Skip to main content

Full text of "Der rupsen begin, voedzel en wonderbaare verandering : waar in de oorspronk, spys en gestaltverwisseling : als ook de tyd, plaats en eigenschappen der rupsen, wormen, kapellen, uiltjes, vliegen, en andere diergelyke bloedelooze beesjes vertoond word : ten dienst van alle liefhebbers der insecten, kruiden, bloemen en gewassen : ook schilders, borduurders &c. : naauwkeurig onderzogt, na 't leven geschildert, in print gebragt, eu in 't kort beschreven"

See other formats


ft. ïoX^ 



UNIVERSITEITSBIBLIOTHEEK GENT 




Digitized by GooqI 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



DER 

RUPSEN 

BEGIN , VOEDZEL 

E N 

WONDERBAARE VERANDERING. 

Waar in 

De Oorfpronk , Spys.en Gcfhltvcrwiflèling: als ook 
de Tyd , Plaats cn Eigenfchappcn der Rupfcn, 
Wormen , Kapellen , Uiltjes , Vliegen , cn 
andere diergelyke bloedclooze Beesjes 
vertoond wordi 

Ten dienft van alle Liefhebbers der Infe&en, Kruiden, Bloemen 
en Gewaden : ook Schilders , Borduurden &c. 

Naauwkeurig onderaogt, na 't leven gefchildert, in Print gebragt, m 

in *l kort bcfchrcvcn 

Door 

- 

Maria Sibilla Merian. 




HAMSTERDAM, 

Cidrtih V99f den Auteur* 

Woont in de Kerkftraat , tuflehen de Lcidfche- en nieuwe 
Spiegelitraat over de Parflèry de Swaan, alwaar dezelve 
Gedrukt , als ook afgezet te bekomen zyn. 

Als mede 

By G er ard Valk, op den Dam in de wakkere Hond. 



■ ■ • 



» ' » 



Digitized by Google 



B E M IN D E 

L E E Z E R. 

Dk Boekje , handelende van 59 obfervatien 
der Infe&en , heb ik op verzoek veeier 
voornaame Liefhebbers eertyds in Nurenberg 
uitgegeven , maar dewyl de Hoogduitfche 
Spraak in deze Landen niet gebruikelyk is , zo 
ben ik wederom te raade geworden om veele 
Liefhebbers der bloedelooze Beesjes te conten- 
teeren, het zelve hier mede in de Nederduit- 
fche Taal aan den dag te gceven , met by voe- 
ging van nog 1 5 obfervatien met der zeiver 
befchryvingen , indien ik maar flegts dit geluk 
mag hebben dat deze myne geringe arbeit by 
cenige mogt aangenaam zyn , zal zulks my 
verder aanprikkelen om boven deze Beesjes 
die ik in Duitfchland heb gevonden, diegee- 
ne, die ik in Vriefland en Holland in groot 
getal verzamelt heb , ook in 't ligt te geven. 
Vaar wel. 



A i 



Digitized by Google 



VOORREDEN. 

Ewyl in myn jcugt rayn meefte oeffêning 
was het fchildercn van Kruiden , Bloemen 
en V rug ren, zo heb ik akydgct ragt dezelve 
met aldcrlei Beesjes te ver eieren, die ik dan 
tot dien einde met veel moeite opzoet j by deze be- 
handeling wierd ik gewaar dat alle Wormen en Rup- 
fen de transformatie , of verandering onderworpen 
zyn , zo wel als de Zydeworm , 't welk myn icver 
aanzette om in deze fpeculatie wat dieper te gaan, 
waarin ik nu al 39 Jaaren volhard , en zeer veel 
wonderbare veranderingen gevonden heb. Hier me- 
de was ik niet vernoegt dat ik zulke ongemeene voor- 
vallen alleen wifte, maar was genegen om dezelve ook 
aan andere Liefhebbers mede te deelen , dit baarde by 
veele groote verwondering, in aanzien van hunbegia 
voedzel en verandering en boven al het beftier des 
Scheppers die zulk een wonderbaarlyk weezen en 
Ichoonheit in zulke geringe Diertjes gelegt heeft > 
dat geen Schilder met renceel en Verven dezelve be- 
reiken kan, voornamelyk die ik in Amerika gevonden 
heb , waar door myn begeerte in 't obfèrvecren hoe 
langer hoe meer gewatkert word. Wanneer de Wormt- 
jes uit haar eiertjes voortkomen dan zyn ze zo klein 
dat men ze naauwlyks kan zien> maar als zy haarregt 
voedzel hebben dan hebben zommige cenige weeken, 
andere wederom wel twee maanden tot haar volko- 
men wasdom van noden zommige hebben onder ag- 
ter het hooft drie klaauwen , cn in het midden onder 
't lyf aan elke zyde vier pooten , en aan hetagtt rflelit 
nog twee pooten , andere hebben onder agter het 
hooft drie klaauwen , en aan het middel geen , dog 
aan het a^terfte lit nog twee pooten , als deze voort- 
gaan 




VOORREDEN, 

■ 

gaan dan brengenze de agterfte voeten by de voorde» 
zo dat het lyf met een bogt om hoog ftaat , en fpoe- 
den aldus haaren gang. De Maaden hebben geen 
voeten daarom ze ook maar met haar lyf voortfchui- 
ven , deze heb ik wel gevonden in verrotte Rupfen , 
ook in haare of andere vuiligheit, 't welk fchynt haar 
voedzel te zyn , dewyl de Vliegen haare eieren daar 
in leggen. De Maaden veranderen in kleine bruine 
Tonnetjes, daar dan na tien of twaalf dagen Vliegen 
uitkomen. Zommige Rupfen fpinnen mede gelykde 
Zydeworm , andere veranderen zonder fpinnen in 
Poppen , deze twee zoortcn brengen na veertien of 
twintig dagen Uiltjes voort die maar des nagts vlie- 
gen. Men vind ze ook die zig in een Pop verande- 
rende alleen met een draat vaft maken en zo met het 
hooft na onderen hangen , een gebakert kindeken ge- 
lykende , waar van eenige als verguld fchynen, zom- 
mige blyven ook wel den geheelen Winter in haar 
Pop , en in 't Voorjaar komt daar een Kapelle uit, 
die des daags zeer rat zyn in 't vliegen. Alle zoor- 
ten van Rupfen eer ze veranderen vervellen ze twee 
of drie maal, zommige krygen na *t vervellen een an- 
dere koleur en gedaante zig zelf niet meer gely ken- 
de. Ik heb veeltyts Vliegen uit een Pop van een 
Rups bekomen , de reden hier van mecne ik deze 
te zyn , terwyl ik wel bevonden heb dat doe de Rups 
zig vaft gchegt had, zo als ze wilde in een Pop veran- 
deren, dat daar een Vlieg op kwam en veel uuren 
daar op bleef -zitten , uit de welke Pop na verloop 
van veertien dagen meer als vyftig kleine Vliegjes te 
voorfchyn kwamen , welkers vleugeltjes in malkander 
gerimpelt waren die ze met haar voeten wat te regt 
ichiktcn en daar van vlogen : wanneer de Uiltjes en 

* A 3 Kapcl- 



Digitized by Google 



VOORREDEN. 



Kapellen eerft uitkomen dan zyn haare vleugels heel 
klein, gelyk op Fol. 26 te zien is, do£ ze groeijen 
zo fchielvk dat ze binnen een uur volwancn zyn, 
de Kapellen hebben geen mond meer gelyk doe ze 
Rupfcn waren > maar twee lange dunne fnuiten 
tunchen haare oo^en die ze by malkander gcvoegt 
in de Bloemen ftecken, en alzo haar voedzcl naa 
zig zuigen , blyvcndc in deze gedaante tot dat ze 
haare eiertjes gclegt hebben en dan fterven. 



I. 

Moerbeflên. Mom cmn fmEltt. 

Sf^S^^ Et Tytdblad verbeeld een Looverkrarss van Mocr- 
1 rZa&i Ë beflenranken met Bladeren , Bloeizel en Vrugten , wel. 
9 RSQ E ^ crs bladeren nct re g lc voedzel is der Zydewormcn . 

Deze Wormen komen voort uit eienjes die by dc 
Liefhebbers den geheelen Winter over zorgvuldig bewaart wor- 
den , ze worden in 't voorjaar door de warmte der Zon uitgc- 
broeit , als dan geeft men hun dc Mocrbeflênbladeren tot haar 
fpys, wel zorg dragende dat de bladeren geen vogtighcit op zig 
hebben, want dit is hun doodrlyk. Wanneer deze Wormtje* 
ontrent agt of tien dagen out zyn, dan word haar koleur uit den 
donker graauwen 't welk een voortceken is datze in korten tyd 
vervellen zullen , dit gebeurt tot drie of vier maaien : haar ko- 
leur is byna geheel wit, maar als zy tot haarvolkon.cn wasdom 
gekomen zyn , als dan worden zy klaar cn ccnigzins doorzigtig 
of tranfporant , geduurig heen en wcér waggelende met naar 
hooft , en beginnen uit haar mond dc zyde teïpinnen, dc lief- 
hebbers dan decze voorteekenen ziende zetten zc ordinair in ccn 
peperhuisje , daar in fpinnen zy zig zelf in ccn Ovaal van vorm 
als een ei, als dit gefpin wit is zo zyn des Wormspootjes ook 
wit geweeft , zo ook als 't geel bevonden won zyn de voeten 
ook geel gewceft, dit volbragt zyndc dan veranderd de Worm 
in een Popje , in deze geftahc blyft hy ccn en twir.tig dangen , 
dan komt daar ccn witagtig Uiltjen uit 't welk dit vel doorknaagt 
cjn van zig ftroopt , laatendc eenig bruin vogt van zig, zybcflann 
uit tweeder lei zexe , het Manneke is duider van l)f als het 
Wyfjc, gepaart hebbende , leggen zy haar eiertjes va ft op ccn 
papier daar zy tot dien einde op gezet zyn , aldus leven zy re- 
gen of tien dagen zonder eeten of drinken cn iUrvcn. Dc eier- 
tjes zyn eerlt geel van koleur, in groctc gclyk dc gicilt, in 
weinig tyd worden zy graauw cn wrrden dan bewaard tot in't 
voorjaar gclyk boven gezegt is. 



I I. rVipcrs 



Digitized by Google 



Purpert Tulp. Tmlifa ptujurea. 

DEzcTulp, ook wel gcnaamt Marbre Jafpis, is het vocd- 
zel van de daar op zittende Rups tot in 't laatft van May, 
alsdan veranderd zy in een bruine Pop , na verloop van vyftie» 
dagen komt daar een Uiltjen uit , zynde de bovenfte vleugels 
roodagtig , en de onderfte met het lyf graauw. 

Onder aan de Heel zit een Worm de welke de kleine dier* 
kens die men Luizen noemt tot haar ipys gebruikt , in *t laatft 
van May veranderd deze in een blaas , na veertien dagen komt 
daar ccn Vlieg uit zynde jgecl cn.fwart geüreept , en de ooge» 
root. 

I I I. 

Bhauwe Seringa. Sambuctu Camlea. 

DIergelykc groene Rupfen , gclyk onder op een blad zit, 
heb ik op deze Boom gevonden en met die bladeren ge- 
voed, tot den iz May doe maakte zy een wit gefpin en veran- 
derde in een bruine Pop , in 't laatlt van May kwam daar een 
ligt bruin Uiltje uit gelyk boven op de Blom verbcelt is. 

Deze op de Blom zittende groene Rups veranderde den z 
May in een bruine Pop , en den 17 O&obcr kwam daar een 
bruin en wit gefpikkcld Uiltjen uit , gelyk boven op dc Blom 
verbeeld is. 

I V. 

Krieken Bloeizcl. Ctrafiu nigr* Atdcis Fiorent. 

DEzc zoort van Wormen by de LandluidcngenaamtKoorn- 
worm, om dat hy de wortelen van het Kooi n afeet, hec 
Ivf is witagtig en naakt gclyk de Kaas-Maaden , het hooft is 
tiokergeci , ik heb dezelve in O&obcr in dc Aarde gevonden 

nog 



Digitized by Google 



(9) 

nog klein zyndc en bewaart tot bet ander Jaar , in April doe 
was hy zo groot gelyk hier onder verheelt is , zyn verandering 
brengt een Tor voort die men Moolenaars noemt , zyn ge Hal- 
te is boven opeen blad vertoont, zy eeten de jonge fpruiten der 
Vrugtboomcn daarom heb ik ze op deze Boom gcplaatft. 

V. 

Hyacintli. Hjacimhtu Oriënt aits. 

DEzc ruige fwarte Rups , gelyk onder verbeeld is , eet 
veelderlei Bloemen en Kruiden , zy zyn zeer vaardig in 't 
loopen , als men ze aanraakt dan rollen zy zig in malkander 
gelyk een klootje en blyven een tyd lang zo leggen , haar vol- 
Koomen wasdom hebbende maaken ze een gefpin , en verande- 
ren in een fwartè Pop, ra veertien dagen komt daar. een Lilt jen 
uit gelyk op de Blom zit > haar bovcnllc vleugels zyn bruin en 
wit , en de ondcrlle bleekroot en fwarigeplckt , zy leggen 
gnauwgrocne eiertjes. 

Ik heb zulk een klein Rupsje gehad , gelyk op een Blomtje 
zit , die maakte zig valt aan een "hout , en wiert hart en kort, 
gelyk boven de gmote Rups te zien is , na tien dagen kwam 
daar een fwarte Vlieg uit , daar komen ook wel Vliegen uit die 
haar agterlyf geel is, gelyk hier mede twee der zclver veibeelt 
zyn. 

V I. 

Boterbloemen. Ranmculn: dulas. 

ZUlke zoort van Rupfen heb ik op deze Bloemen gevon- 
den en daar mede den gehcclen Maant April ge voet , zy 
zyn boven op de rug Orajenkoleur , en van onderen ligt geel , 
vorders zyn ze fwart en een weinig hairig , als men ze aanraakt 
dan rollen zy zig in malkander en olyvcn zeer lang leggen , in 
May maaken ze een gefpin en veranderen in een bruine Pop , 
gelyk aan een blad hangende , vcibec.t is , na veertien dagen 
komt daar een fchoon Uiltjen uit welkers hooft , Ivf , en 

B bovenfte 



Digitized by Google 



( 1° ) 

bovenfte vleugels fwavel geel, cn (Wart geplekt, endeooderfte 
vleugels fwart , en root gevlakt zyn : deze Uiltjes zitten over- 
dag ftil by malkander, des avonts beginnen zy te vliegen , des 
morgens zoeken zy wéér een donkere plaats om te ruften , na 
cenigc dagen leggen ze geele eiertjes en fterven. 

VIL 

DEzc groene Rupfen met fwarte flippen en een fwart hooft 
heb ik in 't begin van May op deze Boom gevonden , als 
men ze aanraakt: dan laaten zy zig aan een draatje uit haar mont 
nederzakken , waar aan zy zig ook wéér na boven weten te 
begeven » zy zitten de meefte tyd in een blad dat ze toegerolt 
heblen, wanneer ze daar uit gaan en haar genoegen gegeten 
hebben , dan lopen zy met groote fpoet wcér in haar blad 
waar in zy ook een gefpin maken, en in een Popje veranderen, 
ik heb bevonden dat daar Uiltjes uit kwamen , welker voorlyr" 
ligt bruin , en het agterfte gedeelte cn bovcnfte vleugels wit 
zyn. 

Onder Ieit een ligt geele Maade die ik in de drek der Wor- 
men gevonden heb, welke in drie dagen veranderde in een bruin 
Tonnetje, na veertien dagen kwam daar zulk een Vlieg uit , als 
ouder vertoont wort. 

Aan het bovcnfte van een groen blad vertoont zig een groen 
Rupsje ,. als men ze ftoort dan laat ze zig aan een draatje néér , 
cn begeeft zig daar aan ook wéér na boven, ik heb ze met de- 
le bladeren gevoet tot den n Juni , doe veranderde ze in een 
geele Pop , den 16 Juli kwam daar zulk een fwarte Vlieg uit, 
gclyk mede op een blad verbcclt wort. 



VIII. Paar- 



Digitized by Google 



( II) 

VIII. 

Paardebloemen. Taraxacon. 

OP deze wilde Bloem vint men in April een Rups , bruin 
van lyf , ze beeft aan 't hooft gelyk twee hoorntjes van 
fwart hair , en op de rug nog vyf diergclyke overentftaandc 
bosjes, en is vorders over 't lyf met geel hair bezet, zy maken 
in *t begin van May van haar eigen hair een Ovaal gefpin, 
en veranderen in een bruine Pop met geel hair bezet , gelyk 
onder vertoont wort , in *t laatft van May kwam daar een 
graauw Uiltjen uit gelyk boven op een blad verheelt is. 

I X. 

Oubbeld Moercllebloeizel. Cerofa acida , r*bra,fUrem fleno. 

DEzc Rups vint men opalderleiVrugtboomenj dog bezon- 
der op de Karflê en Moerellcboomcn , wanneer zeveran- 
deren willen dan fpinnen ze een Ovaal, 't welk als zilver glan- 
zig is, en wat boidig gelyk Parkement , daar in verwiflclcn ze 
haar gedaante in een bruine Pop, gelyk op twee verfcheide bla- 
deren verheelt is, na veertien dagen komt daar zul keen graauw- 
koleurig Uiltjen uit , gelyk boven op dit takje vliegende ver- 
toont wort. 

X. 

Kruisbcflènbloeizel. Flus GrofiitlarU, faüvé y fpuofa 

IN de Maant April vint men op dit Boomtje een zoort van 
Rupfcn, bruin van lyf, fwart geftrcept, met witte plekjes, 
ze zyn zeer traag in 't gaan , in de Maant Juni fpinnen ze zig 
in een donker geel Ovaal en veranderen in een Bruine Pop , in 
Juli komt daar een donker geel Uiltjen uit , wiens boven fle 
vleugels ieder een wit vlakje heeft gelyk in de figuur verbcek 
is. 

B z XI. Karflên- 



Digitized by Google 



( It ) 

X I. 

Karflènbloeizcl. Cerafut a*ftera, fiercns. 

TTX Icrgclykc ligtbruinc Rupfen heb ik vcchyds op deze Bo- 
U men gevonden, zy krullen de bladeren in malkander daar 
zc zig in verbergen , ze zyn zeer rat , en lopen zo wel agter al» 
voorwaarts , als men ze aanraakt dan laten ze zig met een draatje 
uit haar uiont nederwaarts, ik heb ze gevoet tot den 6 May , 
doe maakten ze een wit gefpin en veranderden tn bruine 
Popjes , den 17 OftoLer kwamen daar zulke ligtbruinc Ka* 
pelletjcs uit, gclyk ter zyden verbeclt is. 

Zulke geelagtige Rupfen heb ik veel gevonden aan de Karflc- 
bomen , ze rollen de groene bladeren in malkander , en zyn 
zeer rat , ze lopen zo wel agter uit als voorwaarts , aange- 
raakt zynde laten ze zig aan een draat nederwaarts , waar 
aan ze zig ook weêr na boven weten te voegen , ik heb zc 
gevoet tot den 6 May 9 doe maakten ze een wit gefpin , den 
27 O&ober kwamen daar zulke ligtbruine Uiltjes uit , gelyk 
boven op een groen blad verbcelt is. 

X I I. 

Gcele Violier. Viola Intea. 

OP deze Muurbloem vint men zulke dunne groene Rupfen, 
ze zyn na proportie langer als andere Rupien , ze hebben 
onder 't fyf geen voeten , wanneer ze voortgaan dan brengen 
ze het agter Jy f by het voorllc , maaken alzo een hooge bogr , 
en fpoeden zo haar weg , ik heb bevonden dat ze zig in Juni 
op een blad vair fpinncn en veranderen in een bruine Pop , in 
Juli komt daar een fchoon bruin Kapelletje uit, gelyk hier naait 
de Bloem verbeclt is. 

Op die geclc Bloem legt een wit Worratje , 't welk ik in 
een Raap heb gevonden , dit veranderde in een Tonnetje , r,a 
tien dagen kwam daar een kleine Vlieg uit gelyk boven op de 
Bloem verbeclt is. 

XIII. Pruimen 



( n ) 



XIII. 

Pruimen van Damaft. Flu Prm* Damt/een*. 

ZUIk ccn fchoonc groene Rups roet fwarte ftrecpen engec- 
le koraaltjes , heb ik met deze bladeren gevoet tot in \ 
laatfle van Juni , als wanneer ze zig in een Ovaal , blinkende 
als zilver , en bordig als Parkcment heeft ingdponnen , cn veran- 
derde in een bruine Pop , m *t begin van Augullus kwam 
daar zulk een fchoon Uiltjen uit, welkers onderftc vleugels 
geel, bruin geftreept, en fchoon gevlakt zyn. 

Aan het onderftc groene blad hangt een Bccsjc met een brui- 
ne harde fchors omvat , dit gaat langzaam met zyn huisje voort 
gelyk de (lakken , ik heb het gevoet met deze bladeren tot den 
zo Juni, doe Heef het ftil leggen , den 1 1 Juli kwam ccn zulk 
wit Uiltjen daar uit gelyk boven het bruine Rupsje verbcclt is, 
het ander Bcesjen daar tegcu over is ook van dien aart. 

XIV. 

Roode Aalbeflèbloeizel. 6r*Jfidarirhment , non fftnofa , florens. 

MEn vint een zoort van Rupfcn op deze Boomtjes , wel- 
kers voorlyf uit den gcclen , en het agterlyf boven wit 
cn onder geej is , ik heb ze gevoet tot dat ze veranderden 
in een Pop, gclykendc wel een gebakert kint, als met gout 
en zilver verziert , in 't laatft van Juni kwam daar een Kapclic 
uit, welkers bovenzyde hooggeel cn bruin gevlakt, cn van on- 
deren bruin met fwarte plekken verziert was. 



B 3 XV. Boter- 



Digitized by Google 



( t4) 
X V. 

Boterbloemen. Ranunculm fratettfr. 

ZUlke bonte Rupfen heb ik met deze groente gevoet tot in 
de Maand Juni , doe veranderde zc in een fwarte Pop, 
waar uit een fchoone Kapclle kwam* welkers hovende vleugels 
ligt geel met fwarte ftippcls, en de onderftc vleugels Oranjeukc- 
lcur en met fwarte Greepjes verziert waren. 

XVL 

Kervel. Certfthnm. 

Dit Kruit is bet voedzel van een groene witte geftreepte 
gladde Rups, ik heb ze gevoet tot in 't laatlle van May, 
doe maakte ze een dun gefpin , en veranderde in een Kaftanjc- 
bruinc Pop, na veertien dagen kwam daar een bruin Uiltjen uit, 
gelyk in de figuur verheelt is. 

XVII. 

Wonderbare Rupfen. Fermts miracmlofi. 

DEzc twee groote , dog malkander in gedaante en koleur 
verfchillcnde Ruplcn , heb ik in 't Gras gevonden , het 
welk haar voedzel is ) zy veranderen op de ordinaire manier, 
zig zelf infpinnende vcrwiflclen ze haare gcftalte in eengraauwe 
Pop , waar na uit elk een groote donker Oranjekoleurde Uil 
te voorfchyn kwam, die malkander byna in alles gelyk wa* 
ren. 



XVIII. Appel. 



Digitized by Google 



( If ) 



X V I I L 

Appelbloeizel. Malm mellea ficrws. 

Dit flag van Rupfcn is alle Vrugtbomcn zeer fchadclyk, 
dog voornamelyk de Appelboom , ze verfpreiden zig des 
dangs over den geheelen Boom , en des nagts komen ze alle 
by malkander in een bondel of het fpinneweb was , deze Rups 
is uit den bruine , heeft op elk lit op haar rug gelyk blaauwe 
en roode koraalen , wanneer ze een dun gefpin om zig gemaakt 
hebben dan veranderen ze in een bruine Pop, waar uit na veer- 
tien dagen een witte bruin ceitreeptc Uil voortkomt , wanneer 
die haar eiertjes geleit hebben dan dekken ze dezelve met een 
gcekgtige dons , dat men de eiertjes niet zien kan , waar door 
ze des Winters voor de koude wel befchermt zyn. 

Nog heb ik op de Appelbomen een klein geclagtig Rupsje 
gevonden, welk in 't laatlt van May een gefpin om zig maakte 
daar in ze overwinterde , en in 't voorjaar kwam daar een klei- 
ne Vlieg uit , gelyk boven vertoont wort op de groene blade- 
ren. 

X I X. 

Roode Roozen. Xefa incamata. 

BOvcn op de Roozeknop zit een kleine groene Rups , die 
niet alleen de groene bladeren op eetcn , maar zc hollen ook 
de knoppen van binnen uit, zo dat zede Roozen haar volkomen 
wasdom beletten , zy veranderen in 't laat ft van May in een 
Okerverve Fop, in Juni komen daar zulke Kapelletjes uit, ge- 
lyk op de Roos verheelt is. 

Onder aan de ftcel van de Roes kruipt een kleine bruine 
Rups , die mede de knoppen uit eet gelyk de andere , zc 
veranderen in May , in juni komen daar zulke Kapelletjes 
uit gelyk ter zyden een vliegende verbcelt is, welkers bovcnltc 
vleugels Okervcrvig en de onJerlle gi aauw zyn. 

Van onderen cp een groen blad zit een groene Rups , wel- 
kers 



kers aart is altyt onder de bladen ruglings te gaan eet en, ik heb 
ze gevoct tot den 10 Juni , wanneer ze een dun wit gefpin 
maakte en in een houtvervige Pop veranderde, den 16 dito 
kwam daar een bruin Uiltjen uit , gelyk op de afgevallen 
Roos verheelt is. 

X X. 

Hagcdoornbloeizcl. Oxjacamha ftoretts. 

DEze bontgekoleurdc Rupfen vint men veel op de Hage- 
doorn , dog zc zyn ook niet vies van de bladeren der 
Vrugtbomcn, na dat ik zc cenige tyd gevoct had maakte 
ze een graauw gefpin , en veranderde in een bruine Pop, 
die zo levendig was, dat als men ze aanraakte, ze zig rontom 
rolde , na twaalf dagen kwam daar een wit Uiltjen uit ., 't lei 
geclc eiertjes en ftierh 

Deze vuile Wormen vint men in (tinkende geuten , ze veran- 
deren in Tonnetjes met {tarten , daarom ook wel genaamt 
Muisjes , ik heb bevonden dat daar na zeventien dagen een tra- 
ge gcclagiige Vlieg uit komt. 

XXI. 

Qiieebloeizcl. Cmne<t flos. 

ZUlkc groote Rupfen heb ik op deze Boomen gevonden , 
ze zyn Okergeel en fwart geitreept met witte Hippelen, 
de kop en ftart is Oranjekoleur , wanneer men zc aanraakt zo 
maaken zc met de kop een groote bewecging , ik heb ze met 
deze bladeren gevoec , tot dat zc een geelagtig bordig gefpin 
maakte, en' veranderde in een Pop, na drie weeken kwam daar 
een groote Okervervige Uil uit die den geheclen dag ftil zat, 
als men ze aanraakte dan vloog ze heel onbezuift overal tegen 
aan, dezelve leit geele eieren. 



XXII. Roos. 



Digitized by Google 



(17) , 



XXIL 

Hoos. Rtfa mdttflexy media. 

ONder op het ftceltje van de Roozenknop zit een klein geel 
Rupsje , dit veranderde in Juli in een groen en root Pop- 
je, na veertien dagen kwam daar zulk een aardig graauw Becs* 
je uit, gclyk ligt Okerkoleur, en wit geftrcept zynde. 

Diergelyk een Rups lcide zig néér of ze dood was, na ceni- 
ge dagen kroopen daar vyf Maaden uit die in witte Tonnetjes 
veranderden , welke Tonnetjes de voorfchreve Rups aan mal- 
kander fpon en ftierf , na veertien dagen kwam uit elk Ton- 
netje een klein Vliegje. 

XXIII. 

Krieken. Cerafm major , fi hÜh fitt dulct. 

DEzc fchoone Rups heeft dwars over den rug gelyk fwartc 
banden met Paarlen geborduurd , ik heb ze met deze bla- 
deren gevoet , eens by gebrek van fpys aten ze malkander op , 
ze iponnen in Juli een Ovaal blinkende als zilver , en verander, 
den in Popjes , in Augufti kwamen daar (choonc Uiltjes uit , 
zynde fwart , wit , graauw , oranje- cn roozeroot geko- 
lcurt. 

Op de Kriek vertoont zig een Ichoon Zeegroen Rupsje 
heel gaauw in 't lopen , dit veranderde in 't begin van Au- 
gufti in een bruin Popje , in 't laatft van deze Maant kwam 
daar zulk een Kapclleke uit , gelyk in de figuur vcrbcclt 
is. 



C XXIV. Grootc 



Digitized by Google 



( i8 ) 
XXIV. 

Grootc Roo«. Rofa maxim* , mdtiflex. 

Dit zoort van kleine Rupféo zyn groen met fwartehoofjei, 
ceteo van binnen de ftcelen en knopjes uit, op dezelve wy- 
zc gelyk aan het onderftc knopje te zien is, als men ze aanraakt 
dan laten ze zig aan een draat neer f en aan de zelfde draat 
werken ze zig ook weêr na boven , in 't laatft van May veran- 
deren ze in bruine Popjes , na veertien dagen komen daar zul. 
ke als goutblinkende Kapelletjes uit die zeer vaardig zyn in 'c 
vliegen , en geftoort zynde zig heel aardig onder de bladeren 
weten te verbergen. 

XXV. 

Groote Kruisbeflen. Fr*ü*u grojjularia^ffimfd. 

AAn een blad vertoont zig een groene Rups die byna over- 
ent ilaat , als men ze aanraakt dan fingeren ze met het 
bovenlyf heen en wéér , ze houden zig met de agterfte pooten 
zo vaft dat men ze naauwlyks zonder te befchadigcn los kan trek- 
ken, ik heb ze gevoet tot in 'c laatft van May, doe veranderde 
ze in bruine Poppen, na veertien dagen kwamen daar vitte, 
bruine , geplekte Kapellen uit , gelyk onder op de figuur 
verbcelt wort. 

Op een Bes zit een Rupsje, 't welk in 't midden groen, en 
het voor en agterlyf geel en fwart gcttippelt is , ze zyn deze 
vrugt zeer fchadelyk , zy vervellen rot verfcheidemalcn , en 
worden elke reis fchoondcr, in 't laatft van May virandcrenze 
in Popjes , na drie weken komen daar geele Vliegen uit , £e- 
lyk mede op deze zyde verheelt wort. 



XXV/. Grootc 



Digitized by Google 



* ( IP) 

XXVI. 

Groote Brandenetelen. ürtka mens , majtr. 

DEze groente is het voedzcl van een zoort fwarte Rupfen , 
ik heb daar van cenige in een doos bewaart , die ug den 
14 Juni alle boven aan het dekzel vaft gemaikt hadden en veran- 
dert waren in bleekgeelc Poppen, mync nieuwsgierigheit dreef 
my om een daar van te openen, die ik aldus bevont, gcly kon- 
der aan een blad afhangende vcrbeelt is , den 18 dito kwamen 
daar Kapellen uit welkers buitenftc zyde bruin , en dc birinenftc 
donker oranje , met fwart en purper zeer ichoon gekoleurt 
is. 

Uit een dcrzelver Popjes . die wel dc grootfte was, kwam 
een fwarte (tinkende Vlieg uit , gclyk boven de Pop op een 
blad zittende verheelt is. 

Ik heb ook in den drek van deze Rupfen , Maaden ge- 
vonden, die veranderden in fwarte Tonnetjes, na twaalf da- 
gen kwamen daar zulke Vliegen uit gefyk onder vertoont 
wort. 

XXVII. 

Roode Willige. Saltx , ofuto ftilio. 

OP het lange afhangende blad vertoont zig een Bcesje 
zyndc geel met fwarte tripjes, den 14 Juni maakte het 
zig aan een blad vail en veranderde in een Popje , na vyf- 
tien dagen kwam daar zulk een Tor uit gclyk boven op een 
blad zit, die haar zaat weêr op deze bladeren leggen, waar 
uit dan gcvolgclyk weêr jonge Bccsjcs uitkomen. 

Op het onderfte blad vertoont zig een bruin Rupsje, ik 
heb ze met deze bladeren gevoct , den 6 Juni maakte ze 
een gefpin, en bleef daar in tot des anderen Jaars in May, doe 
kwam daar zulk een Vliegje uit gclyk onder verbeelt is. 

C z XXVIII. Gc- 



Digitized by Google 



<*>> 

X X V I I L 



DEzr op qc Roos xinrnde Kaffcanjeforuinc Rt7pg knrpt op 
haar buik om dal tx maar voor drie pDoten bedt, ik fce£> 

zc zig ra een Rouzrr,l>lad aa wrjrnki.de ia een toubc Pop, 
gelyk op de Roos te zieo s, m Teerden dagen k-waa daar 

ccn {wart en wit gcvhfct Kapelletje uit, roede op de Roos zit- 
tende verbeelt. 

Aan de fteel zit een groen Rupsje, die heb ik ook metRoo- 
zenbladercn gevoed , in 't begin van Juli veranderde het in een 
Popje, na veertien dagen kwam daar een Okergeel Kapelletjen 
uit , gelyk onder vertoont wort. 

Diergelyk een Rups leidc zig neêr of ze doot was , uit 
welke een witte Maade kroop, die na een korten tyd veran- 
derde in een Tonnetje , na veertien dagen kwam daar zulk eren 
Vlieg uit gelyk op het middelde blad verbeelt ftaat. 

XXIX. 

Witte Aalbcflên. Grofularia kwienfis. 



EEn fchoone wit en fwartgevlakte Rups geneert zig op deze 
Boompjes , wanneer deze Rups voort wil dan zet ze haar 
agterlyf by het voorfte , maakt met haar lyf een hooge bogt , 
«n gaat zo haar gang , ik heb zc met dit groen gevoed tot den 
13 Juli , doe veranderde ze in een ligt bruine Pop , in *t laatft 
van deze Maant kwam daar ccn fchoon wit , ged cn fwartgep 
vlakt Kapelletje uit, »t welk zeer rat in 't vliegen was. 



XXX. Palm 



DEze fcboone Raps heb ik met deze bladeren gevoed, 
S Jam veranderde te ia eea foute Pap 
ca ma wit faatr bezet , m veertien dagen kwam daar m een 
Uïkjcn zo glanz% alf Pacrkmoer , ex 



i AVorm heb ik in de Aarde gevonden , en 

in een doos met Aarde bewaart, cn met verfcheidc wonels ge- 
voed tot in de May grootcr geworden zynde , doe wiert hy op 
de rug bruin gevlakt , ten laatftcn veranderde by in een Oor- 
worm. 

x x x r. 

Kleine Kruisbeflèn. Groftilaria alba vulgarit. 

Dit zoort van Rupfcn geneert zig op alderlei Vrugtbomen, 
dog voornamelyk op de Kruisbeflèn , het lyf is graauw, 
langs de rug loopt een fwarte ftrecp , ze zyn heel ruig van hair, 
het hooft is geel , agter het hooft nebben ze aan elke zydc vyf 
blaauwe, cn langs het lyf roodc koraaltjes, zy veranderen in 
Augufti in ligtbruine Popjes , die als men ze aanraakt zig om- 
wentelen, in September komen daar zulke Uilen uit, die wit > 
geel, cn fwart geftrcept zyn. 



C $ XXXII. Gemeen 



Digitized by Google 



( *l ) 

XXXII. 

GcmCCO Gras. Cr amen fraterr/i, Vtiliare. 

DEze graan we Rups heb ik met Gras gevoed tot in Juli, 
doe maakte ze een graan w gefpin en veranderde in een 
ffraauwe Pop , in Auguiii kwam daar eeu donker Oranjeko- 
leurdc Uil uit, die groene eiertjes leidc. 

XXXIII. 
Slee Pruimen. Acacii Germama. 

DEze Rupfèn zyn blaauw , geel en wit geflreept , ze be- 
minnen het vogt zeer , des avonds voegen ze zig alle by 
malkander in een gelpin, gelyk een fpinneweb , ik heb ze met 
deze bladeren gevoed tot den iojuli, zy fponnen elk een Ovaal 
gelyk de Zydewormcn, en ze veranderde in fwarte Poppen, in 
't laatlt van Juli kwamen diar ligtbruinc Uiltjes uit , ze leggen 
haar eiertjes rontom de takjes, als een ring, daarom zyn ze Lc- 
fwaarlyk om uit te roeijen. 

Ik heb in haar drek Maadcn gevonden , die veranderde i'n 
Tonnetjes , na veertien dagen kwamen daar zulke VHege uit 
gelyk boven vcrbeelt is. 

De onder aan de Meel zittende geclagtigc Rups , wns zeer 
gaouw in 't lopen , ze maken haar wooning in een groen blad 
tot malkander gcrolc , ze geneerde zig met deze bladeren tot 
't laatlt van May , doe veranderde ze in een bruine Pop , na 
veertien dngen kwam daar een ligtbruin Uikjcn uit. 



XXX IV. HontuW. 



Digitized by Google 



XXXIV. 
Hontfb af. Hedtra tirreftris , fUrtnt. 

Dit Kruit is het vocdzcl van deze groene Rups, als men ze 
aanraakt dan rollen ze zig in malkander cn blyven in deze 
eeftalte een lange tyd loggen , ze veranderen in *t barüe van 
Juli , in Augufti komen daar Uiltjes uit, welker vleugels hout- 
vervig, en de bovenfic met groene ftreepen gezien zjm f 

X X X V. 

Irias. h it hwienjii) latifolia. 

OP deze harde groene bladeren vond ik zulke groene Rup- 
fen , waar mede ik ze ook een tyd lang gevoed heb , ik 
had ze eens verzuimt om eeten te geven , doe aaten ze malkan- 
der op , dog haare gewoonlyke fpyzc weêr krygendc , lieten 
ze 't woede vaaren , ze waren zeer gaauw in *t loopen , ze 
veranderde in O&ober 9 en des volgende Jaars in Maart kwa- 
men daar bruine Uiltjes uit die op ieder vleugel een witte vlak 
hadden. 

XXXVI. 
Brcêwegbladen. PUntago major. 

DEze Bladeren zyn het vocdzcl van een groene Rups die- 
zeer traag in 't gaan is , ik heb ze met dit Kruit gevoed 
tot in Augufti , wanneer ze veranderde in een bruine Pop , in 
December kwam daar zulk een bruine Uil uit gelyk onder ver- 
heelt is. 



XXXVII. Roodc 



Digitized by Google 



(H) 
XXX VI L 

Roodc Aalbcflen, Grefidaria hortexfis, mijnt fnüu rubt: 

ZUlke graauwe Ruplên heb ik op deze Boomtjes gevonden, 
en met de bladeren gevoed tot in *t begin van December, 
doe veranderde ze in een Kaftanjcbruine Pop , des volgcode 
Jaars in Februari kwam daar een (choon wit , en fwartgeftreept 
Uiltjen uit , *t welk grocnagtige eiertjes leidc. 

XXXVIII. 

Fcnkel. Fetnicdtmi hwtenfi. 

OP dit gewas vint men een fchoone Rups, welkers gchee- 
le lyf groen is , met fwartc banden gclyk Fluweel, daar 
op Oranjckoleurde flipjes zyn , ze geeft een aangenaamc reuk 
van zie , als men ze aanraakt dan fteckt ze aan *t hooft twee 
Oranjekoleurdc hoorntjes op , ze maakte zig valt en verander- 
de in een groene Pop die allengskcns graauw wiert , uit deze 
Pop is de (choone Kapcllc , die by de Liefhebbers genaamt 
wort Baiïê la Reine , in April en May , ook wel in December 
te voorfchyn gekomen 9 die (cboon geel en met fwart ver- 
zien is. 

XXXIX. 

Munt. Afentbtt ïortcjis FerticilUu. 

Dit Kruit is het vocdzel van een fchoone witte groenoc- 
ilreepte Rups , als men ze aanraakt dan flingert ze net 
hooft vecfrmal heen en wéér , ze maakte een dun gefpin en 
veranderde in een bruine Pop, in Augufti kwam daar een brui- 
ne , gelyk met gout gezierde Uil uit. 

Ik vond ook zulk een klein geelagtig Rupsje op dit Kruit, 
deze veranderde van koleur en wiert Roozenroot , maar ze 
ftierf. 

In 



■ 



Digitized by Google 



> 



In 't Jaar 1700 vond ik in Suriname diereclyke Rupfcn , op 
een Kruit genaamt Callelou , zynde in 'c gebruik gelyk hier dc 
Spenagie, den 18 Maart veranderde ze in Popjes, den 16 dito 
kwamen daar uit houtvervige Uiltjes , gelyk boven verbcelt 
is. 

X L. 

Riddcrfpoor. Ctnfilida regalis^ horttnjis. 

OP dit Bloemgewas vint men een Rups die fchoon van ko- 
lcur , zicrlyk geftreept , en geftippclt is, maar ze is zeer 
iraag in 't gaan, ik heb ze gevoed tot in 't laat 11 van Juli, doe 
veranderde ze in bruine Popjes , 't volgende Jaar in May kwa- 
men daar uit zulke fchoonc Roozenroode , wit , en fwart ge- 
tierde Uiltjes t die zeer traag in 't vliegen zyn. 

X L I. 

Melden. Jhrifh* filveftris. 

OP dc ftecl van een blad vertoont zig een overentflaandc 
Rupsje , in diervoegen weten ze van het eenc blad op het 
ander te komen als zy 't maar bereiken konnen , haar koleur is 
bleekgroen , onder myn bewaring veranderde ze in Aueufti in 
een bruin Popje , in het volgende Jaar kwam daar een Kapel- 
letje uit van koleur gelvk een verwelkt blad. 

Diereelyke Wormpjes vint men op alderlei gewas dat veel 
Luisj es heeft , die gebruiken ze cot haar fpyze , de Wormpjes 
leggen maar ftil , wanneer deze Luisjes rontom hen lopen , die 
zy dan met haar fnuitje weten te vatten , en al het vogt uitzui- 
gen , en laten het ledige vel leggen , ze veranderen in bruine 
Tonnetjes, en daar uit komen zulke Vliegen geryk in de figuur 
verbcelt is. 



D XLU Swarte 



Digitized by Google 



(zó ) 
X L I L 

$waite Popelier. Po/mIms nigra. 

OP deze Booin groeijen veeltyds ronde knobbels , als men 
ze onryp opent dan zyn ze ledig) maar rypzynde openen 
ze zig zelf en vertoonen ons zesderlei differente Diertjes , 
waar van 'er twee konoen vliegen en fteeken gelyk dc Mug- 
ge, dog het cene is wat klcindcr als bet andere, de andere 
vier zyn kruipende Becsjes , mede van malkander verfchillende 
zo in gedaante als groote y de gcftalte van het kleinftc kan 
men niet wel bekennen als door een vergrootglas , by deze 
vier Diertjes legt een druppel taay Water , van groote als een 
witte Errct , het grootfte van deze via Diertjes eet de an- 
dere drie opj als dit zynvoedzel geconfumeert is, dan veran- 
dert het in een blaas , na twaalf dagen komt daar een wil- 
de Bye uit ,. gelyk in de figuur verheelt is. 

X L I I I. 

Lattoubloeizel. LaQmca capitata, prem. 



DExe Rups graauw zynde met een donkergecle ftreep over 
dc rug , ftrooptc haar vel af en vcrwiflêlde haar koleur in 
donkerbruin, ik beo ze met Lattou gevoed tot in 't laatfte 
van Augufti , doe veranderde ze in een bruine Pop, in Scp- 
tetnüer Kwam uaar een uu uit , weiKcrs Dovenitc vieugcis 
bruin , en dc onder fte met het lyf blaauwagtig 



XLIV. Kleine 



Digitized by Google 



( *7 ) 
XLIV. 

Kleine Brandcnetelen. Vrtiea mrens , mmr. 

ZUlk een geele , fwartgeftreepte Runs , heb ik met die 
Kruit gevoed tot in Juni , doe veranderde ze in een Pop , 
na veertien dagen kwam daar een KapeHetje uit , die onder 
bruin en boven donker Oranjekoleur met fwartc plekken en 
ftrcepen gezien was. Als deze Rups in September verandert 
dan blyft de Pop zo vatt gemaakt zynde , tot in *t Voorjaar, 
alsdan 'komt daar eerft de Kapelle uit. De Pop gelykt zeer 
wel een gebakert kindeken , eenige fchynen als verguit , uit 
zommige Komen Maadcn te voorfchyn , die veranderen in Ton- 
netjes , en daar komt dan uit elk een goutagtig Vliegjen , ik 
heb ook wel in den drek van deze Ruplcn, Maadcn gevonden, 
die mede in Tonnetjes veranderden , waai- uit na veertien da- 
gen Vliegen te voorfcbyn kwamen. 

X L V. 

Koolblocizel. Flot hviiJpcM xnrtiltt. 

> 

Dit zoort van geele Rupfen, groen «n fwart geftippdt zyn- 
de , geneert zie op de Kool , die zy zomtyts zo kaal af- 
eeten dat niets ovcrblyft als de fteelcn der bladeren , als ze 
vroeg in 't Jaar veranderen dan komen daar in veertien dagen 
Kapellen uit die men in *t gemeen Witjes noemt , maar als ze 
laat veranderen , dan blyft de Pop den geheelcn Winter over, 
en komen eerft in May uit , ik heb deze Ruplcn gevoed , en 
bevonden dat zig eenige ncèVlyden of ze doot waren, doe kro- 
pen daar een menigte Maadcn uit haar lyf , die in Tonnetjes 
veranderden , dan fpon de zelfde Rups ze alle aan malkander, 
en ftierf , maar de Tonnetjes leverden na twaalf dagen elk een 
Vliegjen uit. 



. • - : 



D i XL VI. Muskus- 



( *) 

XLVL 

Muskusbloem. Jacia Mofihata , puyitrea. 

OP deze Bloem heb He zulk een hairige bruine Rups ge- 
vonden , ze eet ook ander Bloemgewas racer r zy maak- 
te van haar eisen hair een gefpin en veranderde in een fwarte 
Pop , en bleef zo den Winter over , des volgenden Jaars in 
Maart kwam daar een wit, met fwarte ftreepen cn vlakjes ge- 
zien üiltjcn uit , gclyk by de figuur vcrbcelt is. 

XL VIL 

# 

Pruimen. Fr*8*j Pramrum. 

DEze Boom geeft het voedzel aan een Ichoone geele ge- 
borüelde Rups, met een roode punt agter op de ftart, 
wanneer ze zig uitrekt dan vertoonen zig vier fwartc als Flu- 
wede ftreepen dwars over het Ivf, ik heb ze gevoed tot in 't 
laatftc van Augufti, doe maakten ze een witlwrdig gefpin^ 
en veranderden m Popjes, uit zomraige kwamen in Septembe», 
cn andere des volgenden Jaars in April graauwc Uiltjes uit, die 
ook graauwc eiertjes leiden. 



XLVIH. Müva. 



Digitized by Google 



XLVIIL 

Malva. MaPoa , folio Bederace». 

Dit Bloemgewas is het voedzel van een dikke bruine Rups , 
wanneer ze veranderen dan rollen ze een blad in malkan- 
der cn maaken een blaauwe Pop* zomin 1 ge hebben my nog in 
November Kapellen uitgclevert , die van een groen gemen- 
gelde koleur waren , zy Dieven ook wel in haar blad , tot das 
volgenden [aars in Januari , als wanneer daar dicrgelyke Ka- 
pellen uit kwamen , gelyk gezegt is. 

X L I X. 

Angclicr. Carjophjllm furfttretu. 

DE ze zoort van Rupfen vint men des daags onder de Aar- 
de , en des nagts komen ze uit , zy eeten alderki Krui- 
den , dog^voomamelyk de Angelier,, ze zvn van onderen ligt- 
geel cn van boven bruin, zy veranderen in t laatflevan Augufti 
in Popjes , na veertien dagen komen daar Uiltjes uit , gelyk 
boven op dc Bloem verbeelt is. 

Eenige dezer Rupfen ftil leggende, kropen daar Maadcn uit 
die in Tonnetjes veranderden % . na veertien dagen kwamen daar 
grootc blaauwe Vliegen uit. 



0 T L. Eikc 



Digitized by Google 



( 30 ) 



Eikc Boom. 



Otteren , cm* frttüu. 



DEzc Rupfèn waren groen en geel geftreept, haar vel afgc- 
ftroopt hebbende , wierden ze uit den bruine , en doe zc 
grooter zyndc nog eens vervelt hadden wierden ze donker root, 
ik heb ze met deze bladeren gevoed tot in September , doe 
veranderden ze m bruine Poppen , in December kwamen daar 
bruine , gecle en witgeplcktc Uiltjes uit. 

Op een der bladeren vertoont zig een ronde knobbel , *t 
welk een zoort van Galnootcn is, deze in Schwalbach in 't Jaar 
1684 in Juli in tegenwoordighcit van cenigc Medicina- Docto- 
ren geopent hebbende, vonden wy regt in *t midden een hol, 
daar in een klein ront zaatjen lag ; na twaalf dagen hervatten 
wy deze obfèrvatie weer , en ecnige geopent hebbende , von- 
den wy in elke Galnoot twee holtcns gclyk een klokhuis in een 
Appel, in elke holte lag een wit Wormpje, maar tcrwylmyn 
gelegentheit vereiftc om van daar te reizen , konde ik hier in 
verder geen onderzoek doen , laaiende de reit voor andere Lief- 
hebbers. 



'EINDE. 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



DER 

RUPSEN 

BEGIN, VOEDZEL, 

EN " 

WONDERBAARS VERANDERING. 

Waarin 

De Oorfpronk/ Spys en Gcltaltverwiflêling : als ook 
de Tyd , Plaats en Eigen fchappen der Rupfen, 
Wormen, Kapellen, Uilties, Vliegen, en 
andere diergelyke blocdelooze Soesjes 
vertoond word* 

Ten dienft van alle Liefhebbers der Infeclen, Kruien, Bloemen 
enGcwaflcn: ook Schilders, Borduurden &c. 



Naairwkeurig ondcrzogt, na 't leven gcfchildcrt, in Print gebragt, en 

in 't kort befchreven 



Maria Sibilla Merian. 
TWEEDE DEEL. 

HAMSTERDAM, 



Gedrukt voor den Amheur. 

Woont in de Kerkftraat , tuflehen de Leidfche- en nieuw© 
Spicgclftraat, in de Roozetak, alwaar dezelve Gedrukt, 
. als ook afgezet te bekomen zyn. 
Als mede 

By Gsrard Valk, op den Dam, in de wakkere Hon4 



Digitized by Google 




KONSTMINNENDE 

LEZER. 

♦ 

l£*é& ^ n °°g w ' t voor ccn g root gccfeeta bereikt 
' ' | hebbende in *t uitgeven van myn Eerfte 
Deel , handelende van de veranderingen der 
bloedèlooze Beesjcs j zo vindc my vcrpligt, 
door 't verzoek eeniger Liefhebbers > als ook vol- 
gens myn beloften , dk Tweede deel in 't zelfde formaat 
ook in 't licht re geven, waar in ik, tot meerder nut, 
ook om alle wydlbopigheid te vermyden , de verbeel- 
dingen wat rvklyker by malkander gevoegt , en die 
Rupfen , welke zig gemeenlyk op eendcrlei (pyze ge- 
neeren , op een plaat by malkander gebragt , dieswe- 
gen zyn in dit Tweede Deel over de nondert verande- 
ringen te vinden. Ook heb ik de vryheid gebruikt , 
waar der Rupfen vocdzel alredc tot genoegen verbeeld 
was j een aangenaam cierlyk Blomgewas daar by te 
fchikken. 

Alle verdere orafchryvingen willen wv hier voor- 
dagtelyk voorbygaan , wyzendc den belcheiden Le- 
zer tot de Voorreden van het Eerfte Deel, alwaar wat 
meer uitbreiding te vinden is. 

Eenige Liefhebbers, dit werk met kokuren afgezet 
verlangende, zal ik na vermogen genoegen geven. 

De befcheidene Lezer bedicne zig myner welgemeen* 
den arbeit, en vaare wel. 



Digittzed by Google 



* r 



m 



Digitized by Google 




( I ) 



Blaauwc Violc. Viola Martij purpura. 

Elyk ik in 't Eerftc Deel met de Zydeworm een 
begin heb gemaakt , aldus is in dit Tweede Deel dc 
Honigbye myn eerfte voorftel , als zyndc mynes 
weetens de twee nutbaarfte bloedeloze beekjes. 
De Bye heeft haar oorfpronk uit een ftillcggent 
witagtig wormken , gclyk onder ter regterhand verbeeld is , 
en verandert allengskens in de tweede gcltalt , waar aan zig zes 
pooten vertoonen , en gaat zo voorts in de derde gedaante, die 
zig met vlerken en ook bruiner vertoond, tot dat ze cindelyk 
tot zulk een weezen komt, gelyk ze boven de Violc komt 
aanfnorren. 

Dit Wormken , 't welk aan een ftccltjc van een blomken 
kruipt , genaamt Zcitelmade, is witagtig, met een donker 
roode kop , het voegt zig wel in de Byekorvcn , en aaft op 
de Wormkens of Popkens, daar dc Bycn uit voortkomen, 
en veroorzaakt daar door een groote fchaade aan dit gcflagt 5 
dog als zyne tyd verloopcn is maakt hy een witgefpin, en 
verandert in een bruin Popken, gelyk zig op een t>lad dezer 
blom kens vertoond. Na veertien dagen komt daar een zulk 
moy Uiltjen uit , boven op een dezer blomkens verbeeld , 
't welk na cenigc dagen eirtjes legt en fterft. 

I L 

Feerenbloflem. Pyrms Flortns. 

ZUlk flag van Rupfen vind men veel op Peer-, Appel-, 
en Karlfeboomen. Haar lyf is uit den zwarte met geelag- 
tige k wasjes bezet , voor hebbenze dry klaauwen , in dc 
midden agt ookergcele voeten , en agtcr nog twee dierge- 
lykc: eerze tot haar verandering komen vervcllenze verfchci* 
dcmaalen , maken dan een wit gefpin, en veranderen in een 
bruine Pop , na veertien dagen komt daar een fchoonc Ka- 
pcllc uit , zynde uit den ligt bruine, met veclderley colcur 
geflipt en geftreept, ook zeer fnel van vlugt. 

A In 



Digitized by Google 



( x ) 

In zommige dezer Popjes bevinden zie veel witte Maden , 
die in Tonnetjes veranderen,, na twaalcF dagen komt uit elk 
Tonnetje een fchoon groen glanzend Vliegje te vooHchyn , 
gelyk onder aan verbeeld is. 

Aan een fteel kruipt een kleine wirte Rups met een zwar- 
ten kop , diergelyke vind men ook aan deze Bloflem , deze 
komen des morgens uit haar gefpin om te ©eten, datze zeer 
gaau verrcgt hebben, alsdan gaanze weer in haare wooning 
<n ipinnen dezelve altyd grootcr > tot een volkomene groote 
gekomen zynde, makenze een wit gefpin, veranderen in een 
Popkc , en gevolglyk in een Motuiltje, die dan, eiertjes gel egt 
hebbende, iterven. 

I I l 

Uloeyenue i umKors. i\ ajinr/ttim tiorienjc. 

"\ Jf En vind in de maand May op dit kruid veel kleine 
1 VI. Rupfen , zynde op de rug zwart en onder wit , heb- 
bende voor aan ider zyde drie zwarte klautjesyen verder aan weer 
Zyde ncge pootjes , in Juni makenze een dun gefpin en ver- 
anderen in een bruin Popkc ; na weinig tyd komt daar een 
bruin gefprikkek Uiltje uit, zynde gaauw, dog kort van 
vlugt. 

Onderaan vertoond zig een ookergeele Worm , diergelyke 
ik in verrot hout gevonden heb, deze veranderen in Popjes, na 
cenigen tyd komt daar een bruin Torretje uit, hebbende een 
zwarte kop en pootjes. 

I V '• 

- 

GierftGras of Zaal-Gras. Gramtn MÜUctmm. 

ZUlk zoort van ligt groene Rupfen , gelyk ter regter* 
hand op een blad opwaarts kruipt , vind men op dit 
gras , ze heeft voor aan weerzyden drie klaauwtjes , in de 
midden agt , en agter nog twee voetjes , ze verandert 
in een groen Popke , w aar uit een fchoon ceel Kapel- 
letje voortkomt , met bruine en zwarte flipjes en «reepjes ge- 

ztcrr, 



zicrt, heeft twee wit en zwarte gefpikkelde hoorntjes, fcho- 
nc groene ooeen, en is (hel van vlugt. 

Aan de andere zydc zit een krom gebogte Rups, deze vond 
ik op een Berkenboom, 2e maakte een witgefpin, verander- 
de in een ligt bruin Popke, en kwam daar een ligt en bruin 
gefpikkelt Motuiltje uit , gelyk boven de Rups verbeeld is. 



Gekronkelde Patuk. Lethum acuum criffum. 

OP dit kruit vind men een zoort Rupfen uit den donker 
geele met donker bruine ftreepen overkruift , ze is 
voorzien voor met zes klaauwtjes , en achter met vier voetjes » in 
de maand May veranderenze in een bruine Pop, waar uit in 
Juni een zulk wit bruin geftreept Uiltje voortkomt, gelyk bo- 
ven vliegende zig vertoond. 

Ook heb ik met dit zelfde kruit een zulk klein Rupsje ge- 
voed , gelyk op de andere zydc met een kromme bogt voor- 
gebeeld is, ze was eerft donker Papegaygroen geftreept, dog 
wierd allenxkens geel en daar na bruin , ze was traag van 
gang, had voor zes klaauwtjes en achter nog vier voetjes, 
wanneer ze voort ging bract ze de achterlle voetjes by de 
voortfte, maakende met het Tyf eenhooge bogt, en vorderde 
dus haar weg j ze veranderde in May in een ligt bruin Popje, 
diens boven end had de gedaante van een vogel kop j na 
veertien dagen kwam daar een wit Motuiltic uit , hebbende 
roode oogen , ook een roode ftrecp over de vier vlerken , en 
rondom een roode zoom , zynde fncl van vlugt. 

V I. 

Dubbelde Roos. Jlof* cemifUta mln-a. 

DEzc fchoone Blom is het voedfel van een ligt groene 
Rups, zynde langs het heele lyf met witte ftreepen, op 
ider lid met een wit (lipje 9 en onder nog meteen gcclcftreep 
gezierd , ze heeft voor zes klaauwtjes , in de midden acht 

A z voetjes, 



C 4 ) 

voetjes , en achter nog twee diergelyke. In de maand Juni 
fpinnen ze zich in het groene Rofenlof, en veranderen in een 
bruine Pop , in Juli komt daar een zulk Uiltje uit, gelyk bo- 
ven verbeeld is , zyndc ligt bruin, dier ondcrlte vlerken 
fchuins gezien een gulde weerfchyn hebben. 

Nog vind men aan 't groen der Rofenboomen zulk een 
zoort van Wurmen , gelyk boven aan dc Roofènfteel te zien is, 
deze Wurm leeft in de maanden May en Juni , hy is van co- 
leur gelyk ccne Made, en met een vlees coleurde ft reep over 
den rug gezierd , hy bediend zig ftilleggende ter fpyze zul- 
ker kleine Vliegjes , die geftadig rondom hem zwerven , dog 
zo daar een over zyn lyf heen loopt , dat hy ze beryken kan , 
-dan (loot hy met een bezondere fnelheid een muit uit, en 
maakt dit diertje tot zyn gevangen , 't welk hy uitzuigt en 
laat de bolfter dan vallen : eindelyk begeeft hy zig ter veran- 
dering, en vervormt zig in een klaare bobbel ofte blaaze, na 
veertien dagen komt daar zulk eene Vlieg uit , gelyk op een 
Rofenknop getoond werd , welkers in malkander gerimpelde 
vlerkjes zy met haar yoetjes ontrent een half uur te regt 
ftrykt en daar van vliegt, hebbende een geelen kop, twee 
roodc oogen, een groen boven-, een geel, en zwart onder- 
lyf, en zes gcele voetjes, ze is zeer langzaam en gemak- 
kelyk te vangen. 

VIL 

Wilde enkelde Rozen. Rofa Jylvtftrs major. 

AAn deze Rozen vind men zulke kleine ligt groene Rup- 
fen, hebbende voor zes klaauwtjes, en achter vier voet- 
jes, in 't laadt van Juni veranderen ze in bruine Popjes, waar 
uit na veertien dagen zulke ligt bruine Motuiltjes te voor- 
fchyn komen, gelyk boven verbeeld is. 

Beneden deze op een groen blad kruipt een kleine groen; 
gcfpikkelde Rups , hebbende een zwanen kop, ze verande- 
ren in 't midden van de maand May in ligt bruine Popjes , 
m *t begin van Juni komt daar een Motuiltje uit, zyndc de 
twee bovenftc vlerken en de zes pootjes ceel en bruin ge- 
ftreept, de oogjes zwart, en de onderfte vlerken graauw. 

Aaa 



Digitized by Google 



Aan dc andere zyde hangt mede een groene Ryp , hebben- 
de een zwarten kop, voor zes klaauwt jes , in de midden acht 
voetjes , en achter noch twee dicrgelykc. Deze heb ik met 
zulke enkelde Rozen gevoed tot in 't laatft van May , wanneer 
2e zig in malkander gerimpeld had , en ftil lag, na weinig da- 
een Kwam daar een witte Made uit, die veranderde in een 
Tigt bruin Tonnetje, gelyk opdcmiddelfte Roos is aangewee- 
zen , na twaalef daagen kwam- daar uit een klein blaauw 
Vliegje te voorfchyn, gelyk meede een weinig hooger ver- 
beeld is. 

VIII. 

Doovc Netelen. G*U*ffis Jhnnt. 

ZUlk een ruige zwarte met geelc en witte (lipjes gezier- 
de Rups heb ik eenigen tyd met dit gewas gevoed, heb- 
bende voor zes klaauwtjes , in de midden acht , en achter 
noch twee voetjes, ze was zeer gaauw in *t loopen, in 't be- 
gin van May wierp ze haar huid af, en veranderde in een 
bruine Pop, gelyk onder te zien is, deze bleef onbeweeglyk 
leggen \ in 't begin van Juni kwam daar uit een fchoone Ka- 
pel lc, welkers kop, bovenile vlerken , pooten, en hoorntjes 
waren zwart, de vlerken met geele plekjes, en de twee on- 
derfte vlerken met het lyf waren als Vermelion} haar vlugt 
was fnel , dog meed tegen den avond. 

Ditklcine Rupsje , zyndc langs de rug groen en onder wit, 
geneert zig meede op dit kruit, in Jum maakt het een wit 
gefpin en verandert in een Tonnetje , na twaalf dagen komt 
daar uit een geclc zwart geftreepte Vlieg te voorfchyn. 

IX. 

Oker Noten Bloflèm. Nitxj»glans florttu. 

DEze fchoonc groene Rups, die langs het hecle lyf met 
witte ftreepen en op ider lit met witte ftippen geziert 
is, vind men op dc Nootcboom, dog zeer zelden, tans ik 

A ) heb 



Digitized by Google 



(O 

heb ze gevonden en «voed tot in 't begin van Juni, wanneer 
re zig in de groene bladeren rolde, een dun wit gefpin maakte, en 
veranderde in een bruine Pop, binnen drie weeken kwam 
daar een Uiltje uit , welkers bovenftc vlerken , pooten, en hoorn- 
tjes waren bruin , de vlerken met witte ftrcepjes gezierd , het 
lyf wat ligter, de oogjes zwart, en de onderfte vlerken ge- 
lyk goud weerfchynend , haar vlugt was des avonds , gely k 
alle Uiltjes gemcenlyk doen. t 

X. 

Purpcre Nachtveil. Vtda matrtnalis fttrjwrea. 

MEn vind aan dit Blomgcwas een zoort van lange dunne 
Rupsjes , hebbende voor zes klaauwtjes , en achter 
ook zes voetjes, wanneer ze voort willen dan zetten ze het 
agterftc lyf by 't voorftc, makende aldus met het lyf een hoo- 
ge bogt, 't welk om dc iangte hares lichaams een raar figuur 
maakt, en gevolglyk een wyde ftap doen, ze veranderen in 
de May in een groen Popje, in Juni komt daar een fchoon 
Kapelletje uit, zynde de kop en bovenfte vlerken fchoon 
peel en bruin gefigureert, het lyf , de onderfte vlerken, de 
hoorntjes, en pootjes bleek ged, de oogen zwart , engaauw 
in *t vliegen , gelyk ter rechterhand vertoond werd. 

Ter linkerhand bevind zig een groene Rups met een geelc 
kop, ze heeft voor zes klaauwtjes, in de midden acht voetjes, 
en achter nog twee diergelyke, in 't laatft van April maken 
ze een geel gefpin, en veranderen in een groen zwart geftip- 
pelt Popje, in *t midden van May komt daar een klein wit 
Kapelletje uit, haar vlugt is gering, zo dat ze naauwlyksvan 
de ecne Blom op de andere konnen koomen. 

X L 

KorcnRozen,NegclblomcnKoorn Air. Ljchr.is figeiim &fligo. 

OP deze Blom, waflêndc in *t Koorn, heb ik zulk een 
Rups gevonden, gelyk aan dc ftccl kruipt, na dat ik ze 



Digitized by Google 



gevoed heb, tot in t begin van juni, ftroopte ze haar huid af, 
en veranderde in een bruine Pop, bleef* alzo hard en onbe- 
weeglyk leggen tot in December, wanneer zulk een Vlieg 
te voorfchyn kwam, gelyk boven op de Blom verbeeld is> 
Zynde geheel zwart, benafven in de midden des achterlyfs was 
iets ged , hebbende vier klaar doorichynende vlerken. 

Dit beesje. onder aan de fted des Xoomaairs kruipende, 
heb ik gevoed tot in*t midden van Juni, toen kroop het tui- 
fchen het Koorn in de Ah* , en veranderde in een zwart root 
geftipt Popje. In t midden van Augufti kwam daar een zulk 
Torretje uit , tans by onze jeugd bekend met de naam van 
Lieven Heers Haantje. 

Tuflchcn beiden legt een witte Made, hebbendelangs den- 
rug een roodachtigen ftreep , zulker heb ik wel vyftig ineen 
doode Muis gevonden en bewaard, na wynig tyds verander' 
den ze in Tonnetjes , na acht dagen kwam uit elk zulk een 
Vlieg te voorfchyn , gdyk onder op een groen blad zittende 
verbeeld is , hebbendé een blaauw met zwart geftreept lyf, 
roodc oogen , zwarte pooten , en twee vlerken , die co leurde 
weerfchyn van zig geven. 

X I I. 

TEr linkerzydc onder op een groen blad vertoont zig een ligr 
geelc Rups , hebbende twee zwarte ftrecpen dwars over 
"*t lyf, achterwaarts nog dry zwarte ftrecpen langs *t lyf, een 
zwart gebit , voor zes kuau wtjes , en in 't midden acht voeten : 
haar voedzel is de groene bladeren dezes Booms y haare vol- 
komene grootc bereikt hebbende maken ze een wit gefpin en 
veranderen in een ligt bruine Pop, welke aangeraakt zynde 
zig fterk beweegen: cindclyk komt daar een wit bruin ge- 
ftreept Uiltje uit, gelyk boven vliegende is verbeeld. 

Onder ter rechter zyde zit meet op een blad een bruin 
Rupsje , heeft aan elk lit witte voetjes, deze eeten beide het 
blad en de blom dezes Booms , men vind ze ook wel op de 
Queeboomcn , in de May maken ze een glanzend wit ge- 
fpin, 



Digitized by Google 



{pin , en veranderen ia een Popje , na veertien dagen komt 
daar zulk een zwarte Vlieg uit, gelyk boven malkander werd 
vertoond. 

Op de Blom kruipt een groen wit ge ftreept Rupsje, wel- 
kers fpyzc mede deze Blom is, ze zyn zeer gaauw , wanneer 
ze haar vel afftroopen zyn ze vleescoleur, in Augufli maken 
ze een wit jgefpin,en veranderen in een bruin Tonnetje, bly- 
ven aldus in deze geftalte tot des volgenden jaars. In Juli 
dan komt daar een zwarte Vlieg uit met roode oogen , gelyk 
ter linker zyde by malkander verbeeld is. 

X I I L 

Groote Klitzen. Lappa major. 

NIettcgenftaande dit gewas zeer bitter is , zo voed het 
nochtans zulk een zoort van Rupfen , zynde op de rug 
bruin zwart gefpikkek , en van onderen flets geel, ze heb- 
benvoor zes klaauwtjes,en in de midden acht voetjes, in Ju- 
ni veranderen ze in lever coleurde Popjes , in Juli komt 
daar uit een Uiltje, zynde de kop en bovenfte vlerken ook 
lever coleur met bruine en vergulde plekjes, het lyf en de 
onderfte vlerken flets ceel, en gelyk verguld, hebbende zes 
bruine pooten, haar vlugt is des avonds. 

X I V. 

Geele Steenklaver, ofte Meliloten. Melütm Imea, 

DEze onderfte groote Ruplên geneeren zich op dit ge- 
was, haarekoleur is bleek groen met bruine plekken zier- 
lyk getcekent , ze hebben voor zes klaauwt jes , m de midden 
acht, en achter noch twee voeten, en op ider lit des onder- 
lyfs een bloed rood plekje , ze zyn zeer geftoort als men ze 
aanraakt, in 't laatft van May maken ze een wit gefpin en 
veranderen in een liet pcerfc Pop, in 't midden van Juni komt 
daar een fchoon Uiltje uit, zynde de kop, 't lyf, de pooten, 
de hoorntjes en bovenfte vlerken graauw, met zwarte en 



Digitized by Google 



witte ftipjcs en Greepjes gefigureert , en de achterfte vlerken 
fchoon vermclion root,gelyk op een blad zittende vertoont wert. 

Zulk een grasgroene Rups , gclvk boven verbeeld is, heb 
ik in Juli op een weide gevonden , en met klaver gevoed , 
tot in 't laat ft des voorich reeven maands, wanneer ze veran- 
derde in een violet Popje : des volgenden jaars in Mai kwam 
daar een ligt bruin donker geftreept Uiltje uit, 't welk wel 
niet hoog, doch heel gaauw van vlugt was. 

X V. 

Dubbelde geele Violier. Viola Imta pleno flor*. 

Dlergelyke donkergraauwe langs het Ivf wederzyds met 
een witte ftrcep gezierde ruige Rupfcn, gelyk onderop 
een groen blad zich vertoond , vind men op du Blomgewas, 
als ook op de KruisbcfTen en Jodenkarflen j haar kop is geel, 
als ook de zes voorde klaauwtjes , en de acht middcKte en 
twee achterfte voetjes zyn graauw j in Augufti veranderen ze 
in leverkoleurde Popjes , mede aan de andere zyde op een 
groen blad verbeeld , blyvende aldus in deze gedaante onbe- 
weeglyk ; des volgenden jaars in April koomen daar zulke 
Uiltjes uit , gelyk boven op de Blom verbeeld is , zynde de 
kop , 'tlyf, en vlerken, ligtgeel met zwarte plekjes geziert, 
en de oogen, hoorntjes, en pootjes zwart > haare vlugt is des 
avonds. 

Boven aan de andere zyde op een Blom vertoond zich 
een klyn ligt groen geel geflipt Rupsje , deze heb ik met dit 
Blomgewas gevoed tot in 't midden van Juni , wanneer ze 
een wit gefpin maakte , en veranderde in een groenachtig 
Popje } in *t einde des voorfchreven maands kwam daar een 
wit met graauwe plekjes geziert Uiltje uit , hebbende twee 
graauwe hoorntjes en vier pootjes. 

XVI. 

Koekkoeksblocmcn, en Gras. Flos cuctdi , & Gr amen vulgarc. 

DEze Bloemen heb ik hier tot vervulling encieraadbyge- 
voegt j maar deze onderkruipende groote bruine zwart 

B ge- 



Digitized by Google 



cplcktc geel cn wit gcfpikkcldc Rups , hebbende op haar 
op eea Jtwasje zwart hair, achter op een punt* £elykcen' 
hoorntje, en aan beide zydeiv ware bosjes wit haa** iïiezo 
laag afhangen , dat men de voeren niet zien km$ viriel aneni 
in t gras , dat ze zeer gretig afweiden j zynoók zeef kak 
gen tot vocht» in 'tandden van May maak en ze' een geeiaeb* 
tig gefpln, en veranderen in een bruine Pop % in *t einde des 
voorfchreven maands komt daar uit een Uil tevoorfchvn, 
gelyk boven te zien is , zynde flets geel, hebbende op ider 
bovenfte vlerk een bruine d war s ftr cep en twee witte plekjes 
met bruine randjes) ze leggen witte eiertjes. 

Ook heb ik wd ondervonden, dat zich deze Ruplên ftil 
ncderleiden , en kwamen na weinig tyds uit ieder Rups vier 
groote Maaden-, die veranderden Zich in zo veel Tonnetjes, 
waar uit zo veel groote Vliegen te voorichyn kwamen. 

X V I I. 

Bloeyende Haaneklootjes, of Spindelbomen. Cmjima fortn*. 

m «Ja i* " ■ « • a ' *" ' ■ 

Hüt onoentc dezer trent vertoont ons een gecle zwart 
geftreept en gedipte Rups, hebbende voor zes zwarte 
klaauwtjes , in de midden acht , en achter noch twee geele 
voeren , ze zyn heel traag , als men. ze raakt , blyveu ze te- 
censden aard van andere Rupiên ftil leggen* ik heb ze met dit 
blad gevoed tot in 't laat ft van Juni, wanneer ze een wit -ge* 
fpin maakte, zynde gelyk dun perkement, en'abzilvergkht- 
zig, daar in veranderde ze in een bruine Pop j in 't midden 
des volgenden maands Juli kwam daar een vinjet Uiltje uit , 
wdkcrTxwenfte rood geplekte vlerken fchuins gezien een 
fchoonen weerfchyn hadden 5 de onderfte vlerkjes waren mede 
rood geplekt, haarc vlugt is gering, zynde gemeenlyk vectbv 
malkander in 't gras op 3c Bloemen \ haare eiertjes zyn geel. 

Nog zit ter rechterhand op een blad een grasgroen Rupsje, 
deze vind men ook wel op de Pruimboomcn, ze hebben voor 
zes klaauwtjes, in de midden acht, en achter noch twee voet- 
jes, geraakt zynde maaken ze veel fportelingj in July veran- 
deren ze in een bruin Popje, en na veertien dagen komt daar 
een Uiltje uit , zynde de kop , hoorntjes , pootjes , en bo- 

vcnilc 



venfte vlerkjes lever koleur met bruine Greepjes , en de onderfte 
vlerkjes grauw* haar vlugt is mede laag in 't gras. 

XIII L 

■ . • .. •. j -• •*« 



fS It bovea op de Blom zittend keesje vind'mën ook wel 
LJ op de Éuuring, zyn koleur is Zwart ^ *t heeft zes poot- 
jes j in 't laatft van May verandert het in een geel Popje , ge- 
ly kende wel een hondskopje, na veertien dagen komt daar een 
zwart Torretje uit , gely k onder op de grond lopende is verheelt. 

Aan de andere zvde dezes gronds kruipt een klein beesjc, 
't welk ik in 't gras heb gevonden, zynde van koleur als een 
Luis, in 't laatft van Juni klampt het zich vaft tegen'tdckfèl 
van de doos , daar ik t in voede, rimpelde zich wat in mal- 
kander, en wierd bruin en hard, na twaalf dagen kwam daar 
uit een klem rood en zwart geflipt Torretje, gclyk mede 
op de grond vertoond wei d . 

XIX. 

Achcrbrcm. Flos thtdorms. 

ONdcr ter regterhand op een groen blad zit een groene Rups, 
hebbende langs over den rug een zwarten, cn onderaan 
weerzyde een witten ftrecp$ als men ze aanraakt blyft ze 
eenige uuren onbcwceglyk zitten j in 't midden van Juny 
maakt ze een wit gefpin met vierkante gaaten, gelyk een vis- 
net, geraakt zynde maakt het Popje een geweldige bewee- 
ging, in 't begin van Juli komt daar een Uiltje uit, zynde 
ugt groen met witte cn donker groene ftreepen dwers over 
de vlerken , en fncl van vlugt. 

Ter linkerzyde onder op de grond legt een Karfleblad, 
daar op een zwarte Rups , hebbende boven op ider lit twee 
blaauwc kraaltjes, ieder met een bosje hair verzierd, zynde 
de kop, de zes klaauwtjes, de acht middelde, en de twee 
achterfte voetjes, ookergeelj in 't einde van Juny maakt ze 
een graauw gefpin, en veranderd in een bruine Pop, zynde 
aan de kop met zwart hair bezet j in 't midden van Juli komt 

Ba daar 



1 

I 



( 1* ) 

daar een donker geele bruine geftxeeptc Uil uit, welker hoorn- 
tjes als vederen zyn , gelyk boven malkander verbeeld is. 

X X. 

Kleine Weegbladen. Plania^o rmnor fiorens. 

OP dit kruit aail een lang bgtgroene Rups, langs 't Ivf 
wit geftreept, en op ieder fit met een wit ftipje gezieroj 
in 't einde vanjuny veranderen ze in bruine Popjes; in 't begin 
van Augufti komt uit elk een Uiltje, zynde de boven ftevler- 
ken wit met zwarte ftreepjes gezierd , en de onderfte vlerken 
graauw, de oogen en hoorntjes zwart, en vliegen 's avonds. 

Zulke lange Wurmen heb ik in de aarde gevonden, ze wa- 
ren van koleur gelyk Maaden, meteen zwart kopje) ik heb 
ze bewaard tot in *t laatft van Juni, wanneer ze veranderden 
in donker geele Popjes j midden in Juli kwam uit elk een 
bruine Vlieg met klaare vlerkjes , vier pootjes om te loopen , 
en achter noch twee diergelyke, zynde recht uit geftrekt. 

XXI. 

Roode Leliën. LtUum aureum. 

ZUlk flag van Rupfcn heb ik op deze Blom gevonden, ze 
was boven bruin donker gcftreeDt en onder geel met 
k kauwtjes en voetjes voorzien, gelyk voornoemd} ik heb 
ze gevoed tot in 't einde van Juni , wanneer ze veranderden 
in een lever koleurde Pop \ in 't midden van Augufti kwam 
daar een Uiltje uit, zynde ligt en donker bruin gefigureertj 
haar vlugt was 's avonds. 

Onder op een blad leggen vier ronde vermelion roode bees- 
jes, gelyk ik op deze Leliën gevonden heb, ze zitten op de 
groene maden ettelyke by malkander , en zuigen daar een 
groen zap uit, zynde dik gelyk geit, daar in leggen ze ver- 
borgen, dat men ze niet en ziet} ik heb bevonden dat ze 
mede veranderen in een rood Popje, gelyk hoger op een blad 
verbeeld is, uit dit komt een rood Torretje, gelyk daar naaft 
aan zich vertoond , deze geven een aardig gepiep van zich , 
als men ze in een geüooten hand dicht tegen *t oor boud , ze 

lcg- 



Digitized by Google» 



( ) 

leggen ook roode eiertjes, en zulks ordentelyk op ryen, ge- 
lyk hooger op een blad te zien is, waar uit dan weer zulke 
bcesjes komen , gelyk de cerfte waren. 

X X I L 

Appelbloflem. Flos mali. 

DEze geele ruige en met ronde dwars ft reepen gezierde 
Rups heb ik op een Appelboom gevonden, naar kop was 
bruin, hebbende achter dezelve tweeblaauwe, en opider lit 
twee vlecskoleurde kraaltjes, de voetjes waren van de zelfde 
koleur, aan beide zyde was ze met bruine bosjes hair bezet) 
in 't begin van Juli fchoof ze haar huid af, maakte een geel 
gefpin met gaaten , gelyk een visnet , en veranderde in een 
lever koleurae Pop, zynde langs 't heele lyf met bosjes hair, 
en onder aan de punt met een kwasje bezet , geraakt zynde 
bew eegde ze zig zo fterk, dat ze verfcheidemaalen omwentel- 
de , na veertien dagen kwam daar een wit zwart gc figureert 
Uiltje uit, hebbende twee breede roode hoorntjes, gelyk vee • 
ren, en achter de kop tuflehen de hoorntjes een roode ftreep, 
ze was heel rad , haar vlugt was 's avonds. 

XXIII. 

Druivenbloflêm. Fitis forens. 

DEze twee grootc Rupfen zyn eenderley aard, haar vcr- 
fchil beftaat alleen in de koleur, zynde de bovenfte bruin, 
en de onderfte groen, beide met zwarte en witte ftreepenen 
plekken gezierd, ze geneeren zich op de wynftok, wanneer 
ze eeten, dan maaken ze zig wel een derde langer als of ze in 
haar ruft zyn , haar drek is donker groen, en vertoond zig 
vyfkantig, dog de kanten rond, oPcrzes ftaafjes tegen mal- 
kander gevoegt waren , gelyk by de onderfte Rups tot beter 
begrip verbeeld is. 

*t Is by my wel gebeurd, dat eenige der groene Rupfen zig 
neerleiden , en rimpelde zig kort in malkander , waar uit na 
weinig tyd zes Maden voortkwamen,dcze veranderden in bruine 
Tonnetjes, daar dan uit iedereen donkerblauwe fwart geftreepte 
Vlieg kwam , met roode oogen, en klaarc vlerken als glas. 

B 1 Dc 



De bruine Rups veranderde in 'c midden van Juty in een 
ligt bruine Pop , en bleef in deze gedaante tot des volgenden 
jaars, in May, wanneer een fchoonc Uilte voorfchyn kwam , 
zyndc de kop, *t lyf, en bovenfte vlerken fchoon Rofcn rood 
met Papegaygroene ftfecfJen en plekjes gezierd, de onderfte 
vlerken elk met een zwart vlakje geteckénd, en de oogen 
geelagtig groen, hebbende vooraandckoptuflTchendehoorn- 
tjes een dunne lange geele friüit, óm hiarvoedzcl te trekken, 
die ze kort in malkander konnen krullen, en onder de kop 
bergen : dit is myns dunkens billik voor een der merkwaar- 
digfte en fchoonfte veranderingen te achten. 

XXIV. 

Linden-Blofiem. FUia florem. 

GRootc en (choone Rupfen vind men op de Lindebomen , 
waar van hier onder een afbeelding, ze zyn leverkoleur 
wit gedipt over den rug, het onder lyf is fletsgeel, op het 
agtcrile lid ftaat een blau hoorntje , en daar agter een geele plek , 
ze zyn ftil en traag , dog als men ze raakt zo daan ze fterk 
met de kop heen en weer, cevcn als toornig zyndej wanneer 
ze volwaüen zyn fchuiven ze haar huid af, en veranderen in 
een zwarte Pop, deze legt gclyk dood tot des volgenden jaars , 
in May komt daar zulk een groote flctsgeele groen gevlakte 
Uil uit) haarc vlugt is des avonds. 

XXV. 

Rozenkoleurde Akkerwinde. Ctaw/vW" minor furfnrtns. 

DEze groote zoort van Rupfen vind men zelden, ze ont- 
houden zig meed in de Koornvclden , en geneeren zig 
van de wortelen dezes onkruits , haare koleur is ligt bruin , 
donker geftreept en geplekt , haar drek is mede gelyk in fig. 
ty gezegt is. In 't laatft van Juli deed ik zulk een Rups in 
een doos niet aarde , daar in maakte ze een ronde diepe groeve , 
daar in gegaan zynde dekteze dit hol met bladeren, en veran- 
derde in een Pop, die voor groen -en achter geel was, dog die 
wierd *s anderendaags bruin» hebbende een verbeelding gelyk 

oogen, 



Digitized by Google 



, tv) 

oogcn, cn daar tuflchen een fiiuit, ze was zeer fterk vanbe- 
wecging y itv Bepfctrtbcr 1 kwam daar tiit een groote Uil te 
voorfchyn, zynde 't voor Jyf cn vlerken asgraauw met zwart 
fchoon gefigureerd, de Romeinfche letters B. C. V, en M. 
waarch duidelyk bp de vlerken te vinden , hebbende verder 
voor aan de kop een lange bruine fh uit , die zig een end van 
de kop m tween kloofde , die ze wederzyds op krullen , en 
ook wcér in de langte uitftrekken konde, het achterlyf was 
ligt rood cn zwart geftreept , met een asgraauwe ftreep langs 
*t midden, *t heele lyf was ruig of donfig gelyk vederen , des 
daags was ze Uil, maar des avonds vloog ze met een groot 
geruifch , na de eigenfehap haarer groote. 

XXVI, 

Ovevaars bek. x * Geranium Harent. 

Dit Btomgewas heb ik tot cieraad hier by gevoégt, want 
de Rups daar ik van fpreken zal geneerd zig op het ge- 
ringde gras, ik vond ze in Maart, zynde met zwarte flipjes 
gezierd , de kop en achterfte lid zwart , voor had ze zes klaau W- 
tjes , cn in de midden acht voetjes , die lever koleur waaren. 

In Juli, wanneer ze zesmaal haarc huid afgefchooven had, 
veranderdeze in ccn liet bruine Pop $ in Augufti kwam daar 
een Uiltje uit, welke kop en bovenfte vlerken waaren bruin 
zwart gefigureerd, hebbende zes bruine hoorntjes, 't achter- 
lyf en onderfte vlerken waaren askolcur , haarc vlugt is de» 
avonds. 

XXVII. 
Pecrbloflêra. P)rus frofina prent, 

EEn witte met roode plekken langs den rug gcZierdcRups 
geneert zig op de Peerboom, haar kop is bruin, ook heeft 
ze langs het lyf aan beide zyden bosjes hair, voor heeft ze zes 
klaauwties, in de midden acht, cn achter noch twee voetjes. 

In 't begin van Juli lebui ven ze haar vel af, cn veranderen 
in bruine Popjes, dezezyn langs cn op de kop met bosjes hair 
bezet, verbeeldende ook twee zwarte oogen, 't welk al een 
raarc tronie maakt In 't midden des voornoemden maands 
komt uit ieder Popje een wit dog zwart geziert Uiltje uit, 

dc 



Digitized by Google 



( I* ) 

de ondeirte vlerken zyn ligt bruin, 'tlyf vlees koleur, de hoorn- 
tjes wit met bruine hairtjes bezet, en de oogen zwart, haar 
vlugt is fiiel en by dage. 

XXVIII. 

Alfem. Abjimhium vulgare. 

* 

HOe wrang en bitter ook een kruit is, zo verftrekt het 
nochtans *t een of 't ander gedierte totfpyze, jgelykaan 
dit ftruik blykt. Deze daar op zittende Rups, zynde langs de 
rug met een witte ft reep en bruine vlakjes geteekent, aan de 
zyde vaalgroen met bruine ftreepjes , en heeft onder op ieder 
lit een wit flipje , ook voor zes klaauwtjes, in de midden 
acht, en achter noch twee voetjes, geraakt zynde, bewegen 
ze den kop fnel heen en wéér : ze veranderen in May in z warte 
Popjes i na drie weeken komt daar een Uiltje uit, welker kop 
cn bovenfte vlerkjes rosachtig met zwart en bruine ftreepjes 
en flipjes gezierd is, ook vind men een wit gelyk zilver glant- 
zig plekje in 't midden op de bovenfte vlericjes , de onderflc 
vlerken cn *t lyf zyn bruin, hebbende twee zwarte hoorntjes, 
en twee glantzige oogen, haare vlugt is *s avonds. 

Noch zit daar onder een klein lang groenachtig Rupsje , 
hebbende een raarc gang , het brengt het achtenyi by het 
voorfte, maakt een h oogen rug, en ftapt zo voort, zomtyds 
flaat het op zyn achterfte voeten een wyle recht overend. 

In 't end van Juli veranderen ze in groene Popjes, na veer- 
tien dagen komen daar Uiltjes uit, welker kop, Ivf, cn bo- 
venfte vlerkjes groen met witte zwarte en bruine ftreepjes en 
ftipjes geteekent, en de onderfte ligt bruin zyn: ook nebben 
ze twee ligt bruine hoorntjes, en vier bruin gefpikkclde poot- 
jes , zynde gaauw van vlugt. 

XXIX. 

Geele Walftroo, GalUwn Imteum. 

Dit gewas verftrekt tot vocdzel van een fchoone Rups, 
welker koleur is groen , hebbende over 't lyf veel ronde 
witte verheevene ftipjes, langs beide zyden een witte ftrecpj 
achter op een halfwitte en blaauwe hoorn , voor zes klaauw- 
tjes, 



Digitized by Google 



tjes, in de midden acht , en achter noch twee vleeskoleurdc 
voetjes : ik heb ze gevoed tot in 't midden van Juli , wanneer 
ze vervelden , wierden vleeskoleur , en vervolgens verander- 
den in gccle graauwachtige Popjes , zynde in deze geftalte, 
geraakt weezende , zeer onruftie. In 't begin van Augufti 
kwam daar uit een Uiltje , dier kop , voorlvf , pootjes , en 
bovenftc vlerkjes waren bruin en donker geftreept, 't agter- 
lyf wit met zwarte dwarsftrecpen en hairtjes gezierd , de on- 
derftc vlerkjes waren orange , hebbende zwarte oogen, zwarte 
hoorntjes, en voor een muitje om haar vocdzcl uit de Bloemen 
te zuigen , haar vlugt is des daags, ze zyn fnel, en mocylyk 
te vangen. 

Nog heb ik hier by ec voegt een Motte, zynde wit van ko- 
leur, met een zwarten kop, deze heb ik in Laken gevonden, 
daar in had ze een ovaal huisje van de wol gemaakt , dog met 
een opening, wanneer men het eene end raakt, danfpocdeze 
zig 't ander end uit en weer in, ze veranderen in een Tonne- 
tje, en na veertien dagen komt daar een Motuiltje uit, zynde 
zilver glantzig met zwarte ft reepjes en ftipjes eezierd j dog 
dewyl ze om haar fchaadclyk bedryf al te veel bekent zyn, 
zal ik ze zo laten beruften. 

XXX. 

Eltzen Lof. Mni folia. 

DEzc op een blad kruipende Rups is wit zwart geftreept 
en geftipt , met een zwarte kop , hebbende voor zes 
klaauwtjes , in de midden twaalf, en achter noch twee voet- 
jes j ik neb ze met deze bladen gevoed tot in*tend van Juni, 
wanneer ze zig in een blad rolde, een wit gefnin maakte, en 
veranderde in een Popje , na veertien dagen kwam daar een 
wit zwart geftipt Uiltje uit, gelyk boven verbeeld is. 

Op 't onderftc blad kruipt een zwart geel geftipt lcelyk 
bcesje , met zes pootjes , deze tot half Juni met deze bladen 
gevoed zynde, klampten zich aan deeltjes vaft, trokken haarc 
geftalte uit, en wierden zwart en wit geplekt, na weinig da- 
gen kwamen daar tweederley Torretjes uit, zynde beide zwart 
cn geel, dog elk byzonder geteekent. 

C On- 



Digitized by Google 



Onder naaft dc llccl kruipt een geel Rupsje, *t welk ik me- 
de op deze groente gevoed heb , tot 't laatft van Juni , wan- 
neer uit zyn lyf, nog levendig zyndc, drie Maden kroopen, 
deze hebben zich eut in een wit eitje gefponnen , en zvn ir* 
tonnetjes verandert , waar uit na twaalf dagen drie Vliegen 
te voorfchyn kwamen, hebbende een zwarten kop , en een 
geel lyf en pootjes. 

Nog kruipt onder ter linkerhand een graauw zwart gedipt 
Rupsje, zynde de kop en voorfte klaauwt jes zwart , en de an- 
dere voetjes wit , deze leide zich in Juni (KI als dood neer, 
na weinig dagen kroop uit zyn lyf een lange dunne geele 
Worm , gelyk een draat , deze was fpeculatief aan te zien y 
hy flingerde zig met veel boeten in en door malkander» wierd 
ftyf, en ftierf. 

XXXI. 

Bonte Angelier. Cariopbjiu varitgotus. 

OP deze halfbloeyende Blom kruipt een Rups, zynde langs 
de rug donker bruin, de kop en voeten ligt geel , als ik 
ze met deze Blom gevoed had tot half Juli veranderde ze in een 
bruine Pop, in deze geftalte bleef ze leggen tot des volgenden, 
jaars in 't midden van Juni, wanneer daar een Uil uit kwam, 
welkers kop en bovenfte vlerken zwart gefigureerd, het ach- 
tcrlyf , de onderfte vlerken , de hoorntjes , en pootjes , as- 
graauw waren, haare vlugt was des avonds. 

Het andere Wormken, dat zig aan de fteel der groote Blom 
vertoond , geneerd zig van de groene diertjes , die dit gewas 
mede voed , deze voornoemde Worm zit geheel ftil zonder 
beweeging, als nu de gezegde groene Luisjes over des Worms 
lyf heen loopen, dan vat hy ze fchiclyk, zuigt het vogt daar 
uit , en laat alsdan de leege baft vallen ; in 't end van Juni 
veranderde ze in een bobbel of blaas, na veertien dagen kwam 
daar een Vlieg uit , welker kop rood , 't lyf zwart , over 
dwars geel geltreept, en de voetjes bruin- waren. 

XXXII. 



Digitized by Google. 



( 19) 

XXXII. 
Bloeyende Borragc. Barrage ctrula. 

ONder ter rechterhand op een blad zit een groene Rups, 
hebbende voor zes klaauwtjes , en achter vier voetjes, 
men vind ze ook wel op de Blomkool, in Augufti maaken ze 
een wit gefpin, en veranderen zommige in bruine, andere in 
donker groene Popjes, en cttclyke krompen onder 'tfpinnen 
in malkander , waar uit dan Maden voortkwamen , die dan 
(lierven} uit de donker groene Popjes kwamen zulke zwarte 
vliegende hoesjes, gelyk Wespen , met geclc pootjes en klaare 
vlerkjes 5 en uit de zwarte Popjes kwamen donker graauwe 
Uiltjes voort , met zwarte en zilver blinkende ftreepjes cn 
flipjes gezierd, hebbende twee zwarte lange en nog twee korte 
hoorntjes, en vier graauwe poot en, gelyk boven verbeeld is. 

Het andere aan de linkerhand op een blad zittend Rupsje 
heb ik op een Pruimboom gevonden, en daar mee gevoed, 
tot zo lang ik bladen heb konncn bekomen , doe maakte ze 
een dun gefpin , en bleef daar in zonder te ceten levendig , 
tot des volgenden jaars in Maart, wanneer ze in een ligt bruin 
Popje veranderde, waar uit in *t midden van April een zwart 
en wit geftrcept cn geplekt Uiltje kwam , hebbende twee 
graauwe hoorntjes, en vier pootjes , gelyk nader in de print 
vertoond werd. 

XXXIII. 



EEn klein dog net Rupsje geneert zig op dit gewas, zyn- 
de zwart , met gecle kruisjes over de mg , cn witte 
ftreepjes over dwars geteekent, ook zeer gaauw in'tloopen: 
ik heb ze gevoed tot in 't midden van September , wanneer 
ze een wit gefpin maakte, waar in ze bleef tot des volgenden 
jaars, in April kwamen daar zulke kleine zwarte Vliegen uit, 
gelyk boven vertoond werd. 

Als ik , in gevolge myner gewoonte , een meenigte van 
Uiltjes cn Kapelletjes in houte doozen met (pelden va ft jge- 



■ 

Digitized by Google 



( 10 ) 

(loken had, om aan de begcerigc Liefhebbers het ftifle teven» 
te konnen tooncn , niettegenstaande deze blocdelooze beesjcs 
ettelyke jaaren verdroogt waren , ondervónd ik , dat uit deze 
dorre , nieuwe levende Wormtjcs gekomen waren , zynde 
bruin met witte ftrecpjesd wars over geteekent, en gebruikten 
zulks tot (pyze daar ze uit voortgekomen, waren , tot dat ze 
veranderden in ligt bruine Popjes , waar uit na weinig tyds 
kleine zwarte Torretjes kwamen, hebbende een bruine ftreep 
dwars over T t lyf,. zynde deze verandering onder naaftdefteel 
verbeeld. 

Nog werd onder ter linkerhand op dit blad vertoond een 
Kaasmade , ik heb bevonden dat deze veranderen ia bruine 
Tonnetjes , waar uit binnen veertien dagen kleine bruine 
Vliegjes komen. 

XXXIV. 



Blaauw Bcflen. Mjrüllmt kaccit rtifris. 

AAn deze Meel kruipt een Rups , welker geftalte heel 
vreemd, doe zierlyk is, hebbende een bruine kop, bo- 
ven met vier roode plekjes gezierd , en een dubbelde zwarte 
baard , 't lyf is bruin met roode en gcelc ftreepjes , eenbrecdc 
zwarte ftreep langs de rug geteekent, daar op vier geclc bos- 
jes hait , en op het achterfte lit nog een bosje , zynde onder 
zwart, en boven geel, dezes voorfte klaauwtjes met de mid- 
delde acht voetjes zyn geel, cn de achterfte twee zyn zwart. 
Ik heb ze gevonden in May en Juni y en met deze , als ook 
met Sleebruin bladen gevoed , tot dat ze haare geftalte ver- 
wiflêkJen , *t welk op tweedcrley wyze gefchiede, zommige 
maakten een open geel gefpin y cn veranderden in geclagtige 
graauwe Popjes , gclyk onder ter linkerhand getoond werd, 
na vier weken kwam daar een zeer flegt Uiltje uit, mede daar 
boven op een blad getoond, leggende een meenige witte eier- 
tjes. Andere klampten zig vaftaan 'tdekfel van dc doos, ge- 
lyk deze gedaante boven getoond werd , binnen vier weken 
kwam daar een flegt vliegend beesje uit, hebbende een zwar- 
ten kop tn Ivf* cd *cs donker geele pootcn, gevende een bo- 
ven maaten leclykco ftank van. zig. 

Als 



C *i ) 

Ak ik in 'c Jaar i6"88. in Vrielland was, vond ik intbegir* 
van Augufti die zelve zoort van Rupfen , waar van een der 
zelve een gefpin maakte, en veranderde in Wormtjes, en de- 
ze weer in zulke Tonnetjes , gelyk boven de Rups op twee 
groene blaatjes vertoond werd} des volgenden jaars in'tlaatft 
van April kwamen daar uit twee zulke Vliegen , als ook op 
een groen blad verbeeld is : de andere Rupfen maakten een 
gefmn , en veranderden in zwarte Popjes , waar uit donker 
geele Uiltjes te voorfchyn kwamen. 

Noch geneert zig op deze bladen een zwarte Rups , heb- 
bende op ieder lit een bosje geel hair , en op beide zyden 
op elk lit een wit flipje, in Juni maken zeeën wit eefpin, en 
veranderen in zwarte Popjes , na veertien dagen komt daar 
een wit met zwarte ftreepjes en flipjes cezierd Uiltje uit, heb- 
bende een bruine weerfenyn , gelyk deze veranderingen ter 
rechterzydc boven malkander verbeeld zyn. 

XXXV. 

oice-pruim-oiaucn. jrnams jyivejtriu, 

DEze onder op een groen blad zittende bruine met witte 
ftreepjes gezierde Rups vind men meeft op alle Vrugt- 
boomen , thans heb ik ze met deze fleebladen gevoed , tot in 
't eind van Augufti, wanneer ze een dun gefpin maakten, en 
veranderden in een bruin Popje , na veertien dagen kwamen 
daar Uiltjes uit , welker Ivf flets geel , de vlerkjes en pootjes 
wit , de oogjes zwart , en de hoorntjes geel waren , haare eier- 
tjes dekken ze met een dons , om ze tegen (heeuw y regen , 
en koude te verzorgen. Ook zyn uit ettelyke dezer Rupfen 
Maden gekroopen , die in Tonnetjes veranderden 9 waar uit 
in tien dagen Vliegjes kwamen. 

Hooger opwaarts zit mede eervRupsopeenSleebad, zynde 
zwart geel geftreept, en glantzig van lytj in 't middden van* 
Augufti klampen ze zich vaft aan een takje, omwinden zich, 
vaftmet een witte draat, gelyk Zyde, en veranderen in Pop- 
jes , zynde zommige wit geel en zwart geplekt , andere zyn- 
groen en geel met zwarte vlakken , geraakt zynde zyn ze zeer 
hewcegende 5 in 't laatft van Augufti komen daar witte en 

C 3 geelt 



( « ) 

gecle Witjes uit , zynde de vlerkjes met zwarte ftreepjes ge- 
tcckent , ook is 't lyf, de oogen , en pootjes zwart , zynde 
over dag zeer fnel van vlugt. 

XXXVI. 

Blocyend Cypeigras. Crtmen Cyptrüdes. 

DEze donker bruine Rups heb ik in 't gras gevonden, en 
daar mede gevoed tot m 't laadt van Augufti, wanneer 
ze een wit gefpin maakte, fchoof haare huid af , en verander- 
de in een ligt bruine Pop. In deze gedaante bleef ze (lil leg* 
gen, tot des volgenden jaars, in 't midden van Juni kwam daar 
een bruin Uiltjcn uit, hebbende geelagtige hoorntjes en poot- 
jes, zwarte oogen., en zwarte ftrecpen langs de vlerken. 

XXXVII. 
Roode Willige. Salix vdgaris r*k*ns. 

ONder op een groen blad werd de Liefhebbers wederom 
eene der fchoonfte Rupfen vertoond , zynde over 't ge- 
hecle lyf fchoón groen, met witte flipjes, en op ieder lit met 
een fchuinfe witte ftreep gezierd , heeft ook op 't agterfle lit 
een hoorn } ze wierd myn vereerd,van een Adelyke Dame, 
zynde beneffens deze fpeculatie ook een Lief hebberes der 
fchilderkonft. Deze Rups h;d baar volkomen wasdom , dat 
ik naulyks zo veel tyd had om zetefchilderen, dewylzeover 
ging tot haar vei-andering , fchoof haar vel af, en wierd een 
Popje,indeze geftalte bleef ze (lil leggen tot des volgenden jaars, 
in 't laatft van May kwam daar een heel fchoon Uiltje uit, 
welker kop, lyf, en bovenfle vlerken waren bruin , wit, ceel, 
en zwart gcfigureert, de onderfte vlerken waren geziem met 
twee groote oogen , welker middelpunt zwart, en met een 
blaauwc kring omtrokken , ook na boven ligt bruin , en na 
onderen rofenverwig waren, verder had ze zwarte oogjes, 
donker of flets geele hoorntjes en pootjes: deze zoort heb ik 
voor of na niet meer gezien. 

Boven op een groen blad zit een klein ligt groen met witte 
fluecpen gezierd Rupje , zynde zeer gaauw, ze gencerenzig 

op 



( M ) 

op dc Willige, cn fpinnen cttclykc bladen totmalkander, daar 
mzegelykzaamwoonen, in'tlaatft van Juni veranderen ze in 
bruine Popjes , na veertien dagen komen daar asgraauwe met 
witte ftrcepjes gezierde Uiltjes uit , zyndeheel gaau van vlugt. 

In *t Jaar lópo. in Vriefland zynde, vond ik in 't begin van 
Septemoer een Rups , vaft zynde aan een rvsje , met de rug 
onderwaards, waar aan dricoruine harde Tonnetjes vaft wa- 
ren , ook kroopen noch ettely ke Maden uit de-rug van de Rups y 
die , eenige dagen gefponncn hebbende , gelyk katoen , 
veranderden meoc in zulke bruine Tonnetjes j de Rups ge- 
ftorven zynde , nam ik dc Tonnetjes en bewaarde ze tot des 
volgenden voorjaars , wanneer daar uit zulke kleine Vliegen 
kwamen, gelyk twee dcrzelver alhier verbeeld werden. 

Vcld-kruis-diftcl. Erjngüm campeftre. 

xxx vul 

ZUlk zoort van zwarteRupfen, gelyk onder op een groen 
blad zit , vind men een meenigtc op de Brandcnctelen^ 
Dcwyl ik de Brandenctelen in t eerftc deel aireede verbeeld 
heb , zo zal ik deze Diftclblom om haare fchoonheid alhier 
plaatzen. 

Deze Rupfcn nu gaan tot haare verandering in *t laatfl va» 
Juni , makende zich van achteren vaft r hangen t onder fle 
boven, en worden bruin als Goudglantzige Popjes, na veer- 
tien dagen komen daaruit fchoone Kapelletjes,, welkeronder* 
fte vlerkjes zyn donker bruin , en de bovenfte wat ligter 
met witte plekjes gemarmert , zynde 't lyf zwart r dc hoorn- 
tjes wit gefpi kkclt , depootjes graauw , en fnel van vlugt. 

Nog zit onder vry een Kleine groene Rups met een- gcele 
kop , deze vind men mede op de Brandcnetelen, welker bla- 
den ze in malkander rollen, en nemen daar in haar roevlugt, 
ook veranderen ze daarin in bruine Popjes,, na veertien dagen 
komen daar kleine ligt bruine zware geftreepte Uiltjes uit* 
Zommigc dezer Rupfcn leggen zig. neder cn fterven , waar 
uit dan zeer veel kleine Maden voortkomen , na korten tyd 
veranderen ze in Tonnetjes, na tien a twaalf dagen komen 
daar uit kleine Vliegjes, die zwart zyn. 



Digitized by Google 



I 
I 



( 14) 

XXXIX. 
Jonge Kool. BraffU* vtrtMs. 

\UT Annccr deze plant jong is , werd ze greetig verteert 
W van een grasgroene Rups , hebbende een geele ftrecp 
langs de rug, en op oeide zyden van ieder lit een geel (lipje t 
volwaflen zynde fenuiven ze *t vel af, hangen zig elders, en 
veranderen in flets bruine zwart geflipte Popjes , na veertien 
dagen komen daar uit een zoort van Witjes , zynde kleinder 
als die ik hier voor getoond heb. 

In Augufti heb ik ook wel kleine Rupsjes op de Kool ge- 
vonden , zynde mede groen met een geele llrcep over de rug 
geteckent, hebbende aan elk lit twee voetjes, dezeverander- 
- den in Popjes , niet veel van de Rups verfchillende , na tien 
dagen kwamen daar Vliegen uit, welker lyf zwart en wit ge- 
plekt was, hebbende roode oogen, en zes geele pootjes, zyn- 
de traag van vlugt. 

X L. 

Wilde Zuuring. ActfftfmnfisfLmns. 

OP dit kruit vind men een zwarte rood en wit geplekte 
ruige Rups, zynde \ hair, de kop, zes voorfte klauw- 
tjes , en acht voetjes ligt bruin , tot haar volkomene groote 
eekomen zynde leggen ze zig elders met een bogt » werden 
Ugter van koleur, en veranderen in een ligt bruine Pop, zom- 
in ïge bleven aldus drie maanden , en ctcclyke tot des volgen- 
den jaars in April leggen , wanneer daar uit een gering Uiltje 
te voorfchyn kwam, welker lyf en onderfte vlerkjes geel, de 
kop, en bovenftc vlerkjes, hoorntjes, en pootjes bruin zwart 
geipikkek waren, zynde haare vlugt 's avonds. 

X L I. 

BrandenetelbladerL Urtic* ttrtmis f*U*. 

Hier werden verbeeld drie Rupiên , die wel eenerley aart, 
maar dog van koleur verfchillende zyn , de bovenfte op 

een 



Digitized by Google 



I 



een groen blad zittende is in *t geheel zwart, met witte glant- 
zige flipjes boven de wortel van hethair , en onder langs bei- 
de zyden met een geele ftreep geziert , na dat ik ze gevoed 
had tot in *t midden van September, veranderde ze't onder- 
fte boven hangende in een bruine Pop , na veertien dagen 
kwam daar uit een Kapelletje, die in fchoonheid alle andere 
overtreft , zynde *t lyf, kop, hoorntjes, en pootjes donker 
bruin , de bovenfte vlerken zwart en donker bruin, met een 
breede vermelioen roode ftreep, blaauwe en witte plekjes ge - 
teekent , de onderfte vlerkjes zyn ongemeen (choon t met veel 
klein cicraad van alderlei koleur door malkander verzierd. 

De aan de regterzyde onder deze zittende Rups , zynde 't 
lyf ligt geel , ae kop bruin , de klaauwtjes en voetjes vlces- 
koleur, veranderde mede op voorige wvze in een bruine Pop, 
waar uit ook na verloop van veertien dagen zulk een Kapel- 
letje voortkwam , als boven. 

De derde rondgebogte Rups was eerft zwart, dog veran- 
derde haar koleur , wierd bruin , en lcide zig met een ronde 
bogt neer, waar uit na korten tyd vecle kleine Maden kroo« 
pen , die zig in een fponnen , en veranderden in Tonnetjes, 
na twaalf dagen kwam uit elk een zwart Vliegje , mede hier 
vertoond. 

Op *t onderfte blad zit nog een bruin ruig Rupsje , wel- 
kers rug cn ondcrlyf rood was, aangeraakt zynde rolt het zig 
in malkander , als een klootje > in 't laatft van Mai leid het 
zig geboet neer , bleef aldus leggen tot half Juni , wanneer 
daar een V lieg uit kwam , welker kop , lyf, en hoorntjes 
zwart , de vier vlerkjes doorichynend, cn de pootjes geel wa- 
ren, hebbende op 't achtcrlyf een gcele plek. 

X L I I. 

Vlasblom. Linum flortnt. 

Dit gewas verftrekt tot voedzcl van een crocnagtige bruine 
Rups, zynde onder ligtgrocn, en onder langs beide zy- 
den met een witte ftreep geteekent , hebbende voor zes klaauw- 
tjes , in de midden acht, en achter nog twee voetjes. In *t 
begin «n Auguffi fchoof « fage huid rf , cn veterde in 



Digitized by Google 



een glantzige Pop j des volgenden jaars in *t laatft van Mar 
kwam daar een asgraauwc Uü uit, welker vlerkjeszwart ver- 
ziend waren , hebbende zwarte oogen , haare vlugt was 's avonds. 

X L I I I. 

Kleine Wegerik,of Weg Gras. Ceruxmnodtajfoe Polj£onrnnfb>rens. 

TEr linkerhand zit een bruine Rups , zynde van onderen 
graauw, heert voor zes klaauwtjcs , in de midden acht, 
en agtcr noch twee voetjes , ze veranderde op 't laatft van Juli 
in een ligt bruine Pop, ïn't midden van Augufti kwam daar uit 
een graauw zwart geftreept Uiltje, welker vlugt was 'savonds. 

Nog legt onder ter regterhand een groene Rups , zynde 
langs 't lyfmct drie geele ftreepen en veel zwarte plekjes ge. 
ziend j ik heb ze met dit kruid gevoed tot in laatft van Juni , 
wanneer ze ftil bleef leggen, na veertien dagen kroopen daar 
uit vier-en-dertig kleine witte Maden , die veranderden na wei- 
nig tyds in Tonnetjes , waar uit in 't laatft van Juli zo veel 
kleine zwarte Vliegjes kwamen. 

Een andere Rups dezer aard leide zig (lil neer, waar uit een 
groote witte Wurm kroop , deze veranderde in een bruin Ton- 
netje, na weinig tyds kwam daar uit een groote bruine zwart 
geitreepte Vlieg te voorfchyn. 

Boven op dit kruit zit een geele bruin geftreepte Rups > 
zynde voor met zes klaauwtjcs , en achter met twee voetjes 
Voorzien , daarom maakte ze met 't lyf een hooge bogt ia *t 
gaan j met dit kruit gevoed zynde tot in 't laatft van Juli % 
veranderde ze in een bruine Pop , waar uit in September een 
wit met roode en bruine ftreepen gezierd Uiltje kwam, zyn- 
de zeer rad van vlugt. 

X L I V. 

Slecbloflcm. AeaeU Gtrmattic* jb>i. 

DEze onderfte korte dikke Rups was groen, met bruine 
plekken ge teekent, hebbende voor zes klaauwtjcs, inde 
midden acht, en achter nog twee voetjes ; baar gang was zeer 
traag, rekkende 't voorlyf een wyl om hoog, en zwaait daar 

mede 



Digitized by Google 



mede heen en wéér, tot dat ze een weg kieft > van deze bla- 
den gevoed zynde , maakte ze zich tegen 't dekfclvandedoos 
vaft, en veranderde in 't midden van Augufti in eenvaalgeele 
Pop, hangende 't onderfte boven : in deze gedaante bleef ze 
tot des volgenden jaars, wanneer den negenden Mai een (choo- 
ne Kapel te voorfchyn kwam, zynde geel, de vlerken zware 
ceftrcept, de onderfte vlerken met orange en blaauwc vlak- 
ken, ook met twee lange achteruitgaande punten geziert. 

Nog vind men op deze ftruik een zoort van kleine ligtgcele 
en graauwc zwart geftipte Rupsjes, met zwarte kopjes en voe- 
ten, deze maken een groot eilgefpin, gelykecnSpinne Web, 
daar ze uit en in loopen : ze veranderen in ? t laatft van Mat 
in Popjes van vcrlchcidc koleur, waar nit in Juni kleine Uil- 
tjes voortkomen , welker bovenfte vlerkjes wit met zwarte 
flipjes, de onderfte vlerkjes, 'tlyf, de hoorntjes, en pootjes, 
graauw van koleur zyn. 

X L V. 

Blocyend Duivels-wargaarn. CohvoIvmIms mapr pre albo. 

OP dit weelderig groen geneert zig deze groote Rups , 
haare koleur is over 'tgeheele lyf ligt groen, als ook haar 
klaauwtjes en voetjes : in *t midden van Juli fpinnen ze zig 
in een blad , en veranderen in bruine Popjes in 't bgin van 
Augufti komen daar zulke Uiltjes uit, gelvk boven op een 
Blom vertoond word, zynde asgraauw donder bruin gefigu- 
reert, haare vlugt is 's avonds. 

Ter linkerhand boven op een knop zit nog een klein ligt 
groen Rupsje, welke zig mede op dit ge was geneert, ik heb 
ze gevoed tot in Augufti , wanneer ze zig veranderde in een 
RoTcnkoleurd Popje , na veertien dagen kwam daar zulk een 
vliegend beesje tut, gelyk ter linkerzyde op de Blom verbeeld 
is, hebbende agter twee lange, en voor vier korte pootjes, 
zynde Ügtgvaauw van koleur. 



D t XLVI. 



Digitized by Google 



(tg) 
X L V I. 

Roodc Willige Bloflem. Saltx rubra flortm. 

ZUlk een groene Rups heb ik in Juli op deze boom ge- 
vonden, die zig, zo dra ik ze t'huis bragt , in een dezer 
bladen fpon , en veranderde in een donker bruine Pop i in 't 
begin van Augufti kwam daar een Uiltje uit, zyndc ligt flets 
bruin, de vlerken donker geftrcept, vliegende 's avonds. 

In 't midden van dit ftruikje op een ft cel vertoond zig een 
ander klein Rupsje, ik heb ze met deze bladen gevoed tot in 't 
midden van Juni , wanneer ze veranderde in een Popje of 
Tonnetje , na dat dit acht dagen aldus had gelegen, begon 
het continuccl te tikken, gelyk een Zak-horlogic -, in *t be- 
gin van Juli kwam daar een Vlieg uit y welker Tyf> kop, en 
hoorntjes zwart , de twee vlerkjes doorzigtig , en de zes 
pootjes geel waren. 

X L V I I. 

Hoogroode Anemone. jinemone flore coccinto. 

DEzc fchoone Blom heb ik om haare zeldzaamheid alhier 
verbeeld , maar het regte voed zei dezer Rupfen zyn de 
Brandenetelcn , deze Rupfcn zyn wel cenderlei aard ; hoewel 
ze onderfcheiden van koleur zyn , zynde de eene ligtgroen» 
cn de andere bruin, beide met witteen zwarte ftreepjcslchoon 
gezierdj ik heb eenige gevoed tot in 't begin van September, 
wanneer zommige een wit gefpin maakten , cn veranderden 
in bruine Popjes, andere leiden zig ftil neêr, wierden bruin, 
cn krompen op in twee ondcrfchcidene deeltjes , waar uit na 
weinig tyds twee witte Maden kroopen, die veranderden in 
Tonnetjes > en daar uit kwamen wéér twee blaauwc Vliegen 
met roodc koppen j de Popjes bleven leggen tot des volgen- 
den jaars, in Februari kwamen daar uit graauwe cn ook brui- 
ne wit en zwart gezierde Uiltjes , die haarc vlugt mede 's a~ 
vonds maakten. 

XLVIIL 



Digitized by Google 



XLVIII. 

♦ 

Zwynsbrood. Cyclamen pre f>urpurea. 

EEn bruine Rups , zynde van onderen groen , hebbende 
voor zes klaauwt jes , in de midden acht , en achter nog 
twee voetjes , na dat ik ze met Lattou gevoed had tot in 't laat ft 
van Augufti , veranderde ze in een bruine Pop 5 in September 
kwam Baar uit een bruin zwart gezierd Uiltje , met zwarte 
oogen i haar vlugt was 's avonds. 

Onder ter regterhand vertoond zig een Kars , aan welkers 
blad wyd een Klein lang gcelagtig groen Rupsje , hebbende 
voor zes k kauwtjes , en agtcr twee voetjes} met deze groene 
Karflèbladen heb ik ze gevoed tot in 't laatft van Juli , wan- 
neer ze een wit gefpin maakte, en veranderde in een bruin 
Popje, na veertien dagen kwam daar een Uiltje uit, welks 
onderfte vlerkjes bruin , en de bovenfte vlerkjes en 't lyf ligt 
groen met witte plekjes en bruine flipjes gezierd waren , 't was 
foei van vlugt over dag. Dit Blomgewas heb ik tot plaizier 
voor de Liefhebbers hier by gevoegt. 

X L I X. 

Hazen Lattauw. Swskm Itvis. 

OP dit groen geneert zig een Rups, welker bovenlyf as* 
graauw , langs heen bruin geftreept , na beneden wit 
geplekt, en van onderen vlees kofcur was* in deinde van Juli 
veranderde ze in een ligt bruine Pop , in deze geftakc bleef 
ze leggen tot des volgenden jaai*s in Juni, wanneer ecngeel- 
agtig groen zwart gezierd Uiltje daar uit te voorfchynkwam> 
zynde rad van vlugt, dog maar *s avonds. 

L. 

Gemeene DifteL Cnrdmt vmlgaru. 

Oven aan de (teel dezer Blom zit een korte dikke Worm 
of Rups, dit gewas is wel niet haare fpyzc , maar ze be- 
dienen zig van zulke kleine diertjes, die zig veel op deze diftcl 

D j ont- 



B 



Digitized by Google 



onthouden j ik heb bevonden dat ze in Juli veranderen in brui- 
ne Tonnetjes, gelyk zulk een open zynde op een groen blad 
.vertoond werd, na tien dagen kwam daar een geele Vlieg uit, 
hebbende roode oogen , agter de kop een groene plek, en 't 
lyf met zwarte (troepen gezierd , de vlerken zynde dóorzig- 
tig , ieder met een zwart rond plekje geteekent. 

Onder ter regterhand leid een Worm , zynde 't lyf van ko- 
leur, gelyk een Kaasmade, de oogen en'tachterfte lit bruin, 
deze , als ook zulke bruine. Tonnetjes , heb ik in Februari 
gevonden in een ftuk rottig Berkenhout, uit deze Tonnetjes 
kwamen in Mai een zoort van zwarte geel geiheepte Wes- 
pen te voorichyn, hebbende vier doorzigtige vlerken, zwarte 
hoorntjes, en gcele pooten. 

Nog leid onder ter linkerhand een kleine Worm , meede 
van kolcur als een Made, welke ik van gelyken in verrot hout 
gevonden heb , ze veranderen in bruine Tonnetjes , waaruit 
ook in Mai zulke bruine Torretjes kwamen , gelyk bezciden 
des Worms verbeeld is. 



E I N D E. 



- ■ 



m 



Digitized by Google 



■ 



Digitized by Google 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Google 



DERDE EN LAATSTE DEEL 

DER 

RUPSEN 

BEGIN, VOEDZEL 

EN 

WONDERB A ARE VERANDERING. 

Waar ia 

De Oorfpronk , Spys en Gcftaltvcrwiflcling : als ook de 
Tyd, Plaats en Eigenfchappen der Rupfen, Wormen, 
Kapellen, Uiltjes, Vliegen, en andere dicrgelykc 
bloedelooze Becsjcs vertoont word j 

Ten dienft van alle Liefhebbers der Infecten, Kruiden, Bloemen 
enGewaflèn; ook Schilders, Borduurdcrs &c. 

Naauwkeorig onderiogt , na *t leven gefchildert , en in 't kort» 

befchreven 

Door 

Maria Sibilla Merian, Saal r . 

AU mede een 
APPENDIX 

Behelfendc eenige Smrhaamfch* infiéhn , geobfcrveert door baar Dochter 

JOHANNA HELENA HEROLT, 

Tegenwoordig noch tot Smrhuumt woonagtig. 

Alles in Print gebracht, en in 't licht gegeven door baar Jongfte Dochter 
D.OROTHEA MARIA HENRICIE. 

t*A M STERDAM, 

Gedrukt v«or de Uytgecfjlcr. 
Woont in de Kerkftraat, tnflehen de Leydfche en Spiegelftraat, 
in de Roozctak; alwaar defelve onafgexct als ook afgezet 
te bekomen zyn. 
Als mede 

Alle de andere Werken en nagelawcne Schilderkonfl, van boven- 
gemelde haarc Moeder Saai'. 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



AAN DE 
GOEDGUNSTIGE ONDERSOEKERS 

DER 

NATUUR. 



Yne Moeder Saalr. Maria Sib'tlU Merian , 
welke Godt belieft heeft uyt dit vergan- 
kelyke leven , in het onvergankelyke te 
verplaatfen , en van haaren onvermoeye- 
lyken arbeydt te doen ruften \ van gedachten ge- 
weeft zynde , den Liefhebberen der Infeclen , dit 
IDerde i)eel der Europafehe InJèSfen mcede te dee- 
1en ; en nu in de Eeuwige Ruft zynde » foo kan ik 
niet nalaaten het in Druk uyt te geeven , wetende 
dat dan haar laatfte Werk aan de Onderfoekers der 
Natuur , meede gedeelt is. Daar by voegende , 
een jfppend/x van Surinaamfche Infeften , geobfer- 
veert door myne Sufter Jobanna Helena tïerolt , 
tegenwoordig noch tot Surinaame woonende , niet 
twyfelende of het eene en andere fal aangenaam 
zyn. Dit Werk foude al eerder uytgegeven zyn > 
doch de groote fwakheit , en een tweejaarige be- 
roertheit myner Moeder Saak zyn de rcedenen dat 
het foo lang geftaakt is j doch nu myne handen 
ruymer hebbende , heb ik 'er foo veel meede ge- 
fpoed als my moogelyk was , om aan de Liefheb- 
bers genoegen te geven , en te konnen feggen, dat 
nu alle haare Werken Compleet zyn, 

A x Op 




Op den Tytel heb ik de Verandering van de 
Mieren geftelt . foo als defelve zich in een lank- 
werpig rond ey infpinnen , welke eyeren men aan 
de Canaryvogels te eeten geeft. Wanneer de 
eyeren ryp zyn , foo komen 'er kleyne en groote 
Vliegen uyt , die ik in groote meenigte heo fien 
uytkomen , gelyk op het Tytelbladt te fien is. 
Den Tuly 1694. bequam ik een gantfch Neft 
van deefe Diertjes , beftaande uyt veele Duyfen- 
den } foo groote als kleyne , van alderhande foor- 
ten, fonder en met Vleugels, ook foodanige , die 
eerft uyt haare eyeren kroopen , wanneer fe 't wys 
wierden van te konnen vliegen : waar uyt ik ge- 
nocgfaam fien konde , datfe veranderen gelyk de 
Rupfen. Ik hebfe derhalven hier terneer geftelt , 
om [met Salomon haare Deugden na te fpeuren. 

Hier by heb ik op een kleyn groen Malva blad 
geplaatft , den Koning der Mieren , foo alsfe in 
Ooft-Indien genoemt werd ; wiens achterfte ge- 
deelte van 't fyf , gelyk een groote wceke witach- 
tige Worm is. 



D. 



Digitized by Google 



L 

Jerdalems-Bloem; Flos Hieryfahmitanus. 

Ier op volgen nu de Veranderingen van de overige , 
Rupfen en Wormen. 
Van de Rupfen op deefe Bloem , heb ik'er vyf- 
tien gehadc » en le roet deefe Bloeroen gevoed. 
Maar wanneer ik haar eens vergeeten hadde ecten 
tegeeven, hebbenfc malkandcren opgegeten, tot op drie, 
die overbleven $ deefe wierden den 8 beptcmber tot Pop- 
petjes, en 't volgende Jaar in de maand Mey , quaamen 'er 
ioodaanigc graauwc Uiltjes uyt* gelyk bier te ficn zyn. 

I L 

Na 




Dit Kruyd is de CpyCe van het groene Rupsje , dat by de 
Beflcn kruypt j het wierd den 10 Juny tot een Pop- 
petjen, en den if dito quanTcr een houtcouleurt Kappelletje 
uyt, dat heel fnel konde vliegen. 

Hier tegen ovet is een fwart Rupsje , dat op de ftcel 
kruypt } wanneer dit fyne huyd afgeftroopt hadde , wierd 
het groen : ik fpysde het cerft met witte Vlier, maar be- 

Sdaar door gcenc verandering j eyndelyk gaf ik het dit 
te eeten , en wanneer het zich een wit Gefpin ge- 
hadde, bequatn ik fulkc geele Vliegen daar uyt,. ge-' 
lyk hier alles by malkanderen te ficn is. 

II L 

Selderie. jiïaeê. 

Dit Kruyd is de eygcntlykc fpy(è van decfc groene Rup- 
fen ik hebfe daar mecdc in 't leven behouden , tot in 
de maand Augufty , wanneerfe tot bruync Poppen wierden, 
en des volgenden Jaars den n Mcy. , quam 'er het eerftc 
Uiltjcn uyt. 

A j I V, 



Digitized by Google 



C<7 

IV. 

Cardinaals Bloem. Flos Cardinatis. 

DIcreelyke bruync Rupfen heb ik -tot Amjlerdam op fulke 
Bloemen gevonden, waar mecde ik (c ook gevoed 
heb, tot op den 8 September i6pf. wanneerfe tot Popjes 
wierden \ en des volgenden Jaars den *f Juny , quamen 'er 
diereclyke Kapellen uyt , gelyk alles bier in print vertoont 
werd. 

v. 

Wilde Wyngaard. Labrufca. 

HEt Kleyne op de roode beflen fittende Beesjen , heeft 
alleen het lap van de(ê blaadcn boven af gegeten. Den 
p Juny heeft het (ync couleur gantfch verandert, gelyk op de 
fteel naar naaft te fien is : den 17 dito is het tot een Popjcn 
geworden : den rp dito heeft het eene lichtere couleur, als 
meede een andere gedaante gekreegen , en den 7 July is een 
foodanig Oranje couleurt Torrctjen ,daar uyt geworden , ge- 
lyk onderaan te fien is. 

V I. 

Slee-boom of Wilde Spinus vel Prunus Sil~ 

Pruyme-boom. vtftris. 

\7An deefe Rupfen vond ik 'er veelc by malkandcren , die 
V feerkleyn waaren^op een hegge van Slee-boomcn, al- 
waarfê een groot Gefpin gemaakt hadden. Des avonds ten 
feven uuren vergaderden zy alle byecn , en kroopen foo 
dicht by malkanderen , dat men het voor een rond lapien 
fwart fluweel foude hebben aangefien. Ik fneed den gant- 
fchen tak met alle blaadcn en 't gefpin t'faamen af, en liet my 
daagelyks diergelykc groene takjes brengen, die ik in verfch- 
waatcr ftcldc , om fe daagelyks te oblcrvecrcn! Des mor- 
gens 



Digitized by Google 



ïnfe 



gens een negen uuren liepenfe alle tot hunne foyfe , en vef^ 
volgens gcumentlyk aan haaren arbeydt : die daarin beftond, 
om een hut* voor zich te bouwen. Zy fponnen dan het 
eene vertrek boven het andere , en lieten tuflehen beyde 
een vingerbreed plaats , en van vooren eene opening 9 die 
löo groot was , als de Rups noodig hadde , haar volkome 
grootc hebbende, om daar in te konnen woonen. Wanneer 
de Son heet begon te fchynen, kroopen zy alle in haare woo- 
ningen en bleeven daar in , tot dat de grootftc hitte over 
was* Die deeden zy alle daagen, tot op den Z4 Juny , wan- 
neeiïfe begonnen zich in Ovaal ronde cycren te fpinnen , 
waar in fe leggen bleeven, tot op het andere Jaar, den leven- 
den Maart, als wanneer de Uiltjes voor den dag 



V I li 

WintcrvRoofen of Maluwe. Maha . 

TT Et kleyne groene en met witte ftreepjes vercierde Rups- 
£i jen , heeft deefê Bloemen tot fyne fpys genoten , tot 
00 den cerften July , wanneer het tot een Pop jen wierd. 
Het was feer gaauw in *t loopen % Den zt dito quamen 'er 
fulke gcele Kappelletjes uyt. De groote Rups, heeft mecde 
de gemelde Bloemen gegceten $ hy lag heel veel ftil j maar 
wanneer hem maar *t klcynfte Diertjcn aanraakte , flocg hy 
om zich , als of hy toornig was. Den j Juny heeft hy 
de blaaden t'faamen getrokken , en zich daarin tot ruft be- 
geevcn * den 18 Juny wierd hy tot een Popjen , en den 
16 Auguftus quam'er een fuik witachtig onruftig Uiltjen ■ 
uyt. 

vin; 

Akeley bloem. 1 Jquilegia vel A^uiUna. 

TT Et groene Rupsjen ffebruvkte deefc Bloemen tot fyne 
JTjL fpylê , deo eerften Augufty hebben zich ecnige in gee- 
le Evei c'n gefponnen* co den 18 dito , quamcn'cr fulke fwar- 

to 



Digitized by Google 



tfc Vliegen uyt, gelyk aüej aan de eene zyde van !de bloem te 
fïen is. 

Het brayn en witte Beesjen met les pooien, heeft tot fync 
fpyfe Luysjes gebruykt. Eten z Juny heeft het zich tot een 
rond wit Ey gefponncn , en den 11 dito quamen'cr fulkc 
lichtgroene vliegende Bcesjes uyt * gelyk 'er hier boven een 
op het zaat te üen is. 

IX 

Dove Netelen. Lamium velGakopfij flortm. 

SOodaniee groene Rupsjes, waar van 'er een op het groe- 
ne blad kruypt , hebben dit Kruyd tot hunne fpyte ge- 
nuttigt , tot in de maand Augufty , als wanneer Ce zich in 
wittcEveren infponnen , foo als 'er een onder op de fteel legt. 
Des anderen jaars in Mey, zyn'er foo danige Vliegen uyt ge- 
komen, gelyk 'er een bóven de Rups geficn word. 

Het heel kleyne Rupsjen , was geel van couleur, en vcr- 
eiert met roode ftreepjes: het gebruykte het felve Kruyd tot 
fync fpyfe. In 't begin van July heeft het zich tot een wit 
Ey ingefponnen , en op den laatften dito quam'er dit kleyne 
Kapelletje uyt , gelyk op de bovenfte bloemen alles by 
malkanderen geficn word. 

X 

Vyge. ficus. 

DEefe bruyne Ruplên heb ik met Vygc-bladcren gevoed , 
tot in de Maand Augufty , wanneerfe zich in Popjes 
veranderden, en in de Maapd September , quamen'cr fulke 
bruyne Uikjcs uyt. 

X I. 

Ridderfpooten. Confolida Regalis. 

DEefe Bloemen zyn de fpyfe , Van dcefc groene en witte 
Rupfcn, welke zich den zpjuny tot Poppetjes verandert 

heb- 



Digitized by Google 



<s>) 

hebben , den if July guam 'er uyt het eene , een fuik e 
groote Vlieg, die zich in het Popjen tot een brayn Ey ge- 
maakt hadde , en den zo dito , quam 'er fuiken bruynen 
Uiltjen uyt. 

Voor dccfen is van foodanige Verandering vcrfchcydentlyk 
gefprooken, wat het doch cygentlyk mochte zyn, dat'cr loo 
grooten onderfcheit tuflehen de Vlieg en het Uiltjen is , en 
dat het niet wel wefen konde , dat het eene van 't mannelyke 
en 't andere van *t vrouwelyke Geflacht foudc zyn j maar 
ccnigc Jaaren geleeden heb ik gefien , dat zich Vliegen op 
fulke Rupfen gefet hebben , en daarop lang zyn blyven fit- 
ten , ook haar zaat in de Rups, tuflehen haarelceden hebben 
ingefebooten) en terwylen zy het vleefch van de Rups tot 
<pys gebruykten , hebben zy zich daar in tot een bruyn Ey 
verandert , waar uyt eyndclyk een foodanige Vlieg voortge- 
komen is. 

XI I. 

Katte-Kruyd. Mentba Jetina vel Ntpeta. 

Ao iö?p. den *4Juny , heeft zich dcefc groene Rups , 
na dat hy van dit Kruyd gefpyft was , tot een fchoon 
Popjen verandert , na dat hy dertien daagen (lil geleegen had- 
de i en. den ƒ September is net tot een Uiltjen geworden. 

XI I I. 

Maankoppen of Slaap- Kruyd. Papaver. 

HEt bruyne Wormtjen boven op de knop, heeft de kley- 
ne Beesjes die men Luysjcs noemt gegectcn , tot op 
den 16 Augufty , als wanneer het zich tot een foodanig Pop* 
petjen gemaakt heeft j in de maand July zyn de andere foo 
blyven leggen : eyndclyk heb ikfe opgcfneeden , en daar 
in fulke Vliegen gevonden, gelyk'cr een op het groene blad 
te fien is. 

De fwarte en geele Rups , heeft deefe bloemen tot haare 

B fpyi 



Digitized by Google 



( 10 ) 

(pys gebruykt, tot op den zó" Augufty 169 f. als Wanneer fe 
tot een fwart Poppetjcn geworden is, en des volgenden Jaars 
den p Juny , quam'er een foodanig Uilijen uyt. 

X I V. 

Bycnbladt. MeJifa. 

o. itf8j. den £4 Juny wierd my deefe houtcouJeurde 
Rups gefonden tot Sebwalhcb in DuytfcbUndt. Zy was 
feer ftil van aardt. Den 16 dito Ipon zy zich in , en wierd 
cenPopjen, en den o July quam'er een foodanig geel Kap- 
pcllctje uyt. 

Het onderfte Beesjen op het beneden (lc groene bladt , ge- 
bruykte dit bladt tot fyne fpyfe. Na dat net eenige reyfen 
fyne huyd afgeftroopt hadde, die het geftadig by zich droeg, 
en fomtyds met fyn achterlyf beefde , als of het benouwt 
was ) Veranderde het zich , in een foodanige gedaante als 
daar tegen over te den is , en wierd den zj* Juny ió8p. foo 
hard als hout. Eyndelyk quam'er in de maand July een foo- 
danig groen Torretjen uyt. 

X V. 

Onfer Vrouwen Diftel. Qirduus Mari*. 

SUlke Rupfên gebruykten defê Diftelen tot hunne fpyfe, 
tot op den 10 July , wanneer eene daar van in een Popjen 
veranderde. De andere blcevèn leggen , waar uyt vecle 
kleyne Wormtjes kroopen , die zich tot kleyne Eycrties in- 
sponnen: ondeirtuflehen fpon de Rups meede alle de kleyne 
Eyertjes rondom zich by malkanderen , dat 'er geene van 
konden afvallen. Dit gefoin fach uyt als Cattoen. Tien 
daage daar aan quamen 'er iulke kleyne fwarte Vliegen uyt; 
foo dat, buyten allen twyffel , de vliegen haar zaat in de 
Rupfen gclegt hadden. Den 7 Augulty quam'er een fuik 
fohoon Kapelletje uyt het Popjen, *t welke de Liefhebbers 
een JDilicl vink noemen. 

XVI. 




XVI. 

Melde. AtripU*. 

MEt dit Kruyd heb ik deefe Rups gevoed tot op den ro 
Augufty, wanneerfe zich tot een fwart Popjen ver- 
anderde i en den 44 dito quam'er een Rood Uiltjen uyt. 

XVII. 

Haafclnoot. AvtUana. 

DEn onderftcn groenen Worm , heb ik op deefe Nooten 
gevonden , alwaar hy de kleyne Diertjes ot Luysjes 
heeft gegeeten. Den 14 Mcy veranderde hy zich in een 
bruyn Popjen, en den 20 Juny quam'er een (oodanig fwart 
Beesjen uyt , gelyk alles by malkanderen op de Nooten te 
ficnis. 

Het boven fte groene Rupsjen heb ik den 3 May meede op 
diergelyke Nooten gevonden. De blaaden daar aan zyndc, 
(ponnen zy te (kamen, woonden daarin, en liepen (eer vaar- 
dig daarin en uyt : wanneer menie aanraakte , foo lieten zy 
fcich aan een draad neer » dit duurde tot den 14 dito , wan- 
neerfe tot Popjes wierden , en den zr dito quamen 'er fulke 
klcync Kappeletjes uyt, gelyk boven op te ficn zyn. 

Van diergelyke groene Rupfen , waar van 'er eene onder 
aan kruypt, heb ik 'er veel op defe Vruchten gevonden , en 
met de blaaden daarvan gevoed, tot op den iS Augufty, 
als wanneer zy een hard gefpin maakten , en daarin bleven 
leggen, tot op den if April des volgenden Jaars , wanneer, 
foodanigc Vliegen daaruyt voonquamen , gelijk'er een op de 
üecl te ficn is. 

XVIII. 

AoriKOOS. ji> meniacum lomum. 

VAn deefe cierlijke Rupfen heb ik'er veel op deefe Vrugt 
gevonden, welkers blaaden zy tot hunne jbyfe gebruyk-» 
ten, tot op den 18 September 1691. tot Amjterdam , wan- 

B 1 , neerfe 



Digitized by Google 



neerlé zich (elft infponnen, cn toe Popjes wierden. In het* 
ecne erocyde een Worm , die zich in een fwarte Vlieg ver- 
anderde : en des anderen Jaars in de Maand April-, quamcn'er 
uyt de andere Popjes foodanige graauwe Uiltjes. 

XIX. 

Mater of Moeder-Kruyd. Partbcmum. 

DEefe bruyne Rupfcn , hebben dit Kmyd gegeeten tot 
op den 10 Jury, wanneerfe zich in Poppetjes verander* 
den, waaruyt veertien daage daar aan fulkc bruyne Uiltjes 
voortquamen. 

XX. 

Ilias. Iris bwrtenfis , Utifolia. 

VAn dcefe witachtige Rups, heb ik'cr maar eenegebadt, 
die tot fijne fpys blaau we Jrias gebruykte , eo wanneer 
hy geene meer konde krygen, heeft hy het zaat daarvan gc- 
gectenj op 't laatft is hy heel donker blaau wacht ig gewor- 
den, en heeft den ij July ió8p. fyne huyd alfeeftroopt , die 
met een draadjen aan het Popjen hangen bleeh Eyndclijk is 
*er den f September een ligt Üiltjcn uyt voortgekomen. 

De groene Rups die op het blad kruypt , hcfeik in dc aar- 
de vinden leggen by Ir tas Wortelen. Den $ i Maart 
1698. is hy tot een Popjen geworden , en in de volgende 
maand Juny , is een foodanig graauw Uiltjen daaruyt ge- 
worden. 

XXI. 

Ikaam-beefien-itruyk! Rubetts. 

DË groene Rups die boven kruypt, heb ik met foodanige 
blaaden gevoed , die hy t'laamcn gerolt hadde en 
waarin hy woonde , fonder daaruyt te komen , als wanneer 
hy eetcn wilde. Op.'t laatfte wierd hy bruyn. Denai Mey 
fpon hy zich tuflehen de blaaden in, en wierd aldaar tot een 
popjen, waaruyt den iz Juny een houtcouleurt Kappelletje 
voortquam. 

De jonderile groenachtige bruyne Rups. , heb ik ook met 



Cu) 

dfcefe blaaden gevoed, inde Maand Juny des Jaars i6Sj. tor 
Langen Scfrwalbacb. Wanneer men haar aanraakte, foo liet' 
zy wat groen waater van zich , rolde in 't ronde t'&amen, 
en bleef lang Coo leggen. Zy was feer ftir van aardt, lbo 
datlè gantfehc uuren lang onbewceglyk (til leggen bleef. Den" 
14 Juny veranderde zy in een Popjcn, en den *July quam'er 
een foodanig fchoort Uiltjen uyt , van couleur byna als de* 
•Rups die boven op het blóeyfcl fit. 

XXI I. 

Wolfsmelk. Ttthymhlus. 

DTcrgelyke Rupfen wanncerte noch kleyn zyn , zyn geel 
en fwart , maar grooter wordende , wordenfe róodtj* 
wanneer menfe aanraakt , foo flaanfe met de kop heen en 
weer , als oflê toornig waaren. Van dit foort heb ik 'er 
veel tot Frankfort gehadt, maar zyn my altyd bedorven , en 
niet als Vliegen daaruyt voortgekomen. Zy hebben braaf 
van dit Kruyd gegectcn. A<>. 1Ó84. den 18 Juny, wicrden'er. 
weer twee tot Popjes , en den 9 July , bequam ik eyndelyk 
dit fchoonc Uiltjen daarvan , waar van 'er een noch den tel-' 
ven dag een groen Ey lcydé. 

Kampcr-focly, of Capri folie. Pericïymenus. 
An dccte tehoone groene Rups , heb ik'cr tot Frankfort ' 
' vecte gevonden op Hardreegcl en Kampcr-focly , waar 
meede zy haar geneerden. Den 1 1 Augufty wicrd'cr een tot 
ccn Popjcn , en des anderen Jaars den f Juny quam'er een 
fóodanig fchoon Uiltjen uyt. De voorige die ik hadde, zyri 
rriceft in 't ruyen of vervellen geftorven, of daar zyn fooda- 
nigc Vliegen uytgekomen. Tot Amfteriam heb ikte met 
Kamperfbely gefpylt. 

3CX1V. 

Qucc-bloeyfcl. Cotone* flos. 

DEn eerden Mey 168 y heb ik deefe Rups tot Frankfort 
aan de Mam op Qycen gevonden, waarmcede ik hem 
ook hebbe gevoed. Hy was teer onruftig , geftadig heen enf 

B 3 weer 



weer lopende , en at leer weinig. Den 4 Mey maakte hy een 
graauw gefpin, co den 24 dito quanTer een (oodanig graauw 
Uiltjen uyt. 

Het klcyne bruyne Rupjsen daar tegen over , beeft meede 
deefe blaaden gegeeten, heeft zich ook daarin gerolt , en 
is aldaar op den iójuny tot een Popjen geworden , enden 14 
July is het graauwe Kappeletjc daar uyt gekomen. 

XXV. 

Quec-blaaden. Cotont* folio. 

SOodanige bruyne en eeele Rupfcn , heb ik met Quee- 
blaaden gefpyft } zy hebben ook Pruymcn en Roolèn- 
blaadcn gegeeten, tot op den 2,8 Mev, wanneer de cene tot 
een Popjen wierd, na dat hy fijne huyd hadde afgeftroopt. 
Wanneer men deefe Rupfen aanraakte , foo blevenfe Tonder 
beweeging leggen $ des volgenden Jaars den 24 Maart is een 
foodanig houtcouleurt Uiltje daaruyt voortgekomen : gelyk 
alles op dc eene zyde te ficn is. 

De Rups daar tegen over itaande , heb ik met Slecboora- 
blaaden en Quce-bYaaden gevoed : maar hy at fcer weinig. 
Den laatften Mey is het tot een bruyn Poppet jen geworden, 
en den zojuny is foo een graauw Kappellctjcn daar uyt voort* 
gekomen, gelyk'er boven aan een vliegt. 

XXVI. 

Gras Angelieren. Flos GaryopbjUorum. 

OP deefe Bloemen vond ik diergelykc roodgeftrcepte klcy- 
ne Rupsjes , waarmeedc ikfe rot op den 1 2. Mcy tot 
Neurenberg gevoed heb : zy hebben zich toen in dc Bloemen 
ingefponncn, en zyn daarin tot Popjes verandert geworden , 
waaruyt den 16 dito fulke Okcrcouleurdc Torretjes quaamen, 
gelyk'er op de Bloemen geCen word. 

Tot Amjlerdam , wierd my een ceel cn fwart geftreepte 
Rups gebracht , gelyk'er eene op het groene blad is : die 
zich aanttonds infpon, foo draa als ikfc op den ii Juny gc- 
(childert hadde, enden zo July daaraan volgende, quam'er 
,cen (oodanig Uiltje uyt. 

«VI*. 



(Ij) 

XXVII. 

Indiaanfche Kors. Nojlurtium Jndicum. 

DIergelyke boutcouleurde Rupsjes heb ik mee deefe Kon 
gevoed Den i \ Juny wierden eenige tot Popjes , in 
de groene blaaden. Den $ July quam "er 't eerde Kappcllct jen 
uyt , waarop den 7 dito noch twee volgden, en den 13 dito 
wederom een ander. 

XXVIII. 

S».Jans Bloemen of KoediUe. Bupbtbalmum. ' 

DIergelyke geele en fwarte Rupfen, hebben deefe Bloe- 
men gegeeten , tot op den z$ July 1704. wanneerfc 
zich infponncn , en tot Popjes wierden. Des volgenden 
Jaars den 14 Mey , quaamen'er fulkc roodc en fwarte Kappel- 
letjes uyt , gelyk hier te ficn zyn. 

XXIX. 

Spcer-Kruyd. Pbu y vulgo Valeriana. 

Jt Kruyd is de fpyfe van deefe Rupfen. Den 17 Juny 
hebben zy een wit gefpin gemaakt, en zyn daarin tot 
Popjes geworden, en den zp dito quaamen'er (ulkc graauwe 
Uiltjes uyt. 

De kleync bruyne Rups heeft zich ingefponnen den 14 
O&ober 1704. en des volgenden Jaars, den 14 Mey , is*cr 
een foodanig bruyn vliegend Kappelletje uyt£ 



D' 



X X X. 

Aalbeüen. Uvx Urfituc. 

TOt Am fier dam vond ik diergelyke graauwe en witte ge- 
ft reepte Rupfen, welke de groene blaaden van deefe 
Beden aaten, tot op den z; Juny 1706. wanneerfe tor. Popjes 
wierden, en den 14 July quaraen'er fulkc fchoone bruyne en 
witte Kappelletjes uyt. 

XXXI. 



Digitized by Google 



■ 



(16-) 

Moercllc Karflcn. XXXL Cerafa Plittiam 

OP dccfc Bootnen vond ik drie van fopdanige Rupfen., 
welkers blaaden zy tot hunne fpyfe gebruykten, - tot op 
den p Juny , wannecric zich tot de verandering begaaven : 
£n als de eerfte tot een Popjen.wierd , heeft hem de andere 
opgegeetcn, tot dat'er maar een overbleef , <lic den 3 July 
; tot een graauw Uiltjen wierd. 

XXXII. 

'Bioeyende Hey. Erice , forens. 

Dit Kruydjen wad op dorre heyden , 1 1 welke dcefe Rup- 
fen tot hunne fpyfe gebruyken. Zy hebben zich den 
if, id en 17 Augufty ingciponncn , en des anderen Jaars den 
1 ö, .1 7 en 1 8 dito , zyn 'er .tweederly foodanige Uiltjes uy t 
gekomen , namentlyk Mannetjes en Wyfjes. 

Het middelde Rupsjen, zyride fwart met Oranje vlakken, 
heeft meede het felfde Kruyd gegeeten, tot op den 30 Juny , 
wanneer het zich aan dit Kruydje vaftfpon , cn tot een fwart 
Fopjen wierd, en den nSjuly, is 'er een foodanig graauw 
geltreept Uiltjen uyt gekomen. 

De fchoone geftrceptc Rups , 'heeft meede dit Kruydjen 
gegeeten, als meede (Millefolium of) Duyientbladt j hy was 
leer gaauw in *t loopen. Den zz Juny heeft hy begonnen 
een (eer hard gefpin te maaken, waarin hy zich tot een Pop- 
jen veranderde , en wanneer men het aanraakte, heeft het 
zich veelmaalen omgekcert : en is eyndelyk gantfeh verdroogt. • 
Ik heb daarop het harde gefpin opgefnecden , en daarin ge- 
vonden foo als hier te (ien is. Dit heb ik in Dujtfcblandt , 
als meede tot Amfterdam alfoo bevonden. 

XXXIII. 

Klaaver en Riet-Gras. Trif otium i3 Carex. 

PE aardcouleurde Worm, op het Klaverblad, word van 
de Landlieden een Aardworm genoem^: en is fcer fcha- 
dcl)k 



Digitized by Google 



C 17) 

delyk voor 't Weylandt, om dat hy de wortelen van *t gras 
opeet. Hy heeft zich den i^Mcy tot een Popjcn verandert, 
foo als'cr een onder de Worm gcüen word : En den ir funy , 
wierd'er een foodanig dier uy t , gclyk'cr een op de Bloem tc 
fien is. Hy legt Cyn zaat in de aarde, en foo als de Landlie- 
den (éggen , heeft hy wel drie Jaaren noodig tot fyne Veran- 
dering. 

De fchoone geel en roodc Rups , tegen over de bovenge- 
melde Worm, heeft Riet* Gras tot fyne fpyfe eebruykt tot 
op den eerften Augufty, wanneer hy een wit gefpin maakte* 
waarin hy tot een fwart Popjcn wierd , en oen i f Augufty 
quam'cr foodanigen wiuchtig Uiltjen uyt , gelyk boven aan 
te fien is. 

XXXIV. 

Wintbloemen. Gemene. 

SOodanige Bloemen heb ik by deefe Rupfcn maar om 't wcl- 
ftaanshalven gevoegt ; . om dat 'er op *t voorgaande bladt , 
Gras en Klaaver die in 't Gras wad, te fien is. Deefe Rup- 
fcn hebben Riet-Gras eegecten , tot op den 8 Juny , wan- 
ncerfc tot Popjes wierden , en den x8 July , quamen'cr foo- 
danigc gccle Uiltjes uyt. 

XXXV. 
Juffertjes in *t Groen. 

IK heb deefe hier op de Bloem fittende Rups , daar op ge- 
fet, om dat ik haarc fpyfe niet en wift. Want foodraaik 
fc gefchildert hadde , den 8 Juny 170 c. heeftfe zich inge- 
fponnen, in een wit Ey j en den z8 dito is 'er een foodanig 
Uiltje uytgekomen. 

De onderfte Worm die op de ftecl kruvpt , gebruykt tot 
lyne fpyfe de kleyne Luysjes die men op alderhande gewafTen 
vind. Den 16 Juny veranderde hy, (oo als'er een onder de 
Worm te fien is , en twaalf daagen daarna quamen 'er foodanigc 
Torretjes uyt. 

XXXVI. 

Willigeboom. Salix. 

DEefc groote Rupftn hebben cenen Hinkenden reuk. Zy 
houden zich in de holle Willigcboomcn op , ctcndchcc 



Digitized by Google 



binnenfte van defclve: maar wanneeriegêene fpyfe meer heb- 
ben , foo eetenfe malkanderen fclfs op : men kante ook in 
geene Doofen bewaaren, om datlê alle houtwerk doorbyten. 
Den io April fponncn zich eenigc in, en den 4 Mey quamen 
*er foodanige graauwe Uiltjes uyt, gelykvhier vertoont wer- 
den, namentlyk een Mannetjen en een Wyfjen. Ik bequam 
noch eenen anderen, op den zo September j deefe leydc zich 
in de aarde tot in de maand O&obcr , Tonder ccnige fpyfe te 
nuttigen , en wierd een Popjen. Den 17 Mey des volgenden 
Jaars, quam'er een (bodanig Uiltjen uyt , *t welk den eerden 
dag 1 f 8 Eyercn leyde, en des anderen daags noch 78 Eyeren, 
wanneer fyn ly f dunder wierd, en den derden dag ltierf het. 

XXXVII. 
Swartebloeyende Water-willigen. 

DIergcly kc groene ge (tippelde Rupfcn , heb ik'er veele ge- 
vonden in f^ritJUnd , op diergelyke Willige en Abceic- 
boomcn, welkers beyde blaaden zy tot hunne fpyfc gebruyk- 
ten, tot op den 18 Augufty, waoncerfe zich in fwarte Popje» 
veranderden, en des volgenden Jaars den 14 April, zyn'cr.. 
twee foodanige graauwe Uiltjes uytgekomen , die aanftonds 
groene Eyercn Icyden. Maar alle de andere Kappelletjes quaa- 
men eerder uyt , welkers vleugels foodanig t' (aamen gerimpelt 
waaren , dat men niet bekennen kondc , wat gedaante datfe 
hadden. 

XXXVIII. 

Willigen. 

"pvEcfè fchoonc Rups, heeft Willige tot fyne fpyfe genut- 
U tigt, totopdenzijuny, wanneer hy in een Popjen ver- 
andcrdc,Tict welke daagclyks bruyner wierd , foo als den dauw- 
op de blaauwe pruymcn \ den $ Augufty quam'er een fodanig 
fchoongraauwen rood Uiltje uyt. 

XXXIX. 

Willigen bloeyfcl. 

Eefedubbeld gehoornde Rups , heb ik van Leytten gc- 
kreegen, alwaarfc op Willigen gevonden is, waarmcede 

ikfc 




( ip ) 

ik(ê ook gevoed hebbe. Wanneer zich maar het minde ding 
beweegde, (bo trok hy (Vnen kop in , en hield zich een tyd 
lang heel ftil. Wanneer hy at , (oo hield hy fyne twee hoo- 
rens digt by malkandercn. Somtyds ftak hy uyt defe twee 
hoorens, noch twee wecke roode hoorens uyt, die alfoolang 
waaren, als de ccrftgemelde harde hoorens : dcefe beweegde 
hy van de eene tot dc andere zyde, en dan haalde hyfe weer 
binnen, dat men 'er niets meer van konde den. Dit duurde 
tot op den zójuly, wanneer hy zichinfpon,cn des volgenden 
Jaars in April, quam'er dit Uiltjcn uyt. 

X L. 

Willige-blad. 

DE bovenfte groene Rups gebruykte de Willige-blaaden 
tot fpyfe. Wanneer men hem aanraakte , (bo rolde hy 
zich aanftonds in malkandercn , en fpatte uyt yder lit , wat 
helder waater , als of het met een (puyt gedaan wierd j en dit 
foo dikwils als men hem aanraakte) den zo Augufty heeft hy 
een groot gefpin gemaakt, en des volgenden Jaars den zf Juny, 
quam'cf een tbodanig geel en (wart Dier uyt , gelyk'er een 
by dc Rups te Hen is. 

Dc tweede half geel en half groene Rups, heeft ook deefè 
(pyfegebruykt, en daarmecdc heb ikfc in Vrieflandt gevoed. 
A°. i6po. den iejuly, hebbenfe zich na malkanderen in 
graauwe Eycren ingdponnen, en den eerden Augufty quamen 
er fulke gcclc Vliegen uyt , gelyk'er in 't midden geficn 
worden. 

Wanneer deefe onderftc fwart en geel geftippcldc Beesjes 
vallen, foo hebbenfe moeytc om weer op te lhwn , vermits 
zy op den rug vallen : haare fpyfe beftaat m Water Willigen» 
Den zf Juny i68p. hebbenfe zich tot geelc Eycren ipgefpon- 
nen, enden ifjulyzyn'erdiergclyke Torretjes uytgekoomen. 

X L I. 

WiUigé-blad. 

DEefc geel en fwart gevlakte Rupfen , hebben tot haarc 
fpyfe Water-willigen gebruykte. Den ij Augufty i6Sp. 

C * heb- 



Digitized by Google 



( io ) 

hcbbenfe twaalf dagen lang gclcegen, tot datfc haarchuyi 
afltroopten, cn tot Tchoonc groene Popjes wierden , die bin- 
nen vier uuren bi'uyn waaren : en den 21 Mey tot in de maand 
Juny , zyn deefc fchoone Uiltjes daaruyt gekomen % welke 
groene Eycrtjes leyden. 

Diergelyke donker graauwe Beesjes , gclyk*er bier onder 
een met fync Vcraadcnne re ficn is , heb ik den 4 Juny op 
Willigen gevonden i dicle tot haare fpyfc nuttigden : zy aaten 
alleen het oovenlte fep van de blaaden, lbo dat de blaaden in 
haar geheel bleevcn. Den 1 1 Juny hcbbenfe zich ergens aan 
een blad of Heel valtgchcgt , en zyn ahoo verandert , tot dat 
'er den 24 Juny foodanigc donker groene Torretjes uytvoort- 
quamen. 

X L I I. 

Gcelc Roofcn* Ro/k. 

S Oodanigc Rupfcn gebruyken Roolèriblaaden tot haare Ipy- 
fe. Wannccrfe zich in luly infpinncn , lbo komen noch 
in de maand Augufty de Uiltjes daaruyt. Maar wanneerfe 
zich in Augufty infpinncn, foo blyvenfe leggen, tot het vol- 
gende Jaar in July , cn dan komen 'er de Uiltjes eerft uyt. In 
Sommige Popjes zyn ook Wormen gegroeyt, die aanftonds 
tot bruyne Eyeren veranderden , cn veertien daage daarna 
quamen'er fulke Vliegen uyt, 

XLIU. 

Roofcn. Rofê. 

HEt bovenflc geele Rupsje heeft Roofcn gegeeten, tot op 
den 14 July, wanneer het zich met de overige tot witte 
Eyeren infpon , en den 4 Augufty zijn'cr fulkc Vliegen uyt- 
ge komen. 

De onderfte groene Rups gebruykte ook Rooien tot haare 
fpys. Den 1 1 Mcy hebben zich ecnige daarvan in dc blaaden 
ingefponnen, en wierden tot Popjes } waaruyt den 14 Juny 
fulke lichte Okercouleurde Kappelletjes voortquamen. 

Van dit half groen en half roole coulcurt Rupsje, datopdc 
knop kruypt, heb ik'cr vcclc op Roofen gevonden , welkers 

blaaden 



Digitized by Google 



bhaden zy fot haare fpijfe gcbruyktcn. Den f Mey hebben 
zy haare couleur in groen verandert en zijn tot Popjes gewor- 
den, waaruyt den tl dito fulkc bruyne Kappelletjes voort- 
quamen. 

XLIV. 

Roofen. Rofa. 

T7An de kleynfte groene Runs, heb ik'er veele op Roofên 
V gevonden, enlc daarmeede gevoed. Den 12 Mey wier- 
den zy tot bruyne Popjes $ en den 6 April des navolgenden 
J«ars, quamcn'er fulke Kappelletjes uyt, gelijk'er een boven 
de Rups te fien is . 

De bovenfte bruyne Rups, heb ik ook met Roofênblaadcn 
gefpyft, A°. 1684. den 10 Mey tot op den 6 Juny, wanneer 
hy zich ineen donker roode couleur veranderde. Den p Juny 
maakte hy een gefpin, waarin hy tot een Pop jen wierd : en 
den zpdito «Ter eenfoodanig Kappelletje uytgekomen, gelijk 
'er een boven de Rups gefien werdc. 

XLV. 

Roofen. Rofa. 

HEt hangende groene Rupsjen, eet moede Roofen. Dit 
foort kruypt menigmaalen op de rug, en laaten zich aan 
een draatjen, dat uyt haar mond gaat, open af. Den 10 Mey 
wierd het tot een Popjen, enden 18 dito tot een fwarte Vlieg. 

De groote groene Rups gcbruyktc ook Roofen tot haare 
fpijfe. Den 11 Mey, ftrooptefc haare huyd af, en wierd tot 
een Pooien : waaruyt veertien dagen daarna een Okcrcou? 
leurt Uiltjcn voortquam. 

XL VI. 

Abeelcblaadcn. Ahiegn* fetia. 

DIergelykc graauwe Rupiên, heb ik in 't eerft voor geenc 
Rupfen aangcfien , om datfe heel ftil , fondcr zich te 
verroeren, onder aan de blaaden in malkanderen gekrinkelt 
faatcn, en niets anders als vogclsdrck te zijn , fcheenen. ik 

Cy hebfe 



Digitized by Google 



hc'yfe met Abcelcblaadcn in Vriefland gevoedt. Den 13 Sep- 
tember heeft een daarvan een bladt foo vaft aan malle anderen 
gelponnen, als of het t* faamen gelvmt was j waarin hy zich 
tot een Popjcn veranderde. De andere die ik haddc, hebben 
een gewoonlyk gefpin gemaakt ,.waarin(e tot Popjes wierden. 
Den 14 April des volgenden Jaars , quam'cr het cerfte Kap- 
pelletje uyt , waarop dc andere in dc maand Mcy volgden : 
en ligtgrocne Eyercn lcyden. Het Kappelletjen is onder de 
Rups te Gen. 

De groene Rups heb ik te gelyk met de bovengemelde 
graauwc ,.op defclve Boomcn gevonden. Den 18 Augufty 
leyde hy zich (lil neer, ftrooptc fijne huyd af , en wierd een 
Popjen, (onder te fpinneh. Dés volgenden Jaars den 14 April, 
quam'er het eerfte Uiltjcn uyt, en óc andere cerft inde maand 
Mcy daaraan volgende, gelijk'cr een op het bovenfle groene 
blad te licn is. 

■ 

XLVII. 

Winde of Wrange. Convolvulus. 

VErmits 'er op het voorgaande blad , dc fpys van alle defc 
laatfte Ruplên ftaat, en dit maar een wilde boom is , 
ibo heb ik deefe laatfte blaaden met Bloemen verderen wil- 
len , niet twyffelende of het fal aan dc Liefhebbers aange- 
naam zyn. 

Deefe bruyne Rups heeft den 10 Juny een geel gefpin ge- 
maakt , en is daarin tot een bruyn Popjcn geworden , waar- 
uyt den 14 July dit Oranjccoulcurt Uiltjen voortquam. 

XLVIII. 

Goudts-bloemen. Cbaltba. 

DEdc gccle Rups heeft Abeeleblaaden gegecten, tot in do 
maand September. Den 1 r Juny des volgenden Jaars, 
quam'er een bruyn Uiltje uyt > na dat het eerft m een bruyn 
Popjen verandert was. " 

Dier- 



(*!> 

Diergelijke Keesjes, gclijk'cr een op het groene blad fit, 
gebruyken de klqyne Luysjes tot hflarc fpyfe. In 't begin van 
Juny hebben zy zich tot Popjes verandert , cn op 't eynde 
dëfer maand, quamcn'er een todanige geele Torretjes uyt; 
, Het onderde bruync Diertjen» houd zich in 't waater op , 
tot in de maand Juny , wanneer het op 't land kruypt : en 
dan komt'cr foodanigen vlicgendt Beesjen uyt , gelyk'ereen 
naaft aan op het blad fit. 

XLIX. 

i 

Granaat-bloem. Flos mali Punici. 

DE bovenfte Rups , heb ik met Abeeleblaaden gefpyft. 
A 0 - 1699. Den 10 September tot Amfierdam heelt by~ 
zich in een wit gefpin ingelponnen , en des anderen Jaars in 
de maand April, isditgraauwc Uiltjen daaruyt voortgeko- 
men. 

Deonderfte tweefteertigc Rups, heeft zich aanftonds in- 
gefponnen , foo dat ik haare fpys niet konde weeten. Hy 
heeft een wit gefpin gemaakt , en is daarin tot een Uiltjen 
geworden, gelyk'cr een op de bloemen te fien is. 



Krul- Leliën. Martagum. 

S~ Oodanige kleyne groene Bcesjcs, hebben geen (ckcre (py- 
fe noch tydt: want men vindfe op aldernandc Kruyden, 
en op alle getyden van 't Jaar ; waar men maar diergelyke 
wit lchuyra (let, vind men'er deefc Diertjes in : foo lang tot 
datfe in (oodanige fpringendc Torretjes veranderen, gelykhct 
ecne en andere, onder aan by malkanderen te Hen is. 

De groenachtige Rups , heeft Abeeleblaaden gegeeten, 
tot op den SOÖober, wanneerfe in een Popjen veranderde » 
en den 19 Juny des volgenden Jaars , is 'er dit Uiltjen uytge- 
komen. De Rups en het Uiltjen zyn boven by malkandcren 
tc fien. 

Het ondertic groemchtige Rupsje , heeft blaaden van 

Kruys- 



Digitized by Go 



Kruysbeficboomtjes gegeeten. Maar alfoo dccfc vrucht en 
blocyfcl reeds in de twee voorgaande deelen afgebeelt zyn , 
foo heb ik die hier niet wederom willen vertoonen , en in 
der felven plaats deefc Krut-Lclicn gcftclt , als mecdc een aan- 
genaame bloem zyndc. Wanneer men dccfc Rupjcs aanraakt, 
foo laatcnfe zich aanftonds aan een draatje neer. Zy zijn (eer 
fnel in 't loopcn. Den i z Mey hebben zy zich tuttellen dc 
blaaden ingefponnen, en zyn daarin tot bruyne Popjes ge- 
worden, en den Z4 dito, quamen'er fulke Kappelletjes uyt, 
die bwyn en wit waaren, gclyk'cr een benevens fyn Popjcn 
boven te ficn is. 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



^Öigitized by Google 



Digitized by Go 



IV 



Digitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



Jt * 



Cigitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Google 



I 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



IX 




Digitized by Google 



7 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Go( 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Digitized by Google 



Digitized by Go( 



XIII 




Digitized by Google 



Digitized by Go( 



I 



Digitized by Go 



Digitized by Go( 




Digitized by Google 



i 



Digitized by Google 




Digitized by Google 




• 



Digitized by Goc 



Digitized by Go 



Digitized by Google 



Digitized by Go 



XX 




Digitized by Google 



I 




Digitized by Google 



Digitized by GooqI< 



Digitized by Google 



Digitized by Go( 



XXIII 




» 



I 



Digitized by Google 



Digitized by Go< 




Digitized by Google 



Digitized by Go( 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Google 



XXX 




Digitized by Google 



Digitized by Go( 



>OOCl 





Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Dlgitized by Google 



I I 

[ 

« 



I 
I 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Go 




Digitized by Google 



Digitized by Go 



< 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by GooqI< 






Digitized by Google 



Digitized byJGo 



I 

i 



Digitized by Google 



! 



i 



i 



- 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Go 



U 8 U 



Digitized by Go 



Digitized by Google 

j 



Digitized by Go 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



I 



Digitized by Go 



XLVII 




Digitized by Google 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



, Digitized by Googh 

i 



XL1X 




Digitized by Google 



Digitized 



Digitized 



I 




Digitized by Google 



I 

I 




» 

I 

i 



i 



Digitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



> 



uigiiize 



d by Google 



I 




Digitized by Google 



I 

1 



I 



I 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 



uigmze 



d by Google 




70 



Digitized by Google 



uigmze 



d by Google 



I 



uigiiize 



d by Google 



! 

I 



gitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 



t' 




I 



Digitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by 



J 
J 

t 



I 




Digitized by Google 



uiyiuzeu 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 




I 
I 



Oigitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



• 



uigiiize 



d by Google 



I 



\ 

• I 




* 



Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 




Digitized by Google 



t 




Digitized by Google 



Digitized 




Digitized by Google 



uiginze 



d by Google 




Digitized by Google 



Digitized 




Digitized by Google 



1 » 



uigiiize 



d by Google j 



uigmze 



d by Google 



uigiiize 



d by Google ! 



*4 



igmzea Dy 



Googl 



uigiiize 



d by Google 



;! 

i 




Digitized by Google 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 



I 



UlüiIlZ ed by Google 



uigiiize 



d by Google 




Digitized by Google 



igmze 



d by Google 



uiginze 



d by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Google 




.3 



Digitized by Google 



1 



■ 



Digitized by Google 




Digitized by Google 



Digitized by Googl 



, * J 



j' 



Jigmzea Dy 



Google 



4<r 



Digitized by Google 



uigiiize 



d by Google 




A7 



Digitized by Google 



uigmze 



d by Google 




Digitized by Google 



I 



I 

ed by Google 



uigiiize 



d by Google 



I 

I 



I 
I 



Digitized by Google 



Digitized by Google