius , du Telrius, aliique 
lestantur ( Hist. nat. des Antil. RilcueiL des lelt. edifi. cant. ). 
'Haecporro cum ita sint, perspicuum est, polytheismum numquam 
sensu naturae communi confirmatum fuisse: inscienter proindc 
eos agere, qui ex illo rationem pelunl, qua probent, sensum com- 
munem non esse certum, ac legitimum veritatis indicium , sicque 
argumentum islud ad csisttutiatn Dei demostraada supra allatum 



Digiiizcd B/.Coogli; 



De Allributis Dei vi significatioais Negativis, ?ai 
evertant. Qui n omnibus riie etpensis multo magis coosensio «- 
pientium.etnationumprounilate Dei satis magnadeprehenditui' 
quae ostendat hanc quoque veritalem in sensu communi naturaa 
rationaiis non depravatae fundari. At si neque Utud ita essef, t a - 
raenve! e\ illa hominum ad plures Deosoolendos propensione an- 
ticipationem quamdam universalem de divinitate recte eollieere- 
mus,qua factum sit , ut maluerint pluria nonina eonstituere, 
quam omnem Deiideam exanimis evSllere. 

Qnis anaon db nuotus «sjhcieim? 
Sckol. i. Refellendus hic quoque venit error turpisslmuj d e duobus 
principiis,bonoaltero,altero malo; quorum ilfld omnium in hoc 
orb,e bonorum^alterummalorum caussas.it.Oplni»iUhujus absur- 
daeoriginemeruditi aZoroastro vetustisslmo Perssrum doctora 
repetuntiilleenimprior docuisseputatur, a JupremoDeoMithra 
sive Zarva, qui ab humana intelligentia concipl nequeat duos in 
feriores DeosOromasden, et Arlmaniur» genitos fuisse, quorum ii- 
] e bonus cum hoc malo perpetuum bellum gerat; unde haec,<iuam 
in mundoexperimur, bonorum, ac malorum mixtio oriatur Vid 
Thomas Hyde ( Hist. rel. vtl. Pers. c. 9 , lo . „.), e , p * iius ' 
(SpeciniMst. ^rab.). Kaoa Uibnitios ( Sssai de Thtfod. p i fj 
i jS.) fabulam inde ortam suspicatur, quod Arimanius ex septen. 
trionalioccidentispartecummagnis copiis in Asiam translerit, 
ibique potentissimi regis Oromasdls imperium invaserit, quocuia 
longo tempore ae'qu° plene marte pugnavit. Haec porro doctrina 
procedente tempore per totum fere orieolem diflusa.ac plurimum 
immutata fuit. Moshemius (ACuoV.c.4.5.13. not. 19. ) duorum 
prinopiorum patronos, quos dualislas vo,cat, in quinque praeci- 
puas classes distribuit.quarum tamen quaevis novas subdivisiones 
admittit. Sed missis his, eorum solum sententiam in examcn voca- 
bo.quiduo princjpia, bonum, et malum, per se exijtentia aeiale 
ac robore aequalia, ac perpetuo inter se dimioantia consti tuerunt' 
quae uti deinceps Manichaeis propria.ita etiam ab iisdem absur- 
dissimis planefafaulis involuta fuit, ut in S. Auguslino (L. contru. 
ep.Mon.c. 13. n.Hegereest. Videri quoque possunt \foIfius 
(Manicheis.),et Beausobrius (Hist. Manicheism,}, 

TKITl-CIPIUM JTAI1IH HBFUGIUT. 

XXXI. Repugnat principutm malnm per se 3 et necessario ex(. 
stens. Priocipium istod malum vel «t natur. omni modo opposita 
naturae prinnpii nom, ut v. g. tenebrae opponunmr luci, qua pari- 
1ate ipsi Mamchaei delectabantur, vel nou. Si primum ■ tunc princi 
pium malumaliud nonest, quam absoluta.et perfectanegatioomnium, 
eorum, quae pnncipio bono competunt^ac proinde nihilum, ut lene- 
brae non simt,nisi negatio lucis : qni igilur principium malum e*t a - 
rc amrmat, affirmat extare infinitum nihilum.Sialterum: luncneces- 
se est, ut principium malum quibusdam perfectioni bus infinitis qnl- 
B:isprmcipium bonum praeditum est, polleat.quibusdam aulem ac 
Slorchenati Mttaph. Lib. IV. 47 1 



)Sfl Tfteo/og. Natvr. Sect. II. Mem. I. Cap. II. De Altrib. 
praeclpue bonitate, benignllate, benevolentia destituatur; at vero 
hoc perabsurilum est: neque enim infinitae perfectioncs separari 
(ontol. §. H4>cor. *.)■ neque ens necessario exislens nonabsolute 
perfectisslmum esse (ontol. §. 1 ij. cor. ) potest. Cumigiturin hac 
Slaniehaeorum hn>°thest alterutrum obtinere debeat', evidens est 
ejusmodi prlncipium malum omnino repugnare. 

•XXXII. Permissa etiatrt hypothesi principit mali per se, et ne- 
cessarioexistentis,r\onexplicat\ir origo mali, quale in mwiio 
est. Vel enim duo haec prtncipia vires aequales, vel inaequales ha- 
berent; si hoc: tu»c vU majorunius vimminorem alterius coerceret, 
omniaque illius opera destmeret, ac proinde aut nuiium boiturn, aut 
millummalum in mundo foret, prout nempe alterutrum vinceret, 
quod cum experientia pugnatjsunt enim booa mixta ro/alis.Si illud: 
tuncvires aequales sese mutuo eliderent, ac neutra ullum etfectum 
consequerelur, proindeque rursus nihii foret in mundo, qapA aut bo- 
num, aut malum sit, sicut ex viribus aequa!ibus',et directe opposilis 
in meehanica non motus,sed quies sequilur; atqui in utracjue hac hy- 
pothesi origo mali, quale in mundo hocdatur, minime expticatur : 
igitur rfermissaetiamhypothesi prlnolpl) mali per se,ac necessario 
existentis non explicatur origo maii, quale in mundoest,ut Mani- 
chaei voluerunt. 

Schol. At lingi fortasse poterit foedus quodpiam, quod duo istaee 
principia diuturnae pugnaepertaesainierinr, quemarfmodum Bay- 
Hus ( Dict. histor. eterit. art Manich.) suscepta Manicbacorum 
caussa Zoroastris nflmine contra Melissum argutatur. Qurd hac 
hypothesi magis absonumi vel principium bonum malo magis vi- ' 
ribus valet, vel non') it ita j et tamen pactum istud jcivjt, meri to 
omnium malorum caus'sa inipsumrejicitur,quod in adversariorum 
sentenliacum idea boni principii pugnat, cum putent nullum ab- 
eo malum permitti posse. Si non ; si a princrpio mato superatur, 
tunc principium mafum, quod exessentia, ac natura sua aJ «ala 
duntaxat eaussanda delerminatur, contra natoram suam aget in- 
eundo hocce foedus, atque ita permittenJo, ut quaedam bona arf- 
sinr, quae,utpote vl superiore instructum,facillime tollere posser. 
Statuto itaque hujusmocli foedere,tam bomim principium eauss» 
mali,quam malum caussa boni erit, ac proinde bonum pr.jncipium 
erit simul non bomim, malum nonmalum.Sed nequeparitasa.duo- 
husexercilibus.quorumunus prostratus jam resurgititerum,et in- 
stauratis virlbus dimicando vicloriam adipiscitur, quirfpiam efli- 
cir; istutl qoippe evenire nequit.cumuiriusque partls vires immu- 
tabilessunt: quod inabsurdahac hypothesiobtineret.Certeenim, 
qui duo enliaperse, et necessario existentia ponit, eorunt quoque 
Yiresnece95arias,et immutabiles ponat,necesse est. Ita mata caus- 
sa semper pejus defenditur. Quomodo porro ab ipso bono princi- 
pio, eoqbe unica, salva sua bonitate, mala alia in hoc mundo per- 
milti, alia etiam immitti queant, pauJIo post uberius ostendam. 



□igifeed t>y Google 



. M E M B R U M ll\ 

DE ATTHlBOTU DKi POSITIVIS. 

QUaE MWIIllI SCUHl ? 

XXXI 1 1. Ad attribtl ta Dei posiliva inteljectus praecipue, le volun- 
tas, tum quae cum his proaime cortnec.iuntur, referenda sunt. Quare 
agam primum de intellectu Dei, et attributis cuitt eo cortnelis ; mra 
deehis Valcntate;denique attflbuta, quaeadhanc pBrtinent, pertra- 
ctabo: tria proitide capita rremhrum abSolvent. 

C A P V T I. * ; 

De Intellectu Vei, et Attributis curtt eo Connexis. ' 

ilEDS P0LL1.T WTHLLECTU WftNlTO. 

XXXIV. Deaspolletintellectu infinito. Cum enirti Dells sil ens 
absolule perfectissimum ( §. 15. Cor. omni possibili perfeclio- 
ne, sive realitate praeditus sit, necesse est; atqui inlellectus est cer- 
te perfectio qbaedam possibilis.sive rBalitas; igitur Deus irtiellectu 
pollel. Huneporrb intellectum esse infinitum^eadem ratlonisconclu- 

Coroil. Intelleclus igitur Dei, quaecumque inteltigi possunf, dittin- 
ctisslme repraesenlat { Psych. §. j?. cor. ). 

Sckol. Praetcrea sensu imimo quivis certus redditur se ens Intelll- 
gens esse; certum proiitde est,existere etltia finita inteliectu in- 
structa: cum igitur omnes entium finitorum perfectiones in Deo 
inesse debcant ( {.jj.sch.), eadcm certitudine concluditurDeum 
intelligeniiapollere. Sane cumnequeat pius esse in en"ectu,quam 
in caussa sit (ont. §. 157.), absolute repugnat.Ut vel unum ens in- 
telligentia praeditum a canssa bruta.et omni intellectu destiluta 
procreetur, quemadmodum in absurda Epicureorum hypolhesi 
nullus foret in orbe motus, si ille materiae aeternae insitus non 
fuit. Quid quod ipsa mundi conformatio summam quamdam intel- 
ligentiant in Conditore manifestat ( $. M. ). 

QLi H.lPHl ACIT. 

XXXV. tntellectus Dei semper agtt. Quiescat enimvero aliquan- 
do ah omni actione inteltectus divinus; erit.igltur aliquod tempus, 
qUo Deus nec se ipSUm, nec alia cognascibilia sibi repraesentat, ac 
proinde quo nihil penitus Cognoscat; atqui isiud vehementer cum in- 
finita Dei perfectione pugnare, nemo non videt; igitur intellectus 
Dei semper agit. 

Coroll. 1, Itaque inteltectus non per modum facultatis, ut nobis ho- 
minibus ; sed per moilum actus Deo tribuendus est. 

Corall, x, Cum porro succesiio actuum cum interna entis mtitattonB 
eonjungatur (ontoi.§, 11 S. t ro,) t quae in Dcum non cadit ($.10.), 



Ja4 Ttfeolos. Naiur. Sect. II. IHemb. II. Cap.L 1 
consequensest,utactio inteiliganliaedivinae unica sit, semperque 
eadem, sive ut.Deus tino simplicissimo actu omnia cognoscibilia 
sibi distinctissime repraesentet (conf. §. J4 . coroll.). 
Schoi. Idem ad alias quoquo pcrfecliones Dei naturales applican- 
dum, firmiterque tenendum est, non esse in Deo facultates ab actu 
se"para(as: indc est.ut theologi Deum actum purum, immo puris- 
simuui appellenti 

DIDI GiODET BCIBHTIA JHPIKIT* -- RATKIME - *C BAMBHTIJl. 

XXXVI. DeUsgandet scientia infinita, siee omniscientia. Qui 
omniaquaesciri possint perfectissimecognoscit.scientia infinitagau- 
det;sed qui uno actu omnia cognosci bilia sibi dislinciissime reprae- 
sentat scit perfeclissimeo.mnia, quae sciripossunt: igitur qui uno actij 
omniactignoscibilia sihi distinclissi me repraesentat.scientia infinita 
gaudet; atqui Deus uno aciu omnia cognoscibilia sibi disiinctissime 
repraesentat (§.praec. cor. i.): ergoDeusscientia infinila gaudet. 
Coroll. Omnis veritai sivenecessaria, sive contingens ex naturasu» 
hahet, ut cognosci possit : scit itaque Deus omnem veritatem tam 
necessariam, quam coniingentem. ' 
Schol. Ad veritates necessarias ipse Deus, ejusque attributa hfini- 
la ; tum entium possibilitaies,et qnae cu.nhi; proxime conneclun- 
tur, Iperiinent; ad contingentes vero, quaecumque praeter Deum. 
existunt, sive comparate ad hos praeterila. sive praesentia, sivei 
futura sint i atque haec seu absolule, aut positisquibusdam condi- 
iionibUs aliquando implendis ;seu sub conditionibus numquam re- 
vera implendis futura sint: Deus igiturimprimis se ipsum, ac per. 
fectiones suas infiniias, tum omnia possibilia, et cum rerum pos- 
sibilitateconnexa, deinde pro aliquo tempore realitcr existeniia; 
deniqueexlitura,si cenaeronditiones implerentur, perfectissima 
cognoscit. Otijiancvero nbjectorum diversitatem scientia divi- 
na, licet in se una, et simplicissima variam nomenclationem sor- 
- titur.Eaqua Deusse ipsum, possibilitaiesrerum, etcum bis|conne- 
xa cognoscit, scieniiu necessariaj vel simplicis iiuelligentiae 
audit {Theal. nat. s. i. c. 3 §. 6].): quae adenistentia poirigitur 
libera, sive eisionis ; ea qua sub conditione quadam futuracogno- 
scuntur, a Leibnitio, \CoIfiio, Boehmio, Baumeistero aliisque me- 
dia,'et a Dariesio v.oliiiones Dei liberas praecedere dicitur.Hane 
porro cumulatissimam rerum omnium scienliam magna consensio- 
ne veteres quoque Doo tribuerunt, paucis solum excoptis, qui vet 
cum Carneade oiunium futurorum.vel cum Cicerone actuum nostro- 
rum liherorum praevisionem cidem denegaruni ( Oeuvr. de M. 
Montesquieti. 3. pag. 146- suii:). Sunt tamen, qui et hodie, licet 
iliversa ratione impulsi , cum Cicerone conseniiunt : quod non- 
dum evenit, ajunt, nondum esl, quod nondum est, non potcst co- 
gnoici ; nihilum enim cum null.is habeat proprieUtes, percipi non 
polest : igitur actos a determinalione caussae lihenae pendentesa 
Deo praeviderinequeunt. At futjlij est haecai-giJtalio: quodcnim 



Digiiized b/Cooglc 



De tnlellectu Dei, ei Attribuils citmeo connexlt. 735 ' 
nunc quidem non existit, sed tamen futurum est, jam non est abso- 
Iute nihilum, sed habet luum esse futurum in statu logieo a rot* 
aeterniiate ; quare ikut quaevis alia veritas in se intelligi potest: 
aiidee*duobuscontradic(oriis,quaeieudepraetcrito,seude prae- 
senli , seu de fnturo convenientiam praedicati cuni subjecto enun- 
cieni, scmper ac necessario unam veram, alteram ftlsam esse ( §. 
156. schol. !. j. cor. 1. I. log.)- Sitl nnmoex me qtiaerat, quibus in 
signis iil (jenus futtira Deus cognoscat, ajo enim cnm S. Augllstino 
(In Pj.4.9.): nec hoc a mefnttres expectetis, <it explicem vobis 
qttoniodo cognoscat Dctis. Hoc. s6litm dico : non sic cognoscit, 

XXXVII. DeusgnuAet ra'ione%ffl Deus omrii* 
cognoscihili^perfeitissirne cognoscat (5- pracc), necesse est, ut 
eliamomnempossibilemomnlum veritatumnexum distlnctissimeper- 
spiciat: nuare cum hoc slt rationls infinitae mumls ( psych. §. 6S. ), 
gaudere Deum rafione infinita perspicuum est. 

XXXVIII. Deus {wudet sapieniia infinita. Deus gaudet omni- 
scieniia (5. 36.): igitur perfcctissime cognoscit, qui fines sintoptimi 
quae medli ad optimos fincs aecomodatissima, qui demum optimus 
ea sobor.linafidi modns; scd in perfectissima horum cognitione infi- 
nitasapisntia sitacstiergo Dcus infinita sapientia gauflet. 

C A P B T II, 

De Fohtntate Dei. 

OBtts gaubBT rotfi.vTAls UrtUltli 

XXXIX. Deuj gaudet voluntate perfectissima. Imprimis cum 
Deus sit ens perfeclissimum {§. 1}. cor. 1.), neguitulla realiiaieca- 
rere ; volunlatem aliiem realltaiem esse, nemo cum ratione duhita- , 
verii. Deinde eam voluniaiem, cum in Deo Insit, perfectissimam es- 

Schol. Deum voluntate pr.ieditum esso,dnabusprerterea ratlonibus 
efficacissime suadefiir. Primum volendi faclilta! arctcadeo neru 
cum intelligentia copulatur, ut unfabsque aliera consisterehaud 
queatiquare cumDeus perfectissimo intellectu polleat (5. 3*.), no- 
cesseest, ut eidem qtioque voluntas competjt. Deinile praeter 
hunn muridum inntimeros allos possibiles esse dubio caret : igitut* 
ut hicprae aliis crearetur, opus fuit electiofie quadam ; atqui ele- 
ctio ad voluntaiem pertinet. 

O.UID EltS AOTtJS INTBBKIJS, ET BITEHHC» ? 

XL. Per actum internum voluntatis divinao intelligo volitibnera, 
qua Deus in se tendlt, seque ipsum ut bonum'infinitum, quod distln- 
ctissime comprehEndlt.aniat ; per eajttrnum vero, Voiilionem,quao 
se ad rcs ab i pso distinctas porrigil. 



7*6 Thtolog. Nutur. Sect. II. Memb. II. Cau II. 
Schal. Miniroe tamencoulentlo hos actui reapse dUtinctoselis, quin 
contraritim paullo past pate.hlt. 



XLI. Deus in aetu valuntatis interno liber non est. Banum Jrifi- 
nitum distir.ctc eognitumquararis valuntatem necessario insuinmo- 
rem rapit, cum sit necessarium amoris objectum : atqui Deus sc ip- 
sum ut infinitum bonum distinctissime cognoscit (§.36. schol. ): igi- 
tur Deus necessario se ipsum amat; sed in hoc amore actus internu» 
voluntatisdivinae si tus est {§. praec): igitur in interno voluntatis suao 
actti Deus libernonest. 

XLH. Deus in actibtts externis volitntatis perfectissime liber 
est. Deus habet voluntatem perfectissimam (§. 39.); sedad perfe. 
ctionem voluntatis pertinet quoque libertas: igitur Deu.slibertatem 
habet:atqui eam nonhabet in actibus inlernU (§. praec); ergo ne- 
cesse est, ut in aclibus externis perfectissime liber tit. 
Schol. Ad notionem voluntatis perfectisslmae pertjnere libertatem, 
scu quod eodem redit, libertatem veram perfectionemesse dubi- 
tari nequit, cumnimirum de bonis finiiis, quae necessaria amoris 
objecta non sunt, agitur. Nemo certe est,quihominum!iberiatem 
in'veris perfectiqnibus non numeret'. inde ver» haec duo conse- 
quuntur, primum: libertasquaedamDeo tribuendaest,eum in illa 
omnes rerum creatarum perfectiones secundura realltatem suam 
insint ; alterum: si nulla Deus polleret libertate, nulla quoque in 
nobis esse posseC, secus haec nostra perfectioei nihilo prodivis- 
set. Deniqueetsimili ratiocinatione res*conficitur;siDeus neces- 
sitate^uadam ad res extra se volendas impelleretur, ea necessi- 
tas vel ex ipsa illius natura,vel a re ab ipsodistinct* promanaret, 
quorum neu trum ne cogitari quidem potcst. Non primum: cum cni m 
Deusinsesit beatissimus,sibiqUead omnes perfectiones possibiles 
possidendassufficiat, neque ulla re a sc distincta adsummamfelici- 
tatem egeat,fierioir.nino nequit,ut illiusnatura reicujuspiam pro- 
creationem necessario exposcat; ot nonne ejusmotli necessitas 
Deum ab aliqua re producendapentientem efficeret? Mon alterum: 
nam res jlla vel esset exislens, vel solum possibilis; sed imprirois 
nulla res praeter Deum sine «li productione exhlit: deintle quae 
possibilia sunt, sunt quoque prorsus ad existendum indirlerentia, 
nequeadsui procreationem aut quidpiamconferre, aut eidemresi- 
Itereppssunt^neqteetiambonitatem infinitaminse continent. Ce- 
terumiiberttisdivinanonestconcipiendautindifFerentiapotentiae 
ad actum, qualis in creatis datur ; hoc quippe imperfectionem ar- 
gueret (§.js- sch.): sedut actus indiffcrens ad applicationem;nam, 
ut mox patebit, volitio Dei libera aliud non est, quam actus volun- 
tatis divinae semper eiistens libere respiciens remhanc vel illam 
ab ipso diversam ( Dt sput. metaph. disp. «. s. 1. n. 54. ). Volun- 
tas ipcreata.aitSuareiius.est indifierens ad plura objecta estra 
sejnon veroad plures actus volendi, vei nolendi.quod voiunUti 



□ igifeed t>y Google 



De Voluntale Dei. j^j 
crentac proprium est; ilem voluntas increala determinatur sitia 
novo actuipsi addito; volun,tas contracreataper novum actumde- 

XLIII. Deui uno, eoque simpliciuimo actu i» lola aeternitate 
tult, quaecumque vult. Imprimis cum Deus iit a.ctus purus($. jj. 
sch. ), neqUjt ei voluntas nisl per motjum actus tribui.hicque actui 
ob eamdem ralionem aeternus sit, necesse est. Delnde ponamus plu- 
rcs actus diversos esse; erunt ii vel successivi, vcl simuftanei: nonil- 
lud; sequeretur enim vera in statu Dei ijiterno mutatio, qiue repu- 
gnat(§. i^.) ; non istud; riam cum Deus Jhnia sub upa ratjone me- 
dii ad finem constUuium aptissimi velit, plur* acius reapse dislin- 
cli necnecessarii,nec utiles forenl. Adde perfectius esse unoacfu plu. 
ra velle posse, quam diversis; cum igitur Deus infinite perfeetus sit 
(§. is.cor. i,),et islud illilribuendum i igitur uno, eoque simplicls-. 
simoaciu Deu; a tota acicFnitjle vult, quaecunjque vult. 
Coroll,iLo<lem igituractu, quo Deus necessarioinse ipsuin fer(ur,Ii- 

bere fertur in res a se distinctas (f*. t.q. 19. ar.i.ad^tifm ar.j. 

et. 5.): id est,unus est volitionis actus, qui, qualenus Deum respi- 

cit, est amor sui ; et quatenus ad res creatas (erminalur, volitro 

creaturarum est ; ita doc- 1 S.Thomas. 

qUID BHJUOTUFIBJC DBCflBTDH DS.1? 

Jc/ioI.Actumhunc voluniatis d>inae,quatenuj res externas respicit, 
decretum vocant theologi , illudque licet in se simplicissimum , 
in varia tamen genera pro rerum decreiarum discriminB disiri- 
buntur. Duo cx his praecipue huo pertinent, quurum usus in sequen. 
tibus erit, Posilivum, quo Deus aliquid absolute intendit,ac con- 
sequi eupii.ut cum vult mundum existere; permissivum, quo per- 
mitlere statuit, quod tamen de se fieri non vellet.qua ratione pec. 
eata hominum admittlt, 

DBCIBTIJI* Al SiT IVKttTJUULV. 

XL|V. Decretum Deiest immutabile. Deus uno, Bpque simplf- 
cissimo actu a tota aeternitatevult,quaecum.que vult ($. praec.sch.)r; 
igitur actus voluniaiis divinae, ac proinde decrerum Dei ( jj. praec 
sch. ) muiari nequit. 

Sckol. Cerie cum intellectus Dei semper omniacognoscibiliadistin- 
ctissime repraesentat (§. 35. coroll. i.), turpis inconstapliae, ac 
animi leyitatis indicium foret, si Deus i j, quod anle voluit, nuno 
nollet, aut vicissim ; quemadtnoitum nobis jure yitio datUD, cum 
maneniihHs iisdem adjunctis, ac invanataeorum cogniiiono volun- 
talis nostrae consilia mutamus. Verum haec immuiabilitas decre- 
torum divinorum apud nonnullos philosophiam 'gnavorutrt, utex 
Tullio Leibnitius ail, ■uscltavlt; qui nimirum putart frustra vota 
runcupari , preces fundi,quotl cjuae immutabililer decreta sont, 
certo alioquin eveniura slnt. Scice hos oportel, ipsa voluniatis di- 



7$8 Theolog. Natur. Seet, II. Mtmbr. II. Cap. II. 
■ vinae decreta sub conditione precum adhtbendarum, operaeqae 3 
nobU conferendae lata esse:qilarefrustr»esse nequeunt. Aliiquae- 
runt, qui immuubilitas volitionis divinae cum liberute concilie- 
tur? Nempe, quae Deus libere vult, ita nunc vult, uti ab aeterno 
potBUset non velle ; at postquam semel voluit, infinita ipsius per- 
fectio postuiat, ne quid demutetur. Obscura haec sunt, ais, ita sa- 
ne; vcrum cogita infinitas Dei perfectiones magisnobis adorandas, 
quam-perscrutanJas ess: : hac quippe abyssoomnei finiUeintelli- 
gentiae vires absorbentur. 

C «A P 0 T III. 

' De AttribmU Dei cnm Volunttut eonnexii. 

qcid Bosma? 

XI.V. Bonitas, quam etUm bcneficentiam recle eompellaverir, 
est constans voluntas rebus creatisconferenili perfecliones,ac verarrt 
felicilatem, quantum ipsarum natura postulat. 

DsCa «ar bomitatis ntrwrrA». 

XLVI. Deu» est bonttatis infinitae. Est ctrte bonitas haec per- 
fectioqtlaedam, quae ut illimitata ab ente infinilo ahesse nequit ; 
sedens illud infinilum Deus est ( §. igitur Deus est bonitaiis 

infinitae. 

Schol. i, Si Deus hac bonilnte careret, esset aiiquid m eo, quod ei- 
demopponeretur; quid veroilludf aliud certe non,quam maie- 
volentiaquaedam,aut invidtaexinordinata quadam anlmi affectio- 
ne orta ; is quippe sokim invidet, irascitur, malefacit, qui aut re 
quapiam eget, auttimet,aut sperat, autaliacaeea eupiditatc dnci- 
tur, quae omaia in naturam perfectissimam minime cadunt. Kt 
quoniam de ea, qua Deus in homines praecipue fertur, boniUte 
praocipue hoc locoquaerimus, juvlt eam alia qttoque ratione con- 
stabilire. Sane si Deus hominum felicitatem cupiat, eaque confcr- 
re et sciat, et possit, quae ad eam adipiscendam nceessaria sunt , 
summa est in eos bonitate ; atqui utrumque ita se ha&ct. Principio 
eondidit hominem verae felicitalis capacem, et ita comparatiim , 
ut eam naturali propensione vehemenlissime appetat, miserianv- 
que, et quidquid cum ea pugnat, averselur. Neque islud satis: lar- 
gitus est illi plurima in hoc mundo bona licite perfntenda,quae ta- 
mennituralebeatitatis desiderium adeo nonsaiiant, nt etiam ma- 
gis acuantj Jam vero si hisce posiiis nostram tamen felicitatem ' 
Deusnon vellet,quidni*i nos ludificaret, ac crudelissime excrucia- 
ret acuendo, quod numquam impleri velle, desiderium ase nobis 
ingenitumf Nonne Ita nobiscum ageret, ac sj quis fame jam jam 
enecandocibum ostenderet, vescendum non praeberetJNonne be- 
stiae ipsae nobis feliciores foreot, cum suas appetitiones in hac 
vita plenlssime expteant f Tanto nimlrum essemus infeliciores 



DigitizGd ByGoogle 



De Atlributii DeS cum Voluntate tonnexis. 739 
tru^nto map,issolidam,perfectamque beatitatem ipsonaWae du- 
ctu appeteremus, atque illud,quod maximam naturae nostrae per- 
fectionem constiiuit, fons esset omnis, aq summae miseriae. Quis 
autem ista de Deo, deque infinita nalurae ejus,perfeclionesuspi- 
cetur?Quaedeindeadscienfiam,acpotenliama(linent, ea ipsi 
deessE nemosanus judicaverihest itaquein confesso summam Dei 
in homines bonitatemesse (tonf. psych; §$. 149. eic,). 

JSchol. t. At contrarium experientia constare quidam contendunt ; 
multa in hoc mundo mala esse ( quae contra Dei in nos bonitatem 
testimonium dicant. Torsit eares praecipue veteres, neque satis 
nondum dissolvere jciverunt.Platoad pervicaciammateriaoaeter- 
tiae cofifugit (cosm. §. 10. ) ; Plutarchus materiae animam mali- 
gnam inscdisso, eam quidem, sed non penitus, a Dco emendafam 
fuisse asseruit ; alii alia diverticula a ratione aliena quaesiverunt. 
Manichaci dnce Maflete Pcrsa veterem Zoroastris opinionem de 
tluohus principiis uno bo«o, altero malo et suscijarunt, et axpoli- 
Venmt.ajentes iitnimiple a se, ac necessario existem , illudijue 
omnium bnnonim , hoc malorum in mundo caussam esse.Equidcm 
turpem hlanc errorem supra refutavi ($§.11.31.); ac Bayiins 
(Dicti. histar. et Mitnick; rem. li. ), qui putidum ubiquc scepli- 
cismumafiectat, earefutatione noncontuntus insciteconfendit.hy- 
pothesimdeunoprincipio.etsi apriori demonstrclur,a posieriori 
tamen nec verisimillter probari posse, eo quodraliona nalurali 
ostendi nequeat, quomodo a principio bono, si unum sit, tot mala 
Sn mundo permitti possint;addit adconstabiliendatn quamcumque 
hypothesim necessa esse , ut distincte modus declaretur, quoea 
cum phaenomenis congruat ; atque si vel istud fieri nequeat, ratio- 
nem satis efficacem ailesso ad eam rejiciendam,quantumvis splen- 
didissima videatur. A^f quam multa hic latent, quae justam repre- 
hensionem merentur ! primum ad.constabiliendam hypothesim de 
uno principio vel sola demonstrala repugnantia hypothesis oppo- 

■ sitae abunile sufficiti necesse enim est, ut ex duabus propositioni- 
bus contradictoriis allcra inse v.era sit, altera falsa (§. ijfi.sch." 
3. log.). Deinde enunciatio h priori jam demonstrata amplius in- 
(er hypolheses numerari nontlehet ; quemadmodum nec in iis lo- 

mirum probabilitas ad hypothesim et sufficit,et re'quiritur: pro- 
babilitas autem omris cvanescit, quamprimum veritas , aut falsi- 
tas cerfo deiegitur (§. 1 1 j. log. ). Tum confra veritatem a priori 
tiemoflstratam nullae argufiae a posteriori petitae ullumrobur 
habere possuntTSS)' '97. cor, 3. 135. sch. 6. lag, ): quarc nec ne- 
cesse est, ut modus, quo sententia demonstrata cum phaenomcnis 
congruat,distincte explicetur.nec siqua sit,ignorantia fundamen- 
tum illam rejiciendi suppeiiitat; sed sincere falendum, utrumqtio 
verissimum esse ; modum iamen, quo ea eomponantur, ignorari ; 
quemadmodum si quis nescirel praevisionem Dei cum libertale 
bumana conciliare, lurpiisimq aberraret, si vel alterutrum , vel 



yZo Theolog. Nalur. Sect. II. Membr. II. Cap. III. 
utramque exstare inficiaretur, ut jam alias saepe monuimus. Pos. 
sunt nempe res quoad substantiam notae, et igpotae esse quoad 
mutium. Postremo a veritate alienum est, ratione naturali prorsus 
ostendi non posse, quomodo a principio bonototin raundo mala 
permitti possunt nam ad istud praestandum satis est ; generalim 
patefacere, permissionem horitmee malorum cum divina bonitate 
non pugnare : neo obest, quod omni! in hoc argumento obscur-itas 
tolli nequeat ; ejus enim ratio in infinitate, quae bonitati.sicut ee- 
teris Dei perfectionibus competit,et in limitatij nostrae inlelli- 
gentias viribus sita est. Quaeramu! itaque difficllis hujus nodi, 
quantum humanae rationi daium_est,solutionem. 

(JUID, HT QUOTUfliEI S.lLLHl' 

XLVII. fl/uiufnest, quod cum imperfectione entis connectitur, 
sive quod ejus statum imperfectiorem reddit ( psych. $. S3. ) : aliud 
dicitur metaphysicum, quod in ipsa entis creaii limitatione consi- 
stit, aliud physicum, quoddoloribus corporiset anlmac absolviiur; 
aliud marale, quod in libera legis moralis transgressione siuimest. 

■ *LI fJiYllCI - IMMO BJU3 EST A ILfiLMENTUM. 

XLVHI. Permissio malt metaphysiei non pugnat oum bonita- 
te Dei.Si ita esset,tunc honitas dlvina postularet, ut Deus.au t en- 
lia infinita, aut nulla condat-.sod neuirum divina bgnitas postulat ; 
non primum ; ens enim creatum, ac proinde contingens ei essentia 
sua finltum est (ontol.§. 119. cor, 1.); non alterum; procreatio enim 
enlium quorumdam licet malo metaphysico affectorum potius boni. 
tati finitae multo maxime consentanea est, ut quae secus cum nullo 
communicari potuisset ; igitur permissio jnali metaphysici cum bg- 
nitate Dei non pugnat. 

, XI.IX. Permissio mali physici nonjJugnat cum bonitate Dei, 
Dolores corporis, et animae sunt nohis prorsus naturales, et consti- 
tutohocrenmi nexu secundum naturae cur sum a caussis naturali- 
bus proveniunt; sed permissio eorum, quae constituto boc rerum ne- 
xu naturaliter fiunt, cum bonitate Dei non pugnat ; secus cogerelur 
Deus entiacreatacontra naturales eorum proprietates gubernare: 
ergopermissio mali physici cumbonitate Dci non pugnat. Adde ma- 
la physLca connexa esse cum plurimis bonis moralibus, ut adeo, nist 
his sublalis, pcniU! tolli nequeant. 

L. Permissio maii physici est maniftslitm disinae honitalis 
argitmentum. Mala physicaplurimum confurunt.^ut finenrnostrum, 

exercendis enim virtutibus occasianem praebent; culpas conlractas 
abstcrgunt; animum ad praesentium voluptatum contemptum,atque 
ad aeternorum bonorum amorem, ac desiderium adducunt. Quare 
cum Deus optimus nos felices, ac beatos esse cupiat (§.46. sch.) f ho- 
rum malorum permissio ejus bonitktis manifestum argumentum est. 
Schot. Cum mali rooralis idea ideam legis involv.it, nccesse est , ut 



Digiiizcd b/Google 



De Ailributit DeicumVoIuntate connexis. 75 1 
de hae pauc» praemittam, antequam iJUus perraissionem tmm Dei 
bonitate non pugnare ostendam. ' 

LI. Infinita Dei bonitai pastulat conttitutionem legis mora- 
lis. Infinita Dei bonitas postulat, ut hominihus subsidia necessaria. 
ad ve^am felicitatem,seu finemTiltimum consequendum suppediten- 
tur; sed lex moralis, cum aliud nonsit.quam norma actionum huma- 
narum, per quas finis obtineri unice et potest, et dehet, est id genus 
subsidium necessarium: igitur infinita Dei bonitas constiuitionem 
legis moralis postulat- 

Schol. Cum nempehomo a malo metaphysico immunis non sit , ha- 
bet is cum intelligentiam, tum voluntatem limitatam, atque ob 
illam in fine cognoscendo aherrare ; ob.hanc a rectitudins actia- 
num deflectere potest. Quod utrumque nefiat,norma quadamopus 
habet, ad quamet cogitationes, et actiones suas exigere possit, ut 
recto ad finem suum traiaite ificedat. 

F03SJDILITM HALI MOIULIJ OT IS Ut. OTIT. «G. HOH. BT UB. ilTA- BT IDEO 

LH. Ratto, curmalum morate possibile sit,in malometaphy- 
sico, in legemorali, et ia tibertate sit n.rti.Libera enlm legismo- 
ralis transgressio nequaquam fieri poiset, nisi homo cum intelligen- 
tia.et voiuntato limitata libertale polleret.simuique lexmoralis ex- 
taret; atqui libera legis moralis transgressio illud est.quod malum 
morale dicimus (j. *7.): igitur ratio, cur malum morale possi.bila 
Sit, in malo metaphysico, in lege morali, et in libertate sita est. 

Llll. Passibilitas mali moralis non pugnat cum bonitate Dei, 
S'l ita esset, tune honitas divina posiularet , ut vej unuj, vel omnes 
tres eK assignatis ( £. praec. ) fontibiis tollantur; sed id bonitas di- 
vina non poslulat ; imprimis enim permissio mali metaphysici non 
pugnat cum bonitate Dei ($.'4*. )'• deinde legis moralis constitutio 
abeadem bonitate profluit (§. 5 1. ); denique libertas homini,ulpo- 
te enti rationali , finito, inter bona pariter finila constituto, ac bo- 
nnm infinitum natura sua appetenti prorsus naiuralis est ; ut vero 
natura eorrumpatur, Dei bonitas non posiulal: igitur possibilitas 
mali moralis non pugnat cum bonilate Dei. 



Schol. Quid, quod lihertas nec 




rendorum instrumentum, quo 


tl Deus ut nobilissiroam perfectionilm 


suarum patefactionem prim< 




praestituit? multas praeten 




enumeratHookius (Rtl. nat. 




vid. Dei pag. 1 54.) , quarum 




parle hominum. Ex parte De 


i: 1.) suhlata lihertate munttus foret 


ineramachinamortuaDeidig 


itodirigenda.i.) Nuttuminler Dcum, 


et rescreatas focdus foret, e 


t comroercium amoris:nulla libera 


gratiarumactio, nullus cultus 


lieo dignus. 3.) In mundiadministra- 



tione perfectiones Dei non tam perspicueelucerlnt;naminfiubar- 



75a Thtoiog. NatUT. Sect. II. Membr. II. Cap. III. ' 
natione rerum libertate carentium aut jola fere, j.ut quam maxi- 
me saltem potentia elucet; at cum hac saplentia quoque multoma- 
xime cnitet, quando providentia tot agcnlihus liheris velut asuo 
daminio manumissis, Ct suspenso polentiae excrcitio, fines tnmen 
suos perfectissime consequitur, ac efficit, ut tot diseordes homi- 
num voluntatei liberrime in totius universi honum canspirent. \n 
administratione item morali patefinnt sanctitas , justitia, cetera- 
rjue atlributa cum his connexa, quorum regnante fatali quadam 
necessiiate ne ohscurum (jtiidem indicium foret. Ex parto homi- 
num: i.) plurimae mentis dotes perirent; lit unus intellectus pe- 
'nitus necessarius, erit igitur vol.perpetua de eadem re cogitatio, 
vel series cogitationum fatali necessilate conneta: indeautem nul- 
lus rationi, ac prudentiae locus , nullus suavissimis animi volupta- 
tibus, quae lex liheris mquisitionihuj , inventis, vitae insillutis, 
colloculione cum hominihus promanare solent. i.) Caremus dcin- 
de quoquo jticundiisimo illo gaudio, quod liberae electiones eiiam 
in rcbus viliorihus, constans virtutum exereitatio, ac praeclpue 
conscientia recti nobls adferi. Quare.cum tam dulcessint liberta- 
tis nostrae fructus, luce meridlana clariui est, bonitatem divinam 
nequaquam deposcere, ut ea nobis auferatur, 

LI V. Ratio, cur malum morale aetn-existat, in malo lilerta- 
tis uiii tita est. Cum enim malura morale sit libera lcgis transgres- 
sio (§. 47. ) , tum malum morale actu ekislit, quando libere legcm 
transgredimur ; atqui legem libere transgrediendo male nos uli no- 
stra liberfate apud omnes in confesso est: ergo ratio,eur malum mo- 
rale actu existat, in-malolibertatij usu sitaest; 

LV. Bonitas Deinon postulat , ut hic malus lihertatis usus pe- 
nitui impediatur. Bonitai Dei non postulat, ut media ad lines opti- 
mos ohtinendos accommodata penitus impediantur ; scil ipse malui 
libertatis usui medium est accommodatum, quo Deus ;eK infinita sua 
sapientia fines opiimos obtinet: nimirum patefactioncm suae juctl- 
Jiae in puniendis , misericordiae in condonandis , tongatiimitalis in 
tolerandis delictis , actus item virtutis poenitentiae, reditionis ad 
meliorem frugem, satisfactionis in iis, qui peccaverunt , patienliae, 
foriitudinis, constantiae in Hlis, qui ab improbis injuste ve*aniur.' 
ergo bonitas Dei non postulat, ut malus libcrtatis usmpenitus Int- 
pediatur. 

Schol. Adde Deum praeterea propositis maximis praemiis nos ad 
bonum impellere.etcontra-intentatlsgraviisimissuppliciis a ma- 
lo abs.terrere, qui modus gubernandi creaturam rationalem, et li- 
beram aptissimus est, aoproinde etiam bonitatt infinitae maximo 
consentaneus. 

nnwraio WAf.i aoniLit san peigttat cum bovititb mu. 
LVL Permistibmalimorali* non pugnat cim bonitate Dei. 



De Atlributis Dei cum Voluntate eonnexis. ;33 
S! ita esset, lunc bonitas divinapostularet, ut vel malum morale ab- 
solute impossibile reddatur, vel sattem in hominibus malus liberta- 
tis usus penitus impediatur ( conf. §. 54. ): atqui neutrum bonitas di- 
vina poslulat (§$. 35. praec. ) : igitur permissio mali moralis cutn 
bonitate Dei non pugnat. 

LVII, Permissio rnalorum,quae in hoc mundo experimur, non 
pagmit cum injinita Dei homtate, Omnia oli, tjuae in hoc niun- 
doexperimur.sunt vel metapbysica, vel physica, velmoralia ($.47.); 
sed horum permissio noa pugnat cum infinira Dei bonitate ( $$• 4S. 
49.50.jti.) : ergo permissio matorum, quae inhoc rnunilo eiperimur, 
ciim infinita Dei honitalc non pugnat. 

Coroll. IgiturDeus optimus salva in nos boniiate omnia hujus mundL 
mala permittit,neque necesse cst, ut.aliud praeterea primiipium. 
malum ase exislens comminiscamur ( conf* §§. 31, 31.), ■ 



ScHol. Atqueex his facilis est responsioad cavillationes^quibusolim 
Epicurus,aHique, tum recentius Baylius ( Dict. Hist. et crit, et 
art. Manich.Paulic. Zoroast.) divinam bonitfttem jmpetiverunl, 

1.) Epicurus teste LacUntio {De ira Dtic.%.) ita argumentabalur. 
De.us aut vtttt toilere mala, et non potest ; aut patest, et non 
vutt; aut neqtte patest, neque pult. Si vuit, etnon polest, imbecil- 
lis est, quod in Deum non cadit. Si potest, et non vult, invidus, 
qiiod aeque alienum a Deo. Si neque vult, neque potesc, et in- 
vidtis et imbeciliis, ideoque neqxie Deus est. Si vutt, et potest, 
quod jo/ura Deo convenit, unde sunt malal aut cur ea non tol- 
iitl Similessunt argutation.es Marcionis apud Tertullianum, et 
Celsi apud Origenem, 

At nempo mala tnetaphysica Deus nec potest, nec vult tollcro , nisi 
nihil creare velit ; non tamen imbecillis est, quia ad omnipoten- 
tiam non pertinet posso efficere pugnanfia. 

IHala physica posset qmdem Deus, re in se spectata, tollere, at non 
vult ; anne ideo invidus? minime ; ista enim mala adeo cum ejus 
honitate non pugnant,utetiam perspicuumsint illius argumentum. 
Sunt nempe potissimum cum quamplurimis honis moralibus con- 
juncta; edoeent enim nos beatitalem nostram in possessione bo- 
norcm caducorum non consistere.unde ad eorum contemptum cx- 
' citamur, utque animum consilio, prudentia, et sapientia adversus 
ea muniamus, ac pulcherrimis virlutum habitibus exornemus, im- 
pellimur. Inde porro fit, ut vitae nostrae incerti majori studio 
mentis integritatem, justitiamque sectemur, atque Deo, cum pla- 
cuerit,operHmnostrorum ralionemreddere non formidemus. Vid. 
Lactantius (Ihid.), et Anti-Lucretius ( De nat. rer. 1. 9. v. 1 j t, 1 
seq. }. Necobett, quod nonnumquam eveniat, ut quisomnibus vi- 
tam tuendisubsidiisdestimatur; nam cum Deusad tempus solum 
nos in hoc corpore, tamquam carcere, morari voluerit, nonutiqua 



;54 Theolog. Natar. Sect. 11. IBembr. JL Cap.IIl. 
necesse fuit ita nobisde mediisprovidere, utvitam perpetuo con- 
ser-vare possimus. Nostri muneris duntaxatest tamdiu hisce bonis, 
etvitae commodis rilo uti, quamdiu nos hic degere Oeo placuerit. 
Si mors improviso,ac cltra nostram negligemiamevenerit, malum 
erit solum physicum,at simul cum maKimo borto consoclatum, cum 
aditus ad patriam, unde exutamus , nisi per morlem non pateat. 
Sunt denique mala physica universim tum .peccati oftginarli , de 
quo nos Revelalio certos reddit, tura aliorum quoque lustissima 
lioena. 

Quod demum ad mala moralia: nequB pere'a qaidplam bonitati de- 
trahi e* dictis colligitur ; quare illa citra omoeni invidiam Deus , 
' etsi potuerit, tollere non voluit. 

X.) Inslat Baylius, quaeritque cum Cotta apud Tullium , cur Deus, st 
honus sit, rationem, ac liberratem, qua plurimos ahusuros praevi- 
dit, hominihus concesserH (Os nat. I). I.). c.tj.)} Ut trtiuim de- 
grotis, verba Coltae sunt, quia prodett raro, no(et saepissimr, 
meliusestnon adhibere omnino, quatn spe dubiae salttlit in 
apertam perniciem incurrere: sic hautl scio, antnelius ftterit, 
humano generi motum istum Ceterem cogilationis, acumen , 
solertiarn , quam rarionein vocumus, quoniam pettifera sit 
rnuttis , ndmodum paucis salutarit , non tlari omnino quam 
tnm munifice, et tam large dari. Qttamobrem si mens voluii- 
tasque ilivtna idcirco contuluit hommibiis, qnod iis targita est 
rattonem : iissolis consutuit, qttos bona ratione donatrtf. quos 
videmus, si modo ilti titnt,esse perpaucos. 

Sej discrimen est inaens ; ratio per se ferlur irt bonuin: neque cnrm 
bona, et mala, sana, et insanadatur ratio (psych. §, 71. sch:), ut 
Cotta contendit; vinum contraintcrna sua eftjcacitate aegrotis pg-> 
tissimum nocefc quare medicus.qui unictim aegroto permiltit.nnn 
abest a culpa; abest contra Deus longissime, si homines ratlone, 
quam jllis largilus eit,abutan!ur. Cum crtim eam non animonocerl- 
di, sed benefaciendi concesserit,simulque motiva, pr»emia,poe- 
nas adjecerit, ut bonus illius usits fiat, lota in homine culpa resi- 
det. Certe, ut Cotta paullo post arj;iiit ($. 17-}: Nec si is,quia<!- 
r.epit, bene utitur, idctrcti it,qui dedit, arnice dedit, ita inverse 
mihi argumenlari licebit: necsi ia, qui aecepit, male utltur.idcir- 
co is, qui dedit, inimice dedit. Nonne,ut cum Tullio loquar, con- 
stat (Ibid.): etiam-patrimontis mulios mate uttyttee ob eam 
caussam eos beneficiilm a patribtts niiltum habere> At, inqoit 
Cotla ( Ib. c. 31.): Si homines rationem bono consilio a Diis 
immortalibus datam in fraudem, malitiamque convertunt\l 
nondari itlam,quam dari humano getiert metius fuit. Ut st 
medicus sciat, eum aegrorum,qui jutstis sit vinum tumete, 
meracius sumpturum, statimque peritu.rum,magnasitin cuU 
ptt; sic vestra ista provtdentia reprehendenda, quae ratianem 
dederit iit,quos scterit ea perverse,et improbe umrij.HisHoo- 
lius ita otcurrit ( Rel, nat. et revel. princ. theolog. nat. de pro- 



Diaitized b/Cooglc 



i De AltribMis Dei cum folwitate connexis. jS!P 

Vid. Deipag. 156.): potest aegersine vinovivere, immo et con- 
vatescere; at homo sine riitione esse nou potest. Nec minus ilt- 
stant peecnre, et perire. Verum est, quoA nemo vinum sumere 
negralum volaerit ,quo perituruni sciverit, qnilibet tamen pru- 
dens me&icas aegra cibum sumerepermittet,sinequocertope- 
riturum novit; etiamsi febrim eo sumpto auctumiri praevide- 
rit. Sie Deus rationem komimbus, sine qua homines non es- 
sent, dedit, ettamsi qitaetlam inda matii oritura praefideret. 
Deberel ergo ratio comparart cum vita, maln moralia cum 
morbo : proindeque si Deus rationem aujerret,ne homines ma- 
ie iila uterentur, similis esset ejus, qut occidcret filium, ne ae- 
grotaret. Nec practereundum, medicum vi pacti inter ipsum et 
aegrolum conStituti adstringi adprocurandam,quantum potest sa- 
nitatem ; atque inde jusiiliae obligationem enasci. Idem judicium 
ferendum de aliis id genus similitudinibus , quas copiosas minuti 
philosophi proferunt: ita naluralis juslitia ex occulto pacto oriun- 
da postulat.ut princepsomnium,etsingu]orum honum provirihus 
promovcat, neque suo 'tantum, sed totiiis reipublicac commodo, 
ac saluti Student ; unde illi non licet eo primum finescelera per- 
niittere, ut suam poslea in iis puniendis justitiam manifesiet: ita 
mater, in qua paritate Baylius magnopere enultat, non potest cl- 
traculpam suh obientu libertatis non adimendae admittere, ut 
filia loca perictilis plena adeat, praesertim si certo praesciret 
eam in scelus prolapiuram: nam parentes singulari litulo prolium 
saluti, non cjtis modo, quae ad corpus, seil etiam quae ad animatn 
pertinet, prospiciendi gravissima ohligatione adnringuntur. Ab 
oppositoinDeumnirlla ejusmodi obligaiiocadit;es fieccatis prae-. 
tereamulta hona elicit.eaque ad manifestandas suas perfectiones, 
qoi finis est toti mundo praefixus, dirigil ; quin efficit^ ut non no- 

virlutis studium escitandum prosint ; ut denique aliorum enitium 
alios in officio contineat. 

3.) Arietem admojient; ajunt, si Deus nobiscun»benigne agere, boni- 
tatisque suae signa eKhibere voluisset , eftecisset ulique, ut eliam 
salva libertate, vel nemo peccarct, vel nemo saltem aeternumda- 
ttinaretur: obiinuisset certe id facillime,si illostaniumtondidisset, 
quos aut numquam peccaturos.aut veram de adoiissisdelictis poe- 
nitentiam acturos ah aetejrno praevidissel. 

Potuissetutique, noo inficior: at quidqliam contra summam honita- 
tem in eo, quod non ita fecerit, admisissa vehemenler nego. Non 
obstante hsc praenotione, qui pereunt, sua culpa pereunt ; ipsu 
omnibus bonus est, quod omnes felices esse sincere cuptt ; quod 
subsidia, quae sufficiunt,omnibuslarge suppeditaf; quod praemia, 
puenasque proponit: bonus denique, quod contumaces plectit: 
cum enim justitiam esercet, aliud non agit,quam bonitatem suam 
secundum sapientiae reguhs in totius generis humani commodum 
adminlstrare. Si rex , ait Scherfferus ( tnttttM, metaph.Exer- 



756 Theolog. Natur. Sect. IL Membr. 11. Cttp, lll. 
cit. 4- phys. iheol. artic. 3. n, .364.) , qaispiam complttres ad 
dignitates, ac publica munia gerenda adhibeat, singulosque 
ex meritis praemio, poenave afficiat,certo neiria sanu/ eum 

* regem reprehenderit; anvero Deopraescientiailladeplurium 
interitufraudi erit tan niinut censebitur bonus, mjnuj benefi- 
cas, qaia timul, quod facturum eral,pratvidit, quam rex, qui 
id ignoravitl Porro, qui citra meritum proprinm sese felices 
esse optant ,iniqai sunt in Dmtm, qai in condendo unirersa 
* actuummoraiium praestantiam,liberumq\tearbitriuinliabiiit 
potiora. Demum dignum Deoerat, non modo beneficeatiae , 
sed etiam jnstitiae ejus aeterna praestare monumenta, non 
quod feceritquempiam,utp\tnlatur, sed uli juslitiatn vel intU 
ttts commendet, qai bonitate uti noluit, 

Ad eKtremiim juvat adverlere, duas potissimum gravissimos errores 
a Baylio, aliisquedivinae bonitatis hostibus inhooargumenlocom- 
mlttl. 1,'lKx soia bonitatis ab aliis Dei perfectionibus abstracta 
idea ratiocioantur, et quidquid exhae immediate non ftutt,eidero 
opponi contendunt. At enim bonitas haec coosociata revera est 
ouminfinitii aliisperfectionibus.ijuaenQnquidenj interse pugnant» 
diversos tamen enbctus postulantiunde permitti, aut etiam efficL 
multa a Deo possunt, quae,etsi a bonitate abstraete considerata 
non proficiscantur, illi tamen minime opponuntur, velidcirco, 
quod ei idea alterius cujuspiam perfactionis similiter separatim 
acceptae promanant. Quod si autem perfectiones divinae,ut inse 
sunt, concrete sumantur, quivis eftectus ab omnibus simul prove- 
nit. 1.) Bonitatem Dei ax singulorumhominum appetitionibus,aut 
tndigentiis metiuntur, cum tamen Deus totius untversi bonum pri- 
mo loco proeuret, singujis veroseorsum lantum beneficentiae ex- 
hibeat,quantum illius perfectioadmittit: quemadmodum princeps 
humanus, tametsi optimuSj non magil amat singulos, quata quan- 
tum ad commutte toliusreipublicae bonum conducit. 

, QTTID IBsrltU ? 

LVIK. Justitia est bonitas sapienter admimstrata:summa itaque 
justltia est summa bonitas sapientissime administrala. 
Schol. Definitio jstaec ex Bohemio sic declaratur ( Theolog. nat. s. 
1. c. 4. 517. not.). Summus in civitate imperans delinquea- 
tes nec nimia sefentate, nec lenitate puniens justus eatenus 
dicitur. Bonitas reroipsiusfncit,ut t.) singnlis adeoque etiam 
delinqaenti non jaale, sed bene vclit, ideoque mallet benefa- 
cere, quam punire. i.)Ut totum reipitblicae systeitia secttrum, 
et tranqaillurti,non a maleferiatis turbandum eelit. 3.) Sa- 
pientia ipsi ostendit non punitionem malefici omni nequitiae 
sabditoruinfores pandere, vel salutem ontniuru evertere. 4.) 
Sopienter igitur adntinistraiurus bonitatem punit non nimis 
leniter ob bonitatem erga totam rempitblicam , nec nimis se- 
yere ab bonitatem erga sinzulos; atque ita juste jiunit. Consti- 



DigitizGd b/Cooglc 



De Attributis Dei cum Coluntate connexis. 7S7 ' 
tuto porro hoc juslitiae divinae (-oncepiu, pWitoum illtistranlur 
quae ante diximus : clare enira inielligitur coostitutianem pocna- 
■ rum etiam aeternarum minimc cum D.ei bonitate pugnare. , 

' BBVB BflT jc* Jwimra.'' . . <. •■' h:-- 
LIX. Deiis est justiistmat7B&* et optlroui {,§. 4!. ), ct sapien- 
litsimus est (§.3!.): igitur cunrsumrnam bonitatem exercet, sapien- 
tissime jd praestat, seu quodidem est, bonitatero siftm tapiejitlssl- 
mt actministraf ;sed idcsf esse justulimum ( fraec. ) : ergp Deus 
justissimus €st. - . 

► . .- ■oum Maicofx? ■- ft*<\ ."■'/ 1 

LX. FVnactVa* est constans voluntas numquam falsum dicendi. . 

BJT TEKlClflllHCflg-at Fl DR r.KSlMUJ. 

LXl. Deuj e« twracijjia^uj. Gum Deui iit ens absohite perfe- 
ctissimum (J. $5. cor. u), ojnnis possibilis realitas sine limite eidem 
trifiuenda est ( ont. §. c-j. sch. n. ). ); sed veracitas est perte possi- 
bilisquaedamrealitasiigitur veracifassine limi teDeo tribuenriaest; 
ac proincle v^racisslmus sit, oportet. . ■ 

Corolt. Cum ad veracllatem fidellias iri seryindls promissis perti- 
neatjut per se nOtum est : Deus qitoque fideliisimus cst. : 

Schol. Attributis adhuorei;ensi(is aliaprae'terea,ac praeaipue sum- 
mam beatiutem , et perfectissiriuii felicitatem adnumeraridam 
esse nemo IjjnoraU sed noiior a tuec sptit, qoatn utfmiori oratic-tw 
efieant, :..*■' ». } ■■ 

S E CTI O IIL v,.., 

, ' D B O P 6 R A T 1 O N 1 B U*S D E.I.* )'. • 

qood »«criDM»i*ac™anTqiir . . . , ,■ .' . 
LXII. Per operationes Dei, de quibui hoc loco ageridom eit { $. 
i.|) , eai intelligo, quao Deo ut suprtmo mundi auctori conveniunt, 
quaeque generatint ad creatfonem, coBservalionem, concursum, gn> 
bernationem, er providentUnrredisjunlur. Istud iuque sectionis ar- 
gumentumest. , 

C A J> U T ' I. .*',':. 

De C r eatiohe,<Sonservati*nei et-Concurm* 

FOTHflTIA GTIBAHIU BJT IHIMTI. 

LXHI. Potentia atiquid creondi est fotentia infinita. Nullum. 
possibile aut aliquid conducere, aui repugnaro Sui erTectiojii pottttit 
sed omniaet passive, et aequaliter indifferentia »iint,ut producar* 
tur.vel non producatuur: igitur.potentia aliquid creandi omnibui 
.possibilibus procreandii sufficit ; alqui potentia, qu-ujomnibtjt-pos-- 
Slorchenau Metaph. Lib. IV. 4S 



, 5>5p l - Theol.Naiur.Sea.in.Cap.l. . t1\ 

•iti I ibm ptwereaiidii suffioit, certo iafinita ost : ergo potentiaaliqulil 

creamli est potenlia infinila. .» 

Corelt. Pnlentia itatjue aliquid creindi nulli enll finito ulla ratione 
compeiere poteit ( ootol. §. «*. cor. i.). 

., ... . , f. ■' , nn» auKftvM baUYiT, . ^ 

LXIV. ZJetw mvndum ereanit. Mundus creatus est (cosm.J.t*.); 
ssd noo ab cnte finito ( j. praeo. coroll. ) : Igitur ab infinito, quod 
-Beuseit. ;.u,ij.* .■ ■ ■» i 

*■ AC IDKO OlUrlFOTEIfS BJT. * *- 

LXV. Detis est omnipotens. Daus procreavit hune rmindum (§. 
praec.): igitur potentianliquid procreandi pollet ; sed potentia ali- 
quid prooreatidi est infinita ( §. 6^. j, itl est omnipotentia: ergo 
Deus potlet omnipotentia, sive est omnipateiis. 
■ * otnncaroTfD? '■ ' ' ■ 

LXVI. Creatio ex parte De.i speftatO eit actio, tjuae ejficit, ut 
ens exislehtiitm, quam nandum habiiil, obtinent. Por creationem 
Deus eflicit, utens e* nihilo oriatur (ont. §. iSo.):°igilur creatioex 
parte Dei speciata recle <"icitur actio efficiens, ut ens esisteniiam , 
quani nondtim tiabutt, obtineat. 

CQItntlDATlttEIHTBnTIAE FIYTI CBBATO vTEJSBimiB WOM COBD?£ITT — 
*....*. IGITDB, RiTIOWB SOFJ ICIFNTB IC!T." 

LXVlT. Siehs creatumexistentiam continuat,haea continuir- 
tioeidernviessentiaenan cqmpetit. Quodvis ens creatum est vi" 
essentiae ihdifferens ad obtinendam, sivc ad habentlam primo rno- 
mento existentiam : ergo eltim quotlvisens creatum vi essentiae in 
differens est ad existenliam i.tlo, j.tio,4.to, ete. momento haben- 
dam.id estjail.continuandamexistontiarn ; ham ut ln primo,ita omni- 
hus reliffuit roomentiscontingenter eiistit; sed illiiil,ad qiiod hahen- 
duioens viessentiae iodifferettsest", eidem vi essentiae non compniit; 
igitur si ens ^crealutn csistenliap continuat , haec existenliac conti- 
■nnatio eiifein vi esspmiae non.eoropettt. . . .. ....... 

CoroU, G»tinuatio itaqueexistenriae enti ereate praeter essentiam 

tribuitur,at) proinde ejiuiiejB ratio.sumciens extet, necessa est 



ODJK NOX est II» IllO EBTB - HEQHB W ALIO GaBATO, BED nf DBO. 

LXVIH. RatiosuJfibienV.qt&e ejfickt, ui ens creaium existen- 
liam continuet, non tnest in iilo i-nie, Irsit enimvero haeo ratio 
sufficiens in.tpso <to\&, erit ca vel'fti'essetitialibus; ve! in attributis , 
vel in modis ; praeterea enim nihilest in ente (ont.§.'siS.coroll. i.); 
at nonest itvessentialihusi 1 secuS ^enim conlinuattoeiistentiae enti 
ereato vi^essentiaecotnc-rteret, qtfdtf pugnat cum tj. praeo.:non in 
aitributis; nam ctim attributt) in i psa essentia ralionem sufficientem 
babeant (ont. , rursus idetn.absnrdum seqnerelur. Sit igitnr in 

rnoyisjquaero-aninmotlis^nalogioisjan irt moBis propriis? non pri- 
mum; nam modi anafogici solum ad Itboras actlones pertinent , tiemo 



DioittzMB/CoOgk 



be CreatioM, Conservaiione, et Concursu> 703 
aUtem ithtfirita liberaentis dctcrminatione pendere, ut emtentiam 
continuet,vel non; et quid dc entibus matcmlibus diceremus ? si au- 
temsecundum; lune, quia omriis modtas propriusin etlte extraneo ra- 
tioncm sufficicntem habd { ontol, 36.),etiam ratio sufficiens con- 
tinuatae cKistctttiae reapse in ente distincto coritineretur: ergo-ratio 
sufficiens, quae efficit.ut enscreatum existe_ritiam continuct.nori iflest 
In.illo ipsoenic. ' ' ' 

Coro//.Ratioi[aque'sufficicns,quacefficit,Utenscreatum existentiaffl 

continuet, conlihetur in ente alio distincto ; et quoniam etiam hiu 

progressus in infinituai repugfiat, in solo Deo. 

S t ', . ottin QpTOEavATiof^ . 

LXIX. Consermtio est letio, quae efficit', ut ens cfeatutn etlsten- 
liam continuet. 

Corotl, Conservatio itaque est vefa ratio sufficiedi contiuUaiae ext- 
stentiae. 

EST COSTIMltATA Cs.ATlo, 

t.XK. Cotiservatio est ContinuofacreaHo. Cum acjio, flUae.etfi- 
tit,utens existentiam primo obtineat, coriiinuatur, necesse est| ut 
cns quoque creatum enistentiam acceptam «mtiiTuel : Sed illa actio 
est creatio'(§.66.): igilur cum ereatiocontinuatur, ens quoquecrea* 
tum eHistemi.im eoniifiuat ;.id est: creatio continuata efficit, ut elw 
creatum existentiam continuet; ergo actio, quae efficit^ut eriscrea- 
lum cxistentiam eontiritiet, est contiriuata creatio.* - . 

KBVS SlfTIA CBBAf A Co!i5lRVAT. 

tXXL beus quocti-is ens crenttim singulismomentis cohservaf. 
t)co ratio sufliciens inest, quae efficit, ut^uodvis cns creatum quovii 
(iato momento oxistenliam continuet { §. 6t. cor. ) : igitur Dcus quo- 
vis momentoefficit, ut ens crealunfeKistentiari) conlinuet; atqui istUct 
est conscrvare { 5.69.): ergo Deus quodyis.ens crcatum singulis mo- 
mentis conscrv.it. 

Sckol. 1. RealitateSentium creatorum limitatae sunt:'ine«t proiiide 
in quovis ente creato aliquid reale , el aliquis realilatis defectus, 
rjui limitem constilutt (ont. §. 40. ). jam porro defectum eilistere 
aliml non est, quam realitatem nonexislere [ ad hoc.vero, tlt rea- 
litas rion cxislat, positiva Dei actionettjius non est ; Deus tjuipne 
per suam aclionem efcisteniiam largifur.non veronori existentiam: 
defectus ilaqiie, iimitationes, negationes, privaiiones, quae inen- 
tibus creatis ilcprehenduntur, a Deo necrreantur, nec conservan- 
lur. Seilicet vurissimum cst, quod ait Boehmius ( Thealag. nat.s. 
». c. 1. $j. 119. not. ): Omnium realitatum , quae nanpertinent 
ad ipsuntDeuiilstatits ndturalis, ut sic Laquar. , estnon este. 
Ut igitur non sin^nonopus est aliquaDei actione, setut sint, 
et perdurent. Quemadmodum nt. nihil habeas in mitr&upio, 
aut ut nulla aecedant adea,qnaefortvhabes,nonopmesttua 
cura, et parsimonia ; led ut aliquid in eo sit, «f maneai. . 



j]fo Thtol. NatuY. Sect. UI. Cuu. 1. 









petua conservatione egfiat, sal 




preroi opificis 


«apientia, ac potentia, nec enim 


ajunj, ariefactum 


humanum ab 


artifice suo in eo pendet, ut pers 


evcref. igilur idtr 




Dei operibus opinandum. At trer 


odiscriminlsratio 


n eo sita est: 


ut artefactum quodpiam in5Uo 


sse ariificioso pe 








tii ab attifice, vel alia caussa tia 


urali inducta imi 


uietur; quem 


in fifiem ipse Deus naturae auct 


r satis efficaces ca 




ero.vimcerla dil 




agentem, quae eam mutationem 






tior ab exterao principio super 






teriore arlifici»sui cura non eg 


nt. Ab opposiio 


t eoi CMJtunj 


existenliam accepum conlinuel 








-que in illo, neque 


nolloalio eo- 


te creaio, sed in solo Deo conilr 


eri poteit ; eadem 




quae ens exnihilo educil, singuli 


qtioque momenlis 


efficere debet, 


ne in nihilum abeatt 

*b<ikt« cusaaaTATiusa a 


XISTHWTM EJTI) CB9 





LXXfl. Hoc ipso solttm, quod conservatio absit, ens creatum 
non amplius exisleniiam contimnit, Hoc ipso solum, quod ratia 
itlmciens tollitur, tollijur quoque rationatum ( ont. }. 11.) j sedcon- 
servatloest ratio iufficiens , cur ens creatum existentiam continuet 
( J. 6o..cor.): igitor hoc ipso solum, quod couserVatio absit,enscrea- 
tum existenliam amplius non continuat. 

Coroll. Ens itaque , quamprimum-Deus conservare eessat , illico in 



nihilum abit, • 




I: quate annlhilatio non est actus po- 








Schot. Errant ig 


:urgravissin 


e.qui cumGenuensi docent, non suf- 


ficere ad enti? 




m, ul Deus illud non aroplius existero 


velit.sed neee 


sjarhimprae 


erea esse in Dco pftsitivum nolitionii 


actum. Ceries 








ue omni posi 


va Dei volunt»le exislerepossini.quo 


supfemum De 




dominium manifesle lollitur. Perspe- 


xit istud acirte 


Cartesius.lta 





Nec dubitim est, siAeus cessaret a suoconcrirsu (constrfano- 
nr ) , quin staiim ornnia in nihihim sint abilura , quia ante- 
quain Creata essent, et ipsis concursum suum praebertl, nthil 
crant. JVcc per hoc,quod substantiii dicatur per se existere, 
Cxcluditur conr.iirsus divinits, qtio indtgcl ad subsistendum 
sril tantummodo significamus iltam esse taltmrem, itt absque 
nmni aliacreata esse possit ; quod ile modi* rerumdici non 
potest. iVec Detis ostenderet parentiam stiam esse immensam , 
si res tates vfficeret, titpasteasine ipso esse possent^sMcontra, 
illaminhoctestareturfinitam essc, q uod Tts semel creatae 



Digitizod b/Coogli: 



De Creatione, Contervalione, et Concursm j<t' 
Hon arftpliut ab eo penderenU Ifee recido ttt foteam a me. jj.i- 
ratam, Oum dicofieri non posse, ut Deus quidquam aliter de-, 
tStr\iat,quan< ceisando n suo Concnrsu, quia aliognin perposi- 
tit-am actionem veniret ad noti ens. Magna -nim tlifferentia 

non posstint nonesse ralde bona, et ea, qttae ob cessatianem 
posittrae actionis evemunt, tit am-aa inata, et peccata, et dc- 
structto alicttjtisentls, Jt utnquam aiqttid txistens destruittttr. 

LXXIII. Deusconservando entiumcrentorumexistentiam,vint 
tfuoqtte eornm singtdis mainentisconservat.DeUS conservando en- 
tium crcatorum cxistentiam simul omnes realitates, qua<? ipsitutoxi- 
dpnlibus vi cssentiae competunf, cnnservat, ut in apcrto est; sed vis 
cntibus ereatis, ut txistcntibus vi ejscntiae competit ( onl. §. i ;6. ): 
cfgo Detit conscrvando enlium creatorum existenttam, vim* quoqua 
corum singulis momentis conservat. 

Coroll.V\s igilur - agen<Ji entiiinfcrealorum eoquocpje momentd.quo 
ngit, a Deo conservatur,ieu quod idem est, enlia creatajn eo sta- 
tu, quem agenJo obtinent, a Deo conservanlur. 

DEtS ICBISO KATiOMElB JGTIEJMTS EMTI.U* COMTIMET. 

. LXX1V. Deits agendo mnonem atiquam con)inet, car entia 
creata agant, quidquidagunt. Deus agendo conserval vim entium 
creatorum eo quoqUe momento.qljoagit (§.praec,eor.J; sed vis conti- 

§. i j i.}; igitur Deus agendo aliquatn r-ationem Fationis, cur emia 
creata agant, quidqutd agunt, cominet;sed qul agendo allquam ra- 
tionem rationis.cur entia creata sgant;quidq'uid agunt, continet, et- 
iam agendorationemcontinet.cur entia|crpata agant,quidquidaftunt: 
ergo Deus agendo ratlonem aliquam |coniinet,curentia creata igant 
quidquid agunt. ' ... 

LXXV. Contttrrere ad aciioncm alterius dicitur ehS, qui}t1 agendo 
aliquam rationem contineT, cur alter agat.. , ■ 1 

•Schol. Ita ex usu loquendi ad actiortem alterius coneurrit,qui eiilem 

m&tiva,consilia,sobsidia,autm'ateriam,clrca quam actio versa- 

tur,subministrat. " 

deGj ad ouve* actio^bj coscminrr. 

LXXVt. Detis ad omnes aotiones entiitm f.reatorum coneur- 
rii. yui agendo rationem continet, cur alter agat, ad illius actionem 
concurrit ( §. praec. ) ; scd [)eus agendo ralionem aliquam continei , 
cur entia creata agani, nuid<iuid agont (5- 7«.) : ergo Deus ad ornne» 
actiones entium creatofum concurrit. 

CUOTUPLEJI COSCOESDJ? 

LXXVfl. CoOcursus divinus eit. tmmediattis, li Deus noti.minui 
ad existenllarn efteotui, quam-ad existentiam caussa* concurrat; ™#- 



7 4i 1 Tlieol.Natur.Sect.lll.Cap.I.- 
Hmfiu.eum DeuseaHenus solum ad efTectus existentiam concurrlt, 
quatenus caussa extstentiam, agendique vim coniulit, cetera 1111 re- 
linquen». Itetn concursus dici Iut generalis, et physicus, qui ad omnes 
omnium caussarum creatarum acliohes porrigitnr: speciuiis, ct tno- 
ralit^qal ad quasdam solum quorumdam entium creatorum actiones 
pertinet. 

LXXV1II. Concursus, quem Deus ad omnes actianes eniinm 
ereuiorum pniwfiil (§.'76.) , est generntis et immediatus. Pri- 
mum patet, quoniam hic concursus ad omnes acliones perlinel. Alte- 
rum sic conficio: concursus ille in eo consistit, quod Deus singulis 
momentij conservel vim, etiam cum agit, adeoque caussam ipsam in 
eosiatu.quem agentlo obtinet ($§. 76. 74. 73. cor.) : igitur caussa 
creata sic prorsus a Deo in agertdo, sicut in existendo pendet , sicut 
nlmirum qilovis momento per conserVationem accipit existentiam , 
ita quovis momento pereamdem conservationem accipit eum statum, 
quem agendoobtinet; atqui si ita, tunc Deus conservando caussaro 
in statu «gendi non minus ad exi.stentiam etTectus, quam ad existen- 
tiam caussaeconcurrit,qui concursus imniediatusest (§.praec.):3rga 
concursus, quem Deus ad omnes aetioneiemium crealorum praestat 
(5.7fi.),et generalis.et immediatui.est; ■ 
iehaL Non satis digne de divinis perfectionibus senliunt, qui cunt 
Durando de S. Poriiano, Aurelio, f.udovico Perierio de Dole, Ni- 
colaoTaure'llo, et Berniero coneursum Dei duntaiat mediaium 
defendunt ; nam stante hac hypolhesi caussae creatae in agendo a 
Deo non pendcnt, quod cum summo lljius inomnia entiacreaUdo- 
minio pugnat. Certe summum Dei dominium postulat, tit quodvis 
ens crealum quoadtotam suiconstituiionem singulismomentis per- 
fectissime ab eo pendeat ; pone jam caussas creatas in agenilo a 
Deo non pcndere, non pendebunt cnrtc quoad totam sui constitu- 
tionem ;nam cum ens agit,aliurn slatum obtinet. yuamquam for- 
tasse hi verbis magis; quam re dissensisse vidcri possit ; nam, ut 
recte.Leibnilius ( Essaide ThSod.p. 1. $. 17. ) animadvertii, vfo 
lieri polest, ul quls conscrvationem caussae in verosensu adinit- 
tatjsimul tamen concursitm immediatum inficielur: haec quippe 
conservatio necessario detferminatam quampiam.et ut ajuni, indU 
pidim/emrelalionem ad caussam.quae conser,va(ur,dicit,quaere- 
latio diversa est, cum caussa agit.et cum nonagit. Atque hanc nr- 
lationis diversitatem aul sustulisse, aut ad eam nonsatis attendis- 
se doclores illi videntur. 

CO.ICUfUUl AD ACTIDNES BOHAS SPECIALIi EST. 

LXX IX, Ad actiones haminttm maraliter honas Deits concur- 
itt speciaii , ec morali concurrit. Acliones moraliler bonae illae 
sunt, quarum exercilatio a lege morali per rationem omnihus pro- 
mulgata imperalur ; ad has autem actiones Deus concurrit consli- 
tuendo legem, suadendo, hortando, proponendo pr.aemia, et poenas, 



De Creatioiie, CoUtervathne, et Concunu. "345 
glUque- adjuments subministrando: aKjui Jd genus coniursus specia- 
lis, ac moralisest (j.77.): igitur ad aotjones hominumfaoraHteF bo- 
nasDeus concursuspeciali,et morali concurrit. »■:■! > , 

pitDUHTUB gSlBCTA; j ' ,. 

Schol. Duo potissimuio objici sojent. |.) Ajunt; perfectwr-est ma- 
' china, quae citra directionem.jit assistentiam artificis motus suost 
continuat, ut patet in b.orologio:-igitur efiara perfectior erit caus- 
sacreata, quaejn actionibussuis immedistoDei concursunoneget; 
quqdsi i(a, parumdivini artifiois sapientia, et potentia perhana 
senlentiam comjnentlabitur. 
Eesponsio in promptu est: machina, quae sine artificls direetione mo- 
tussubs perficere nequit, imperite constructa est: caretenim per- 
fectione ; cujus recipiendae ipsa per essentiam capai; est, quam- 
que artife* secnndum artis suae praecepta eidem conferre,^. po- 
' terat, et dehebat. At ut res creatae, ad agendurii divino cbncursu 
tion egeant, ipsarum essentiae limitatae non admjttunt; limitatio 
quipne haec efficit, ut ipsae non minus inagendo,qoam inexisten- 
do a Deo pendeant. Neque inde potentiae, aul sapientiae divlnaa 
quidpiam detrahitur ; non enira adjpsas pertmet scire, aut effice- 
re possa pugriantia.Quit! quod id ipsum supremuro'Dei inrescrea- 
las dominium posiulat ) certe si caussae creatae ad agendum im- 
mediato Dei cqncursu non egertnt , possenf illae etiaffl -Deo nott 
volente acljones perficere, quod q*uam ahsonum sit, nemo rton videt. 
j.) Concursum immediatum atl qmnes' actiones pugnare cum infinita 
Dei sanctitatecontendunt : putant enim inde consequens esse, ut 
Deusf?atauctorpeccati,quemadmodum illi ut auctori act.iones 
hominum bonae tribuuntur, 
Consecutio haec a vero ahhorret; nam etsi Deus^generaliter, et phy- 
sice concurrat adaclum, qui matus est, ne eum impossibilem red- 
dat, ac sic libertatem hominis tollati nqn lamen coneurrit electi- 
ve.aceit determinatione propria, sed potius e* delerminatione 
■ caussae liberae: non enim actum malum vult.aut jntendU, sedj 
quantum salva hominis lihertate potest comminatione poenarum_, 
ac praemiorum promissione eum impedire nititur.Quare cum iljl 
solum actus qua malus tribui possit, qiri eum ut talem voluntato 
efficaci eligit.omnis culpa in homine residet, ut ait Platp(Z>eie£. 
/. 10.). Contrarium obtinct in actibus bonis.quorum auctor Deus 
est non ideo solum, quodiihysice, sed quod moraliter adeosdem 
concurrit. Concurrit itaque-universe Deus adpeccatum, quqd po? 
siliva volitione non vulf, quia ab homine, quem liberum fecit,sli- 
gitur, ac nehanc libertatem jmminuat,illud non impedit,sed per- 
miltii. Nequetamen permissioJiaec ipsum pecoati reum efficit, 
quemadmodum fere in hnminibus contingit ; homo enim generali 
charitatis erga Deum, et pmximum lege adstrictus, peccatum ab 
altero coromittendum impedire tenetur; quamvis etiam haeo o- 
bligatio allquam nonnuihquam exceptionem patiator, ut theoiogi 



744 Theotog.Natur.Sect.UI.Cap.I. 
morales docent. At Dnus nulla irt gemis bbligatione stringitUT ; 
quin pntlus tit naturac auctor aliqua ratione h.ominum peccata 11011 
im pedire tenelur, cum congruum si t , ut caussas creatas secundum 
naluralesearum proprietates gubernet,ac proindeearom liberta- 
tem non laedat; laederet autem.iiconeursunTpbysioum non aeojue 
adactionesma]as,q^ambonasofferret.Accedit,quodDeuspermis- 
■fe lctldntbui malis lecundumsapientiae suaereguias ad finem to- 
tiusuniversi perftclijsimeobtinendumutaturjquod alias diiiniuj. 

c a p o t rr: 

Oe Guhernatione, etProvldentid. 

LXkjt.Deusomniahiijujmundi entia,omtiesqueeorum*ct{o* 
ne* ad Jinem praestitulum optirne dirtgit. Cum enim sit sapieniis» 
sitr.us ( §. jS.Ji mundumquc universum 111 medium aptlssimum ad fi- 
nem consequandum elegerit ( cosm. §$. 77'. 78.), necesse quoque est, 
utmedio istoitautatur,utqu»mopiime finem praestitutum oblineat; 
id vero nequaquam pracstaret, niii omniahujus mimdi etjtia, omnes- 
ejue eorum aetiones ad finem praestitutum quam opitme dirigerei: 
igilur Deui omnia hojus mundi cmia, omnesque corum actiones ad 
finem praesiitutum quam optime dirigit. 

* - CTJJC CfiaBILKATlO? 

I.XXXI. Guher-nnHa est directio optima raediorom, et actiontim 
ad fincm communem. 

Sckot. EieBiplum mmo agubernatore navis, eiercllus, reipublicae. 
ini obti* eo««H»AT - oamuuijna cca*n ciarr. 

L XXX II. Deus omnia in hoc mundo gubernat. Deusomnia huj- 
jus mnndi entia, onlnesque eorum actiones ad finem praestitutum- 
quam optime dirigit ( §. !o. ) ; atqui islud esl omnia, Inhoc mundo 
gubernare (5- praec.): ergo Densomnia inhoc mundo gubernat. 

LXXXIII. Deiu omniiim, el lingulorwn entium mundanorum 
citram gerit. Qui omnia.et singula entra mnndana creat , eorum eii- 
sientiam conserrat, ad singulas illonjm actiones concurrit , et deni- 
que omnta gubemaljs certe omoium,et singulorum entium mund.i- 
norum curam gerere iensendus est ; atqui Deus haec omnia praestat 
(5lJ. 64.7"'7«- 81.): igiturDeusomnium,etslngulorumentiummun- 
danorum curam gerit. 

Schol. Qui de majorls propositionis veritale dubitat, exemplum 
jolliciii parentis sibi ob oculos ponat : nonne liliorum curam ge- 
rit , cum a se genitos suppoditando alimenta conservat , monjtis, 
consiliis, aepraeteptkmibus ad eorum actiones' ooncurrit; ipsot 
denique eoruraque acliones gubernai? 



DigitizedbyGooglc 



De Gubematione, el Proviientitt, 745 

OBID, ET OUOTUTLEX PllO (I DBXTIA ? 

tXXXtV. Pnoridentt* ast cura Dei de rebus.ereatis ; dicitnr^e- 
■neralis , quae aequaliteromnibus tolius universi entibus impendi- 
lur: spec i a Ut t qnae singulari modoad quaedam rerum creatarum ge- 
nera procuramio bona,et removendo mala porrigitur. * 

■* QUID DHJTAI? 

Schol. Per seclarum eit, nA specialem provi denliam specialem quo- 
que coneursum (■§, 77 . ) pertinere. Utramque nunc efficacissimii 
■rgumentis viodicahimns conlra deistas ; istud enim nomen lorli- 
ti sunfminuti illi philosophi, qui ut Tullius loquliur ( De nat. D. 
I. i.'C. z K ), omnino 'lull^ni kahere censerent humanarttni re- 
rum procttraUonem ileosiijilorum a grege primi fuerunt,qui vel 
Deum ipsum, vtl mundum ab eo factumnegarunt;certe si mumlus. 
casu coaluit, ut contendebat Epicuru.5, etiam casu, et forluito re- 
galur, necesjeest; deindte qui faulem rerum omnmm necessitatem 
induxerunt ; ubi enim falum regnal, nullus providentiae locus essa 
potest, Mitius quiiiem, at non ftiiniis impie. de divina provideniia 
senserunt alii, ceriis eam limitihus coristrifigentcs: usque ad lu- 
nam descendeie Dei provittentiam, beumque suiscontennim 
jinlbus,et praescripto regni modo i!fg.T?,opinionem fuisse krU 
stotelis S. Ambrosius jerlhtt ( De ojj. Iaj. c. i j. ). Omnas genrt-a- 
tim provtdentiaefiostes Cudworlhus ( Syst. intell, c J. r. j. ib. 
§. "6. ) refellendos suscepit, at prodidlsse, quam egerat,-caussam, 
viileri potest, dum omnium rerum etiam vilissimarnm curam Dei 
beatitali officere adversariis permisit. Non est nece ssartiim, ait 
improvide, nt ipeuft Dtum omniti suis t/eluii*nanibus eorir 
struere, et perficere credamtts, sed consiliortim, operumque 
iuorum infkriores ministros divinam habere r ationerri,in ouoj 

primi opinantur, conjicial. T um etiam ministrorum primum ria- 
turam illam genitricem conslituii, quam sese tenehris e^uisse, at- 
que adversusaliorum machinationeS defendissegloriatur.Sedqijiil 

autem Deum molestia affici, si ipse per scse res minimas curc.t,in- 
fra apparebit, Verum utinam error impius cum priscis illis conse- 
pultus fuisset! vivit, proh dolor! etiamnum, et a profanis saeculi 
hujus philosophis continenler recoquitur. Recoquunt sane,qui cum 
Philosopho de sanssouci contendunt ( Lettr. tl Keisb. et a Mau- 
( pertuis. ), Dei providentiam ad genera quidem, non item ad in- 
dividua porrigi; quasi vero absiracta Deiis curet,non curet con- 
creta; aut genera exira individua reapse existant. Sed tamen hts • 
philpsophantium somniis omni aetateclarisslmi viri sesc opposue- 
runt. Snnt autem et alii, inquit rursum Tullius ( Denat. D.l. 
t.c.t.), et ki qttidem magni, atque nobiles,qui Deorum men- 
te, el ratione omnem mundum administrari, et regicensetinr, 
neque vero id solum, sed etiam ab iisdem vitae hominum coir- 



Digitizcd b/Cooglc 



7^6 Theolog. Natur.Sect. 111, Cap. jt, 

suli, et prqvideri. Nam et fruges, et rettqna, quae terra pariai, 
et mmpestates', et ternporum varietates, coelique mutatione. 
quibus omnia, qttae terra gignat, maturata pubescant a Diis 
immortalibtts tribui generi humano putant ,muttaque colli- 
gunt, quae talia sunt, ut ea ipsa Dii immortates ad untm ho- 
minumjabricaii poene videantur, Atqui hi, quantum ad praTi- 
dentiam, recle seotiunt. 



LXXXV.Deusprovidentiasuatotunimundum^-omniqquein eo 
entia seu magna, seu.parva administrat. Dens omnium, et singu- 
lorum entium mundanorum curam gcrit(§.jS.) ; sed in hac cura pro- 
videntia Doi siU est ($. praec.): igitur Deus providentia sua totum 
mundum , omniaque in.eo entia scu magna, seu parvaadministrat. 
Schol, i. list profecto haec providentia.cum perfectissima pei na- 
tura arctissime connexa, ut ,qui unam sustulerit, alteram quoquo 
tollat, nocesse sit; inde nemo umquam illam in duhium traxit, qui 
rectam hujus notionem animo informavit.' Non esset difficile vete- 
rum philosophorum teitimonia apcumulare, sed noloesse longiar: 
Socratem tamen.audiamus hac fere rationecum Aristodemo dispu- 
«antenj (Xenophon.de dict.etftict. Socrat.l. i.p.575.): animad- 
.verte mtntem iuarn.ettam du<n inest in co/ppre, ex arbitratit 
suo Corpus gubernare. Qutimobremexistimandurnest^sapien- 
tiam iitam, t/uae trst iti hoc uuiverso, ornnia regere, queniad- 
madum ipsi gra.tum est. Num tuus octthts ad multa usquesta- 
diupertiiigjire potest, et non potrst Dei ocuhts simul omniain- 
tuerit niimque tuus animtts tilm de rehuf, qttne hic accidunt, 
tumdeillis, quae in jEgyptosuhr, et Sicilia,cagitarepotest,et 
non potest Dei sapienlia sv"ut omnium kaber e curtiml sed ra- 
tione pugnat divinus ille philosophus Plaio: Si Deus, ait, negle- 
ctis minoribus in salis oceitpatur majoiibus ( itiii penitus res 
muntfanas non curat ) ,id ideo fu, vet quia amnibtts admini- 
Strandis par esse mi-ns -,ll:v.~, d. pntcst njt mi/i.if , vel qnia non 
viilt,tametsi potest (J)e leg. I. 10.): neutrum autem ITea con- 
vei/tt. Cerle neutrum cogitari pofest ; non prlmum: im.hecillitas 
' quippe h.ice vel ck ignoralionu quadam rerum, quaefiunt, vel ex 
virium infirmitate orimtur ; qnorum alterum cum omniscientia , 
allerum ciim amiiipoteniia [)ut;nat;,non secundamtlnvldentiaetfiiim, 
aiit ignaviao manitestLim isiud imlkium furot, nnquo cum infinita 
eius.bonilale congrueret. Rectissinie igitur llalbus apud Tullium 
concludic (De nat. D. l.i.c. jo.): Ergo utritm ignorant Dti, ?"^ e 

et sustiiiendi intmeris propler imbecillitaiem difftcultas mi- 
nime cailit in majestatent Vearttm. E* quo tffwitut id quod 
volumus, Deoruin promlentia tnundum, et omnia, qitae in eo 



Lyi tizod b-.- Ci 



De Gubernalione, et Pranidehiia. 7^7 " 

sunt, admtnistrari. His denique gravjssimum pondus addit ipsa 
communis naturae sensus, sive ea animj nostricomparatlo.qua ta- 
cito naturae impulsu res nostras Deo curae esse judicamus. Res 
singulas, inquit Nemesius ( De nat. hom. c, 44. ), regi provi- 
dentia magno est argumento,quod naturaliter ejusnotitiaho- 
minibus sit insita; nam necessitate aliquacampulsistatimai 
numen dmniim, et preces canfugimus, velttt haiura nos sine 
doctrina ad Deiapemproducente.Nonaulemsinedoctorenos 
ntitura ad id duceret, quod eadem nalura nonfert, ut fiat, 
Nam in repentinis perturbationihus,el rimoribus,sine elecfia- 
ne, neque detiberate, et tamquam aliqitid consideremus, Dei 
nomen invocamus. Quidquid autem natu,ratiur quamque rent 
inseqititiir, in eo tanta vis est ad demonstrandum, ut contra. 
dici nihiipassii. Sed jam adversariorum calumniae refellendae ve- 




Scho!. i. 1, ) Pugnare cum summa Dei beatitate"clamitant rerum 
quarumvis , etiam minimarum curam : nam quad aeternitm , ut 
inscite Vellejus apud Tullium arguit ,beatumque sit\, id nec ha. 
bere ipsum negdtii quidquam, nec exhibere altefi (De nat. D. 
I. 1. s. 17. c. 19. ). — Sive in tnundo inest Deus aliqurs, qui re- 
gat, qui gubernet, qiti ciirsus astrorum , mutationes tempo- ' 
rum,rerttm vicissitudines,ordinesqueconservet,terras,et ma- 
ria contemptans hominum commoda , vitasque ttteatw.nae 
Ute est implicatus molestis negotiis et operosis. 

At vero hanc opinionis dementiam eorum esse, ajebat olim Am- 
monius { De interp, p. i.p.gi.),quiquantointervailodivinaco- 
gnitio, et vis nostram superet, non intelligunt,et propter tiana 
iiiscitidm cx nostris rebus conjectttramfacere audent de iij, 
qitae ad Deum pertinent, aa nostram in iilum imheciltitateirc 
traniferre. Vcllej.um egrcgit; Cotta refutasit: Frofecto Epicu- 
rus{/)enat.D.l. i. c. 37.) qttasi pueri delicati, nihil cessatione 
Jiiulius exis{im-i! . A'. iyisi tamciipueri etiam cumcessant, exer- 
citatione aiiqua ludicra detectantur: Dcumsicferiatumvolu- 

lahorr, m:c corpore praeditus est, ut morbos extimescat. La- 
borare,^ verha sunt Ploiini ( Eaiie ad. I. 4. c. 1 1. ), in opere di- 

re, itt est, ea, in quae t/tiis potestixteni non habet ; at in iis qitae 
quis huhel in potestate, et t/uidein solus, quanam re alia indi- 
get, ntsi se ipso,et votunrate jnii? nihil itaqueDei beatilati pro- 
videnlia detrahit; immensus quippe cum sit,potentiaque nuHis Ji- 
mitibus circumscripta polleat, purvidet, pervaditqUe omnia ;nul- 
la rerum cuTafaligari,aut haoccupari potest, utnead reliquaat- 
'lendat. .,--.."". . ■ ' .' ... -, 

1. ) Indignum divina esse majcstate contendunt, Ut pcr se ipsomres 



Oigitrzed b/Coogle 



548 Tlteolog. Natur. Sect. III. Cap. II. , * 

minimas, ac vilissimaseuret(£uor.ctV niit.rer.l. i. 9,-650. seqq.}; 
quemadmodurn nec humani principis majestatem clecet, ut laevis- 
sima quaevis negoiia per se administre! : commttti isla solentma- 
gistratihus inferioribus. 

Magnum cit Deum inier,et hutnanum prlncipern-dlscrimcn ; tiic oh 
limiiatas lum intelligentiae, tum potcntiae suae vires non mulfis 
admodum negotiis pe'r se administrandis solus sufltcit: qunre jura 
■ eidem vitia daretur, si levissimis ne^oliis sese irqmUcerei, conse- 
qtiens enim forei, ut graviora negllgerel. Quorlsl utrumque prae- 
stare posset, nihil cerle leviora ciirando majestaio sua indignum: 
adroitteret. Contrariaomnia in Dedohtinent. Deindenon fuil Deo 
indignumi per sese vllissima creare, et cominue conservare : cur 
eademgubernare indignum sitf quid, quod trinimaetiaminhoc Uni- 
verso iia cum magnis copulantur.ut hls provlderinequeiit, quln illa 
simul rurentur?ut cnim mnjores in acdiriciolapidcs hattd rectedi- 
sponuntur, nisi eadem cura minoribus quoque adhibeaiur; iin fo- 
tius mundi elcgantia/ac oplima omniumpartium ad fincm conscn- 
siosine minimis obtineri nequit. Quare apposiie Plato (De ltg.1. 
10.): Caeeamus, ne Dexim mortaiibtts opijiaibus viliorem pti' 
temus-.isti sanc qttanto peritiores-stmt, tanto cirrs iiiici in pro- 
priisipsorttm operibtis et parva slmul et magna ezquisitiiis a/i- 
Satutiuique perfir.iunt. '" 

3.) Incredihilnm rerum humanarutn confusionem qnertfntttr a!ii;jep- 
leslissimoi quoique prospera uti fortuna; probos conlra , ac vir- 
tutumsludiosos varils calamitatlbus cnnfliclari;non at'i|uam proin-- 
de praemiorum, poenartlroque distrihutionem apertum contradi- 
vinam providenliam testimonium dicere. Ac nos qtiirfem , ini[irit 
Cotla apud Tulllum velut se ipsum reprehendens , nimis mnliit 
in reapertissima(De nat. D. I. j.c. ji. ): Teldmo aut-m uno 
verstt loetim totitm conficit, cur DH kotniries negligant: nam 
si curent, bene ionis sit, male malis; quad nunc ahest. Afgu- 
mentum isiud fortissimum esse Baj-lius arbitralur (Dict.histor. rt 
crit.ar Rufin.rem C.),ac inscite contendit invictumejus rohur vel 
inde elucere, quod ab ipio fere mundi ortu nulla eidem responsio- 
ne salisfieri poluerit, Addunt , evcnire non rarcr, ut qtiis post pri- 
muoi scelus commissum a vivis tollalur.sempiternisque larmentii 
addicalur, dum alii impune scelera scelerihns accuroid.tnt. acni- 
hilo minus et tempuf, et occasionem rcsipiscendi obljnen!;idquod 
cum justissima Dei provideniia cohaerere non videlur. 

Verom responsio est multiplex, Primum nemo ita honus est, tit noit 
quandoque delinquat ; nemo ita malus, ul non actum quempiam 
moraliter bonum nonnumquam eierceat: quare aeqnissime poi- 
sunt boni in hac vira poenis, mali praemiit aflic-i : praesertim cum 
hi nullam in altera mercedem cxpectare i\m «nr. Hi ifaque eien- 
tus multo maxime juilinimam Dei providentiam paicfaciunt. De- 
indeneque justitia, neqne providentia Condiroris postulat ,nt jn 
hac »ila,quaestatus quidam leiltaiionis est, [iraemla^ei poenaere- 



Digitized ti/Google 



De Gubernatione, et Providenlia. ?4Q 
praesentenlur ; istud rjiiipjie ad SUlum finalem pertinet. Ndnno 
princeps humanus uliioneni scelerum ilitferre potest,_cum ea dila- 
lio ad eommune reipublicae bonum conducit?cur igifur iiiem prae- 
Stare Deus neqceal, quando illud perfeCLioni totins mundi a se con- 
diti , proviJequL' gubernantli. consenlaneum est ? Qui petun! , ut 
Deusj|tiodvis flajiitiLim cominuo punlal, totidem miracula petunt, 
quae ipse.ut naturae auctor patraruminime tenetur. Fabulam agi- 
mus, cum hanc vitam degimus;ea peracla justae praemiorum, poe- 
narumque dislributionis et tempus, et locus erit. Demum nec bo- 
na haec temporalia congruura sutit virlutis praemium , nec mala 
vinorum pocna, summa gaudet Deus in illis conccdendis liberla- 
le : ijuare ct illa malis trihuere, haec bonis immittere aequissime 
potest. Praeclarc S. Augusiinas ( be civ. D.l. i. c. !. ) : Ptacuit 
qutppe divinae provtdenttae prneparare imposterum.bona jtt- 

excruciabuntur boni.ltta verotemportiita bona,et mala utris- 
tjue voititt esse communia i ut nec bona cupidius appetantur, 
i/uiie mali qttcque hubere cernttntvr ; nec tnataiurpiter e.viten- 
tur, quibus et bont pii> innquc tijji.-.ttm ■ t: r. tiui-sus: Si Detisnuna 
omne peccatum manijeste plecteret poena, nihil ulttmo judicio 
servari putaret.tr {Ib.l. C. lo.). Rursus: Si nullum .peccatum 
n uncpuniret aperte divmitas, nuila esseproiidrntmdivinacre- 
dfri-tnr, Siniu'i:ci in :'u ln;s sctcr.d is : Si non rtis IJetts quihiisdam 
petentibtts evi&entitsima largttare concederet ; non ad ettni i- 
sta pertintre dice.remiis; ilernquesi omnibus eas petentibus da- 
ret, non nisi propter talia praemia serviendttm illi esse nrbi- 
traremur; nec pios nos faceret talis servitus, sed potius cttpi- 
dos, et avaros. Cunferanlur quoque ea, quae diximus ($$. „. ,o. 
57. schol.). Atquehaecsi scria mente enpendisset Bavlius, futurum 
fuisse puto , ut argumenli illius levitatem perspicerel ; certe non 
potest in eo veritatis qtiaedam species apparere,nisi iis.qui aut vi- 
tamfuturam penitus tollunt, aut praesenlem saltem ut prorsus ab 
illa separaiam imuentur, quod, cum de vindicanda Dei providen- 
tia agiiur, ficri minime oporlet. 
Qtiod aulem ad illud, quod additur, ajo: Deus vi supremi sui domi- 
nii plenum jus hahc-t cuivis ob quodciimquescelusadmissumaeler- 
nas poenas infligendi ; nulla tamen ad iltud conlinuo eitercendum 
ohligaiione stringitur ; cum igitur punit, jure SUO utitur ;cum poe- 
nam difiert, clemenliae, quam nulli debet, locum indulget. Quis 
autem erija alios jure suo, erga alios clementiautentemreprehen- 
derit? flnne benignitas qnibusdam eshitiita jus idem postulandi 
aliis tribuit? Anne summa bonitas tiomim:m malitiam fovere de- 
bet? Certe in immensum Ipsa major foret, si numijuam flagilium 
admissum illieo ad spectantium errorem manifeste punirelur. Ac- 
cedlt, quod ficri nonnumquam possit, ut is, qui ob primum scelus 
commissum mone plectitur, plurima accumulaturus, nucumquam 
vere retraclaturus a Deo praevideatur; hoo vero casu poena ea 



•} 5o Theotog. Natur, Sect._ 111. Cap. 11. 

magis a. misericordia, quam a justitiaprovenirecensendaerlt ; le!* 
viori quippe tamelsi aeterno, mactatur supplicio, qui gravius lon- 
ge, si viciurus fuisset, incursurus erat. 
4,) Ita arguunt r cum observantia legum nalurae moraliilm homini 
ad perfcclam beatltatem consequenclam apprime necessaria sit, 
ad divinam utique providentiam, sicjua daretur, perlinuisset, om- 
nibus hoo subsidiu,m supp(?ditare, ciareque eas leges pronuilgare; 
' id vero praestitum non est; inlcgrae siquidem gentei, et olim, et 
hodie adhuc legum harum peniius ignarae pccudum ferc vitam vi- 



muliarum 


a In nationibus cultissimis, ut Persis, Gra> 


'onsUetudines 










os aeris injuriis, hcstiarumque furori objic 


ere;homiries 






:ampumabji- 








Addivinam 


omniflo providentiam perlinuit legem natt 


rae moraJeiri 




ma,et universalia principia generatim om 
clare promulgare: non Item quoad concli 






i accommodate aii singulorum caplum, et 


ntelligeritiae 




ad eas conformandas necessaria est. Isiud 






iiii est i nerlto enim citra culpam primarii 





generales leges, ut Deum, prosimum, se ipsum amandum esse, fa- 
ciendum honum, vilandum malum ctc.lgnorare potest , cum |>er 
rationemipsam, secundum quam vivendum esseomnesrtorunt, om- 
nibus manifestae fiant. Leges au&m particulafes non sunt,nisi ap- 
plicationes universalium ad casus singularcs, quac ratiocinanda 
canfieri debent, et saepe magnis difficultalibusimplicantur ; qua- 
re harum cognitio a cujusquc intelligentiac vi peridet, undc tan» 
tum opinionum dissidium oritur. Verum isfud Numinis providen- 
tiae nihil detrahit; cum enim perralionem cuivishac legcs pro- 
mulgandae fucrint, aliter res confici non poteraf, sique hanc ob 
caussam quispiam erret, errahit citra culpam, nec error ex igno- 
rantia incxsiipiirabili oriundus consccutionem finis impedit. QUoil 
porrode inlcgris nationihus" ailjicilur, argumento solum est, pos- 
se integras quoque naliones pravis artectionibus , cupiditatibus, 
libidinibus ita ahripi, ut ipsum rationis lumen veluli.sopiant. Mi- 
nime vero inde sequilur, ipsa, si rationem consulere, aiqueejus es; 
praescripto vitam instiluere voluissent, univorsalia legis moralis 
scila' intelligerenon potuisse. 
Eomanos demum, et Graecos.aliasque cultas nationes complura cort- 
suetudine firmasse, quae juri naturae aperle repugnant, legimus 
quidem ; at nulla historiae fides testafur eos haec ex inculpahili 
ignorantia, absquo omni eonscientiae remorsu, oullo umquam du- 
bio recurrente exercuissc. Neque islud ulla probabilitatis specie 
gantlet; tanta siquidcm iuminis naturalis »is est, ni supprimi pe- 
nitus nequeat ; ntque inde necessario fit, uf aliquando saltem prtl- 
dens de ejusmodi actionibus in animo dtibium exoriatur,cujus con- 



Digitizcd b/Coogle 



De Gubernatione, el Providmtia. 7^1 
ieiuptus culpa numquam vacat. Copiosior harum pertractatio ad 
philosophas morales pcrtinct^quemadmodum ad Heligionis reve- 
latac dactares illud , quod quidam hoc loco ahjiciunt, cum ajunt 
parum commcnaari divinam providenliam, quodnon omnibtls po- 
pulis revelatcKcligionis lumen impertiat.qua tamen de rehaec bre- 
vitcr mooebo. Nullaest provincia, quaenon jam Apostolorum tem- 



quam a Deo punirelur ; punirelur tamen ob peccala conl 
naturae sihi salis noiam admissa: quod si vero et ab tiis 
morlem oppeteret,sortem infantium anlc baplismum mortuorum 
experiri cogeretur ; si morlem oppeleret, ajo, nam Iheologi duce 
divo Thoma ilocent, submiilendum cerlo,eliam per mipaculum, si 
opus foret, a Deo livangelii minislrum ei homini,qui c.itraomnem 
culpam veram"Religionem ignoral, inlerea tamen.ausiliante V' ; 
gratia, quae numifuam dcest , secundum rationis praescriplu: 
omnesstlas actiancs moderaiur. 
5.) Uenique milam roundi conslilullonom.nntia inulilia, a'c superrlu; 
et qu.ie similia sunt, opponiml, quae in Cudwarlho videri possiln 
( Sytt. intetl. c. 5. i. 5. l$. iS. *<•</<!.). Nos id gemis objeoti" ' - 
molo^Ki ( (f. 7H.sv!ioI. ) s.itisfi.".'.imii ; ; id tsrain hic rursi 
moriam revocindum videlur. Ul sanum, prudensque judlcium fe- 
ralur.aliquid aut nullu fine, aut minus apte ad finem in hocmundo 
constitulum esse, necessc cst, tll oninia praeterita, praesentia , el 
fiitura, eorum inlcr se nesiis,el eriasccns inde ad communem fincm 
crjuspiralip, verbo tolus rcrum ordo, intimaeque earum naturae 
oplime pcrvidcanlur; qilare cum islud omncs inlelligenliae huma- 
nae vircs essuperet,gravissinio tcmerilatis scelere sc ohslringunt, 
qui hoc excipite benignissimam Numinis providenliam audaci 
morsu lacessunt. 

Ad enrcmunifUt cnjuscurrrjuc gcneris objcctionibus aptissime or- 
curratur, duo haec generali.a, ctrlissimaoue principia altc animis 
insculpenda sunt. IVimum : viae, quas divina prnvidcnli a ingrcdi- 
(ur, mcdiaque, quibus utilur, ab humano inrclleclu comprehendi 
minime possunt i sicut enim hestiae hominum consilia haud asse- 
qituntur ; iical inter ipsos homines, qui rutliores sunt, eanon in- 
telligunl,- quae sapicniiores menle agitanliila nobis supremae 
providentiae arcana perscratari datum non est ; ndstra certe sa- 
pienlia ma£is al> infinit;i Dei sapii-Tritia dislat, quam illa ralionis 
umlira, quae in belluis inest, a nostra intelligenlia, et ratione. Ob- 
scurtlatis hujtis fontes praecipui siinl infinitas sapienliae divinae, 
ampliludo, eiduralio finem non habitura s/slcmatis rerum gubcr- 



?5a Theahg, Natur. Sect. UI. Cap. II. ' ; , 

nandi, ejus demum multiplex ratib; non enim physicum solum etf, 
sed etiam morale; isludtjue non naturale modo, verumetsuperna- 
turale, cum homo ex gratuitobeneficio ad statum supernittiralcm . 
elevatus sit, ut fides docet. Inde facile omnes argutationes lahefa- 
■ ctaniur ; fere enim £iit ex parte ad tbtum concltfdunt; aut metlia a 
(ine separant, inque illls, guge huic propria est, perfeklionem re- 
quirunt. Inde omnes hujus univejsi eventus,qul in aliqua hypothc- 
si justam habere caussam p'ossunt,'ah omni iniquitate vindicantur; 
nam firmissime opinandum esl, eos hoc ipso solum, quod contin- 
ganl, juslissimam caussam habere. Jam' vero Impli hamines.acmi- 
nuti philosuphi nihil ad hoc usque tempus attulerunt, quod non in 
cerl^ quapiam hypolbesuitfquissimum esse queat: uno igitujr ictu 
nodus omnis praeciditur. Vitie HocHum ( Hel. n/lC.et r<v. princ, 
f. i. thtoi n,it. i. j, uV provid. Dei pug* 14 1. ), ilem Butlerum 
( Anaiogy of, relig. nat, ande rev. etc). Alterum esl, Deum,ut 
jam saepe moriuimus, in procreatione hujus universi eam stbi prae- 
cipue pro fine pratiililuisse perfeclionum suarilm moraliura mani- 
feslationem, quae per actus crealiirarum Jiberos.et «oraliier ho- 
nesios oomparaiur, eamtlemque in ejus conservalione, etguberna- 
tiane constanler inlendere.Hincomnis pulchritttdo.materialis cor. 
' porum mumUnorum, omne bonum temporarium longe inferiora 
loco cons4iluendum, atque ut metllum duntaxat ad nobiltssitnum 
illum finem considerandum^st, Cum igilur inlelligentia nostra eo 
sn non porrigat, ul clare pervideat , qtiomodo omnes hujus mundi 
eventus,omnia mala physica, qtiin et moralia acl aclus moraliter 
honestosconcurraDt,Umerariumestcoritra divinam providentiam 
. judicium ftrro.' ' r 

SECTIO IV. 

' . .- DE RELIGIOSE. . 



QUOD SFCTItmiS Al 

LXXXVJ. Supremi Numinis agnilio arcte adeocum-gra 
ra ipsum Religione colen.di obligalione copulaiur, ut ego eum nie- 
taphjrsicum, qui de dignissimo hoc argumento aut tacet omoino,aut 
. exirema duntawt cursim clelihat, magno partibus suis opere deesse 
arbitrer. Quare ne jusla in me quoque reprehensio cadat, operam 
dabo, ut, quantum praeslitula operi brevitas admillit, ea principia 
stabiliam, quibus teneriores praeserlim animi imbuti numquam se 
procacissimis minutorum philosophorum dicleriis a rectot.rami(e 
abduci sinant. Hac porro in re ita versabor,ui primum Ae Beligiohe 
generatim , nominatim deinde de Religione naiurali,'tum de revela- 
ta.demum de'Christiana, solaratione natnrali in subsidium vocata, 



Schol. Querentur fortassa nonnulli, me in sasratioris theoloB«ie se- 



Digitizcd B/Cooglc 



T C# RBligiaai, V AT ' Ifc 
pta irrumpere; aHiit enlmvero, Egoilc exi«imo;nihil a Philoso- 
. phU alienumesse, qtiod ratione naturali demonstraH-queat. & e . 
moeerte oper.im, quam philosophi inatheismo, ap deiano r«f B U 
lendolocani.iurereprehumlerit: cur igiiur naturalismi, et super^ 
stmonis confutatio ipsis crimini de|ur? Habet : suos, non inficior , 
philosophia Iim,ies;habet quoque theologia; verum sunt qqaertani 
disputationum argumentpttiqugtoHraunia, inquthiii oitraiimi- 
tumconfusionem versari possuni, ii modo prppriis unaquaeque 
prmcipns uutur. Quia quod ma S na eonim pars.qui philosophicis 
institutionibusa'nimum imbuunt.iliLd subind,- viiae genus amnle- 
Ctitur,inquotheoiagicasiucuhi>aliones evolyendi necotium ne, Qc - 
easiosuppetit? Anne igilur hos' omni stibsidio vacuos rd.nmje 
mus? Nonnc hi ilii sunt, qui prae celeris egere videnlur, miod fr<-. 
quenliusconyicia, quae impii in.eastissimam Religionem jaciunt 
audire cogunlur ; quod virulenlas Volijirji , Rousseavii, «liorum' 
quetpicareorumahorlttsiuisipsi manibusnon sine magWsaltiTW 
discnmine tertmt? Demque islos veritatis inimicos nulia re ma- 
Bis.acspecioso philo S ophi tilulo gloriari quis ignoraiiCerte unkm 
.hancesse.saoaniquephiloiophandi rationem impudentissime pro- 
nuncianl, qusre turpissimam philosopbiae macitiam .innrunr. lam 
veroc U ,us, quaeso, est eamdem abs.ergere 1 Cuju, ahlalum philo. 
sophiaehonorem vind lt are?Nonalteriussane,quaTTi philKopfii.qui 
solusjmptorum dogmatuni cumrsiione pujjnam patefacere poiest. 

. a . C A >- 0 T 4. ' i 

De Religione Geaeratim. . i 1 

QUin BKllGro BT SUPBMTITJO? . 

hXXXVU.Religio est cultussqmmi amoris.obseqaii.acserUitutii 
ei, cbi debetur, praestitus, S„persiitm m vitiosus idgentK cuJius- 
itwm yoro , 4 fud ve «x faUSs de n.tar. .colend» opinionibus , vet ex 
isci otest " ^,llbui ' veldeln^^, '* i P , » «iculue natura pron- 
Schal. Vtrum ttiammajoreswt.ri , inquit XnU^D» nitt^D 
c.z.l., 9 .),.s li perstu, 0 nem- a rehgione sep a raoer, t nt\ Nilm 
qt„ totoi d,es precabantur, et immojubunt, m su i hberi snper. 
st. es essent, su P e,stu< 0 si sunt appvilati, quodnomenpostea 
.(anuspatuu. Qut autem omnia.quaeud Ueorun^U ln xper- 
une ■ent,d>Ugenter retraaarent,et tamquam releet^eBt, s*nt 

a dil-gendo dtligeWM, ei inrelligpndo intgttigeium h.s enim 
t,?7„r\ S T"', " eSt v{3 } e S e "' l '^<ie m , quuein retietoso. 
ltajactum est , n superstmoso, et reiigi oso , atlerum r iiii no- 
men, atterum laudts. Lactantius ( Instit. divin l j^c it i ta 
mwi areJteandodlctam pntst reiigionem, quod vincuto 
ms Deo rehgemur, siwe ofwlringamur, X ■ 

Storehenau Metapk. Lib. IV. A9 



Digiiizcd B/Cooglc 



Theolog. Natur. Sect. IV. Cap. 1. 
, ' , ■ i - QiiAm lauGiohit iartei? 

LXXXVIiL Religlo duahus quasl partibus conslat; theorelicit , 
ad cjuam reote dennura colenila oplniones: aiaciica, ad quam ope- 
Wiones seuumlum eas oplniones exercendae pertlnent. 
iSafiof. '1 heoretioa hasit esl, et fundamentum practicae. Praeclare 
i Simp|iciusinl£pictetum: ReligionisergoDeos immortates prae- 

eipuum Mud seiioeste rectas de eis habere opmiones,ut -ten- 

Hus et esse eos% et hene, ptsieque admipistrare univerta. , 
•■ •'■' quid nwmUM, it utiua? 

LXXXIX; Prac(ica religionis pirs vel interna ett, quas tot» in- 
ternis animi aclibus atisolvitur ; vel eirern«,quae ritus externos , 
slgnaquesensibilia.quibus intexnus mentiscultus patefiat, postulat. 

OILIGIO DIO DEHBTUB — HXTESISA QU0QUB. 

XC. i?e/i'g>otfeode*««i-,En(iinfinite bono.ac perfecto snmmm 
amori benehcemissime amnium rerurn gubernatori, nostrique atuan- 
tissinro parenti summum obsequium; creanti, conservaniique omhii, 
atquc aileo supremo Domino. ae imperantisumm» servituitlebetur, 
sed ens istudDeus est; Deoigilursummus amor,summumobsequii>m, 
summa-serviins dehelur ; fttqui his religio consthuitur : ($. 8 8. ); er- 
ga religio dehetur. 

Coroll. Ohiigalib ilaquereligionis in ipsa nalura Dei perfectissima, 
et essenliali creaturarum abipso deperidentia funilalur. Cumque 

Schot. Praeclaro Phii. MornaeuV(f>e ver^rel.chr.c. lo.j! Minimut 
inter homines sesecolligiu, etitlico inferet parenti obsequium, 
beneficodpminojideiri^guWriuiroriinvocalionemdeberi.Haee 
necessario te cousequuntur ; Deus, subditus, servilium : donn- 
tor, acceptor , gratiaritm dctio ; creditor, debitor, obligtirio. 

■ Nonnenatura.duce parentibus, amieis , proptnquis, principibus, 
aliisque hqroinibus vel pieiate, vel ernditione, vel pptentia con- 
spiouis rewerentiam, amorem, pietatem, cultum denique exhibe- 
mus, et id commuui oraniitm parenti, lummo dotnino ndn praesta- 
bimui? Quare rationem, ipsamque humanilal-em exuUse censendi 
sunt,.qui.isnprudentercontenJunt ipso rationis lumine noi edoce- 
ri,enssupren>nnt nullum peniluscuitum ab' hominibiij exposcere. 
Se(lp»ucioresniqu(demsunl(LffpftfIoiopSep(ig. nj.); plures 
cum Rousse«uio( Catechis. deChonntfte komm.p.6'. suiv.Emiie 
t. j, p. Religionem Deo debium ad actus solum internos. re- 

ilringunt, cohtra quos ajo. 

XCl. Religioquoque externaDea dtbetur. Deus eamdem in cor- 
pus nostrum, quam in animara potestatem habet, nosque ab illo non 
minus quoad corpus, quam quoad animam dependemii}: igiiur sicut 
Docesseesl,utdepend'enliam animae aclibus ipsius inlernis testifice- 
raur, ita quoque dependentiam eorporis aetibui ipsifls exlernis te- 
statam faciamus, oportet; atqui if ita sii, in apeno est Religionem 
quoque externatn Deo deberi: igitur dcbetur Deo Religio exterm. 



Digitized b/Cooglc 



De Religione Geaeratim. j55 

JtW.Totus nimirum homo, id esl, totum illud eompositum , quoct 
et anima, et corpore coatescit, perftctissime Deo stibjicitur: igi- 
tur suhjectio isihaec actihus hominis conteitanda est; sed ad actus 
hominis non interni modo, qui animae sunt; sed eliam eXtcrni.qul 
oorpuris, pertirienl : Deos itaque lam interriis, Tlam eXterriis acti- 
bus colsndus est. Hinc dici minime polest cum, qul corporii a Deo 
dependsntiam interne in sua merite agnoscit , ao proHtelur j jam 
psrhosipsosaciuseamdemsaiis coniestari ; nam haec eontesla- 
tio fieri debet per actus illiUs.quod depenuel: ccrte eam ob caus- 
sam depenrlentiam nostrae voluntatis a Deo non satis per solnm 
actum intellectim conlestamur.sed necessarius praetfrea est ipsiuj 
volumaiis actus ( L.M mae.ir*p. i. <:. j. ung. jfi.): igitur neque 
dependentiam corporis per solos animae acius satis proRtemnr. 
Putidissime itaque mentitus est, qui non modo omnem cultus ex- 
terni necessitalcm sustulit, Veruitt et inscite pronunciavit, eumdem 
interno quam maxime noitiumene; antiqiios patriarchas intra ani- 
rnum donianat Deum coluisse ; ritur esternos recrntius inveiitos , 
atque ahijsriem inconsueiudinem ahcuntibus retigionem iniernam 
peniius exLin. tam f^]^n(Eacyclapedieari. Ce"re<>innt.t.i.pttg. 
iij.). Simillter incpiit, qui docet, rilus enternos, ac caeremoniiw 
panem qui.lsm illius reli S ionis constituere , quae plehl propria 
jil , non item, quae philasophornm ; rpiasi vera alius siiplehis, 
alius- philosophorum Dcus:sed nan vacat has ineplias multls refu- 
tare, quae rite inspectae peric concidunt. Vide la religion vengee 
(Tom. ij. lettr. i4. tom. t ,. lett. 16.). 

Porro ut Reltgionem internam comitari externa debet ; ita haec si- 
ne illa adeo consistere non potest, ut in lurpissimum simulationit 
vilium abcat; actiones enim exlernae de se indifferentes suni, 
omnemquo, qua gaurlere possunt , pietatem an internii mutuan- 
tur. Inde oritur Ilypacritisnitis , quo noroine illarum error ve- 
nit, qui neglecta animi, corilisque cuhura toii sunt in cnercendis, 
ac commi-ndandis e^eifftS cullus divini actjoni hlis. Quamquam fe- 
re saepius alia muito adhuc foedlor doetrinahoc vucabulo notatun 
suni nempe, qui puleni citra ullum crimen eaterne simulari posse 
religionem quamciimque, si modo iri animo vera re4ineatur ; quln 
prudenliam poscere, ut quivis ritus, ac caeremonias in ea,' qua de- 
it, provinciit usinlas secletur, judaeiqire personam inter ju- 
aeos , mahometani inler mahometanos, el cur non etiam idolola- 
trae inier idoiolatras sustineal. Qtiid interest, ajunt {Lr.tt. ctibti- 
lisl. 1. 7-p-. 1 j,),uf houtitt-sdectpiritiltir, cikii der.ipi lelinl? qttad 
CTimm esse palesl, cum qiUs bb.Pialentiam silii illattnu id ex- 
terne agu, 1/untl in aiuma detestHtM ? At vero si dmnis simula- 
tio pessinja, certeea mulio est maxime, qnae in negoiio religionis 
admittitur. Fierine poiesi, ut Deua ittfiniie sapiam , a« verai ve- 
ritatem, etmeodacium aequalitpr >pprobet? 



DlgmzaOnyCooglt 



t, S6 Ttiealog, Natur. Sect. W. Cup. I. 

■ " 1 " DEtS ilBOvrr HO«.«AC OU1(UTIOH> *BJOtVEK!. ! " 

XCH. Z»eus iominei eiligatione rtiligionis absolvere nullo pa- 
■cto potest. Obligatio haec in ipsa Pei naiura perfectissiraa, ac es- 
sentiali creaturarum dependentia fundatur ($. 90. eor.); sed horum 
nihil tolli poiest: Sgitur nec reiigion.is obligatio; ac proinde neguit 
Dctis hom(rtes ea Obligatione absolvere, neque huic suo juri cedere. 
(latell. Nullus itaque hominum.sive ab ompi humana socielate remo- 
lus viyat,sivein republica eiistat, s suavi religionis onere immu. 
,. oU est. i.. . . : .'•".' . 

-> : .. ., '• QCtu roLirjcisMua ? . 

Sckal. Turpissime igitur aherravitiNicolaus Machiavellus nefatidi 
potiticismi auetor: docuit ilie iwlibro ( 11 Principe ) sub finem 
saeciiii quinti decimi edito religionem potniae,ul ajunt, dunlaiat 
caussarelinendam, tanlumque-iea ulendum esse, quantum ad sta- 
tus reipublicae externi gahernationem necessarium videatur; a<t- 
tlit sacfis religionis vinculis-subditos solum, non vuro'imiierar^es 
stringi. At vero quae potest esse opinio reipublicac magis nova? 
. (nganms eriim vero ita esse: poteritne arcanum isiud ilarecondi, 
' ut ne iji vUlgus, in qno saepe acuiiora quoque ingenia latent, ema- 
'net? qiiid vero tum ? anne subjcoti relisione se s.tringi paiientur, 
qua prlncipes solulos esse noverint? siiblata aulem religione num 
dehilam imperantibus ohcdicntiam.ac reVeremiam praeslabunt? 
num mutua rharitatis officia ad comniune bnnum strmme necessa- 
ria exhibebunf? num infiitftiores ah occullis.potentiores ab aper- 
lis etiam, et publicis sceleribus se abslinebunt ? Profecto ad com- 
mune societatis humanae' bonuni utrumque similiter necessarium 
'est, ut el suhtlltr metu supremi scelerum vindicis [irTricipihus ob- 
tempercnt/t-t princl|ws eodem motivoimpulsl tubditos sllos be- 
nignc, ac suaviter pareniis Instar guhernent. Sed quid jam iii fa- 
'ciemus,<]l3i cum I".picureis(Wen»i.rer. i. cr\| 5. srCq. - Hobbes.- 
'Leriiith. c. i-o.-Deciv.o.u. - Lesprit.des lo'X pw - Rouss.- 
■ JSinil. t. j, jj.iSt.),quorum olim caussam [,ucretiusegit,clamitant 
religloriehumanum genus , societates,*rB»piiblieas lurhari i prodi 
patriam, parentes; innumerasuscipi bella; magistraluinn tn suMIi- 
tos jura ; hcjrum erga ipsos obedientiam minul ;aeternorum prae- 
miorum spCfrangi legum civilium rohur ; eflerari homines, cru- 
ilelissinieque iri dissentienles saevire! Verum quam longe haec a 
' vero absint , quis noTi videt, qui al^qvtid videi) i?otie rempuhlicam 
'omnt religione? destitutam, pone cives nulla Dei, immortalitaiis, 
praemiorum, poenarumque aeteraarum cognitiiine imbolos ; pri- 
! mum ntitla erit ■virmtis, ac vitii rectg notio, nulla lex, nisi qua po- 
tenlidfirirjrmioremopprimit.id eAt juslum, quod valldius,ho- 
' nesiiimVquod cupidilas, quod vis suaserit ; quod ira, sua cujusvis 
* utilitis', proprium com^nodum honesti, ac inhonesti, jiisti^ ac fnju- 
sti hiensaranVconstltuet.-Deinde qui adversis jaetanlur, 'quo con- 
fugient? unde solalium petenl? plu'ra lute &cite sruestconf. 5- 1% 



Digmzea D/Coogle 



De Religione Oeneratim. ■jS?*' 

Ct piycti. <Sf. i 4 il. sch.n. 4.5. :6].ich. 1. n. 6.) Aduo igitnr rnli- 
gione respublica nnn periurhalur, ui potius Sino illa consjslyro 
prorsusnequeat; necumquam major est singulorum, et omnium 
feticitas.quam Cum religionts ftudy> ntaiime fervf *. V i J. Cudwor- 
,thum cum notis Moshemii (Sjrst. iturtl. c. 5. *ecf. j. 5. 

OUIH HBLIGIO KftflHa; AC BBVBLATli' 

XCIII, Religiorursui vel naturiitis est, vel revelnHJ: illaea se» 

lum.compleclitur, quae raiionii naluralis-ope Investigare, e( oogno- . 

scere possumus ; haec, quae limilatae nostrae rationi impervia suntj 

et sin^ulari qtioilam motlo a Deo nohis reveianlur, 

Schol. Cnrn duplicem dixerimus ruligionU pariem esse: alteram 
theoreiicam, alleram praclicam (5. B!.) : singulalim jam»d ipsum 
applicanJo facile patebii,ad parlem iUoorelicam religionis natu- 
ralis periinere ea, quae in psychologiade natura, liberlate, ac im-' 
morlalilaie animae humanae,lumque*dt; existentia Dei,ejusque at- 
trihulU, et operationibus in iheologia demonstraia sunt: ad pra- 
cticam vero praeeepia juris naturae , <|uae a pbilosopbis morali- 
bus explicantur. Neligionii autem rcvclatae pars iheoretica conii- 
nei suhlimissimas vcritalesdeSS, Trinitaic, lnc»rnatione,acmor- 
- le -Fi li i Dei ; elevatione hominis ad slalum.su peraatUfaleflij et re- 
liquas, quas Dei ipsitis admoniiti novimus; practica deinde praece- 
plis morum posilivis,consiliisque ah ipio Chriito Servatore pro- 
mulgaiis absolvitur. Atque ex his colliges in religionis naturalis. 

■religionis revelatae parie iheoretica fidem; in practica praece- 
pta Iibera contineri. Sed jam de utraque leorsum agemus, quan- 
tum ad philosophijm pwlinet. 

d A P 0 T (l- 



De Beligione ftatUrAti, 





i Blrir - gOAB tatu «ain wiqot*. 


XCIV. Exmt re/.gia , 


laturnlis. Exiant slqnidem veritates d« 


D.o, anlmique hiitnarta 


laturaliter cognoscend^e ; exlant quoqus 


praPcepiamorufnindena: 


^uraliter prortiannntla, qoaequn Deus infi- 




ab hominihus observentur , velle debuit ; 


Md\" P d U bb'h% e MgJoB»tc 


ralis absolvittlr ((>. praec.): extat itaque 



reilgio-naiuraiis. 

SrJiol. Certe cum religioquaedam Deo debeaturfj.go.) (Uetprit.), 
cam pritno loco namralem esse perspicuum est,ac proinde iisdem 
raiionibui, quibus hacc obllgatlo oslenditur, existentia simui re- 

Epicuro Deum oiio tdrpere, nec ullam rerum humanarurn euram 
gerere.censuerunt ; lum illi, qui cum Hobbesio, ac 'nupero pesti- 
lentissimi libriauetore aeternnmjusti,injusiiqua tliscrimcn susm- 



Tiieolog. Naiur. Sect. IV. Cap. II. 

lenmt, nlhilque, nisi posltiva hominum.voluntate, honestum, aut 

inhoneitum csse contenderunt. 
' XCV* fteti£to natttratt* fatsa -mm nequtt. Nihil atiud religio 
natur alis coraplectti ur, seuscieada solum.seu agemla qnoque species, 
nisi quae ductu rationis eognosci possunt ( §■ 93.) ; sed, quae ratione 
cognoscumur, falsa esse neuueuot (ps/ch.§. ri.): igitur rellgio na- 
turali* falia esse oequit. 

, , QUID V.KII.L.saL'5? 

Schol. Id jam magna contentione inter ptiilosophos agitatur, utrum 
religio haecnaturalis adeo in seperfecta,'ac completa sit ,ut so- 
la ad verum Dei culium, veramque hominis beatitaicm coroparan- 
dam surficUt ; utrum vero altam praeterea a Deo manifestari ne- 
cesse fuerit. iit quamquam saniores omncs facile consentiant; ii 
■ ' tameri, qui nostra hac aei^ale philosophi nomine, quo quam inili- 
gnissiml lunt, potissimum gloriantur, acriter se opponunt ; audias 
Ipsos rationemhuroanam miris laudibus etTerre.celigionisnatura- 
lis praestantiam, acperfectionem celebrare ; quo vero fineHn ut 
eam seqnantur? minime quidem:sedut rcvelatam primum ,tuoi 
et illamfunditusevertant. Impielatishujui duces fere sunt Tinda- 
\ as (ChrHstiantt, aseld, as thecriacion. }, Fousseavius ( Cati- 
chisme de f honnite homme .) . Voltairiui (Henriadep. 311.), 
aliique ( V oract. drs a<tc fid. Des moeurs. Le cod. de la nat. 
V Bsprit. ), quorum abominandi partus rogo, nomina aeterna 
■ oblWione digna sunt.Ceterum error hicrecte naluratismus,e]us- 
que fautores nauiratistae dicuntur, quantumvis a multis deisfae 
vocari loleant; sed hi diversas res in ununT confundunt : deisiarum 
quippenomenclatio illis vero sensu trrbuentlaest, qui cum Dei., 
quem tamen existere statuunt, providentia religionem ipiajnna- 
turalem tollunt ( §. U- sch. ): ut adeo tres iint distincti , ac extre- 
miomnis impietatis gradus, nuturalismus.deismus, atheisrnus. 
KiiUculum est, quod cum comiteSchafftsbur/ auctor impii operis 
(Lephilot. moral. discours prelim. pag. 11.) conlendit, DeU 
ttam eum dici oportere, qui ut Deum, et religionem naturalem 
profiteiur, ita revelatam aperte inficiatur; Theittam vero, qui 
admissaDei.e^ religionis naturalis.exLStentia paratus.promptus- 
que est ad religionem quoque revelatam amplectendara, ubi ea si- 
bi demonstr.ata fuerit. Sed quidquid de hoc sit; ego janj islud 
agam.utsolidisrationibus commonstrem rellgionem naiuraleni 
sesola admodum infirmam, ia incompletamesse, 

JHTIO MU ALIODSI VEBITMUIS DIEJICItLIBB SEJtlPlCIT - *UO;UA8 ILAHE 

JCCVl. Ratio naturatis sibi relicta aliquas veritates dd com- 
ptetam religionem peninenles difficillime perspicit. Sunt csrte 
inter veritates completam reiigionem constituenies nonnullae ad- 
modumsublinics > ii> oculorum consuetudine remotissimae; cohtra- 
riae praejudiciis, quae ab ipsi infanlir. plurimorum mentes occupa- 



Digmzea D/Coogle 



Dt Retigione Natutali. 7 5ft 
verunt, oppositae depravalis aninii afleclionrbus,quihi)j- passim ho- 
mines abripiuntur, pugnantes cum malis, inveteratisqttohibitibue: 
sunt eae praeterea quoad modum poiissimum obtcurao, ac vel Ideo 
objectionihus fere insnedabilibm expositae: ad harum dentque co- 
gnitiooem opus est indetfssa industri», appHcalione seria.ct avoca- 
tione mentis ati iis, quae sensus atBciunt , longissima, et exercltatii 
quoque persaepe difficili ratiocioioriim connexione; sed id genas ve- 
ritates a ratione naturali sihi relicta difficillime perspici nenio est,' 
qui ignoretlrgitur rationaluralis sibi relict* aliquai. VCriutei «d 
completam.religionemVertiitentes dirBcillima perspicit. 
Schol. fcjuimodi veritates sunt de"n:tiura,.et aitributis Del pracser- 
tim aeternitaie.immensiiate, bonitate.de origine ioaii.de ortu 
mundi.de anima hominis.denique ejus fine, libertate, acbeatita- 
te:.ceEte has.et similes alias veritates difficillime ralione sola de- 
tegi posse arguruento suntgravissimi errores, in quos veteres phi- 
losophi etiam clarissimi prolapsi sunt; n»m ad honJhi aeiatemre- 
gredi oportet , cum constituendi|m eit , quid rario sibi relicta iii 
religtonis negotioivaleat. JEternilatem mundi, attt sallem mate- 
riae propugnarunt fere omnes; Deum alii corporeum , alii spiri- 
tualem, sed faio subjactum, alii velut animam por iotum mundura 
diflusam eonsiituerunl. Qaid deinde ia moraJihus? nonne in volu. 
ptale alii , alii , in sola virlule ,alii ih aliis rebus ahsurdissimis 
veram hominis beatitatem quaesiverum? qiiam diversas, et ab- 
sonas de eo.quod justum, injusiumve, honcstum, ant turpe sit,opi- 
niones foverunt ? Lycurgus per suas lefrf uxoresconimunes esse 
voluit; Plato ebrietatem in Bacchi ferlis llcilam contendjL; tasci- 
vas imagines cumdebs, deasve referrent, probavij Aristoteles; 
ipseSoIon Athenis templum im puJico arr.ori conseeravlt. Videa- 
tur Genuensis( Elern. ijfet. p. j, prop. jo.sck,^. t.seqq.),qw si- , 
miles errores complures anliquorum sapientium operosa eollegit. 
Sed necesse non est.ut vetustisiimorum temporum memoriam slu- 
diosius rccolatMLis; minuti nostrieaetatis philosophi suo nosexenj- 
pfo satis docent, quam pronusslt ingravissimos errores lapsus, 
cum quis contempla Revelatione, sola rationc ni titur/non quod ipsa . 
per se quempiam in errorem inducal j sed quod usus illius in qui- 
busdam veritaliius investigttndis sit difficillimus, 
XCVII. Hatio naturalis sibi reticta dtiquas veritaies ad fom- 
pletam rettgionem pertinentes ptrspicereplane non potust. Im- 
primis enim , cum Peus cultu quoqueexterno coli debeat ($.□>.), 
pertinetad religionem completam determinatiorituum etternorum, 
quibus Deusea.quae ^"psi placet, ratione colatur. Deinde'necesso 
quoque est, ut modus, quoscelera commissa expientur, divinaque ju- 
stitia placetur, liquido conslet, sj quidem crimina condonare velit: 
atqui neutrum a ratione naturali sibi relicta perspici posse inconfes- 
so est : ergo ratio naluralis sibi relicta aliquas verilates ad complo- 
tam religionem pertinenles perspicere plane non potest. 
Schol. Cogniiionemmedii.quodelictorum veniaobtineatur.adCfm- 



g$f Theolog. Notur. Sect. Wi Cap. 11. 

, ■pleWw^]gionerji-pMtin e p e aubi[ 1 rjr. e , ) uit 1 h 0 cenlm ignorafd 
. verainDeo mfimte bono ipei collocari non potest sed omnitio de 
, salutesuadesperandum foret Hll,qui vel unum juh' s naiuraeprae 
ceptum transgresius fuisset. /am vero isfud eit, in qub ratio si hi 
.relictaprarsuscaligat.VetePM phllosophiconsideratasumniaDei 
fconitate, ac misericordia ad magnam quidcm fiduciam excita- 
batilur, firmiterqueiibipersuadebant eatare quoddam recOncilia- 
', tionismediuitii verumq'Uod,- qualeque illud sit , penitus ignora- 
: hant. Et sane, quomodo certo sciri P ossit,paraium esse Deum ad 
= ignoscendum.curo peccatordelicturo retractando ad ipsum rever- 
litur.nislillelstud revelet? quamvis enim fdrlasse congruentia 
quaepiamnac in re eluceat.certltudo tamennon elucet. tiadem ra- 
: tio, quae urta ex parle Dei bonitaiem.denieniiaro.longanlmitatem 
.in tolerandis Jellctis'exhihet;exhibet e* allera parie summam 
ejus lustuiam, quae allquid praetep meram' retractationem quan- 
tulaeeumcfue salisfactlonii loco postulare videtup.Hinc itum olim 
, ad omma sacrtficia generis evpiatoria; hinc humano saepe sangui- 
ne Deo Iitatum: Terumsapientioreihaec adeo non probarunt ut 
etjam palam profiterentur, optare se, ut quis veniat, a quo de'ra- 
tione placandi divinam juifitiam erudirentur, quodinfra clariui 
oitendami legatur Clarfciui ( Trait. de 1'exist. eic.t. t.r.h. ,<,,), 
. Similiter, quod ad rifjts.ic caeremonias.iine quibus cultus cifernus 
non consistit.attinet, ratione sola numquamcerto sciri pottst.qui 
eorum Deo sinl accepiiss.imi. Indevero probi, bonique perpetna 
cura angerentur, num*ilus a le elecfus Deo placeal ; et prout di- 
versaesunt de natura Dai oplniones, ita diversi inter homines ri- 
lus obtine/ent, quae caussa foret gravisslmorum o.fiorum, discor- 
diarum, bellorum; nam hicqnoque locum habe! quod Juvenajii ait 
{ Satjrr. i S .):numina vicinorum odituterque locus.cum soloscre- 
dat habendos eise Deos, quos ipse colit. 

BITIOHOH UIKnDltUT VOMOTTATBl». 

. XCVIK. Rntio natitralU tibi relicta non satii rfficttciter va - 
luntatemfiA actionetreritatihtt cognitisconientaneai intue/lit 
Voluntas nostPainvitiavariige«erIspronisiirr,a est, virtutis vero- 
«ercitium perquam arduum, praesertim cnm eam egestas ' contem- 
ptus, persecutio eomitatur; bona senilbus proposita longe 'vehemen- 

. tiuj nos alliciunt, quam quae solo tntelleetu atlingimus, praesemia- 
que magis abientibustimemus, aut amamus, seelerafelicissimos sae- 

, P« progresstts habere eernimds; eupiditatibui,pravisque animt mo- 

, tihus incitati fereagimus, quidquid agimui ; perfaro rectae opinio- 
nes aciiones nosiras rooderantur.et eum meliora videmus, detertora 
sequimur; atqui ratio naturalis si bi relkia his malis oppositam me- 
dicinam minime adfert : igiter raiio naturalis libi rellcta non tatis 
effiVaciter voluntatem ad actiones veritalibus cogriitis consentaneai 
impellit. 

Sckol. Sed nihil magis, quam conslans omnium temporum experien- 
tlahancveritate.ro confirmat. Claritiimi philosophi, qui saniorei 



DigitizGd ByGoogle 



t)e Religione Naturali. 761 
prnc caeteris de Deo, anima, moribus opiniones fovere videbao- 
tur, ritiis tamen doctrinae suae quam maximebppositisaileci in- 
'sueverum, 11 1 cum disseremes audires; deos: cum agenies videres, 
belluas putares {Essai surtes philosophes De leg. 1. 1. J.Socra- 
tes mariturus jubel gailum ;Escu!ap.io immolari ; PI»to,cum copio 
se <le supremo Dco, ejusque ciiltu disseruisset, paullo post daemo- 
ni-s, et genios adofari jubet ; Cicero, etsi Deorum,e( auguriorum 
vanjtatcm, haruipicumque fraudes optime imelligeret,ut'mirare- 
tur etiam, quoil har.uspex haruspicem videns non rideret (Dediv. 
l.i. c. »»'.), acceptos tamon a patribus Deos cnli voluit , necillud 
en inslitutis pontificum,, et hauruspicum mutandum esse, quihns 
'. hostiis immolandum cuique Deb ; jure {De l?g. i. 1. c. 10. !h. c. 
1 i. Div. Inslit. 1. 1.) propterea a Lactanlio rcprehensus ; vidso 
le, Cicero, terrena, et manttfacta venerarii vana csse iiuetli- 
gis,el tamen eademfacis, quaefaciunt ipsi,quosipse stultissi- 
moj confiteris, 

Wolocomniemorarealia, ac praeserlim carnis turpissima vitia,aqui- 
hus illorum (emporum sapienlium ncmo unus,ne Trajanusquidem, 
Hadrianus, M. Aurelius h qiiorum prohilatem Marmontelius ( Bk- 
(ij.i'i>rc.i5.) cum V6lt»lrio ( foem. sar. la re/.nnr.)el Chrislianis 
virtutibus anteposui t, el coeio digiiam pronunciavit, immunes tne- 
runt. Certe adeo parum sola ratio in^actiones valuit, ut Juvenalis 
(Sat. 13.) sua aetate virum probum, et bonum inoaturae porten- 
tis numeraverit: Bgregium, ait , mncliiiiijue virum si cemo, 
btmembri hac monstrtim ptiero, vnl miranii stih aratro pisci- 
btis inventis, auffetae Comppro mulae. Vt adeo verissime Tul- 
lius scripserit ( Qq. tusc. I. i.c. «.) : Sed haec eadtm num cert- 
ses apud eos ipsos valere, nisi admodum pautos, a quibus in- 
venta, 'dispntata, conscripta suntiquotus enim quisqite philo- 
sophorum invenifur t qui sit ita morattis, ita. animo, ac vita 
C'onsIiriitus,ut ratio postula! ? qui disciptiham siiam noiioslen 
tationem scientiae, sed legem vitae puteliqui obtemperet ip- 
se sibi, et decretis sttis pareatl vtderelicet alios tantalevitate, 

' c'up'idos,glbriaenon»uttos,muttos !ibidinumse.rvos , utcumeo* 

turpissimnm — sic phiiosbphits in ratione vitae peccaijs, hbc 
turpiores',q\lodin afficio,ciijits magister esse vult, iahiiir, ar- 
temqueviiai prrfrssus delmq-tit in vita. Argumenti hnjus vis 
ipsum Rousseawiumvelut suloblitum, cum vel maxime rcligionis 
naturalispraesiantiam eitqllereti exclamare coegit (Emil. i.j.p. 
1. 7. ): cfn a beau vouloir Stablir la vertu par la riiison seule ; 
quelte solide base peut-an lui donner ! Philosophe, tes loix mo- 
ralei sontfort - iellen, mais montre-men, de grace,la san- 
Ciion.Quod quidein in auctorehoc non magnoperemirandum ( nul- 
Uquippe fereest'pagina,in qua «>cu'm ipso noll pugnet; itafalsi- 
tas, ac impietas numquam sibi constant. 



:6a Theolog. Naiur. Seet. IV.Cap. II. 

ficd partieularium haec iimsc hominum q:iorum<Iam vitia contcndet 
fortasse quispiam ; ita sane: verum ut ducis ad exemplum suhditi 
luoi mores canformara solent ; ita quoque haecsapientiorum vitia 
in integras nationes diifusa, ac plurimum aucta fuerunt. Certe si 
populorum, quibus nuilum revelationis lunien eflulsit, morcs exa- 
t minemus, facile de.prehendimuj, eo* quoque,quorum.civUis status 
■ sapienthslmis ceteroquin legihus regehatur, in icelera adeo in- 
fanda, in superttilionem adeo ridiculam proruissej ut nisi res e* 
lanta testium nube confirmaretur, credi nequaquam posset (Di- 
tcouri iur Vhittoir. unitert, p. 10. c. 16. ). Neque belluinis his 
getilium moribus, dluturniiastemporismedicinam attulil* nam om- 
nia haec crudeiitatis, obscoenitatis, superstitioniique vitia hodi.e 
adhuc in nationibus revelatione des li.iulis vigere novimus ( El.meu 
p. j. prop. 19. soh. §. 1,1, seqq.). Patet ilaque quam parutn praesi, 
dii germana virtus in ratfone nalurali srbi relicta inveniat. 

KBLIGIO XATtnlALlS VULCO ACCOMHODATA JtOS KI - HISI ALIA IBSTITIJTIO 
ACCIDAT- QUAE A FHILoaoFHIA EIPBCTAM XOX POTBST. 

XCIX; Religio uaturatis in se spectatamlgo, id est maximae 
homiiium parti, aacommodata non est. Cum enim religio hatura- 
lifsola ralione nitatur {§.9 'haecijue coraplures veritates difficili- 
me perspiciat ($. 96.), conjequens est, ut religio istaec magnam in- 
telligentiae vim, sublime ratiocinium, atteniionemque insignem po-" 
stulet ; sed haec frustra in multiiudine quaeruntur ; in plebe enim 
pauci sunt, qui acri, pauciores, qiii eicitato ingenio polleant ; pluri- 
mi lahoribus ilomeslicis, et privatjs familue cnrii itaobruuniur, ut 
verilates paulio abstrusiores invesligandi necolium.nec animussup- 
petat;omnes fere anlicipatis opinionibus, ac distortis affeciionibu» 
ad judicia ferenda abripiuntur; itaque praeierea ah ipsis incunabu- 
Jlsiissolum, quae In sensus incurruni, conlemplandis assuescunt, ut 
animum aliius. elevare, ab oculorum consuetudine abduce"re, atque 
ad abstraetas veritates applicare minime valeant : i*gUur religiona- 
turalis in se speclata vulgo, id est, maximae hominum parli aecom- 
modala non est. ■ ■* ■ 

Coroll, Ut itaque religio naturalis in genere hutnanorite eicolatur, 
• singulique homines singula tum divini culius, tum vitae et priva- 
' lae, et publicae officia norini, ac eisequantur, praeter ralionem 

naturalem generalis quaedam institutio, legisque naluralis pro- 

mulgatio nocessaria est. , 

C.Haee uitiversalis humani gjrneris insiitutio a sola philoso- 
phia profieitci nonpptuit. Duplicem ex Clarlcio Hootius rationem 
adferl. Prior haec est ; philosophia duee numquam poluit completa 
praeceplorum moralium colleotio contici (Rel. nat. et rvvel. princ. 
c n j. 4. de imp. et otisc. leg. nat. art. i.prop. i.); nulla enim se-. 
ctaomnia doctrinae moraliscapita tenuit: ipsaeeliam illae, quaece- 
teris sapientia antecellere videbanti)r,.'compiiira ignqrarunt, saepe 
vcris falsa admUcuerunt, ac de ipsis eiiam veri lali bus, quai alias ut 



Digilized D/Goc 



' De Religione Naturali. ;65 
certissimas defenderunt, alias rnrsui dubitanKtt. Altcra raiio in eo 
■iU est, quod quatiscumque illa praeeeplorum sllBKna, quaro ex phi- 
losophoruro icriplis conficere licuitset, nequaquam vulgo per flispu- 
tationes pifilosophicas promulgari poluerit ; nam necjue erudiendi, 
utpote ingenio poiissimum obtuso instructi, alihtque negotiis occu. 
paii, philosophicis ratlonibus perspiclfcndls satis idanei erant : nec 
philosophi generis humani adeo amanies, ut arduum huncin ie laho- 
~rem susciperent ; quin potius aliter puhlice docebant, aliter priva- 
tim,et coram pauris disserebant ; jiec deniqiie etiam ea pollebant 
auMoritate, ut vefis religiodis, vitaeque doctores a majori multitu- 
dinis parle agnoscerentur. ■ '. 

Schol. De veritalibus etiam agnitis philosophos nonnumquam rur- 
sus dubilasse luculentum Tullius testlmonium praebet.cumde ani- 
morum immorulitate, quam alias acerrime jefendit ( phych. §. 
I4 8.scho!.n. i.) disserens ait [Qq.tuio.-l. t.C. 9.): Ea.quae vfc, 
ut potero explicabo: nec tamen ouasi Pythius tipotlo certa ut 
tint, et fixa, qitae dixero ; sed ut hompncutus unu$ e multis, 
probubitia conjectura seqttens. Ct paullo post (/£. e. 17.). Sed 
neseio; qnomodo duni lego, assienttbr ; cum posui librutn, et 
mecum.ipse de immortatitate animorum cotpi-cogltare, as- 
sen.<io omnis iita eiabitur. Auctoritatem docendi populos ipsii 
defuisse agnovit Lacuntius {Div. instit. t. j.c. 17.): Nhilneitti 
verisimite praecipiunt} immo permultq, et ad verum frequen- 
ler accedunt. Sed nihil panderts habent illapraecepta, quia. 
sunt hurnana, et auctaritate majori, id «t dmna iliacarent. 
Nemo igitur credit, quia tam-se honanem putat esse aui au- 
di(, onam e*t ilte qui praecipit. 

BILIEIO «ATDHAMI IKTiaMA,-BT WCOKPLM* «IT. 

CT. Beligio naturatis insespectatainfirmaest,etincompleta. 
Rationaiuralis sibi re!icU,quareIigio naturalisunice nititur (§.93.), 
nonnullas veritates ad completam religionem pertinentes difficilli- 
me ($. 90.), aliouas plane non perspicere' polest($. 97.); nec prae- 
terea sjlisbst efficax, ut depravatam hominum voluntatem ad actio- 
nes cognilis veritalibus consentaneas inftectal (§. 9S.):unde fit, ut re- 
ligio haec vulgo, id est , maximae hominum parti, accomodata noii 
sil ( 5.99.),nisi alia insuper universalis instituiio accedat , quae ta- 
men a sola philosophia obtineri nequit (§. praec.);"atqJii haec omnia 
rejigionis infirmitaiem, ac imperfectionem manifeste loquuntur ; er- 
§0 religio naluralis in se spectata infirma est, ac incompleta. 
Schot. Al vero opponunlur se naturatistae cum Tindalo, et iuetora 
. lihri tes mpeurs ; rationem, ajunt, donum esse Dei, imperfectam 
proinde eam esse non posse: datam esse hominibui ad vitamrectef 
insiiiuendam^ atque ad investiganda rcligionis officia. Verum con- 
tra manifeslam experienliam nuFla valet arguuiio; certumeat in 
hoo, quo versamur, statu, rationem solam non esse nobis sufficien- 



$64 Theolog. Natur. Sect. W. Cap. II. 

tem vitae diicem;qu1dquid 111 de illo iniegritatis siatu,in quo ab 
Auctore optimo conditi sUirui,.et ei qud ab primi parentis pecca- 
tuA excidimus, quodnos quidetn ei fide certo novimus ; non tamen 
ita veteres philosophos latuit, ut humani generis miseYiam consi- 
deramesnon suspicarentur in cpmmissorum deliclorum poenarn 
hamines in bunc miseriafam stalurn detrusos esie. Neque tamen 
propterea ratio noslraaut impcrfecfa, aut inutilis dtci polest: non 
illuJ ; quia,'quod ipsa br.ne adhihita ostendit, semper verum estj 
quamvis ea semper, et diu recte uli ob muttiplicia impedimenta 
maralitcr impossihile ritl csl igitur Dei dontim suo in geoere per- 
fecliim. T*Jon alterum ; rion enim tn negolio religionis etiam reve- 
iatae nihil agit : ratlone liqUidem opus est ad inqt:irenda,et disrer- 
nenda credibi litatis motiva, nec vidClur fieri potuisse, u t nobis ra- 

ad omnia religionis, ac vitae officia.investiganda haud sufficere ip- 

spexerunl ; inde anxie desiderarunt, ut sihi a Deo, qui haec omnia 
dikicidceiponal, qilispiam suhmitteretur. Ila Plato de pielata 
disserens, qua majus inier homines nihil esset docet, ait ( In Epi- 
nor/iitte }: Doaere eam neminem posse, nisi Deus qtiiisi dux, 
ei magister priteivertt.'AV\»i Socratem, perspecta rerum barunl 
cognoscendarum summa difficultate , aut etiam impossibilitate, 
hbrtaniem inducit, u^sapiens nihilominus pro viribus suis adeam 
cognilionem contendat.ut sl non adcertitudinem, »d summain sat- 
lem verisimilitudinem perv^eniat (In Pkaedane); Donec lumine 
ahquo clariore, aut.ipsa Dei voce, quasi duce ad viiam recte, 
probeque ducendam instituaiur.' Sed mulio elcgantissimus est 
l locus, ubi Socrates cumdisclpulo huncTnmodum disserit (/" 41- 
clbiad. Diai. *•) i ait Socnates: Consultissimum, quod praesta- 
re possumus, esl, ut patienter expectemhs: omnina expectare 
oportet, dum qaij veniat, qui nos officia erga Deum, el komi- 
nesdoceat. Respondit Discipulos: (fuahda aderit hora illa, 4i 
qttis est.qui not his in rebns instruat} i-ehementi hunc magi- 
ttrum videndi deiiderio tennor. Socrat. tl!e,de quo ngimits,ea- 
rum,quae ad te pertinent ,citram habet ■; verum-tstud , mea 
quidern opinione, ea perficit ratione,qua Mine.mam cum Dio- 
mede egisse Homerus referl. Minervanebidas Diomedi, oculls 
offusas dispulit, quojactum est,ut ille rescoram sepositasdi- 
icernere potuerit. Ita necesse est, ut caUgo illa. .lensfl intellt- 
gentiae iuae oculis offusa dispellatur, «t pbsthac >icutiiis J>o- 
nutna malo discernas,ciii praestundo par.nondum ei. Disc. 
O utinam veniat'. o utinam hasce tenebras dissipei'. Ego qhan* 
tumin me est? l ad r omnia, qtme jusserit,praeitanda nnimasifni 
paratissimo, si modo melior, atque mtnc sim, evudere possim. 
Socrat. htad sane consilittin ante arripere oportet , quam nOM 
perir.ulo objiciamus ignoratites, utritm nostra sacriftcia Deo 
. plactaat,.andisplice,int.Disc. Bonisigiiur aribus, cum diei 



DigitizodbyGoogle 



'. DcReiigione Nittur.nl i- 765 
itte ndvfierit, IJro lttabihius:in ejus bonitatg eonfida jore , 
■ M. iltej hic non precul nbsit. M ■■; 

C . A P U T IIL ■ ' 
De Retigione Revetata. 
ooia Bpvst/Arro? 

. CIJ. Re ve la t io, seu /ocmio Dti e st actus, quo Deiis immddiate,ac 
per sesua cogitala riominihus manifeftat; " i 

CHI. ReveUuio est possibihs. Si revelationon esset possibilis.id 
iileo forel, quod modus sua cogitata hominibu*. mani.&standi Deo 
desit; sedidabssutf insigni temeritate asseri omnino" non potest l 
quando «ni m Deus spiritibus pu-is suam menlem roanifestsre potest, 
qiianuocffifterepotesl.ut spiritu.s puruscutn altero, horaiaque oum, 
homine sensainiernaeommunicare queat, cur.ipsi desit modus homi- 
nihus immedtate sua cogitata coihmunicandi ? Kevulatio igitur possi- 
bilisest, , ;■■ ,, 

Schnl. Numquam profecto vel verisimilibus argumentis revelationis 
possi biiilatetn naturalistae impugnare voluerunt ; quitlquid adfe- 
runt, id e>iismo<li cst, ilt eodem jure, quo ab ipsis asseritur, a no- 
bis negetur; et tamen argumentisevidentibus, et invictis hicopus 
est i agiturenim tle eo, quid Deus possit,aut non possil praestare, 
potest aulem omnia, quae repugnanliam non involvunt, quae cium 
demonstretur, pro omnipotentia standum est.Vid.Buflierui ( Ex> 
pos. des preuv. de la relig. p. 1, ck. 1. art. x. ). Sed modum hunc 
ut distincie explicemus, a nobis poslulant: quasi vero vel eo ipso, 
quod modum,i]uo Deiis hominibus quidpiam revelare possit,igno- 
rem.jamnullum esse colligereliceaj. Anne Deumexis(ere,munduiii 
ab ipso ex nihilo crealum esse, et inijnita i<l genusalianaluralisla 
inficialur, propterea quod m^lum, quoens ab omni aeternitate 
existit, aut quo aliquid ex nihilo educitur,distincte non perspioit? 
At ne nihil dicamus ; potest utique.Deus singulari quadam ratione 
intellectumposlrumiUustrare,ut simul eam illusirationem abipso 
provenire certo cogni&camus, quod antiqui foederis prophetis ob- 
tigit ; potestDeus clara, et, quae inlelligi possit, voce voluntatem 
suam declarare, ut Mo/si olim ex rugo ardente, Christo in Jorda- 
ne hapliznlo loculus est ; [iotest Deus (Joctrinam ab homlne pro- 
posilam editis miraculis, valut sigilio siio, confirmare; poicst de- 
nique Deus id ipsum innumeeis alils modis nobis omnino incogni- 
(is, praestare ; quae enim Deus infinitns gossLt, singulatim enume- 
rare ego finitus non possum:id tanien ceriissime scio.plurimaeutn 
■ efficere posse,quse egobrevi mea, iBlelligentia assequi minima 
possum. • 

O.UID VEfllTAt SATOtlALIS ET SUPEHStTnRAIJJ. 

CIV. Verilas naturalis est,quae soiius rationis naluralis admini- 
eulo. licet quandoque ditEsilius, cqgnoscipo'test, i<C Deusexisiit. Ju- 



J68 Theolog..Natttr.Sect.lV.(ldp,IIl. . , 

pernaturali* inten>,s\ve m/jiesiifi»,quae rationis nostrae captunt 
exsuperat, ac proinde supra rationem. ( ptychol. $<7'>)est,ut Dettt 
unus est, (riniu In personis. 

TIKITJS XATDS lirj lUSYSLAiir joTEIT. 

CV. Revetatio veritatum naturaliam possiiitis est, Cumenim 
revelatio generatim accepf,a possibilis sit (§. praec.) , non videlur 
ratio, cur nominalim veriutuip naturalium revelatio rep;;gnet, tilsi. 
forte quod otiosa sit, ac superflua ; alqui isluil cogitari minime pot- 
est; multiplicem certe usum, ac utilitaiem praestat ; haec enim illa 
est institotio generalls, qua totum genus hiimanum egjitt ( {. 99. co- 
roll. ),quaeque ingfns adjumentum tum rudibusad ratiocinia paulto 
iub!imiora teienda ineptii.lum sapientibus, ac philosophis ail evi- 
tandos in verilatum excelsiorum inveitigatione paralogismos suppe- 
ditat ; igitur veritatum-quoque naturalium revelatio poasihilis est. 
Schol. 1. Arguroentum Istud eleganter Clartius, et ex illo Hoorkidf 
(Trait.de Cexist.etc. t. i.ch. 1 i. Ret.nat. et ret.princ, t.p.z. 
*.}.n.i,p. 4.) pertractat. Imprimis revelatioest medium accora- 
modatissi.mum ad homines in offi.-iis religionis instituendos ; natn 
nt nihil dicamde iis, qui vel ingenii infirmitate , vel negotiorum , 
familiaeque nutriendae curis a difficili veritatis inquisitionfc pro- 
hlbenlur, quales tamen plurimi otnnlno ex geners humano sunt ; 
reliqui etlam itafere comparati sunt ,iit in vitae suae rationihu» 
plus testimonio viri auctoritate praediti, qusm sfro ratiocinio iri- 
buant.ac credere malint,quam raliocinando anxie in veViiatem 
inquirere.Quid tion igitur divinum efficiet tesiimonium!/ionne cla- 
rius, brevlus, perfectius ea dbcebit, quae^dreligionen) pertineni, 
quam ratio naluralis omni alio praesidioorbata ? Certe plus illud 
- valere, aestuhlimissima phitoiophorum ratiocinia,facileintelligi- 
mus, si populos revelationis tuce lllujtratos cum illis conferamus , 
qul vel hodie sunt, ve.1 olim eadea destitutl fuerwtt : nonne rudis- 
simi etiara de vulgo mulfcsaniores de Deo, ejusque attributis, ds 
futuris pracmtis, ac poenis ideas nunc habent,quam sapientissimi 
ex veterihus philosophi 1 Et his deibde nugnum adferrl adjumert- 
tum per veritatum naturalium revelafionem dixi, et veredini; nam 
quantumeumque quis pers^icatt sit, facile tamen^et saepe in ra- 
tiocinando aberrat,nec etiam metaijhysica demonstratio omnetn 
semper anxielatem ex-animo tollitv quod allatis exemplis snpra 1 
commonstravhhis vero malis revelatio mederur.Onde quaesoest, 
quod promulgaia jam revelationerphilosophi tjtiam gentiles Maxi- 
mui , Jambijrchus, Potphxritts doclrinam morum magis pur^atam 
tradiderint.quod in affirmanda Dei unitate,animoi-.imqueimmor- 
talitate mlnus titubaverititi quod hodierni etiam naiuralistae in 
turpes adeo errores raliocinando non prolabanltir? certe non so- 
la lilterarum cuItuVa, noo major industria, aut intelligenliae per- 
spiaacitas istud effielt,_ut ipsi quidem volunl ; neque enim Socra- 
tem, Ptatonem, Aristotelem (Wt^ngenio, aut inditstri* superant: 



DigBtod b/Coogle 



De Religione Revelata. 787 
revehtioni, quiraingrati rejpaunt, jdeliorem Kuna rationis ims 
usum debent. Nempe nonadeo ardunm estveritatis por reveUtio- 
nem jam notae eum raf ione naturali cognitiortem demonstrare ; 
ateamdem primo invenire id persaepe tlifflci! I i mu tn , saepe etiam 
morallter impoisihile, Denique.revelatio veritatum naturalium . 
ea.m habet aucloritaiem adjunctam,quae philosophH_B_emperde- 
fuit, quaeque ad imtauranelos hominummorei ne.essarja eit; cum 
enim Deum locutum f_iis.se, (uamqu^volunlatem manifestasse con- 
stat, muho tfficacius «nirai ad difficilein tfirtutit e_.eroitatloaem 
infianrtnantur. * ' ■ „ 

occnnsiTnn MJU 
- Schol, l.Dubi tant tait.cn de homm veri U tc natarallstae; lm pot issi- 
mum rafitfnes adferunf. i.) Ajunt, ceftius per rationem, quam pel- 
aucloritatem veritates cognoscl i eumilla certitudinem metaphy- 
sicam, haec duntaxat moraiem pariat, i.J Facilius veritatem ra- 
tione inveniri, quam auctoritatejndijudlcari, fllm praese/lim tam 
multao, ac diversae revelationes jactealur. j.) Eatitisse omni ae- 
tate circumscriptores, a- ijuibits plebs nimis eredullin errares in- 
ducta feerjt. * 
Ijt. Ad i rnritn. Anctoritardivina aeque sertitudinem metaphyiicam 
parit (J. 18 1. log. ), «itque praeterea mullo accommodatior a<l 
movendos animoi, non rudium.t«ntpm , jed etiam sapientiorum , 
quibui rfh.i.em dub.taf ionem, quam ntetaphyiicae Jemonstratio- 
nes saepe retinquunt, adinjit. « , 

Ai 1 Jiivi. Raliociniis pauci , inslitutioni omnes aptriunt; omnes 
philosoptftae operam ilart nequeunt; omnes tamen officiis religlo- 
nis adstringuntur. Nanne consuetudo toiius humani B^neris ahti- 
net ,ut pueri mstituantur, veritatesqus naturales ad religionem _ 
pertinestci doceantur? Qood Si relinquendi sib'i forent, dum ado- 
lescant, et ratiocinafl condiiynt, melior aetatis pars absqoe Dei, 
religionisque notitia transiret, quod quidem impium edlicationis 
systema Rousseavlm proposuit; sedfore,utnontamhomines,quam 
hom.ina liJonstra hac ratione enutriantur, demonstrivit Formeyus. 
Vide ' quoq'ne la religitm vengee". At dijudicaoda est auctorilai, 
examinamlae di.versae revelationes ? esto : exameivistHd difficilius 
est?minime : quibut enim? an rudi hus _ verum hi aeque ad ratio- 
'cinandum, qqam ad tliscern^ndam auctorititem inepti sunt,ilIorunt 
sors praccipue pendet ab inslitutorum,quos nacti fuerinl, sapien- 
tia, et probitate. An iis, qui medium sapientes inter, ac rudes lo- 
cum tenent ? hujus qui sunt generis. fere semper magis apti, et as- 
suefacti sunt ad satit de factii, et narrationibus judioia ferenda , 
quam ad philosophicas ratiocinationei insliutendas, qua in re ad 
■quotidianameipericntiam provoco. An sapientibus denique? istls 
uirumque aeque facilc-ene deheret i quid.tamen ex revelaliona 
commodi naneiscantur, abunde ostendi, 
Jd jtium. Ex eo, quod muliioircumii.rip.orei ettiterirtt, lequitnr 



763 Theolog Natlit. Satt. IV. Cap- III. 

%olum, in adhibenda lide oportero esse .cautum. PerSeulum islud 
non minus est in sola religione naturali ; eum enim rudis plebecu- 
'lanequepraecipua religtonis naturalii capita dftegere possit, 
eliam hac in re instituloribus eget,ac proir.de eodem mododecipi 
■ aliquarido poteril, Deinde unde illa propemio omnium hominum 
ad revelatfcinem credendam i unde omnes legislatores religionem 
a Diis ravelatam confinxerunt? Nonne ex eodem fonte, ex.qijo ilfud 
sapientium desiderium profljiit ? Agnoverunt nempe infirmiialem 
' religionis naturalis, suamque indigentiam ; utilitatem quoqua, ao 
praestanliam revelationis. , ... t. , 

H A Mtll M YSTEBIA ,. 

CVJ. Daripossunt, et reapse dantur veritatet t qitae amncm 
humanae rationis vim exnfperant. Verilates,quarum nequenexum 

jecto clare perspicimus, omnem humanae rationis vim eisuperanf 
( psych. §. 7 i. ) ; teVT dari posso, qyin reipsa dari id genus verilitei 
certum est ; namde ente infiniioiquod IJeus. est, [nlinilae proposl- 
tiones com verttate enunciari passunt; quas (amen ratio^npstra an- 
gustis conslricta limilihus nequaquam comprehendit j igjlur dari 
possunt, et reap.se dantur veritales, quae amnem huminiie rationis 
vim exsuperant. » ■ ' 

Coroll. 1. Quae rationi opponuntttr, falsa sunt (psychr$. 71.) ; igi- 
tur veritates.quaeomne» humanae rationis vimexsupejant.idest, 
mvjter.ia ( §. 104.) contra rationem non sunt; sed omnino secun- 
dum, quamVis supra ralionem fconf. psych. §. 71.). ' 
Caroll. 1. Contrarationem agit, qui quiclpiam ut falsum rejicit, eo 
solum mptivo itnpulsus, quod ilWpeispicere, ac comprehendere 
nequeat. • „_.-,. 

Schol. [*Jimirum,u't e>: rationis praSscripto aliquid falsunjesse pro- 
nunciemus, satis non est, quod illius nciumcum veritatihus cogni- 
tis, aut' convenioniiam praedicati.cnm subjecto non pervideamui ; 
sed omntno necesse est,ut ipsa praedicati cirtn subjecto, aut cum 
veritatibus cogni^is pugna memi nostrae clare reluccft. Quantura 
ineptiret puerulus ille, qui omnia in falsjs habcref,.quae ab adul- 
lioribus slbi dicuntur, quod eanon comprehendat ? Quantum vir, 
qui v*eritatesgeometricas,quibus condiscundi^nullam operam im- 
pendit, eadenrde ciuisa pertinaciter negaret ? Quid caeco ilii fa- 

fabulas rideret, quod eorum ideam conformare neoucat? Ecce au- 
tem infinilemajorest distanlia interrationem finitam, quae nobis, 
et infinitam, quae Deo competit. Quid.quoi similium veritatum 
exstantiam ipsa esperientia testatur? Admittjcerte debent etiam 
ab illis, qui solam religionem naturalsm "admittunt; quis enim^ae- 
ternitateminecessitatem,reliquorumque Dei attributorum concor- 
diamcomprehendit?Quisumquara clare perfectissimam ejus liber- 
tatttn cutn immUtahilitate, immensitatem cum simplicitate conci- 



DigmzMD/Coogle 



De Religione Kevelata. j6j 
Hivit?Ett»njeTih»eon»iura!istif ipiiscerlissinueue^otient. IVau- 
■iarumcontra leiptum Bayliui testimonium di*il (Oiuvr.de Bay~ 
let.i.p. tfj.):aumipsarationos doceat exisiemiam aujut- 
Jd/n enffj aeterni, tjisoA compreheridi nrqueat , evtdenler cot. 
ligitur dari res sumtne veras,et reales, qune tatnen n ratione 
tioslra comprehcndi non possitnt. Atqne ideo omnta argumrn- 
ea Socinianaritm ab incamprekensibilitare mjtteriorum de- 
tumpra nullttm ptane rabur habe nf.Sed deleslandaehbmo ircon- 
itanliae est ; in illustralionibus ad dielionarium , ut saepe alias 
pervicactter contendit.omnia fidei mysteria contra raiionqm csse* 
«idemifue e diametroopponi. Audi sophisma ( UUtstr, 3.): vel rai 
tio naturiilis, ait, dissotvit dijficuttates , qu.ie, ab adversariis 
contra mysteria abjiaittntttr, vrl non: si solvit , mj->trri,i sibi 
s\tbj'Cil,qnae prainde non snnt supra ra.tianern ; si nan snhit 
eadem rationi direcre opponitmitr. Verum utraque ron(ccutin*. 
falsaestjprimumrafioealenus diffietillates tnysteriit oppositas 
solvit, quatenus oslendit argumentationes adversariornm lcgiii- 
mas non esse ; ab humanis ail divina argumentum non valere; con- 
tra verilalem lostimonio divino confirmalam nihil profcrri posso, 
nisi quod lnane,*c fulile sitjnullam denique in mysferio ipso con- 
tradictionem demanstrari posse; qui responsionum moili perspi. 
cue ostendunt rationem versari cirea veritatei, quae suh ipsius 
capiumnon eadunt. Deinde si difficultates cae non sojvaniur fd 
inde est, quia ralio nexum praedicali ciim subjecto non penpic.lt ■ 
verum quis inde conlinno pugnam cum ralione exlundet) s ' 



qjetsf hbtbliii possckt. 
CVfr. Revelatio mjrsterioritm possibilis est. Cum revelalio ge . 
neralim ( §. 103. ),et nominatim quoque revclalio veritalum nalu- 
ralium possihiiis sit ioj. ) , profecto fieri quoque poterit, ut ve- 
ritateshumanae rationis vimexsuperantes nobis revelemur, si modn 
tales veritates reipsa deotur, earumque revelatio inutifjs,' Deoqua 
Ind.igna noo, sit ; atqui et ejusmodi veriiaies dantur Cj.praec), ei ea- 
rum revelatio inuliiis non cst ;ea enim incognita adhuc Dei aitribu- 
ta, novasque, quas ad ipsum relaliones habemus, manifestat ; unde 
novorum officiorum ohligatio exorilur, qualia sunl, quae Filio Re- 
demptori, et Spirilui Sanctificatori dehemus. Excttat praelerea ho- 
minem novis ad pietalem stimulis.eumque, ac praecipue imellectifm 
supernalurali iumine illuslrando perficit ; igilur revelalio mysterio 
rum possibilis est. 

Sckol. Polest nohis Deus ut naturae auclor per ralionem naluralem 
revelare veritales, quae, cum ouoad modum sallem obscurae sirt, 
comprehendi a nobis nequeunt, ut suam stmpttr.itatem cuni im- 
mtnsitate: polerit igiiuretiam per revelalionem nobis manife- 
stare quasdam veritaies, quae in se nostrae rationis caplum exce- 
dunt, ut Unuatem naittrae eum personarum Trinirart. J-;t 
quemadmodum in priori casudifficultalem immensitatemcum sim- 
Storchenttn Metaph. Lib. IV. JO 



$7» Theolog.NatuT.Sect.IV.tap.nl. 
plicitate eonciliandi non in ipsam rel naluram,quati non revera its 
esset.ted in infirmitalem nosirae limitatae rationis rcfuridiniiit : 
ita et in posteriori opposito, quae inter naturae Uniiatero, et per- 
sonarum Trinilalem adesse videtur, non ipsi naturae rei, tetl ra- 
tioni nostrae , cujut vis ,et emVacia eo non porrigilur , tribuenda 
est. Verum, ajoni, Deus utique haminihus loqnitur, ui intelligatur: 
ifjitureasolum loqui potest, quae iptl Inielllguot. Ita sane s sed 
'Detii ita fere hominlbus loquittir, cum mysterium revelal, ut nos 
eaecb loquimur, cum ei tahulam planam, quamque ipse planam 
etse laetu exploralum hahet.ofterenles (liciinus:/or« ut harc. pin- 
naiabula ipsi ca?n, prnfundaqiie appareat , sl viiu polleret , 
i [ priita, 3'lvas, rivos, atiitqite in ttia .•ecundnm opticae teget 
iepte.ta conspicerel iba'yis<i»e rei fidem aheo|ietimus. Satit nem- 
jiees't,ut primum certo cosnoscamus Deum ioqui , vel Ioruidoi 
fuisse, id quod perexaroen molivorum credihiliiatis ohiinemui; 
tuni ut qualemnohiscumque conformemus idearo suhjecti, acprae- 
dicali , quorum deinde nexum, et convenicnliam, etsi minime ntr- 
ipicimus, adesse lamen induhitate divina auclorilale moti colligi- 

cd tnediate, in trsiimonio nempe Dei, perreplae assensum prae- 
, tamus : qualis asscnsus ad omnem fidei actum essenlialiter requi- 
hir ( iio. log. ). Qui pius pottulant, omnefn fidem, noa divinam 
Mode, sed human.nn everlunt. 



"VIII. Mysteriitm a Deo renelatumjirmissimamjldem me. 
' . .r. Mysterium a Deo revelatum constahiJitur auctoritate, quae 
nfinilam scienliam, ac veracitatem fallere nullo pacto potest ; 
', quod ejusmoili est, firmissimam fidem merelur ( §. 1 1 1. log.): 
- mysterium a Deo revelatum firmissimam fidem mcrstur. 
-■■//. Ipsa igttur naluralis ratio poslulat, ut revelalisa Deo myste- 
■s fiiles haheaturi proindeque fides mysleriorum ila oum ratio- 
ui non pugnat, ut eidem quam matime consentanea sit. 
Jchol, i. Qui credere non vult, nisi quod infirma sua ratione con)- 
prehendit, ila secum velut ratiocinatur: credo, quod mihi Deus 
teslalur, non tamen ideo, quia mihi Deus testatur, sed quia raiio- 
nis ope, et cxaminis philosophici adminiculo illud, quod Deus te- 
statur, verum esse perspicio ; non cedo divinae auctoritati, quae 
mihi istud vertimesse lestatur,sedcedoevidenIiae,qua illud.quod 
Deus testatur, praeditum est. Potest ne quidpiam magis temera- 
rium, a ratione absonum, et In divinam aueioritatem contumelio- 
sum excogltari ? Taceo ipsius fidei naturam hac ratione everti- 

Schol.L At vero rredere mystcria, quaccomprehendinequeunt, cla- 
mant pleheii phiiosophi, est destruere.et prope annihilare rafio- 
tiem; est illi lumen nalurale, et quasi congenitum eripere, eiusque 
loeo eiiernum, et alienum subsfituere, non aliter fere, ac si'qais 



"Digiiizcd ti/Coogl^ 



I 



t>t Religionc Refel/ift. 



11* 



Sihl , f[ilo melius, et clariui videat , oculos etfoJeret. Inanibtii hM 
clamorihus f.icilis est responsio: rationi lilrtieO , ujua pollel, no,ll " 
eripimiiSjSeJ illis in rehis, i n ,]ti i hni huc lumen per se Jeficit, aliud 
ah aurtoriialo divina til -timluin suhdituimus, iilpie cum far imui ( 
Ijisius rationis •l r >cttim se ("imur. Non igiuir ahs [iie ratione credi- 
mus ; sed creitimus cum r«ilone illa, n<iM stipra eam sunt. Neo 
Boitsseaviii! n>n l.|'iam proniovel, cunt aii ( E<t,<lt- t. j. p. i jo. ) 



cessit, cjim ali «n postulo, tn h :it enuntiaiioni : haee tahula plit- 
nat>iiupoUriitihti.tc.ivil.at>pit'*t; aitentialur? num[Uid Ueiis, 
t|Ui non ,-st Deus lenebiMMnt, pmhihet,ne caeciis,i|uando inlelle- 
ciu suo titi nei|iiit, rei ctiipiam oh aoolofltitem ille ilignam assen- 
sum pra^siet? ^uis caecum reprehemlerit,si ita ucuiti ratioeine- 
tur: evideni e*t omnes homines non simul a,l me fallendum conspi- 
fare: iijllur Verum est. i|Uail omw asserunt ; seJ omnes asserunt 
'i,ii|r- luhulim i'tii'iwii eisit jin/if ntihus cw.im iijjp.trcrf - erga 
haec labula plana visti palUnilhus cava apparet? Cur igiltir et 
mihi sic raiinciriari non liceal : evidens est Ueum infinite sapien- 



lhmlo ratlono , qun Deus me instruxit , npiime utar, eam tameii 
limul stimmae Dei anctoriiatl su hjiciani. Hoc arg'imentum egregie 
pprtraciarunt.ei Rnusseavium refutarunt lu ro Bergierius, lum au- 
ctor ijuklam recentissimus. 



CIX. Detts patest hominlhus Ifg"s paiitivas imponere. Ponamus. 
iJ fi^ri nun posse: erit illuJ, Vel rjuod Deus snffic ietile auctoritate 
tteslitultur, vel qtiod lr?ges positivae haminihus utiles es.se ncquetintj 
serl neutrum plane co°itari potesl:non illuJ; Deusenim summus est 
lniperans, summamtp.ie in homines, quos ex nihilo efTecit, pcrpetuo- 
ijiie .-onservat, auctoritatem, et dominium ohtinei: non hoc; possunt 
qUlppe leges positivae praescri hendo riius txternos, r|Uibus DeUS et 
ilccenter, et uniformiler colatur ; suhtrahi.nJo vitiorum occasionesj 
elare Jelermin.mJo meJium rer.onciliationis ■, incitamenta ad atlns 
virtutum ctiam heroicns suppeditaliJo) eicitanJo internos piefatis 
sensus ; elficinnJo, ut sr: m ms ejus in nos aucloritas, et honitas, ac vi- 






DiQrtizM Dy Cooylc 



•)•}&>, Ttieolog. Natar. Sest. IV. Cap, III. 
Sciol. Fuit certe haee opinio omnium illarum nationum, quae H»1i- 
gione a Diissuht accepta gloriabantur.qualei omne» eultioresolini 
' fuerunt ; fuit hae« opinio eorum quoque, qui Religionej legtslata- 
rum' fraudibus , ac dolis conficlat ultro ampleni tunt ; niii enim 
communit haec fttinet persuatio,posie Deumhc-niinibuslegei po- 
litivaiimponere.numquameareijucceiiumhabuiiiet. Quarecom- 
municultiisimarum naticnum, et saplentisiimorum legUlatoruro 
jensui se naturalistaa opponimt, cum conititutionem legum positi- 
varuot a Deo profieiiei potte impudenler Degant. 

%X HBCBS8*llti -JIl DIYHM BOnlllT* »0»TULATU« - *q MOISDB IXItTIT. 

CX. Betigio retdatapotttbilUett. Retfgiorevelatalnparletheo- 
retica mysteria, in practica poiitivas Dei lcgei complectifur (§.?). 
ich.): sed et revelatio mvsteriorum ($. toy.J.et posilivarum legun 
lalio possibilii eit ( (j. praee.): ergo religio reveiala possibiliseii. 
■Jclo/. Quod si religio revelata in toU sua amplituiline, quam hodi» 

obtinet, considerelur,clai*utn est, etiam veritatum naturalium n- 

velaiionem sd eam pertinere; verum et hanc possibilem esse dc- 

cet($.ioj.). 

CXI. Bnligio rerelata ad Oevtn riie colendum , et ad finem 
tonseqnendumhominibut uiilinima est. Patet istud primum ex 
§§. 10;. 107. 109. Delnde : in religione revelata humanae rationii 
infirmilas per lumen supernaturale revelationis sublevatur, ac velu- 
li intelleciui creatodivinuiiubstituitur. Indecertissimi reddimur ds 
attrihulis Dei, tum iis, quae a ratione naturali attingi possunt ; tunt 
iis, quaeillius capiume*superant,aique de obligationihui exhac co- 
gnitione enascentibui. His porro obligalionihus mpernalurali gra- 
tiarum aunilioexeitati.etadjuii facilius satisfaclmus.utentesque ma- 
nifeslalo delicia enpiandi retnedio admissorum veniam obttnemus: 
religio itaque revelata etad Deum rite eolcndum, et ad fclem con- 
«equendum bominibus utilissima esf, 

Corotl, Iteligio itaquerevelataiimul ea stjppl«t,quae religioni na- 
turali desunt. 

CXH. Hehgio retelaia ad Deum rite tolendam, et ad jtnem 
«onsequendum haminibus neaessaria est. Cum enim religto natu- 
ralis de se inlirma, ac-incompleta sil ( §■ 10 1.) , illud profccto homi - 
nibut ad Deum rile colendum, ct ad finem consequendum necessa- 
rium est, quod eam inftrmitatem, aa defectum supplet ; led id reli- 
gio revelata praestat ($. praee.cor.); ergo religio revelata ad Deutn 
rite colendum, et ad dnern consequendum hominibus necessaria est. 
Corott. Inanis igiiur fiousseavii hac de re dubilatio eit(Emile t.Jj. 

y. 111.) ; ail quippe: il e/t bien etrange, gu it enfailte une «11- 

CXIII. Divina bonitns, ac_providentia postutat, ut Oeut homi- 
nihus Beiigionem aliquam rerelet, Divina bonitas, acprovidentia 
poilulatj ttt Deus hommibus conditis r.cligionem naturalero per »- 



Dl ibZCA L ■ Cl 



De Religioae Revelakt. i r 

tlonem promulgandam constiluat (§§. 90. 9*.)i igilur eieJem qua- 
que perfectionetpostulant.ut Deuseam aeligionem perficiat, addat- 
que, quae ipsi in se spectatao desunt; atqui istud pcr Religionejfl 
revelatam obtinetur (§. 111. eor.): ergo iKvina bonlias, ac- provi- 
dcntiapostulat.ut Deui hominibus aliquam Keliaionem HHfehty 

CXIV. Retigio revetata extitit. Est nimirum religio reveiat^inl- 
ririmii ponibilis ( (j. no. ), tum hominibusad Deum rilu colendum,. 
ct ad consequendum finem non modo utilissima ($. ■■ 1. ), verum e t- ' 
iam necessaria | 1 tl.) j demum a divina bonitate, et providentia 
exigilur ($. praec. ) ; icd haec omnia argumenlo efficacissimo sunt 
emre.Religionem rcvelatam: igitur religio revelata omnino entat. 
Schol. Itaexistentia Reiigionis revelatae a priori evincitur; idem 3 
posteriori obtinetur, cum vcritas Rnligionis Christianae ikmon- 
slratur, ut deinccpt videbimus. Porro as. hii, quae adhuc copiof • 
allata sunt, perspicuum fit, qusmvis qui infirmitatem Religionii 
naturalis ex una parte , a\ altera vero revclatac ulilitalem , aa 
praeilantiam attento, et vacuo a praejudiciis animo enpendil, ah 
ipsa, et sola ratione naturali aJmoneri, ut sibi firmissime persua- 
deataliquam Religioncm revclatam extare, vel lallem, si hoc ni- 
mium cuiquam vitleatur, quamquam non eit, prohabiliisimam ilu 
ejus existenlia opinionem concipial: nullocnim in his demonslran- 
dis principio usus lUm, nisi quod vel ratione, vel certissiraa expa- 
rieniia clare cognoscitnr. Atque haec omnino videlur ratio fuisie, 
cur orones oli m cultiores nalionti religionem suam a diis sibi tra- 
ditam jaclaverinl; philosophorum autem lapientissimi magisiruni 
e coelo mittendum, a quo hominei lingula cultus divini oificia ac- 
curatius edoceantur, ct oplaverint,et iperaverint. ' 

fL-I aUlFICATBl UU«OSUI U1tU(J3l EZTAlBj WTMTIGiaS TBHKTUH. 

CXV. QulrU, eui mtto dubium movet, ictrum non extet qune- 
dam Rthgio revelata,obtigatione gravissima in eaden ratione 
Jundata o&stringitur maxttna cura,ae sMcitudine ineestigan- 
di,ubi,et qitae sit ilta Retigio reeetata. Quivisobligatione gravii- 
lima inrarione fundataobstringitur ponendi omniaca,quae ad abli- 
gaiionem aliam notam perfecte impleodam neeessaria sunt ; sed ail 
ohligatinnem-Deum rite colcndi, <juae nola est ( §. 90.), perfeeln 
implendam necessarium est, ut ille, cui ralio dubium iBoveat,utruoi 
non entet quaedam Religlo rcvelala, inaxima cura et sollicitudino 
investiget, ubi, et quae sit ea Rt ligio revelata ; cerlissimura quippn 
esi in P.etigione revelala, siqua extet, modum oplimum, Deoq^ue ma- 
xime placentem , quo ipso rite colatur, cootineri ; ergo i[uivii,cui 
ratio dubiummovet.utrum nonextetquaedam Religio revelata,obll- 
gaiionegravissima in eadem ratione fundaia obslringitur maiiir» 
eura, ac solliciludine investigandi , ubi , et quae sit illa Religio te- 

Corolt. 1. Conlra ipsam ilaque ratione», ao in «erum juris «aturao 
iegem peccat, qul exorto tali dtibiohauc ini'uisitiene.tn negligit 1 



CAP0T IV. 
Du Rcligiont Christiana. . 

qUlD EIUSIO CHIUSTIAKA? 

CXVI. fl«Jf£^arf«i« n a 0 *dicItur,qu» O . ; e5U Christo pro- 
mulgata est, cujusque dogmata, ac praeceptiones in libris novi f oe - 
dcrii potissimum comprehenduntur, 

CXVII. O.nnes Rrtigionet, quae hodie in orbe rigent, non pos. 
iu.nl ,imul Religiones.quae pugmntia Inler se docent, 

nonpo^untsimulesse yerae ( §. .50. schol. I. 3. log.) * sed 0 „ne t 
^religiones, quae hodie inorbe vigent, pLignantia imerse docenc er- 
go omnes religiones, quae hudie in orbe vigent.simui vecae esss ne- 

SehpLOmtm "imirum religiones hac aeiale In orbe usitatae «d hai 
qualuor revocanlur, paganismum, mahomeiani(mum, judaismum, 
Chrisliamsmum. Paganismus, cum plures deos consliiual, fumla- 
menioabsurdissimonililur, et vel ideo ceteris omnibus, quae un[- 
' tatem Dei defendum, opponitur. Mahomelanismus contra chri- 
'■ slianos Chrisli iHvinitatem negat; magmim tamen fuisse,sanctum- 
que propheiamcontrajudaeosdocel:estpraeiereaabhomine pro- 
fiigalissimae vilae condltui, et armornm violentia propagatut; 
scatei ridiculis fahellis, roerumqiie chaos esi ex tribus reliquis 
' conflalum ; probat turpissima conlra naturam scelera, ac suis non 
aliud in paradiso praemium promittit, quaro quod in corporeis 

■ vo1uptatil>usconsisiat,sicquefoedissimaemorumliceniiaeportam 
laltssimam aperil. Judaismus loius adhuc est in expeclando Mes- 
sia, quem tamen pridem advenisse Lex Chrisliana comendii cx 

■ ipsiscuroprimis judaeorum propheliis, quas, etsi forlasse leropj- 
rum ratio accurate subduci non posset , nunc saltem elapsis to: 

- saeculis jam impletas fuisse certo constat. Deinde uthodie con* 

■ tuitur, anilibusfabUiisaTalmudistis.aliisque Rahbinis assui ,,(a 
depravatus est, ut vix umbram sanciissimae Legis aDeo olir 
Moysen traditae referat. Patet itaque omnes relieionos totiu* • 
bis, quae a suis sequacibus reveUtae esse dicuntur, in prir 
suisdogmatihus interse pugnare,et chrislianismum ceteris t \ai~- 

1 bus contradicere. 



CXVIV.Unatamenex his,seil una tantum rera,et reeelata ■ -■■ 
llgioest. Imprirois religioquaepiam revelalaextat ($.. u.):erga 
cesse est.ut unaex his quatuor in orbe usitatis,ijuae revelaue pi 
' tur, vera sit,et revelata. Deinde quaevis harumrellgionum omne- . 
' liquascondemnaiMgiiur solum unaexillis vera.ei revelaU esse 
■tltj quemadmodum enim pugnantia simul vera esse nequeunt | 



Digitizec b/Googlc 



^'•jh Theolog. Natur. St&t. Xf. Cmp. If*. 

■ iaae pugnantet raligioots a Deo omnli »eritatis*!ictor« rr vtlari nos 

Sch:il. Unam hanc religionem chrislianam esse jam demotiitratura 
lbo: cfficacissima hanc in rem argumenla, quibus ratio nsturalis, 
quam unam ss sequi naturalistae profitentur, resistereomninone- 
" quit, primum veritac librorum novi foederis, deinde mirarula ad 
cam confirmandam perpetrata, tum admirabilis ptane llliuj pro- 
pagatio suppeJitant. De his ordine quaedam delibabo, non quasi 
novi guidpiam allaturuB ; se d veritatem, quae ct antiqua, et sem- 
per eadem est, vindicaturus contra hujus aeutis incredulos,quiet 
ipsi non nisi anliquam perpetuo crambem repetunt. 

^DID I.IM* OEHDLInj? 

CXIX. Liber genninus est, qui et ab eodem auctorflj cujuinomei 
praefert, et eo,quo dicilur, tempore conscriptus ett. 

CXX. Lihri norijoederis genuini suni. llle libersu(nmojuret;e. 
tiuinus creditur, qui non modo numquam boc titulo impugnatus, sei 
eliam abomnibus (Criptoribus tam amicis, quam inimicis peromnia 
laecula ascendendo usque ad tempus, quo exaralus est, ut talis agni- 
ius fitit ; sed id de libris novi foederis veritsime arHrmalur: igilur 
libri novi foederis genuini sunt. 

Schol. i. Certe libros hos genuinos etse profetsi tunt Christiani, ju- 
daei, (jentiles. Christiani saec. i. Ctemens Romanus Apostoloru.cn 
aequalis, Ignatius M. qui Christum a niorluit suscitatumsevidisse 
gloriabatur (De pr. c. ifi.) ; saec. *. Papias, Polycarpus, Quadra- 
tus~, Justious M.,Hegesippus, Athenagoras,Melito,Tbeophilus An- 
lioch. , saee. j. Irenaeus, Clemens Alesand. , Tertullianus, qui ip- 
sa Aposlolorum autographa in llcclesiis divertis conservari testa- 
tu> est, Apollonius, Polycrates, Hippolytus, C/prianus, Origines, 
Gregorius Thauro., Dionysius fiom. Deconsequentibusporrosae- 
cutis jam nullus dubio Incus supercst. Cum hisconsenserunthaere- 
siarchae ipsi,eorutnquesectatores,Cerinthus, Ebion,Cerdo,Mar- 
eion, Mancs. Judaeorum nemo unus in tota anliquitate deprehen- 
sus est, qui horum librorum di/itrjnu inficiari ausus fuisset. Deni- 
(juegentiles , eorumque philosophi , infensissimi simu! christiani 

! nominishostcsCelsus, Porphyrius, Amelius.Julianus id ipsttm tum 
Sndispntalionihus cum ehristianis susceplis, tum in scriptis «lis 
sperle professi sunt: qua de re videri potest Hermanus Goldha- 
gen e S. J. in protegomenis ad s. Scripluram singulari industria 
elaboratis , ac mira erudilione re ferlis ( /ntrcKllict. in s. Script. 
V. i.</. 4.). Jam veroquis nisi impudcntissimus sit,plura postulel ? 
Julii Caesaris commenlarios genuinosessecredimusomnes.et pru- 
denler credimus. Quibus autem argumentis persuasi? Non aliis 
cerie, nisi quia haec opinio unanimi omnium conspquentium scri- 
ptorum conseosione firmaturi quia *os Cicero, Hirlius, Straho, 
Suetonius, Plutarchus, aliiqueadnostxarausnueattatcsi in gepul- 



Dipzed b/Cooglc 



, . tle Heligione Christiana. •ffl 
rii) habnerunt : cur igitur iisdem rationibus non permoveamur, Ut . 
libris Evangelicis eamdem tidem habeamus i 



JSchol. ■. At Christi discipulos homines fuisse amyuf^t, imperito» 
Jitterarum experfes putant nonnu!li,ut adeo verisimile nonsil, po- 
tuisse ab ipsis libros conscribi {Liherttf de penser). Collinus ad- 
dit potuisse libros ab itlis composilos corrumpi , idque reapss 
evenisseconteudit,palere ex tot variantibus loctionibus, atque es 
eo, quod Ss. Patres saepissime textus aliter laudaverint>quam ho- 
die in Bibliis leganlur. 

lji!. Priori objectioni jam pridem Origenes'iatisfecit (ddv.Gelsum l. 
l.}, certe elsi iUarumaliqui piscatores fuerint,ex mors tamen gen- 
tis legem patriam^ofididicerunt,in qua nominatim 5, Paulum a Ga- 
maliele instilutum novimus ;quodsietiim chararterum formando- 
rum imperi ti fuissent, numquid non aliena ad id opera uti licuis- 
seti Quod delnde ad alterum ; fieri minime potuit, ut libri tanta 
cura, acsollicitudine a chrislianis cusloditi uila ralione interpola- 
rentur, autpenitus corrumperentur ;quandoquaesoidfactum fuis- 
se putanii Num viventibus etiamum Apodolis, an iis vita functisl 
Kon cene pvimum : ipsi enim auctores vehemenier repugnassuni ; 
sed nec allemm: eo quippe lempore jam apographa ad oronesec- 
clesiasin remoiisslmisprovinciiserectas perlata, alqtie inaliarum 
nationum linguas conversa fuerunt. Argumentum a variantibus Ic- 
etionibus petitumomninonullum esi ; nam eaenecadhistoriaesub- 
slantiam,nec ad integras sentenlias ; sed fern advocabula lantum, 
etgrammaticim perlinent, quod scriptorum vitiolribuendumest. 
Vid. praefat. Kunsteli ( Ad edit. Lips. N. T. MMiani.). Sed neque, 
qui talefacinus altenlarent, fuerunt; qui enimi Christiani nerecle 
senlientes, an haereticiiapud hos enim solum sacri libri serva- 
banlur. Non illi ; nam haeretici ei eorum sinu prodeunles, frau- 
disque conscii ipsos redarguissent.quod mimquam faclumest: non 
hi, quomoilo enim libros in caiholicorum ecclesiis diligeniissime 
cusloditoseorrumperepotuissent? AtPalres aliterquosdam lextus 
iaudarunt ? Ila quidem ; sed ii fcre ex memoria recilanles non ad 
verba quam ad sensum attenderunt. Consulatur Gunuensis {Elem. 
met.p.j.prop. j i.icft.), 

BonUH AtlCTOKEJ HABtJjHIIST MIBMTIAM. 

CXXr.^ncrorfi lihroruinnoyifoederishabitf-runtnecrssariam 
tcienii.im in iis,quaenarrarttnU Allctores hifueruntoculati.coae- 
vi, et domestici testcs ; praetcrea testimanium diierurit de ejus ge- 
neris factis, quorom verilas nulla fere ingenii perspicacitate inijuirl 
dehet.sed ita ohvia csl, ut intuentem falli impossibile sit. Sed haec 
ex legibus humanae prudentiae manifcste ostendunt ipsis necessa- 
r amsoienliamnon defoisse (5.it*.log.): ergoauctoresllbrorum novi 
foederis necessariam scientiam in iis, quae narraverunt, habuernnt. 
£tkot. Certg tanctci numquan» desint homioes fanatici; qut videst, 



778 Theolog. Natur. Seet. IV.Ctip.IV. 

; quae nusquam sunt, eaquesibi trrmissime persuadent : iitud tamer* 
in praesenti casu suspicari minime licet ; facla enim, quae ivfe- 
runtrr, spertissima, et orrnihus sensihus non ipsorum modo, sed 
lliorum etiam ingenii numero circupslantium objecla fuerunt. 

' Quomodo, quaeso, fatJ i poluerum, cum suismet oculis panes mtilti- 
plicari, in quinque hominum millia dislribui, residuumque culligi 
vi.lcruni? (juomodo in Lazari susci latione illusio t imeri potuii ? 
Nonnepubli a fama, pluri morumque ibi praesentium lesiimonio 

' conslitit Laiarum el morluum, el lepulium fuisse, et quidem qua- 
trklno ante, ila nt )am putrefactus gravtssimum odorem sparge- 
rel ? Nonne viderunt una cumceteris magnacopia adstantihuseum- 
dem ail solum Domini vocemexscpulchro prodire? Quomodoitera 
falli potuerunt, cum magistrum suum e morluis redivivum conspe- 
xerunt ? IVonne in ronspeclu totitts civitatis cruci atbV.is, moriuui, 
in tumulum illatus fuitf Nonnelribus poit diehuscum vivente rur- 
sum locuti, et pransi sunt, carnem, el ossa conligerunt, istudque 

draginta ; nec ipsi soli, sed plures, quam quingcnti, ui S. Paulus 
scribilf Nonne collecti suhimle omnes ejits e terr» abeuntis vo- 

gloriose In coelo ascendentem et oculli, et pia animi cogitaltone 
prosecuti sunt? Profnclo omnem cum ratione humanilatem etcuit, 
qui Inhis.et similibusfactis dolumsuhfuisse.Christiquediiciaulaj 
superslitiosae credulitatis argui posse putet. 

IT YOLU.VrATBB VEni DICESUr. 

CXXU.4uCtorrs librariimnoi/ifoederist-eridicendiPoIunt/itern 
habuerunt. Dinerunl enim lestimonium ahsquc ulla commodi, aut 
lucri spe; immocum manifestoinfamiae.suppliciorum^ipsiusque mor- 
lis periculo, illudque reapse et toleratis gravissimis supplieiis, et 
profusofortiter sanguine confirmaruntt. sed vel htc charactersolus ad 
'probandam testis veracilatem sufficit ($. 113. log.) ; nemo sane um~ 
quameum ingenti suo detrimento, sine spe commoili circumscripto- 
remegitjauctores igitur li brorum novi foederis veri dicendi volunta- 
temhabuerunL 

'Schol. Accurattus non nihil rem expendamus. Fingamus enim vero 
totam Chrisii hisloriam fahulam esse a dllodecim piscatorihus in. 
geniose composilam: qutd, quaeso, ipsos adsimiliacomminiscenda 
impellere potuisset ? An amhttio, vanaei(tii" Uudis, ac honoris cu- 
pido? at quid magis ah illis ahfuit ? numqutd hominis cum maxima 
ignominia in Utromim socielate patibulo amVi Uiviniialem prs«- 
diearunl? numijuid honores sibi delaios studiose declinarunt, ut 
imprimis pamit in Petro, et Joanne, cum claudum invocalo Jesu 
nomine ad porlam templi Hierosolymilani sanavissent ; in Paulo 
quoiiue,etBarnaba,cum idem beneficium alteri Lystris contulis- 
sent ? numquid mirandam animi demissionem constanter prae se 
tulerunt, camquc rationc auditoribuisuiscomoieodaruntfnmnquid 



Digiiized b/Cooglc 



'. De-Rtiigiont Christinna. 77» 
vilit.ilem natalium,incred..ililaiem, of.ilinaiionem, perfidiam, ce- 
teraque su- errala,ac inaujiiiri rc [jix-h.i;ns lonui bincereenarrarunt? 
An tlivitiai;? ai numquid relictis omnihus Christum secuti sunt ! 

coniemplionem suis qiotjue stcialoribui pcrsuastrunl i An geni is> 
suae gluria i al hanc novella sua doctrina fundilui eversom ibant. 

cilia? at lanto dispcndio hominis infanda morte nucali amiciiiam 
colcre quis furoriquae insania? insanum ccrteconsilium, tjisi Chri- 
nus supra conditionem humanam evecius, nisi Deus fuisseKQuam 
iunocens deinde ipsi vitae ratio, quam mira morum simplicilas, 
et candor ! quam simplei et minime fticatum orationis genus, quo 
opera maxime Slupenda memoriae prodiderunt ? <Jua deniquecon- 

lissimamorle.tjuadiversolempore, d\versisque in locis veritaiem 
conleslaiisunliyuishio non ipsam veritalis vocem audire sibi 
videiuri fieri polest, non diffiteor,ut quis pro falsa senlenlia, quam 
ipse veram pulct,morlem o|jpelal;at nalurae ipsi repugnat, ut qu is 
moriatur eo solum fine, ut fabulam a Se conficlam aliis persuadeat. 

IJUIHI BlsTOIll/i BYAMCELIC* FIDFB MEBBTUa — BT HELICIO ClHIanjlH* 

CXXT I LHistoria evangetir.a ex ipsius r.ttionis praescriptoma- 
zcimnm,t/u,ie Uiler homines dtfi yotest,jidtm meretur. Hisloria, 
quae libris gemiinis contineiur, quaeqtte ah auctoribus ncc notitia , 
nec veri dicendi voluntate destitutis conscripla est, es ipsius ralio- 
nis praescriplo, mai:imam,quae inlerhomines dari potest, fidem me- 
relur ( §. 110. seqq. log. ) j sed islud de hisloria iivangelica cerlissi,- 
me affirmatur ($$. 110. m. m.): ergohisloria L vangelica ex ipsius 
ralionis praescripto maximam, quae inter bomines dari potest, fi- 
dcmmerelur. 

, CoroU.Cumreligio Chrisliana hisce libris comprehendatur(§.i 16.); 

Schol. Sed duo ailhuc stint gravissima momc-nla, quae veritatem ple- 
na in luce conslimunt,quaeque proptereasilentio penilus praele- 

1.) Auclores horum libroru m pliires stint, per diversa, et remotissi- 

lur; eadem tamen facta e< prodigi» evenisse narrant ; eadem dog- 
mala iradunt-, eam.lcm fi.Iei , vilaeq.ie normam proponunt; num- 
quam dissenllentes, nisl forte in minuiis quibusdam rehus, quae 

sislunt , ijuod unus ceria quaedam atljunria personarum , tempo- 
rum , lororum , quae ah allero narranlur, reliceat ; id quod a dl- 
verso modo, quo Jiversi homines idem factumeLmemoria retine. 
re, et aliis enarrare consueverunt, pendet. 



■78» Theot. Natur. Sect. IV. Cap. IV. 

i.) Pondus ingens adJit mira cum historiis profanii consensio, tmde 
factum, ut Juitinus, Tertuilianus , alilque Itrenui religionis defen- 
sores in suis apologiis fidenter ad anrtales llomanl Jmperii provo- 
cavcrinl. Nihil cene inEvangello refertur de historia sive Roma- 
fiorum.sivc Judaeorum.quod nonoptime cum illis consentiat, quae 
ab historicisipsorum domesticis, et aeo,ualibus adnotala fuerunt. 
legimus in his Chrislum fjissehominem,qui mirabilibus tuli ope- 
ribus magnam de se famam concitaverit ; ipsum Judaeorum invi- 
dia in crucem actum ; ejus sequaces omnia deseruisse, et acerhis- 
simaitipplicia perpessos fuisse potius, quam a religionc recede- 
rent. Ipse Mahometci Christum Messiam fuisse ob insignia mira- 
culaedita in Alcorano professus est. Stellae, quae Macos Hiero- 
solymam duxit, meminit Chalcidius (Comm. tn Timaeiim Plitt.): 
de horrifica solis eclipsi, quae moriente Chrislo contigit, scripsic 
Phlcgon (ar.Ofj-mp./.i|.);decaede Infantium ab Herode per- 
petrata Macrobius (Saturn. I. i.c. 4.) ; Chrisium a Pontlo Pilato 
suyplicio anectum , descendenieique ab ipso Chrisilanos cruJe- 
lissimasupplicia furtiter toleraits Tacitus (Annat.l.15.); eumilem 
tantam <!e se sanctilalis eiistimationem concilasse, 11 1 tmperator 
Alesander Severus, cum ipsi, ut vellet, publicum templum conse- 
crare non posset , pri valum tamen domi suae inter Deus Penate» 
cultum Jecreverit,'Laropridius reiulit ( trt Saver. ). Patet itaque 
quam turpiter menlianlur, qui contendunt' livanyeliorum hisio- 
riamcnm profanorum auctorum relationibus non cohaerere(.Cti- 
techWhann.homm.p. 16. Aniiq. Jud. I. iS.c. 7.IL t.io.c.%.lb. 
1. 1S.C.4-). Sedneque praelereundus est Josephus Flavius; qui non 

bum fialrem Jesu, oui dlctus est Christus, jussu Ananii^Pontificts 
Japidibus obrutum fuisse commemoral, sed otiam , quasi sui obli- 
lus, lesiimomum Christo perquam gloriosum dici t: eoSem tempo. 
re, alt,/uff Jesusvir sapiens,ii tamen Jas est virum eum dicere. 
Erat enim mirabilium operitm patraior, et eoriim dactor, qui 
tibentgr vera suscipiunt , plurimosqae tam dejudaeis, quarnde 
gentilibus sectatores habuit. Christu» hic erat , quem accusa- 
tum a geniii nostrae princiuihus cum Pilatus cruci ajjixisset, 
nihilo winus nan destiterunt diligere,tjut ante eumihltgebant. 
Vivustnim tertia die eis apparutt, quetnadmadum divinirates 
haec, cr alia multa mtraoitta de ipso praedixerunt. Et usque 
nuncChristianorumgenusab eo denorninalum nond/Jecit. No- 
vi equidem fuisse nonnullos, qui cum IllonJello, et Tranquillo f a- 
Bro hujus tctlimonii fidem suspecum reddere conati sunt , sed 
apud cordatiorcs nihil eflecerunt ; major est aucforiias antiquis- 
stmorum exemplarium etiam manoscripiorum ; majorque Hiero- 
nymi, Eusehii, Isidori Pelusiotae, Soiomeni , Cedreni, qui omnes 
ut genuinum admiserunt. Vid. Buftterius (Expos.des preuv.de !a 
relig.appr.diss. i.). [tem Huelins (Dem. Ee.prop. j.)., «t P. dm 
Coloo'n(ta rel, chret. a:tt, p*r U) tetn.des aAC.aut.paietts.). 



Digitiz&dByGoogle 



De "ReUgitmt Christiana. 781 

XlflOl »■»» JUIKDNT MIBiCUtA. 

CXXlV.Operaprorsuimirabilia t acsrupendaaJ.C.edltafiis~ 
Je certitni est. Haec opera referuntur in lihrii, qui summam fidero 
mereniur (§. praec): haec praeterea narratio unanimi auctorum et 

roaiur; igiiur certum est fuisse a Jesu Chrisio opera prorsus mirabi- 
iia.acsiupendaedil». 

Schat. Jesum Christum hominem fuisje mlrabilem, mirahiliumquo 

lumevulgarunl primum Apostoli, tum eorum idltelpuli, et succes- 

re repugnatum fuil ; numquam harum rerum icripfores mendacti, 
bui fraudis insimulati sunt; facla haee revera evenisse admiserunt 
amncs, quolquot et tum.et poileriori hus temporibus novellam re- 
lijjiDnem cum Celso, Porphf rio, aliiique oppugnarunt ; sed frau- 
dlbUf, praesligiis, arli magicae, auiilio daemnnum e» tribuerunt, 
Julianus apostala singularem librum ad elevandaChristi miracul» 
conscripsit, non ad operum veritatem negandam, clare enim ait: 
quidfircit Jesus t quad singulariler admirandum esser} nisl 
quis putet maximti esse opera, claudos, et caecos sanirari re- 
ttituere, et daemonio correptos adjufart ; sed ut daemonum 
ope effeetafuisse prohent Talmudistae, aliique Rahhini, cum fa- 
ctorum vcritatem dubiam reddere nonpossenl, mirabilem pontem 
cpnstruxerunl; Chrislum areanam artem pronunciandi nomen Dei 
n ri' poisedisse, indeque virlulem mirahilia patrandi sibicompa- 
rasse suis persilaserunt. Tantus denique erat miraculorum Chri- 
sti splenilor, iam probata fides, ut Tiberius ipsum proplerea in 
Ueorum numerum relulisset, publicosque honores ctecrevisset, ni- 
si senatui romanus, ad quem eam rem delulerat.ohslitissctiquod 
adeo in vulgus notum fuit, ut Teriullianus in sua pro Christianis 
apologia ad M. Aurclium hoc argumenio uti vericus non sii ( Apa- 
ios.i.c.;.). 

CXXV. Opera mirabilia a I. C. edita fuerunl vera miracula. 
Opcra haec mirabilia neque vl humana, aut alterias raussae natura- 

neqne vi nalurali honi angeli tffici potuerunt; igimr divina virtuta 

effcctasunt,aliaquippecauisaeffidens cogitari nequit (cosm. 93.); 

alijui id genus effectus sunt vera miracula (iosm.5.93.): igitar ope- 

ra rnirabilla a J. C. eiiila fuerunt vera miracula. 

Schol. y^ae, quaeso, lanta est vcl hominum, vel cujuscumijue eaus- 
sae naturalis vis, ut sola vocabulorum pronuncialione paucos pa- 
nec cum aliquot pisciculis iia multipljcet,utquinque hominum mil- 
libus saturandis sufficianl {Matih.c, 14. r, la.jccn.pquae sola vo- 
]itione iepram abstergat (f*. c. S. quac sola taclione ( Jb. c, 

S. r. 15. c. 10. 9. 34.) , aut jussione ( Ib, c. S. v. 1 j. c. n. v. ■ 3.), 
saecos, elaudos, paralylieos sanitaU reslitnai! quae loio voeis ira- 



De Retigiotie Chrittitin*. S£5 
teredere, operibm credite. Aliai diieipulit Join- 



siasJretportJilliW.wfA.c. M.I-.+. 5-): Ewtes renunaate Joanni, 
quae audisiis, et viilhnr. Caeci ndnnt, elaudi atnb.ttant, leproii 
mnnd.iniif, swdi umbunt, mortui resurgtint , pauperes evange- 
lizantur: ergo mirarula a J. C. eJiia veriiatem Joclrinae ab ipso 

Coroll. Uoctrina a Chrism Iradita lieligionem Christisnam consti- 
tuit: eviJens itaiiue est eam esse veram rcligionem revelatam. 



Schrf, Torquent se hoc loro nleheit philosophi omnem in partent, 
ul aliquiil profcrant, quo argumenti hujus rohur irfringant: hol 
eqniJrm, quantum ad imraculoruni possihilitatem atiinet, in cos- 
mologia {§. 95. s. h. i. ) refnavimus ; nunc ex illis, quae praete- 



non esse verissimam, alque ila religionem Christianam eviJenter 

l.) Miracula nec necessr.ria, nec utilia esse aJ prohandam religionii 
veritatem contenrlit Ronsseavitis ( Lettresde I,t JHoni, igne. telt. 
j.p. 1 1 <;.p"g ■ 87.) ; primum : rjuia ip<e Christus illis »J suam Jo- 
clrinam confirmanilam Usus non esl ( Emile t. }. p.H.) , alterum: 
quia homo sapiens numijuam cerlus reddi polest Je verilate mira- 
culi, tum q'ioJ eftWtus stipernaturalis slt, tumlquoJ ignoremus vi- 

}f. Primum a veriiale lonRissime Jislare theorematis demonstratio 
docet. In alleroipsesecum pugnaticum enim eoJem loco proStea- 



ligrazeoO/Grioglc 



fBjfi Theol. Natur. Sect. IV. Gap. IV. 

tur pfc-Me Deum miracula petpetrare.non video, cnr Deui.si que.4 
edat, illud nobis manifestare nequeat. Deinde cum miraculum en 
iliius mente sit (Letl r. de la Mont.tett.j. p. ijt.pag. iji.) mw 
tatio seniibitit fn ordine naturae,et realis,ac risibdis excrptio 
ab ejnsdem legibitt, cunt jit iliriixitr missionis charactef ma- 
xime splendidus , et ad hominum capt 1111 accommodatus , ne- 
cesse ulique est, ut a nobis percipi possit. Verum, ait, miraculum 
cst eflectus supernaturalis.et naturaliter impossihilis: quis autet» 
demonsiret ejusmodieffecuim conligisse.cum noslra principia ni- 
tantur naturali rerum possibilitate? rguaf i vero eiFectus supernatu. 
rales, cum contingunt, nc-n aeque sub sensus nostros caderent, noit 
quidem quatenus sunt supernalurales, .sed quatenus sunt erVeciui 
vere reales, quos cum contra constanles naturae leges efficiantur, 
aupernaturalei else indubiianler colligimus. Ipse cerlenon aliter 
ratiocinatur, cum prodigiosa Cnristi opera validiorihus tesiimo- 
niis.quam facta Socralis,niti faletui- ( Emtl. t. ,.p. i6S.). Ad ulti- 

leges non cognoseamus, scimus tamen cognitas naturaliter mutari. 

que in socielate humana certum foret, nihil in vitae rationibus, 
nihil in officiorum ohligationibus. Urgentnovainventa in phfsicis; 
at nihil umquam inventum est, quod cum legibiis antea notis pu- 
gnaret ; nullanovalei reperta, quae novum in moralibusordinem 
induxisset. 

Pi"aetereoreIiqua, ^uoniam futilissima sunt.quae Rousseavius pro- 
caciter effutit. Qualia sunt ; Josue olim per miraculum sol itetit, 

l hodie qui ephemeriiles construunl,efficiunt,ut sol eclipsim patia- 
tur, quod prodigium longe splendidiusest ; intolerabiles nugae in 
re adeo serja. Item sicut naturale est, ut homo uno momento mo- 
riatur, ita naturale esse potest, ilt uno momento sanetur. Itane? 
uno momentp potest artificiosissima machina in frusia contundr ; 
quis artifex eamdem rursus uno momento resiituel! Incertum sae- 
pe e.st,an quis vere sit mortuus.invenla jam esl ars aqua stlbmer- 
sis, et suffocatis vitam restituendi , fortasse adhuc ars suscitandi 
mortuos invenietur. Sunt tamen signa quaedam certa mortis, quo 
putrefactioa celeberrimis medicis referiur; submersi,qui curan- 
tur, non erant mortui ; inventa igitur solum est ars nova meden- , 
di: at quaearshumana, quae vis medicamentorum essepotest.quae 
corpori hominis penilus destructo, quatriduointumulo computre- 
scentisanitatemreddat?quaeaniinamrursumeorporialliget?Quis 
non videt haec omnia eo tendere, ut Sanctissimus Servator vetera- 
torum vaferrimus fuisse comprobetur? At injurlam inferimus vi- 
ro innocentissimo; dequa in epistoia ad Archiepiscopum Parisien- 
sem (pag. 84.) data amare conqueritur: sed bonis Isuperis homi- 
niscalliditas jam orbi patet. Ceterum haecetsimiiiainrecentissi- 
noatlctore praeclare refutata invenias (Lettr.d'unem^re a lon 



De Rcligiane Chrittiana. jfe5," 
Jits t, i.lettr, it. 19J. Ergo interea argumenlum sic ooncludo: 
Chrlstss cum duodecim piscatoribus per sua miracula lotum ler- 
rarum orbem emendavit,quod philosophi per sublilissima suara- 
tiocinia efficere numquam potuerunt: igilur a posteriorievtdonler 
' constal, miracula et ad prohandam, et persuadendam Religionern 
utilissimaesse. Denique nihil magis miraculorum Chrisfi veriia- 
tem coraprobat, quam siupenda Religionis propagalio. Fingamus 
enimveromirabilia Christi opera meras fraudes, ac illusiones fuis- 
[ »e;igitur tantum haefraudei valuerunt.ut fides de regione in 
regionem usquead ultimos lerrae lincs.de saecuload saeculum per 
novem, ac decem omninodiflunderetur , et constans persisieret? 
Certisiimum est in Chvistianorum sacietate plures.quam in quo- 
vis aliocoetu, magna in.telligentiae vi instructos,omniumsrieniia- 
rum, ac critices praecipue soiide peritos ellitisse: (ierine potest, 
ut tot homines tantis animi dotibus illustres lam turpiicr sihi il- 
lud sinanl.ut tanlo saeculorum decursu errorem non deteganl? 
Igitur maxime illuminati simul maxime caeci ; maxime sapientes 
plurimorum ign»ri ; maiime acuti, et cauti marime proclives ad 
. fidem illusionibus habendam fuarunt, istudque in negoiio, in quo 
rectesapere masime ipsorum interfuitVO miracuiumomnium ma- 
ximum,sed jam de mirabili hac propagatione pauca seorsum. 

EHUGIO CHBIIT. CEllIRBIKE l'I|UPAr.^TA JUIT, 

. CXXVJL Religto Christiana ab auctoris sui morte stuprnda 
ceterilate per totum terrarum orbem propagaia fult. Primosi- 
quidem saeculo Heligio Christiana jam tolo orbe diffus» est , coose- 
quentibus duobus firmiores semper radiccsegit ; initiodemum quar- 
li prorsus de pagana superstilione triumphavit: atqui haec stupen- 
da omnino celerilas est.si praecipuead innumera obslacula perfrin- 
genda mentem conjiciamus: ergo Religio Christiana ab auctoris sui 
morte stupenda celerilateper totum terrarum orbem propagata fuit. 
Schot. Vixelapsis aliquot » Magistri mortediehus, cum PetrusSpi- 
ritu Sancto plenus primum ad concionem diceret , tria fere ; cum 
secundo, quinque hominum miliia so Christo adjumterunt ( Act. 
Apost.c. 1. v. H.C.4. v.t.). Nerone imperanle, qui vigesimo cir- 
citer anno Ihronum conscendit, innumeram Christianorum multi- 
tudinem Romae In lotius orfais metropolidurissimissuppliciisene- 
catam fuisse in Tacito legimus (Annal. I. 15. c. 44.). Circa oeta-' 
vum et vigesimum annum Paulus ad Coiossenses scripsil ( Cap. 1. 
n. 5. 6.): In verbo terittuis Evangelii, qtiad pervemt ad vos, si- 

sus: spe Evangelii, quod audtstis, qttad praedicatum esr in 
universa creatura, qttae sub coelo est (V. 13.). Sub saeculi pri- 
mi finemPIinius JuniorByihiniae proconsul haec de Christianis ad 
Trajanum Imperatorem retulit {Epist.t. 10.fp.97.) Vita est enim 
rn&i resconsttltatione dignissima,maxime prapter periclitan- 
tium numeruw.multienini ontnis •letatis i omnitordinis,utrius- 
Storchenau /Httaph. Lib. IV. j 1 



ys6 Theolog. Natur. Seet. l¥. Cap. IV. 

que sexus etiam, vocamur in pttrlOulum,et vocabanlitr. Ife- 
fuc enim civitates, sed vicos etiam, atque agros superstitianit 
uiiiis conuigio pervagata est. Senecae Apostolorum aequalis te- 
stimoninm S. Augustinus nohts servavlt ( De civ. D.l.b.c. u. ) , 
i Sceieralissimae genlis, verha sunl gentilis phiiosophi, Judaea- 
. tu"> ( inletiige Chnslianorum ) consuetudo usque eo invaluit, 
itt iirr omnes jam terras recepta jit; victi victoribits leges ite. 
ierunt. Initiu saeculi seeundi apud genles maxime harharas con- 
stiioias fuisse Eeclesias Justinus M. testatur (/Ipatog. pro Chr.y. 
JVu/(uffi,ail, esse genushominum sive barbararum^sivegraeco- 
rum, sive eiiam aliarum omnium, quocittnque appeltentur no- 
mine,velhi ptaustris degentium,veldomocarentium,velin len- 
loriij viventium,et pecoribus vitamloterantium, inter quas non 
fiant preces ,ei gnniarumaciionns Patri,rt Crealori omnium 
per namen Jesu Christi crucifixi. Eodem fere tempore ecclesia- 
rum Germaniae, Cehicae, «gvpti Lybiae Irenaeus meminit-Ter- 
tullianus deinde suh initium tertii in apologia proChristianiscon. 
fidenter pronunciavit {Aiiotog, c. 37.): Hesierni sumus,et pejtra 

Vabula, casira ipsa, tribus, decttrias, palatium, senalumjL 
rum i sota vobis reliquimns templa. Deinde Mauritaniam, Hi- 
spaniam, Britanniam, Sarmaiiam, Daciam, Scyihiam, Persiam, 
Arabiam, Mediam, quo religio pervascrit, enumerat. Quarlo de- 
, mum, ipso Jmperatore Constaniino Christiana sacra amplectente, 
ile pagana superstilione penilus triumphatum est. 

IDQUE SINB HUHJNIJ SDBSIDIIS. 

CXXVHI. Religio Chrisliana sine ullis httmanU sttbsidiis ram 
celeriter proiiagatajiiit. Si quod suhsidium humanum nacta fuisset 
in sui propagatione religio, ftiisset id' certe vel in praedieatoribus, 
ve! in illis, quibus persuaderi debuerat, vel lmperatorum,niagistra- 
tuumque auctoritate posilum, aliud quippe cogitari nequit; atque in 
his nullum omnino suhinuium, quin contraria potius omnia, gravissi- 
rna obstacula, diflScillimaimpedimenla reperit: igilur Keligio Chri- 
stianasine ullis humanis subsidiis tam celeriler propagalafuit. 
Schol. 1. Paulloaccuratiushaecexpendendasunt. Erant 1. ) praedi- 
catores numero pauci , obscuris oni natalibus, egeni, litterarum 
expertes omni, s'i rem , humano more aestimes , auctoritate ad 
persnadendum dcstituti, non ulebanlur splondido orationis geiie- 
nere, sed doctrinam Christi sine conquisitis ornamentis, sine fu- 
co proposuerunl , non promittebant opes, delicias, honores, sed 
rerum mundanarum contemptionem, suppliciorum, ac mortis to- 
lerantiam tum verhis, tumfactis praedicarunt. 
a, ) Persuaderi debuerat religio cum Judaeis, (um iilolatris, quorum 
alii humana sapientia, et dignitate inflati , alii rerum omnium ru- 
dissimi, plerique lihidinibus, vitaeque in omnem licentiam pro- 
jeclae assueli ; quid jam In his suhsidii ? quid non poiius inipcdi- 



Digitizod b/Coogli 



De Retigione Chrisliana. 787 
tnenti i Judseonim animii sua ipsorum religio tot saeculis atitfl 

iplettdore persistens alte infixa haere hat ; haec lamen evertenda 
erat ; ritus, ac caeremoniae paullo aote sub pnena ohjervandae 
jamnoninutilesmodo, verum noxiae etiam, ac lcthalcs declaran- 
dae.Qui notam populi judaici obsiinationem.pervicaciam, super- 
biamquu, quaceteras nationes.ac Romanos ipsos prae se despice- 
re solebat; expenderit, facile inlelliget ad negotium nlaiimear- 
duum, nec humanis viribus perficicndum aggressos fuisse A,*osto- 
los. Sed nort minus firmas in pagatiorum cordi hus radices idola- 
Iria egerat ; superslitlonem hanc antiquilas, m.ijorum consueludo, 
Fomani Imperii splendor, totius deniquo fere orbis consensio ve- 
lut consecraverat. Serv.1nd.1m esse 101 saecttlorttm fidnm, se- 
tjuen&at esse parenres gni scc.ai sttnt /eliciter snos, una erat 
praeeunle Libanio sophisla omnium von ( Mia. Felix in Ocra- 
yio). Oecere homitmm Aoniun.dairiabant alii cum Caecilio, ma- 
jorttm rzc.ioere dtscipluiil'11, religiones Iraditas colrre , IJr.os, 

ctoritatem vettistacis, til irtgrtirere'ineam nefai sit. Qui e* his 
sapientiae laude Romae, Aihenis, Alenandriae fiorueruni, se super- 

dire. Aicjue islis proponendae eranl veritales suhlimissimae, ve- 
tusiissimis philosophiae scitis contrariae, omnem crealae ralionis 
efficaciaro exsuperanles : Igitur reiundenda siiperbia , manifesian- 
dahumanae inlelligeniiap infirmitas,ignoraniiaeorum,qui sapien- 
tissimi habebantur;, detegenda. At fortasse cum mdioribus faci- 
lius negotium fuit? Verum hi, quo magis a sapieniia removeban- 
tur,eo tenacius avitae superstiiioni adhaerebam. Est idnullo non 
tempore infimae pleheculae commune, ut in tuendis eonsuetudini- 
bus, ac praecipue in consen-andis religionis rilihus pertinacissi. 
masit;haec praeterea pervicacis sacri ficulorum fraudihus, sa- 
pientium aucioritate, principum edictis mirum in modum augeba- 
tur. Quanta attamen, Deum immorialem ! quanta undique ad vexil- 
lum Christi viK explicalum concursio facta est? Qcam avide novi- 
tiam doctrinam cupidilatibus humanis adeo oppositam amplexi 
sunt judaeorum, geniiliumque plurimi, naialium splendore, gesiis 
magislratihus, sapieniiae laude conspicui? Videte Josephum ab A- 
rimalhaea, regiumquees Arislobuli domo sanguinem,sacerdotum, 
ac legis pcritorum lurbam ; videte Panlarnam, Clemenlem, Poly- 
carpum, Dion/sium, Ignalium, Quadratum, ApoIIinarem, Nleliio- 
llemjuslinum, Alhiragor.im, Origenem, Tertullianum, Arnohium, 
Lactantium, aliosque, quos Eusehius enllmerat ( Htit. Ecr.l. 1. 1. C. 
13. ). Audite,quam cortfidenter Arnobius genliles compcllel : Vf\ 
haec. sallem, inquit, fidrm vnhis finciunt drgiiTrienta credendi, 
quod jdm per omnes terrm in tam brevi ternpore immensi Aot 
miitis hujus sacramenra difftisa stint ; qtiod ntMa jitm natio 



783 Theolog. Ntitur. Sect. W. Cap. IP. 

est tam iarbari moris, et mnnsuetudinem nesr.tens, qttae non 
ejtis arnore versn motliverit asperimtem suam, et in placidos 
sensus assumpin tranquilliiate migraveric: quad tam magnis 
ingentis praediii oratores, grammatict, rhetores, consulti jn- i 
ris, ac medici, phltosophiae etiam secreta rimantes magiste* 
ria kaec. expeiunt spre<is,quibus paullo ante fidebant, etc. etc, 
Petulantisslmum ilanue convicium est Baylii audacissime pronun- 
ewntis, usque ad Constantini tempora paucos,eosque vilissimn de ! 
plebe Christi sacra ample»atos fuisse. Maxima denique tum sa- 
pientium, tum rudium pars turpissima' liccniia in omne scelerum 
genus prona ruebat ; fuit certe aetas illa, in quaflagitia ad slira- 
mum provecla, pudorque omnis ex orheexulan; videri poierat, 
quod velex ipsis gentilium scriptoribus SallulliofProerH.rtd&rW. 
Catilin. ),|uvenali, Persio { In Saty.) , aliisque discimus. Pu. 

bus voluptuariis doctrina severissima, libidinmn fuga , opum, de- 
Jictarum, ac voluptstum contemptio egeslalis.suppliciorurt!, rtcr- 
lisque ipsius eiisiimalio, imma cupidilas, persuadeatur? Et per- 
suasa nihilominus est, atque ea morum mlllatio consecula , qu» 
eihnici non satis demirari, nec non romani praesides in tribunali- 
bus, et in suis ad Imperatores epistolis, ut Plinius ad Trajanum, 
Serenus Granianus ad Adrianum Imperalorem in rescriplis, An- 
tonini in litteris ad civiiates Graecias, commendari poluerunt. 
Affirmnbnni nutem , Plinii verba sunt ( Epist. I. 10. ep. j6. ), 
hancfuisse sitmmam ctilpae suae rel erroris, quod estenc soliti 
itata die ante tucem coavenire, carmenqne Christa dicere se- 
cum invicem, seque sacramenta non in scelus aliqitod obstrtn- 
gere, sed ne fttrta, ne lalrocinia , ne adittterla commiiterent, 
nefid<-mfallercnt,ne deposittim appeltati abnegarent. Hic 
Chriitianorum pietaie, »c probltate gloriali sunt Jusfmus, Aihe- 
nagoras,TertuIIianus,et quotquot apologias pro Religione ad Im- 
peratores, ad senatum romanum, ad infensissimos Christiani no- 
minis hostes vel concinnarunt, vel recitarunt. 
3.) Quod denique in Imperalorum, aliorumque magistramum aucto- 
ritate subsidium nacla est Religionii propagatio? Nonne gravissi- 
mis edictis vetabanlur, ne novitiam quis Religionem ampleciere- 
tur, neve amplexi eam diutius retinerenl? Nonne decretis atrocis- 
simae minitationes,intentataque supplicia portdus addiderunt? Ne- 
que res inira minas sletil : sublaii sunt inniimeri omnis aelatis , et 
condillonls homines non Romae <!untaxal,se(l in toto,qua late pa- 
lebat, imperio; saevilum ferro, rolis, flamma, exquisilissimlsque 
aliis tarmentorum generibus, idque non uno, vel allero anno, setl 
per tria omninosaecula omnes provinciae vinculis, caedibus, flam- 
marum crepitu penonuerunt. Quid vero his omnibus eflectum? 
Certe si humannm islud fuisset commentum, religio vixunum, aut 
allerum annum ferre poluissst, qjiod ipse Gamaliel pharisaeus in 
concilio Judaeomm in perniciem Aposlolorum collecto agnoverat; 



. De Religionc Christiana. * 89 

(A*. ,*p. e. j. r. }&.); at eantrarium evenil: inlsr tot toTmenia 
itetit invicta, quin et in dies singulos nova cepit increroenta; JVeo 
quidqnam proficit , inquiebat Terlullianus ad Imperatorem ( A~ 
polog.c. jo.), 'exqwitWor qnaeque crudclitas vestra: itlece- 
braesr magis sectae: plures rfficimxir, quoties metimur avo- 
bis-.semen est sanguis Christianorum. Igiiur infiniia hominum 
mdtiludoomnis aetatis, sesus, generii; viri, acmuliere*; senes 
- «c juvenes ; pueri, ac puellae; nobiles , ac ignobiles ; divites, et 
pauperes ; saplentes, et rudes ip omnibus orhis lum noli partibus 
per tercentos annos cum incredibili constaniia, cum lumma animi 
firmitate atrocissima supplicia toIerarunt,crudelissimam mortem 
lublvernnt, profilsoque sanguine iieligioni leslimanium dixeruni : 
cui.quaeso.caussae inauditam hanc totmartyrum forlitudinem Iri- 
buemus? An fanaticoeuidam furori ? At quanjlo ejusmodi furor 
tot siroul hominei nalione, aetale, alfectionibus di(Teren'es corri- 
puit) Sitquod aliquando unus vel aller fanalismo abreptus extre- 
fa quaeque perpessus fuerit, numquam lamen furor Hle in pluret 



transiit ; numquam per tolum sese orhem diftiidit 



numquar 



is perstilil. Deinde illa pacali animi quies, illalaetitia 
cnnsiantia, qua carnificibus insuliabanl, certe fanatici furoris in! 
dicia nnn sunt. An siupori cuidam, et insanae mentis pervicaciae? 
Al quis siupidos pulel homines sapientiae laude clarissimos omni 
virtuiumgenereconspicuosfMirumprofeclo, cum paganam su- 
perstitionem sequobaniur, sapientissinli.splendidis muniis acre. 
gendisrehus publicis aplissimi habehantur : quamprimum' Beli" 
gionetn Christianam susceperunt, conlinuo insipienles, insani.stu- 
pidi evaserunt. An immoderalae gloriae cupidiiati? At qutd tum 
magis prohrosum, quam nomen inter christianos profileri ? Nul- 
lum denique aliud moiivum humanum , nulla alia cauisa invktae 
hujiis mariyrum constantiae cogitari potesl. Restai igitur, ut eam 
a vi ipsius veritalis,vel potius a divina virfute profecum arbitre 
mur,verumqu« mira.culum per tria saeeula continenier iterauim 
fuisse pronunciemus : nam cerie furere, agereque contra rationis 
imperium ipsius natoralibus propensienibus roboratum nalurae 
consentaneum non est.Quidquod nosiris fere tempoVibuieamdem 
crudelissimam scenam in Japonia, Sina, aliisque locis, quibui re- 
cenlius fides lllala esl, renovalam vidimus?l£t quod mireris.idem 
eonnnuo fanalicus furor.si naturalisiis credas, earum nalionum 
homines corripuit : eadem ihi iormentorum immaniUs faeviit ac 
eadem simul Christianorum foriitudo eluxii. 1 

aMBLLUMTUa CALUHKIAI. 

Schol. 1. Verum quamvis Religionem suos habuisse marlvres cavil 
lantur impii verae Religionis hastei; fuisse, qui pro judaismo p, 
ganismo, quin el pro falsis, singularibusque opinionibus fortUli- 
me mortem oppetierint. - * ' 

Responsionis loco haec notari velim. 1.) Religio judaica, vara mSim 
SlorckenauMetaph.Lib.ir. ,,* ' 



Diaiiizcd b/Cooglc 



JQo Theolbg. Natur. Seet. IV. Cap. IV. 

■ fuit, ac ■ Deo revelata ; pro veritate itaque, atque ad contestan- 
dam suam erga Deum subjectiotiem morlul sunt, viUm quotquot 

- maluerunt, quam eam legcm deserere. i.) Longe diverium quid i 

- est pro opinione falsa quidem, seri ah ipsis incunabulis animo in- 

■ jedente, ac longamajorum consuetudineconfirmata mortemoppe- 
tere, ac nO¥am,quani ccrio scias faliam esie.ampiecti, et in illius 
defensfonem vitam profunriere ; illud humanum esi, fierique non- | 
numqnam poieit: hoc naturae rcpugnat, nec umsjham eienit. Hn 
praerii. atttr nova doctrina , nova rtli.gio; at simul proponunlur 
gravissima infamia, honorum omnium amissio, immania lormenta, 
airocissima mors ; illam amplecti est his sese ultro objicere. Pu- 
tamusne fieri poste.ut tothominum miltiaeodemeniiae rie veniant, 

ut tuentli erroris caussa scienter in intcritum ruani ? 3. ) Si quis 
pro singuhrl quadam.ac falsa sententia moriatur.ille aut eam ve- 
ram esse sihi , licet falso, firmisiime persuadet', aut.ad sumnfum 
jam peninaciae, vel riesperationis aplcem ascendit, qlleroadmo- 
dum saepe homines sihi ipsis violentas manuj inferunt. Nullaho- 
rum snspicio in martyrcs nostros cadit, in quibus magna sapien- 

. tia, singularis animi tranquillitas, ac serenitas semper eluiit. 

Aliivel eum Dodwello ( Qucuv. de M, Voliaire t. i j. p. jA.suiv.) 
martyrum numerum in dubium vocant, negantque tot fuisse, quot 
passim jactantur : vel cum Voltairio( Lareligion. venge 1 l.y.lett, 
10. e't suiv.) conlenduntf christianos ilios non rcligionis tituio, sed 

' gravissimorumscelerumcausiaaromanispraesidibusneciaridiclos 
fuisse. Verum et hi, et illi omnium historiafum monumentis facile 
convitrcuntur: ergo dunlaxat quaedam ex laudata jam alias Plinii 

• adTrajanum epistola proferam, quae imputiontiam. Voltairii in 
plena luce constituent. Nec mediocriter, inquit , kaesitavi, — 
deturne poenitentiae locus, an ei, qui omnino christianus 

■ fuil,desiisse non prosit ( Bp. t. 10. ep. 97. ). Nqmen 'ipsum, et- 

- iamsifiagi'liisciireat,an fiagitiacohaerentia.nominipunian~ 
tur. Interim tn iis,qniadme larnquanl ehristiani defereban- , 
tur,hunc sitm secutus modutn ,i.nterrogaviipsos,an essent ckri- \ 
Stiant: coiifitentes iterum, ac tertio interrogavi, supfliciurn I 
minatus,perseverantes ducijusst. Neque entmdubitabam onu- 
lecumque esse', quodfatrrentur ; pervicaciam certe, ei infie- J 
Xibilem obstinationem dtbere puniri.—Cum praeeunte me 
Deos appeilatent,et imagini tuae,quam propter hoc jusitram 
cum siniulacris mtminum afferri, thure, et vino sHppUcarem : 
praeterea maledicerent Christo ,quorum nihil Cogi posse ifi- 
cuntur, qui swit revera christiant, ego dimittendos putavt. Be- 
cte, atque ordine. fecisse Plinium rescripsit Imperator: Actum, 
qnrm dtbtiisti, mi Secunde, in excittirndis caussu eorum, qui 
ehistiani ad te delatifuerant, secutui es, 

Ethnieam superstitionem.tum et Mahoinetanam,ajunt denique non- 
nulli, non njimi' et celeriler et late perorbem dittusam fuisse .non 
•pparer» proinde, quomodo ex propagatione are,umentum vetita- 



Digilizoa by Cooglc 



De ReligioneChrittiana. ;gi 
tis pro religiotte christian» peti possit. At vero religionem, quaa 
a<l depravatas hominUm propensiohes accomodala est, quae om- 
liem vilae llcentiam probal, longe, lateque propagari mirum non 
est,si praeseriim publica aucioritas , principum edicia, magistra- 
tuum ailhortationes^ sarriliculoriim ttiendacia, daemonum pracstl- 
gia, armorufi vU accedanr. lieligioni chrisiianae nihil ex his pro- 
fuisse, quin potius impedimenla humanis viribus insurterahilia 
umiique occurrisse demonslratum est; novimus, quantum uliimis 
hisce temporihus severiias rloctrinae, praeclpue in prohibemta po- 
lyspmia, et pri vata injuriarumultione,ohstiierit, ne in Sinajapo- 

gentiles quoque ad amplecienda christiana sacra armis coacios 
fuisse BayJius opponii {IJict. ktstor. crit.ar. MuhametU.Mttu:} 
quo quaeso wmporef an primis tribussaeeulis? minimecerle; tum 
enim-undique ferro.et flamma in Christianos saevilum est : quar- 
to aulJm reltgio jam toto fere 'orbe (lidusa fuit. yuod si conse- 
quentihui temporifuis christianorum principum aliqui popuios ar- 
mis subactos ail religionfem amplectendam vi coegissent, istud mi- 
nime efficeret, ne prima ejus propagandae ratio vere mirahilis,et 
divina jlt, multumque diversa a mpdo, quo impurissima Mahome- 
tis superstitio in orbetn introtlucta fuil. 

CXX]X.fer(ta.< Religtonis Christianae exaamirabiliitUuspro' 
"pagatione manifeste elucet, Cum enim reJigio christiana celer- 
rime ( §. 1 17. ), et sine ullis humanis subsidiis propagata sit ($. 
nlt.),ijecesse cst, ut id vi quadam supernaturali, et divina efTectum 
fuissecenseamus; sed religio]vi divina propagata certissime vera 
est: ergo veritas religionis christianaeexadmirabili illius propaga- 
tione manifesteelucet. 

Alf SOLA BBLIGIO C A TKO L I C A VBBA ?" 

Schol, i.Vindicata religionis christianae veritate alia gravissima 
fijuaestio enascitur; utrum apud omnes eos, qui.se Chr.istum ducem 
sequi profitentur, vera ohtineal religio; qua quidem in re bina 
haeccapila extra omnem eonlroversiam ponunlur. Primum:illam 
solum religionem ehristiartam veram esse,quae Verumsenium do- 

■ ctrinaea Christo revelatae tenet; alierum: diversos, acoppositos 
ejusdem doctrinae sensus slmul veros esse haud quaquam posse. 
Hinc vero perspicue'colligilur,non irt omnibus,quae hodie exlant, 
christianoriirii societatibus, quippe sibi admodum contrariis , sed 
in unasolum vertm Christi Beligionem vigere. Hac porro praero- 
gativa sola-m calholicam gaudere euni multa alia, tum praecipue 
non interrupia inde a S. Pelro, et ceteris Apostolis Pontifirum, ac 
Episcoporum successio manifeste demonstrat. Nam certe doclri- 
na Christi, nut hodie amplius non extat, aut iti Apostolqrum suc- 
oessoribus illihata persistit : illud christianorum nemo affirmave- 
rit.; igiiur in illaecclesia quaerenda est, inquahaqc successio da« 



QigiiizM o/Coogle 



79» ■ Theolog. Natur. Sect. W. Cap. IV. 

tur. Jam voro omnium aliarum sectarum inuia cs historiarum mo- 
numentis novimus ; omnes harum principes e sinu catholicae Jic- 
clesiae prodivisse, eoque facto successionem coniinnam abrupiss* . 
legimus:cumpontra in Ecclesisecatbolicaeorigineminquirimus,» 
Pio VII., qui jam vicarias Christi parles sustinet, continenli se- 
rie primuni ad S. Pelrum,tum ad ipsum Chflstum ascendimus. Va- 
lidissimo hoc (clo jam olim Tertullianus, aliique Patres conlra ae- 
tatis suae haereticos usi sunt , neque nohis vatidius suppetit; uno 
certe hoc argumento omnes ecclesiae ab Romatia sejunctae erro- 
rum,achaeresum convincunlur; nequit enim illorum doctrinaapo- 
stolica, ac proinde vera esse.qui se ab apostolica ecclesia separa- 
runt, 

QDID nfD[TrEaB!(TI>KD9, ET QCOTCPtBX ? 

Scho!. i, Cum itaque sola religio catholiea vara sit, catlo naturalif 
cuivis gravissimam ohligationem denunciat eamilem, expensis ri- 

' tecredibilitatis molivis, amplectendi (corif. §. 115. coj. 1. 
ac proinde indiftcrens non est, ad quam christianorum jocietatem 
quis se adjungat.iidf^ferentijintii igiturnon modo iazior, qtii ad 



omnes quatuor in orbe 




s (5.. 




se porrigit; verum etian 


jtriciiar.qui adj 


olas ch 




etas restringitur, cum ra 


tione pugnat ; pn 


fecto D 


um modo, qui 


ipsi minime placet, cole 




non 00 




sonat. Quod si religio ch 




imcatr 




'ut demonstravimus, ver 


mutiqu'e etillud 


rit,qu 


d ipsadocetl 


quis aiitem praecipuum 


lius^dogma ignori 






ad salutem aditum pater 
utaeternum periturus 0 






apite scienter 


aissenserh? Nec quidpia 


n promovent, qui 


cumLo 


rfcio(£r ehri. 


stianisme raisonable.) 




Christ 





io ariiculis fidei /iindamentn/iSiuconsentire.tametsi in ucciiien- 
talibus discrep'ent,hoc enim multis modis reprehendj [ioiest. Tm- 
primis eadem semperest Dei loquenlis aucloritas ; igilur pari 10- 
telligentiae submissione credendum est, quidquid revslaverit,*a- 
dem semperest Dei potestas, idem dominium j Igltur pari alacri- 
tate omnibus illius mandatis obtemperandum. Deinde quis certo 
definiverit, qui articuli fundamentales sint, qui accidentales ? cer- 
te cum Ipsi nulluiii supremumcontroversiarum judicemagnoscant, 
tot iterum hac in re sententiae erunt, quot capita. 



Sckol. 3. Audiamus ad extremum ingeniosam.Sisuperis placet, Eous- 
seavii argumentalionem (fimile (. 3-P- 3Si- )■ '$• una solum re- 
iigio revelata inter tot alias vera sit,fieri minime poterit t ut 
illa aquoquam cognosCatur; Cum enitn nulla ia re partent 
nonauditam condemnare iiceat, necesse est, tit quis summa 
accurntiane onmes totius orbii religianes examinet, omnes, 
qiiai adfertmt, raliones minutatimexpendat, ac objectiones 



Digitizod D/Coogle 



De Religione Christk 



793 



magnam inteltigentiae vim, omnium tinguarum peritiam, 
immeniam Uhrorum copia^m^denique et diuturnam per orbem 

cientlo par Consttli ius itaqne est, omnem de religione re- 
pelata curam dimittere, eoqne, qttem iua qitemtis ratio do- 
cet , cnkii Deam proseqtii. At quaerere ex Jtousseavio licel, 
utrum infans matrem suam e nolis, quae vullum ipsius dislinguunt, 
noscat, antequam omnes totiui ort>is mulieres viderit. Quaer o Item, 
an ad veram religionem naturalem, quam ipse solam admittit, a- 
gnoscendam, longum, ac <I\(ficile «xamen omnium syslematum at- 
heorum, malerialistarum, scepticorum, idealistarum, egoistarum, 
aliorumque similium deliramenloiuim necessarimn sjt : negabit 
profecto, nisi fallor, ajelqi:e veritatemreligionis naturalis per se- 
se sine comparatione ad absiirdiis aliorum hypotheses cuivis at- 
lendenli perspicuam fieri.At verosim.Uileryeritas Religionis Chri- 
stianao, et cumprimis catholicae rationibus evidentissimis non 
comparativisad alias religiones falsas, sed absolutis demonstrft- 
lur: quare necesse non est, ut amaes aliae anxie examinentur; sed 
sufficit ,ut illae rationes.ld est, motii-a credihiiiiatis aHenta, et 
pacata mente expendantur ; fieri eniro omnino nequit, ut ea reii- 
gio falsasit, proqua.tot motiva pugnant.Quod si autem onius par- 
tis veritas certo agnoscitur, hoc ipso constat omnes^pjiositas fal- 
sas esse; quemadmodum,cum unam contradictionis partcm veram 
esse demonstravimus , continuo sccundum logicae leges alteram 
falsamesse concludimus: nec opus cst,ut minutissima! qaasvls ad- 
versantium rationes seorsum excutiamus. Ceterunt velipsa haee 
huius examinis summa diffieultas,quin et impossihilitas efficacissi- 
mum argumenlum suppeditat , quo vcritas religionis calholicae, 
Pousseavio quantumvis repugnatitc, conslabilialur; nam certe Re- 
ligio, sine qua nemini salutem cohsequi liceat, ad omnium quoque 
caplum accommodata sii, oponet fislud autem de sola Caiholica 

Scripturarum lectionem.et meililaliones rudium' ac muiicrcularura 
ingenium superantes exposcunt, ipsa animiduntanat demissionem, 
et Ecclesiae auctoritatem ctiihmandat, cui parere rildissimis ae- 
que, ac doctis perfadle est,; iil ijood ailctor Berolinensis copiosius 
demonstravit ( Lafolie tles prdtendtis esprits farts. )..Sed jam 
de Religione pro scopo, nbn pfo argumenti gravitafe sa/isi^pre- 
corsummum Numen, cujus honorihus iahbrem hune dicavi, ite- 
rumque dico, ut misera abeprantes Religionis hostes in Viam veri- 



talis benigne reducat. 





CONSPECTUS 



PSYCHOLOGlK 
L!BER III.