Skip to main content

Full text of "De fragmenti Suetoniani De grammaticis et rhetoribus codicum nexu et fide"

See other formats


IfJ' 



%* 



De Fragmenti Suetoniani de Grammaticis et 
Rhetoribus Codicum Nexu et Fide 



BY 

RODNEY POTTER ROBINSON 
A. B. University of Missouri, 1910 
A. M. University of Missouri, 1911 



THESIS 
Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the 

Degree of 
DOCTOR OF PHILOSOPHY 
IN THE CLASSICS 

IN 

THE GRADUATE SCHOOL 

OF THE 

UNIVERSITY OF ILLINOIS 
- 1920 



PR 

G700 



SFP0 9I969 



S?/yOFTO?. ( 



fl& 



Reprinted from 

University of Illinois Studies in Language and Literature 

Vol. VI, No. 4, November, 1920 



INDEX CAPITVM 

Cap. I. In quo de codice Hersfeldensi atque de eius inuentione et inuentoribus 

disseritur 9—28 

Cap. II. In quo undeuiginti codices qui aetatem tulerunt breuiter describuntur 29-37 

Cap. III. De familiis X et Y. In quo duo Hersfeldensis codicis fuisse apographa X 
et Y, atque ex apographo X codices O W, ex apographo autem Y ceteri 

codices omnes profluxisse demonstrantur 38-94 

I. Lectiones peculiares utriusque familiae, nec non et singulorum codi- 

cum O W tabulis exhibentur 38-54 

II. Codices O W quodam opprobrio liberantur. Notabiliores codicis O 
lectiones breuiter tractantur 54-59 

III. Notabiliores familiae X atque codicis W lectiones ad Hersfeldensem 

librum restituendum tractantur. Quidam loci corrupti sanantur 59-86 

IV. Lectiones quas codex N et secunda manus in G cum familia X com- 

munes habent exhibentur. Nonnullae corruptelae sanantur. Con- 

spiratio inter familiam X et familiae Y singulas stirpes tractatur 87-94 

Cap. IV. De familiae Y tribus stirpibus a /3 y 95-186 

I. Quaedam discrepantiae inter familiae Y singulas stirpes ad lectiones 
duplices in Hersfeldensi codice referendae demonstrantur. Nonnul- 

lae corruptelae sanantur 95-103 

II. De stirpe a 103-116 

1. Lectiones huius stirpis nec non et codicis N propriae exhibentur. . 103-109 

2. Codex aliquis deperditus v inter codices G I et codicem a interce- 

dere demonstratur 109-1 13 

3. Quaedam lectiones in N et G m.2 e familia X profluxisse iudicantur 1 13-116 

III. De stirpe /3 116-141 

1. Lectiones stirpis /3 propriae exhibentur 1 16-118 

2. Codicis B lectiones notabiliores exhibentur atque breuiter trac- 

tantur 118-122 

3. Codices D V L e communi archetypo deperdito X profluxisse de- 

monstrantur 122-123 

4. Codex D et editio Florentina a. 1478 tractantur 124-128 

5. De codicibus V L et praecipue de correctoris manu in L disseritur . 128-138 

6. Stirps /3 in propriis lectionibus leui esse auctoritate iudicatur 138-141 

IV. De stirpe y 141-186 

1. Lectiones stirpis -y propriae exhibentur. Duae corruptelae huius 

stirpis opera sanantur 141-147 

2. Codices M K e communi archetypo deperdito 5 profluxisse de- 

monstrantur 147-152 

3. Ceteri stirpis y codices e communi archetypo deperdito f ortus du- 

cere probantur 152-156 



4. Codices H P U e communi archetypo deperdito 17 originem traxisse 

demonstrantur. Necessitudo inter codicem H et editionem quae 

Incerta uocatur excutitur. Nonnulla de codice U dicuntur 156-166 

5. Codices C F A Q editio Veneta a. 1474 e communi archetypo de- 

perdito ortus ducere probantur 166-171 

6. Inter codices C F A et 6 archetypum deperditum e ponendum de- 

monstratur 171-177 

7. Codex Q et editio Veneta a. 1474 e communi archetypo deperdito 

A» profluxisse, librarius tamen Q duobus exemplaribus usus esse 
demonstratur 177-182 

8. Consensus inter stripes a et 7 tractatur 182-186 

Stemma ad nexum inter omnes codices demonstrandum exhibetur 186 

Cap. V. Quid uiri docti in Suetoni fragmento et Dialogo Taciteo recensendis de 

nostris codicibus adhuc iudicauerint 187-193 

Bibliographica 194-195 



CAPVT I 

In Qvo de Codice Hersfeldensi atqve de eivs 
Inventione et Inventoribvs disseritvr 

C. Suetoni Tranquilli fragmentum De Grammaticis et Rhetoribus inter 
renascentium litterarum aetatis homines primus qui nominatim com- 
memoret Antonius Panormita Bononia mense Aprili l anni 1426 Guarino 

Veronensi haec scribens mihi innotuit: " Praeterea est quod te 

non minori voluptate afficiat; sed omnino coenam parato, qua in re tu me 
non audis. Compertus est Cor. Tacitus de origine et situ Germanorum. 
Item eiusdem de vita Iulii Agricolae isque incipit: 'Clarorum virorum 
facta' caeterave. Quinetiam Sex. Iulii Frontonis de aquaeductibus qui 
in urbem Romam inducuntur; et est litteris aureis transcriptus. Item 
eiusdem Frontonis liber alter, qui in hunc modum iniciatur: 'Cum omnis 
res ab imperatore delegata mentionem exigat' et caetera. Et inventus est 
quidam dyalogus de oratore et est, ut coniectamus, Cor. Taciti, atque is ita 
incipit: 'Saepe ex me requirunt' et caetera. Inter quos et liber Suetonii 
Tranquilli repertus de grammaticis et rhetoribus: huic inicium est: 
'Gramatica Romae'. Hi et innumerabiles alii qui in manibus versantur, 
et praeterea alii fortasse qui in usu non sunt, uno in loco simul sunt; ii vero 
omnes, qui ob hominum ignaviam in desuetudinem abierant ibique 
sunt, cuidam mihi coniunctissimo dimittentur propediem, ab illo autem ad 
me proxime et de repente; tu secundo proximus eris, qui renatos sane illus- 

trissimos habiturus sis " De eisdem libris inuentis fama magis qui- 

dem exigua Guarini in aures Ioannis Lamolae merito iam antea manauisse 
uidetur, ut ex illius uerbis in epistula ad eundem Lamolam Bononiae de- 
gentem die XXVI mensis Ianuarii eiusdem anni 2 1426 scripta colligitur: ' 

" Quid nuntius renascentium virorum et in lucem prolatorum, quem 

mihi cum suavitate mirabili affers? O si Cornelium Tacitum ipsum, Plinii 
mei amicum socium collegam, spectare et coram affari detur!. ..." 

Ineunte igitur anno 1426 fama de Suetoni fragmento De Grammaticis 
et Rhetoribus, Taciti operibus minoribus, Frontini De Aquaeductibus nuper 
inuentis Bononiam perlata erat. Cuius de notitiae origine ad Francisci 
Poggi epistulam, quam Romae die III mensis Nouembris anni praecedentis 

1 Sabbadini, Studi Italiani VII p. 122 sq.; id. Storia e Critica p. 67 sq. Hanc epistulam , 
licet dies non sit appositus, Sabbadinius mensi Aprili anni 1426 fere certa ratione uindicat. 

2 De temporum ratione Sabbadinium ubique sequor. 

1 Sabbadini, Stud. Ital. VII p. 120; id. Storia e Critica p. 264. 



10 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [510 

(1425) ad amicum suum Nicolaum de Nicolis Florentinum dedit, regredia- 

mur necesse est: 4 " Quidam monachus amicus meus ex quodam 

monasterio Germaniae, qui olim a nobis recessit, ad me misit litteras, quas 
nudius quartus accepi; per quas scribit se reperisse aliqua volumina de no- 
stris, quae permutare vellet cum Novella Ioannis Andreae vel tum Speculo 
tum Additionibus, et nomina librorum mittit interclusa. . . . Inter ea 
volumina est Iulius Frontinus et aliqua opera Cornelii Taciti nobis ignota: 
videbis inventarium et quaeres illa volumina legalia, si reperiri poterunt 
commodo pretio. Libri ponentur in Nurimberga, quo et deferri debent 
Speculum et Additiones, et exinde magna est facultas libros advehendi. 
Vt videbis per inventarium, haec est particula quaedam, nam muhi alii 
restant; scribit enim in hunc modum: 'Sicuti mihi supplicastis de notando 
poetas, ut ex his eligeretis qui vobis placerent, inveni multos e quibus 
collegi aliquos, quos in cedula hac inclusa reperietis' .... Romae die III 
novembris." 

Hac igitur ex epistula compertum habemus monachum quendam, e 
monasterio Hersfeldensi, ut ex sequentibus apparebit, Poggio inuentarium 
quorundam librorum quos reppererat 5 misisse. Apographon autem huius 
inuentari paulo post Bononiam expeditum esse uidetur, ubi in Panormitae 
Lamolaeque manibus uersaretur. Panormita etiam notitiam satis copiosam 
de libris, quorum descriptio hoc inuentario continebatur, cum Gua- 
rino Veronensi communicauit, neque tamen de origine eius quicquam protu- 
lit, nisi fore ut illi libri cuidam sibi coniunctissimo propediem dimitterentur. 
Inuentari apographon, quo usus est Panormita, neglegentius scriptum 
esse debebat, siquidem in illius epistula Frontonis pro Frontini et inter 
Dialogi uerba ineuntia requirunt pro requiris legimus. Post Panormitae 
epistulam ad Guarinum datam 6 interuallo anni plus intermisso monachus 

4 Poggii Epist. ed. Tonelli, Florentiae, 1832, I p. 168. Sabbadini, Stor. e Crit. p. 263; 
id.Slud.Jtal. VII p. 119. 

6 Sabbadini opinio (Stor. eCrit.p. 273-4), cui Annibaldius (p. 77, adn. 2) suffragatus est, 
eosdem codices iam anno 1421 a Bartholomaeo de Capra Archiepiscopo Mediolanensi uisos 
esse, instabili fundamento nititur, ut Wissowa (p. III) recte iudicauit. Quam opinionem ad 
confirmandam nihil est nisi Poggi uerba lales historicos in epistula Londini die X mensis 
Iunii (1422) data. 

6 TresepistulaeaPoggioadNicolaumperhocinteruallumdatae extant, quibus monachus 
Hersfeldensis laudatur. (1) Poggii Epist. ed. Ton. I p. 172, siue apud Michaelisium Praefat. 
p. XX: (Romae) d. 15 m. Dec. (a. 1425). ". . . ad amicum nostrum pro libris misi binas lit- 
teras et quidem diversis nuntiis, quin ordinavi ut, cum litterae essent in Nurimberga, defer- 
rentur admonasteriumperaliquem qui responsum referret, et ad id pecuniam paravi, itaque 
quam primum spero nos scituros aliquid certius." (2) Poggii Epist. ed. Ton. I p. 175, siue apud 
Michael. Praefat. p. XX: Romae V idus Febr. (a. 1426). ". . . ex Germania responsum 
est mihi litteras illas esse redditas, spero igitur me habiturum propediem litteras a monacho, 
et tum tecum omnia communicabo." (3) Poggii Epist. ed. Ton. I p. 187, siue apud Michael. 
Praefat. p. XX: Romae noctu XVIII kal. Oct. (a. 1426). ". . . de libris Germanis nU dicam 



511] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 11 

Hersfeldensis Romam rediens alterum copiosius inuentarium secum appor- 
tauit. Hoc tamen inuentarium Poggium magna ex spe deiecit, quam ex 
monachi uerbis conceperat. Quae omnia alia epistula 7 a Poggio ad Nico- 
laum Romae data docet: "Dixeram Cosmo nostro, quemadmodum scri- 
bis, monachum illum Hersfeldensem dixisse cuidam se attulisse inventarium, 
sicut ei scripseram, plurium voluminum secundum notam meam. 
Postmodum cum summa cura quaererem hunc hominem, venit ad me af- 
ferens inventarium plenum verbis, re vacuum. Vir ille bonus, expers stu- 
diorum nostrorum, quicquid reperit ignotum sibi id et apud nos incognitum 
putavit. Itaque refersit illud libris quos habemus, qui sunt iidem de qui- 
bus alias cognovisti. Mitto autem ad te nunc partem inventarii sui, in quo 
describitur volumen illud Cornelii Taciti et aliorum quibus caremus; qui 
cum sint res quaedam parvulae, non satis magno sunt aestimandae. De- 
cidi ex maxima spe quam conceperam ex verbis suis. Ea extitit causa 
propter quam non magnopere curavi hoc ad te scribere; nam si quid egre- 
gium fuisset aut dignum Minerva nostra, non solum scripsissem sed ipse 
advolassem ut significarem. Hic monachus eget pecunia; ingressus sum 
sermonem subveniendi sibi, dummodo Ammianus Marcellinus, prima de- 
cas Titi Livii et unum volumen orationum Tullii ex iis quae sunt apud nos 
communes et nonnulla alia opera, quae quamvis ea habeamus tamen non 
sunt negligenda, dentur mihi pro his pecuniis. Peto autem illa deferri 
eorum periculo usque Nurimbergam. Haec tracto, nescio quid concludam, 
omnia tamen a me scies postea. Romae XVI kal. iunii (1427)." 

Poggium, cum ut Ammianus Marcellinus, Liui decas, Ciceronis ora- 
tionum uolumen aliaque haberentur, curam dedisset, pretiosioris illius 
Corneli Taciti uoluminis, quo ut infra apparebit Suetoni quoque De Gram- 
maticis et Rhetoribus continebatur, oblitum esse arguisse uidetur Nicolaus. 
Cuius dubitationes sequens Poggi epistula 8 ad eum tollere debuit: "Op- 
time suspicaris me cum obsignarem litteras oblitum esse illius inventarii, 
cuius mentionem feceram in litteris. Nunc illud ad te mitto. Id autem 
male accipis quia, cum procurem ut habeamus decadem Livii et reliqua 
volumina de quibus ad te scripsi, putes me omittere hoc volumen quo maxi- 
me indigemus. 9 Id quidem imprimis est quod volo, quin mandavi isti 



amplius nisi me non dormire more tuo sed vigilare. quod si quidam prout spero fidem ser- 
varit, liber ad nos veniet vel vi vel gratis. quin etiam dedi operam ut habeam inventarium 
cuiusdam vetustissimi monasterii in Germania, ubi est ingens librorum copia; sed ne tu me 
molestes ista tua dicacitate nil amplius scies." 

7 Poggii Epist. ed. Ton. I p. 207 sq., siue apud Michaelisium, Praefat. p. XX, siue apud 
Sabbadinium, Stud. Ital. VII p. 127 et Stor. e Crit. p. 272. 

8 Poggii Epist. ed. Ton. I p. 210 sq., siue apud Michael. Praefat. p. XXI. 

9 Scilicet uolumen quo Taciti Germania, Agricola, Dialogus, Suetoni reliquiae contine- 
bantur. 



12 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [512 

monacho ut vel ipse secum deferret (nam credit se rediturum brevi) vel 
per alium monachum curaret deferendum; alios iussi Nurimbergam, hunc 
vero Romam proficisci recta via, et ita se facturum recepit. Romae pri- 
die kal. Iun. (a. 1427)." Mense Septembri eiusdem anni (1427) Pog- 
gius Cornelium Tacitum adhuc expectabat: "De Cornelio Tacito qui est 
in Germania nil sentio; expecto responsum ab illo monacho. . . . Omisi 
hanc curam librorum absentium et ad eos qui adsunt nobis animum con- 
verti; nam nil audio praeter fabulas." 10 Quin etiam anno fere post 
Poggius nihil noui perceperat et de libris Taciteis conquirendis paene 

desperasse uidetur: " Cornelius Tacitus silet inter Germanos neque 

quicquam exinde novi percepi de eius operibus." 11 

Denique insequente anno (1429) monachus Romam iterum rediit et 
sine libro, ut Poggius in epistula Romae die XXVI mensis Februarii ad 

Nicolaum data queritur: " Monachus Hersfeldensis venit absque 

libro multumque est a me increpatus ob eam causam. Asseveravit se cito 
rediturum (nam litigat nomine monasterii) et portaturum librum. Ro- 
gavit me multa: dixi me nil facturum nisi librum haberemus. Ideo spero 
et illum nos habituros, quia eget favore nostro." 12 

De hoc codice Hersfeldensi nil amplius in Poggi epistulis reperitur. 
Quamuis Poggius de uolumine Taciteo conquirendo desperasse uideatur, 
Nicolaus de Nicolis duobus annis post his aliisque opusculis habendis ne- 
gotium dedit. Ineunte anno 1431 Iulianus Caesarini cardinalis Sancti 
Angeli comitante secretario Lucio Spoletino legatus pontificalis ad expedi- 
tionem contra Hussitos instituendam in Germaniam profectus est. 13 Item 
Nicolaus Albergati Sanctae Crucis cardinalis, comitante secretario Thoma 
Parentucellio, qui postea pontifex maximus Nicolaus V creatus est, legatus 
pontificalis in Galliam est missus. 14 Duobus autem cardinalibus profec- 
turis indicem librorum conquirendorum dedit Nicolaus de Nicolis, quod Am- 
brosius Trauersarius quadam epistula 15 ad eundem Nicolaum id temporis 
peregre degentem 16 Florentiae die VIII mensis Iulii (a. 1431) data com- 

10 Data Romae V kal. Oct. a. 1427. Poggii Epist. ed. Ton. I p. 213, siue apud Michael. 
Praefat. p. XXI. 

11 Data Romae die XI m. Sept. a. 1428. Poggii Epist. ed. Ton. I p. 218, siue Michael. 
Praefat. p. XXI. 

12 Poggii Epist. ed. Ton. I p. 268, siue Michael. Praefat. p. XXII. 

13 Sabbadini, Storia e Critica p. 3. Bulla pontificis maximi Martini V hoc negotium car- 
dinali Iuliano confidentis die XI mensis Ianuarii a. 1431 est data. Mense Martio eiusdem anni 
Norimbergam iam peruentum erat. 

14 Sabbadini, Storia e Critica p. 3. Fantuzzi, Scrittori Bolognesi I 120. Bulla pontificis 
maximi Eugeni IVpotestatem huius legationis facientis dieXXVIIII mensis Aprilis a. 1431 
data est. 

15 Traversarii Episl. ed. Petrus Cannetus VIII 2 p. 353, siue apud Sabbadinium, Storia 
e Critica p. 2. 

14 Vide Sabbadini, Stor . e Crit. p. 3. 



513] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 13 

memorat: "Quod indicem dederis voluminum inquirendorum cum Iu- 
liano nostro cardinali S. Angeli tum cardinali S. Crucis, Germaniam omnem 
omnemque Galliam diverso itinere peragraturis, fecisti tu studiose et in- 
genio tuo digne. Sed vereor ne cum occiduo gelu eorum quoque refriges- 
cat ardor: quamvis Lucius ille adolescens promptus atque excitus magna 
de se polliceri videatur; vixque adduci possum illum non diligentissime hoc 
munus impleturum. Gustum illius cepi, brevem quidem; nam transiens 
per nos me vidit atque adlocutus est tanta suavitate atque copia, ut spem 
de illo conceperim maximam. Thomas item noster, non ambigo, geret 
votis tuis morem. . . Florentiae ex nostro monasterio VIII iulii (1431)." 
Ille ipse index librorum inquirendorum a Nicolao comparatus, cuius 
mentionem facit Trauersarius, anno 1913 in catalogo librariae antiquariae 
T. de Marinis et Soc. Florentinorum (ms. 10, p. 14-16) in lucem prouenit. 
Est autem ad finem cuiusdam codicis opera Ciceroniana philosophica com- 
plectentis, atque a manu diuersa ab ea quae ipsum codicem exarauit con- 
fectus est. Cuius codicis nunc Noui Eboraci in bibliotheca Ioannis Pierpont 
Morgan respositi ea pars quae inuentarium amplectitur phototypice 
expressa nuperrime bibliothecae Vniuersitatis Illinoiensis accessit. Inuen- 
tarium autem sic inscribitur: COMMENTARIUM NICOLAI NICOLI 
IN PEREGRINATIONE GERMANIE. Quo commentario codices, qui 
in bibliothecis monasteriorum Reichenauiensis, Hersfeldensis, Fuldensis, 
ecclesiae cathedralis Coloniensis, nec non et cuiusdam monasteri Danici 
nominis ignoti repositi dicebantur, describuntur. 17 Sunt ibidem animaduer- 
siones de quibusdam Ciceronis, Varronis, Corneli Nepotis, Fenestellae, 
Plini, Taciti, Celsi, Catonis operibus deperditis, quae 'ab inferis excitanda 
erant.' Quae autem de monasterio Hersfeldensi dicuntur, quamuis scriba- 
rum erroribus satis uitiata, hic describo: 18 

In Monasterio hispildensi 19 haud procul ab alpibus continentur haec 

opuscula. videlicet: 
Julii Frontini De aquae ductis quae in urbem inducunt liber j. Inci- 

pit sic: PERSECVTVS ea quae de modulis dici fuit necessarium. 

Nunc ponam quemadmodum queque aqua ut principium commen- 

tariis comprehensum est usque ad nostram curam habere uisa sit &c. 

Continet hic liber xiij. 
Item eiusdem frontini liber incipit sic: Cum omnis res ab imperatore 

delegata interiorem exigat & curam, et me seu naturalis solicitudo seu 

fides sedula, non ad diligentiam modo, uerum ad morem commisse rei 

17 Videndi sunt Sabbadini, Stor. e Crit. pp. 1-7; E. Jacobs, Wochenschrift f. klass. Phttol. 
1913, 701-2; A. Gudeman ib. 1913, 929-33; W. Aly, Rhein. Mus. LXVIII 636-7. 

18 Omnia non e catalogo, in quo nonnullos typographi errores deprehendi, sed ex ipso co- 
dice phototypice depicto transcripsi. Totum commentarium publicaui, Classical Philology 
XVI 251 sq. Scribendi compendia ubique explicaui. 

18 Lege Hersfeldensi. 



14 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [514 

instigent, sitque mihi nunc ab nerua augusto, nescio diligentiore an 

amantiore rei .p. imperatore aquarum iniunctum officium & ad usum 

&c. Continet .xi. folia. 
Cornelii taciti de origine & situ germanorum liber incipit sic : Germania 

omnis a gallis 20 rhetiisque & pannoniis rheno & danubio fluminibus 

a sarmatis datisque & mutuo metu a montibus separatur etc. Con- 

tinet autem xij folia. Item in eodem codice: 
Cornelii taciti De uita Julii agricole Incipit sic: Clarorum uirorum 

facta moresque posteris tradere antiquitus usitatum, ne nostris qui- 

dem temporibus, quamquam uniuersa suorum etas obmisit. Qui 

liber continet .xiiij. folia. Item in eodem codice: 
Dialogus De oratoribus qui incipit sic: Sepe ex me requiris iuste fabi, 

cur cum priora secula tot eminentium oratorum ingeniis, gloria, 

floruerint: nostra potissimum etas deserta & laude eloquentiae or- 

bata: qui liber continet xviij. folia. Item in eodem codice contine- 

tur liber — 
Suetonii Tranquilli De grammaticis & rhetoribus, qui incipit sic: 

Grammatica romae ne in usu quidem olim nedum in honore ullo &c. 

Continet hic liber folia vij. 
Ammiani Marcellini rerum gestarum libri xviij. Qui peruenerunt us- 

que ad obitum Valentis imperatoris: qui est finis hystoriae. 
Haec igitur indicia de codicibus in monasterio Hersfeldensi repositis ad 
duo inuentaria, quae monachus Hersfeldensis cum Poggio, unum exeunte 
mense Octobri anni 1425, alterum mense Maio anni 1427 communicauit, 
quaeque Poggius propediem Nicolao misit, referenda sunt. 21 Prioris au- 
tem inuentari a monacho Hersfeldensi curati apographon Bononiam 
Antoni Panormitae in manus peruenisse supra demonstratum est. 22 Pa- 
normitae Poggique testimonia cum Nicolai commentario quem modo 
exhibui ita conspirant, ut nemo dubitare possit quin ex eodem fonte deriuen- 
tur. Panormita in epistula ad Guarinum ea ipsa opera uno in loco delite- 
scentia, quae in commentario Nicolai monasterio Hersfeldensi tribuuntur, 
notat, nisi quod unum Ammianum Marcellinum omittit. Cum autem 
Poggius non nisi altero monachi inuentario accepto de Ammiano uerba fe- 
cerit, prius inuentarium huius auctoris nomine caruisse uidetur. Idem 
etiam error de Frontini opusculo cum in Panormitae epistula tum in Nicolai 
commentario deprehenditur, cum liber secundus priore loco proferatur. 
Quod autem Panormita duo opuscula Tacitea Germaniam et Agricolam 
primo loco commemorat nihil est admirandum, cum non inuentari tran- 
scriptionem sed nuntium felicem de nouis scriptis repertis Guarino suo mit- 

20 Galliis, sed altera i expuncta. 

21 Poggii Epist. ed. Ton. I p. 168; p. 207 sq.; p. 210 sq. Vide supra p. 10 sq. 
B Vide supra p. 9 sq. 



515] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 15 

teret, atque ea opera, quae maximi momenti haberet, prima nuntiaret. 
Dialogum tamen iusto loco reliquit cum de auctore eius in dubio esset. Cur 
autem de hac re esset incertus Nicolai commentarius aperte demonstrat, 
quippe qui huius opusculi auctorem non nominet. Poggius tamen duo 
opera, primam decadem Titi Livii et unum volumen orationum Tullii, quae 
in Hersfeldensi monasterio se habere debebant, laudat, de quibus Nicolaus 
tacet. Sed Nicolaus haec consulto omittere potuit, cum ut Poggi uerba 
quae sunt apud nos communes docent iam in usu essent. Aliae discrepan- 
tiae inter Panormitae epistulam et Nicolai commentarium eiusmodi sunt, 
ut eo explicari possint, quod Panormita nihil nisi apographon inuentari 
quod monachus Hersfeldensis Poggio miserat habebat, Nicolai autem 
commentarius, ut ad nostram aetatem Ciceronis cuidam codici adtextus 
peruenit, quot per uices euaserit, nemo scit. 

Num Nicolai studia nouorum librorum per cardinalis Iuliani officia 
conquirendorum feliciter euenerint nescimus, quod tamen silentium con- 
tinuum per uiginti quattuor annos negare uidetur. Quomodocumque haec 
res se habet, inter hos uiginti quattuor annos codex ille Hersfeldensis Ger- 
maniam, Agricolam, Dialogum, Suetonique De Grammaticis et Rhetoribus 
complectens, nescio qua uia aut cuius opera, Romam migrauerat. Namque 
anno 1455 ille ipse codex, nisi omnia fallunt, a Petro Candido Decem- 
brio sacrae sedis secretario Romae uisus est, cuius testimonium pretiosissi- 
mum in cod. Ambrosiano R 88 sup. sec. XV f. 112 latens Remigius 
Sabbadinius e tenebris excitauit atque publici iuris fecit: 23 

Cornelii taciti liber reperitur Rome visus 1455 de Origine et situ Ger- 

manie. Incipit: 
Germania omnis a Gallis retiisque et panoniis Rheno et danubio fiumi- 
nibus a Sarmatis dacisque mutuo metu aut montibus seperatur. ce- 
tera occeanus ambit. Opus est foliorum xii in columnellis. Finit: 
Cetera iam fabulosa helusios et oxionas ora hominum vultusque cor- 
pora atque artus ferarum gerere. quod ego ut incompertum in me- 
dium relinquam. utitur autem cornelius hoc vocabulo inscientia non 
Inscitia: 
Est alius liber eiusdem de vita Julii agricole soceri sui. in quo continetur 
descriptio Britanie Insule, nec non populorum mores et ritus. Incipit: 
Clarorum virorum facta moresque posteris tradere antiquitus usitatum, 
ne nostris quidem temporibus quamquam incuriosa suorum etas 
ommisit. Opus foliorum decem et quattuor in columnellis. finit: 
Nam multos veluti inglorios et ignobiles obliuio obruet, Agricola po- 
steritati narratus et traditus superstes erit. 

? « Rivista di Filologia XXVIIII (1901) p. 262 sqq. E cod. Ambrosiano R 88 sup. sec. XV 
f. 112 phototypice depicta transcribo, nisi quod in schedula mea scriptura ita est diluta ut 
nonnumquam textum a Sabbadinio accuratissime editum secutus sim. 



16 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [516 

Cornelii taciti dialogus de oratoribus incipit: 

Sepe ex me requiris iuste fabi, cur cum priora secula tot eminentium 
oratorum ingeniis gloriaque floruerint, nostra potissimum etas 
deserta et laude eloquentie orbata vix nomen ipsum oratoris retineat. 
Opus foliorum xiiii. in columnellis. post hec deficiunt sex folia. nam 
finit: quam ingentibus verbis prosequuntur. Cum ad veros iudi- 
ces ventum. deinde sequitur: rem cogitare, nihil abiectum nihil 
humile. post hec sequuntur folia duo cum dimidio. et finit: Cum 
adrisissent n discessimus. 
Suetonii tranquilli de grammaticis et rhetoribus liber. Incipit: 

Grammatica rome nec in usu quidem olim, nedum in honore ullo erat, 
rudis scilicet ac bellicosa etiam tum ciuitate necdum magnopere li- 
beralibus disciplinis vacante. 
Opus foliorum septem in columnellis. finit perprius. Et rursus in co- 
gnitione cedis mediolani apud lucium pisonem proconsulem defendens 
reum, cum cohiberent lictores nimias laudantium voces, ita excan- 
duisset, ut deplorato Italie statu quasi iterum in formam prouincie 
redigeretur .M. Insuper brutum cuius statua in conspectu erat in- 
uocaret Regum ac libertatis auctorem ac vindicem. Ultimo Imper- 
fecto columnello finit: diu ac more concionantis redditis, abstinuit 
cibo. 
Videtur in illo opere Suetonius innuere omnes fere rhetores et Gramma- 

tice professores, desperatis f ortunis finiuisse vitam. 
Quin codex quem uidit Decembrius idem fuerit atque Hersfeldensis co- 
dex, cuius descriptio Nicolai commentario continetur, non dubitari potest. 
Eadem opuscula eodem ordine disposita, eaedem fere inscriptiones, eidem 
foliorum numeri singulis operibus Germaniae, Agricolae, De Gratnmaticis 
tt Rhetoribus attributi, omnia aperte demonstrant Decembrium ipsum Hers- 
feldensem codicem inspexisse. Decembrius autem multo copiosiorem de- 
scriptionem nobis reliquit, quippe qui titulis, foliorum numeris, primis uerbis 
uniuscuiusque opusculi adnotandis non contentus fuerit, sed libros legisse 
uideatur, atque uerba quibus singula opera terminarentur protulerit. Quin 
etiam obseruationes de suo addidit, atque indicia de codicis facie atque con- 
dicione dedit, inter quae hoc maximi habendum est quod opera in columel- 
lis scripta esse testatur. Non est admirandum si Nicolai commentarius 
prae Decembri notatione testimonia satis uitiosa exhibet, uelut in Agricolae 
primis uerbis uniuersa pro incuriosa, nam ipsius Decembri uerba auto- 
grapha habemus, cum tamen Nicolai commentarius certe fata iniquiora per- 
pessus est. Neque tamen commentarius ille spernendus est, cum, licet 
Decembrius tria opuscula Tacitea et Suetoni fragmentum in eodem codice 
fuisse innuat, hoc certo diiudicari nequiret nisi Nicolai uerba Item in eodem 

u Post adrisissent primitus surrex scriptum erat deinde deletum. 



517] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 17 

codice post utriusque operis descriptionem posita nobis suppeditarent. Alia 
etiam Nicolai commentarius ad codicem Hersfeldensem restituendum 
conferre mihi uidetur, quae ad enarranda transeo. 

Duae discrepantiae inter Nicolai et Decembri testimonia animaduer- 
tuntur, quae uiris doctissimis ita graues uisae sunt, ut alterius utrius fidei 
derogare uellent. Primo Nicolaus de Dialogi auctore tacet, Decembrius 
autem Cornelii taciti dialogus de oratoribus scripsit. Deinde teste Nicolao 
Dialogus duodeuiginti foliis continebatur, dum Decembrius quattuordecim 
folia ante lacunam (c. 35) et duo folia cum dimidio post eam notat, ita ut eo 
auctore Dialogus septendecim modo folia habuisse uideatur. Quae dis- 
crepantiae facile inter se conciliari posse mihi uidentur, neque ulla est causa 
cur alterutri testimonio fidem derogemus. Ad utrumque nodum explican- 
dum codex Vindobonensis 711, qui mihi Suetonium pertractanti saepenu- 
mero auxilio subuenit, ueram rationem monstrare uidetur. 

Vt ab ea re quam certiorem duco exordiar, in codice Vindobonensi haec 
inscriptio Dialogo praemissa est: INCIPIT DIALOGVS DE ORATO- 
RIB VS. Ad finem autem haec subscriptio legitur : Cornelii taciti de oratori- 
bus explicit. Quin codex Vindobonensis, quippe qui in Suetonio archetypi 
memoriam tam saepe ubi in ceteris codicibus tamquam amissa est con- 
seruasse uideatur, Dialogi inscriptionem et subscriptionem sic ut in 
Hersfeldensi codice se haberent proferat, uix dubium mihi uidetur. Quod si 
uerum est, monachus Hersfeldensis, qui nihil nisi singulorum opusculorum 
inscriptiones atque uerba prima transcripsit, Corneli Taciti nomen cum 
Dialogo coniunctum non inuenit. Decembrius autem, qui eos libros dili- 
genter perlustrauit, Taciti nomen ad Dialogi finem inueniens, quasi inscrip- 
tionis pars esset, adduxit. 

Impeditior est quaestio de foliorum numero, quibus Dialogus in Hers- 
feldensi codice continebatur. Nicolai commentarius simpliciter testatur, 
qui liber continet xviij folia. Decembrius autem haec scripsit: Opus folio- 

rum xiiii in columnellis. post hec deficiunt sex folia deinde sequitur: 

u rem cogitare, nihil abiectum nihil humile." post hec sequuntur folia duo 
cum dimidio. et finit . . . Cum Decembrius de f oliis loquitur, cuiuis ap- 
parere debet eum folia scriptura repleta significare. Nam quid folia duo 
cum dimidio sibi uelle possunt nisi tria folia quorum unum paginam uacuam 
habet? Quare num Decembrium septendecim modo folia in Dialogo Hers- 
feldensi uidisse credamus necesse est? Minime! cum nihil impediat quin 
in illa lacuna post folium quartum decimum aliud folium uacuum inter- 
cederet, quod Decembrius foliorum uacuorum nullam rationem habens 
commemorare neglexerit. Quod non uerisimile sed uerum esse codex Vin- 
dobonensis 711 mihi persuadet, quippe qui ad lacunam indicandam duas 
f ere paginas uacuas praebeat, hanc tamen notam proferat : hic est defectus 



18 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [518 

unius folii cum dimidio. 25 Sedecim igitur folia scripturae plena cum dimi- 
dio, quae Decembrius testatur, et unum folium uacuum cum dimidio, quod 
Hugo Haemste codicis Vindobonensis librarius in exemplari suo uidere de- 
bebat, duodeuiginti faciunt folia, quae monachus Hersfeldensis in arche- 
typo inuenit. In libro Hersfeldensi igitur folium quintum decimum et pagi- 
na prior foli sexti decimi uacua erant. In altera autem sexti decimi foli 
pagina Dialogi textus uerbis rem cogitare nihil abiectum nihil humile iterum 
susceptus usque ad octaui decimi foli finem pertinebat. 

Quod autem Decembrius sex folia post folium quartum decimum defi- 
cere testatus est, eum sex folia uacua in ipso Hersfeldensi codice uidisse non 
puto, sed multo magis hoc indicium de sex foliis deficientibus iam in ipso 
Hersfeldensi scriptum inuenisse habendus est. Vtrum re uera Decembrius 
sexfolia an sex paginas in Hersfeldensi codice legerit uel legere debuisset, al- 
tera est quaestio. Codex Ottobonianus de illa lacuna haec testatur: hic deest 
multum. in exemplari dicitur deesse sex paginas; codex autem Vaticanus 
1862: hic desunt sex pagelle. Vterque codex optimus habendus est, et e 
duobus Hersfeldensis codicis apographis diuersis ortus ducunt. Quare 
probabilius mihi uidetur unum Decembrium folia pro paginae perperam 
scripsisse quam duos librarios paginae (uel pagellae) scribentes in eundem 
errorem incidisse. Hoc autem modo, nisi fallor, factum est ut codex Otto- 
bonianus et codex Vindobonensis, qui certe ex eodem codicis Hersfeldensis 
apographo transcripti sunt, testimonia discordia de lacuna proferant. 
Ottoboniani librarius id quod in exemplari scriptum uidit narrat, sed ita 
caute ut uerbo dicitur usus sit, dum Vindobonensis scriba non id quod 
scriptum uidit, sed id quod re uera in exemplari suo extabat, hoc est unum 
folium uacuum cum dimidio, testatur. 26 

26 Scheuer (p. 48) et Philipp (1889, p. 290), qui uterque hunc codicem inspexerunt, duas 
fere paginas esse uacuas testantur. Gudemannus tamen in apparatu (ad Dialog. c. 35 ad fin.) 
obscure aliquot uersus uacui profert. Quare Gudemanno non possum non diffidere, cum uerba 
hic est defectus uniusfolii cutn dimidio secundae manui in V (W in Suet.) attribuit. 

28 Quaestionem uexatam de magnitudine illius Dialogi lacunae ad praesens exagitare no- 
lim; sin crederimus in Hersfeldensis codicis archetypo sex paginas uel uetustate consumptas 
uel nescio quo casu mutilatas fuisse, Hersfeldensis autem librarium in codice suo exarando eam 
rationem secutum esse ut exemplaris singulae paginae singulis columellis in nouo codice conti- 
nerentur, onmia ad liquidum perduci uidebuntur. Nam Hersfeldensis codicis librarius sex co- 
lumellas, hoc est unum folium cum dimidio, uacuas ea ratione relinquere potuit ut ea quae in 
exemplari sex paginis contenta essent, si olim integrius Dialogi exemplar in lucem prodiret, 
in sui codicis sex columellis uacuis scriberentur. Sed, ut de archetypi condicione accuratiorem 
notitiam daret, sex paginas in exemplari deficere scripsisse uidetur. 

Meae rationi non obstat, quod Georgius Wissowa (p. XIV) Dialogo XVII folia tribuens 
codicem Hersfeldensem in sex quaterniones, inter tertiam et quartam duobus foliis inter se 
cohaerentibus interpositis, ita ut totus Dialogus et Suetoni fragmentum tribus ultimis quater- 
nionibus continerentur, tam perite redegit (uide imaginem ab eodem prolatam). Nam si 
Dialogus non unum, ut putauit Wissowa, sed duo ultimae quaternionis folia complectebatur, 



519] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 19 

Restat ut de Alberto Enoch Asculano et eius peregrinatione librorum 
conquirendorum gratia disseram. Viri docti hodie, ut uidetur, inter se 
fere consentiunt, Enoch codicem Hersfeldensem anno 1455 Romam rettu- 
lisse. Saniorem tamen rationem secuti Georgius Voigtius, 27 Ricardus 
Wuensch, 28 Sanctus Consolius 29 de Enoch codicis Hersfeldensis inuen- 
tore optimo iure dubitationes mouerunt. Haec opinio, quae huius codicis 
inuentum Enoch Asculano attribuit, etiam nunc maximam partem duabus 
notis Ioannis Iouiani Pontani codici Leidensi adtextis, quas infra tran- 
scribam, subnititur. Quae autem hisce triginti annis ex uirorum doctisst- 
morum indagationibus in lucem prodierunt, ut multis sententiam de Enoch 
Hersfeldensis codicis inuentore confirmare uidentur, sic me quidem iudice, 
si hanc opinionem non omnino explodunt, perdubiam saltem emciunt. 

In codicis Leidensis primi foli parte auersa ab eadem manu quae ipsum 
codicem exarauit 30 haec scripta leguntur: "Hos libellos Iouianus Pon- 
tanus excripsit nuper adinuentos et in lucem relatos ab Enoc Asculano 
quamquam satis mendosos. M.CCCC.LX martio mense." Itemque in 
foli quadragesimi septimi margine auersa ad nostri libelli Suetoniani pri- 
mum caput haec inueniuntur: "C. Suetonius scripsit de viris illustribus, 
cuius exemplum secutus 31 Hieronymus ipse quoque libellum de scriptoribus 
Christianis edidit. Nuper etiam Bartholomeus Facius familiaris noster de 
viris illustribus temporis sui libros composuit. Qui ne hos Suetonii illu- 
stres uiros uidere posset mors immatura effecit. Paulo enim post eius mor- 
tem in lucem redierunt 32 cum multos annos desiderati a doctis hominibus 
essent. Temporibus enim Nicolai 33 quinti pontificis maximi Enoc Ascu- 
lanus 34 in Galliam et ihde in Germaniam profectus conquirendorum 
librorum gratia, hos quamquam mendosos et imperfectos ad nos retulit. Cui 



nulla est causa cur aliud folium, uel par foliorum quorum alterum uacuum relictum erat, ad 
Suetoniani opusculi partem ultimam accipiendam addi non potuerit. Idem uero post tertiam 
quaternionem factum esse satis constat. Hoc etiam proposuit W. Peterson (4. /. P. XXXV 
p. 77), licet in ceteris rationem a mea longe alienam secutus sit. Wissowae ratio, quamuis 
perite eam persecutus sit, magna ex parte coniectura subniti debet; neque contra Nicolai com- 
mentari testimonium de Dialogi duodeuiginti foliis ualere potest, si modo Decembri testi- 
monium cum illo in concordiam redigi potest, quod quidem fecisse mihi uideor. 

17 Wiederbelebung I p. 255, adn. 3; II p. 202, adn. 1. 

" Hermes XXXII (1897) p. 57 sqq. 

19 UAutore della Germania p. 67 sqq. 

10 Haec non est ipsius Pontani manus, cum ille non Leidensem codicem sed eius archety- 
pum exarauerit. Vide infra p. 32, adn.19. 

" secutis expunctum ante secutus in cod. 

n redier cod. 

n Nicol. cod. 

u Littera A expuncta est, et E littera quamquam iam euanida uel erasa supra posita. 



20 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [520 

sic habenda gratia 35 ut male imprecandum est Sicconio Polentano Pata- 
uino, qui cum eam partem quae est 36 de oratoribus ac poetis adinuenisset, 37 
ita suppressit ut ne unquam in lucem uenire posset. Quam ego cum Patauii 
perquirerem, tandem reperi eam ab illo fuisse combustam; ipsumque arro- 
gantia ac temeritate impulsum de uitis illustrium scriptorum loquacissime 
pariter et ineptissime scripsisse. IOV. PONTANVS. VMBER excripsit." 

Primo igitur ea quae de Enoch Asculani peregrinatione et libris quos 
reportauit uiri docti eruere potuerunt enarrabo, deinde quae ex his indiciis 
et Pontani testimonio mea opinione concludere liceat, exponam. 

Albertus Enoch Asculanus a Nicolao V pontifice maximo in terras sep- 
tentrionales librorum Graecorum Latinorumque conquirendorum gratia 
missus anno 1451 profectus est. 38 Redisse autem uidetur autumno anni 
1455 aliquot mensibus post patroni sui Nicolai V mortem. 39 Cuius de re- 
ditu Theodorus Gaza ad finem eiusdem anni 1455 Roma Neapolim apud 
regem Alphonsum demigrans notitiam pertulit, ut ex Antoni Panormitae 
id temporis Neapoli degentis litteris ad Ioannem Aurispam discimus: 40 

"Theodorum tuum, quem mihi tantopere commendas, scito apud Al- 
phonsum regem magnifice collocatum . . . Tu vero si me audis regem re- 
pete, qui te diligit et tibi meliuscule esse cupit...; cooptaberis mihi 
crede in amplissimas dignitates, si huc ad nos veneris . . . 

"Veniens vero fac tecum deferas Apicium coquinarium et Caesaris Iter, 

ut refert Theodorus tuus, nunc iam meus, inventos Romamque perductos 
n 

Huic epistulae respondens Aurispa die XIII mensis Decembris (a. 1455) 
haec quae ad nostram inquisitionem intersunt scripsit: "Apitium pau- 
perem coquinarium quem petis vidi et legi; dictiones habet aliquas quae 
tibi forte placebunt. . .Caesaris Iter prosa oratione est, non versu. Por- 
phirionem quendam in Oratium hic idem, qui Apitium ad nos perduxit, at- 

* Primitus scripta esse uidentur hnde, sunt gre., tertia autem manus hnde. in hnda mutauit, 
sunt radendo deleuit et est suprascripsit, deinde idem est deleuit; denique gra supra gre, 
scripsit. 

** eam est supra uersum add. 

17 est inuenisset primitus scriptum esse uidetur. 

* 8 Epistula Nicolai V ad Ludouicum Erlichshusensem, quam Enoch secum portare debuit, 
die XXX mensis Aprilis a. 1451 data est. Quam uide apud Voigtium, Wiederbelebung II p. 200, 
adn. 3, siue apud Michaelisium, Praef. p. XXII. Enoch tamen aliquot mensibus post pro- 
fectus esse uidetur, ut Gregori Corrari epistula ad Ioannem Arretinum die XXVIII mensis Oc- 
tobris eiusdem anni data docet. Haec epistula apud Sabbadinium, Stor. e Crit. p. 276, edita 
est. 

•* Nicolaus V diem supremum obiit mense Martio a. 1455. 

40 Dies non indicatur, sed haec epistula haud diu ante sequentem scribi debuit. Haec et 
duae sequentes a Sabbadinio, Stor. e Crit. p. 283-7, publicatae sunt. De duabus primis epi- 
stulis anno 1455 et tertia anno 1457 uindicandis uide V. Rossium, Rendiconti Ser. V, II p. 138, 
adn. 4, et Sabbadinium l. c. 



521] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 21 

tulit, qui mihi magis aestimandus videtur quam quicquam aliud ab ipso 
adlatum. Sed eum qui codices hos invenit et Romam perduxit ad vos mit- 
tam cum omnibus musis suis. Putat enim si hos libellos regi donaverit ali- 
quid praemii ab isto principe se habiturum, ad quod ego maxime illum 
exhortatus sum. Vale. Romae idibus decembris." 

Anno et dimidio post Enoch libros suos nondum uendidisse altera 
Aurispae epistula ad eundem Panormitam die XXVIII mensis Augusti a. 
1457 data docet: "Hisce diebus fuit hic Enochus. Quum eum rogarem 
ut eorum codicum quos e longinquis partibus attulit mihi copiam faceret, 
et praecipue Porphirionem super operibus Oratii petebam, respondit se 
velle omnia prius Alphonso regi tradere; cui opinioni ego hominem maxime 
sum exhortatus." 

Alios quoque uiros litteris Latinis studentes de libris ab Enoch nuper 
reportatis habendis negotium dedisse epistulae a Carolo de Medicis, Cosimi 
filio spurio, pronotario apostolico ad Ioannem fratrem datae demonstrant. 41 
His in epistulis primo mentionem de Enoch facit Carolus die XII mensis 
Martii a. 1456. Enoch nonnulla noua reportasse declarauit ille quae tamen 
pluris propter nouitatem quam propter utilitatem aestimanda essent, neque 
cuiquam transcribendi copiam dare uelle, cum prius magnum librorum 
pretium ab aliquo domino potente pro tantis laboribus se accepturum spe- 
raret. Inuentarium etiam librorum ab Enoch seruatorum in eadem epistula 
inclusit Carolus, quorum quattuor eos qui maximi habendi essent no- 
tauisset. Praeter illos quattuor codices, dicit Carolus, ceteros omnes 
secundum opinionem multorum uirorum doctissimorum qui Enoch inuisissent 
haud jiocci aestimandos, quibus etiam linguam Latinam melius carituram 
fuisse® Qui fuerint illi quattuor codices, alia in epistula die X mensis De- 
cembris anni insequentis declarat Carolus haec nominans: Apicium De 
Re Coquinaria, Porphyrionem in Horatium, Suetonium De Viris Illustribus, 
Itinerarium Augusti,* 3 quorum tres ab Aurispa iam laudati erant. Ex 
eadem epistula Enoch Roma Ascolum concessisse ibique paulo ante mor- 
tuum esse, Carolum autem ad Stephanum de Nardinis de eius codicibus 
uel eorum apographis habendis scripsisse discimus. Num negotium cum 
Stephano de Nardinis e Caroli sententia successerit nescimus. 

His igitur testibus prolatis quo iure uiri docti affirment Enoch nostrum 
codicem Hersfeldensem rettulisse non extrico. Nam de Taciti operibus 
minoribus nulla omnino mentio fit, neque ullo modo cum Enoch Asculani 

41 A Victorio Rossio, Rendkonti Ser. V, II p. 129 sqq. editae. In temporum ratione Ros- 
sium auctorem ubique sequor. 

41 ". . . si che vedete se volete gettare via tanti danari per cose, che la lingua latina 
pud molto bene fare senza esse, che a dirvi Poppenione di molti dotti uomini, che gli anno 
visti, da questi quattro infuori che sono segnati . . . , tutto il resto non vale una frulla 
..." Rossius /. c. 

n Intellegendum est Itinerarium Antonini. 



22 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [522 

nomine coniuncta esse uidentur. Ioannem autem Aurispam Porphyrionem 
opusculis Taciteis praetulisse, et uiros doctos qui id temporis Romae dege- 
bant Germaniam, Agricolam, Dialogum, quorum desiderio Poggius ante 
uiginti fere annos uelut tabescere uisus erat, quorumque eodem tempore 
Panormita tam laetum nuntium sese praestitit, haud flocci aestimandos 
atque linguam Latinam potius dedecorare quam ornare iudicauisse non 
credo. Neque argumenta uana, ne dicam futilia, quae ad hunc scrupulum 
tollendum commenta sunt, stare possunt. V. Rossius 44 omnia ad liquidum 
perducere sibi uisus est, cum iudicauit Enoch ex illo codice, quo Suetoni 
libellus et opera Tacitea continebantur, id solum opusculum quod suam 
animaduersionem praecipue excitauisset in inuentario adnotauisse, nomen 
autem De Grammaticis et Rhetoribus in De Viris Illustribus immutauisse, 
quo propter fabulam de hoc libello iam uulgatam 45 emptorem facilius in- 
ueniret. Quae ratio libelli Suetoniani titulum mutatum explicare possit, 
sed uerum nodum de opusculis Taciteis ex inuentario omissis nullo modo 
soluit. Certe non ita imperitus erat Enoch ut eum falleret Taciti opera 
minora uirorum doctorum cupidines ut cum maxime suscitatura fuisse. 
Immo uero haec in primis ad illud magnum pretium quod uellet merendum 
protulisset. Cur autem Maximiliani Lehnerdti opinionem 46 commemorem, 
qui Enoch non totius codicis contenta in inuentario adnotasse sed Suetoni 
modo libellum, propterea quod id primum locum obtineret, coniecit, siqui- 
dem in Hersfeldensi codice Suetoni opusculum non primum sed ultimum 
locum habebat? Neque maiorem fidem facit Annibaldi coniectura, 47 
Enoch propter quandam malignitatem, qua contra suorum studiorum et 
diligentiae obtrectatores usus sit, ea ipsa inuenta quae pretiosissima essent 
celauisse. 

Superstitio ista, quae Enoch nostri codicis Hersfeldensis inuentorem 
uult, praeter Pontani testimonium duobus argumentis subniti uidetur: 
primum quod illo ipso anno quo rediit Enoch Decembrius hunc codicem 
Romae uidit, deinde quod in inuentario ab Enoch comparato Suetonius De 
Viris Illustribus se habebat. Quorum argumentorum prius meo iudicio ni- 
hil ualet. Nam Decembri uerba Cornelii taciti liber reperitur Rome uisus 
1455 nihil indicant nisi annum quo ipse hunc codicem primum uidit. Sin 
ab Enoch codex nuperrime adlatus esset, hanc rem uix praetermissurus 
erat Decembrius. 

Grauius quidem est alterum argumentum, cum, si Enoch Hersfeldensem 
codicem reportasse negauerimus, aut illud De Viris Illustribus cuius mentio 

44 Op. cit. p. 141. 

46 Famam de ea parte, quae erat de oratoribus et poetis, a Sicconio Polentano combusta 
in animo habuit Rossius. Vide Pontani notam supra p. 19 sq. 

« Hermes XXXIII (1898) p. 501. 

47 VAgricolaelaGermania . . . 1907, p. 145. 



523] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 23 

fit in Caroli de Medicis epistula non sit noster libellus De Grammaticis et 
Rhetoribus aut duo huius opusculi exemplaria saeculo quinto decimo Ro- 
mam translata sint. Sed cum omnes codices qui extant praeter dubium ad 
unum atque idem archetypum referendi sint, duo fuisse exemplaria credere 
nequeo. Quae cum ita sint, haud dubium mihi uidetur, quin ille De Viris 
Illustribus non fuerit noster De Grammaticis et Rhetoribus sed alter ille libel- 
lus De Viris Illustribus incerti auctoris, qui nunc uulgo Aureli Victoris ope- 
ribus coniungitur. Huius opusculi codices altiore inquisitione magnopere 
egent. In longe plurimis codicibus libellus C. Plinio Secundo uel Plinio 
oratori Veronensi addicitur, sed unum librum manuscriptum saeculi quinti 
decimi Suetonii Tranquilli nomen exhibentem noui. 48 Idem autem opuscu- 
lum Suetonio attribuitur in Angeli Sabini paradoxis in Iuuenalem Romae a. 
1474 editis. 49 Talem etiam codicem Suetoni nomini addictum saeculo quin- 
to decimo in Germania fuisse Francisci Pizolpassi die XVII mensis Decem- 
bris a. 1432 Nicolao Cusano scribentis uerba demonstrare uidentur: 60 
"Tu quoque memorie habeto ut habeamus codices illos Suetonii Tranquilli 
ceterosque alios de uiris illustribus ducibusque iuxta firmata dudum." 

Nunc ad Pontani testimonium, quod supra p. 19 exhibui redeundum est. 
Quae de Sicconio Polentono Patauino et de ea parte operis Suetoniani, quae 
erat de oratoribus ac poetis, ab eo combusta testatur ille, omni ueritate 
carere iudicanda sunt. Nam Polentonus ut tale scelus admitteret uix adduc- 
tus esset nisi ea, quae in suo libro De Scriptoribus Illustribus componendo a 
Suetonio furatus esset, tegere uoluisset; sed eum ne minimam quidem Sue- 
toni notitiam habuisse Ritschelius 51 specimine libri eius prolato demon- 
strauit. Hoc igitur mendacium nihil ad nostram rem pertinet, nisi quod 
monere debet, ne Pontano testi nimiam fidem tribuamus. 

Quid autem de ceteris a Pontano prolatis iudicandum est? Hoc cuiuis 
primo obtutu apparere debet, Pontanum nullam accuratiorem notitiam de 
codice Hersfeldensi habuisse, cum hos libellos, scilicet Taciti Dialogum, 
Germaniam, Suetoni fragmentum, ab Enoch Asculano nuper adinuentos et 
in lucem relatos testans, nihil omnino de Agricola dixerit, quae tamen eius- 
dem codicis Hersfeldensis pars erat. Quo etiam iure credere possimus 
Pontanum Neapoli degentem plura de libris ab Enoch reportatis cognouisse 
quam Aurispam, Carolum de Medicis, aliosque qui Romae uersabantur? 
Quid, quod Pontanus in codice suo exarando titulum De Grammaticis et 

48 Codex Marlboroughianus Blenheimensis. Vide infra p. 29, adn. 1. 

49 Ad Sat. I, II, III, VI 1. 308, VIII. Osannum Rothiumque auctores sequor, cum Sabini 
librum habere non potuerim. 

*° Apud Sabbadinium, Scoperle II p. 18. Sabbadinius aliquod Hersfeldensis codicis apo- 
graphon Pizolpassi uerbis significari, uerba autem ceterosque alios de uiris illustribus ducibusque 
ad Taciti opera minora repsicere putat. Quod uerisimile non credo. 

" Parerg. I p. 632 sqq. Vide et Reifferscheidium, Quaest. Suet. p. 364. 



24 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [524 

Rhetoribus in De Viris Illustribus 62 ita immutauit, ut ad titulum in inuen- 
tario Enochiano se conformaret? Nonne hoc per se suspiciones mouere 
debebat? Quare haud longe a uero aberrare uidebimur, si iudicauerimus 
Pontanum nihil de codicibus ab Enoch relatis nouisse nisi ea quae inuen- 
tarium Enochianum praestaret; aliquanto autem post illud inuentarium 
inspectum codicem quendam Taciti Dialogum, Germaniam, Suetoni De 
Grammaticis et Rhetoribus complectentem repperisse, qui codex non fuit 
Hersfeldensis apographon, ut uulgo credunt, sed tribus saltem gradibus ab 
eo remotus. 63 Hunc igitur codicem inspiciens Pontanus, et Suetoni De 
Grammaticis et Rhetoribus animaduertens, notitiam quam de opere Sue- 
toniano De Viris Illustribus ex Hieronymo habebat cum ea quam inuen- 
tarium Enochianum ei praebebat coniunxisse uidetur, atque temere 
statuisse illum libellum, qui manibus suis uersabatur, uel eius archetypum 
ab Enoch reportatum esse. Cum autem Taciti Dialogus et Germania eo- 
dem codice continerentur, haec quoque opuscula mera coniectura, nisi fal- 
lor, eidem inuentori attribuit. 

Testium nostrorum de libro Hersfeldensi agmen claudat codex Aesinus, 
qui anno 1902 in bibliotheca comitis Aureli Guilelmi Balleani Aesi 54 repertus 
est. Hic codex, cuius accuratissima descriptio in docta Caesaris Annibaldi 
commentatione (a. 1907) inuenitur, folia 76 complectens, quorum ultimum 
uacuum est relictum, haec opera sic ut uides disposita continet: ff. 1-51 
Dictyis Bellum Troianum, ff. 52-65 Taciti Agricolam, ff. 66-75 eiusdem 
Germaniam. Scripturae duarum diuersarum aetatum in hoc codice depre- 
henduntur, nam quinquaginta duo folia, uidelicet Belli Troiani ff. 5-8, 11- 
50, Agricolae ff. 56-63, scripturam Carolinam, quae uocatur, saeculi noni 
uel decimi prae se ferunt; cetera tamen folia uiginti tria, scilicet Belli Tro- 
iani ff. 1-4, 9-10, 51, Agricolae ff. 52-55, 64-65, una cum tota Germania, sae- 
culi quinti decimi manum detegunt. In Belli Troiani parte antiqua aliam 
manum ab ea quae octo Agricolae uetera folia exarauit agnouit Annibaldius, 
quamquam utraque eidem aetati referenda sit. Folia autem nouicia omnia 
eidem manui uindicanda iudice Annibaldio a Stephano Guarnerio Auximate 
sunt confecta. Omnes autem paginae et antiquae et suppletae binas co- 
lumnas habent, unde partem nouam ad imitationem uetustioris archetypi 
dispositam, atque, ut Annibaldi est sententia, ex eiusdem archetypi foliis 
nunc deperditis transcriptam esse constat. Quattuordecim foliorum, qui- 
bus Agricola continetur, prima quattuor nouicia sunt, sequuntur autem 
octo folia uetera in unam quaternionem disposita; duo deinde ultima folia 
sunt nouicia. Folium 69, in quo Germaniae pars scripta est, et folium 76 

M Codex Leidensis, cuius archetypum exarauit Pontanus, solus inter nostros codices titu- 
lum De Viris Illustribus habet. 
" Vide infra p. 122 sqq. 
** Id est oppidum Jesi prouinciae Anconitanae. 



525] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 25 

uacuum relictum, quae nunc totius codicis ultimae quaternionis par exti- 
mum faciunt, uetustioris sunt membranae atque olim antiqua scriptura 
repleta erant. Cuius scripturae antiquae uestigia non plane euanida ita ap- 
parent, ut Annibaldius certo iudicare potuerit haec duo folia (69 et 76) olim 
nullo alio folio interposito Agricolae ultimam partem, quae nunc in duobus 
foliis nouiciis (ff. 64-65) se habet, continuisse; Agricolae autem folia nouicia 
(64-65) ex his duobus foliis uetustioribus, postea erasis, transcripta esse. 
Nec minus certum uidetur prima quattuor Agricolae folia nouicia ex quat- 
tuor uetustis eiusdem archetypi foliis nunc deperditis profluxisse. Agricola 
enim Hersfeldensis teste Decembrio erat opus foliorum decem et quattuor 
in columellis . Quae cum ita sint, non dubitari potest quin in Aesino codice 
octo folia integra (ff. 56-63), haec est tota quaternio, et duo folia erasa (ff. 
69, 76) ipsius codicis Hersfeldensis conseruentur. 

In foliorum erasorum (ff. 69, 76) scripturae antiquae uestigiis manum 
diuersam ab ea quae octo Agricolae folia uetera integra exarauit deprehen- 
dere sibi uisus est Annibaldius. Vnde quaestio grauissima, ut mihi uide- 
tur, exoritur, utrum una an duae fuerint manus in codice Hersfeldensi. 
Nam si nostrum fragmentum Suetonianum non ab eadem manu atque 
Agricolae Aesini folia octo uetera exaratum est, satis constat Aesinum codi- 
cem non eiusdem esse auctoritatis in archetypo Suetoniano restituendo. 
Opinionem ab Annibaldio non summa fiducia prolatam persecutus W. 
Peterson, 55 quasi res extra omnem dubitationem poneretur, duas non unam 
fuisse manum in Hersfeldensi codice affirmauit. Neque hoc contentus al- 
teram opinionem proposuit, codicem Hersfeldensem fortasse ita bipertitum 
fuisse, ut pars una saeculo decimo, pars autem altera posterius uel saeculo 
tertio decimo confecta esset. Sed Annibaldius nullum argumentum pro- 
fert ad alteram manum statuendam nisi quod scriptura erasa in duabus 
ueteribus membranis (ff. 69, 76) subtilior atque eiusmodi esset, ut litterae 
densiores se praestarent et plura uerba singulis uersibus et columnis con- 
tinerentur. 

Cum haec quaestio ad nostram indagationem de archetypo Suetoniano 
magnopere intersit, computationem satis laboriosam institui, quae mea qui- 
dem opinione demonstrare debet nullum argumentum ad duas manus 
statuendas e scriptura subtiliore elici posse, nedum Petersoni de codicis 
diuersis aetatibus adsentiamur. Agricolae Aesini octo folia uetera (56-63) 
textum a c. 13, 2 munera 66 ad c. 40, 7 ad Agricolam complectuntur. In Hal- 
mi editione Teubneriana, 1884, haec Agricolae pars circiter 4150 cm. 
occupat. 4150 in 32 (hic est columnarum numerus in quas contenta eorum 
octo foliorum distributa sunt) partes diuidentes numerum 130 fere effi- 
cimus. Hoc est, in Agricolae Aesini octo foliis ueteribus (56-63) singulae 

*A.J.P. XXXIIII (1913), p. 10-11. 

*• Halmi editione Teubneriana 1884 ubique utor. 



26 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [526 

columnae ut peraeque ducamus tot uerba, quot in editione Teubneriana 
130 cm. obtinent, complectuntur. Transeamus nunc ad Germaniam, quae in 
Hersfeldensi codice primum locum obtinebat. In eadem editione Teubne- 
riana totius Germaniae textus per 5800 cm. fere ducitur. Germania autem 
Hersfeldensis teste Decembrio in 12 folia uel 48 columnas distributa erat. Si 
subscriptioni .366 fere partem 57 unius columnae, inscriptioni autem dimi- 
diam columnam 68 attribuimus, ea quae in editione Teubneriana per 5800 
cm. ducta sunt in archetypo Hersfeldensi in 47.134 [48-(.5-{-.366)] fere col- 
umnas distributa erant. Ergo tot uerba, quot in editione 123 cm. (58004- 
47.134=123+) obtinent, in Germania Hersfeldensi singulis columnis con- 
tinebantur. Agricolae Hersfeldensis prima quattuor folia textum ab initio 
usque ad c. 13, 2 munera complectentia eadem ratione tractantes, uerba, 
quae in editione Teubneriana per circiter 1900 cm. ducta sunt, in Hersfel- 
densi codice 15.5 columnas 59 occupauisse reperimus. Singulae columnae 
igitur circiter 123 cm. (1900 -*- 15.5 = 122.5) textus Teubneriani habebant. 
Quare continuo apparet in Hersfeldensi codice totius Germaniae et Agricolae 
foliorum quattuor priorum scripturam eiusdem densitatis fuisse, sed solu- 
tiorem quam Agricolae foliorum octo sequentium, quae nunc in Aesino co- 
dice conseruantur (ratio autem est 123:130). Nunc ad Agricolae textum 
reliquum, c. 40, 7 ad Agricolam ad finem, in editione Teubneriana circiter 
1170 cm. obtinentem, in archetypo autem per 7.634 fere columnas 60 distri- 
butum, transeo. In hac parte singulae columnae circiter 153 cm. (1170-*- 
7.634= 153.2+) textus Teubneriani amplectebantur. Unde apparet Anni- 
baldium scripturam subtiliorem ac densiorem in hac Agricolae parte recte 
agnouisse, sed non eodem iure de altera manu statuisse. Quod tamen ex 
sequentibus certius fiet. 

Dialogum, qui in Hersfeldensi codice tertium locum habebat, eadem 
computatione tractaui. Teste Decembrio huius libelli pars quae est ante 
lacunam, c. 35 iudices uentum, in Hersfeldensi codice quattuordecim foliis, 
hae sunt 55.5 columnae, 61 continebatur. Quae pars autem in eadem edi- 
tione Teubneriana per circiter 7780 cm. ducta est, ita ut in archetypo sin- 
gulae columnae fere 140 cm. (7780-*- 55.5 = 140.1+) textus Teubneriani 
continerent. Dialogus igitur hac in parte scriptu-am subtiliorem uel den- 
siorem quam Germania et Agricolae priora duodecim folia habebat, solu- 
tiorem tamen quam Agricolae ultima duo folia. Dialogi autem altera pars 

67 Hersfeldensis Agricolaetextxis teste Annibaldio in uersu 19 ultimae columnae alterius 
foli erasi (nunc f. 76 in Aesino codice) desinebat. Singulae columnae autem tricenorum uer- 
suum (sic in Aesini Agricolae ueteribus foliis) erant. Subscriptio igitur spatium 11 fere uer- 
suum (30-19 = 11) uel .366 partem ( 1 1 + 30 = .366) unius columnae occupauisse uidetur. 

68 Sic fere in Agricolae Aesini (suppleti) inscriptione. 
M Dimidiam columnam ut semper inscriptioni tribuo. 
40 Subscriptioni .366 columnae partem attribuo. 

61 Dimidiam columnam inscriptioni tribuo. 



527] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 27 

post lacunam, c. 36 rem cogitant ad finem, duobus foliis cum dimidio, uel 
9.634 columnis 62 continebatur, et in editione Teubneriana per circiter 
1530 cm. ducta est. Singulae igitur columnae in archetypo 159 cm. (1530 * 
9.634 = 158.8) secundum rationem Teubnerianam habebant. Scriptura 
igitur in Dialogi ultima parte densior erat quam in ulla codicis parte 
praecedente, unde confirmatur opinio, quam supra (p. 17 sq.) protuli, 
dimidium folium uacuum, quod e Decembri testimonio agnoscendum 
est, non ad libelli finem fuisse, sed in lacuna, cum nulla sit causa cur libra- 
rius uerba ita stipaturus fuerit ut dimidium folium ad finem uacuum relin- 
queretur. 

Peruenimus tandem ad nostrum libellum Suetonianum, qui in Rothi 
editione Teubneriana, 1907 (1858), 63 per circiter 4250 cm. tractus est, in 
Hersfeldensi autem codice septem foliis continebatur. Sed ultimae paginae 
altera columna si Decembrio fidem habemus, uerba modo a uindicem c. 30 
(p. 127, 4) ad finem habebat (sunt autem in editione 25.5 cm.). Quot igitur 
uerba in editione Teubneriana per 4224.5 cm. (4250-25.5 = 4224.5) ducta 
sunt in codice Hersfeldensi modo per 26.5 columnas 64 distributa erant, 
etiam si nullum spatium grammaticorum rhetorumque indicibus, qui toti 
libello praemissi erant, tribuimus. Singulae igitur columnae aliquanto 
plus 160 cm. (4224.5-^- 26.5 = 159.4+) textus Teubneriani habebant, cum 
indicibus spatium aliquod concedere oporteret. Quare in Suetoni libello 
scriptura etiam densior erat quam in Dialogi ultimis duobus foliis et dimi- 
dio. Quo comparatio inter singulas codicis Hersfeldensis partes facilius 
fiat, quae ex inquisitione mea euenerunt hanc in tabulam contuli, ita ut 
statim compareat quantum spatium in editione Teubneriana singulae tex- 
tus partes nunc occupent, quae olim in archetypo singulis columnis, ut 
peraeque ducamus, continerentur: 

Germania ff. 1 — XII 123 cm. 

Agricola ff. I— IIII 123 cm. 

Agricola ff. V— XII 130 cm. 

Agricola ff. XIII— XIIII 153 cm. 

Dialogus 68 ff . I— XIIII 140 cm. 

Dialogus XVI V — XVIII 159 cm. 

Suetonius ff. I— VII 160-fcm. 

Quae ex hac computatione euadant nemo non perspiciet. Si quandam 
normam ad manuum diuersitatem statuendam in sola scripturae densitate 

12 Subscriptioni .366 columnae partem tribuo. 

" Haec editio, quod iudicare possim, eisdem typis est descripta atque Halmi editio, qua 
in operibus minoribus Taciteis usus sum. 

M Dimidiam columnam inscriptioni tribuo. 

'* Inter folium XHII et foli XVI partem auersam intercedebant folium uacuum et dimi- 
dium. Vide supra p. 17 sq. 



28 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [528 

quaeramus, non pro duabus manibus in Hersfeldensi codice sed pro tribus 
saltem statuere debeamus. Nonne autem luce clarius apparet codicem 
Hersfeldensem uno atque eodem fere tempore atque, quod iudicare possi- 
mus, ab uno eodemque librario exaratum esse, qui tamquam certum folio- 
rum numerum habens, quae illis quattuor opusculis replendae essent, litteras 
subtiliores et densiores gradatim efficeret, ne membranae ad totum opus 
perficiendum deessent? Cui opinioni non obstat quod Agricolae duo ultima 
folia densiore scriptura repleta erant, quam Dialogi proxime sequentia folia, 
cum satis constet librarium textum ita producere noluisse ut Agricola in 
sequentis paginae media parte desierit. 

De libelli Suetoniani archetypo, ut quae supra exposui breuiter repetam, 
haec fere statuere possumus. (1) In uno codice cum Taciti operibus mi- 
noribus coniunctum erat. (2) Quantum iudicare possumus, totum codicem 
una atque eadem manus exarauit. (3) Hic codex saeculo nono uel decimo, 
non saeculo tertio decimo ut uoluit Rothius, confectus est. (4) In mo- 
nasterio Hersfeldensi, non Fuldensi uel Corbeiensi ut erat Reifferscheidi 
opinio repositus erat. (5) Ille ipse antiquus codex, non eius apographon, 
ut Reifferscheidius putauit, Romam inter annos 1431 et 1455 reportatus est. 
(6) Codicem ab Enoch Asculano relatum esse numquam probatum est, 
neque uerisimile uidetur. (7) Codicis Hersfeldensis una quaternio integra 
Agricolae textum a c. 13, 2 munera ad c. 40, 7 ad Agricolam amplectens in 
codice Aesino hodie seruatur. 



CAPVT II 

In qvo vndeviginti Codices qvi Aetatem tvlervnt 
breviter describvntvr 

Opusculi Suetoniani De Grammaticis et Rhetoribus libri manuscripti un- 
deuiginti, 1 quod sciam, omnes saeculi quinti decimi parte posteriore 
confecti hodie sunt superstites. Hos ad unum archetypum referendos id 
praecipue demonstrat, quod omnes sic ut Hersfeldensis codex secundum 
Decembri testimonium cum uita Albuci Sili (c. 30 abstinuit cibo) desinunt, 
ita ut undecim rhetorum uitae, quorum nomina in indice toti libello prae- 
misso reperiuntur, deficiant. Eodem pertinent haud paucae corruptelae, 
quae in omnibus codicibus deprehenduntur, uelut c. 3 (p. 102, 12) 2 panosa- 
gacema; c. 4 (p. 103, 13) tigida (ticida e coniectura L); c. 7 (p. 106, 6) hoc uel 
hic;c. 10(p. 108, 11) hermamue\haere;c. 13 (p. 110, 21) erosnametrauelhero 
suo Metre; c. 14 (p. 112, 1) uelim cum mihi ille iucundus esse omis.; c. 26 
(p. 123, 13) significabat; c. 29 (p. 124, 20) extricte uel extitisse, (p. 125, 6) 
in quem. 

Horum codicum manuscriptorum omnium exemplaria phototypice de- 

picta 3 Vniuersitatis Illinoiensis numquam satis praedicanda liberalitate in 

meum usum conquisita ipse contuli. His accedunt quinque editiones im- 

pressae uetustissimae, quas et ipsas phototypice expressas tamquam codices 

contuli. Libros manuscriptos et uetustissimos impressos primo breuiter 

describam, deinde ad nexum quem inter se habeant exponendum transibo. 

O Codex Ottobonianus 1455 in bibliotheca Vaticana repositus, charta- 

ceus, foliorum 346. Insunt: fol. l-5a, Messala Coruinus De Pro- 

genie Sua; fol. 5a-9b, Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus; fol. 

9b-19b, Tacitus Dialogus; fol. 19b-36a, Pomponius Mela Cosmo- 

graphia; fol. 37a-41a, Cornelius Nepos ex libro de Latinis Historicis; 

1 Ne quis me ignorare putet Arthurum Schoenemannum in dissertatione inaugurali, a. 1910 
(p. 47 sq.), uiginti huius libeili codices proferre, codex Marlboroughianus Blenheimensis non 
est noster De Gramtnaticis et Rhetoribus, sed liber De Viris Illustribus incerti auctoris, qui 
Aureli Victoris operibus uulgo coniungitur. Quod quidem locus ab ipso Schoenemanno 
citatus apertissime demonstrat: H. Schenkl, Bibl. patr. lat. Brit. n. 4960, Sitzungsber. d. Wien. 
Ak. 150, p. 76. "4°, ch. s. XV. 1. De Scipionibus. 2. Suetoni tranquilli de uiris Uluslribus 
opusculum eruditissimum feliciter incipit. Phoca rex etc. 3. Eutropii Historiae." Codex 
autem Ambrosianus a Schoenemanno quasi Suetonium solum continens laudatus unus atque 
idem est ac codex Ambrosianus H 29 sup., qui Dialogum et Suetoni fragmentum complectitur. 

* Paginarum numeri ubique ad editionem Reifferscheidianam respiciunt. 

* Codice Leidensi phototypice edito, Lugduni Batauorum, ex officina A. W. Sijthoff , 1907, 
usus sum. 

29 



30 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [530 

fol. 41b-45b, Io. Bochacius Tabula Genealogiarum; fol. 47a- 
133a, Ex Genealogiis Deorum; fol. 133b-136b, uacua; fol. 137a- 
237b, Pius II Pont. Max. Historiarum Blondi Commentaria; fol. 
237b-239b (?), 4 Leonardus Aretinus In Vitam Virgilii; fol. 239b- 
243b, Rinuccius Decreta Atheniensium Traducta ad Poggium; fol. 
243b-346a, Blondus Forliuiensis Italia Illustrata. 

Cur hunc codicem ante annum 1466 exaratum credam infra 
(p. 56) docebo. Contulit ante me L. Lerschius, cuius collationem 
edidit Reifferscheidius. 

W Codex Vindobonensis 711, Vindobonae in bibliotheca quae Haus-Hof- 
und Staats-Archiv uocabatur repositus, chartaceus, uoluminum 
trium, quorum primum 239, alterum 331, tertium 254 folia numerata 
continent. Scripsit Hugo Haemste Romae anno 1466, ut subscrip- 
tio in alterius uoluminis folio 33 la docet. In uolumine primo haec 
insunt: fol. l-179a (post aliquot folia uacua), Blondus Forliuiensis 
Italia Illustrata; fol. 180a-194b, Blondus Forliuiensis De Verbis 
Romanae Locutionis ad Leonardum Arretinum cum responsione 
Arretini; fol. 195a-196b, Dialogus Charontis et Mercurii; fol. 197a- 
199b, Blondus Flauius Littera ad Baptistam, Caput de Ferro. . .; 
fol. 200a-211b, Tacitus Germania; fol. 212a-230b, Tacitus Dialo- 
gus; fol. 230b-239a, Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus. 

Hunc codicem in lucem primus protulit Ioannes Huemer, qui 
anno 1878, Zeitschr.f. d. Oesterr. Gymn. XXVIIII p. 801 sqq., Dia- 
logi, Suetoni fragmenti, Germaniae lectiones ex eo selectas publi- 
cauit. In Suetonio contulit Maximilianus Ihmius, indeque selectas 
lectiones edidit atque tractauit a. 1906, Rhein. Mus. N. F. LXI 
p. 543 sqq. 

Hoc in codice manus secunda ob atramentum pallidioris co- 
loris facile deprehenditur. Quae manus iudice Ed. Philipp 5 anno 
1520 posterior esse non potest. 

N Codex Neapolitanus IV. C. 21 olim Farnesianus, 6 Neapoli in biblio- 
theca nationis adseruatus, membranaceus. Insunt: Taci- 
tus Annales XI- XVI; id. Historiae I-V; id. Dialogus; 
Germania; Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus. Con- 
tulit ante me L. Lerschius, cuius collationem edidit Reifferschei- 
dius. 

*fol. 339b ( !), Reifferscheidius. 

« Wiener Studien XI (1889) p. 288. 

• Descriptus est in Cataldi Ianelli Catalogo Bibl. Lat. Reg. Neap. Mus. Borb., Neapoli, 
1827. Eadem fere descriptio in Ecksteini praefatione ad Waltheri Tacitum (1833) IV p. IX, 
siue in Orelli praefatione ad Tacitum (1846) I p. XV. 



531] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 31 

G Codex Gudianus 93, Guelferbyti repositus, 7 membranaceus, foliorum 
septem. Nihil nisi Suetoni libellum continet. Contulerunt ante 
me Theodorus Moebius, cuius collationem edidit Rothius, et Au- 
gustus Reifferscheidius. 

I Codex Vaticanus 1518, 8 membranaceus, foliorum 198. Insunt: 
Porphyrio in Horatium; Persii uita et Cornuti in Persium com- 
mentum; Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus (ff. 166b-174 
dupl.); 9 Tacitus Dialogus; id. Germania. Adhibuit olim 
Achilles Statius in editione a. 1565 curanda, ut hae lectiones inter 
aliasab eo prolatae 10 demonstrant: c. 2 (p. 101, 12) eques omis.; c. 3 
(p. 102, 12) pansagasansema; 11 c.4 (p. 104, 10) e grammatici Statii 12 
ludo; c.13 (p. 110, 21) Straberius nametra epturus; c. 26 (p. 123, 14) 
hordeam. Reifferscheidius Lerschi collatione usus est. 

B Codex Bodleianus Canonicianus Lat. class. 151, in bibliotheca Bod- 
leiana Oxonii adseruatus, membranaceus. Suetoni libellus octo 
f oliis et dimidio continetur. Praeter Suetonium insunt miscellanea, 
praesertim excerpta ex Augustini operibus. Primus contuli. 

D Codex Hauniensis, olim ex libris Ioannis Grammi, 13 chartaceus. In- 
sunt: Plinius (sic) De Viris Illustribus; Suetonius De Gram- 
maticis et Rhetoribus; Modestus De Re Militari. Suetoni libellus 
quindecim foliis et dimidio continetur, quae ab 1 ad 16 manu re- 
centiore numerata sunt. Haud scio an olim hunc codicem contulerit 
Lerschius. 14 Nemo tamen ante me in Suetonio edendo adhibuit. 

V Codex Vaticanus 1862, chartaceus, foliorum 43. Insunt: fol. la-13a, 
Tacitus Germania; fol. 13b-23a, Suetonius De Grammaticis et Rhe- 
toribus; fol. 23b-43b Tacitus Dialogus. Adhibuit olim Achilles 
Statius, ut hae lectiones inter alias ab eo in commentario pro- 
latae docent: c. 4 (p. 104, 10) grammatici statim; 15 c. 10 (p. 108, 1) 
notus; c. 13 (p. 110, 21) hero suo Metre emtus 1 * de catasta; c. 15 (p. 
112, 14) domino omis.; 17 c. 26 (p. 123, 14) Ordinarium. 19 Contule- 

I Cf. Ebert, Bibl. Guelf., Lipsiae 1827, p. 159. 

• Vide Reiff . p. 99; Scheuer, p. 2. 

• Sic in codice folium designatur. Item folium praecedens numerum 174 dupl., qui erasus 
est, olim habebat. Folium sequens simpliciter 174 habet. 

10 Duobus Vaticanis usus est Statius, 1518 et 1862. 

II Perperam dicit Achilles in manuscriptis, quasi haec lectio in Vaticano 1862 quoque sit. 
u Est autem in I stacii pro statim. 

u Vide quae Arntzenius in Praefatione ad Aurelium Victorem, Amstelodami et Trajecti 
Batav., 1733, ex Grammi epistula de hoc codice protulit. 
14 Vide Osannum, Praefat. p. 33. 
11 V solus inter Vaticanos hanc lectionem exhibet. 

11 emptus in V. 

17 Errat Statius quod domino in utroque Vaticano omissum dicit. 
11 Est autem hordinarium in V. 



32 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [532 

runt L. Lerschius et Adolphus Michaelisius, quorum collationibus 
usus est Reifferscheidius. 

L Codex Leidensis XVIII Periz. Q. 21, in bibliotheca academiae Lug- 
duno-Batauae adseruatus, membranaceus, foliorum 59. Insunt : fol. 
2a-30a, Tacitus Dialogus; fol. 31a-46b, Tacitus Germania; fol. 47a- 
59b, Suetonius De Viris Illustribus (sic) . Hic codex est apographon 
eius codicis deperditi, quem Ioannes Iouianus Pontanus anno 1460 
exarauit. 19 Ludouicus Trossius hunc codicem in lucem anno 1840 
protulit. Post Trossium contulerunt in Suetonio Fr. Ritschelius 
a. 1842, C. L. Rothiusa. 1857, A. Reifferscheidius a. lS^O^aliique. 20 
Rothius Reifferscheidiusque tamen in editionibus suis curandis col- 
latione a Trossio neglegentissime facta, a Ritschelio autem cor- 
recta, 21 usi esse uidentur. 

M Codex Marcianus Class. XIIII 1 mss. lat. colloc. 4266, 1 * 2 Venetiis in 
bibliotheca Marciana repositus, chartaceus, foliorum 224 numera- 
torum. Scriptus est Bononiae anno 1464 ad petitionem doctoris 
Ioannis Marcanouae, ut notae in foliis 184b, 193b, 222a demon- 
strant. Insunt: fol. l-166a, Aeneae Silui de Piccolominis (olim 
cardinalis Senensis, postea pontificis maximi Pii II) De Ortu Gotho- 
rum; eiusdem quaedam orationes, breuia apostolica, bullae; 23 fol. 
166b-172b, Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus; fol. 172b-184b, 
Tacitus Dialogus; fol. 186a-193b, Tacitus Germania; fol. 196a — , 
Flauius Iosephus De Bello Iudaico. Duae manus in hoc codice de- 
prehenduntur, quorum una opuscula Tacitea et fragmentum Sue- 
tonianum, altera cetera omnia exarauit. Haec etiam manus in 
Taciti opusculis et Suetoni libello correctiones fecit et notas mar- 
ginales adiecit. Accuratam huius codicis collationem in Suetonio 
edidit G. Funaioli a. 1909, Studi ItalianiXVII p. 269 sqq. Primus 
in editione curanda adhibui. 

K Codex Ambrosianus H 29 sup. 24 in bibliotheca Ambrosiana Mediolani 
adseruatus, chartaceus, foliorum 43 numeratorum. Continet: 26 
fol. la-14b Suetoni De Grammaticis et Rhetoribus; fol. 15a-43b, 
Taciti Dialogum. Accuratissimam collationem edidit R. Sabba- 

* Vide Pontani notas supra p. 19 sq. exhibitas. Hunc ipsum codicem a Pontano non esse 
exscriptum extra omnem dubitationem demonstrauit Georgius Wissowa (p. XVIII). 

■ Vide Wissowam, p. XXXII adn. 1. 
a Parerg. Plaut. I p. 610 sqq. 

"Videndi sunt A. Thomas, Miinchener Gelehrte Anzeigen XXXVI (1853) p. 1-4; Philipp 
1904; Funaioli 1909. 

** Accuratior notitia apud Thomam inuenitur. 
u Videndi sunt Sabbadinius 1903; Philipp 1904. 

* Tituli manui posteriori assignandi sunt. Vide infra p. 141, adn. 226. 



533J ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 33 

dinius a. 1903, Studi Italiani XI p. 229 sqq. Primus in editione 
curanda adhibui. 

H Codex Harleianus 2639 26 Londini in Museo Britannico adseruatus, 
membranaceus, foliorum 43. Continet: fol. 2a-14b, Suetoni 
De Grammaticis et Rhetoribus; fol. 15a-43b, Taciti Dialogum. 
Ante annum 1470 scriptus esse uidetur. 27 Contulit satis negle- 
genter Fr. Osannus. 

P Codex Parisinus 7773 Lutetiae in bibliotheca nationis repositus, 28 
membranaceus. Insunt: Suetonius De Grammaticis et Rhetori- 
bus (ff. la-26b); Tacitus Dialogus. Hic saepissime omnium ad- 
hibitus est. Primus Petrus Pithoeus in Dialogo edendo a. 1580 hoc 
codice usus 29 (exemplar in Italia ante aliquot annos descriptum di- 
cit) parti Suetonianae quoque operam dedisse uidetur, siquidem 
lectionem incipere (c. 30, p. 126, 2) ex uetere suo exemplari protulit. 80 
Secundus erat Iacobus Bongarsius, si Rothi opinionem 31 sequimur, 
cuius collatione in editione a. 1595 usus est Casaubonus. Deinde 
ipsum codicem Paulus Petauius, qui eum tunc possidebat, Casau- 
bono alteram editionem a. 1610 exornanti commodauisse uidetur. 32 
Isaaci Vossi quandam collationem adhibuerunt Petrus Burman- 
nus a. 1736 et Franciscus Oudendorpius a. 1751 in editionibus 
curandis, quam ad eiusdem Parisini codicis fidem factam praeter 
dubitationem demonstrauit Fr. Osannus. 33 Frid. Aug. Wolfius 
etiam Leclusi merito huius codicis collationem ad editionem suam 
a. 1802 exornandam adeptus est. 34 Denique Osannus Rothiusque 
editiones suas praeparantes comparauerunt. Parisinum Harleiani 
esse apographon infra (p. 162 sq.) docebo. 

U Codex Vrbinas 1 194 in bibliotheca Vaticana repositus, membranaceus. 
Insunt: Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus, fol. 156a-172b; 
Tacitus Dialogus c. 1-27,3 sed causas,io\. 172b — . De ceteris hoc 
codice contentis nihil compertum habeo. In Orbili Pupilli uita 
(c. 9) uerba a destitutus (p. 106, 19) ad Horatius (p. 107, 6), deinde a 
cecidit (p. 107, 9) ad capitis finem deflciunt; itemque in Atei Philo- 

*• CopiosissimedescripsitW.PetersoninpraefationeadPia/0gMw(a. 1893) p.LXXV sqq. 

27 Vide Petersonem, op. cit. p. LXXVII. 

" Videndus est Egger, Zeilschr.f. d. Alterthumswiss. III (1836) p. 337 sqq. 

29 Egger, op. cit. 

30 M . Fab. Quintiliani Declamationes . . . Dialogus de Oratoribus, Ex Bibliotheca P. 
Pithoei I. C, Lutetiae, M. D. LXXX, in excursu post p. 458. 

u Praefat. p. LLX et adn. 36. 

M Casaubon. ed. alt. a. 1610, p. 223: Vnum exemplar Senator amplissimus Paulus Peta- 
uius exhibuit. Vide Rothium /. c. 
»» Praefat. p. XXXIII. 
» 4 Vol. I praefat. p. 11. 



34 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [534 

logi uitauerba a nonnullum (c. 10, p. 108, 9) ad finem omissa sunt. 
Multis aliis lacunis et uitiis hic codex est maculatus. 35 Primus 
contuli. 

C Codex Phillipsianus Cheltenhamensis 7283, 36 olim in bibliotheca 
Thomae Phillips, accessit bibliothecae quondam regiae Berolini 
a. 1908, Ms. lat. Oct. 197, membranaceus, foliorum 118. Suetoni 
libellus primum locum (fol. 6a-19a) obtinet. Sequuntur carmina 
uaria; Columella lib. X; Elegia Maecenatis; Cicero De Legibus; ex- 
cerpta e Plinio minore, Martiali, Victorino, Donato, Tacito, Seneca 
rhetore, Liuio; Censorinus De Die Natali; alia. In folio 19a ad 
nostri libelli finem haec subscriptio legitur: Hic antiquissimum 
finit exemplar: quod non integrum uidetur: Fabius scripsit Romae: 
Primus contuli. 

F Codex Florentinus Laurentianus Gaddianus plut. 89. inf. 8, l, 37 mem- 
branaceus, foliorum 124. Insunt: fol. l-121a, Suetonius Caesares; 
fol. 121a-124b Suetonius De Grammaticis et Rhetoribus ad c. 18 (p. 
114, 4) hic initio. Codicem integrum olim fuisse id, quod tota ul- 
tima pagina scriptura sed iam diluta et obscurata repleta est, per- 
suadet. Collationem accuratam edidit G. Funaioli a. 1909, Studi 
Italiani XVII p. 268 sqq. Primus in editione curanda abhibui. 
Florentinum codicem Cheltenhamensis esse apographon infra 
(p. 175) demonstrabo. 

A Codex Vaticanus 4498, 38 membranaceus, foliorum numeratorum 145. 
Insunt: fol. la-20a, Frontinus De Aquaeductibus; 39 fol. 20b-35b, 
Rufus De Prouinciis; fol. 36a-45a, Suetonius De Grammaticis et 
Rhetoribus; fol. 45b-63a, Plinius (sic) De Viris Illustribus; fol. 63b- 
77b, Tacitus Agricola; fol. 78b-97a, Tacitus Dialogus; fol. 97b-109a, 
Tacitus Germania; fol. 109b-110b, M. Iunius Nupsus De Mensuris; 
fol. llla-114b, Incertus De Ponderibus; fol. 115a-118b, Seneca 
&TroKo\oKbvTO}(ns; fol. 119a-145, Censorinus De Die Natali. Pri- 
mus in Suetonio contuli. 

Q Codex Berolinensis 1019 lat. fol. 28, in bibliotheca quondam regia 
Berolini repositus, membranaceus, foliorum 234. Continet: Sue- 
toni Caesares; eiusdem De Grammaticis et Rhetoribus (fol. 22 lb- 
234b). Ad codicis finem in folio 234b haec subscriptio legitur: 
ANTONIVS SINIBALDVS FLORENTINVS ILLVSTRIS- 

** Vide infra p. 163 sq. 

*• Videndi sunt H. Schenkl. Bibl. patr . lat. Brit. no. 1712, Sitzungsber. d. Wien. jLk. vol. 
127, 1892, p. 14; R. Ellis, Joumal of PMology XTX (1891) p. 174 et p. 181. 

* 7 Bandinius, Catalog. Cod. Lat. Bibl. Laurent. III p. 355; Funaioli, op. infra cit. p. 
268 sqq. 

»8 Vide Annibaldium, op. cit. p. 68 adn. 4. 

** Titulus deficit in codice. 



535J ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 35 

simi dbmini do ioannis de aragonia fami- 
liaIs excripsit neapoli mcccclxxvii ivn 

XXV. Infra manu posteriore: Bibliothecae Electorali Branden- 
burgicae d.d. Daniel Weiman. Osannus huius codicis collationem 
a Ioanne Ehlinger Wetzlariensi factam accepit; Rothius autem 
Rudolphi Burckhardt Basiliensis collationem edidit. 
S Codex Neapolitanus IV. B. 4. bis, Neapoli in bibliotheca nationis 
adseruatus, chartaceus. Insunt: (1) Suetonius De Grammati- 
cis et Rhetoribus fol. la-6a; (2) Tacitus Dialogus fol. 7a-19b; 

(3) M. Fabius Victorinus Expositio in Ciceronis libros Rhetoricon; 

(4) Adnotationes in Ciceronis pro Sex. Roscio Amerino orationem 
(nullus titulus est praefixus); (5) In orationem Ciceronis pro Q. 
Ligario animaduersiones; (6) Saco Polentonus Argumenta in Ora- 
tiones Ciceronis; (7) Epitome quaedam Quintiliani Institutionum 
Oratoriarum; (8) Libellus de Dialectica (nullus titulus est praefixus); 
(9) Libellus de Definitione et Topicis (sine titulo). 

In hoc codice libelli Suetoniani priora undecim capita in epi- 
tomen redacta sunt, quae initio breuissima et ita confecta ut sensus 
obscuretur uel etiam mutetur pedetemptim crescit, donec inde a 
capite XII textus integrum, quamquam uitiosissimum, se praestat. 
De hoc codice sic scripsit Cataldus Ianellius: 40 Haec omnia ex Scho- 
la Victorini Feltrensis ea aetate celeberrima fuisse profecta arbitrari 
pronum est. Victorini Feltrensis tamen aetate certe est posterior. 41 

EDITIO INCERTA, quam secundum Rothium nomino, sine 
urbe anno typographi nomine, foliorum quaternariorum minorum 
XV, uersiculorum uicenorum quaternorum. Titulus sic legitur: 
SVETONII TRANQVILLI DE/ GRAMMATICIS ET RE- 
THORI/BVS (sic) CLARISSIMIS LIBELLVS/ FOELICI- 
TER I NCIPIT. In folio 15b postremus uersiculus hic: cibo. 
FINIS AMEN. Hain 15132; Panzer IV p. 197 . Venetiis ex 
officina Nicolai Jenson circiter anno 1471 prodisse dicitur. Exem- 
plar Parisinum in bibliotheca nationis (Res. R. 1388) anno 1919 
inspexi. Exemplarium Britannici (in Museo Britannico C. 2. a. 20) 
et Germanici 42 imagines phototypice expressae in bibliotheca Vni- 
uersitatis Illinoiensis repositae sunt. 

" Catalog. Bibl. Lai. Reg. Neap. Mus. Borb., Neapoli 1827, p. 284. 

41 Nunc demum hoc libello confecto et typographis paene mandato huius codicis schedulae 
phototypice depictae in manus meas peruenerunt. Quare testimonia eius non protuli, neque 
tamen piget tam maculatum et uitiosum codicem praetermittere. De necessitudine quae 
huic codici cum ceteris intercedit uide infra p. 141 adn. 224; p. 152 adn. 256. 

*» Rothius, Praefat. p. LHI, exemplaria Goettingense et Stuttgartinum commemorat. 
Schedulae phototypicae quas habeo-Berolino nescio qua ex bibliotheca expeditae sunt. 



36 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [536 

Hanc editionem emendauisse et eclidisse Bononiae per Bene- 
dictum Hectoris anno 1504 dicitur Philippus Beroaldus. 48 Cuius 
tamen editionis exemplar nullum noui, sed repetitionem modo Ar- 
gentorati a. 1510 apud M. Schurerium in publicum emissam, 44 quae 
ad exemplar Berolinense phototypice expressa bibliothecae Vniuer- 
sitatis Illinoiensis nuperrime accessit. 

EDITIO VENETA 1474 cum Modesto De Re Militari con- 
iuncta. Parti Suetonianae praefatus est Ioannes Aloisius Tuscanus. 
Noster libellus folia XV octonaria (fol. 29a-43b) complectitur. 
In folio 44a subscriptio haec: Modesti de re militari magistra- 
tibus urbis &• sacerdotiis necnon &° Suetoni de grammaticis liber 
impressus opera & impendio Bartholomei cremonensis ac Bartholo- 
mei de carlo uercellensis eius consocii. Venetiis die .xxvii. Madii. 
M. cccc. Ixxiiii Nicolao Marcello inclyto Venetorum duce. / DEO 
GRATIAS. Exemplar Parisinum (Res. R. 1457) anno 1919 con- 
tuli. Britannici etiam exemplaris (in Museo Britannico C. 5. a. 24) 
imago phototypice depicta Vniuersitatis Illinoiensis liberalitate 
in meum usum conquisita est. 

Est autem altera eiusdem editionis impressio, quam ROMANAM 
nomino, cum Aloisi praefatione sed Modesto carens, sine anno 
loco typographi nomine, quam bibliophili Romae uel ex Ioannis 
Gensbergi officina uel per Ioannem Schurener de Bopardia prodisse 
docent. 45 Chartas ad exemplar Bodleianum phototypice expres- 
sas habeo. 

EDITIO FLORENTINA 1478 foliorum quaternariorum mi- 
norum XIIII. Initium est: C. SVETONII. TRANQVILLI/ 

*' Panzer IX p. 411, no. 28. b: "Suetonii Tranquilli De Grammaticis et Rhetoribus Claris- 
simis Libellus Foeliciter Incipit. Haec in fronte fol. la. In fine: Impressum Bononiae per 
Benedictum Hectoris Bibliopolam et Impressorem Elegantissimum Anno Salutis M. CCCCCIV 
Die XXVII Janua. Ex Castigatione Beroaldi. Insigne typogr. 4. Biblioth. Scheurl." 

** Panzer Kp. 358, no. 196. b: "C. Plinii Secundi Junioris Liber Illustrium Virorum. C. 
Plinii Secundi Junioris Vita per Angelum Tiphernatem. C. Suetonii Tranquilli DeGramma- 
ticis et Rhetoribus Claris Libellus. Ex Castigatione Philippi Beroaldi. In fine: Argentorati apud 
.M. Schurerium. Mens. Martio. M. D. X. REGNANTE MAXMILIANO A VG. 4." 

46 Hain 15131; Panzer II 528, 670; Proctor 3515. Haud scio an haec impressio uetustior 
habenda sit quam Veneta 1474, cum c. 25 (p. 122, 5) uerba et catasceuas itemque (1.6) haec in 
Veneta desint, in Romana autem editione integra (catascenas pro catasceuas) exhibeantur. His 
quoque locis Veneta editio falsas lectiones profert, Romana autem cum scriptis libris facit: 
c. 3 (p. 103, 4) ed uisu pro sed uisu (et omis. in utraque); c. 4 (p. 103, 25) posteriorem pro poste- 
riores; c. 10 (p. 108, 21) cum defuncto pro eo defuncto; c. 11 (p. 110, 1) nimio (=CD) pro minio; 
c. 25 (p. 120, 15) eam a pro eam et, (p. 121, 7) mutinasi pro Mutinensi, (p. 122, 8) controuersio 
pro controuersiae. C. 24 (p. 118, 10) tamen Veneta repetere cum omnibus libris scriptis (re- 
cepere O reperire U) praeter Vaticanum A testatur, dum Romana editio repeteret, quod in solo 
Vaticano A inuenitur, exhibet. Itemque c. 2 (p. 101, 14) Veneta / Aelius, Romana Aelius 
spatio uacuo ante relicto; c. 3 (p. 101, 17) Veneta numidicum, Romana mimidicum; c. 14 
p. 112, 1) Veneta illi, Romana Ule. 



537] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 37 

DE GRAMMATICIS. ET REE/TORIBVS. CLARIS. 
LIBER. IN/CIPIT. In folio 14b subscriptio est haec: NIL. 
AMPLIVS. REPERITVR./ IMPRESSVM FLOREN- 
TIAE A/PVD SA NCTVM IACOBVM DE/ RIPOLI. MC 
CCCL X X VIII. Copinger 5672 ; Proctor 6104; Panzer I 406,17. 
Exemplar Parisinum (Res. J. 1259) anno 1919 inspexi. Exem- 
plaris Britannici (in Museo Britannico G. 7491) phototypice depicti 
copiam habeo. 

Est autem huius editionis repetitio cum Apicio De Re Coqui- 
naria coniuncta Venetiis circiter anno 1500, ut uidetur, impressa: 
Copinger 5671 ; Panzer III 496, 2801. Tota editio foliorum quater- 
nariorum minorum XL constat. Suetoni libellus foliis 33a-40b 
continetur. In primi foli pagina priore hi sunt tituli: Apitii Celii 
De re Coquinaria libri decem: / Suetonius Tranquillus De Claris 
Grammaticis. / Suetonius Tranquillus De Claris Rhetoribus/ Co- 

quinaria capita Graeca ab Apitio posita haec sunt 

In f olio 32b post aliquot uersus lectori inscriptos hic est colophon : 
Impressum Venetiis per Bernardinum (de Vitalibus) Venetum. Ex- 
emplaris Bodleiani imago phototypice depicta in meum usum con- 
quisita est. 46 Is qui hanc editionem curauit Venetam quoque 
a. 1474 editionem (uel Romanam) adhibuisse uidetur, siquidem 
complura Florentinae uitia sustulit, pauca tamen alia Venetae 
a. 1474 propria introduxit. 47 

In commentatione haec quoque sigla saepius usurpaui: 
X consensus codicum O W. 
Y consensus ceterorum omnium. 
a consensus codicum N G I. 
/3 consensus codicum B D V L. 
7 consensus codicum MKHPUSCFAQ. 
oi consensus omnium codicum praeter nominatim pro- 
latos. 
De ceteris siglis ad codices deperditos designandos uide stemma 
infra (p. 186) exhibitum. 

*• Apud nostrates haec editio in bibliotheca Collegii Sanctissimae Trinitatis Hartfordiae 
in re publica Connecticutensi adseruatur. Suetonius ab Apicio seiunctus nonnumquam in- 
uenitur, ut in bibliothecis Vniuersitatum Lipsiensis et Vratislauiensis (uide Rothium, praefat. 
p. LIV adn. 33, 1), et in Mus. Nat. Hung. 862 (uide Copinger 5671). Apicius autem sine 
Suetonio in Museo Britannico (1037 h. 3) repositus est. 

4T Haec Florentinae uitia inter alia in editione cum Apicio coniuncta correcta sunt: c. 15 
(p. 112, 12) inerudissimum; c. 20 (p. 115, 10) cum, (p. 115, 11) decessisset; c. 22 (p. 116, 19) gal- 
lius: c. 23 (p. 117, 13) militem pro iudicem, (p. 117, 15) sumptus; c. 30 (p. 126, 15) personalem, 
(p. 127, 3) ispeum, (p. 127, 5) ob uitium om. Haec fere Venetae editionis propria introducta 
sunt: c. 7 (p. 106, 4) tradat; c. 23 (p. 117, 8) uero ex uariis; c. 25 (p. 120,4) ita edixerunt, (p. 122, 
17) porta auri. 



CAPVT III 

De Familiis X ET Y 

In qvo dvo Hersfeldensis Codicis fvisse Apographa 

x et y, atqve ex apographo x codices w, ex apo- 

grapho avtem y ceteri codices omnes proflvxisse 

demonstrantvr 

I. Lectiones pecvliares vtrivsqve Familiae, nec NON ET SINGVLORVM 
Codicvm W Tabvlis exhibentvr 

Nunc ad nexum quem codices nostri inter se exhibent enarrandum 
transeo. Libros undeuiginti qui aetatem tulerunt, qui uel cursim eos 
perlustrauerit, in quattuor classes uel ordines disponendos facile iudica- 
bit. Quarum classium una libros Ottobonianum 1455 (0) et Vindo- 
bonensem 711 (W), altera Neapolitanum uel Farnesianum (N) Gudianum 
(G) Vaticanum 1518 (I), tertia autem Bodleianum (B) Hauniensem (D) 
Vaticanum 1862 (V) Leidensem Perizonianum (L), quarta etiam eos 
codices quos uiris doctissimis libros deteriores nominare placuit, dico Vene- 
tum Marcianum (M) Mediolanensem Ambrosianum (K) Harleianum (H) 
Parisinum (P) Vrbinatem (U) Phillipsianum Cheltenhamensem (C) Flo- 
rentinum Laurentianum (F) Vaticanum 4498 (A) Berolinensem (Q) alte- 
rum Neapolitanum (S), complectitur. Impeditissima tamen est quaestio 
quaenam sit necessitudo inter has quattuor classes, utrum una quaeque 
recta uia a ceteris non pendens e libro Hersfeldensi ortus ducat, an aliqua 
artior neces»itudo inter duas uel tres classes indagari possit, unde efnciatur 
ut nostri codices non e quattuor codicis Hersfeldensis apographis sed e 
duobus uel tribus originem trahant. Mihi codices nostros iterum atque 
iterum diligenter perlustranti, lectionesque peculiares unius cuiusque alias 
aliis conferenti, illa classis quae libros W complectitur ita tota indole a 
ceteris differre, tamque multis locis memoriam libri Hersfeldensis, ubi in 
ceteris tamquam amissa sit, reuocare uidetur, ut dubitare non possim, quin 
duo illi codices W totam familiam faciant, quae recta nullis aliis libris 
contaminata e codice Hersfeldensi originem trahat. Ceteri autem codices 
omnes, quamquam mirum in modum inter se discrepant, propter id ipsum 
quod eis locis ubi O W ab eis abhorrent, fere consentiunt, alteri unicae 
familiae meo quidem iudicio assignandi sunt. Quae si uera sunt, duo 
fuerunt libri Hersfelden^is apographa, quorum unum duos modo filios 
procreauit, ad alterius memoriam reuocandam nepotes et pronepotes satis 

38 



539] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 39 

numerosi etiam nunc extant. Vnam familiam cuius codices et W soli 
sunt superstites X, alteram ceteros libros omnes complectentem Y nomino. 

Primum lectiones utriusque familiae columellis iuxta positis exhibebo, 
deinde lectiones notabiliores singulatim excutiam hoc consilio, ut demon- 
strem codices et W ceteris omnibus oppositos saepissime eam memoriae 
diuersitatem exhibere, quae numquam in communi eorum archetypo per 
emendandi uel interpolandi studium neque per librari neglegentiam et in- 
scitiam exoriri potuerit, sed ad ipsum Hersfeldensem codicem referenda 
sit. Postremo trium familiae Y stirpium singularum lectiones proprias 
ostendam, et demonstrare conabor memoriae diuersitatem inter has stirpes, 
quam permagnam esse non infitior, eius modi esse ut non ad tria Hersfel- 
densis libri apographa referenda sit, sed ad tria apographa unici codicis Y, 
qui ipse Hersfeldensis codicis fuerit apographon. 

Cum inter familiae Y singulos codices multae discrepantiae exortae sint, 
eas in columella a dextra posita accurate indicaui, sed ita ut ei lectioni quam 
in ipso Y fuisse iudico primum locum semper attribuerim. Non tamen 
eas discrepantias quae ad orthographiam pertinent neque uicem inter 
litteras maiusculas et minusculas indicare semper uisum est. Vsitata scri- 
bendi compendia ubique resolui. Nonnumquam fit ut unus et alter familiae 
Y codex, fortuito ut censeo, cum familia X conspiret. His locis fami- 
liae Y codicem (uel codices) cum X facientem in sinistra columella uncis 
inclusum indicaui. 

His igitur in locis familia X genuinas lectiones proferre mihi uidetur: 1 







X (O W) 


Y (ceteri omnes) 


c.2, p. 


100, 


18 


ualetudinis (in uali- 
tudinis mut. m.2 
W)( = V) 


ualitudinis 


P- 


101, 


12 


generque aelii W 
generque elii O ( = 
Lm.3) 


gener .Q. Aelii (uel Elii) 


c.4, p. 


103, 


20 


titulo sed 

( = D titulo sed G) 


titulos sed « titulis sed A 


P- 


104, 


2 


adlocutiones 2 


allocutiones co alloquutiones H Q 
alloqutiones I K aloquutiones B 
elocutione"s U 


c. 10, p. 


108, 


14 


adsumpsisse 


assumpsisse 


c.ll,p. 


109, 


5 


P. Valerius ( = Pu- 
blius uallerius B) 


Valerius (Vulerius H) 



1 Paginarum et uersuum numeri ad editionem Reifferscheidianam respiciunt. Lectiones 
peculiares quas X cum N et secunda manu in G communes habet infra p. 87 sq. reperies. 

1 Alia fortasse est quaestio num tales formae praepositione sincere scriptain editionessem- 
per adhibendae sint, quas tamen inter bonas lectiones exhibeo, cum persuasum habeam eas ex 
ipso Hersfeldensi in codices O et W manauisse. Vide infra p. 66 sq. 



40 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[540 



X(0 W) 
c. 17, p. 113, 16 nequem 
c. 18, p. 114, 5 mimographus 



c.21,p. 115, 18 
c.22,p. 116, 12 
c.23,p. 116,22 



p. 117, 1 
14 

c.24,p. 118, 6 
c.25,p. 119, 10 

p. 120, 2 
c.25,p. 122, 19 
c. 26, p. 123, 5 

c.27,p. 124, 2 
c.28,p. 124, 14 

c. 29, p. 125, 2 



c. 30, p. 127, 1 



adserente 
petit 

Remmius (Q. om.) 
O M Emmius, in 
marg. eadem manu 
al Q Remmius W 

erilem 

pepercisse ( = L 

U) percisse W 

petit 

sero ( = serv in 

marg. B) 

uti 

educeret 3 

Titinium 0( = K 

U) ticinium W 

ostiarius ( = Q) 

nucerino ( = B) 

temptare W ( = K 
U temptare in ten- 
taremut. G) tem- 
perare O 
obicit( = B K) 
excan8uisset ut 
(=BD) 



Y (ceteri omnes) 
neque 

mimographos o> mimographis C A 
minographis Q 
asserente 
petiit o) petisse I 

Q. (uel Quintus) Rhemmius « Q. 
(uel Quintus) Rheminius /3 Q Rhem- 
mius (Q. omis.) K QVintus ramnius 
U q Vintus Rhemnius A Quintus 
(Remmius omis. spat. uac. relict.)K 
herilem (heredem A) if 

parcisse w parsisse D H A parcisse 
V partisse K 
petiit (petiti C) 
fere (ferre B) 

ut si 

educerent 

Titinnium <o titinnum B ticinnium 

D titomnium A titumium Q 

hostiarius 

nuncino u nuntino I A Mancino L 

M K — minemo Q 

tentare 



obiicit 

excanduisse et ut (et del. m.3 ut uid. 

in L) w excanduisse ut a 



His in locis familiam X falsas lectiones exhibere censeo, quarum tamen, 
ut infra demonstrare conabor, 4 nonnullae ueriorem imaginem Hersfeldensis 
codicis praebent quam emendatiores lectiones in Y: 



X (O W) 
Inscriptio A nte grammaticorum et 
rhetorum indices: Incipit 
C. Suetoni tranquilli de 
grammaticis & rethori- 
bus; post indices: INCI- 

* Vide infra p. 90 sq. 

* Vide infra p. 59 sq. 



Y (ceteri omnes) 
C. SVETONII (Suttonii I SVE- 
TONI V) TRANQVILLI DE 
GRAMMATICIS (gramaticis I) 
ET RHETORIBVS (rethoribus T) 
INCIPIT N G I V 



541] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



41 



X(0 W) 
PIT.C.SVETONI(ww- 
lauit in SVETONII m.2) 
TRANQVILLI. DE/ 

GRAMATICIS. ET/ 
RHETORIBVS. FELI- 
CITER. W C.SVE- 
TONII. TRANQVILLI. 
DE. GRAMMATICIS. 
ET. /RHETORIBVS. 
INCIPIT. FELICI- 
TER ante indices 



Index^.98, 



c. 2, 
c. 3, 



17 

100, 14 

102, 8 
13 



c. 5, p. 104, 18 



c. 6, p. 105, 1 



c. 8, p. 106, 
c. 9, p. 107, 



grifo 

Pomilius O pomi- 
lius W 
afrodisius 
Haristarci O 
haristarci W 
aliqua 

capulo O capulo, 
in marg. eadem 
man. catulo W 
libertis in libertus 
corr. m.2 W liber- 
tis om. in text. add. 
in marg. eadem 
man. O 

phylosophiam O 
phylosophyam W 
aliquo duo lumina 
W aliquot duo 
uolumina sed duo 
inducto O 
epycureae W epy- 
curee O 

qui est O qui est 
in cui est corr. m. 2 
W 



Y (ceteri omnes) 
Litterae minusculae in G I usurpan- 
tur. In G I inscriptio indicibus prae- 
missa est; in V inscriptio indices 

sequHur; N indicibus caret. 6 



Gnipho w Grapho a gnifo B 
Pompilius 

aphrodisius 

Aristarci w Aristarchi D V L H U A 

Aristarchie B 

aliquid w aliud H U C A 

Catulo w Catullo B V H K Q Catul- 

lo in Catulo corr. et m.l et m.3 L 

libertus 



philosophiam w phiam I V L M K H 
C 

aliquot uolumina 



epicureae 
cui est 



• Hi soli codices eam inscriptionem quam in codice Y et ipso Hersfeldensi libro fuisse cen- 
«eo conseruant. In ceterorum librorum inscriptiones interpolationes inrepserunt. Vide 
infra p. 116; p. 141 sq. 

• Indices grammaticorum et rhetorum inOWGIBVLMCA inueniuntur, in N D K H 
PUQFdeficiunt. 



42 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[542 



X(OW) 
4 parentium 
c. 10, p. 107, 19 pallenti 

p. 108, 5 praetextatis (pre- 
0) nobis 
9 nullum 
18 significant 



18 



c. 11, p. 109, 12 

15 

19 

p. 110, 6 

c. 13, p. 110, 21 



c. 14, p. 111, 18 



ylen spatio uacuo 
litterae miniatae re- 
licto; in ylem im- 
mut. m.2 W Ylen 


latinas irem 
latinas item W 
lydia & icida 
saeculo (seculo 0) 
racemidio 
L. Staberius O 
staberius spatio 
uacuo quadrato 
praemisso W 
nostre Nicie nri 
nrae Niciae nn W 



p. 112, 3 libro sed iam 
c. 15, p. 112, 13 surreptis( = L m.3) 



c. 16, p. 112, 16 
p. 113, 4 



c.17, p. 113, 18 
c. 18, p. 114, 14 



14 



epyrota ( = M K) 
nisi cuius nisi 
sicus W 

epyrota( = M K) 
omis. 
atque Sexti 



phylosophi 
phylosophis W 



Y (ceteri omnes) 
parentum 

palliati uel palleati 7 
praetextatus nobilis 

non nullum 

significat w signant H significatur 

A sigtMBVL 

hylen D V M Cm.l hyle; I hyle B 

hilen A Q hylem N G H Cm.2 hy- 

lam K hilem L omis. U 



latina siren o latina syren (syren in 

siren corr. m.3 L) w 

Lydiae Ticida 

Saecula [uel Secula) co Secunda B 

racemi duo 

Staberius /3 M Straberius a Lucius 

(Lutius C) Taberius C A F VTabe- 

riusH VABERIVS P L. TABE- 

RIVS Q om. U 

nosti Niciae (uel Nitiae) nostri « 

nosti inter nitie, nri H nosti inter 

Nicie nri U nosti inter nitii nostri 

CA 

libros etiam w li°et B 

subreptus u subrectus a surreptus 

D surreptus in surreptis mutauit m. 

31 

Epirota 

nisi si cuius (nisi om. C A) 

Epirota 

in 

ad .Q. Sexti B V L ad .Q. septimi D 

ad .Q. atque Sexti a ad sexti (sextii 

K) M K in Sexti H U sexti (ad Q. 

om.) C A Q 

philosophi (uel phi) 



7 Vide infra p. 96. 



543] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



43 



X(0 W) 
c. 21, p. 115, 17 uideretur 

p. 116, 4 qui nun cio corum 
qui nuntio 
eorum W 
c. 22, p. 116, 13 putatis putans 
W 
13 omis. 

19 epygrammate 
epygramate W 
c. 24, p. 119, 4 an 
c. 25, p. 120, 2 eiere p fide que, in 
marg. eadem man. 
eicere W eicere 
pre fide que 
3 hisdem 
p. 121, 16 dicta praeclara W 
( = U A) dicta pre- 
clara 
p. 122, 18 in emptores W 

emptores (in omis.) 

c. 26, p. 123, 14 ordiarium 
hordiarium W 



Y (ceteri omnes) 
uideret (uideretur in uideret corr. K) 
qui nunc iocorum (locorum B D V) 



putat is 

cum aduersario de iure 
epigrammate uel epigramate 

aut 

ei e re p. fideque w ei rei p. fideque 
H Q e re p. fideque U ei R. p. fide- 
que C A 

iisdem w eisdem a D L A hiisdem Q 
dicta praeclare 



tum emptores 



hordearium N H hordea 4m M hor- 

dear m K C hordeam G I hordear 

Q ordeanum U ordeare A hordi- 

tarium B hordinarium V ordi- 

narium D L 

magistrum 

eas partes (partis B A) 

ita (actaque ita K itaque 

itaque H U A) 

in lite quadam 



atque 
ita C 



c. 29, p. 125, 5 magistram 

c. 30, p. 125, 17 eius partis mores 

ita eius patris 

mores ita W 
p. 126, 8 hr** litem qugdam 

in marg. eadem 

man. •'•militem W 

militem quendam 

O 

Eis in locis qui sequuntur uix extrices utra familia Suetoni uerba pro- 
ferat : 



c. 1, p 



X (0 W) 
100,11 augurali ( = U A) augurandi 



Y (ceteri omnes) 



44 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[544 



c. 11, p. 109, 21 



c.25, p. 119, 12 
c.26,p. 123, 8 



X(OW) 
modice modice 
in modico corr. m. 
2 W 

censorum 
et 



Y (ceteri omnes) 
modico w medico M K H F medito 
C medio A omis. U 



censonum 
quod 



His denique in locis neutra familia genuinas lectiones exhibere uidetur, 
sed ex omnium librorum testimoniis Suetoni uerba elicienda sunt: 

Y (ceteri omnes) 
Pilutus 03 pillutus I pilatus L 
multos (multos in miltos corr. ut 
uid. K) edoceret w multos doceret 
B multos edocent D multos edo- 
cuisse Q 

iam tam discretis B M C A iam tam 
descriptis K iam tum disertis U in 
tam discretis a iam discretis D V L 

Q 

Laeneus aDVMKQ Aeneus H 
Leneus B L U F 



Tiberium (uel Tyberium) 

perraro nimis. Pauca N G D V L' 
raro nimis Pauca I perraro nimis 
(minus C A) pauca <a nimis pauca 
omis. U 

item dixerunt co ita dixerunt L ita 
edixerunt e Gellio suppl. Q 



Tibi et (ut H) ioci (paruo spatio ua- 
cuo praemisso in V M H C) w Tibi 
etsotiiN Tibietsocil etlociB tibi 
& coti A Cm.l Tibi spatio uacuo 
septem fere litt. sequente K Tu uero 
adhibes e Cicerone suppl. U 
excitare 





X(0 W) 


Index, p. 99j 


, 3 


plutus 


c.3, p. 102, 


15 


mutoscedo 8 doce- 
ret 


c. 4, p. 103, 


25 


tam discretis 

( = H) 


c. 15, p. 112, 


4 


L. aeneus =(C IV- 
ciusaeneusA) O L 
Aeneus (L in spa- 
tio uacuo quadrato) 
W 


c.22, p. 116, 


15 


tiberius (Tyberius 
O) uerbum 


c.24, p.119, 


6 


perraro unius 
pauca 


c. 25, p. 120, 


4 


tredixerunt in 
marg. eadem man. 


n 




edixerunt W 
edixerunt O 


c. 29, p. 125, 


4 


tibet ioci post la- 
cunam unius fere 
uersusW ioci spa- 
tio uacuo quinque 
fere litterarum 
praemisso O 


c. 30, p. 125, 


17 


exorare 


8 Vide infra 


p. 79 sq. 



545] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



45 



Quamquam illa mira necessitudo quam supra ostendi inter codices et 
W intercedit, nonnullas, W permultas lectiones proprias habet. Lec- 
tiones codicis peculiares, rebus orthographis fere neglectis, infra osten- 
dam. Grauiores modo discrepantias inter singulos familiae Y libros adnotaui, 
sed eam lectionem quam in ipso Y fuisse censeo primo post codicis W testi- 
monium loco semper adfero. His in locis ueras scripturas, quas omnes 
coniecturae et casui attribuo, exhibere mihi uidetur: 



2, p.101, 7 
14, p. 111,16 



c. 15, p. 112, 10 

c.21, p. 116, 1 
c. 25, p. 120, 4 



c. 29, p. 125, 10 
c.30, p.127, 4 





uettius 

illum mecum (?) 9 

( = K) 

lurconem ( = H U 

L) 

quo delegante 

Renuntiatum est 

spatio uacuo trium 

fere litt. praetnisso 

immunia 

ac (?)" 



W Y 

Vectius co rectius B Vertius Q 
mecum illum 

lurchonem W lurchonem uel cur- 

chonem oj 

quod elegantem 

ne (uel nae) renuntiatum est 



lmmum 
et 



Has fere lectiones f alsas huius codicis proprias inuenies : 



Index p. 98, 8 
9 

18 





philalogus 

P. Valerius Cato. 

et. L. Staberius 

phyginus 



21 yeminius 



c.l, 



c.2, 
c. 3, 



p. 100, 2 
6 

10 
p. 100, 16 
p. 101, 13 
p.102, 6 

14 



6, 
7, 



p. 105, 
p. 106, 



& 

Emnium 

Emnio 

emnii 

in doctrina ( = U) 

magis & magis 

quadringentis 

( = H) 

se scripsisse 

etatis annum 

omis. ( = D) 



W Y 

philologus 

P. Valerius Cato 

phriginus W phryginus (uel phri- 

ginus) oj friginus L 

Remmius W Rhemmius (rhemi- 

nius L) w Reminus I 

ac 

Ennium 

Ennio 

Ennii w Enni V 

et in doctrina 

magis ac magis 

quadringenis (quadragenis A) 

scripsisse se 

annum aetatis 

ut hoc W ut hoc uel ut hic w 11 



• Vide infra p. 55. 
10 Vide infra p. 60. 
u Vide infra p. 101 sq. 



46 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[546 





c. 8, p. 106, 10 gnifonis 

13 emnii elenchorium 



c. 9, p. 106, 19 dein 
p. 107, 6 et 

20 orbilium filium 



c. 11, p. 100, 6 uno(=I) 
7 nuntriant 
15 Zenodotien 
c. 14, p. 111, 14 omis. plus dimidio 
uersu uacuo relicto 
c. 15, p. 112, 8 probi oris 



15 & doctrinam ( = K) 

c. 16, p. 113, 3 omis. 

c. 17, p. 113, 13 quod & uictor 

c. 18, p. 114, 4 cognominauit(=F) 

c. 20, p. 115, 3 phyginus 



c. 23, p. 117, 16 quadringenta( = U) 
p. 118, 6 bertius 



c.24, p. 118, 10 omis.(=A) 
10 recepere 

c. 25, p. 119, 12 omis. spatio uacuo 
quattuor fere litt. 
relicto 

p. 121, 6 repetiisse 

p. 122, 21 pullam 



WY 

gimphoni W Gniphoni w gnifoni B 

LQF 

Enni elenchorum (enni in ennii mut. 

m.2. in W) W V Ennii elenchorum « 

enniclencorum B enim elenchorum 

H C A .i. elinchorum U 

deinde in 

etiam 

filium Orbilium u exemplum Orbi- 

lium M K R x m Orbilium H C A 

omis. U 

una 

nutriant 

Zenodoti en 

tot W tov o> omis H U 

oris probi (probi in probri mut. m.2 

m W) W B V L oris probum D oris 

improbi co 

atque doctrinam (et in atque corr. 

eadem man. L) 

et 

quod uictor (quidem uictor U C) 

transnominauit 

phryginus W M Q phriginus H U A 

hyginus B Hyginius N Gm.2 hi- 

V phryginus fri 

ginius Gm.l I Hyginus V higinus 

(fri induxit m.3) L igiginus K pri- 

ginus C 

quadringena co quadragena A 

bertecius W berytius G B V M H 

Q Berities N beritius I L K C A 

berritius D betytius U 

cum (eum D) 

repetere w repeteret e coniectura A 

reperire U 

item 



repetisse (repetiuisse G petiisse A) 
bullam (bultam B) 



547] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



47 





c. 28, p. 124, 11 canutius. caius: 



14 .A. cepidio 



c.29, p. 125, 8 
c. 30, p. 125, 12 



data est 
nouaricensis 



WY 

C. Cannutius (C. Canutius B C. 

Carnutius G T) 

a .C. epidio w a . C. epidico B ab epi- 

dioHCA abEpulioU 

est data 

nouariensis (nouanensis U) 



Vindobonensis (W) codex multas peculiares lectiones habet, quas 
fere omnes exhibere mihi uisum est, ut quisque pro se de hoc codice iudicare 
possit. Ego quidem interpolationes et emendationes uel nullas uel per- 
paucas detexi. Nonnullae bonae lectiones in hoc codice inueniuntur, qua- 
rum pars maxima ad orthographiam pertinet: 



W 



Y 



c. 1, p. 100, 11 


enni in ennii mut. 




m.2( = V) 


c.2, p.101,7 


uectiusque 


c.3, p. 101, 17 


metellum 


c. 4, p. 103, 12 


epistula 


p. 104, 6 


adulescentulo ( = 




CA) 


c. 7, p. 105, 20 


iuli 


21 


cotidie 


c.8, p. 106, 12 


conposuit 12 


13 


enni in ennii mut. 




m.2( = \) 


c.9, p. 106, 17 


L orbilius (orbi- 




lius in Sorbilius 




mut. m.2) 


p. 107, 19 


adpositis 


c. 10, p. 108, 22 


adgressos ( = H) 


c. 12, p. 110, 16 


corneli ( = V) 


c. 14, p. 111,18 


inbecillitatem 12 


p. 112, 3 


conprobat 


c. 16, p. 113, 6 


uergilium ( = G) 


c. 17, p. 113, 10 


M. ( = Marcus B) 


c.21, p.116, 5 


conponere 


c.22, p. 116, 15 


adfirmante 


11 Vide supra p. 


39 adn. 2. 



Ennii 



uettius .Q. Vectius .Q. « 

M. Metellum 

epla OBVLKHCA epistola (epis- 

tola N) w 

adolescentulo 

Iulii 

quotidie uel quottidie 
composuit o) Pposuit I copsuit L 
Ennii co enim H C A -r U 

Orbylius Orbilius &> 



appositis 

aggressos (aggraesos N) w agressos 

KC 

Cor. O Cornelii w Corn. L 

imbecillitatem (ibecillitatem I L) 

comprobatw coprobatlH Pprobat 

V 

Virgilium 

omis. 

componere (coponere V) 

affirmante 



48 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[548 



w 



Y 



c. 23, p. 116, 22 uicetinus 
c. 26, p. 123, 5 epistula 



Vicentinus co uiccentinus G uincen- 
tinus B H 

epla OBVLMKHCA epistola 
(ejpistola N) w 
c. 28, p. 124, 11 obicientibus(= obi- obiicientibus 
tientibus K) 
17 conparuisse comparuisse ** 

c. 29, p. 124, 18 s Ex. ( = B) Sextus 

c. 30, p. 125, 12 albucius Albutius 



p. 127, 5 redit 



rediit 



Has fere lectiones falsas, quae tamen, ut mihi uidetur, saepius ad ueram 
imaginem Hersfeldensis libri reuocandam aliquid conferunt, in codice W 



muem: 



W 



Indexp. 98, 4 Aurel. 

12 Curcius(=M) 

• . p. 99, 2 Plocius(=M) 

p. 99, 12 stacius( = B) 

c. 1, p. 100, 3 Inicium 

8 praelegabant 



9 licteris (sicfere s%m- 

per) 
9 sillabisque 
10 edito 
c. 2, p. 100, 15 attolo 

16 palacii 

t 

17 fregisse (t add. m. 
2 ut uid.) 

19 admirandum 

p. 101, 3 & iam 

5 posteaque 

6 enim ( = I) 
9 laenius 



12 E. Q. R. 



Y 

Aurelius (Aureh V) 

Curtius 

Plotius u Politius I 

Statius 

Initium 

praelegebant w prealegabant V 

praeallegabant (corr. et praelegebant 

supra uersum scripsit eadem man. L) 

D L perlegebant B A Q 

lFis G H litteris w literis N I Q 

syllabisque (sil^abis qj I) 

editos 

Attalo 

palatii (pallatii I) w omis. C A Q 

fregisset 

ad imitandum w ad imitationem I 

Gm.l ad inuitandum (?) B omis. D 

etiam co et D V L ut B 

postea quintus O postea .Q. w 

Enniiw EnniV 

Leneus co L§neus N G leneus M 

lenatus A Ianeus Q 

eques romanus O eq. ro. (uel Ro.) 

uel eques .ro. o> 



549] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



49 



w 

12 Laelius(=QF) 

c. 3, p. 102, 2 secessisse 

4 enetuit 

5 uiuere 

11 mellissus ( = A) 



12 numinum 

13 quinto(=CU) 

14 equite a r. 

c. 4, p. 103, 6 licterati (sic fere 
semper) ( = I) 
10 inter praeces quia 
p. 104, 7 alterius ( = B Cm. 

1) 
c. 5, p. 104, 15 praeuenit 
16 staturam 

19 omis. 
c. 6, p. 105, 5 eritionis 
8 unius 
10 parastichi de li- 
belli 
c. 7, p. 105, 12 giinpho 

13 institutus quae 
(quae corr. in que 
m.2) 

14 dyonisi ex dyonsii 
corr. eadem man. 
ut. uid. 

14 scycho brachyonis 
(scycho in scytho 
corr. m.2) 



17 latinae( = I) 

p. 106, 1 praecura 

4 relinquisse 

6 momen 



O Y 

L. Aelius (uel Elius) w Lucilius A 

secessisset 

enecuit 

uiueret 

Melissus o> mellisus B mellisus in 

melissus corr. I mellissus in melissus 

corr. eadem man. L mellisius Q 

nummum w nummis H U C Q 

.q. .Q. o) Quinto H 

equite romano G U eq. ro. (uel 

Ro.) uel equite .ro. co 

litterati (literati N L) 

interpretes qui a 
alternis 

peruenit 

saturam NIBVHUCQ satyram 

o> 

ac O ac uel at co 

eruditionis 

huius 

parastichide libelli co perastichi de 

libellis C A parascichide libellis Q 

gnifo O gnipho co gnifo B L U F 

Grapho ct 

institutusque 



Dionysi N G V Dionysii co Dio- 
nisii B I K U dionis L 

scythobrachionis O co scytobrachio- 

nis U Scytobarchionis N Scytoba- 

chionis B scitabachionis D Scytha- 

bachionis V L Scithobrochionis K 

Scithobrachionis Q 

latine 

praetura 

reliquisse 

nomen 



50 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[550 



w 

c. 8, p. 106, 7 m Pompeius an- 
dronicus in marg. 
eadem man. M. 
pompilius andro- 
nicus 



OY 

Marcus Pomilius Andronicus 
M. Pompilius Andronicus w 





10 


gimphoni 


gnifonis O Gniphoni u gnifoni L Q 

F 

atque eadem 


c.9, p. 106 


,18 


omis. 




20 


mox mox ex qiio in 
marg. eadem man. 
eqiio (quo in text. 
corr. in equo m.2) 


mox equo 




20 


functus que (que 
in qj corr. m.Z) 


functusque (functus quae C) 




21 


fessus 


professus 




23 


docuit 


docuitque 


p. 107 


, 1 


nam 


namque uel nanque 




6 


hortatius corr. in 
horatius m.2 


horatius O Horatius uel Oratius u 




10 


insectationem 


insectatione (insectatione ne B) 




19 


habitus sedentis 
corr. in habitu se- 
dentis m.2 


habitu sedentis 


c. 10, p. 108 


, 3 


polio 


pollio 




4 


meam mi rem 


in eam rem 




7 


sein & 


se met O Q semet w 




9 


haberet & corr. in 
habere & m.2 


habere et 




10 


ginphone in 


gnifonem O I B F gniphonem w 




11 


praecipisse 


praecepisse {ud precepisse) 




14 


erat osthenes in 


Eratosthenes o> Erato sthenes B 






erat esthines mut. 

m.2 

ottingentos ( = B) 


erachostenes I erathostenes H 




20 


octingentos O D V L Q dccc tos N 








G I M K H DCCC C .dccc. A omis. 
U 

pollionem 




21 


polionem ( = I) 




23 


romanorum ( = 1 

Q) 


romanarum a> .ro. M .RO. K .R. H 




23 


eligere ( = A) 


eligeret 



551] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



51 



w 

c. 11, p. 109, 5 uburseni (corr. m.l 

ut uid.) 
c. 11, p. 109, 20 auxit 

p. 1 10, 5 fabris in fabis mul. 

m.2 



Y 

Burseni « Bursini a 

uixit 

farris w furis B fucris (?) K 



11 


magis trium 


magistrum 


15 


eratetis 


Cratetis w Crateris V M K Q Cra- 
teri L cratis C 


c.13, p.lll, 2 


tantarum 


tanta eum 


c. 14, p. 111, 10 


cur arenisi 


curare nisi 


14 


tot - 


om. O H U tov w 


15 


omis. ( = Q) 


si 


16 


uel 


uellem 


c.15, p.112, 5 


filiusque 


filiisque 


5 


omis. 


scola O schola (uel scola) « 


10 


popinomenque 


popinonemque w popinionemque N 

G popimonemque I B popi qj 

K pompinonem quae C pompi- 
nonem A 


11 


scribitis que corr. 
in scriptis qj m.2 


scriptisque 


c. 16, p. 112, 17 


atque insunt 


ad quem sunt 


19 


dixitque (u add. 
eadem man.) 


uixitque 


p. 113, 4 


ne mini 


nemini 


7 


quod etiam quod 
etiam 


quod etiam 


7 


marci 


Marsi 


c. 17, p. 113, 10 


Varrius 


Verius O I B Verrius <a 


10 


dicendi ( = G) 


docendi 


17 


post ac ( = Q) 


posthac 


p.114, 1 


seordinatos (prior 
s in ras.) 


a se ordinatos 


c.18, p.114, 6 


adom claruit 


adeo inclaruit 


c.18, p.114, 8 


grassitio 


Crassitio 


9 


desinit e 


desinite 


10 


crassio 


crassitio 


12 


se 


sed 


c.20, p.115, 9 


socius 


secius w setius B H socios D sectius 
K secus C A 



52 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[552 



c.21, p. 115, 16 

16 
c.22, p.116, 11 

21 

c.23, p.117, 1 

9 

16 

p.118, 2 
6 

9 

11 

12 

c.24, p.119, 1 

3 

c. 25, p. 119, 12 
p.120, 2 

4 

9 

c. 25, p. 120, 12 

c.2, p. 121, 1 

2 



W 

mecaenati 

omis. 

cassiu 

pocius ( = M) 

fere 

in etheris 

cuperet 

necitatum fuere 
bertecius 

.c 

sit ut ( = B sit ut 

Q) 

opropbrio 

gloria & 

grammatica es 

omis. dimidio fere 

uersu uacuo relicto 

omis. 

+ nee fent eadem 

nota in marg. 

dicinius 

ita re ( = I) 

faciunt dum 

Latinae 

consolibus 



4 ciui libellum 

8 missis selero 

8 primo primo 

8 imperi (in imperii 

corr. m.2) 

16 exercuere 

18 cum latius 

p. 122, 3 du italia 

4 superuacuanea 

11 si certe 



OY 

mecenati w Maecenati N B L A 

Moecenati G I micenati H 

muneri 

Cassius 

potius (putius A) 

ferunt 

metris 

caperet w cap er B carperet M K H 

C 

notatum ferunt 

bertius beritius uel berytius w 

Berities N 

sic ut uel sicut 

obprobrio w obproprio I opprobrio 

L C obbrobrio K obrobrio U 

gloriae et 

grammatice N grammatices « 

unum et (uel D V L) alterum uel 

cum 

edictum 

ne essent 



Licinius 

intrare N Gm.2 D itare w 

faciundum co faciendum D H U 

Latine 

consulibus o> cons. L M cos 

CONU coss. A con bus B 

ciuile bellum co ciuille bellum 

lo bellum (?) B 

omisisse Nero 

primo 

imperii 



KC 



I ci 



exercuerunt 

tum latius 

dum utilia co tum utilia B 

superuacanea 

sic certe co sicut certe B & sic certe 

KHUCA 



553] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



53 



w 

11 editae quae 

1 5 pepiger 

15 bo'lum 

16 expectauer 
18 boilum 

p. 123, 4 non 

c. 26, p. 123, 5 D. M. ticinium 

7 quemdam 

8 concussus 

9 exercerent 

9 Continebat ( = U) 

1 1 possit 

12 iam 

c. 28, p. 124, 17 in numero quoque 

c. 29, p. 125, 3 uigens congiarww 

8 audite( = DHU) 

8 cognoscere 

10 equidem 

c. 30, p. 125, 13 pronunciabat ( = K 
H) 

p. 126, 2 prouentus 

7 proorandi 

10 incessabat 

15 ditiores 



OY 

editaeque (aeditae que C) 

pepigerunt u pepigere D 

bolum 

expectauerunt 

bolum 

quam 

ad M. Titinnium (Titinium K U) 

quendam 

concursus 

exerceretur co exerceret B 

Continebar <o Continebatur D 

posse 

nam 

in numeroque 

ingens congiarium 

audite audite 

cognoscite 

et quidem 

pronuntiabat 

prouectus 

perorandi o> operandi H U C A 

incessebat a> incesserat B 

lictores 



Aliis in locis codex nullus genuinas lectiones praebet, W autem ab O 
ceterisque discedens nonnumquam ueram emendandi uiam ostendit: 



c. 3, 
c. 6, 



102, 12 
1 



105, 
c.9, p. 107, 



W 

panosagecema 
oppillius ( = K) 

perialego sedidit 
in perialegos edi- 
dit corr. m.Z 



c. 10, p. 108, 11 haere 



p. 109, 4 



tn text.; in 
marg. eadem man. 
+ lm herma 
salusti ( = V) 



O Y 

panosagacema 18 ll 

Opilius (opileus B opimius corr. ea- 

dem man. ut uid. L) 14 

perialogos edidit 



haere „ 

hermam w hermam N V heriha in 
text.; in marg. m. 2 aere G hernia H 
omis. U mea A 
Salustii (Sallustii e coniect. L) 



" Varia testimonia singulorum librorum infra p. 95 sq. exhibentur. 
u Opillus sine dubio restituendum est. VideSchulze, p. 462 adn. 3; p. 18adn. 2. 
cheler, Jenaer Ltiteraturz. 1874, p. 610 b; Rh. Mus. XXX (1875) p. 446. 



Bue- 



54 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [554 

W Y 

c. 14, p. 111, 9 epistulam epla OIBVLMKH epistola co 

satyra 

c. 14, p. 1 1 2, 3 santya satyra G D L M K A Satura N I V 

H U C satira B Q 
c. 16, p. 112, 16 sattrequi/tis Satti (Sacti N siti B satis U) equitis 

r 

o) sarti equitis D Satti equitis L 
Attici (actici C) Sati eq. C A Q 

c. 18, p. 114, 12 cum & edoceret cum doceret cum et doceret a /3 

cum edoceret y 

c. 25, p. 122, 19 brundis in brundusii B D L A P brundusi N 

G V C Q brondusiu I brondusii 
in brondusi corr. M brondusii K 

u 

brundisii H brundisiam U 
c. 29, p. 125, 4 tibet omis. O Tibi et a> n 

Lectionibus peculiaribus utriusque codicis et W perlustratis cuiuis 
apparet neutrum ex altero transcribi potuisse; quod quidem unus atque 
idem locus optime demonstrat. Nam c. 24 (p. 119, 3) W uerba unum et (uel 
O D V L) alterum uel cum omittit, unde apparet ex W non esse transcrip- 
tum; neque W ex transcribi potuisse, cum librarius W his uerbis omissis 
lacunam dimidi fere uersus reliquerit, ita ut satis constet haec uerba in W 
non ob neglegentiam omissa sed propterea quod exemplar quo usus est li- 
brarius W hoc loco aliquod damnum perpessum sit. In autem haec uerba 
ita composite ac clare scripta sunt, ut uel imperitissimo librario nullam 
difficultatem praebere possent. Multa etiam alia uerba nunc in uno nunc 
in altero codice omissa demonstrant neutrum alterius esse apographon, sed 
utrumque communi archetypo referendum esse. 

II. Codices W qvodam Opprobrio liberantvr. Notabiliores 
Codicis Lectiones breviter tractantvr. 

Antequam lectiones notabiliores utriusque familiae X et Y singulatim 
pertracto, quoddam praeiudicium uel opprobrium libris et W etiam 
hodie haerens deicere, si fieri potest, uelim. In Suetonio recensendo codice 
Ottoboniano primus usus est Reifferscheidius. Qui omnes laudes Va- 
ticano 1862 (V) attribuens ueram indolem codicis omnino agnoscere no- 
luit, atque falsissimum iudicium de eo prompsit, quod ipsius uerbis profero 
(p. 415 ad fin.): "de quibus (libris N G I) proxime a Vaticano abesse 
uisus est, sed ita ut pluribus locis ab diuersa memoriapendeat; idem solus 
scripturas praebet quae postea a Beroaldo Statio aliis inuentae sunt, ut 
malim eum cum Lerschio s. XVI adscribere quam cum Rothio s. XV uin- 

16 Vide supra p. 44. 



555] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 55 

dicare. sicp. 103, 20 titulo habet, p. 111, 12 Niciae addit, p. 111, 16 illum 
mecum Cicerone item adhibito transponit, p. 1 16, 1 quo delegante emendat, 
p. 119, 10 sero, p. 123, 1 appellatione Graeca, p. 124, 14 Nucerino, p. 125, 10 
immnnia." Quod iudicium peruersum partim falsa collatione nititur, cum 
p. 111, 12 Niciae in sicut in ceteris omnibus praeter D deficiat; 16 p. 123, 1 
non appellatione Graeca sed appellationes greci cum N G I K H U C consen- 
tiens testetur O. 17 P. 111, 16 tllum mecum proferens, solus inter nostros 
libros, non est infitiandum, eundem uerborum ordinem ac Ciceronis codices 
exhibet, sed perridiculum est existimare librarium huius codicis Cicerone 
adhibito tam paruam corruptelam correxisse, graue autem uitium quod est 
in eadem epistula, p. 1 1 2, 1 , uerbis uelim, cum mihi ille iucundus esse in omni- 
bus nostris codicibus omissis, omnino neglecturum fuisse. Quaecumque 
erant ipsius Ciceronis uerba haud dubium mihi uidetur quin mecum illum 
in Hersfeldensi libro exstaret, librarius autem uerborum ordinem uel con- 
sulto uel inconsulto mutauerit, praesertim cum idem erroris genus non 
semel tantum in hoc codice animaduertatur. 18 Optimas lectiones p. 116, 1 
quo delegante et p. 125, 10 immunia quas Ottobonianus solus exhibet meo 
quidem iudicio ingenio eius uiri docti, qui hunc codicem tanta diligentia 
exarauit, debentur. Quod eo certius mihi uidetur, quo aliis locis idem li- 
brarius uel inter scribendum uel in relegendo correctiones ingeniosissime 
fecit. C. 6(p. 105, 5) codex W non solum libri X sed etiam Hersfeldensis co- 
dicis, ut mihi uidetur, ueram imaginem conseruans, 19 aliquo duo lumina 
profert. Ottoboniani autem librarius primo aliquot duo scripsit, deinde 
errore statim cognito duo perleuit, atque uolumina scripsit. Quare tamen 
aliquot non aliquo primitus (nam illa / certe non est postea addita) scripserit, 
nescio, nisi forte ueram scripturam iam antea excogitauerat, tum uerbo 
aliquot recte scripto, per breuem lapsum uocem duo, quam in exemplari 
ante oculos habuit, transcripsit. Altero loco c. 25 (p. 120, 7) idem librarius 
primitus lectionem exemplaris sui rhetora sibi 20 transcripsit, deinde littera 
s in sibi inducta eandem litteram uerbo rhetora adfixit, ueram lectionem 
rhetoras ibi inde efficiens. Quae quidem ex Reifferscheidi apparatu critico 
non apparent. Ceterae lectiones titulo, sero, Nucerino, non in solo Otto- 
boniano inueniuntur, sed in fratre quoque eius Vindobonensi (W), ita ut 
nullus dubito quin ex ipso Hersfeldensi libro in eorum archetypum pro- 
fluxerint. Quid, quod titulo in D quoque et primitus in G, Nucerino etiam 

'•Videinfrap. 124. 

17 W cum ceteris appdlationes graere exhibet. Vide infra p. 100. 

18 P. 105, 7; p. 106, 2; p. 124, 11; p. 125, 8. Vide tabulam supra p. 45 sq. 
" Vide infra p. 70. 

20 Sic non solum in W, sed etiam in B N Gm.2. Quocirca hanc lectionem libro Hersfel- 
densi uindicare uix dubito. Vide infra p. 70. 



56 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [556 

in B, sero uel aliquid ex sero corruptum 21 in eodem B margini adscriptum 
inueniuntur! Quas lectiones infra fusius excutiam. 

Cum autem O in eis lectionibus quas modo citaui cum fratre suo W fa- 
ciat, inde elucet quam longe a uero aberrauerit Reifferscheidius cum codicem 
saeculo sexto decimo attribuere uellet. Namque W, ut eius subscriptio 
docet, anno 1466 exaratus est. Quin etiam habeo cur credam Ottobo- 
nianum uel aliquot annis ante Vindobonensem confectum esse. Nam c. 24 
(p. 119, 3) uerba unutn uel alterum uel cum exhibens integer 22 est, W au- 
tem spatio dimidi fere uersus uacuo rite relicto haec uerba omittit, quasi 
exemplar post codicem transcriptum hoc loco aliquid damni perpessum 
sit. Quis in ceteris existimet librarium emendando tantopere studuisse 
ut editiones impressas Ciceronisque epistulas adhiberet, ut uoluit Reiffer- 
scheidius, neque tamen tales ineptias quales sunt c. 11 (p. 109, 15) lydia 6* 
icida, c. 14 (p. 112, 3) libro sed iam, ut multa alia taceam, numquam correc- 
turum fuisse? Multis aliis in locis Reifferscheidius uitiosa Lerschi colla- 
tione fretus Ottoboniani lectiones perperam profert; sed de uno praecipue 
loco monere uelim, ne ex apparatu Reifferscheidiano falsa opinio de totius 
huius codicis indole nascatur. C. 24 (p. 119, 4) ad postmeridianis ille sic 
testatur: "meridianis (in mg. post m. rec. add.)." Habet quidem hic co- 
dex meridianis in contextu et post in margine punctis binis ad errorem in- 
dicandum utrique loco adfixis, sed post in margine non est a manu recentiore 
additum sed ab ea ipsa manu quae totum codicem exarauit. Neque in 
toto codice minimum quidem uestigium manus recentioris animaduerti. 
Codex Ottobonianus igitur, ut ego censeo, est opus ante annum 1466 ab 
Italo aliquo docto satis accurate atque eleganter confectum, cui uiro prae- 
ter unicum exemplar X et ipsius ingenium alia subsidia omnino deerant. 
Hic licet pluris haberet librum emendatiorem copiosissimis indiculis mar- 
ginalibus instructum singulis capitibus etiam numeris adpositis instar 
editionis, ut ita dicam, efficere, quam ueram imaginem archetypi reprae- 
sentare, nihilo minus pro eius aetatis consuetudine exemplar suum satis 
religiose exscripsisse mihi uidetur. 23 

In Dialogo quoque recensendo uiri docti eadem peruersitate in codicem 
Ottobonianum olim iudicabant. Michaelisius, qui primus hunc codicem 
Dialogo in auxilium uocauit, licet bonas lectiones ultra uerum teste Andre- 
seno 24 ei attribuerit, pristinae tamen Hersfeldensis libri lectionis testem eum 
accipere noluit, sed eius bonitatem 25 uel coniecturae uel contaminationi 

21 serv (ser per compendium) ut uidetur eadem manus quae codicem exarauit margini in B 
adscripsit. 

22 Nisi quod et alterum scribendum erat. Vide supra p. 52 . 
" Vide infra p. 58 sq. 

* Wochenschr.f. klass. Philol. XVII 641 sqq., 697 sq. 
26 Codex W Michaelisio ignotus erat. 



557] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 57 

attribuit. 26 Iniquius etiam iudicium de hoc codice protulit Baehrensius, 27 cui 
etiam codicem Vindobonensem (W) paulo ante ab Huemero in lucem pro- 
latum, ut animaduersione sua indignum, inter codices "recentissimos foe- 
dissimeque interpolatos" 28 habere placuit. Sed non est cur Michaelisi, 
Baehrensi, aliorumque opiniones commemorem, cum omnes quamessent fal- 
sae luculentissime demonstrauit Fr. Scheuer a. 1891. Causa fertilis horum 
errorum, ut probauit Scheuer, fuit id quod in Ottoboniano iudicando Vin- 
dobonensem ei cognatissimum uiri doctissimi omnino neglexerunt. Ma- 
gnum processum in Dialogi et fragmenti Suetoniani critica habuit Scheuer, 
quod codicem hac contaminationis suspicione liberauit, neque tamen 
ueram indolem codicum et W perspexit, cum ab illa priorum opinione, 
quae W cum codicibus N I ita coniungere uolebat, ut omnes ex uno Hers- 
feldensis libri apographo originem traherent, numquam discesserit. Qua de 
re infra (p.187 sq.) fusius disseram. Verum tandem perspexit Alfredus Gude- 
mannus, cum in altera Dialogi editione a. 1914 in publicum emissa codices 
O W unam facere familiam a ceteris non pendentem iudicauerit, cui nuper- 
rime assensus est Fridericus Carolus Wick. Sed ne Gudemannus quidem 
ueram auctoritatem horum codicum perspexisse uidetur, quod tamen iudi- 
cium persequi nolo, cum fortasse hi libri non eiusdem sint preti in Dialogo 
recensendo quam in Suetoni fragmenti w castigatione. 

In Suetonio recensendo nemo adhuc Vindobonensem codicem adhibuit. 
Hunc codicem in lucem protulit Ioh. Huemer, qui a. 1878 selectas lectiones 
e Dialogo, Suetoni libello, Germania publicauit, neque eum fefellit miram 
necessitudinem inter hunc codicem et Ottobonianum intercedere. Quod 
tamen ad Suetonium pertinet, hanc aestimationem prorsus a mea alienam 
pronuntiauit (p. 812): "Fiir Suetons Fragment, das in so vielen und man- 
nigfachen Ueberlieferungen vorliegt, wie der sorgfaltige kritische Apparat 
Reifferscheids uns lehrt, scheint unsere Hs. nur von secundarer Bedeutung 
zu sein." Veram tandem codicis W indolem agnouit Maximilianus Ihmius, 
qui a. 1906 complures locos Suetonianos tractauit, praestantiam uel solius 
W uel utriusque et W demonstrans. Cum autem codicem ipse nondum 
inspexisset atque collationi uitiosae Lerschianae a Reifferscheidio editae 
fidere cogeretur, de nonnullis locis in dubio relictus erat. Neque omnes 

'• Praefat. p. XIII: "Hic (Ottobonianus), quem in dialogo primus adhibui, tot recentiorum 
grammaticbrum emendationes occupauit ut praeter Pontanum et Puteolanum nemo saeculo 
quinto decimo in emendando dialogo plus praestiterit." 

17 Comment. crit. p. 46: "Addam hic pauca de E siue Ottoboniano omnium liberrime in- 
mutato. cuius ea est condicio ut et ipse saepe inspecto familiae N ( = codices V et L in Suetonio) 
codice quodam (A [ = V], ut credere licet) a sua familia desciuerit, propriis praeterea coniec- 
turis indulgens (cf. Michael. not. 11) nouasque inferens corruptelas." 

*■ Cotnment. crit. p. 45. 

29 De ceterorum librorum dispositione a Gudemanno facta, cui, quod ad Suetonium"per- 
tinet, assentiri nequeo, uide infra p. 191. 



58 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [558 

locos perscrutatione dignos tractauit Ihmius. Opus autem praeclare in- 
ceptum mors praematura ne ad finem perduceret prohibuit. 

Hoc insigne in familia X animaduerti, Ottobonianum codicem, quam- 
quam multo paucioribus uitiis quam Vindobonensis est maculatus, eis locis 
ubi ab huius memoria discedens lectiones peculiares ostendit perraro codicis 
X memoriam reuocare, Vindobonensem autem in peculiaribus lectionibus 
memoriam archetypi X et libri Hersfeldensis, ut mihi quidem uidetur, saepe 
conseruasse. Librarium c. 6(p. 105, 5) aliquot uolumina, c. 21 (p. 116, 1) 
quo delegante, c. 25 (p. 120, 7) rhetoras ibi, c. 29 (p. 125, 10) immunia, ueras 
scripturas reuocasse supra (p. 55) ostendi. C. 15 (p. 112, 10) quoque lur- 
conem ( = H U L) pro lurchonem in exemplari bene restituit. Hic librarius eam 
potissimum emendandi rationem secutus est, ut in locis corruptis singulas uo- 
culas quae sententiae obstare sibi uiderentur omitteret, spatio uacuo plerum- 
que relicto. Sic c. 25 (p. 120, 3) ubi ne renuntiatum est in Hersfeldensi libro 
exstabat, ne spatio uacuo trium f ere litterarum praemisso omisit, atque ueram 
lectionem sine dubio reuocauit. 30 C. 7 (p. 106, 6) in illo corruptissimo loco uer- 
ba ut hoc ita omisit ut totus fere uersus quo id caput desinit uacuus relinque- 
retur; c. 14 (p. 111, 14) ante grauiorem illam lacunam uoculam tov, quae in 
X ut uidetur in tot abierat, parua lacuna indicata omisit; c. 25 (p. 119, 12) 
item, quod propter uerba senatus consultum (uel s.c.) delapsa sensu carere 
uidebatur, spatio uacuo relicto et cruce desperationis margini adfixa omi- 
sit; eandem rationem c. 29 (p. 125,4) ubi tibet in X legere debebat secutus 
est. C. 25 (p. 122, 18) ubi tum iam in X in in corruptum esse uidetur librarius 
O hoc uerbum omnino omisit neque lacunam indicauit. Item c. 24(p. 118, 
10), ubi Hersfeldensis liber hos cum diligenter repetere (pro repeteret ut uide- 
tur) testabatur, repetere in recepere satis inepte mutauit et cum consulto, ni 
fallor, omisit. Vtrum c. 2 (p. 101, 7) librarius O ueram scripturam uettius 
de industria restituerit uix diiudices. C. 30 (p. 127, 4) O solus illam scrip- 
turam ac (pro et) quae teste Decembrio in Hersfeldensi libro erat praebet; 
sed magnopere dubito an magna fides Decembrio tam paruis rebus habenda 
sit. Librarium O ac, et, atque, aliis locis inter se confudisse e tabula supra 
(p. 45 sq.) exhibita animaduersum est. Alia de industria immutata esse 
uidentur, ut (p. 98, 9) Staberi Erotis nomen in indicem insertum; c. 3 (p. 102, 
14) quadringentis pro quadringenis, et c. 23 (p. 117, 16) quadringenta pro 
quadringena; c. 18 (p. 114, 4) cognominauit pro transnominauit. Verborum 
ordo saepius mutatus, 31 pauca uerba omissa, ut c. 16 (p. 113, 3) et, sorti de- 
beri uidentur. Omnino codex O eis uitiis quae per librari neglegentiam 

30 In ora exemplaris Reifferscheidiani Vahleni manu scriptum neruntiat inueni, quod hunc 
errorem optime explicare mihi uidetur. In aliquo antiquissimo codice librarius neglegenter 
neruntiatum pro renuntiatum scripsit. Corrector aliquis -runtiatum in renuntiatum bene cor- 
rexit, sed originem illius ne- non perspiciens id non sustulit, unde exortum est ne renuntiatum. 

31 Vide supra p. 45 sq. 



559] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 59 

exoriantur fere caret, neque ea libidinosa interpolatione, qua multi no- 
strorum insignes sunt, est maculatus; atque, nisi omnia fallunt, magna auc- 
toritate est habenda in Hersfeldensi archetypo restituendo. 

Codex W certe ab homine indoctiore atque neglegentiore quam qui 
O confecit exaratus est, qui nihil de industria, haud pauca autem inconsulte 
omisit. Si peculiares huius codicis lectiones perlustraueris, perpauca, quae 
consulto immutata esse uidentur, 32 multa autem quae currente calamo a 
librario parum docto ac diligente corrupta sint inuenies. Sed haud raro 
etiam in uitiis hic codex Hersfeldensis libri memoriam reuocare mihi uide- 
tur. Quocirca huius codicis uitiis ineptis praetermissis, quippe quae fere 
omnia in tabulis supra (p. 48 sq.) exhibitis uideri possint, notabiliores eius 
lectiones in archetypis X et Y et ipso Hersfeldensi codice restituendis sae- 
pissime proferam. 33 

III. NOTABILIORES FAMILIAE X ATQVE CODICIS W LECTIONES AD HERS- 
FELDENSEM LlBRVM RESTITVENDVM TRACTANTVR. QVIDAM LOCI 
CORRVPTI SANANTVR. 

Ad peculiares lectiones utriusque familiae recte aestimandas et ad codi- 
cem Hersfeldensem restituendum haec subsidia nobis suppeditant: primo 
testimonia Decembri, qui ipsum Hersfeldensem anno 1455 inspexit, et Ni- 
colai Nicoli commentarius; 34 deinde Agricolae Aesini octo illa folia uetera, 
quae olim, nisi omnia fallunt, eiusdem Hersfeldensis libri partem fecerunt; 
tum aliorum auctorum testimonia, ut Ciceronis epistulae in uita Curti Ni- 
ciae (c.14), Gellius XV, 11, ad senatus consultum et censorum edictum 
(c.25) sananda, Ciceronis altera Philippica (17), ex qua Suetonius in c. 29 
uerba profert; postremo ea subsidia, quae in omnibus scriptoribus antiquis 
recensendis suppeditant, nostri auctoris et totius linguae Latinae usus di- 
cendi. 

M Librarius W propriam argumenti capitum distinguendorum rationem secutus esse uide- 
tur; qua in re ea peritia saepius usus est, quae ab eius socordia alibi manifesta abhorreret. 
Eiusdem fere distinguendi rationem ac librarius V secutus est. Sic c. 2 (p. 101, 11), c. 25 (p. 121, 
14), (p. 122, 8) soli W V capita a ceteris distincta praebent. Item c. 2 (p. 100, 13) W V U, 
c. 4 (p. 104, 12) W B V soli eam distinctionem, quae nunc in exemplaribus impressis uidetur, 
exhibent. Similem capitum distinctionem sententiae conuenientem in ea parte huius codicis, 
qua Dialogus continetur, animaduertit Ed. PhUipp. Minus bene tamen c. 4 (p. 103, 11) Eosdem, 
c. 10 (p. 108, 18) ylen (sic), solus librarius W capita a ceteris distincta statuit. P. 125, 11-12 
tamen is solus distinctionem inter Sexti Clodi et Albuci Sili uitas indicare neglexit. 

" Secunda manus in W, quae, ut e tabulis supra expositis perspicitur, nonnumquam in 
bonam partem correctiones fecit, nihil ad Suetoni criticam confert; cum satis constet correc- 
torem alius codicis copiam non habuisse. Eum non omnino indoctum fuisse non solum 
correctiones, quas suo Marte fecit, sed etiam glossae marginales, uelut ad ylen (in yletn mut. 
eiusdem correctoris manus) c. 10 (p. 108, 18), id est materia primaria, ad gurgustio c. 11 (p. 109, 
21) id est cellula indiuiduali, demonstrant. 

u Vide supra p. 13 sq. 



60 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [560 

Hoc primum admonendum mihi uidetur, ne nimiam bonitatem libro 
Hersfeldensi attribuamus, neue bonas lectiones, etiam si in compluribus 
codicibus inueniuntur, huic archetypo semper uindicandas existimemus. 
Nam quomodocumque de opusculis Taciteis iudicaueris, 35 quod ad no- 
strum libellum Suetonianum pertinet, iam tum cum Romam relatus 
est non solum imperfectus erat, quippe cui undecim rhetorum uitae 
deficerent, sed etiam mendosus, ut uerba in Ciceronis epistulis (c. 14) 
omissa, corruptelae in senatus consulto et censorum edicto (c. 25), in 
eis quae (c. 29) Suetonius e Ciceronis altera Philippica profert, desperati 
illi loci c. 3 (p. 102, 14-15), c. 5 (p. 104, 19), c. 7 (p. 106, 6), c. 13 (p. 110, 
21), et alia complura testantur. Quid, quod in exiguo illo Decembri 
testimonio, tres manifestae corruptelae deprehenduntur, quae in nostris 
libris uel nusquam uel fortuito in uno et altero codice uidentur. C. 1 
(p. 100, 1) Decembrius nec in usu quidem pro ne in usu quidem legit, sed 
in nostris libris nec in solis Bodleiano (B) et Harleiano (H) inuenitur. 
Nicolai Nicoli commentarius tamen ne in usu quidem testatur, ita ut dubi- 
tari liceat an Decembrius uerum Hersfeldensis testimonium hoc loco repe- 
tierit. Eodem loco (1.2) Decembrius rudis scilicet profert, sed illud nullo in 
libro superstite inuenitur. 38 Ultimo autem in capite (p. 127, 3) Regum non 
legum legit Decembrius, quam lectionem unus solus codex, et ille longe 
omnium pessimus, Vrbinatem (U) dico, exhibet. 37 Item c. 30 (p. 127, 4) 
Decembrius ac uindicem non et uindicem testatur, cum illud in solo O, hoc 
in ceteris omnibus inueniatur. Cum autem librarius O saepius et, ac, atque, 
inter se confuderit, probabilius mihi uidetur hic quoque et Decembrium et 
librarium O ob uoculam ac (libertatis) praecedentem errauisse. Dolendum 
igitur est maiorem fidem Decembrio testi haberi non posse, sed hoc per- 
suasum habeo Hersfeldensis libri corruptelas non semel tantum in eius 
apographis, praecipue in apographo Y, cuius librarius doctior quam librarius 
X fuisse uidetur, sanatas esse. 

De opusculorum Taciteorum et Suetoni fragmenti dispositione Decem- 
bri testimonium et Nicolai Nicoli commentarius inter se consentiunt, hunc 
ordinem testantes: Germaniam, Agricolam, Dialogum, Suetoni de Gramma- 
ticis et Rhetoribus. Agricola, ut satis constat, paulo postquam Decembrius 
Hersfeldensem codicem uidit a ceteris opusculis recisus est, neque in alter- 
utro apographo X Y locum obtinuit. Inter omnes libros qui aetatem tule- 
runt W solus tria opuscula Germaniam, Dialogum, Suetoni reliquias eodem 
ordine conseruat quem in Hersfeldensi codice obtinebant. In O autem 

" Gudemannus (p. 115) Dialogi textum, quamquam imperfectum, haud ita mendosum 
iudicauit. 

M In codice y rudis (scilicet omis.) stetisse uidetur (sic in M K C F). In cetcris huius 
stirpis libris rudis in rudi correctum est. 

87 Lectio duplex in Hersfeldensi codice fuisse mihi uidetur. Vide infra p. 166. 



561) ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 61 

Germania deest, cum Dialogus Suetoni fragmentum sequitur. Quaenam 
fuerit causa ordinis mutandi in Ottoboniano non apparet, sed uix dubitari 
potest quin X Hersfeldensis libri ordinem seruauerit, quem W per succes- 
sionem acceperit. Librarius Y librorum dispositionem mutauisse uidetur, 
cum Hersfeldensis codicis ordo ne in uno quidem codice huius familiae de- 
prehendatur; sed tanta est confusio familiae Y testimoniorum, ut librorum 
dispositionem in ipso Y praestare uix audeas. Familiae Y hi codices duo 
opuscula Tacitea Germaniam et Dialogum, et Suetoni fragmentum con- 
tinent: Neapolitanus (N) Vaticanus 1518 (I) Vaticanus 1862 (V) Leidensis 
(L) Venetus Marcianus (M) Vaticanus 4498 (A). Vaticanus A tamen, qui 
Agricolam quoque complectitur, nihil ad hanc quaestionem pertinet, cum, 
ut infra (p. 189) demonstrabo, eius librarius Suetoni opusculum ex eodem 
exemplari ac Taciti libellos transcribere nullo modo potuerit. Codex V qui 
inter singulos familiae Y codices maxima fide est digna Germaniam, Suetoni 
libellum, Dialogum eo ordine quem uides exhibet. Codices I et M Sueto- 
nium primo Dialogum secundo Germaniam tertio loco exhibent. Si eam dis- 
positionem quae est in I M archetypo Y attribuas, ordo qui est in N L, 
Dialogus, Germania, Suetoni libellus, facile explicari potest, cum in N Ta- 
citi Annalium pars posterior et Historiae his tribus opusculis praecedant, 
unde librarius Suetonium ad nouissimum locum relegasse uideatur, ut omnia 
opera Tacitea ordine sequerentur. Eandem rationem secutus esse uidetur 
Pontanus, qui codicis L archetypum exarauit, Suetonio ultimum locum at- 
tribuens, ne inter duos libellos Taciteos alienum opusculum intercederet, 
quod in communi archetypo codicum V L fuisse uidetur. Sed nihil est, 
cur rem tam incertam fusius pertractem. 

De inscriptione nostri libelli Decembrius haec profert: Suetonii tran- 
quilli de grammaticis et rhetoribus liber. Incipit. Haec autem in Nicolai 
commentario inueniuntur: Suetonii Tranquilli De grammaticis et rhetori- 
bus, qui incipit sic. Aesinus Agricola, quamquam hac ex parte ab humanista 
saeculi quinti decimi suppletus est, pristinam inscriptionem conseruasse 
uidetur: CORNELII. TACITI. DE. VITA. IVLII. AGRICOLAE. 
I NCIPIT. Quae cum ita sint, haud dubium uidetur quin apographon Y 
Hersfeldensis libri inscriptionem repetierit, quae nunc in codicibus N G I V 
sic ut scriptam uides extet : C. Suetonii tranquilli de grammaticis et rhetori- 
bus. Incipit. 3 * Codex W duas inscriptiones habet quarum una gramma- 
ticorum rhetorumque indicibus praemissa pristinam formam retinet, nisi 
quod uerbum Incipit primum pro ultimo loco obtinet. Altera inscriptio in 
W et Ottoboniani inscriptio (indicibus praemissa) utraque uerbum additi- 
cium FELICITER ostendunt. 38 De indicibus neque Decembrius neque 
Nicolai commentarius testatur. Eorum familiae Y codicum qui pristinam 
inscriptionem conseruant, G I eam indicibus praemissam, V indices se- 

*• Vide supra p. 40 sq. 



62 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [562 

quentem habet; N autem indice caret. Qua in re G I, quoniam cum W 
fere consentiunt, pristinam formam seruare uidentur. De totius libelli 
subscriptione nulla est inter nostros codices consensio. Ea subscriptio quae 
estinO, DEFICIT. FINIS. DEVS. CONCEDAT. VT. REPERI- 
ATVR, manifesto est additicia. In W G I nulla omnino est subscriptio, N 
haec margini adfixa profert: uacat in exemplari; V Non repperi ultra in ex- 
emplariP 

Nunc inuestigandum est quod lumen nostrorum librorum archetypo 
Agricola Aesinus diffundere possit. Cum de Agricola Aesino loquor sola ea 
octo folia uetera e saeculo nono uel decimo prouenientia, quae olim ipsius 
Hersfeldensis libri pars fuerunt, in animo habeo. Suetoni fragmenti ar- 
chetypum certe eiusdem erat aetatis atque illa Agricolae octo folia, et ue- 
risimillimum mihi uidetur id eadem manu exaratum esse, ita ut Agricolae 
Aesini propria, orthographia, litterarum formis, scribendi compendiis, ce- 
terisque rebus, omnia optimo iure nostrorum codicum archetypo uindicari 
possint. In Agricola Aesino maxima est scribendi compendiorum parsi- 
monia, quod idem in archetypo Suetoniano obtinuisse persuasum habeo. 
Quod si uerum est, pars maxima eorum errorum, qui in nostris codicibus 
ex compendiis male resolutis exorti se habent, non ad compendia in ipso 
Herfeldensi codice, sed ad compendia in eius apographis referendi sunt, 
quod Gudemannus in Dialogo recensendo (p. 115) recte agnouit, Wickius 
nuperrime sine iusta causa negauit. 40 Quam opinionem, si lectiones pe- 
culiares utriusque familiae X et Y supra (p. 39 sq.) prolatas cum lectionibus 
singularum familiae Y stirpium infra exhibitis contuleris confirmari uidebis. 
Nam inter illas perpauca uitia, quae librari imperitiae in compendiis 
explicandis certo iudicio attribui possint, inuenies, inter has autem talia 
complura uidentur. Hoc quoque animaduertendum est, quamuis ipse 
Hersfeldensis liber perpauca compendia haberet, archetypa ex quibus ipse 
ortus traxerit, compendiis ita abundare potuisse, ut iam in Hersfeldensi 
libro talia uitia exstarent. 4 1 

Non tamen omnino compendiis carebat Hersfeldensis liber, ut Agricola 
Aesinus aperte demonstrat, et illis ipsis compendiis quae in Aesino codice 
se habent adhibitis, omnes fere discrepantias inter X et Y quae hac com- 
pendiorum ratione explicandae sunt enucleatas habes. C. 28 (p. 124, 14) 
W, quibus nescio quo casu B consentit, ueram scripturam nucerino prae- 
bent, familiae Y libri praeter B Nuncino fere habent. Ansam ad hanc dis- 

38 De subscriptionibus in B D L uide infra p. 116; in stirpe y uide infra p. 142. 

« Vide infra p. 192. 

41 Sic fortasse enucleanda sunt c. 1 (p. 100, 7) adnotum pro adnotatum (uide infra p. 104); 
c. 26 (p. 123, 13) significabat pro significat in omnibus codicibus; c. 25 (p. 120, 7) Iectio duplex 
latinos rhetoras: latine scilicet rhetoras, si re uera haec uarietas ipsi Hersfeldensi referenda est 
(uide infra p. 89). 



563] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 63 

crepantiam interpretandam hae scripturae in Agricola Aesino inuentae 
nobis porrigunt: 42 f. 63 a , 16 catuae (pro cateruae), f. 60 a , 13 1 muliebrit (pro 
muliebriter) , f. 62 a , 21 introgate (pro interrogate). Vnde constat in archetypo 
Suetoniano nucino uel tale quid extitisse. Quod autem codex B ueram 
lectionem cum W ostendit, coniecturae eius uiri docti, qui codicis B 
archetypum exarauit, 43 id deberi mihi uidetur. 

In Agricola Aesino litterae us uerba terminantes nexu quodam nonnum- 
quam coniunctae sunt, ut f. 57 a , 23 indecoru t , f. 62 b , 25 anxiu s . Quinque 
exempla notat Annibaldius (p. 75). Similis nexus in Hersfeldensi libro cor- 
ruptelas c.5 (p. 104, 18) libertis, c. 15 (p. 112, 13) surreptis, fortasse etiam c.10 
(p. 108, 5) praetextatis iA in apographo X peperisse mihi uidetur. 

C. 2 (p. 101, 12) familia X recte 45 generque Aelii, i6 familia Y falso gener 
.Q. Aelii testatur. 47 Huius erroris causam codex Aesinus aperte docet, quippe 
qui uoculam -que fere semper compendiose -q. proferat. C. 2 (p. 101, 7) W 
solus ueram scripturam uectiusque iS exhibet; familia autem Y Vectius .Q. 
testatur, quem errorem quoque admisit. 49 C. 18 (p. 114, 14) familia X e 
contrario atque falso profert, in familia autem Y stirps /3 ueram lectionem 
ad ,Q., stirps a utrumque ad .Q. atque exhibet, stirps y denique .Q. omittit. 
In Aesino libro adq. pro atque saepius erat, quod genus erroris secunda manus 
maximam partem sustulit, nonnumquam tamen hoc officio fungi neglexit, 
ut f. 56 b , ll 1 ; f. 60 a , 22 ;f. 60 b , 24 1 ; ubi adq. pro atque sine ulla correctione in- 
uenitur. Hoc igitur loco in Hersfeldensi codice consentaneum est correc- 
torem nimio emendandi studio atque siue supra uersum siue in margine 
scripsisse eo pacto, ut uel pristinam lectionem ad q. (pro ad Q.) corrigeret ut 
ipsi uidebatur, uel ut alteram lectionem proponeret. Librarius autem X 
falsam scripturam atque suscepit, dum librarius Y utramque perinde atque 
in exemplari scriptam uidit transcripsit; unde factum est ut librarius a 
duplicem lectionem in contextum acceperit, librarius /3 falsam atque om- 
nino respuerit, librarius y denique propter eandem confusionem siue con- 
sulto siue inconsulte Q. omiserit. Similiter c. 2 (p. 101, 5) posteaque in W ad 
postea q. (pro postea Q.) in Hersfeldensi codice referendum est. 

41 Foliorum numeri ad Annibaldi textum diplomaticum respiciunt. 
" Vide infra p. 122. t 

44 Vide supra. p. 42. 

45 Perperam Reifferscheidius in apparatu. 

48 Paruas discrepantias uelut Elii, Elli, non adnoto. 

47 Corrector in L ueram lectionem coniectura restituit. 

48 Vettius pro uectius scribendum erat. Sic in O. 

4 »De lectionibus duplicibus in Hersfeldensi codice uide infra p. 71 sq. Quo pacto O 
uettius .Q. et postea quintus (.Q. in Y) cum Y exhibeat non liquet. Aut his quoque locis lec- 
tiones duplices in Hersfeldensi ponendae sunt, aut, quod uerisimilius uidetur, librarius X 
saepe eadem fere compendia atque Hersfeldensis librarius usurpauit. Sic c. 31 (p. 126, 7) pro- 
orandi in W pro perorandi ad similitudinem compendiorum pro per et pro, quorum exempla in 
Agricola Aesino uidentur, referri potest. Idem uerbum in stirpe y in operandi corruptum est. 



64 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [564 

C. 17 (p. 113, 16) OWw« quem recte ostendunt, familiae Y codices omnes 
neque falso testantur. In codice Aesino nullum compendium pro quem 
praeter que animaduerti. Probabilius mihi uidetur neque in Y non ad pe- 
culiarem formam in Hersfeldensi codice referendum, sed neglegentiae li- 
brari Y, quippe qui ductum supra litteram e in que neglexerit, deberi. 

Hoc loco admonendum est de errore quodam quem admisit Ihmius haec 
scribens: 50 "Auch hinsichtlich der Abkiirzungen erinnert W an beste Hand- 
schriften (ich habe, da es sich um Sueton handelt, vornehmlich den cod. 
Memmianus im Auge); p. 101, 12 bietet er E. Q. R.; p. 101, 13 RE. p.; p. 
125, 8 p. c.; ofter C. N. fiir das praenomen Cn. Dies und anderes weist auf 
eine in Capitale oder Unciale geschriebene Vorlage. Das Compendium Q. 
hat den Schreibern oft zu Irrthiimern Anlass gegeben. Fiir unsere Schrift 
kommen u. a. folgende Falle in Betracht. P. 101, 7 druckt Reifferscheid mit 
J. F. Gronov Vectiusque: so steht schon in W (uectiusqj) , wahrend die iibri- 
gen Hss. das Compendium in der missverstandlichen Form Q. bewahrt 
haben." In hoc manifesto errauit Ihmius, quod compendium Q. pro -que in 
archetypo fuisse existimabat, nam ut supra demonstraui numquam de com- 
pendio Q. sed de compendio q. agitur. Neque propius uero accessit 
Ihmius, cum quaedam antiquitatis uestigia ad archetypum litteris maius- 
culis uel uncialibus exaratum respicientia in talibus lectionibus quales E. Q. 
R., RE. p., C. N. detegere sibi uisus est. In Agricolae Aesini illis foliis 
ueteribus prima littera cuiusque capitis maiuscula est forma. Littera A 7 
maiuscula quater deciens, cum in uerborum initiis tum in mediis uerbis 
inuenitur; litterae NT inter se ligatae totidem fere se habent; littera 
uncialis E bis inuenitur. Sed praeter has, quas modo enarraui, 
litteras uel maiusculas uel unciales in Agricola Aesino frustra requiras. 
Quae cum ita sint, in litteris maiusculis nostris codicibus exhibitis non anti- 
quitatis uestigia uidere debebat Ihmius sed saeculi quinti decimi libra- 
riorum libidinem. Quod ad praenomina pertinet, in Agricola Aesino num- 
quam compendiose exprimuntur, sed semper exscripta sunt. 51 Idem in 
libello Suetoniano semper obtinuisse,-quippe qui tam multis praenomini- 
bus abundet, affirmare non audeam. Tali quidem opinioni c. 18 (p. 114, 14) 
lectio atque in W obstare uidetur, sed hoc persuasum habeo, c. 3 (p. 102, 
13) .q. et W quintus ( = U; Quintus H) testantes Hersfeldensis memoriam 
accuratius reuocare quam ceteros libros, qui .Q. proferunt. 52 Tales scrip- 
turae in W quales c. 14 (p. 111, 5) .C. memmio, c. 26 (p. 123, 5) .D.M. Ti- 
cinium pro ad M. Titinium, c. 27 (p. 124, 4) .G. N. pompeium suspiciones 

60 Op. cit. p. 547. 

61 F. 56 a , 15 gaiutn, 27 aulus; f. 57 a , 21' iulius; f. 63 a , 13' aulus. 

62 C. 31 (p. 126, 14) Hersfeldensis liber testante Decembrio lucium pisonem habebat, sed 
paulo infra (p. 127, 2) M. insuper brutum. Vehementer tamen dubito an Decembrio in tam 
minutis rebus magna fides habenda sit. Eodem loco B solus inter nostros libros luciutn osten- 
dit, ceteri omnes L. 



565] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 65 

de litleris maiusculis in hoc codice per se mouere debebant. Numquam 
igitur antiquitatis uestigia in talibus formis quales sunt in W c. 2 (p. 101, 12) 
E. Q. R. et c. 16 (p. 112, 17) .R. (pro Romano) quaeram, sed multo magis 
Hersfeldensis memoriam seruatam uideo in compendio r. quod idem W 
c. 2 (p. 102, 14) exhibet; siquidem in Agricola Aesino f.56 a , 8 1 populi .r. in- 
ueni. 

C. 25 (p. 120, 2) quoque W ueram archetypi memoriam reuocat eiere 
(pro ei e re) p testans, 53 ut haec in Agricola Aesino aperte demonstrant: 
f.56 s , 11 rerhp, f.62 a , 13 1 reip. Verius tamen, ut mihi uidetur, antiquitatis 
uestigia c. 29 (p. 125,8) in compendio .p.c., u quod praebet W, detexit Ih- 
mius. 

C. 2 (p. 102, 12) X cum B V L consentiens septingentis ostendit, ceteri 
libri (cLcc U ducent : s Q) .dcc. uel .DCC; item c. 21 (p. 116, 5) X B V Q cen- 
tum et qumquaginta, ceteri C & L. Hic quoque tales formae quales DCC 
etC & L testante Agricola Aesino ab Hersfeldensis consuetudine abhorrere 
uidentur. Talem scripturam in Agricola Aesino non animaduerti, sed con- 
tra f. 62 a , 12 1 quinquaginta (quod in Agricolae codice B L ta transcriptum 
est), f.63 a , ll 1 decemilia (!), 12 1 trecenti sexaginta (in Agricolae codice B 
CCCL X) inueni. Non tamen est infitiandum c. 23 (p. 117, 19) B V Q soli tre- 
centa sexaginta quinque uasa exhibere, O W cum ceteris ccclxv uasa 
habere, ita ut in dubio uideatur, utra forma archetypo uindicanda sit. 66 

Ihmius in multis rebus orthographis insignem bonitatem uel antiquitatis 
uestigia in codice W perspicere sibi uisus est, quam opinionem certe Agricola 
Aesinus magna ex parte confirmat. In nostris codicibus nulla est unanimi- 
tas de genetiuo singulari eorum nominum propriorum quorum nominatiuus 
singularis in -ius desinit, neque Agricola Aesinus auxilio subuenit, cum talia 
nomina in genetiuo singulari in eo non animaduerterim. O ueram scrip- 
turam 66 in simplici i numquam solus, quater cum compluribus aliis codici- 
bus profert: c. 7 (p. 105, 14) dionysi ( = W N G V), 57 c. 16 (p. 113, 7) domiti 
( = W B V K H C), c. 19 (p. 114, 16) orbili( = W N G I B V). W e contrario 
c. 7 (p. 105, 20) ueram scripturam iuli solus exhibet; ter cum solo V simpli- 
cem i praebet: c. 2 (p. 100, 11) enni (in ennii mutauit altera manus in W), 

M Vide tabulam supra p. 43. Ottoboniani librarius compendium p haud recte intellegens 
in pre explicauit, pro eiere autem eicere, quod in W quoque margini adscriptum se habet, 
substituit. Vide infra p. 77. 

M p.c. O G U patres conscripti N I P pfes co ti B P. C. D .p. c?' V .p. con. L pres 
cons M .P. con. K pres conscripti H p. co: C P. c.A .p. conscripti Q. 

66 Non ignoro lectionem trecenta sexaginta quinque in Hersfeldensi libro Vrsini (in Cic. 
pro Cluent. inscript.) emendationi obstare uideri. Rothius Reifferscheidiusque Vrsinum 
sequentes CCCLX uuas edidisse ediderunt; Osannus trecenta (!) sexaginta uuas edidisse; quod 
tale quid in archetypo ponit: CCCLXVVASAEDIDISSE (uide Ihmium, p. 545 adn. 1). Sed 
talis error in aliquo libro multo antiquiore quam Hersteldensi exoriri debebat. 

16 Vna i littera in titulis semper usurpatur teste Mommseno, Hermes I p. 462. 

67 dyonisii in dyonisi corr. eadem man. ut uid. in W. 



66 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [566 

c. 10 (p. 109,4) salusti, c. 12 (p. 110, 16) corneli; semel W cum B et V facit: 
c. 8 (p. 106, 13) enni; hS semel cum NGIBMHCA sed contra codicis V 
memoriam: c. 15 (p. 112 ,4) pompei. V solus ueram scripturam bis osten- 
dit: c. 2 (p. 100, 16) Enni, (p. 101, 6) Enni;™ p. 101, 8 V et D soli Lucili 
testantur. His autem locis ne unus quidem codex ueras formas ostendit: 
c. 2 (p. 101, 12) Aelii uel Elii, (p. 100, 16) Palatii (palacii W), (p. 101, 4) 
Naeuii uel Neuii, c. 10 (p. 108, 3) Salustii (Sallustii L), c. 29 (p. 124, 20) 
Antonii (ant. A). 

Certius iudicium de eis uerbis compositis quae praepositiones sincere 
scriptas habent pronuntiari potest, cum tales formas fere solas exhibeat 
Agricola Aesinus, qua in re libri O W uel solus W mirum in modum Hers- 
feldensis memoriam reuocare uidentur. 60 Exigua uestigia praepositionum 
sincere scriptarum in omnibus fere codicibus inueniuntur: c. 24 (p. 118, 11) 
obprobrio (opprobrio L C opiopbrioW), c. 30 (p. 126, 10) obtulisset (optulisset 
G L). Eodem pertinet c. 1 (p. 100, 7) adnotum (adnotatum B annotatum a 

aduotum D notum U A at notum L). His locis familia X contra familiae Y 
memoriam Hersfeldensis libri lectiones, nisifallor, conseruat: c. 4 (p. 104,2) 
adlocutiones, c. 10 (p. 108, 14) adsumpsisse, c. 21 (p. 115, 18) adserente. W 
solus praepositionem sincere scriptam ostendit: c. 8 (p. 106, 12) conposuit, 
c. 9 (p. 107, 19) adpositis, c. 14 (p. 111, 18) inbecillitatem, c. 14 (p. 112, 3) 
conprobat, c. 21 (p. 116, 5) conponere, c. 22 (p. 116, 15) adfirmante, c. 28 (p. 
124, 17) conparuisse. C. 24 (p. 118, 14) O W cum V H C Q adnotare profe- 
runt; c. 10 (p. 108, 22) W cum II adgressos. E contrario c. 15 (p. 112, 13) O 
W surreptis exhibent, cum ceteri fere (surreptus in surreptis mut. m.3 L) 
subreptus (subrectus a) testentur; quae diuersitas haud scio an duplici 
lectioni in Hersfeldensi codice attribuenda sit. 61 

Eadem ratione tractandae sunt formae in tertia persona singulari tem- 
poris perfecti actiui simplici * littera scriptae. Vno quidem loco forma in 
simplici i manus emendatrices in fere omnibus codicibus subterfugit: c.9 
(p. 106, 21) repetitw repetiit L K om. U. C. 5 (p. 104, 21) complures codices 
ueram scripturam praebent: obisse W G B D V L Q. C. 22 (p. 116, 12) et 
c. 24 (p. 118, 6) petit in solis O W inuenitur; 6 * c. 30 (p. 127, 5) etiam W solus 

68 enniclencorum pro Enni elenchorum B. 

■ enim ex ennii corrupt. W I. 

80 Vide in Agricola Aesino: f. 56% 22 adsumpio; f.56 b , 14' inperiis; f. 57*, 14' adgressus; 

i.57 b ,9'inmisit;i. 5%* ,25 adsedere; f. 58 a , 19' inritamentamirritamentacori.; f. 58 b , 1' Adno- 
tabant; i. 59 a , 20' adsumpta; i. 59 b , 26 adgressi, 3' adsultare; i. 60 a , 1 adrogantia, 7 inritatis, 15 

inmixli s (in marg. immixtis), 7' inlustrauit; i. 60 b , 2 adfluebant; i. 61 a , 20' affectu; i. 62 a , 24 ad- 
gressos, 12' inponite, 13' adprobatae, 14' inputari, 17' adloquente, 25' adfunderentur; f. 62 b , 3 
peradcliue; i. 63 a , 23 adpropinquauerunt; i. 63 b , 5' adtolli. Vide contra f. 60 b , 2 aspiciebantur, 
2' aspicientes; i. 63 a , 25' aspectu. 

61 Vide infra p. 71 sq. 

" petit in petiit mut. U petisse I. 



567] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 67 

redit profert. Formam duplici •*' scriptam in Agricola Aesino nullam animad- 
uerti, has autem simplici i: f. 59 b , 8 1 redit; f. 56 b , 18 transisse;i. 62», Itran- 
sisse. C. 18 (p. 114, 14) omnes codices nostri transiit exhibent, itemque c. 8 
(p. 106, 11) I solus transit ostendit. 

Simillimae sunt eae formae uerbi iacere cum praepositionibus composi- 
tae. Simplicem * litteram semper exhibet W, sed numquam a ceteris om- 
nibus diuersus stat: c. 16 (p. 113, 2) obicitur W B K C Q obiicitur w; c. 25 
(p. 119, 13) subiciam W B K Q subitiam I subiiciam co;c. 28 (p. 124, 11) obic- 
ientibus W obitientibus I obiicientibus o>; c. 29 (p. 125^ 4) obicit O W B K 
obiicit o). Simplicem i in Aesino codice semel, f.59 b , 5 l adici, duplicem nus- 
quam animaduerti. 

C. 2 (p. 100, 18) W V antiquiorem formam ualetudinis (in ualitudinis 
mut. m.2 W) praeferunt, quae in Agricola Aesino, licet in parte suppleta, 
f. 64 b , 14 1 ualetudinem, f.65 b , 11 ualetudini, legitur. C. 7 (p. 105, 21) W 
solus inter nostros codices cotidie exhibet, quae scriptura certe est prae- 
ferenda atque Agricolae Aesini testimonio f.61», 11/12 confirmatur. C. 4 
(p. 103, 12), item c. 26 (p. 123, 5) W solus epistula ostendit, quod cum uel 
sine libro adhibendum erat, tum codice Aesino, f. 63 b , 23 epistulis, confir- 
mari uidetur. Ne tamen codicibus saeculi quinti decimi in rebus ortho- 
graphis nimiam fidem habeamus, animaduertendum est codicem W c. 14 
(p. 111, 9) epistulam pro epistula ostendere, quod genus erroris non nisi e 
compendio epVa in archetypo X oriri potuit. 63 Ihmius 64 bonam lectionem 
condicionem c. 21 (p. 115, 19) ex W profert, ubi ego in eodem codice condi- 
tionem legere mihi uideor. 66 C. 30 (p. 126, 12) W et V soli condicionem 66 tes- 
tantur. C. 30 (p. 127, 7) O W cum G V H C A meliorem scripturam con- 
tionantis ostendunt. Sed omnino librarius W c pro t et t pro c satis ad 
libitum posuisse uidetur, 67 neque semper facile dignoscere possis, utrum c 
an t scripserit. In Agricola Aesino prouintia pro prouincia fere semper 
scriptum est, quod etiam in nostris libris nonnumquam inuenitur: c. 3 (p. 
102, 15) prouintias I B, c. 14 (p. 111, 17) prouintia W I K H, c. 24 (p. 118, 7) 
prouintia W I, c. 30 (p. 127, 2) prouintiae I. 

Inutile est certa argumenta in uice litterarum e et ae quaerere. Codex 
O e pro ae fere semper habet, W autem satis raro. 68 In hoc W cum libro 

M C. 16 (p. 112, 17) W epVae habet, cum O, qui ceteris locis hoc uerbum compendiose 
scriptum ostendit, epistole proferat. 

« 4 Op. cit. p. 546. 

46 condicionem V L K condictionem B conditionem w. 

•• In W prima manus e conditionem correxisse uidetur. 

• 7 Cf. c. 2 (p. 100, 16) palacii; c. 3 (p. 102, 4) enetuit, et cetera in tabula supra p. 48 sq. 
ostenta. , 

68 e pro ae in W: p. 107, 12 diuerse, 108, 8 lelium, 110, 13 questiones, 110, 16 sylle, 113, 18 
que pro quae, 19 exacte, 11 5, 9 poeh, 19 uere pro uerae, 116, 2 octauie, 120, 5 discipline, 10 preter, 
122, 6 hec, 123, 12 celius, 124, 18 graeceque, 127, 1 Italie. 



68 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [568 

Aesino facit, qui uel perpauca uel nulla exempla litterae e pro ae scriptae 
ostendit. In Agricola Aesino litterae ae pro e saepius inueniuntur, 69 in 
codice W haud raro. 70 Idem scripturae genus in codicibus N et C saepis- 
sime inuenies, sed, cum fieri possit ut tales scripturae in W Hersfeldensis 
libri memoriam conseruent, in N et C nihil nisi quandam antiquitatis 
affectationem agnosco. 

Litteram y pro * positam saepissime ostendit W, ubi cum uno et altero 
codice nonnumquam facit. 71 Qua in re W ab Hersfeldensis libri usu, quod 
iudicare possim, abhorret. 72 

Vt hanc quaestionem orthographam absoluam, nonnulla sunt alia ex- 
empla, ubi uterque W uel alteruter aut soli aut cum paucis aliis libris 
ueram scripturam proferunt. Quae scripturae utrum libro Hersfeldensi 
uindicandae an abiudicandae sint, nihil Agricola Aesinus nos docet. 
C. 16 (p. 113, 6) W cum G Vergilium profert; c. 23 (p. 117, 12) W G V Ver- 
gilio. In indice (p. 98, 12) W V G M ueram scripturam Nicia, B L C fal- 
sam Nitia exhibent; in I A autem nomen huius grammatici indici deest. 
In contextu c. 14 (p. 111, 5) N V M soli Nicia ostendunt, ubi W etiam 
Curcius falso testatur; p. lll,llONDVMKU Niciam recte ostendunt; 
p. 111, 15 O W N D V M U A Nicia,p. 111, 18 0WNDVMKUQ Niciae 
(uel Nicie) recte exhibent. Quibus omnibus locis D ueram formam e Ci- 
cerone 73 reuocare potuit. In nomine C. Albuci Sili in indice (p. 99, 6) 
W cum V M de uera scriptura Albucius conspirant; in contextu autem 
c. 30 (p. 125, 12) W solus ueram formam Albucius praebet, ceteri omnes 74 
falso Albutius. Earum uocum, quae ex adulescens deriuantur, W meliorem 
formam in littera u semper adhibet, numquam. Qua in re W cum nonnul- 
lis familiae Y libris eisque plerumque deterioribus facit: c. 4 (p. 104, 6) W C 
A adulescentulo; c. 16 (p. 1 13, 4) W B G I C adulescentibus; c. 25 (p. 120, 7) W 
M H C A adulescentulosf 5 c. 25 (p. 122, 13) W M H C adulescentes. C. 2 (p. 

88 Vide in Agricola Aesino inter alia f. 56 a , 30 aegregius, 28' inter prae tando; i. 56 b , 1' pae- 
nes, 30' aegregius; 58 a , 9 praecibus, 27 praetio; 58 b , 7' craebrae; i. 62 b , 21' aequorum pro equo- 
rum; i. 63 a , 12' caecidere. 

70 Cf. p. 101, 6 fraequentia, 102, 9 praetia, 104, 1 aeloquentiam, 105, 17 latinae, 112, 14 
praetium, 115, 16 mecaenati, 121, 1 Latinae. 

71 Haec exempla co!legi:c. 2 (p. 101, 9) phylocomum; c. 6 (p. 105, 1) phylosophyam (phylo- 
sophiam 0);c. 7 (p. 105, 14) dyonisi scycho brachyonis (scycho in scytho immutauit m.2); c. 7 
(p. 106, 3) phylologus ( =N K); c. 9 (p. 106, 23) Cycerone; c. 11 (p. 109, 9) perydoneus ( = K); c. 11 
(p. 109, 15/18) dyana, dyanae. (p. 110, 2) pryapi; c. 14, (p. 111, 8) Cyceronis; c. 16 (p. 112, 17) 
Cyceronis, (p. 113, 9) epyrota ( = M); c. 19 (p. 115, 1) orthographya; c. 20 (p. 115, 3) hyspanus 
( =1 K); c. 25 (p. 120, 15) Cycero, (p. 121, 2) hyrtio ( =1 B Q); c. 27 (p. 124, 7) hystoriam ( =1 B K) 
c. 30 (p. 126, 14) medyolani. 

n Haec sola in Agricola Aesino animaduerti: f. 59 b , 8/20' calydoniam, i. 61 a , 5' calydonia. 
" Vide infra p. 124. 

74 Prorsus in dubio sum utrum -c- an -t- in O Iegenda sit. 

76 Haud scio an hic adolescentulos ut antiquissima forma censorio edicto conueniens 
edenda sit. 



569] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 69 

101, 8) W cum nonnullis aliis libris partim deterioribus genuinam scriptu- 
ram saturas™ exhibet; c. 5 (p. 104, 16) autem Wuitiose staturam profert, quod 
tamen propter ipsum mendum saturam potius quam satyram in exemplari 
indicat. 77 C. 23 (p. 117, 1) soli W genuinam scripturam erilem proferunt, 
itemque c. 27 (p. 124, 2) ostiarius, nisi quod hoc loco codex Q, liber inter- 
polationibus magnopere pullulans, cum eis fortuito facit. 78 Quaenam fuerit 
Hersfeldensis libri facies c. 25 (p. 122, 19), ubi W brundis in testatur, non 
extrico, sed non sine causa uidetur W litteram i recte ostendere ubi ceteri 
codices litteram u falso exhibent. 79 C. 29 (p. 125, 2) W cum K U meliorem 
scripturam temptare (temptare in tentare mutatum G) ostendit; O autem 
temerare habet, quod sine dubio ad temptare in X referendum est. Neque 
dubito quin temptare in Hersfeldensi libro locum obtineret. 80 

Ne quis me oleum perdere tam minutas quaestiunculas exagitantem 
existimet, talem inuestigationem non sine fructu persecutus esse mihi ui- 
deor. Neque Ihmius tam paruas res neglegendas duxit. 81 Quid quod haec 
ipsa quaestio orthographa una e duabus fuit causis, quibus Rothius, quippe 
qui libris et W nullam curam dederit, ut falsum iudicium de aetate libri 
Hersfeldensis (Henochiani ut ipse dixit) prompserit, inductus est? Cuius ip- 
sius uerba repetere malo. 82 "Nostram de uita Caesarum editionem si quis 
cum libello de grammaticis conferre uoluerit, in hoc admodum diuersum 
genus scribendi uocabula animaduertet. Rarissime enim ueteris scripturae 
uestigia, et quidem ea fere quae librariorum odium quasi subterfugerunt, 
deprehendet, praepositionum in uerbis compositis sincere scriptarum exem- 
plum nullum, 83 (48) accusatiui pluralis tertiae declinationis in is terminati 

" saiuras W N I V H C satyras OGBDLMaF satiras K U Q. 

satyra 

" saturatn N I B V H U C Q satyram O G D L M K A. C. 14 (p. 112, 3) W santya 
exhibens non solum genuinam lectionem Santra (uide infra p. 76) confirmat, sed etiam in 
ipso uitio fidelior est quam ei libri qui satura exhibent, cum santra non in satura sed in satyra 
propter litteras r etyinter se confusas corrumpi debebat. Ceterilibri sic testantur: salyra 
OGDLMKAF saturaNIYHUC satiraB. 

78 Falsam litteram h etiam in Agricola Aesino nonnumquam animaduerti: f. 58*, 4 coher~ 
cuit, 12' cohercere; f. 61 b , 3' cohercitum. 

78 Vide tabulam supra p. 54. Vide et infra p. 71 adn. 88. 

80 Cf. in Agricola Aesino f . 58», 14' praetemptare. 

81 Op. cit. pp. 547, 553. 

82 Praefat. p. LXV ad fin. 

88 Ipsius adnotationes adfero: 

"48) Excipiendum p. 257, 7 adnotatum, olim in adnotumet at notum corruptum; nam p. 
267, 14 boni libri omnes annotare habent." 

"49) p. 268, 26 grandis; nam p. 263, 8 omnis non habent nisi Parisinus codex et incerta edi- 
tio, qui libri antiquitatis affectatione etiam quom pro cum scribere solent. Accedant tamen 
Graeca acroasis, paraphrasis, thesis, synthesis." 

"50) cfr. supra p. LXV. Adde Sexti, Spoleti, Mediolani, Brundusi." 

"51) Semel adulescenlibus et neglegentia inuenitur. Adde antiquos p. 263, 29." 



70 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [570 

unum, (49) simplicis i litterae pro duplici positae (50) pauca inueniet; con- 
tra saepissime Antonii, Sallustii etc. et uel obiicere et subiiciam scriptum et 
de singulis vocabulis, adolescentes , (51) epistola, pene, tentare, concionari, 
quatuor, uendicauit, Brundusi, quanquam, unquam, nunquam, sic ut uides 
scripta offendet. Omnia haec reputans codici Henochiano maiorem quam 
saeculi XIII aetatem tribuere non audebit." Rothius, cum quinque 84 so- 
lum codices ex undeuiginti adhibuit, neque unum quidem optimae notae, 
non potuit non in errorem delabi. Sed illa ipsa antiquitatis uestigia, de 
quorum absentia in codicibus suis queritur ille, in libris O W uel in solo W 
potissimum inueniuntur. 85 Quae cum ita sint, aliud argumentum haud 
leuis momenti accedere mihi uidetur, cur codices W uni familiae a ceteris 
distinctae assignandi sint. 

Agricolam Aesinum si quis uel cursim perlustrauerit permultis uestigiis 
scripturae continuae permouebitur. Haec inter sescenta alia exempli gratia 
refero: f.56 b , 13 nuncabignauis (nunc ab ignauis); f. 57 a , 21 milesotiolas- 
ciuir& (miles otio lasciuiret); f.57 a , 6 1 sedubicumcetero (sed ubi cum cetero); 
59 a , 22 1 speciecumsimulterra (specie cum simul terra) ; f.61 a , 22 longin quita- 
sac (longinquitas ac); f. 63 a , 13 1 inqui s,aulus atticus (in quis aulus atticus). 
In nostris libris praeter et W talis scripturae uestigia uix reperias. Vnum 
quidem exemplum c. 21 (p. 116, 1) inuenitur, ubi praua uerborum distinctio 
alterum quoque uitium in Hersfeldensem iam induxerat. Hoc loco libri 
praeter quod elegantem (quod ellegantem B K quod eleganter D U) testan- 
tur. Librarius suo ipsius ingenio, ut censeo, genuinam lectionem quo 
delegante reuocauit. Alterum exemplum in libris W N Gm.2 B inuenitur: 
c. 25 (p. 120, 7) rhetora sibi pro rhetoras ibi; quod uitium idem librarius 
post librum scriptum sustulit. Hanc scripturam continuam f ertilem f uisse 
causam lectionum uariantium quae in ipso Hersf eldensi libro extarent, tales 
uarietates quales c. 13 (p. 110, 21) eros nametra: hero suo metre; c. 9 (p. 110, 5) 
calculi selibra: calculis et libra; c. 29 (p. 124, 20) extricte se: extitisse aperte 
demonstrant. In familia autem X, si tabulas (supra p. 40 sq.) perlustra- 
ueris, huius scripturae continuae, quae in familiae Y libris uix agnoscitur, 
certissima indicia te non fallent, ut c. 6 (p. 105, 5) aliquo duo lumina (aliquot 
duo uolumina sed duo deleto O) pro aliquot uolumina; c. 11 (p. 109, 12) latinas 
irem (item W) pro latina siren, S6 (l. 15) lydia & icida pro Lydiae Ticida, (p. 

«GLHPQ. 

88 De uendicauit uide infra p. 129. Dubito an tales formae quales grandis Sue- 
toni aetati uindicandae sint. Quod ad grandis ipsum pertinet Suetonius hoc loco Ciceronis 
uerba profert, cuius aetati talis forma optime conuenit. In alio exemplo a Rothio quoque ad- 
lato, antiquos (p. 1 1 1, 13) , ipsius Ciceronis testimonium de suae aetatis usu scribendi ante oculos 
habere mihi uideor. Quod autem uocabulum Rothius recte edidit, Reifferscheidius pessime 
in antiquus mutauit. antiquos in omnibus codicibus praeter D (antiquus) se habet. 

84 Vide hic familiae X praestantiam, cum familiae Y omnes libri praeter o (N G I) et L m 
3 syren pro siren scriptum habeant. 



571] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 71 

110, 6) racemidio pro racemiduo;c. 14 (p. 112,3) libro sediamprolibrosetiam; 
c. 21 (p. 1 16, 4) qui nun cio corum (qni nuntio eorum W) pro qui nunc iocorum ; 
c. 25 p. 130, 2) eiere (eicere 0) pro ei e re. Si uero codicis W lectiones peculi- 
ares supra (p. 48 sq.) exhibitas perlustraueris satis plura eiusdem generis 
inuenies, ut c. 4 (p. 103, 10) inter praeces quia pro interpretes qui a;* 7 c. 9 
(p. 107, 3) perialego sedidit pro iperialegos edidit;c. 10 (p. 108,4) meam rem 
pro in eam rem, (1. 10) ginphone in pro Gniphonem; c. 13 (p. 111, 2) tanta- 
rum pro tanta eum; c. 18 (p. 114, 6) adom claruit pro adeo inclaruit, (p. 114, 
9) desinit e pro desinite; c. 23 (p. 117, 9) in etheris pro metris. Qui tales locos 
in et W cum Agricola Aesino contulerit, negare non poterit ea, quae for- 
tasse primo obtutu nihil nisi inconsulta deprauatio uisa sint, re uera 
ueriorem Hersfeldensis codicis imaginem repraesentare quam familiae Y 
cmendatiores lectiones. Non sine causa quaerit Ihmius num c. 25 (p. 120, 
2) nee fent (perperam nee sent Ihmius legisse mihi uidetur) in W antiquis- 
simam formam ne esent senatus consulto conuenientem conseruet. 

Nunc ad quaestionem difficilem de lectionibus duplicibus transeo. In 
nonnullis nostrorum codicum lectiones duplices saepius inueniuntur,quarum 
una in contextu altera uel supra uersum uel in margine scripta est. Hae 
lectiones duplices saepissime in N V inueniuntur, rarius in W G L, perraro 
in M K, in deterioribus stirpis y codicibus non apparent, nisi quod c. 13 
(p. 110, 21) utraque lectio in contextu locum obtinet. 88 In B I lectiones 
uariantes praeter eas quas librarii oscitantes in contextum susceperunt 
non inueniuntur; 89 in O D autem omnino deficiunt. Eadem lectionum 
uariantium ratione, quae in libro Hersfeldensi se habebant, enucleandae 
sunt multae discrepantiae inter diuersos libros, etiamsi duplex lectio nullo 
in codice inuenitur. Ne Rothium 90 quidem fefellit eius modi uarietates in 
ipso Hersfeldensi codice fuisse. Reifferscheidius 91 quoque has uarietates 
in communi omnium librorum archetypo fuisse recte iudicauit, sed in 
opinione, quam de earum origine prompsit, longe a uero aberrauit. Nam 
non illum ipsum antiquum librum Hersfeldensem (Fuldensem uel Corbeien- 
sem^ut ipse malebat) Romam reportatum,sed apographon eius,quem Enoch 
Asculanus transcripsisset uel transcribere iussisset, iudicauit; lectiones 
duplices autem ex eo ortas esse, quod in antiquissimo exemplari, quod 
Enoch uel eius scriba exscripsisset, scriptura iam ita euanida esset, ut ambi- 

87 Cf. Agricolam Aesinum £. 56% 28' &inter prae tando pro et interpretando. 

m 

88 Quaerere licet si c. 25 (p. 122, 19) brundisii in H ad ipsum Hersfeldensem codicem re- 

ferendum sit, quod haud temere crediderim. Vide tamen supra p. 69. 

88 Excipiendum uidetur c. 25 (p. 119, 10) serv (pro serof) in margine codicis B per com- 
pendium scriptum. Vide infra p.75. 

»o Praefat. p. LXVI ad fin. 

81 Quaest. Suet. p. 412. 

K Addenda ad p. 411. 



72 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [572 

guum uideretur utrum hoc an illud scriptum extaret. Quae opinio, num- 
quam magna consideratione digna, cum cuiuis appareat omnes uarietates 
hac ratione non explicari posse, nunc Decembri testimonio in medium 
prolato atque Agricola Aesino reperto ne specie quidem ueri adornari 
potest. 

Eiusdem modi scripturae uarietates in codicibus Agricolae, Germaniae, 
Dialogi inueniuntur, de quorum origine uiri docti opinones diuersas olim 
habuisse uidentur. 93 Nunc Agricola Aesino in medium prolato ^e minima 
quidem dubitatio moueri potest, quin tales lectiones in Agricola communi 
archetypo (h. e. ipsi Aesino in foliis 56 a -63 b ) referendae sint. Neque, ut 
mihi uidetur, eadem ratio de talibus lectionibus in Germaniae, Dialogi, 
Suetoni fragmenti codicibus iure negari potest. In Agricolae Aesini 
igitur octo illis uetustissimis foliis (56 a -63 b ) haud minus quinquaginta lec- 
tiones marginales inueniuntur. Textus uerbis ad quae lectiones marginales 
referendae sunt signum aliquod adfixum est. Idem signum aut compen- 
dium V uerbis marginalibus quoque adfixum est. Nonnumquam fit ut 
totum uerbum in margine non scriptum sit, sed unica littera quae ad quod- 
dam textus uerbum referatur. Non solum lectiones margini adscriptae 
sunt, sed etiam uoces uel syllabae uel singulae litterae in textu supra ea 
uerba ad quae referendae sunt, compendio etiam /' nonnumquam margini 
adscripto ad hanc rem notandam inueniuntur. Hae lectiones uariantes 
teste Annibaldio (p. 75 et passim) non ab eadem manu quae ipsum codicem 
exarauit scriptae sunt, sed ex altera quadam eiusdem aetatis manu fluxe- 
runt. Vestigia tertiae quoque manus inueniuntur, quae tamen lectionibus 
uariis et grauioribus emendationibus fere abstinuit, 94 sed uerbis distinguen- 
dis orthographia huius codicis peculiari (uelut adq. in atq.; aput in apud 
corr.) passim corrigenda paruis correctionibus radendo faciendis contenta 
fuit. 

93 Wexius Proleg. pp. 8-10 eas lectiones uariantes, quae in Agricolae codice Vaticano A 
(r in apparatu Wexiano) uel supra uersum uel in margine se habent, in alio quodam codice a 
Pomponio Laeto codicis A scriptore inuentas esse, et non in eodem exemplari quod exscripsit 
Pomponius fuisse contendit. Cuius opinionem negauerunt Haase, Comment. p. LLX, Ritter, 
Vol. IV p. XV, Kritizus Praefat. p. X. K. Schenkl autem, Zeitschr.f. d. Oester. Gym. 1861, pp. 
421-437, codice Vaticano B (=A apud Wexium) cum A diligenter collato, multas earum lec- 
tionum uariarum fuisse in communi codicum A et B archetypo aperte demonstrauit. Post 
codicem Toletanum in medium prolatum O. Leuze, Philol. Suppl. VIII (1901) p. 521 sq., om- 
nes fere lectiones duplices in A ad commune archetypum referendas demonstrauit. Cui rei, si 
minima quidem dubitatio etiam tum haerebat, Agricola Aesinus repertus omnem scrupulum 
sustulit. - 

84 Agr. 26, 8 (f. 59 b , 7') ubi prima manus recte noNanis scripserat, haec tertia manus teste 
Annibaldio litteras noN ut delendas notauit, rom autem suprascripsit. Itemque Agr. 31, 4 
(f. 61 a , 2) supra fortunaeq. eadem tertia manus que (h. e. forlunaeque in fortunae quae correxit) 
scripsit; ibidem post ageratq. annus (ager atque annus) eadem manus a dextra in margine 

quot 

anis addidit. 



573] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 73 

Quaerendum nunc est unde hae lectionum uarietates in Agricolam Aesi- 
num profluxerint, et quanam auctoritate in textu recensendo habendae 
sint. Si uoces syllabas litterasue quae supra uersum scriptae sunt perlus- 
traueris, partem maximam earum non tam alteras esse lectiones quae 
propositae sint quam errorum correctiones, quos in codice exarando fecerit 
prima manus, iudicabis, ut Agr. 16, 13 (f. 57 a , 6) nouus,q. pro nouus 
eoque; 17, 8 (f. 57 a , 20 1 ) Tustinuitq. pro subiit lustinuitque; 22, 17 (f. 

super 

58 b , 24 l ) nihil erat pro nihil supererat; ubi secunda manus nullo omcio 
nisi eo uerborum a priore librario omissorum supplendorum functa 
esse uidetur. Eadem quoque ratione capiendae sunt nonnullae lectiones 
marginales, ut Agr. 22, 6 (f. 58 b , 3 1 ) in textu nulludgricola, in margine 
autem 'ab, ubi corrector nihil addidit nisi uerbum ab a priore librario omis- 
sum. 95 Si eas lecticnes quae re uera uariantes nominari possunt exami- 
naueris, alias propter litteras in exemplari haud satis composite ac clare 
formatas originem habere iudicabis, ut Agr. 16, 11 (f. 57 a , 2) in texturecte 
durius, in marg. falso -dubius; 24, 6 (f. 59 a , 21) in textu_recte udlentissimam, 
in marg. falso 6; 25, 5 (f. 59 a , 21 1 ) in textu recte uirium, in marg. falso 
uinum; 30, 11 (f. 60 b , 2 1 ) in textu recte contactu in marg. falso conpactu; 
33, 3 (f. 61 b , l 1 ) in textu recte instruebatur, in marg. falso instituebaf; 
aliae quin librariorum in compendiis explicandis imperitiae debeantur 
uix dubitabis, ut Agr. 33,4 (f. 61 b , 3 1 ) in textu falso monitis, in marg. recte 
munimentis; 34, 9 (f. 62 a , 4 1 ) in textu falso demtium, in marg. recte et 
metuentiu. In aliis lectionibus duplicibus sine dubio uanas coniecturas ad 
textum iam ualde corruptum sanandum propositas agnoueris; certe in 
Suetoni codicibus uel maximam partem scripturae uarietates hac ratione 
interpretandae sunt. De aliarum uarietatum origine, uelut Agr. 37, 18 
(f. 63 a , 30) in textu recte -dimissis equissimul, in marg. inferiore perperam 
-dimissis qui simulati; 32, 22 (f. 61 b , 18) in textu recte aegramunicipia, in 
marg. falso taetra mancipia; nemo uerum praestare possit. Ut iam animad- 
uersum est, genuina lectio nunc in textu nunc in margine scripta est; 96 
nonnumquam etiam idoneam sententiam ex alterutra exprimere frustra 
coneris, ut Agr. 36, 10 (f. 62 b , 6 1 ) in textu foedare & tratis, in margine 
superiore -foede recti trates' uel traces. 

Restat ut quaeratur unde alter librarius has alteras lectiones sumpse- 
rit. Quae res prorsus in dubio relinquenda est, sed nullam causam uideo 
cur alterum codicem ad eius exemplaris, quo usus est prior librarius, me- 

" Agr. 25, 17 (f. 59 b , 15) ubi excedendum in contextu, &• in margine inuenitur, dubium 
uidetur utrum et cedendum an et excedendum scribendum sit. 

»• Alii loci, ubi genuina lectio in margine, falsa autem in textu inuenitur, sunt: Agr. 13, 
9 (f. 56 a , 14) in marg. pceptu, in text. praecipue; 19, 13 (f. 58 a , 20) in marg. exactione, in text. 
auctione; 21, 3 (f. 58 b , 2) in marg. et otio, in text. inotio. 



74 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [574 

moriam corrigendam adhibitum iudicemus. Mihi probabilius uidetur, post- 
quam liber Aesinus ab uno librario exaratus sit, alterum librarium illius 
operi corrigendo negotium continuo dedisse, nullo subsidio adhibito nisi 
illo uno exemplari cuius prior librarius copiam haberet. Alter autem 
librarius errores a priore factos correxit, lectiones uariantes quas in exem- 
plari inuenit transcripsit, nonnumquam, ut suspicari licet, ubi ambiguum 
ei uidebatur, utrum prior librarius exemplar recte exscripsisset necne, eam 
lectionem quae sibi uisa est margini addidit. Quomodocumque haec se 
habent, hoc certum mihi uidetur: in Agricola Aesino lectiones marginales 
uel supra ordinem scriptas summae esse antiquitatis, atque eiusdem fere 
auctoritatis habendas esse ac textus lectiones. Quae autem de Aesini 
libri lectionum uariantium indole exposui, ea optimo iure nostro libro 
Hersfeldensi, quippe cuius Aesinus liber olim pars fuerit, uindicanda sunt. 

Quod ad nostros codices Suetonianos pertinet, libro Hersfeldensi iam 
diu deperdito, nulla est certa ratio quae diiudicet utra lectio in contextu, 
utra in margine illius libri se haberet. Neque magnopere nostra interest, 
cum iam demostrauerim nihil ad lectionis bonitatem spectare utrum in 
textu an in margine locum obtineret. 

C. 10 (p. 108, 11) Vindobonensis codex haere in textu, herma 97 in mar- 
gine exhibet. Codicis W lectio marginalis hermam in et familiae Y libris 
locum in textu obtinet, cum in N V altera lectio haere supra uersum scripta 
sit, in G autem altera manus aere margini addiderit. 98 Reifferscheidius 
post editionem suam typographis mandatam Hermam librari leuem esse 
coniecturam uel errorem agnouit, atque haere cruce praefixa scribendum 
fuisse professus est." Nam Hermam neque sententiae satisfacit et per se 
propter praecedens Hermam (1. 8) suspiciones mouere debet. Ihmius 100 
quoque omnem emendationem ex haere non ex Hermam progredi debere 
iudicauit. Mihi quidem uidetur non solum illius haere sed etiam litterae 
m qua hermam terminatur rationem haberi posse. Mercklini praeclara 
coniectura 101 haere<s>in, quae unius solum litterae iacturam ponit, 
omnibus postulatis satisfacit. 102 

97 Quo iure Ihmius (l. c. p. 551) codicis W lectionem marginalem hermam alteri manui at- 
tribuerit, non prorsus extrico. Cuiuis luce clarius apparere debet eandem manum, quae to- 
tum codicem exarauit, hanc lectionem marginalem scripsisse. 

98 Vide supra p. 53. 

99 In editione Reifferscheidiana Laelium ante Ilermam infelici casu inrepsit. Vide Reif. 
p. 413 adn. 

100 Op.cit.p. 551. 

101 Philologus XVIIII, p. 158. 

102 Distinctionis signum post haeresin ponendum est ut locus sic legatur: audisse Anto- 
nium Gniphonem eiusque haere<s>in; postea docuisse. Haeresis autem eadem fere quod 
dogma intellegenda est. Ateium ioculariter capere debemus, ut Ciceronem, Epist. ad. Att. 
XIV 14, de haeresi Vestoriana scribentem; nam rhetoricus grammaticusque professor re uera 
haeresin habere uix poterat. 



575] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 75 

C. 18 (p. 114, 12) familiae Y stirpes a et /3 cum et doceret, stirps y cum 
edoceret testantur; familiae X codex W cum & edoceret, codex cum 
doceret exhibet. Reifferscheidius cum * * et doceret lacuna indicata recte 
edidit, cum Suetonius uerbo edocere numquam alibi utatur. 103 Hanc 
lectionis uarietatem non in stirpe y exortam sed ad ipsum Hersfeldensem 
codicem referendam esse codex W, quippe cuius librarius utramque lec- 
tionem in textum acceperit, aperte demonstrat. Duplex lectio &• doceret 
uel tale quid Hersfeldensi libro facile uindicatur. 104 

C. 16 (p. 112, 16) uerba libertus Attici equitis iam in Hersfeldensi libro in 
libertus satti equitis pessum abierant, ut omnes libri nostri docent : nisi 
quod quattuor interpolatiores codices C A Q F attici (actici C) sati ostendunt. 
Lectio duplex Satti in L inuenitur, quam Wissowa (p. XXVI) coniecturam 
esse (h. e. Satri pro Satti) illius librari qui Pontani exemplar exscripsit iudi- 
cauit. Quae opinio, quam longe sit a uero, libri Vindobonensis et Hauniensis 
ostendunt, cum hic (D) sarti equitis ille (W) sattrequitis exhibeant. Unde 
colligitur illam litteram r uel supra uersum uel in margine scriptam iam 
in Hersfeldensi locum obtinuisse. 

C. 1 (p. 100, 8) familiae Y codices D V L (prealegabant V) praeallegabant 
pro praelegebant testantur. Quae discrepantia uide ne ad ipsum Hersfel- 
densem librum referenda sit, cum eodem loco W non praelegebant sed 
praelegabant proferat. 

C. 25 (p. 119, 10) sero quod olim Beroaldi coniectura subnitebatur, nunc 
familia X et codicis B lectione marginali serv (exsero corruptum) confirmatur. 
In Hersfeldensi codice sine dubio erat sero: fere. Trossius, Osannus, Ro- 
thius fere restituerunt, sed quaenam sententia inde exprimi possit non 
uideo. 

Nunc ad eas lectiones uariantes transeo quarum uestigia non nisi in fa- 
milia X uel in W solo inueniuntur. Primo ut maiorem fidem de testimonio 
codicis W euocem unum locum, ubi teste Agricola Aesino codex W me- 
moriam summae antiquitatis reuocat, proferam. C. 1 1 (p. 109, 5) W uburseni 
ceteri Burseni (uel Bursini) 106 testantur. Idem librarius qui codicem exa- 
rauit, ut uidetur, errore perspecto litteram u ut delendam notauit, sed 
nihilominus pretiosissimum testimonium nobis reliquit. Nam in Agricola 
Aesino confusio inter litteras u et b ubique manifesta est. Vide mihi f. 56 b , 
12 1 in textu uo adicca, in margine bouid/icta; f. 59°, 14 r in textu transuodo- 
triam, in margine bbdoVay, f. 60 a , 21 in textu praeuehebantur, in marginc 
"pbebantur; f. 62 b , 4 1 uatabi pro bataui; f. 62 b , 24 in textu uataeuorum, in 
margine batauorfi. Quomodo igitur dubitari possit quin illa u in W olim in 

101 Vide infra p. 79 sq. e 

104 Cf. Agricolam Aesinum f. 56 b , 4 b" quib. 

106 Vide supra p. 51. 



76 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [576 

ipso Hersfeldensi locum obtinuisse, praesertim cum iam satis constet 
librarium W hominem certe parum doctum lectiones uariantes non semel 
tantum in textum accepisse? Non tamen puto aliud nomen in uburseni 
latere, ut uoluit Ihmius (p. 548, adn. 2). Quod nomen Bursenus alibi non 
inuenitur, haud satis idonea causa mihi uidetur cur reiciendum sit. 106 

C. 3 (p. 102, 14) in Vindobonensi equite a r. legitur, ubi ceteri libri equite 
Romano 107 habent. Caue autem ne illam a sine ulla causa in W se habere 
existimes;siquideminuersusecundolocopraecedente W panosagecema pro 
panosagacema in ceteris libris habet. Ergo illam a post equite in W ad 
panosagecema referendam puto. 108 

C. 14 (p. 112, 3) W solus ueram scripturam tantum non ostendit: 
santya- Ceteri libri omnes nihil nisi satyra uel satura uel satira habent. 109 
Statius iam dudum Santra coniecit, quam praeclaram emendationem a 
sequentibus neglectam Preller 110 resuscitauit, Osannus, Rothius, Reiffer- 
scheidiusque recte ediderunt. Nunc Stati coniectura praeter omnem 
dubitationem codicis W testimonio confirmatur; nam quo modo dubitari 
possit quin duplex lectio santya: satyra in Hersfeldensi libro extaret non 
uideo. 

Aliae sunt scripturae uarietates in familia X quae eadem certa ratione 
libro Hersfeldensi attribui non possunt, sed, cum haec familia tam multis 
modis memoriam antiqui archetypi reuocet, has quoque lectiones ex eodem 
Hersfeldensi manauisse tutius credas. C. 3 (p. 102, 13) W in textu falsam 
lectionem capulo pro Catulo ostendunt; sed hanc esse meram deprauationem 
existimare prohibemur, cum in W eadem manus ueram lectionem catulo in 
margine scripserit. Duplex igitur lectio capulo: catulo archetypo Hersfel- 
densi meo iudicio uindicanda est, praesertim cum eadem confusio inter lit- 
teras p et t in Agricola Aesino uideatur. 111 

108 Viri docti in nomine Aeficio, c. 3 (p. 102, 14) olim haerebant, atque sescentas uanas 
emendationes proponebant. Reifferscheidius etiam Eficio cruce praefixa edidit, posteaque 
hoc nomine e titulis a Keilio (Rh. Mus. XVI [1861] p. 290 sq.) prolato errorem agnouit (1877). 
Quis autem scit num tituli nomen Bursenum olim non confirmaturi sint? 

107 Romano plerumque compendiose; uide supra p. 49. 

108 Hersfeldensis lectio hoc loco uix restitui potest. Est etiam quaedam lectionis uarietas 
in sola familia Y exhibita, quam inf ra p. 95 sq. ostendo. Nihil melius quam Toupi (Emendat. in 
Suid. Curae Nouissimae [1780] p. 266-7) coniecturam Uavbs ay awi]ixa, quam Reifferscheidius 
cum nonnullis antiquioribus edidit, noui. Rothius Baumgarten-Crusi coniecturam Panos 
agasma (ATACMA) maluit. C. 9 (p. 107, 3) W a ceteris codicibus dkcedens perialegos 
(perialego sedidit in perialegos edidit corr. m.2) non perialogos ostendit. Toupi coniectura 
vepiaKyijs a Reifferscheidio suscepta mihi non placet. Nonne codicis W lectio xepi iXytos 
indicare uidetur? 

109 Vide supra p. 54. 

110 Zeitschr.f. Alterthumswiss. Neue Folge IIII (1846) p. 42. In eiusdem Ausgewdhlte Auf- 
satze (1864) p. 377. 

111 Agr. 30, 11 (f. 60 b , 2') in contextu contactu, in margine conpactu. 



577] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 77 

C. 25 (p. 120, 2) W eiere ostendit. Cum liber Hersfeldensis tam multa 
uestigia scripturae continuae haberet, non dubito quin idem in eo extiterit, 
quod librarius Y in transcribendo recte in ei e re explicauerit. autem eo- 
dem loco eicere profert. Satis est admirandum uirum doctum, qui O exa- 
rauit, uerum in eiere latere non uidisse, sed illud eicere non est coniectura 
huius librari, cum idem in Vindobonensis margine prima manu scriptum 
inueniatur. Aut duplex lectio eiere: eicere in Hersfeldensi erat, aut eicere a 
librario X concinnatum est, sed talis uarietas omnino cum indole Hersfelden- 
sis libri congruere mihi uidetur. 

Minus certum est c. 8 (p. 106, 7) ubi M. Pomilius Andronicus ostendit, 
W in textu M Pompeius andronicus sed in margine eandem lectionem, quae 
ubique in familia Y inuenitur, M. pompilius andronicus, profert. In utrius- 
que libri indice eadem corruptela quam in capite 8 ostendit, M. Pomi- 
lius (pomilius W) andronicus, uidetur. In re sane dubia hoc propono: in 
indice Pomilius librari X merus est error, cuius natura facile perspicitur. In 
capite 8 codex Hersfeldensis duplicem lectionem M . Pompeius et M . Pom- 
pillus exhibuit, quam librarius X transcripsit. Librarius utrum Pom- 
peius an Pompilius scribendum esset nesciens, auxilium ab indice petiit, 
falsamque lectionem Pomilius ibi inuentam in contextum capitis 8 suscepit. 
Quod eo facilius credere possum, quo uno saltem loco librarius interpola- 
tionem in indicem e contextu introduxit. 112 

Difficillima uidetur quaestio de grammatici Remmi Palaemonis nomine. 
In indice (p. 98, 21) W Q. remmius recte profert, .Q. yemmius exhibet. In 
c. 23 (p. 116, 22) Remmius praenomine omisso habet, W autem M Em- 
mius 113 in contextu sed in margine ab eadem manu scriptum aV .Q. Remmius. 
In familia Y Memmius nusquam inuenitur, neque praenomen Q. nisi in K 
omissum est. 114 E contrario uera scriptura Remmius in sola X inuenies, 
cum in familia Y falsa littera h post R inrepserit, nisi quod I in indice re- 
minus ostendit. Mihi duplex lectio Memmius: Q. Remmius Hersfeldensi 
libro uindicanda uidetur, sed certa argumenta desunt. Neque tales lec- 
tiones quales c. 9 (p. 106, 20) mox ex quo, in c. 30 (p. 126, 9) inlitem que,dam 

112 C. 13 (p. 110, 21) Vide supra p. 58 ad fin. 

118 Littera M in spatio uacuo quadrato ad maiorem litteram, quae minio conficienda erat, 
indicandam scripta est. Ihmius (l. c. p. 549) hanc M et nonnullas alias litteras eius modi in 
capitum initiis indicatas posteriori cuidam manui attribuere uoluit. Mihi quidem uidetur 
omnes eidem manui quae codicem exarauit uindicari posse. Hoc pro certo habeo, ne unam 
quidem earum litterarum ab eo correctore quem m.2 nomino factam esse; cuius manus prop- 
ter atramentum pallidius nos raro fallit. C. 9 (p. 106, 17) ante Orbilius illa m.2 litteram quan- 
dam, S, ut uidetur, posuit. Haec 5 autem toto caelo differt a littera L quam prima manus, 
ut censeo, eodem loco in spatio quadrato indicauit. 

114 Vide supra p. 40. 

1,1 Vide supra p. 50. 



78 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [578 

et militem quendam, u6 raeo quidem iudicio potius ad codicem X quam ad 
ipsum Hersfeldensem referendae sunt. 

Nunc inuestigemus quod lumen aliorum auctorum testimonia nostris 
codicibus diffundat. C. 14 (p. 111, 15 sq.) Suetonius nonnulla e Ciceronis 
epistula ad Atticum (XII 26) profert. Clausulam Quod quia facile fere- 
bat Sicca, eo magis illum desidero, quae in Ciceronis codicibus inter prouin- 
ciaest et Praeterea intercedit, consulto sine dubio omisit Suetonius; sed uerba 
uelim, cum mihi ille iucundus esse, 117 quae in omnibus nostris libris defi- 
ciunt, nullo pacto omittere potuit, ut ipsa sententia docet. Haec lacuna 
quin in Hersfeldensi libro fuerit nemo dubitabit, neque eius origo quem- 
quam fallet, siquidem uerba molestus esse (p. 112, 1) et in uersu proxime se- 
quente iucundus esse librario fraudes fecerunt. His autem uerbis delapsis 
cum non possit sensu careret, magna lectionum diuersitas exorta est, quam 
nfra uides: 

Y X 

•, ■»* n5 P°ssit . T . . 

non possit M possum IN non possit non possit (possit corr. m possim 
possum I possum G possem B D L C m. 2 W) 
A Q possem V possem, in mg. non 
possem K possim H possum U 

Ex hac tabula facile perspicies solos codices W una cum tertio codice, 
quem uiri docti inter libros deteriores iniuria habuerunt (Venetum M dico), 
ueram lectionem sincere scriptam exhibere. Inter has uarietates non f acile 
diiudicari potest quae hoc loco fuerit archetypi facies. Duplex lectio non 
possit: possem Hersfeldensi libro uindicanda, cetera singulis librariis attri- 
buenda mihi uidentur. 

C. 25 (p. 119, 13 sq.) Suetonius senatus consultum itemque censorium 
edictum profert, quae quidem apud Gellium, XV 11, inueniuntur. In sena- 
tus consulto (p. 120, 2) familia X uti, lls familia Y ut si ostendit. Cum Gelli 
codices cum familia X faciant, non est dubium quin locus sic scribendum 
sit: uti ei e re publica fideque sua uideretur. Vtrum ut si coniectura uel error 
fuerit librari Y an lectio duplex uti: ut si in Hersfeldensi codice exstaret 
nihil est quod doceat. In censorio edicto (p. 120, 4) familiae Y libri itetn 
dixerunt, 119 edixerunt, W autem in textu tredixerunt in margine etiam ab 
eadem manu edixerunt profert. Genuina scriptura ita edixerunt 120 apud 

118 Vide supra p. 43. Non dubito quin quendam in ab illius librario interpolatum sit, 
ut cum uerbo militem concinnaret. 

117 Haud recte uerbum non proxime sequens incluserunt Rothius Reifferscheidiusque. 

118 uti eicere non ut eicere, ut Reifferscheidius testatur, in O legitur. 

119 In Q et editione Veneta 1474, quae codici Q cognatissima est, uera lectio ita edixerunt 
e Gellio reuocata est. L e Pontani coniectura, ut uidetur, ita dixerunt ostendit. 

m ila dixerunt in Gelli codd. Q H. 



579) ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 79 

Gellium inuenitur. Quid in Hersfeldensi libro extaret non liquet, sed illud 
tredixerunt archetypo abdicare uix possum. Non uideo cur omnes tres 
uarietates tredixerunt: item dixerunt: edixerunt in Hersfeldensi libro fuisse 
nonpotuerint. 121 

C. 29 (p. 125, 4) aliquid adfert Suetonius e Ciceronis Philippica II 42. 
Apud Ciceronem locus sic incipit: At uero adhibes ioci causa. In Suetoni 
fragmento tota familia Y Tibi et ioci causa 122 parua lacuna saepius prae- 
missa testatur; W autem tibet ioci causa toto fere uersu praecedente uacuo 
relicto exhibet. Librarius tibet quod in exemplari X inuenit omnino omi- 
sit spatio uacuo quinque fere litterarum relicto. Verba At uero Suetonius 
consulto omittere potuit, et uiri docti recte Adhibes 123 potius quam At uero 
adhibes restituisse uidentur. Codicis W lectio tibet genuinae scripturae 
propius accedit quam Tibi et, neque quisquam tibet Hersfeldensi libro abiu- 
dicare audebit. 124 

Alii sunt loci ubi nulla subsidia nobis adsunt, nisi ea quae et ipsa senten- 
tia et Suetoni et uniuersae linguae Latinae usus dicendi suppeditant. 
Primus tractandus est ille locus corruptissimus, c. 3 (p. 102, 13 sq.), adhuc 
non sanatus, quem Reifferscheidius sic edidit: L. Apuleium ab t Eficio 
Caluino equite Romano praediuite quadringenis annuis conductum f multos 
edoceret, ita ut haec uerba a constet (1. 10) pendere uideantur. Nihilerat 
haerendum in nomine Eficio, nisi quod Aeficio scribendum erat, ut postea 
agnouit ipse Reifferscheidius. 128 Transeamus igitur ad ueras difficultates. 
Verbum conductum nullo modo e libro Hersfeldensi profluere potuit, nam in 
duobus solis codicibus G Q inuenitur; in utroque autem interpolatio mani- 
festa est, nam G uoculam ut ante multos inseruit, Q etiam edoceret in edo- 
cuisse mutauit. Familia X (0 W) et familiae Y libri N I D V L conductos 126 
ostendunt; codex B, qui eiusdem stirpis est ac D V L, et omnes libri stirpis 
7 praeter Q conducius m exhibent. Duplicem igitur lectionem conductos: 
conductus libro Hersfeldensi uindico. Quod ad uerba sequentia pertinet, una 
salus est in codicum W testimonio. Hi mutoscedo doceret testantur, ceteri 
multos edoceret 12 * Vnde alteram lectionem duplicem in archetypo mutoscedo 

m De lectione laiinos rhetoras in eodem censorum edicto uide infra p. 89. 

m Discrepantias inter familiae Y deteriores libros non adnotaui; cum satis constet quid 
in ipso Y fuerit. Codex U longe omnium pessimus hunc locum e Cicerone sic suppletum oa- 
tendit: Tu ub adhibes ioci causa. Tu pro .4* in nonnullis codicibus Ciceronianis inuenitur. 

123 Aldus et ceteri fere omnes saeculi sexti decimi Tibi et ioci causa ediderunt. Adhibes 
ioci causa primum apud Casaubonum animaduerti. Beroaldus At uero adhibes edidit. 

124 De immunia eodem loco (p. 125, 10) in inuentum uide supra p. 55. 
m Vide supra p. 76 adn. 106. 

us conductos e conductus in D. 

a7 In dubio sum de H; conductus in conductis a manu posteriore mutatum, ut uidetur. 
m multos doceret B multos edocent D ut multos edoceret G multos edocuisse Q (u. supra) 
multos in miltos mutatum ut uid. K. 



80 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [580 

doceret: multos edoceret efficio. Rothius conductos edidit et lacunam ante hoc 
uerbum cum Th. Mommseno statuit. Reifferscheidius recte perspexit cor- 
ruptelam in multos latere. Cuiuis hunc locum perlustranti continuo appa- 
rebit aliquot uerba delapsa esse, nam Suetonius ita pergit : Nam in prouincias 
quoque grammatica penetrauerat; quamquam nulla mentio artis gram- 
maticae in prouinciis exercitae facta est. Neque Reifferscheidi interpolatio 
iam pro nam adiuuat, sed obscurum locum etiam obscuriorem effecit, ut 
Ihmius quoque iudicauit (p. 550, adn. 1). Cur autem testimonium familiae 
Y multos edoceret damnandum est? Propter hoc potissimum, quod Sueto- 
nius, quamquam uerbo docere sescenties utitur, uerbum edocere numquam 
adhibet, 129 neque uideo quomodo idonea sententia inde effici possit. Quid 
igitur ex mutoscedo doceret excutiendum est? Primo suspicari licet uoculam 
ut hic latere. Ad illam litteram m proxime praecedentem mox reuertar. 
Verbo autem ut ex ista farragine deprompto restat oscedo. Syllaba -do 
propter sequens doceret dittographiae, quae uocatur, deberi potest, et, si 
ueram ratiocinationem sequor, delenda est. Restat igitur osce, quod uero 
linguam Oscam significare potest, et sic etiam Funaioli (1907) Buecheleri 
coniecturam 130 secutus edidit: ut osce doceret. Sed pauci, ut credo, gramma- 
ticum quadringenis annuis conductum ut linguam Oscam doceret existima- 
bunt. Ego quidem ut Oscae doceret lego, unde apparet Apuleium in Hispaniae 
Tarraconensis 131 urbe illa magna, ubi Sertorius domicilium habebat 
atque diem supremum obiit, 132 docuisse. Quod ipsa res confirmare mihi 
uidetur, nam a Plutarcho 133 edocemur Sertorium magistros et Graecae et 
Latinae disciplinae Oscae instituisse, qui filiis Hispanorum nobilium libe- 
rales disciplinas praeciperent. Nunc quoque prouinciae allusionem habemus, 
quae certe desiderabatur. Sed locus nondum sanatus est, cum Apu- 
leium (1. 13) cum uocabulo conductos uel conductus non congruat. Neque 
Suetonium Apuleium scripsisse credere possum. Pretiosissimum nobis hoc 
loco testimonium praebet codex W, quippe qui in textu ut ceteri apuleium 
ostendat, sedin margine Apulei. Hoc Apulei certe mendosum est, et prop- 
ter ipsum mendum interpolationis suspicione carere debet. Hanc formam 

129 Vide supra p. 75. 

130 Rh. Mus. LXII (1907) p. 477. 

»« Strabo III 161. Ptol. Geog. II 6, 67. 

»« Strabo /. c. 

133 Plut. Sert. XIV: tovs yd.p evyevevTaTovs air6 tu>v kOvuv avvayayuv eis "OaKav, ir6\tv 
fieydiKrtv, 5i5aoKa\ovs kn-toT-qoas 'JSWrjvucuv re Kal 'PuLiatKuv LtaOrjLtaTuv ipyu ttev 'e^uivqptbaaTO, 
\6yu 5e erratSevev, us avSpaot yevoLtevots rro\tTelas re LteraSuo-uv Kal apxvs. Ol 5e ira-repes 
fjdovro OavLiaoTus tovs iratSas kv itepi.Trop(pvpoi.s opuvTes p.6i\a koo-liLws <poiruvTas eis rd dtdaoxaXeta 
Kal t6v "LepTupiov inrkp avTtHv fiiffOovs TeXovvra Kal rroXkaKis airobei^eis \afi(3avovTa Kal yepa 
rots &£/ots veitovTa nal ra xpvffa ireptSepata dupovttevov, a 'Pw/xatot /SotXXas KaKovatv. De argento 
Oscensi uide Liu. XXXIIII 10, 4/7. 46, 2; XL, 43, 2. Vide et Huebner C. I. L. II p. 407, 
et titulos ibi exhibitos; et Suppl. p. 938. 



581] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 81 

ex ApuleV (h. e. Apuleius) corruptam puto. 134 Si autem Suetonium Apu- 
leius scripsisse credimus, continuo apparet utra earum duarum lectionum 
conductus: conductos adhibenda sit. Lacuna post conductus certe statuenda 
est, et totum locum sic lego: L. Apuleius ab Aeficio Caluino equite Romano 
praediuite quadringenis annuis conductus <esse dicitur atque in Hispaniam 
deductus> ut Oscae doceret. Causa corruptelarum facile uidetur, nam illis 
uerbis quae suppleui uel eis simillimis delapsis Apuleius in Apuleium muta- 
tum est ut a uerbo constet (1. 10) penderet. Hac ratione explicanda est illa 
m in mutoscedo. Nam nomine Apuleius in Apuleium mutato conductus 
quoque correctoris manum perpessum est, quae, ut uidetur, litteram -m 
supra -s posuit, unde littera illa inter conductus et ut in textum inrepsit. 
Multos edoceret igitur uana est interpolatio ad mutoscedo doceret sanandum, 
quae alteram etiam corruptelam conductos peperit. Hae omnes corrup- 
tiones in libro Hersfeldensi iam extabant, unde prima exordia earum anti- 
quissima fuisse uidentur. Ne quis temere me talem lacunam statuere 
existimet, hoc admoneo, ne unum quidem locum, ubi aliorum scriptorum 
testimonia nobis suppeditant, codices nostros textum saluum praebere. m 
Meo quidem iudicio qui librum Hersfeldensem multis lacunis maculatum 
non agnouerit ueram indolem eius non perspexit. In hac autem lacuna 
supplenda haec in animo habebam, primo mentionem alicuius prouinciae 
fieri debere, quae prouincia est Hispania si Oscae suo loco recte restitutum 
est, deinde lacunas saepissime eis locis exoriri ubi idem uerbum paruo in- 
teruallo intermisso repetitum sit, aut uerba similiter desinentia in eodem 
uersu uel uersibus contiguis se habeant. 136 Ergo hoc loco inter ea uerba 
quae delapsa sunt deductus, uel tale quid eisdem syllabis desinens ac con- 
ductus, ultimum locum obtinere debebat, et in lacuna supplenda, etiamsi 
ea ipsa uerba quibus usus est Suetonius non restitui, ueram rationem secu- 
tus esse mihi uideor. 

C. 22 (p. 116, 15) codices W testimonium ab eo ceterorum librorum 
ualde discrepans proferunt Familia Y ex oratione Tiberium testatur, W 
ex oratione tiberius (Tyberius 0) uerbum ostendunt. Maduigius 137 iam du- 
dum corruptelam in lectione uulgata ex oratione Tiberium latere animad- 
uertit scribens: "Neminem reprehendimus ex oratione, neque grammaticus 
Tiberium ipsum reprehenderat, nec illud habet quo referatur. Scrip- 

1M Hic error in ipso W oriri, signo ' per librari neglegentiam oraisso,? uel iam antea fac- 
tus esse potuit. Signum illud pro -us in W saepius inuenitur, praecipue in indice. In 
Agricola Aesino unum solum exemplum extat (f. 56 b , 8) man' {manus). Vide infra p. 91 ad 
uenalicius. 

186 Vide supra p. 78 sq. 

184 Vide supra p. 78. C. 28 (p. 124, 12) e duobus libris D et Q, qui nullam necessitudinem 
inter se habent, uerba sectam sequeretur, malle respondit Isaurici exciderunt, propter uerbum 
Isaurici in contiguis uersibus repetitum. 

187 Aduers. Crit. II p. 582. 



82 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [582 

tum fuerat: cum ex oratione Tiberi uerbum reprehendisset." 13 * Licet forma 
Tiberius manifesto corrupta sit, ego haud dubito quin lectio duplex tiberius 
uerbum: tiberium in Hersfeldensi extiterit, uera autem lectio e familia X 
restituenda sit. Neque quicquam melius noui quam Maduigi coniecturam, 
quam Rolfius etiam in contextum suscepit. 

C. 23 (p. 117, 14) W solus eam formam quae in Hersfeldensi libro se ha- 
beret praestare mihi uidetur. Agitur de uerbo quod uulgo parsisse editur. 

v * 
W percisse testatur; L U pepercisse; D H A parsisse; V parcisse; w par- 

cisse. Perfectum pepercl solum adhibet Suetonius teste Ihmio. 139 Haud 

dubium mihi uidetur quin percisse ex pepercisse corruptum in archetypo 

locum obtinuerit, atque <pe>percisse restituendum sit, quod etiam iudi- 

cauit Ihmius. Formam percisse per compendium 140 in Hersfeldensi 

libro extitisse puto, quod librarium Y falso in parcisse eodem tempore 

emendationem de suo parsisse proponentem explicauisse; quamquam non 

infiteor talem lectionis uarietatem in ipso Hersfeldensi se habere potuisse. 141 

C. 30 (p. 127, 1) familia X cum solis B D ueram scripturam excanduisset 
ut U2 exhibet. Cum B D a ceteris suae familiae discedentes hanc scripturam 
ostendant, utrumque coniectura eam assecutum existimo. 143 In fami- 
lia autem X haec forma ex ipso Hersfeldensi manauisse uidetur, siquidem 
teste Decembrio excanduisset ut in illo extabat. Alia quoque est hoc loco 
corruptela quam Rothius copula et ante ita suppleta recte sanauisse uide- 
tur. 144 

C. 18 (p. 114, 5) familiam X mimographus exhibentem genuinam scrip- 
turam praebere persuasum habeo. Familiae Y codices praeter C A Q 
mimographos (mimografos U) proferunt, et sic uulgo editur. C A Q autem 
mimographis (minographis A Q) testantur. Quamquam hi tres libri leuissi- 
ma sunt auctoritate, uix fortuito accidisse uidetur, ut mimographis, quod 
multo facilius ex mimographus quam ex mimographos corrumpi poterat, 

188 Eadem narrantur apud Cassium Dionem LVTI 17, unde continuo apparet non 
Tiberium ipsum reprehendisse Marcellum sed uerbum quoddam minus Latinum ab eo 
usurpatum. 

139 Op. cit., p. 551 ad fin. 

140 Vide supra p. 63 adn. 49. 

141 Aliquid simile c. 18 (p. 114, 6) uidetur. W( = CP) percula, quod archetypo uindico, 
praebet. Idem uerbum compendiose peicula in O M K H inuenitur; inNGIDVLQ parctda 
legitur. A solus ueram scripturam pergula coniectura assecutus est; pericula in B; omis. U. 

142 Perperam hanc lectionem codici I attribuit Reifferscheidius. 

143 Vide infra p. 124. 

144 Sic edidit Rothius: cutn cohiberent lictores nimias laudantium uoces, <et> ita excan- 
duisset. Eandem emendandi rationem secutus est is qui codicis B archetypum (uide infra 
p. 122) confecit, qui pro uoces ita excanduisset scripsit uoces et excanduisset. Reifferscheidio, 
ne illud et adderet, grauiorem interpolationem a Stephano primo propositam, deinde a Casau- 
bono omnibusque sequentibus ante Trossium editam, cum cohibente lictore nimias laudantium 
uoces ita excanduisset, resuscitare uisum est. 






583] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 83 

exhibeant, praesertim cum editio Incerta, quae ut infra (p. 159) demonstra- 
bo e duobus fontibus, archetypo codicis H et archetypo codicis B, conflata 
est, mimographus 145 proferat. Duplicem lectionem mimographus: mimo- 
graphos Hersfeldensi libro uindicare malim, sed numquam ut mimographos 
in accusatiuo plurali intellegatur, sed potius forma Graeca olim interpo- 
lata 146 habeatur. Nam quid sit mimographum circa scenam uersari animo 
facile fingere possum, sed quaenam fuerint officia eius qui mimographos 
adiuuaret non extrico. 

C. 4 (p. 103, 25) familia X tam discretis ostendit, 147 ubi satis constat iam 
tam discretis in Y extitisse. Nam in tam discretis in stirpe a manifesto e 
iam tam discretis corruptum est. Libri D V L iam discretis proferunt, quod 
ab Aldo ex editione Florentina 1478 ( = D) 148 susceptum ad hanc diem in 
editionibus permansit. Sed uerbum tam in D V L omissum, cum codex B, 
qui est eiusdem stirpis, iam tam testetur, quicquam esse nisi errorem uel in- 
terpolationem concedere nolo. Scripsisse uidetur Suetonius iam tum dis- 
cretis, ut olim a Beroaldo restitutum est. 

C. 13 (p. 110, 21) hic conuenienter tractari potest. Primo de praenomine 
et nomine grammatici Staberi Erotis codices W et inter se et a ceteris dis- 
crepant. Ottobonianus solus inter omnes libros L. Staberius ostendit, sed 
Ihmio adstipulari, hoc praenomen a librario concinnatum, 149 omnino ne- 
queo. Namque praenomen L. non solum in sed etiam in libris C A Q 
(Lutius C / Vcius A) inuenitur, sed eo pacto ut hi L. Taberius exhibeant, 
ubi L. Staberius testatur. Codex H quoque V Tabirius exhibet, ubi illa 
V certe ex L corrupta est. 160 In K etiam Taberius in ordine scriptum est, 
sed nulla est littera in marginem eminens, ut in capitum initiis in hoc libro 
uulgo fit. Ceteri autem libri Staberius (Straberius a) nullo praenomine ad- 
hibito proferunt. In Vindobonensi codice hoc quoque animaduertendum 
est, totum nomen staberius in ordine exscriptum esse, cum ceteris locis ubi 
grammaticis praenomina desunt prima nominis littera in praemisso spatio 
quadrato, ut minio postea exaranda, indicata sit. 151 Ergo librarius W nisi 
praenomen in exemplari X uidisset, primam nominis litteram s non in or- 
dine sed in illo spatio uacuo, quod praemissum erat, scripsisset. 152 Noli ta- 

145 Beroaldus, qui Incertam emendauit, tnitnographos edidit. 
148 Vide infra p. 90 ad gratnmatices. 

147 Vide tabulam supra p. 44. 

148 Vide infra p. 126, 

149 Op. cit. p. 548 adn. 4: "Fiir Staberius Eros gab der index kein praenomen; W hat daher 
nur den iiblichen leeren Raum markirt, wahrend L. freie Erfindung von O zu sein scheint." 

1M Codicis H apographon P VABERIVS testatur. In U et praenomen et nomen defi- 
ciunt. 

161 E. g. c. 5 (p. 104, 14) s Aeuius nicanor; c. 12 (p. 110, 16) c Ornelius epicadus. 

in Vnum solum huic opinioni obstare uidetur, quod c. 10 (p. 108, 18), ubi Wnouum caput 
indicat, uterque O W ylen non Hylen habent. W autem ylen in ordine scriptum habet, nulla 
omnino littera in spatio uacuo praemisso indicata. 



84 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [584 

men existimare me praenomen L. huic grammatico indere uelle. Hoc loco 
libri deteriores K H C A Q aliquo sunt pretio, non quod ueram lectionem 
praebeant, sed quod nos quominus in errorem delabamur prohibent. L. 
littera, ut mihi uidetur, in aliquem antiquissimum codicem olim inrepsit 
propter confusionem inter f et l, ita ut iam in Hersfeldensi codice quaedam 
lectio duplex l. taberius et staberius extaret. 

De eis quae in eodem capite sequuntur singulorum codicum testimonia 
diuersa primo exponam, deinde quid meo iudicio e tanta farragine elicien- 
dum sit docebo. 

Y X 

eros nametra empturus N heros nametra emptus 

(eros om.) nametra epturus I eros nametra emptus W 

hero suo metre emptus 

eros nametra empturus G 
heros nametra empturus 168 in mg. 
(m.2 in M) hero suo metre, (met' K) 
emptus M K 

\> erosnametra 

hero suo Metre. emptus V 
hero suo metre. emptus; in marg. 
herosnametra L 
here suo Metre emptus B 
hero suo morem emptus D 

a^ hiero 

heros suo (lacuna decem fere litte- 

rarum) empturus nametra H 

hero emptus (spatio uacuo quattuor- 

decimfere litt. praemisso) U 

hiero suo meneaemptus heros na- 

m&ra (?) empturus C 

hiero suo menea emptus heros ra- 

mata empturus A 

hierausuomene emptus heros emp- 

turus Q 

emptus post decatasta; cett. omis. F 

Quamquam hae scripturae uarietates in sola familia Y inueniuntur, uix 
dubium mihi uidetur, quin lectio duplex eros nametra: hero suo metre. Hers- 
feldensi libro assignanda sit. Vtrum altera lectio duplex emptus: empturus 
eidem archetypo uindicanda sit, an haec uarietas in sola familia Y originem 
habuerit, non ita plane constat, neque magnopere ad rem pertinet, cum 
nihil ex uocabulo empturus efficiendum sit. Si uarietatem eros nametra: 
hero suo metre, perlustrauerimus, continuo apparebit omnem emendationem 

1M emptus in emptus mutauit altera manus in M. 



585] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 85 

ex eros nametra procedere oportere. Nam huic grammatico nomen esse Sta- 
berio Eroti Ios. Scaliger ad Manil. p. 4, Plinium A 7 . H. XXXV 199 pro- 
ferens, primus ostendit. hero suo metre, manifesta est interpolatio alicuius 
librari qui e corrupta scriptura eros nametra hanc sententiam excutere sibi 
uisus est: Staberium libertatemab ero suo,cui nomen esset Metrae, emisse. 
Quae cum ita sint, Rothi coniectura Staberius Eros suomet aere emptus 
plane damnanda est, cum ab interpolata lectione procedat; quae omnia 
demonstrauit Reifferscheidius (p. 412). 154 Veram emendandi rationem mihi 
monstrat Vahlenus, cuius in exemplari Reifferscheidiano ipsius manu sub 
nametra scriptum nam erat inueni. Quae coniectura neque unam quidem 
litteram addit neque tollit. Sin Suetonium nam erat scripsisse iudicaueri- 
mus, statim apparebit aliquid excidisse, nam quo referendum est illud nam? 
Neque tamen multa excidisse existimo, cum Suetonius plerumque in uitis 
grammaticorum aliquanto post grammatici nomen uerbum docendi ponat, 
ut c. 5 (p. 104, 14) Seuius Nicanor . . . docendo peruenit; c. 6 (p. 105, 1) 
Aurelius Opillus lbh . . . docuit; c. 11 (p. 109, 5) P. Valerius Cato . . . 
docuit 166 multos et nobiles; hic autem in Staberi uita Staberius Eros . . . 
docuit inter ceteros Brutum et Cassium. In uitarum initiis Suetonius cen- 
sum eius grammatici, cuius uitam enarrat, fere semper indicat, ut c. 7 
(p. 105, 12) M. Antonius Gnipho, ingenuus in Gallia natus sed expositus; c. 10 
(p. 107, 22) < L.> Ateius Philologus libertinus; c. 17 (p. 113, 10) M. Verrius 
Flaccus libertinus; et passim. Hoc quoque animaduerte, Suetonium 
patroni nomen adducere uideri, si hoc ei notum erat, ut c. 12 (p. 110, 16) 
Cornelius Epicadus, L. Corneli Sullae dictatoris libertus; c. 19 (p. 114, 16) 
Scribonius Aphrodisius Orbili seruus atque discipulus. Staberius Eros autem 
teste Plinio (/. c.) e belli spoliis, ut uidetur, in grege uenalium Romam naui 
aduectus est. Suetonius autem dominum Erotis non nouit, sed haec sola 
proferre potest: Staberium de catasta (h. e. auctione publica) esse uenditum 
atque propter studium litterarum manumissum. Vnum igitur uerbum li- 
bertinus addo et totum locum sic lego: Staberius Eros <libertinus> — nam 
erat emptus de catasta et propter litterarum studium manumissus — docuit 
inter ceteros Brutum et Cassium. 

C. 30 (p. 125, 17) familia X suscepit eius partis (patris W) mores ita im- 
pleuit testatur; familia Y autem suscepit eas partes (partis B A) atque ita n7 
impleuit. Talis discrepantia meo iudicio non explicari potest, nisi duplicem 

114 Beckius (Berl. Philol. Wochensch. 1892, p. 797) Staberius Eros a sua matre etnptus 
proponens in eundem errorem ac Rothius incidit. Neque fidem faciunt Doergensi (Philol. XI 
(1856) p. 785) et Funaioli (1907) coniecturae. Ille Staberius Heros (!) (cog)nomine. Et re- 
demptus proponit; hic edidit Staberius Eros natione Thrax. 

"» OpUius codd. 

IM Haud recte Reifferscheidius ceterique editores post patrimonio punctum ponunt, ut 
nota eiusdem Vahleni me monet. 

157 alque ita] actaqne ita K ilaque ita C itaque H U A. 



86 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [586 

lectionem eius partis mores: eas partes atque in Hersfeldensi libro ponas, 158 
quamquam prioris lectionis origo non liquet. 

C. 24, p. 119, 6 W perraro unius pauca testantur; N G I D V L perraro 
(raro I) nimis. Pauca (nulla est distinctionis signum in I sed Pauca littera 
maiuscula incipit; in L pauca); ceteri perraro nimis (minus C A) pauca (ni- 
mis pauca om. U) sine distinctionis signo. Sic uulgo editur: idque perraro. 
Nimis pauca . . . Ihmio assentior nimis pauca et exigua abundare, neque 
credere possum Suetonium hoc scripsisse. Ihmius hanc opinionem adum- 
brat, 169 codices W meliorem traditionem praebere atque aliquam altiorem 
corruptelam (lacunam fortasse) hic latere. Quem de meliore lectione a 
familia X tradita uere iudicasse, grauitatem tamen corruptelae in maius 
credidisse Aistermanni 160 praeclara coniectura Viuus persuadet. 

Vtrum c. 3 (p. 101, 17) metellum 161 (M. Metellum co) et c. 23 (p. 116, 22) 
uicetinus 162 ( Vicentinus co) in W sorti debeantur an ad lectionum uarietates 
in Hersfeldensi referenda sint non liquet. Ad c. 1 (p. 100, 11) iure animad- 
uertit Ihmius de augurali disciplina in X ( = II A) non deteriorem lectionem 
quam de augurandi disciplina in Y praebere. Idem iudicium pronuntiari 
potest c. 25 (p. 119, 12) de uerbis censorum edictum in X contra censorium 
edictum in ceteris. In inscriptione etiam ad Gellium XV 11 item uerba 
edicti censorum leguntur. C. 30 (p. 125, 17) neque exorare in W neque 
excitare in Y satis idoneam sententiam praebere mihi uidetur, sed excitare 
praeferendum puto, cum in scriptura haud satis composita excitare facilius 
in exorare corrumpi potuerit quam exorare in excitare. Dolendum est Ci- 
ceronis epistulam ad M. Titinium, quam citat Suetonius c. 26 (p. 123, 6), 
aetatem non tulisse, quae diiudicaret utrum (1. 8) et in W an quod in ceteris 
uera esset scriptura. Certe et haud deterior lectio uidetur. C. 11 (p. 109, 
21) abditus modice gurgustio, quae O W testantur, familiae Y lectioni ab- 
ditus modico gurgustio praetulerim; nam quid sententiae accedit si uerbo 
gurgustio, quod et ipsum genus habitationis angustum et sordidum signi- 
ficat, uocem modico addas? 163 

168 Cf. Agricolam Aesinum f. 63 b , 24 (Agr. c. 39, 2) in textu: uteraidomitianus frontelaetus 
pectore anxius, in margine -domitiano moris. Codex Toletanus in textu ut erat domitianus, in 
marg. Domitiano moris. Codex Vat. 3429 (A) in text. ut Domitiano moris erat, in marg. ut 
erat Domitianus. Codex Vat. 4498 (B) in text. ut Domitianus erat. 

n9 L.c.p.5S2. 

m De M. Valerio Probo Berytio, Bonnae, 1910. 

161 Metellum Rothius; Q. Metellum Aldus et uulgo ante Rothium. 

162 Veiceiinus Aldus; Vicetinus Vinetus. Suetonium Vicetinus scripsisse codices Hie- 
ronymiani ad 01. 206, 4 persuadent. Sic etiam in optimis titulis. Vide Mommsenum, C.I. L. V 
p. 306. 

163 Cf. Caes. 46 modicis aedibus; Aug. 72 aedibus modicis Hortensianis; Tib. 11 hic modicis 
contentus aedibus; Aug. 73 toro . . . humili et modice instrato. 



587] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



87 



IIII. Lectiones qvas Codex N et secvnda Manvs in G cvm Familia 

X COMMVNES HABENT EXHIBENTVR. NONNVLLAE CORRVPTELAE 

SANANTVR. Conspiratio inter Familiam X et Familiae Y 

SINGVLAS STIRPES TRACTATVR. 

Impeditior est quaestio de nonnullis optimis lectionibus quas praebent 
W cum solo N uel cum N et altera manu in G. Quae fere sunt: 



O W N Gm.2 



c. 4, p. 104, 1 



c. 5, p. 104, 19 



meditationum in 

\> medita- 

text. OW institu- 

tionum 

tionum N medita- 
tionum in marg. 
G m.2 

Seuius nicanor 164 
posthus: idem ac 
marcus docebit 
saeuius nicanor. 
post hisidem 165 
marcus docebit W 
Seruius Nicanor is 

dem ae 166 Marcus 
docebit N Seruius 
post hoc i f dem at 
Marcus docebit, in 
marg. nicano Gm.2 



Gm.l o) 
institutionum (institutione" B) 



c. 10, p. 111, 17 solitudo (in marg. 

Gm.2) 
WN 
c. 24, p. 119, 1 grammatice N 

gramatica es W 



Seruius post hoc idem at Marcus 
docebit Gm.l Seruius post h' 
idem At marcus docebit I Seuius/ 
Seuius postli' idem ac Marcus 
docebat B seuius post hui' idem. 
ac marcus docebit L seuius post 
huius idem ac Marcus docebit 
V Saeuius (Seuius U seuius H) 
post huius idem at (idem. At, in 
marg. eadem man. ahr ac M idem: 
at C) Marcus (marcus H C )docebit 
M H U C Saeuius est huius idem ut 
Marcus docebit A Saeuius Postmus 
idem ac Marcus docebit D Seuius 
postumus idem. At. M. docebit K 
Saeuius posthumius idem ac Marcus 
docebit Q 
solicitudo (sollicitudo G I B V U A P) 



grammatices w grammatices in 
grammaticis mut. ut uid. K gram- 
maticis Q gramatic.s P 

1M Duo uersiculi (18-19) in O sic ostenduntur: in text. Saeuius nicanor~/> posthus: idem 
ac marcus docebit: in marg. eadem man. marci libertis. negabit Seuius nicanor. Propter Se- 
uius nicanor in utroque uersu scriptum librarius in errorem delapsus est, quem tamen in mar- 
gine correxit. 

1,6 hisidem ex husdem corr. eadem man. ut uid. 

'••Nescio si lectio in ordine pro ae capienda sit. Certe littera e non est eadem forma 
quam ubique affectat hic codex. 



88 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[588 



W N Gm.2 
c. 25, p. 120, 7 latinos rhetorasibi; 
in marg. eadem 
man. .i. latine W 
latinos rhetora 
sibi O 167 

.i. latine 

latine rhetora. sibi 
N latinos rhetora. 
sibi; in mg. .i. 
latine Gm.2 
O WN 
c.25, p. 122, 20 uerebatur 170 (uere- 
bat'W)OW uere- 
bantur N 

21 imposuit (inposuit 
W) 

22 celauit (ce.lauit N) 
22 uenit(= U) 

W N Gm.2 

c. 25, p. 122, 22 res cognita est N 
(= D) recognita 
est W l res cog- 
nita e sub uersu; 
signo \ supra uer- 
sum quoque posito 
Gm.2 
WN 

c. 28, p. 124, 16 cornibus aureis O 
N cornibus aurib» 
W 



Gm.l w 
latine scilicet rhetores 168 ibi Gm.l 
latine scilicet rhetoras. Ibi (ibi L C) 
D V L C latine. scilicet rhetoras Ibi 
U latine . f . rhetoras (rethores I) ibi 
(ubi K Jbi A) I M K H A latine j 
rhetora sibi B latinos rhetoras. Ibi 169 

Q 



uerebantur 



imposuerunt G I B A imposuere 
(imposuer^L) w 
celarunt (cglarunt H) 
uenitur 

Gm.l « 
recogniti sunt Gm.l Res cognita est 
D Rescogniti sunt V rescogniti sunt 
in recogniti sunt corr. L 171 res cogni- 
ti sunt Q 172 recogniti (recogmti B) 
sunt w 



cornibus (cornelius M) 



167 Correxit eadem manus; u. supra p. 55. 

188 Prima manus in G scripsisse uidetur latine scilicet/rhetorice ibi, deinde rhetorice in rhe- 
tores correxisse. Altera manus latine in latinos correxit, scilicet erasit, rhetora in rasura scrip- 
sit; deinde post rhetora in margine sibi scripsit; rhetores (ex rhetorice corr.) in uersu proxime 
sequente eradendo et inducendo deleuit; denique uocula ibi post rhetores animaduersa litteram 
$ praemisit sibi efficiens, alterum sibi autem quod iam uersui praecedenti in margine adfixerat 
erasit. Eadem altera manus .i. latine in margine scripsit. 

"* E Gellio correctum; u. infra p. 179. 

170 L. 19 etiam educeret in O W; u. supra p. 40. 

171 Prima manus litteram s puncto supposito ut delendam notauisse uidetur; tertia autem 
manus duas uirgulas eidem litterae induxit. 

172 Ex L uel libro Pontani contaminatus; u. infra p. 180 sq. 



589] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 89 

Quo modo fiat ut N et Gm.2 his locis cum familia X conspirent infra 17 ' 
excutiam. Praedicare satis est, contaminationem e familia X in N et Gm.2 
non possum non agnoscere. Nunc eas lectiones quas supra exposui aestime- 
mus a certis exordientes. C. 10 (p. 111, 17) lectio solitudo et ipsa sententia 
et a Cicerone (Epist. ad Att. XII 26) confirmatur. Nihil est ad diiudi- 
candum utrum duplex lectio in Hersfeldensi libro fuerit, an corruptela 
solicitudo (uel sollicitudo) in codice Y exorta sit. 

C. 25 (p. 120, 7) ueram lectionem latinos 174 Gellius XV 11, 2, testatur. 
Quae fuerit hoc loco Hersfeldensis codicis facies pro certo non extrico; 
siquidem W N Gm.2 pro altera lectione non latine scilicet, quod expectan- 
dum erat, sed .i. latine praebent. Quo pacto latine scilicet ex latinos cor- 
rumpi potuerit facile diuines; cum uerbo latinos in latines corrupto libra- 
rius aliquis latine .s. inde effecerit. Sed ubi haec corruptela exorta est? 
Vtrum in codice Y an in codice aliquo antiquiore quam Hersfeldensi? Com- 
pendium .s. pro scilicet ab Hersfeldensis codicis consuetudine omnino ab- 
horrebat, sed nulla est causa cur tale compendium in antiquiore quodam 
libro se habere non posset. Fortasse in Hersfeldensi latinos in textu exta- 
bat, latine scilicet in margine; librarius autem X lectionem marginalem non 
tam pro altera lectione quam pro interpretamento capiens in sui libri mar- 
ginem transcribens compendium .i. (id est) pro scilicet substituit. Sed 
uerum non praesto. 

Transeo ad illum locum c. 5 (p. 104, 19) desperatum, ubi diuinatio uiro- 
rum doctissimorum satis fertilem sese praestitit, sed, ut mea est opinio, 
alii in metrum, alii in ipsam rem, omnes in fidem codicum peccauerunt. 
Mihi testimonia omnium librorum saepius perlustranti luce clarius ap- 
paret ueram emendationem non ex post huius progredi debere, neque co- 
gnomen Postumum, nedum Postumium, nam tale cognomen nemo nouit, 
huic grammatico uindicandum esse. Vnde post hoc in G exortum sit frater 
eius codex I post V exhibens docet; qua autem ratione post W capiendum sit, 
libri W posthus exhibentes plane demonstrant; postlV in codice B eodem 
pertinet. Neque dubito quin nicanor non solum in priore uersu (p. 104, 18) 
sed in hoc quoque uersu codici Hersfeldensi uindicandum sit, ut W N Gm. 
2 docent. Quin in eodem uersu lectio duplex at: ac in Hersfeldensi libro 
fuerit uix dubitari potest. Vna littera deleta et at pro ac e familia Y sub- 
stituto totum locum e codicis testimonio sic sanauisse mihi uideor: 

Seuius Nicanor Marci libertus; negabit 

Seuius Nicanor Pothus idem. At Marcus docebit 
Inutile est quaerere quid Seuius negaturus fuerit aut quid Marcus docturus 
fuerit, neque haec ad rem pertinent; nam Suetonius hos uerisculos non nisi 

171 P. 113 sq. 

174 De rhetora sibi et rhetoras ibi uide p. 55; p. 70. 



90 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS (590 

ad duas res demonstrandas profert: Seuium libertum ac duplici cognomine 
fuisse. 

C. 4, p. 104, 1 meditationum ut lectionem difficiliorem cum Rolfio edere 
haud dubitabo; quod etiam probauit Ihmius. Quo modo meditationum 
uerbum reconditius et inusitatius et perraro numero plurali adhibitum in 
codices inrepere potuerit uix explices, sed si institutionum pro glossa, quae 
iam in codice Hersfeldensi tamquam lectio uarians ualeret, capies, omnia ad 
liquidum perducentur. Verbum meditatio singulari numero idem fere quod 
exercitatio, praeparatio, saepius usurpatur; plurali numero usurpatum hoc 
solo loco ab Ihmio prolato noui; qui tamen locus ad omnes scrupulos tol- 
lendos satis esse debet. Gell. XX 5, 1-2: "Commentationum suarum ar- 
tiumque, quas discipulis tradebat, Aristoteles philosophus, regis Alexandri 
magister, duas species habuisse dicitur. Alia erant, quae nominabat 
' ki;wTepiK&' , alia, quae appellabat ' a.Kpoa.Tuca' . ''E^wTepiKa' dicebantur, 
quae ad rhetoricas meditationes facultatemque argutiarum ciuiliumque 
rerum notitiam conducebant ..." Confer etiam Quint. II 10, 2, qui et 
ipse de eloquentia formanda loquitur: "Neque enim uirtus ulla perpetuae 
duntaxat orationis reperiri potest, quae non sit cum hac dicendi meditatione 
communis." 

C. 24 (p. 119, 1) lectionem uulgatam grammatices damnauit Reiffer- 
scheidius (p. 417), recte quod iudicare possim, censuitque grammaticae 
recipere oportere, etiamsi nulla librorum auctoritate confirmaretur, cum Sue- 
tonius forma Graecanica grammatices non usus sit. Codicis W testimonium 
grammatica es duplicem lectionem in Hersfeldensi arguit, quamquam quid 
inde efficiendum sit, haud satis constat. Fortasse grammatices ab eodem 
interpolatum est, qui, nisi fallor, c. 18 (p. 114, 5) formam Graecam mimo- 
graphos introducere uoluit. 176 

In cap. 28 (p. 124, 16) Reifferscheidius, quamquam inique in codices O 
et N semper iudicabat, non dubitauit eorum testimonia contra ceteros libros 
accipere atque parua emendatione ab 0. Iahnio proposita accepta cornibus 
taureis edidit. Nunc codicis W testimonio, cornibus aurib, adhibito, quam- 
quam pro certo statui potest illud aureis uel auribus aliquem locum in Hers- 
feldensi obtinuisse, haud scio an res etiam obscurior efficiatur. Aut aureis 
in Hersfeldensis codicis textu locum habebat, et Reifferscheidius recte edi- 
dit, nam aptiorem emendationem uix reperias, aut W ueram traditionem 
praebet et auribus ut lectio uarians pro cornibus capienda est, quae in fami- 
liae X textum inrepsit. Non infiteor cornibus taureis magnas illecebras 
ostendere. 176 

C. 25 (p. 122, 19 sq.) O W uerba omnia educeret. . . uerebatur. . . impo- 
suit. . . celauit numero singulari proferunt. N educerent cum ceteris libris 

176 Vide supra p. 82. 
m Videetinfrap. 115. 



591] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 91 

ostendit; uerebaniur etiam ut ceteri primitus scriptum habebat, quod eadem 
manus 177 puncto supposito in uerebatur correxit; imposuit et celauit tamen 
cum W praebet. De interpolatione in his numeri singularis formis nemo 
cogitare potest, cum subiectiuum uenalicl(Venalicii H) in omnibus codici- 
bus se habeat. Neque talis error tam multis locis per librari imperitiam uel 
neglegentiam oriri potuit. Illa autem ipsa forma uenalici simplici littera i 
desinens, etiam si uerbum singulari numero nusquam inueniretur, magnas 
suspiciones mouere debebat. Nam nominatiuum pluralem simplici littera 
i desinentem eorum substantiuorum, quorum nominatiuus singularis in 
-ius desinit, alibi et in nostris codicibus et in codice Aesino frustra requiras. 
Quid, quod codices fere omnes imposuere non imposuerunt testantur; cum 
illa forma temporis perfecti in tertia persona pluralis numeri Suetonius tan- 
tum non utatur, 178 et in hoc libello talis scriptura nisi in uno et altero co- 
dice 179 alibi non inueniatur! Nonne hoc interpolationem sapit? Ego non 
dubito quin codices W N numerum singularem recte proferant atque uen- 
aVci e uenalici* corruptum sit. 180 Haec opinio autem eo confirmari uidetur, 
quod 1. 23 dicit Suetonius quod domini (non dominorum) uoluntate fuerit liber. 
Si ea quae sequuntur inspicimus, non iniuria codicibus W N fidem habere 
uidemur, cum hi soli cum Gm.2 et D res cognita est proferant, quae lectio, 
quicquid de praecedentibus iudicaueris, certissima ratione edenda est. 
Quod tamen ad uocem uenit (sic in W N U pro uenitur in ceteris) pertinet, 
non eandem fidem codicibus W N habeo, nam uenitur certe praeferendum 
est. Cum codicem N e familia X contaminatum censeam, nullam causam 
uideo cur librarius X propter praecedentia imposuit . . . celauit uel incon- 
sulto uenit pro uenitur ponere non potuerit. Quod uenit in isto U pessimo 
omnium librorum se habet nil moror. Non infitior me haerere cum Hers- 
feldensis codicis faciem hoc loco restituere tempto. Libenter crederem 
simplices lectiones in archetypo fuisse, formas plurales autem omnes a li- 
brario Y concinnatas, nisi codices nostri docerent duplicem fuisse lectio- 
nem 181 rescogniti sunt: 182 res cognita est. Quod si uerum est, satls constat 
corruptelam illam uenalici pro uenalici' antiquissimis temporibus alias cor- 
ruptelas parere coepisse, et haud scio an tutius has omnes duplices 
lectiones codici Hersfeldensi uindices: educeret: educerent; uerebatur: uere- 
bantur; imposuit: imposuere; celauit: celarunt; uenitur: uenit; res cognita 
est: rescogniti sunt. m 

177 Secundam manum in N non noui. 

178 Vide Thimm, De Vsu alque Elocutione C. Suetonii Tranquilli, Regimonti, 1827, p. 20. 

179 D praecipue hanc formam adamat: p. 120, 15 appetiuere, p. 121, 10 edidere, p. 122, 15 
adiere, p. 122, 15 pepigere. W etiam p. 121, 15 exercuere exhibet, 3ine dubio ob compendium 
exercuer in X. Cf. in W p. 122, 15 pepiger, p. 122, 16 expectauer. 

180 Vide supra ad Apulei p. 80. 

181 Hanc ad opinionem inclino eo potissimum quod Res cognita est in D inuenitur. 
181 Hoc potius quam recogniti sunt. 

188 Hae uarietates maximam partem singulis syllabis supra uersum scriptis indicari po- 
terant. 



92 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [592 

Nonnumquam familia X corruptas lectiones cum una uel altera stirpe 
familiae Y praebet, cum ceterae stirpes eiusdem familiae Y bonas lectiones 
exhibeant. Qui loci tamen perpauci sunt neque magnum scrupulum mihi 
iniciunt. C. 23 (p. 117, 7) W cum familiae Y stirpe /3 (B D V L) faciunt, 
nec ni etiam (nec in; om. etiam B) exhibentes; ceterae duae stirpes familiae 
Y recte nec non etiam {etiam om. K) proferunt. In re incerta tutius mihi 
uidetur hanc corruptelam codici Hersfeldensi assignare, ueram autem lec- 
tionem in stirpibus a et y coniecturae attribuere. C. 24 (p. 119, 3) stirpis 
/3 codices D V L una cum codice unum uel alterum testantur. Codicis W 
testimonium nobis non suppeditat, cum hoc loco complura uerba desint la- 
cuna tamen rite relicta. 184 Codex B eiusdem stirpis /3, unum et alterum 
cum ceteris facit. Cum B multis earum corruptelarum quas communes 
habent D V L careat, 186 id ipsum quod B et cum ceteris codicibus profert 
demonstrare mihi uidetur corruptelam uel in communi librorum B D V L 
fonte se habere non potuisse, sed in eo archetypo 186 e quo D V L ortus du- 
cunt natam esse. Quod si uerum est, idem error librario quoque attri- 
buendus est; neque est mirandum duos librarios eundem errorem separatim 
fecisse, cum causa huius corruptelae in illo uel post alterum perspiciatur. 187 
C. 26 (p. 123, 14) hordearium, quidam est consensus inter X et /3, cum utra- 
que secta litteram i pro e inter d et a haud recte ostendat. Testimonia 
unius cuiusque codicis infra (p. 118) uideri possunt. 

Duobus quoque locis familia X easdem corruptelas ac familiae Y stirps 
a exhibet: c. 11 (p. 109, 19) permaneant 18 * pro permaneat; c. 20 (p. 115, 7) 
quidem pro quidam. Quae corruptelae tam paruulae sunt, ut facile in codice 
X et a separatim exoriri potuerint. 189 C. 3 (p. 102, 3) X et a inpatiens (tpa- 
tiens I) testantur, 190 ubi non dubito quin pristinam Hersfeldensis codicis 
lectionem conseruent. 191 

De quibusdam locis, perpaucis sane, ubi familia X cum stirpibus a et 
7 contra stirpis /3 memoriam corruptas lectiones ostendunt infra (p. 140 sq.) 

184 Vide supra p. 52. 

,8i Vide infra p. 122 sq. 

188 X in stemmate p. 186 exhibito. 

187 unum et alterum certe praeferendum est, non solum quod lectio difficilior est, sed etiam 
quod Suetoni usui dicendi melius congruit. Vide eos locos locos quos Rothius in apparatu 
conferre iubet: Tib. 63 unum et alterum consulares; Vesp. 4, 6 unoque et altero proelio tam con- 
stanler inito; Gr. et Rhet. 25 (p. 122, 12) unam et alteram; Vit. Horat. Reiff. p. 45, 2 unaque et 
altera liberalitate. 

188 Hanc corruptelam in O N I Reifferscheidius non notat. Haud scio an altior quaedam 
corruptela in hoc uersu lateat, cum O W saeculo (seculo O) non saecula exhibeant. 

189 Certe in uerbo quidem nihil est haerendum. In codice L idem compendium pro -dem 
et -dam saepius inuenitur: p. 103, 12 quad=quadam; p. 108, 18 eund—eundem; p. 117, 13 quond 
=quondam; p. 119, 7 quibusd=quibusdam; p. 121, 14 ead=eadem; p. 123, 7 quend=quendam; 
p. 123, 11 eund=eundem. 

190 inpatiens in K C quoque; ipatiens M impatiens «. 

191 Vide supra p. 66. 



593] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 93 

disseram; itemque eas corruptelas, quas X et stirpes /3 y contra stirpis a 
memoriam exhibent, infra (p. 104) expositas inuenies. Multo difficiliores in- 
tellectu sunt ei loci ubi X cum a et /3 a stirpis y memoria discedens cor- 
ruptas lectiones praebent; qui loci fere sunt: 



7 



Xa/3 



c. 14, p. 111, 6 Memmius M K Memmia 192 (memmia W G Mem- 

Memmii H Q F mio D memma B) 

Memini U 

memini C 

Memnii A 
c. 25, p. 120, 11 iis (his A Q) in iis N G (omis. in text. add. in mg. 

m.2 G) I D V L (1 ut delendum notauit 
eadem man. in L) in his W B 
c. 27, p. 124, 1 L. Voltacilius M .L. Oltacilius O W V .L. Octacilius 

Voltatilius K Lu- N I L. OCTACILIVS G Lutius ot- 

cius uoltacilius H tacilius B LVCIVS Octacilius D 

LVcius uolacilius Lutius otacilius L 

U LVCIUS uol- 

catius C 1 Vcius 

Volcatius A L. 

VOLCATIVS Q 
Quorum locorum unus solus, c. 27 (p. 124, 1) Voltacilius, scrupulum mihi 
inicit. Memmii 1 * 3 coniecturae attribuo, quod eo certius uidetur, quod co- 
dices M K, qui archetypo y proxime accedunt, non Memmii sed Memmius 
exhibent. Quomodocumque hic locus emendandus est, neque quicquam 
melius quam Memmi noui, memmia certissima ratione Hersfeldensi codici 
uindicandum est. Neque causa talis erroris latet, cum uocabulum ad prox- 
ime sequatur. C. 25 (p. 120, 11) X a /3 praepositionem in perperam osten- 
dunt. Sed hic quoque non dubito quin in his (uel in iis?) in Hersfeldensi 
codice locum obtineret, librarius autem 7 bene emendauerit. 

In L. Voltacilius e contrario plane haereo. Quamquam soli M H ueram 
scripturam ostendunt, eae formae quae in ceteris stirpis y codicibus inue- 
niuntur, omnes e L. Voltacilius corruptae putari debent. In X a /3 autem 
omnes lectiones ad L. Oltacilius referendae sunt. Talis est nexus inter no- 
stros libros, ut omnia indicare uideantur L. Oltacilius in Hersfeldensi 
locum obtinuisse; sed quo pacto fieri poterat ut stirps 7 ueram scripturam 
reuocaret? Nam Voltacilius genuinam esse formam nemo negare poterit, 
cum in indice (p. 99, 2) libri fere omnes 194 L. Voltacilius proferant; Hie- 
ronymi codices ad 01. 174 uultacilius ostendant; Macrobi codices Sat. II 2, 

m Falso Reifferscheidius codicum O I testimonia in apparatu profert. 

1,1 Memini et Metnnii ad Memmii referenda sunt. 

,M Volcacilius O voUntilius I uolcatius e textu interpolatum A. 



94 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [594 

13 uotacilius exhibeant. 195 Putet aliquis librarium y nomen ex indice cor- 
rexisse. Quod uix crediderim; nam quomodo librarius ille scire poterat 
Voltacilius genuinam esse scripturam? Neque ullum exemplum in hac 
stirpe noui ubi textus ex indice correctus est, licet in singulis libris index 
e textu nonnumquam contaminatus sit. 

1,5 Hieron. Chron. 01. 174, 4: "Vultacilius (uultacius B uulcacilius A P uttacilius F) Plo- 
tus Latinus rhetor Cn. Pompei libertus et doctor scholatn Romae aperuit." Macr. Sat. II 2, 
13: " *M.' inquit 'Votacilius (sic codd.; tnale Casauboni coniectura Otacilius editur) Pitholaus 
(pytholaus codd.) cum Caninius Reuilus uno tantum die consul fuisset, dixit anteflamines, nunc 
consules dialesfiunt. ' " Codices nostri in c. 27 cognomen Pilutus dant, in indice quoque omnes 
(pUlut' I pilatus L) praeter O W Pilutus ostendunt. O W #w/'proferunt. Reifferscheidius 
cognomen inauditum Pilutum respuit et Plotus ex Hieronymo restituit. M. Hertzius (Rh. Mus. 
XLIII [1888] p. 312 sq.) cognomen Pitholaum huic rhetori restituere uoluit, affirmauitque etiam, 
se ante decem fere annos nonnullos titulos in quibusdam diurnis uel Francogallicis uel Italicis 
publicatos uidisse, qui Voltacilios Pitkolaos laudarent; omnia tamen eorum titulorum 
uestigia se perdidisse neque inuestigatione diligentissime instituta eos reperire potuisse. Si forte 
hi tituli iterum in lucem proferantur uix dubitandum sit cognomen Pitholaum nostro loco 
restituere; sine hoc titulorum testimonio res prorsus in dubio habenda est. Schanzius (Rom. 
Litteralurgesch. I 2 8 , p. 119) Hertzium secutus L. Voltacilius Pitholaus edere non dubitauit. 
Animaduertendum est codices O W in indice plut' exhibere, quod Hieronymianae lectioni Plottts 
propius accedit, sed probabilius mihi uidetur plulus in W e pilutus corruptum esse. Hert- 
zius illum M. Voltacilium a Macrobio citatum non nostrum rhetorem fuisse, sed quendam cog- 
natum, cuius mentio apud Suet. Caes. 75, 5 fit, existimat. Mihi in mentem uenit corruptelam 
in Suetonianis codicibus in illo praenomine L. latere posse; et Suetonium non L. Voltacilius 
sed Voltacilius scripsisse, Voltacilius autem in L. Oltacilius corruptum esse; nam L. Ollacilius 
in textu codicis Hersfeldensis fuisse meliores libri arguunt. Sed huic opinioni L. Voltacilius 
in indice repugnare uidetur. Exemplum litterae L in V corruptum praebet codex H c. 13 
(p. 110, 21) (u. supra p. 83) et contrarius error facile fieri poterat. 



CAPVT IIII 

De Familiae Y tribvs Stirpibvs a /3 y 

i. qvaedam dlscrepantiae inter familiae y singvlas stirpes ad 

Lectiones dvplices in Hersfeldensi Codice Referendae 

demonstrantvr. nonnvllae corrvptelae sanantvr. 

Alter codicis Hersfeldensis apographon, quod Y appello, ut saepius iam 
dixi, tres procreauit filios, quos a /3 y nomino, qui omnes ita ut progenitor 
eorum perierunt. Nepotes et pronepotes huius codicis Y, non est infitian- 
dum, diuersissima testimonia praebent, sed non solum discrepantias enu- 
merare oportet, sed multo magis decet indolem earum discrepantiarum 
examinare. Peculiares igitur lectiones unius cuiusque harum stirpium eius 
esse generis mihi uidentur ut perraro Hersfeldensis codicis memoriam reuo- 
cent, sed fere omnes ad interpolationes et errores, et rarius quidem ad felices 
coniecturas singulorum librariorum referendae sint. Sed haec memo- 
riae diuersitas nonnumquam lectionibus duplicibus, quae in Hersfeldensi co- 
dice fuerunt, debetur. Tales locos in tabulas ita contuli ut eae uarietates 
quas Hersfeldensi codici attribuo media columna ubique contineantur. Non 
ignoro complures harum diuersitatum in ipso codice Y oriri potuisse, sed, 
cum hoc nullo certo iudicio statui possit, tutius uisum est omnes uelut ex 
Hersfeldensi profluentes indicare. Non est putandum utrasque lectiones 
in Hersfeldensi codice semper exscriptas esse, sed potius tales diuersitates 
simplicibus litteris aut syllabis supra uersum uel in margine scriptis notatas 
esse. 1 



c. 3, p. 102, 12 



Y Eersfeld. X 

panasagaclma N ?2 panosagacema 

sas r, panosagecema W 

pansa gacema d 

c 



c _ 

pansagasansema I 
/3 panosa gacema ul 

panosa/saga 3 B 
panosagacema D L 

Panosagacema V 
y panosagacema M 

.i.sagacfi _ 

pasiosagatema K 
1 Vide supra p. 72. 

* Vide supra p. 76 adn. 108. 

* Vtraque lectio in textum accepta. 



95 



96 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[596 



Hersfeld. 



c. 7, p 



c. 9, p 



106,6 
a 

/3 
7 

107, 19 
a 

/3 



c. 10, p. 108, 1 



c. 11, p. 109, 14 
a 



/3 



hoc: hic 



palliati: pallenti 5 pallenti 



Y 

p (lacuna decem 
fere litt.) H pana- 
sagaciconU pano- 
sagatema C A 
Panosgarema Q 

hoc N hic G hic I 
hoc B V L om. D 

hic w hoc 4 Q 

palliati N palliati 
G palleati I 
1 est paleati ac 
palliati B palliati 

D palliati V pal- 

liati L 

palleati M K C A 

palliati H Q omis. 

U 



notus N notus G notus: natus natus 

natus I 

nominatus B na- 

tus D notus V no- 

tus L 

natus (o nactus K 

om. U A 



X 



om. O hoc W 



is 



inscripsit N Is 
scripsit G Inscrip- 
sit I 

Inscripsit; in uersu 
sequente inter pro- 



inscripsit : 
scripsit 



is Inscripsit* 



4 Ex L uel Pontani libro acceptum. Vide infra p. 180 sq. 

' Haec uarietas potius quam pdliati: palleati Hersfeldensi libro assignanda mihi uidetur. 
Ad alterius lectionis pallenti memoriam conseruandam librarius Y, nisi fallor, litteram e supra 

palliati scribere satis habuit. Similiter c. 14 (p. 112, 2), ubi duplicem lectionem non possit: 

i 
possem uel Hersfeldensi codici uel codici Y uindico (uide supra p. 78 sq.), in codice V possem 
inuenitur, nihil ad uerae lectionis non possit memoriam reuocandam nisi unica littera i supra- 
scripta relicto. 



597) 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



97 



p. 109, 15 



C. 11, p. 110, 5 



Y 

bantur et Lydia 
altera lectio in 
textulis B Inscrip- 
sit D Inscripsit V 
Is scripsit L 
is scripsit M In- 
scripsit w 

lycida 

LydiaN lydiaGI 
lydialB 6 Lydia D 

Plycida 

L LydiaV 
Lydia (lidia C) 

calculi et libra N I 
calculiet A libra; in 
mg. m.2 una G 
calculi et selibia B 
calculi selibra D V 
cauliculi selibra L 
(Pontanus) 
calculi et selibra 
M calculus et seli- 
bra Q catulli et 
libra K calculis et 
libra H U calculus 
et libra C A 



Hersfeld. 



X 



lydia: lycida lydia 



calculi selibra: 
calculis et libra T 



calculis & libra 
(calculis in calculi 
corr. m.2 W) 



c.l4,p.lll, 1 


13 




a 


Craticus N I cre- 


criticus: 




ticus G 


cus 


/3 


criticus B V cre- 

e 

ticus D criticus L 




7 


criticus w triticus 
K A criticus ex 
triticus C 





creti- criticus 



• Vocula et quae sequitur omissa est in B. Illud /' indicare uidetur librarium indoctum 
alteram lectionem in textu scribere coepisse. 

7 Varietas propter scripturam continuam exorta. Vide supra p. 70 sq. 



98 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[598 



c. 14, p. 111, 18 



Hersfeld. 



X 



a 




mollitiem N mol- 

liti6 8 in marg. m.2 

mollitiaG mollitiS 

I 

molitiam B molli- 


mollitiam: 
tiem 


molli- 


- mollitiam 

















tiem D molliciam 












VL 








y 




mollitiam M K Q 
molliciam C mol- 
liciem H U molli- 
tiem A 








c.l5,p.H2, 


10 


curchonem 








a 




lurchonem N ciir- 


lurchonem 


: cur- 


lurconem 






chonem in text.; 


chonem 




lurchonem W 






in mg. m.Z ut uid. 












lurchonem G cur- 












chonem I 













surconem B Lur- 
chonem D V lur- 
conem L 








y 




curchonem M K C 
A Q lurconem H 
U 








c. 17, p. 113, 


17 










a 




catulinae N I Ca- 
tuline, G 


catulinae: 
linae 


cati- 


Catiline 


/3 




Catiline B Catili- 
nae D Catuline V 
cateling L 








7 




Catuline M Cati- 
line K Catuline. H 
Cathilin§ U cati- 
linae C Catelinae 
A Catilinae Q 
catilianae F 








c. 18, p. 114, 


9 










a 




hoc N hanc G I 


hanc: hoc 




hoc 



• mdlitit ex mottiti& corr. ut uid. 



599) 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



[99 



U 



p. 114, 11 

a 



$ 



c. 19, p. 114, 16 

■ 



Y Hersfeld. 

Phanc 

hocB hoc V hanc 

DL 

hanc H U h' M 

hoc w 

nota N nota G nota: uota 

uota I 

nora («/ uid.) B 

uota D nota V L 

nota o) uota H U 



X 



fi 



c.20,p. 115, 3 9 



c.25,p. 123, 
a 



nota 



Aphrodisius N 
aphrodisius G I 
aprodisius B 

aphrodisius D L 
V pro 

Aphrodisius V 
Aphrodisius w 
aprodisius K afro- 
disius U Amphro- 
disius A 

Hyginius N hy- 

ginius (-y- supra -i- 

m.2 ut uid.) G 
.h. . ¥ 

lgimus 1 

hyginus B higinus 

f phryginus 

D Hyginus V hi- 
fri 
ginus (fri perleuit 

m.S) L 

phryginus M Q 
phriginus H A 
Phriginus U pri- 
ginus C Jgiginus 
K 

syntaxis N G sin- 
taxis I 



aphrodisius: 
aprodisius 



aphrodisius 



hyginus: phry- 
ginus 



phyginus phry- 
ginus W 



syntasis: syn- 
taxis 



syntasis syn- 
taxis W 



• In indice (p. 98, 18) : phriginus W G I B V C phyginus Ofriginus L phriginus e pkryginus 
corr. ut uid. M phryginus A. 




100 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[600 



Y Hersfeld. X 

/9 syntasis B synta- 

xis D V synthesis L 
7 sintaxis M Sinte- 

sis K synthesis H 

sinthasis U C Sin- 

thesis A Syntha- 

sis Q 

His quoque in locis, quamquam binae lectiones nullo in codice inue- 
niuntur, diuersitates eadem ratione meo iudicio explicandae sunt; siquidem 
in familia X codex cum aliis, codex W cum aliis familiae Y libris facit: 



c.l5,p.H2, 13 



c. 21, p. 116, 
ct 

/3 
7 

c. 25, p. 120, 

a 

/3 



perceptisque N 
praeceptisque G I 
praeceptisque B 
perceptisque D V 
L 

praeceptisque 
(perceptisque e 
praeceptisque corr. 

Q) 

togatorum N I to- 
gatarum G 
togatarum 
togatarum M U 
togatorum <a 

intrare N Gm.2. 

ita re I 

itare B V L intrare 

D 

itare 



Hersfeld. 

perceptisque: 
praeceptisque 10 



X 

perceptisque O 
praeceptisque W 



togatarum: to- 
gatorum 



itare {uel ita 
re?) : intrare 



togatarum O to- 
gatorum W 



intrare O ita re W 



c. 25, p. 123, 
a 

/3 



graece: graeci 



graeci 

grece B V graece 

DL 

7 graece M Q grae- 

ci (uel greci) u 
otnis. A 

10 Vide infra p. 115. 

u Perperam Reiff. in apparatu et Quaest. Suet. p. 416 



greci 0" 
W 



graece 



Vide supra p. 55. 



601] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



101 



c. 6, p 



In dubio haec uidentur: 
Y 
8 



105, 

a 





duarum 12 NG du- 

orum I 

diuarum B D L di- 



Hersfeld. X 

diuarum: duarum duarum 



duarum , T 

uarum V 
duarum a> 
rum Q 
Y 



diua- 



c. 17, p. 114, 1 



fparieti 

parieti N perite 
lectio suprasc. tn.2 
ut uid. G perite I 



parieti: perite parieti 





7 

c.24,p.H8, 


11 


parieti 

parieti M K pa- 

riete Q perite « 






a 
/3 




omnes N se I se 
m.l; del. etin marg. 
add. omnes m.2 G 
se B omnes D V L 


omnes: se 


omnes 


7 
c. 28, p. 124, 

■ 


14 


se o) omnes 13 Q 

Nuncino N nun- 
cino G nutino I 


nucino: 14 man- 
cino 


nucerino 


/3 




nucerino B nun- 
cino D Nuncino V 






7 




macino L 
Mancino M K 
nuncino H U C 
nuntino A -mi- 
nemo Q 







His lectionibus duplicibus perlustratis primo obtutu plerumque apparet 
utrae accipiendae utrae respuendae sint. Non tamen alienum de nonnullis 
fusius disserere uidetur. 

C. 7 (p. 106, 6) hoc: hic. Ad hunc locum corruptissimum sanandum Vah- 
leni emendationem, quam in ora eius exemplaris Reifferscheidiani repperi, 

» Vide infra p. 108 et adn. 52. 

11 Ex L uel Pontani codice acceptum. Vide infra p. 180 sq. 

14 Vide supra p. 62 sq. 



102 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [602 

propono. Sic legendum mihi uidetur: in quibus et suum alicubi reperiri 
nomen <ut> auctoris. Quod certe optimam sententiam praebet neque ita 
longe a fide codicum abhorret. Nam tale quid in antiquissimis libris pono: 
VTA VTEOIS. Si quo casu illayl delapsaest, facile perspicitur VT quo- 
que delapsurum fuisse, atque illa S desinens facile in C corrumpi potuit. 
Compendi signo etiam omisso hoc relinquitur VTEOIC. Corrector aliquis 
in EOIC uel hoc uel hic perspicere sibi uisus est, unde exoritur lectio duplex 
hic: hoc. 

C. 11 (p. 109, 14) Inscripsit: Is scnpsit. Neutra lectio edenda est, cum 
satis constet hunc errorem e uulgari pronuntiatione iscripsit pro scripsit ex- 
ortum esse, quod Reifferscheidius etiam in addendis p. VIIII recognouit. 
Similis est error c. 3 (p. 101, 15), ubi codices Istilo (istilio B Jstilio H stillo 
K stilo e coniect. Q) pro Stilo exhibent. Vide Grandgent, Vulgar Latin 
p. 97-98. 

C. 18 (p. 114, 9) hanc: hoc. Reifferscheidius hoc praetulit et interpo- 
lationem coniugium pro coniugio introduxit; nescio quo pacto, cum illius 
"dux certissimus" Vaticanus V utramque lectionem hoc: hanc proferat. 
Cum utraque lectio codici Hersfeldensi uindicari possit, nullam causam ui- 
deo cur coniugio hanc scribere non liceat, quae mea quidem opinione longe 
praestantior est lectio. Vahlenus 16 et Ihmius 16 pro coniugio hanc sta- 
tuerunt. 

C. 25 (p. 123, 1) syntasis: syntaxis. Hoc animaduertendum est synthe- 
sis leuissima auctoritate niti, nam sine dubio in L Pontani coniectura est, 
in H (P) autem coniecturae eius uiri docti qui codicis H archetypum exa- 
rauit 17 attribuendum est. Aldus et omnes ante Oudendorpium Graece aw- 
t&,&is ediderunt. Oudendorpius partim Schotti coniectura, quae nisi fallor 
codicis P testimonio 18 nititur, partim ex adnotatione ad marginem ultimae 
editionis Casaubonianae adtexta, quae et ipsa ad eundem P referenda est, 
ovvdkom edidit. Wolfius etiam eodem codice P ab ipso collato alterum 
testem huius lectionis reperire sibi uisus est. Codex L a. 1841 a Trossio in 
lucem prolatus et ipse synthesis exhibens hanc lectionem confirmare olim 
uidebatur. Sed etiamsi synthesis codicum auctoritatem haberet, idoneam 
sententiam inde numquam efficeres. Gronouius (apud Graeuium) dkaeis 
uoluit, Senec. Contr. I praef. 12 citans: "Declamabat autem Cicero non 
quales nunc controuersias dicimus, ne tales quidem quales ante Ciceronem 
dicebantur, quas thesis uocabant." Itemque Cic. Top. 21 (79): "Quaestio- 

15 Sitzungsberichte d. Berl. Akad. 1904, p. 1070. 

,6 0/>. cU. p. 551. 

» Vide infra p. 158. 

18 Vide Rothium, praefat. p. UX adn. 36. 



603] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 103 

num duo genera: alterum infinitum, alterum definitum. Definitum est, 
quod WbQeaiv Graeci, nos causam: infinitum, quod dkaw illi appellant, nos 
propositum possumus nominare." Volkmann 19 virodkatis huic loco restitui 
oportere censet. Reifferscheidius ad syntaxis reuertit, quod hoc loco sensu 
caret. Nonne uerum in altera codicis Hersfeldensis lectione syntasis 
inueniendum est? Nam Graece avvraais propria significatione eadem est 
quae Latine contentio. Contentio autem saepius pro causa uel controuersia 20 
usurpatur. Ego syntasis edere malim quam illud ineptissimum syntaxis 
suscipere, aut tam longe a fide codicum discedere ut dkaets uel virodkaus 
scribam. Sed totus locus corruptissimus uidetur. Nam quaenam satis 
idonea sententia ex appellationes Graeci uel appellationes Graece efficienda 
sit non uideo. Reifferscheidius Schotti (L. IV Obs. Eum. c. 7) coniecturam 
appellatione Graeca edidit, quae sensui congruit sed in fidem codicum uim 
facit. 21 

C. 28 (p. 124, 14) nucino: mancino. Wissowa (p. XX) mancino in L Pon- 
tani diuinationi attribuit; quam opinionem eadem lectio in M Kperdubiam 
efficit. 22 

II. De Stirpe a 
1. Lectiones hvivs Stirpis nec non Codicis N propriae 

EXHIBENTVR 

Stirpis a tres codices hodie sunt superstites, quorum unus Neapolitanus 
(N) tamquam filius, duo ceteri Gudianus (G) et Vaticanus 1518 (I) nepotes 
ipsius codicis a haberi possunt. Hanc stirpem pristinam Hersfeldensis co- 
dicis inscriptionem conseruare supra 23 iudicaui. In Neapolitano grammati- 
corum rhetorumque indices deficiunt; in Gudiano et Vaticano autem dua- 
bus columnis iuxta positis et textui praemissis totius libelli inscriptione 
praecedente continentur. Grammaticorum index inscriptionem Grammatici 
(Gramatici I), rhetorum index inscriptionem Item rhetores (rethores I) 
praemissam habet. Quae inscriptiones Hersfeldensi libro uindicari possunt, 
nam illud Item uix additicium esse potest, cum in familia quoque X et in 
B V inueniatur. 24 

'* Rhetorik der Griechen u. Rdmer p. 35. 
20 Vide Thesaurum Linguae Latinae s. u. 
M Vide supra p. 55. f 
B Vide supra p. 75 ad satti. 
" Vide supra p. 40; p. 61 sq. 

24 In familia X grammaticorum index nullam inscriptionem habet; rhetorum index ean- 
dem atque in stirpe a. De indicibus in stirpe uide infra p. 1 16. 



104 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[604 



Haec fere bene correxit librarius a, nisi forte in c. 17 (p. 113, 18) etc. 22 
(p. 116, 16) pristinas Hersfeldensis codicis lectiones uidere malis: 25 



a(NGI) 
c. 1, p. 100, 7 annotatum ( = ad- 

notatum 26 B) 
c.3, p. 102, 6 Posthac 

c. 11, p. 109, 12 siren ( = Lm.3) 

c.l4,p.lll, 9 Dolabellam"( = V 

LK) 
c. 17, p. 113, 18 palati( = VC) 
c. 17, p. 113, 20 hemicyclium N G 

(=V) hemicidiuml 



c. 22, p. 116, 16 futurum certe iam 
inde. Mentitur 28 
( = OV) 

c. 22,p .116, 19 gallus 80 ( = L H U 

Q) 

c. 28, p. 124, 13 epidii 81 ( = C A L 
m.3) 



+ w 
adnotum w at (at inducto) notum L 

aduotumD adnotumC notumUA 

post hoc w post hec B U post haec 

H post hos L (Pontanus) 

syren w (latinas) irem O (latinas) 

item W 

Dolobellam 

palatii 

hemyciclium O hemycyclium W 
hemiciclium B hemiciclum D L Q 
emicyclium M emiciclium K hemy- 
clium H Emiciclum U hemiculium 
C hemiculum A Emiculium (?) F 
futurum: 29 certe iam inde mentitur 
(om. inde D) D L futurum certe: jam 
inde mentitur C A futurum certe 
iam inde mentitur (metitus U) w 
Gallius 

Epidici 



Haec autem temere uel neglegenter mutauit librarius a: 

a (N G I) <o 

c. 1, p. 100, 5 quidem N quidam quidem 82 (om. A) 
G quidem I 

*' PropHas lectiones duco eas quae in hac stirpe separatim exortae uidentur, etiamsi in uno 
et altero codice aliarum stirpium inueniuntur. Codices cum N G I consentientes a dextra 
uncis inclusos indicaui. Paruas discrepantias inter ceteros, quorum lectiones dextra columna 
continentur, indicare non semper operae pretium uisum est. De bonis lectionibus in N et 
Gm.2 e familia X sumptis uide supra p. 87 sq. 

26 Vide supra p. 66. 

17 Doldbellam ex Dolobellam corr. I. 

18 Punctum deest in G. Littera m minuscula in O V. Semicolon pro puncto in O. 
29 Punctum in L. 

"GallusN. 
■ Epidii N. 
* Corruptum ex qui idem. 



605] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 105 

o(NGI) « 

c. 1, p. 100, 6 utranque 88 lin- utraque lingua 
guam ( = U) 

10 aeditos N editos G editos (edito W) 

K = C) 

18 acroasis N G acre- acroasis (om. U) 
oasis 84 1 

c. 2, p. 101, 9 LeneusNG leneus leneus uel leneus (uide supra p. 48) 

I 

c. 3, p. 102, 8 de ea re de ea 

p. 103, 4 deficeret ,6 (=Q) deficeretur 

c. 4, p. 103, 17 absolutum absolute 

25 in tam 86 tam W H iam tam B M K C A 

iam tum U iam D V L Q 

c. 5,| p. 104, 14 Seruius 87 Seuius uel Saeuius (Aeuius K Neuius 

U) 

18 Seruius (Saeuius in Seuius uel Saeuius 

mg. Gm.2) 
c. 5, p. 104, 19 id. id. 

V duarum 

c. 6, p. 105, 8 duarum N dua- diuarum 88 B D L Q diuarum V du- 
rum e duorum arum u 
correctum; o supra 
scripsit m.2 ut uid. 
G duorum I 
c. 7, p. 105, 12 grapho 89 (Grapho gnipho (gnifo B L U F giinpho W) 
N) 
15 quae 40 equidem 41 quod equidem (qui equidem B quod 
i;nominatu 8 quidem U) 

c. 10, p. 108, 8 notus N notus; nominatus 
in mg. m.2 nomi- 
natus G natus I 
c. 11, p. 109, 5 bursini(BursiniN) Burseni (uburseni 42 W bursem C 

bursen A) 
*' utramque I. 

u Perperam ReifT. in apparat. 
•• defficeret 1. 
•• Vide supra p. 83. 

» 7 SERVIVS G Seruius in indice (p. 98, 3) G I. 
»• Vide infra p. 139. 
» Sic in indice (p. 98, 5) G I. 
«>Que.G que.1. 

a aequidem N quidem G (perperam Reiff.). 
*» Vide supra p. 75. 



106 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[606 



8 
c.ll,p. 109, 10 



c. 12, p. 110, 16 

19 

c. 13, p. 110, 21 

p. 111, 3 

c. 14, p. 111, 8 

c,14,p. 111, 13 
c.l4,p. 112, 2 

c.l5,p. 112, 10 
13 



c.l7,p. 113, 20 

c.l8,p. 114, 3 

14 



a (N G I) 
6 cuius ( = U) 
Silani (silani G) 
uel ex his 48 

xard Tpanixart kovs 

Cato grammaticus 
(litteris Graecis in 
mg. repetitis) N 

xard rpa/ijuarticoOs 

Cato grammaticus 
G Graeca desunt 
in\ 

Sile. (sil ? G) 



cui 



sila (Sila I) 
Straberius 
silanis (Silanis I) 
Marci N G maci I 

Craticus N crati- 
cus I creticus 46 G 

no possit XT nd 

possum N pos- 

possu ~, . 

sum G nd possit 

possum I 

popinionemque N 

G popimonemque 

K-B) 

subrectus 



parte fori ( = F) 
ordine ( = A) 
ad Q. atque Sexti 
N G ad .q. atque 
sexti I 



c.l9,p. 115, 1 librisN libros 
(=KQ)GI 

4 * uel ex kiis I. 

44 Vide supra p. 83. 

u Vide supra p. 97. 

46 Vide supra p. 78. 

47 Vide supra p. 63. 



Syllani (Sillani K syllam C) 
uel his (uel om. B U) 

Graeca desunt 



syllae (u. Syllae u. sylle u. Sylle) 

(syle B) 

Sylla (Silla Q) 

Staberius uel L Taberius 44 

Syllanis (uel syllanis) (Sillanus Q) 

M. (magister L Q) 

e 

criticus (criticus L creticus D triti- 
cus K A criticus ex triticus C) 
non possit uel possem uel possim w 46 
possum U 

popinonemque w popinomenque W 

pompinonem A pompinonem quae 

C popi (lacuna sexfere litt.) qj K 

subreptus « surreptis O W surrep- 

tus D surreptus in surreptis mut. 

m.3 (?) L 

fori parte (foro parte B) 

ordinis (ord K) 

ad Q. Sexti (uel sexti) B V L ad .Q. 

septimi D ad sexti M K in sexti H 

U Sexti (ad Q. om.) C A atque 

sexti 47 O W 

libris 



607] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



107 



C. 20, p. 115, 



c.23,p. 117, 

p. 118, 

c.24,p. 119, 

c.25,p. 119, 
c.25,p. 119, 



a(NGI) 
3 Hyginius N hy- 

ginius (y supra i 

m.2 ut uid.) G igi- 

niusl 
9 Marcum( = A) 
1 edidisse ( = C) 
7 aedidit N ( = C) ? - 

diditGI( = H) 



Cd 



11 

13 



p. 120, 
p. 121, 



12 



18 
c.27,p. 124, 1 



c.29,p. 125, 4 



nec 



NI 



ne" 



caput a ceteris 
distinctum post 
subiciam N G I 
inscriptio AEDIC- 
TVM CENSO- 
RIVM Nedictum 
cefor',11 I nulla est 
inscriptio sed uerba 
usque ad senatum 
litteris maiusculis 
G 

in iis 49 (qui eo ue- 
nire) 

declamauit ( = D 
C A declamauit B) 
breuiter atque 
L. Octacilius N I 
( = LVCIVS Octa- 
cilius D) L. OC- 
TACILIVS G 
sotii N soci I ioci 
G 
quanta. .est data? 



c. 30, p. 127, 1 excanduisse ut 61 



uide supra p. 99 



M. 

edidisse 

edidit 

ne cui (nec cui M) 
nulla est inscriptio. caput a ceteris 
distinctum in W; caput minio indi- 
catum in M; nulla capitis distinctio 
in o) 



ns 



declamitauit (clamitauit U) 

breuiter ac (breuiter & A) 60 
uide supra p. 93 



ioci u loci B coti A Cm.J omis. K 

quanta. .est data (data est: O; uir- 
gula post data D V M; punctum in L) 
excanduisset ut O W B D excan- 
duisse & ut co excanduisse et ut corr. 
m.3 L 



48 cm omis. 

49 Perperam ReifL in apparatu. 

u ac in L ut in ceteris; perp. Reiff. in apparatu. 
41 Perperam Reiff. in apparatu. 



108 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [608 

Quo pacto eae duplices lectiones, quas codici Hersfeldensi uel saltem 
apographo Y attribuo, his in libris exhibeantur, e tabulis (p. 95 sq.) ap- 
paret. Sunt autem nonnullae lectiones duplices 82 quarum nulla uestigia nisi 
in hac stirpe inueniuntur. Has e codice a quam ex Y aut Hersfeldensi 
originem ducere malo. 

Codex N, quamquam optimus huius stirpis habendus est, propriis uitiis 
minime caret. Librarius qui hunc codicem exarauit quandam antiquita- 
tem, uel id quod ei antiquitas uidebatur affectare uoluit, ut litterarum 
formae et tales scripturae quales c. 4 (p. 104, 4) obmiti ( = K), c. 20 (p. 115, 
12) substentatum ( = K U); c. 24 (p. 119, 3) substineret ( = K H C); quom 
saepissime pro cum; ae pro e ut c. 3 (p. 102, 14) .e,q.; c. 4 (p. 104, 1) aelo- 
quentiam ( = W C Q); c. 7 (p. 105, 15) aequidem; c. 21 (p. 115, 15) aeduca- 
toris, et passim, demonstrant. 53 Huius codicis lectionum peculiarium unam 
solum bonam inueni: c. 26 (p. 123, 14) hordearium 64 ( = H). Lectiones pro- 
priae codicis N quae sequuntur eius librarium indoctum fuisse satis demon- 
strant. Lectiones quae ad orthographiam pertinent fere neglexi. 55 

GI o) 

posterioris (posterius K) 

tempus 

Aelius uel Elius (Ll^lius U) 

tradantur (traduntur D F) 

caluino (Caluino V caluuino K Cal- 

uinio Q) 

ipsos B D V L Q ipsis (ipius I ro- 

nianis K) u 

uide infra p. 117 

diana G D om. lacuna sex fere litt. 
relicta I dictinna O W L U C Dyc- 
tinna V M dictina B A dictimia K 
dictyna H Dictina P doctrina Q 
20 om. 67 sed in summam (suma L) « sed in 

summa D H A 

c.l3,p. 111, 3 libros (=Q) liberos 

c. 14, p. 111, 9 om. haec (hec O V K hoc B A) 

M P. 100, 5 quidem; p. 100, 18 acroasis; p. 105, 8 duarum; quae omnes supra expositae sunt. 
/' nominatus 

De notus u. infra p. 113. 
«• Vide supra p. 67 sq. 

" Vide infra p. 118. C. 21 (p. 115, 16) N cum B L A Maecenati. Vide infra p. 110. 
" De contaminatione huius libri e familia X uide supra p. 87 sq. et infra p. 1 13 sq. 
*• Verba nescio quo pacto e textu extrusa ut lectio uarians pro dictinna capta sunt. 
17 Vide supra adn. 56. 







N 


cl, 


p. 100, 11 


poste prioris 


c.2, 


p. 100, 18 


om. 


c.3, 


p. 101, 14 


om. 




p. 102, 9 


uideantur 




14 


Clauino 


c.4, 


p. 104, 1 


ipsi 


c.7, 


p. 105, 14 


Scytobarchionis 


c.ll 


sed in summa 

,p. 109, 19 dictinna 56 



609] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



109 



N 

c. 17, p. 114, 1 inscios ( = B) 

c. 18, p. 114, 5 om. 

8 totus uersus deest 6 * 

c. 22, p. 116, 10 adaduersarios 

c. 23, p. 117, 3 praecipuum 

6 capiebant 

c. 24, p. 118, 6 Berities 



6 centuriam 

9 omni 

p. 119, 7 reliqui 

c.25,p. 120, 1 Pompeius 

p. 121, 7 re 

8 emisse 



p. 123, 3 extet 

c. 30, p. 125, 19 audienti ( = Q) 

p. 126, 7 sectatus 

c.30,p. 126, 9 inluce 

15 porcos 

p. 127, 5 om. (=D) 



GI o) 

incisos (inciso D) 
circa 

ab aduersario (ad id sar. sr C ad id 

srA) 

principem (primcipem C) 

capiebat 

Berytius G B V M H Q beritus I 

beritius L K C A bertius berte- 

cius W berritius D betytius U 

centuriatum (conturiatuml centum- 

uiratum U) 

omnino (pm. U -no in ras. m.2 ut uid. 

G) 
reliquit 

Pomponius (ponponius I Pom. U 
poni K) 
ne (nec H) 

omisisse (missis 69 W omisit B ob- 
misisse K omnisisse C commisisse 

A) 

extet (extat H) 

audenti (audet I audens K) 

sectatur (sectaretur U) 

in lite (in litem 60 W militem 0) 

procos I K procos. G procons. M H 

personalem D V L Q proconsulem w 

ob uitium (uel ob uicium) 



2. CODEX ALIQVIS DEPERDITVS V INTER CODICES G I ET CODICEM a 
INTERCEDERE DEMONSTRATVR 

Codices Gudianum et Vaticanum 1518 eundem habuisse patrem, 61 qui 
fuerit ipse Neapolitani frater, lectiones infra exhibitae satis demonstrant. 
Duas modo bonas lectiones horum codicum peculiares animaduerti: c. 9 
(p. 107, 4) neglegentia pro negligentia in ceteris; c. 10 (p. 108, 8) Le.lium( = L 

*• Hoc non adnotat Reiff . in apparatu. 
" Vide supra. p. 52. 
•° Vide supra p. 43. 
11 v in stemmate. 



110 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [610 

M U F) pro Lelium. Codex G etiam post correctoris manum expertam has 
fere lectiones proprias cum I conseruat: 

*(GI) N « 

c. 2, p. 101, 2 diligenter G dili- diligentius 

gent' I 
c. 3, p. 102, 12 pansagacema G uide supra p. 95 

c 

pansagasansema I 

c. 9, p. 106, 19 apperituram ea- apparituram w appituram B appi- 

dem nota in marg. turam V apud preturam H appitu- 

inc. man. G aperi- ram C prgturam A aperturam Q 

turam I om. U 

c. 14, p. 111, 18 nostro nostri 

c. 20, p. 115, 4 omis. (=H U C A puerum 

Q) 

6 grammaticum grammaticum (gra cu B) 
quendam G gra- 
inaticum queda I 

c. 21, p. 115, 16 moecenatiG Moe- Maecenati N B L Mecenati w me- 

cenati I caenati W Mecenati A micenati H 

p. 116, 3 LX m sexagesimum NOWBDVLQ 

LX mum M LX w 

c. 26, p. 123, 14 hordeam hordearium N H hordiarium W or- 

diarium O horditarium B ordina- 
rium D L hordinariu V hordea M 
hordear m K C ordeanu U ordeare A 
hSdear Q 

c. 28, p. 124, 11 Carnutius Cannutius (canutius O B) 

Plures sunt ei loci, ubi Gm.l olim cum I faciebat, secunda manus ea 
uitia sustulit: 62 

G I 

c. 2, p. 100, 20 imita/d u m (du in imitatoe; 

ras. m.2 supra 

-tione ut uid. uir- 

gula supra a m.2) 
c. 7, p. 105, 20 prim A ;inmarg.m.2 prius( = Y) 

Aum (-m in text. in 

ras. supra -us) 
p. 106, 1 dicitur del. e/etiam dicitur 

supraser. m.2 

" Correctiones in G a secunda manu factae sunt. Ceteri codices cum correcta lectione in 
G fere consentiunt. Codices cum I et Gm. 1 conspirantes uncis inclusos indicaui. 



611] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



c.ll,p. 109,17 
p. 110, 15 

c.l2,p. 110, 18 



c.l4,p. 111, 12 
c.15, p. 112, 14 

c.l6,p. 113, 2 



c.22,p. 116,18 
c.23,p. 117, 14 



cura labor 68 

V liber 

uenit del. et iecur 
in marg. add. m.2 
nonnunquam in 
nunquam non corr. 
m.2 

aristarcus 
& liberalibus (& 
erasit m.2) 
deinde (-in ex m 
corr.;de in ras. su- 
pra -um m.2) 
epirrota {prior -r- 
eras) 

\> olim . .. _. 

eum (ohm m.2) 



labor (cura om.) 
uenit 

n6nuq«aw ( = U) 



aristac'( = UF) 
&liberalibus( = U) 

demum 



epirota 

eum (■ 
omis. 



U) 



prouincialiu 

se (=B7) 64 

aliquorttm 

infrupto^HUCAQ) 



sibi om. Gm.l add. 
in mg. Gm.2 
prouincialium in 
mg. m.2 promer- 
caliii 

se in text. del. in 
mg. add. omnes m.2 
aliquorum in ali- 
quot mut. m.2 
interiecto (-i-ex-r- 
corr.; -ec- in ras. 
supra -up-) 
aediderunt. . in 
lacuna m.2 
processerint e pro- 
cesserunt 
A erudierunt in mg. 
m.2 exercuerunt 
C. 21 (p. 116, 4) librarius G haud inepte sed dubito an uere" inscribun- 
<«r(*LU) pro scribuntur posuit. C. 9 (p. 107, 19) G et L soli marmoreo os- 

*' Lectio genuina cura liber. Perperam Reiff. in apparatu. 

M Videsupra p. 101. 

61 Nolo inscribuntur cum Vineto Casaubono omnibusque sequentibus edere, cum persua- 
sum habeam scribere nonnumquam ab antiquis eodem significatu quo inscribere usurpatum 
esse. C. 6 (p. 105, 7) omnes codices nostri scripsisse testantur, quod Wolfio Reifferscheidioque 
in inscribere mutare uisum est. Charisi codices, I p. 127, 17, haec proferunt: "Ateius Phi- 
lologus librum sic edidit scriptum, 'An amauerit Didun Aeneas.' " Hic quoque editores te 
mere, ut mihi uidetur, inscriptum restituerunt. Neque longe diuersa est sententia apud Gellium 



p. 117, 18 

c.24,p. 118, 11 

p. 119, 2 

c. 25, p. 120, 3 

c.25,p. 121, 10 
13 
15 



om. spatio uacuo sex fere litt. relicto 

processerunt ( 

erudierunt 



H U C A proces- 

serT K) 



112 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[612 



tendunt, quod ad ipsum Hersfeldensem uix referri potest. 86 Item c. 4 
(p. 103, 20) G titulo ostendit. Eodem loco codices W D titulo recte exhi- 
bent, ceteri (alsotitulos(titulisA). Quamquam familiae X testimonio fretus 
titulo in Hersfeldensi libro fuisse credo, titulos in codice Y extitisse uidetur. 
Quod si uerum est, titulo in G D coniecturae attribuendum est. Quamuis 
pro certo diiudicari non possit, probabilius mihi uidetur secundam manum 
in G litteram s addidisse. C. 16 (p. 113, 6) Vergilium, et c. 23 (p. 117, 12), 
Vergilio, G ueram scripturam exhibet, illic cum W, hic etiam cum W et 
V consentiens. Multa alia librarius G temere immutauit, alia etiam negle- 
genter deprauauit: 





G 


NIco 


c. 1, p. 100, 6 


foris 


forisque 


c. 2, p. 100, 16 


cum in regione 
(=U) 


cum regione 


c.3, p. 102, 15 


conductum ut 


conductus uel conductos 
(conductum Q) 67 


p. 103, 3 


Hic quidem docuit 


Hic quidem 


c.4, p. 103, 18 


existimant ( = U) 


existiment 


p. 104, 10 


grammatice. 


grammatici I B V grammaticis w 


c.9, p. 107, 11 


cum in iudicio 


cum iudicio 


15 


omis. 


aetatis (erat is A om. U) 


c.l0,p. 108, 16 


sicphilologus quod 
sane 


quod sane (quid sane Bow. U) 


c.ll,p. 109, 19 


diana (=U) 


om. lacuna relicta 6 * I uide supra p. 
108 


c.l5,p. 112, 7 


fuit 


fuerat 


c.l7,p. 113, 10 


dicendi( = W) 


docendi 


c.21,p. 115, 17 


omis. 


est 


c.23,p. 117, 10 


et secum 


secum et (Sed cum et K) 


c.25,p. 119, 10 


cum 


quam (qua B) 


11 


ne 


nec N I ne cui (nec cui M) w 


p. 121, 8 


bis quoque antea 


quoque bis antea 


14 


dicendi ( = B A) 


docendi (docendi e dicendi corr. C) 


c.27,p. 124, 5 


omis. 


eius 


c.29,p. 125, 6 


uelles 


uellet (uelleret D) 


c.30,p. 126, 13 


sua magna 


magna sua (magna sui D V L Q) 



XVIII 6, 3: "Ei libro titulus est ingentis cuiusdem inlecebrae ad legendum; scriptus quippe 
est: 'de loquendi proprietate.' " 

68 Litteram a suprascriptam induxit m.2, ut suspicor, in G. Praeter lectiones inscribuntur 
et martnoreo G cum L c. 30 (p. 126, 10) optulisset contra obkdisset in ceteris facit, sed nullum 
artius esse uinculum inter hos duos codices puto. Vide et p. 134 adn. 189. 

67 Vide supra p. 79 sq. 

88 Verbum dictinna in archetypo librorum G I omissum erat spatio uacuo relicto; G suo 
Marte suppleuit. 



613] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 113 

Quod ad alteram manum in Gudiano codice pertinet, quas lectiones e 
familia X manentes addiderit supra (p. 87 sq.) uidere potes. Eis locis ubi 
lectiones duplices in compluribus codicibus inueniuntur, quae primae manui 
quae secundae debeantur, supra (p. 95 sq.) 69 indicaui. 70 Alteramanus in G 
non solum eas correctiones quas dixi fecit, sed etiam nonnulla errata co- 
dicis G propria correxit, ut c. 2 (p. 100, 13) opinamus in opinamur corr., ( p. 
101, 1) aliorum in ras. supra amicorum uel animorum ut uid., (p. 101, 
13) Vsus in usus corr.; c. 7 (p. 105, 17) grace. in graece corr.; c. 14 (p. 111, 13) 
hos in text. omis. add. supra uersum; c. 15 (p. 112, 6) ad tellurem in ad tel- 
luris corr.; c. 20 (p. 115, 5) & audiit & imitatus e omis. in text. add. in mg., 
Cornelium' 11 scripsit in ras.; c. 25 (p. 122, 14) cum in text omis. add. supra 
uersum. Vnam emendationem de suo fecisse uidetur Gm.2: c. 11 (p. 110, 5) 
una margini adiecit signo inter 72 & et libra ad hoc notandum posito. 73 

3. QVAEDAM LECTIONES IN N ET Gm.2 E FAMILIA X PROFLVXISSE IVDICAN- 

TVR 

Nunc quaestio de fonte ex quo secunda manus in G hauserit, et altera 
illa indagatio ei coniunctissima, unde emanauerint eae lectiones familiae 
X propriae, quas inter familiae Y codices N et Gm.2 soli exhibent, instituen- 
dae sunt. 74 Primo causas adferam, cur Neapolitanum codicem contamina- 
tionem expertum esse existimem. Supra (p. 103 sq.) demonstrauisse 

mihi uideor codices N G I e communi archetypo a profluxisse. C. 10 

\j nomincuus 
(p. 108, 8), ubi ceteri libri nominatus recte ostendunt, N notus, 
Gm.l notus (notus perleuit atque nominatus in margine addidit Gm.2), I 
natus testatur. Cuiuis apparet notus in textum codicis a ob librari negle- 
gentiam e praecedente notus (p. 108, 1) inrepsisse. 78 Sed quo pacto fit ut N 
et Gm.2 ueram quoque lectionem nominatus ostendant, Gm.l et I autem 

89 Vide et p. 108. 

70 Alterae lectiones in G ubique e prima manu profluxisse habendae sunt, nisi aliter ad- 
moneo. 

71 Hoc loco I: studiose audiuit et imtnittatus est Cor. Gm.l ceteris omissis scripsisse uide- 
tur Studiose audiuit Cor.; Gm.2 audiuit Cor. erasit, Cornelium in rasura scripsit, 6* audiit et imi- 
tatus e in margine addidit. 

72 Vide supra p. 97. 

7t Haud scio an tertia quaedam manus in hoc codice uideatur. Nam c. 18 (p. 114, 8) ubi 
Gm.l falso una pro uni scripserat quaedam manus et a m.l et m.2 discrepans una in unica 
correxit. Neque c. 3 (p. 102, 11) Leuius, certo iudicare possis cui illa jattribuenda sit; neque 
quis in c. 16 (p. 113, 7) Domitius Marsus in Domiti Marsi correxerit. 

74 Vide supra p. 87. 

74 Vide supra p. 96. 



114 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [614 

omnem eius memoriam amiserint? Dicat aliquis librarium a errorem suum 
recognouisse ueramque scripturam postea addidisse. Sin librarius ille tam 
turpem errorem perspexisset falsam lectionem certe deleuisset, atque ueram 
scripturam non ut lectionem uariantem sed ut correctionem adhibuisset, 
neque falsam illud notus in apographis codicis a ullum locum occupauisset. 
Quae cum ita sint, quo modo uerbum nominatus in N explicari possit, nisi 
ex alio quodam codice atque a acceptum sit, non uideo. C. 25 (p. 122, 19) 
Neapolitanus cum ceteris libris praeter W numerum pluralem, educerent, 
adhibet, 76 deinde (1. 20) librarius primo uerebantur cum ceteris codicibus 
praeter W scripsit, postea litteram n expunxit ut uerebatur, familiae X 
lectio, efficeretur. In sequentibus autem N cum W contra ceteros codices 
omnes facit, imposuit, celauit, uenit, exhibens. Quae omnia luculentissime 
demonstrare debent librarium N duplices lectiones ante oculos habuisse. 
Idem fere accidit c. 25 (p. 120, 7), ubi idem librarius propriam familiae Y 
lectionem latine scilicet scribere coeperat, deinde uerbo latine scripto 
litteram e ut delendam notauit, atque os et •*• latine suprascripto 
codicem ad familiae X fidem correctum effecit. 77 Quid, quod librarius N 
contaminationem quasi ipse professus est? Nempe Dialogi in illa magna 
lacuna, quae est post c. 35, haec scripsit: multum deficit in exemplaribus 
quae reperiuntur. Caue tamen ne hanc contaminationem in ipso codice N 
primum factam esse existimes. Nam hoc loco Gm.2 nobis auxilio subuenit, 
quippe qui tam mirum in modum cum N conspiret 78 ut nemo existimare 
possit N et Gm.2 familiae X lectiones proprias e diuersis fontibus accepisse. 
Aut Gm.2 ex ipso N hausit aut N et Gm.2 e communi fonte deriuantur. 
Sed una lectio a Gm.2 addita, c. 5 (p. 104, 18) Saeuius in margine scriptum, 
cuius nullum est uestigium 79 in N nos impedit quominus Gm.2 ex N hau- 
sisse existimemus. Quae cum ita sint, satis constat codicem a post v, com- 
mune codicum G I archetypum, transcriptum sed antequam Neapolitanus 
exaratus sit, selectas lectiones e familia X adsciuisse, nisi forte credere malis 
alium quendam codicem inter Neto ita intercedere, ut N non sit filius sed 
nepos codicis a, atque in hunc codicem potius quam in ipsum a eas familiae 
X lectiones inrepsisse. Vtramcumque ad opinionem inclinas, concedas 
necesse est Gm.2 suas lectiones ex illo ipso exemplari, e quo N transcriptus 
sit, accepisse. Quaerendum igitur est e quo potissimum familiae X codice 
Neapolitani pater has lectiones acceperit. Quem non ex W hausisse quat- 

76 Vide supra p. 90 sq. 

77 Vide supra p. 89. 

78 Etiam in minutis rebus Gm.2 cum N conspirat, ut c. 6 (p. 105, 8) : N duarum exhibet, 
Gm.l et I duorum; Gm.2 autem non satis habuit litteram a suprascribere, sed duorum in dua- 
rum primo immutauit, deinde litteram o supra posuit. 

79 Vide supra p. 105. 



615] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 115 

tuor loci, ubi N cum contra Vindobonensis testimonia facit, probare mihi 

uidentur: 

ON W a> 

c. 15, p. 112, 13 perceptisque 80 (= praeceptisque (praeceptisque in per- 
D V L) ceptisque corr. Q) 

c. 24, p. 119, 1 grammatice grammatica es W grammatices 

(gramatices I) &> grammaticis e 
grammatices corr. ut uid. K gram- 
maticis Q grammatic.s P 

c.25,p. 120, 9 intrare 80 (Gm.2 D) ita re W I itare w itaf B 

c. 28, p. 124, 16 cornibus aureis cornibus aurib» W cornibus u 

Cum tamen c. 25 (p. 120, 7) .*. latiite (in marg. W Gm.2; suprascr. N) in 
non legatur, ibidemque rhetora sibi a librario O in rhetoras ibi iam cor- 
rectum esset, uix recusandum est quin librarius qui Neapolitani archety- 
pum exarauit ipsius codicis X copiam habuerit. Quod si uerum est, c. 28 
(p. 124, 16) cornibus aureis non comibus auribus in codice X et ipso Hers- 
feldensi libro erat, neque Reifferscheidius temere egisse uidetur, cum 
cornibus taureis edidit. 81 » 

De codice I non est multum quod dicam. Imperitiam illius librari, qui 
saepius eis locis, ubi lectiones uariantes se habebant, utramque in textum 
acceperit, iam aestimare potuisti. 82 Michaelisius in Dialogo recensendo 83 
hunc codicem tamquam per somnum scriptum esse dicit. Reifferscheidius 
eum ita plerumque inconsulta deprauatione corruptum, ut saepe se pigeret 
futilia eius testimonia referre, professus est. Vnam bonam lectionem, quam 
propriam uocare possum, quamquam in nonnullis aliis codicibus inuenitur, 
c.4(p. 104, 10) praebet: gramatici^grammatici^N).** Quod autem in 
eodem libro continuo sequitur, stacii pro statim, non prorsus intellego, nisi 
forte librarius nomen aliquod fingere uoluit. C. 30 (p. 127, 3) I, quod satis 
est admirandum, bonam lectionem statua cum ceteris -codicibus, ubi N G 
falso statuam ( = B) proferunt, exhibet. Inter sescenta uitia huius codicis 
pauca exempli gratia adfero: c. 2 (p. 101, 3) Octauianus pro Octauius, (1.6) 
enim ( = W) pro Enni; c. 3 (p. 102, 16) doctissimis ( = B H U F); c. 4 (p. 104, 
8) publico pro pulpito; c. 5 (p. 104, 15) comentarios pter pro praeter commen- 

«Nolim tamen praestare lectiones perceptisque, intrare, rhetora sibi e familia X in N 
fluxisse, cum omnes locum in codice Y habuisse uideantur; siquidem prima in D V L, altera in 
D, tertia autem in B reperitur. perceptisque et intrare sine dubio ad duplices lectiones in Hers- 
feldensi codice referenda sunt (uide supra p. 100). De rhetora sibi (fortasse hic quoque duplex 
lectio Hersfeldensi codici assignanda erat) uide supra p. 70. 

81 Vide supra p. 90. 

•* Vide supra p. 95 sq. et 104 sq. 

«» Praefat. p. XIH. 

84 grammatice, G grammaticis u. 



116 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [616 

tarios; c. 7 (p. 105, 23) ajure pro aiunt; c. 18 (p. 114, 4) pausam ( = D) pro 
Pansam; c. 22 (p. 116, 12) petisse pro petiit; c. 24 (p. 118, 7) Legereat pro 
Legerat; c. 25 (p. 121, 13) sonatorium pro senatorium. 

III. De Stirpe /3 
1. Lectiones Stirpis /3 PROPRIAE exhibentvr 

Ex alio codicis Y apographo, quod /3 nomino, quattuor libri, Bodlei- 
anus (B), Hauniensis (D), Vaticanus 1862 (V), Leidensis (L), uariis gradibus 
ortus ducunt. Horum codicum V L soli cum opusculis Taciteis Germania 
et Dialogo coniuncti sunt, de quorum dispositione uide supra p. 60 sq. Co- 
dices B V L indicibus praediti sunt; D indice caret. De totius libelli inscrip- 
tione nulla est conspiratio inter hos codices. V ut longe optimus huius 
stirpis Hersfeldensis libri inscriptionem una cum stirpe a conseruat: 86 C. 
SVETONI TRANQVILLI DE GRAMMATICIS ET RHETORIBVS 
I NCIPIT. Cui B proxime accedit exhibens: C. Suetonii Tranquili d 
Gr&maticis antiquis et RHETORIB VS. D et L interpolatiores inscriptiones 
exhibent: C. SVETONII. TRA NQVILLI. DE/ GRAMMATICIS. ET. 
RHETORIBVS./CLARIS. LIBER. INCIPIT. FELICITER. D Caii 
Suetonii Tranquilli De Viris illustribj/liber incipit: — DE GRAMMATICIS. 
L. In codicum B V L indicibus rhetorum nomina post ea grammaticorum 
leguntur; non sunt iuxta posita ut in stirpe a. 86 Ante grammati- 
corum indicem est inscriptio: Grammatici cebres B GRAMM ATICI 
CELEBRES. V GRAMMATICI: ILLVSTRES:— L. Anterhetorum 
indicem: ITEM RHETORES CLARI (litteris minusculis in B) B V 
RHETORES L. Unde apparet uerba celebres et clari additicia esse. 87 
Totius libelli inscriptio indices sequitur. In D ante eam partem, quae est 
de rhetoribus, haec uidentur : DE CLARIS. RHETORIB VS. In L in mar- 
gine minio confecta haec sunt uerba: — De rheto/ribu/s. In B V alteram 
partem nihil nisi nouum caput indicat. Ad finem totius operis haec sub- 
scriptio in V margini adtexta est: Non repperi ultra in exemplari; in D NIL- 
AMPLIVS' REPERITVR; in L in margine Amplius repertum non est ad 
huc. desunt rhetores XI; in B reXcos. Has bonas lectiones stirpis /3 pe- 
culiares reperies: 

p (B D V L) (recte) a> 

c. 2, p. 100, 14 Aristarchi ( = H U Aristarci w Haristarci W aris- 

A) (Aristarchie B) tarici I 

c.2, p. 101, 12 Ser. Seruius 



•* Vide suprap. 61. 
" Vide supra p. 103. 
87 Vide supra p. 103. 



617] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



117 



|8 (B D V L) (recte) 



co 



c4, 
c.6, 



104, 
105, 



c.l8,p. 114, 14 



c.20,p. 115, 3 



ipsos(=Q) 88 
diuarum B D L 

\) duarum 

( = Q) diuarum V 
ad.Q. 



V phrygi- 

hyginus B Hygi- 
higinus D 



nus v 

nus V 

fri 

higinus L 



ipsis o) ipsi N ipius I romanis K 
duarum w duarum N G duorum I 



atque X ad .Q. atque a ad (.Q. om.) 
M K in (.Q. om.) H U omis. C A Q 

Hyginius a phryginus««/phriginus 
o) (uide supra p. 99) 



Lectiones quas pro corruptis habeo, quamquam nonnullae earum omni- 
bus editoribus fraudes fecisse uidentur, 89 sequuntur: 
/3 (B D V L) (falso) 



c. 2, p. 100, 15 



c. 3, 



p:101, 3 
p. 102, 13 



c.4, p. 103, 8 



c.7, 



104, 3 

105, 14 



c. 8, p. 106, 8 



c.9, p. 107, 12 



c.l0,p. 109, 
c.l2,p. 110, 



secundum et *° ( = 
MKUA) 
etDVL utB 
Catullo B V ( = K 
H Q) Catullo in 
Catulo corr. L ca- 
tuloD 

diligenter aliquid 
V L aliquid omis. 
BD 

alia(=Q) 
Scytobachionis B 
scitabachionis D 
Scythabachionis V 
scythabachionis L 

grammaticae D L 

( — Q) grammatice 

BV 

Varone B V L ( = 

IK) VarroneD 

nil(= 7) 

assillas B (= A) 

asilla (eadem nota 
in mg.) D asillas V 
asillas L 



M Vide infra p. 180 sq. 
" Vide infra p. 138 sq. 
K Perperam Reiff. in apparatu. 



secundum ac 

etiam 

Catulo w W in marg. capulo O W 



aliquid diligenter 



alias 

scythobrachionis O G I M H C scy- 

cho brachyonis in scytho brachy- 

onis corr. Vfm.2 Scytobarchionis N 

scithobrochionis K scytobrachionis 

e coniect. U Scithobrachionis Q 

grammatica 



Varrone 

nihil 

assylas w assyllas (ex adsyllas corr, 

O) O N I P alsill s M assilas K Asy- 

lasU 



118 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS {618 

fi (B D V L) 

c. 13, p. 111, 1 om. litterarum 

c. 15, p. 112, 14 om. domino 

c. 17, p. 113, 20 inferiore superiore 

c. 18, p. 114, 4 pasides (=Q; Pa- pasicles 

sides V) 

c. 21, p. 116, 4 qui nunc locorum qui nunc iocorum « qui nun cio 

B D V qui nunc corum qui nuntio eorum W 

iocorum L 

c. 22, p. . 1 16, 13 sibi sed ( = Q) sed sibi 

c. 23, p. 1 16, 22 Rheminius ( = Q; Remmius 0; W in marg. Rhemmius 

Reminius L) w M Emmius W in text. ramnius U 

Rhemnius A omis. lacuna relicta H 

c. 26, p. 123, 14 horditarium B or- hordearium N H hordiarium W or- 

dinarium D hor- diarium hordeam G I hordea M 

dinarium V ordi- hodear m K ordeanum U hordear™ C 

narium L hordeare A hodear Q 

Huc adde quod c. 13 (p. 110, 21) haec stirps interpolatam lectionem hero 
{here B) suo Metre (metre L morem D) in textum accepit. 91 

2. Codicis B Lectiones notabiliores exhibentvr atqve breviter 

EXCVTIVNTVR 

Codex B, quamquam propriis uitiis scatet, quibusdam lectionibus quae 
codicum D V L propriae sunt 92 caret, unde facile perspicitur illum non ea- 
dem uia atque hos e codice /3 profluxisse. In hoc codice duo genera lec- 
tionum peculiarium inter se maxime repugnantia animaduerti. Quorum 
unum uiri alicuius docti curam plane arguit, qui nonnullas praeclaras emen- 
dationes fecit. Alterum genus librarium stultissimum detegit, qui nihil 
omnino eorum quae scribebat intellexisse uidetur, lectiones marginales uel 
supra scriptas in contextum accepit, 93 compendia ineptissime explicauit, 
permultas uoces nihili effecit. Bonae lectiones, quae in hoc solo codice uel 
in paucis aliis inueniuntur, hae fere sunt: 94 

B DVLw 

Index p 98, 22 M. omis. 

p 99, 1 L. (=M) omis. 

81 Vide supra p. 84 sq. De ceteris lectionibus duplicibus vide et p. 74 sq.; p. 95 sq. 

82 Vide infra p. 122. 

93 Vide supra p. 95 sq. 

94 Hunc codicem unam litteram * in genetiuo singularis numeri eorum nominum propri- 
orum, quorum nominatiuus singularis in -ius desinit, saepius exhibere supra p. 65 sq. ostendi. 



619] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 119 

B DVLw 

c. 1, p. 100, 7 adnotatum ( = an- adnotum (aduotum D) 

notatum a) 
c.3, p. 102, 15 doceret 96 (= OW) edoceret a> edocent D 

edocuisse Q 
c.4, p. 103, 11 Messalla 96 ( = 1 K Messala (Mesalla H) 
AP) 
p. 104, 10 grammatici 97 ( = 1 grammaticis (grammatice. G) 

V) 
c. 11, p. 109, 5 Publius (=.P. O omis. 

pW) 
c. 17, p. 113, 10 Marcus(= .M. W) omis. 

^phrygi- 

c. 20,p. 115, 3 hyginus ( = Hygi- uide supra p. 99 

nus ... 

nus V) 
c. 24, p. 1 18, 6 bery tius ( = V G M uide supra p. 109 

HQ) 
c. 25, p. 122, 3 tum utilia et dum (om. A) utilia (italia W). .dum 

tum 98 
p. 122, 23 in libertatem 99 (= in libertate (pm. K) 

o 

c. 28, p. 124, 14 nucerino 100 ( = Nuncino uel Mancino 101 

W) 
c. 29, p. 124, 18 Sex(= W) Sextus 

c. 30, p. 127, 1 et excanduisset ita excanduisset ut O W D ita ex- 
ut 102 canduisse (excauduisse K) et (et ut 

delendum not. m.3 L) ut w ita ex- 
canduisse ut a 

Has omnes lectiones coniecturae attribuo, nisi forte c. 20 (p. 115, 3) hyginus, 
et c. 24 (p. 118, 6) berytius, quae ex Hersfeldensi codice in B manare potue- 
runt, excipere uelis. Quamquam c. 28 (p. 124, 14) nucerino et c. 30 (p. 127, 1) 
excanduisset in Hersfeldensi fuisse persuasum habeo, nihilominus illud in B 
et hoc in B D coniecturae deberi mihi uidentur. 

• 6 Vide supra p. 75. 

•• Haec forma in titulis est usitatior. Vide Lubker 8 , Valerius 43; Prosopogr. HI Valerius 
90. Non infitior tamen talem scripturam in singulis codicibus uel librari socordia oriri pOtu- 
isse. 

• 7 Praepositio e ante grammalici deficit in B. 

98 et reiciendum est. tum . . . tum in omnibus fere editionibus post Stephanum. 

•• m libertatem Vinetus et uulgo. 

100 Vide supra p. 62 sq. 

101 Vide supra p. 101. 

m et ita excanduisset ut edendum est, ut uidetur. Vide supra p. 82. 



120 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [620 

Vt cetera propria huius codicis attingam: praenomina saepissime ex- 
scripta sunt; consonantes saepenumero duplicatae sunt, ut declammare et 
uerba quae ab eo deriuantur sic ut uides semper scripta, c. 4 (p. 104, 4) 
arridi ( = C), c. 21 (p. 116, 2) ellegante ( = K), c.22 (p. 116, 18) pugillem, (1. 21) 
pugillus, c. 23 (p. 117, 1) comitatur, c. 23 (p. 117, 19) colleret, c. 25 (p. 119, 
10) difficillius, c. 28 (p. 124, 9) appemit, c. 29 (p. 124, 19) occulatus, c. 30 
(p. 127, 5) reddiit, et alia; contrarium nonnumquam fit ut c. 23 (p. 117, 6) 
comittendam, (p. 117, 9) Arogantia, ibid. uaronem( = K), c. 25 (p. 122, 21) 
falatiam (=falaciam M K), c. 29 (p~ 125, 6) concesisti. Littera e pro ae fere 
semper scripta est. Idem codex scribendi compendiis horret. Praeter com- 
pendia usitata, quae in aliis codicibus inueniuntur, haec inter alia 
in B inuenies: syllisq^ pro syllabisque, ex ts pro exemplis, l a pro una, 10i 
P° pro primo, .q. pro quondam, 104 ex ana pro exemplaria, p amwi pro 
personam, j pro scilicet, 106 ma pro mcteria, ux pro uxorem, 107 9 pro con- 
tra, for na pro fortuna. Quae compendia indoctum illum librarium in e- 
xemplari quo usus est repperisse puto, cum tam multis locis in compendiis 
male explicandis uel omnino neglegendis ineptissimec errores admiserit, 
ut c. 4 (p. 103, 26) nomin' pro nihilo minus; c. 9 (p. 106, 23) citus esse pro 
Cicerone; c. 9 (p. 107, 20) filiam pro filium; 109 c. 10 (p._108, 24) Rome m pro 
ratione;c. 14 (p. 111,9) ratibt pro Romae;c. 16 (p. 113,2) pt' (pr aeter?) pro post; 
c. 23 (p. 116, 22) in litteris pro mulieris; c. 25 (p. 120, 10) pceptor pro praeter, 
(p. 120, 13) scientiam pro sententiam; c. 25 (p. 122, 12) ex caua pro 
exempli causa; c. 25 (p. 123, 3) aqua pro aliqua. Minime est operae pretium 
omnia futilia testimonia huius libri hic proferre, quippe quae in apparatu 
critico editionis meae mox apparitura sint, sed complura notabiliora exem- 
pla hic profero: 110 

DVL co 
ne in usu 
scilicet 

Mallotes <a Molotes U 
aullotes C A Aulotes Q 

1M C.9(p. 106, 18). 

1M C. 23 (p. 117, 13). 

108 C. 24 (p. 119, 3). 

104 C. 25 (p. 120, 7) laline scUicet. 

107 C. 14 (p. 111,6). 

108 Vide infra p. 146. 

109 Cf. c. 25 (p. 120, 2) Ro e pro Romae. 

110 Ea potissimum exempla exhibeo, ubi B cum deterioribus libris stirpis y facit, ut quisque 
pro se iudicare possit num B aliquam artiorem necessitudinem cum his libris habeat. Ego 
quidem talem necessitudinem agnoscere nequeo, neque meo iudicio haec conspiratio quicquam 
probat, nisi eadem fere compendia saeculi quinti decimi parte posteriore usitata esse, atque 
librarios inscios et oscitantes saepius in eis explicandis eosdem errores fecisse. 

111 Sic Decembrius. Vide supra p. 60. 





B 


c. 1, p. 100, 


1 nec in usu iu ( = H) 


c. 1, p. 100, 


2 om. ( = y) 


c. 2, p. 100, 


14 Millotes (=F) 



621] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



121 



B 



c. 2, p. 100, 17 
20 

p. 101, 4 
9 

c. 3, p. 101, 15 
c. 4, p. 103, 6 

17 

c. 8, p. 106, 13 



foramine ( = K) 
ad hec ( = ad haec 
CAQ) 
publicu 
philoconiu ( = 7) 

istilio( = H) 
Corq ( = Corne- 
liusque HUCQ) 
et istum illum ( = 
HU) 
enniclencorum 



c. 9, p. 107, 5 omni occasione 112 

( = Ww.2) 
c. 10, p. 108, 1 nominatus 



DVL w 

foramen 
adhuc (ad h c H) 

punicum 

Philocomum (Phylocomum N phy- 

locomum W) 

istilo 0} stillo K stilo Q 

Cornelius (Cornellius K) quoque (om. 

quoque A) 

et (ne D om. F) illum 

Ennii (enniWw.l V emnii O enim 

C A .n. H .i. U) elenchorum (elen- 

corum L elnthoru I elleutorum K 

elinchorum U) 

omni in occasione co omni sermone 7 

■praeter Q 

notus L G notus N notus V natus 

(nactus K om. U A P) co 







3 


scripta dicta 


scripta co dicta A 


p. 


109, 


4 


translationibus al- 
ter cato ut non 
nulli 118 


translationibus 


c. 14, p. 


111, 


8 


M. Tulii Ciceronis 


M. (Marci N G I magister L Q) Ci- 
ceronis (Cyceronis W) 


c.l8,p. 


114, 


3 


crassibius 


Crassitius (crassicius K) 


c.l8,p. 


114, 


9 


anno hoc 


coniugio hanc uel coniugio hoc 114 


c.20,p. 


115, 


3 


.C. augusti 


Augusti uel augusti (aug: C) 


c. 20, p. 


115, 


7 


multi uocabant 
quedam 


multi quidam (quidem O W N G I) 






10 


claudio 


Clodio uel clodio (.C. D) 






13 


cloctrina 


doctrina 


c.21,p. 


116, 


3 


om. 


aetatis uel etatis 


c.23,p. 


116, 


22 


uincentinus ( = H) 


uicetinus W uicentinus (uiccentinus 
G)co 




117, 


14 


inclusit 


indulsit 


c.25,p. 


119, 


11 


ee (esse) 


etiam 


P- 


120, 


4 


recisores 


censores 



m Vide infra p. 144. 

u * Caput quod sequitur incipit: Publius uallerius cato etc. 

1,4 Vide supra p. 102. 



122 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS {622 

B D V L co 

c. 25, p. 120, 10 om. (= Q) maiorum (malorum A) 











12 


.... 


uidetur 






P- 


121, 


2 
5 


om. 
om. 


quoque 

causam a> cam L K H U causas D 


c. 


25, 


P- 


121, 


7 


om. 


bello 






P- 


122, 


11 


sicut certe et col- 
lecte 


sic (si W & sic K H U C A) certe col 
lectae (uel collecte) (collaecte C) 


c. 


26, 


P- 


123, 


9 


dolobelam 


dolebam 


c. 


28, 


P- 


124, 


14 
14 


epidicus 
epidico 


Epidius (Epilius U) 
Epidio 118 


c. 


30, 


P- 


126, 


10 


incesserat 


incessebat (incessabat W A P) 



Harum lectionum complures sine dubio uelut c. 10 (p. 107, 5) omni oc- 
casione, 11 * c. 14 (p. 111, 8) M. Tullii Ciceronis, c. 18 (p. 114, 9) anno hoc, c. 20 
(p. 115,3) .C. augusti, c. 20 (p. 115, 10) claudio, c. 25 (p. 119, 11) esse, c. 25 
(p. 122, 11) sicut certe et collecte, c. 28 (p. 124, 14) epidicus, epidico (ob epidici 
nomen 1. 13), 117 c. 30 (p. 126, 10) incesserat, eidem uiro docto, qui bonas lec- 
tiones supra (p. 118 sq.) exhibitas restituit, attribuendae sunt, sed in magna 
parte earum nihil nisi inconsultam deprauationem a stulto illo librario qui 
ipsum B exarauit admissam uidebis. Quo autem pacto illa duo genera 
lectionum in B in concordiam redigi possunt? Meo iudicio fieri non potest, si 
B ex ipso /3 transcriptum esse censemus. Persuasum igitur habeo inter B et /8 
alterum quendam librum multo praestantiorem quam ipsum B intercedere, 
quem librum a uiro certe non indocto exaratum esse. Sed ne quis me in re 
dubia nimium praestare existimet, certissima testis editio quam Incertam 
nomino nobis adest. De fontibus eius editionis infra (p. 159 sq.) disseram, 
atque demonstrabo ut spero, codicem B esse apographon ipsius /3 non posse. 

3. CODICES D V L E COMMVNI ARCHETYPO DEPERDITO X PROFLVXISSE DE- 

MONSTRANTVR 

Artius est uinculum quod codices D V L coniungit, ita ut cuiuis ap- 
pareat duo fuisse codicis /3 apographa, unum librum illum e quo B tran- 
scriptus sit, alterum, quem in stemmate X nomino, e quo D V L ortus 
ducant. Quam opinionem has lectiones peculiares codicum D V L con- 
firment: 

D V L B co 

Index, 118 p. 98, 19 M. V L C. 

116 Vide supra p. 47. 
118 Vide infra p. 146. 

117 Vide supra p. 104. 

118 D indice caret. 



6231 ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 123 

D VL B w 

c. 1, p. 100, 8 praeallegabant D plegebant B praelegebant w prele- 
prealegabant V gebant U perlegebant A Q prae- 
"piegeb&t m legabant W 

prgallegabat corr. 

eadem man. ut 

uid. L 
c. 4, p. 103, 7 quidem uulgo ( = uulgo quidem 

UQ) 
c. 4, p. 103, 25 iam 119 ( = Q) iam tam o> in tam N G I tam W H 

iam tum U 
c. 12, p. 110, 17 filioque 120 V ( = Q) filio quoque 

Filioque L filios- 

que D 
18 Quasi 120 V quasi q cum lineola transuersa per q litter- 

D L afflB quare (Qf M) w 

c. 21, p. 116, 1 Augusto et V au- Augusto etiam (om. C A Q) B w 

gusto et ( = 1) L 

augusti et D 
c. 24, p. 119, 3 uel 121 ( = 0) et B w 

c. 25, p. 121, 11 profluit D V (= profluxit 

Q) profluit corr. 

m. 3 L 
p. 122, 17 affuit ( = adfuit infuit (fuit H U C A) 

Q) 

c. 27, p. 124, 3 etVL&D( = ac 

Q) 

c. 30, p. 126, 4 adornate(=Q) adoranter 
13 sui( = Q) sua(o*». A) 

15 personalem ( = Q) proconsulem B O W U C procos. G 

I K procons. M H proconsule A por- 
cos. N 
p. 127, 3" yspeu 122 V ispeum Pspectu B conspectu w 
D ipseii L 
Huc adde quod c. 5 (p. 104, 21) fe( = WG Q), c. 15 (p. 112, 13)perceptis- 
que m ( = N correcta lectio in Q), D V L Hersfeldensis codicis scripturas 
conseruare uidentur, ubi B in eosdem errores ac ceteri fere codices delapsus 
est. 

«• Vide supra p. 83. 

m Perperam Reiff. in apparatu. 

m Vide supra p. 92. 

m E compendio Qspeu corruptum. 

1,1 Lectio duplex perceptisque: praeceptisque in archetypo. 



124 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [624 

4. CODEX D ET EDITIO FLORENTINA A. 1478 TRACTANTVR 

Quaedam est confusio in codicis D testimoniis, ut saepius animaduertere 
potuisti. Namque c. 4 (p. 103, 20) bonam lectionem titulo m cum X et Gm. 
1, c. 25 (p. 122, 22) Res cognita est m cum X {recognita est W) N Gm.2, c. 30 
(p. 127, 1) excanduisset 126 cum X et B exhibet. C. 2 (p. 101, 8) lucili, cum 
solo V genetiuum una littera i scriptum ostendit, quamquam ceteris fere 
locis duplicem i praefert. 127 C. 3 (p. 103, 2) D solus, fortuito ut censeo, 
Sescenius una littera n scriptum ostendit, quae scriptura, si titulos sequimur, 
restituenda est. 128 C. 24(p. 119,4), ubi uix extrices utrum cum plurimos an 
cum plurimis in Hersfeldensi codice extaret, D meliorem scripturam cum 
plurimos praebet. 129 C. 3 (p. 102, 13) catulo et c. 9 (p. 107, 12) Varrone, D 
ueras lectiones contra ceterorum suae stirpis testimonia praebet. Sed 
praecipue est hic codex insignis propterea quod c. 14 (p. 111, 12 sq.) in 
Ciceronis epistula ad Dolabellam nomen Niciae (1. 12) et uerba Graeca 
(1. 13) ojSeXifei, et (1. 14) tov tvoo]tov irapenfitfi\rintvoL (sic) e Cicerone restituta 
exhibet. Interpretationes Latinae etiam suprascriptaesunt: .i. poete. .ho- 
meri. .interpositi. Vocula an (1. 14) in hoc ut in omnibus codicibus deest. 
Quibus additamentis certe ignoscendum est, sed non ita benigne de permul- 
tis aliis quae in eodem libro se habent iudicaueris. Nam codex D, quam- 
quam est praestantior quam stirpis 7 libri, si modo Venetum M 
excipias, neque tam inconsulta deprauatione quam B et I maculatus esse 
uidetur, interpolationibus tamen refertus est. Huius codicis librarius, uel 
potius librarius qui archetypum huius codicis exarauit, ut infra demonstra- 
bo, permulta recta deprauauit. Interpolationes quae in inscriptionem 
introduxit supra (p. 116) uidisti. Summa libidine in nominibus propriis mu- 
tandis usus est, ut c. 3 (p. 102, 11) .L. pro Laeuius, c. 10 (p. 108, 8) .L. pro 
Laelium, c. 20 (p. 115, 10).C. pro Clodio, c. 25 (p. 121, 8) Ne. Ro. Caes. 
pro Nero Caesar, c. 2 (p. 101, 6) Varguntius pro Vargunteius, c. 10 (p. 
107, 22) ATRIVS pro Ateius, c. 18 (p. 114, 14) .Q. septimi 130 pro Q. 
Sexti. In tertia persona plurali perfecti actiui finem -ere pro -erunt saepe 
substituit: c. 25 (p. 120, 15)' appetiuere, (p. 121, 10) edidere, (p. 122, 15) 

m Vide supra p. 112. 
u « Vide supra p. 88; p. 90 sq. 
"« Vide supra p. 82; p. 119. 
m Vide supra p. 65 sq. 

128 Vide Schulzium Latein. Eigenn. p. 231, quem codicis L interpolatae lectioni Jescennius 
aliquam auctoritatem attribuisse miror. 

129 Cum plurimis W N G V M Q cum plurimos O D L K U C cum plurim ' I cum plurimi 
H cum plurimum A cdplures B. Ihmius, /. c. p. 552, cum plurimis in Hersfeldensi libro fuisse 
iudicat, quod probabilius mihi uidetur. Idem cum plurimum restituendum censet. Cf. Aug. 
78, 1; Dom. 7, 2; Tib. 38, cum longissime. 

180 Hoc et multa alia futilia huius librari ab Aldo ex editione Florentina 1478 sucepta sunt, 
atque in editionibus usque ad Oudendorpium, Wolfium, uel etiam Trossium locos obtinebant. 



625) ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 125 

adiere, pepigere, 131 (1. 16) soluere. C. 20 (p. 115, 10 sq.) ubi Suetoni uerba 
sunt, qui eum admodum pauperem decessisse tradit et liberalitate sua quoad 
uixerit, sustentatum, librarius iste haec effecit: qui cum admodum pauper 
decessisset: tradit ex liberalitate sua quoad uixerit sustentatum. C. 11 (p. 
109, 20) ubi codices recte 132 in summam pauperiem . . . inopiam pro- 
ferunt, casum ablatiuum substituit, quae interpolatio uiris doctissimis 
ualde placuisse uidetur, cum lectionem ab Aldo susceptam, in summa 
pauperie et paene inopia, 133 nemo ad hanc diem, quod sciam, correxerit. 
Sed librarius ille non satis habebat hanc interpolationem facere, sed 
etiam senectutem pro senectam, paupertate pro pauperie scripsit. C. 21 
(p. 116, 1) ubi corruptum quod elegantem (pro quo delegante) in exemplari 
legit, corruptelam sanare sibi uisus est quod eleganter scribens. Alias 
ineptias ab eodem librario admissas hic habes: c. 1 (p. 100, 7) graece 
pro Graecos; c. 3 (p. 101,16) quimanum pro optimatium; c. 4 (p. 103, 13) sigida 
pro tigida in exemplari, (p. 103, 16) grammatica: ne pro grammatista, et, 
(p. 103, 20) non temere quem non pro non temere quem, (p. 104, 5) uides pro 
uideo, (p. 104, 8) uero mane pro mane uero; c. 6 (p. 105, 8) Huic pro Huius; 
c. 10 (p. 109, 3) utque pro uitetque; c. 11 (p. 109, 10) poetas pro poeticam, 
(p. 109, 21) abductus pro abditus; c. 14 (p. 111, 16) haberi pro habere; c. 15 
(p. 112, 6) ad telluris templum pro ad Telluris,(p. 112,8) probumpvoprobi; 
c. 17 (p. 114, 1) facto profastos, (p. 114, 2) inciso publicaret pro incisos pub- 
licarat; c. 21 (p. 116, 7) trachatas pro trabeatas; c. 22 (p. 116, 20) glossamata 
pro glossemata; c. 23 (p. 117, 13) militem pro iudicem; c. 25 (p. 120, 13) os- 
tendemus pro ostenderemus; c. 25 (p. 120, 5/13) uobis pro nobis; c. 25 (p. 122, 
6) exsoluerunt pro exoluerint 134 in exemplari; c. 28 (p. 124, 16) scarni pro 
Sarni; c. 29 (p. 125, 10) assignati pro assignasti; c. 30 (p. 126, 2) densum pro 
demum. Multa quoque uerba omissa inuenies, ut c. 2 (p. 100, 16) Punicum, 
(1. 19) ad imitandum, (p. 101, 13) usus; c. 7 (p. 106, 6) ut hoc; c. 9 (p. 107, 4) 
post neglegentia, quod in hoc codice negligentiore scriptum est, uerba usque 
ad acerbae omissa; c. 10 (p. 108, 7) auditor; c. 14 (p. 111, 12) opmor; c. 22 
(p. 116, 17) inde; c. 30 (p. 127, 5) ob uitium; et alia. 

in Vide supra p. 91 adn. 179. 

IO Haud dubitabo lectionem archetypi, Vixit . . . in summam pauperiem et paene ino- 
piam restituere, cum luce clarius hoc ipsum dicere voluerit Suetonius. Nam Cato non sem- 
per pauper fuerat, quippe qui olim uillam Tusculanam haberet, sed in summam pauperiem 
uixil. 

IU Sic in H A solis. Videinfrap. 158; p. 177. 

154 Reifferscheidius recte exoluerunt edidit. exoleuerunt, quod primum apud Beroaldum 
animaduerti, a Statio Casaubono omnibusque sequentibus praeter Trossium editur. Non 
ignoro Priscianum (II 488, 20) perfectum exoleui huius uerbi proferre, sed nullam satis ido- 
neam causam uideo, cur uim codicum fidei faciam. Ad Curtium III 13, 17 codices teste Hei- 
dicke exsoluisse testantur, quod exoluisse non exoleuisse, ut uulgo editur, plane indicat. exolu- 
$re uel exsoluere apud Plaut. Bacch. 1135 in codicibus exhibetur. aboluerit in titulis (C I. L. 
VI 10407c) semel inuenitur. Vide Neue, Formenlehre III* p. 378 sq. ; p. 42 1 . 



126 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [626 

Ad codicem D recte iudicandum editio Florentina a. 1478 testis pre- 
tiosissima nobis adest. Quae editio tam mirum in modum cum D con- 
spirat ut paene existimes te unum atque eundem librum ante oculos habere. 
Easdem inscriptiones et subscriptiones exhibent, 135 easdem capitum et 
clausularum distinctiones, cuiusque capitis primum uerbum litteris ma- 
iusculis exaratum, ceterisque locis easdem litteras maiusculas, haec omnia 
communia habent. Quin etiam minutissimis rebus orthographis fere semper 
inter se conspirant. Cum in eis lectionibus omnibus stirpis j8 tum in eis 
librorum D V L propriis quas supra 186 exhibui editio Florentina semper cum 
D facit, nisi quod c. 12 (p. 110, 17) ubi D filiosque praebet, Florentina cum 
V Lfilioque testatur. Earum lectionum ipsius D propriarum, quas modo (p. 
124 sq.) exposui, ne una quidem praeter uerba Graeca in Florentina edi- 
tione deficit. Centum fere lectiones peculiares quae in D et editione Floren- 
tina solis inueniuntur enumeraui. Verba Graeca c. 14 (p. 111, 13-14) in 
Florentina deficiunt, sed spatia uacua rite relicta sunt, unde continuo ap- 
paret codicem D ex editione Florentina transcribi non potuisse. Quod si 
etiam dubium uidetur aliis exemplis 137 probare licet, cum c. 29 (p. 125, 9) 

M 

codex D duo milia sic exprimat, .II . ; in Florentina autem compendium in 
secundum resolutum sit. C. 8 (p. 106, 14) etiam sedecim milibus D sic, 
XVI, profert; Florentina autem .VXI. testatur. Quae cum ita sint, facile 
animum induxeris Florentinam editionem codicis D esse apographon, quod 
tamen a uero abhorrere uidetur. Namque c. 28 (p. 124, 12-13) uerba sec- 
tam sequeretur, malle respondit Isaurici in D deficiunt, cuius corruptelae 
causa manifesta est, cum nomen Isaurici in 1. 13 repetitum librario fraudes 
fecerit; editio Florentina tamen hunc locum integrum praebet. Item c. 4 
(p. 103, 15) Florentina recte Grammaticumque, D ( = U) falso grammaticum 
profert; c. 6 (p. 105, 4) Florentina cum libris scriptis consenuit: composuit- 
que, D consenuitque {composuit om.) ostendit. Adde quod D has lectiones 
falsas praebet, ubi editio Florentina cum ceteris fere libris scriptis facit: c. 1 
(p. 100, 7) aduotum est; c. 3(p. 102, 15) annis; c. 4 (p. 103, 23) LETERES 13 * 
(u ETERES Florent.); c. 9 (p. 106, 17) QRBILIVS™ (o RBILIVS 

188 Vide supra p. 116 sq. Inscriptioni uerbum FELICITER in editione Florentina 
deest. 

188 Vide supra p. 116 sq.; p. 122 sq. 

187 Paucae propriae lectiones in Florentina inueniuntur, quarum pars maxima typographo- 
rum erroribus debentur. Hae fere sunt: c. 4 (p. 104, 3) aethologias pro aetheologias in D, (p. 
104, 12) aliquit; c. 5 (p. 104, 15) commetatores, (1. 19) postinus (postmus D); c. 9 (p. 107, 6) ut om., 
(p. 107, 4) habitum; c. 10 (p. 108, 5) adiurium; c. 14 (p. 111, 7) proditas, (p. 111, 11) Hirciam, 
(p. 111, 15) si om.; c. 15 (p. 112, 12) inerudissimum; c. 16 (p. 113, 2) Postinde; c. 17 (p. 113, 20) 
heniculum; c. 18 (p. 114, 4) pausa (pausam D I K), (p. 114, 11) Iniam pro Intima, extite- 
runt; c. 25 (p. 120, 6) iuuentus ad quos, (p. 120, 13) placet; c. 28 (p. 124, 14) nunciono. Duobus 
locis bonas lectiones praebet Florentina: c. 28 (p. 124, 13) epidi (epidici in libris praeter N G 
I Lni.3 C A) ; c. 29 (p. 125, 4) obicit ( = O W B K). 

188 Hinc colligitur miniatorem in D uix eundem fuisse qui librum exarauerit. 



627) ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 127 

Florent.); c. 10 (p. 108, 17) tam pro tamen; c. 12 (p. 110, 17) filiosque (filio- 
que Florent.); 189 c. 14 (p. 111, 8) interdum est, (1. 9) deo (pro de eo); c. 20 
(p. 115, 9) socios; c. 21 (p. 116, 1) augusti, (1. 2) ordinatum; c. 26 (p. 123, 
6) si refert, (1. 9) continebatur; c. 27 (p. 124, 2) doneo; c. 29 (p. 125, 6) uel- 
leret. Quae cum ita sint, nemo putabit editionem Florentinam apo- 
graphon esse codicis D, sed quisque libenter concedet Florentinam et 
D eiusdem patris esse gemellos. Ipse D igitur non est apographon codi- 
cis X, communis archetypi 140 codicum D V L, sed alter quidam liber 
iam diu deperditus inter D et X intercedit. Ego quidem uerisimilli- 
mum puto duos libros inter D et X intercedere, cum meo iudicio uir ille 
doctus qui Graeca e Cicerone suppleuerit, catulo, titulo et alia bene resti- 
tuerit, omnes eas interpolationes ineptissimas, quae etiam in codicis D 
archetypo 141 erant, numquam admittere potuerit. 142 Quam tamen 
opinionem, cum argumenta certissima desint, non persequar. 

Hauniensis codicis archetypum Vaticani 1862 esse apographon olim 
suspicabar, cum c. 3 (p. 101, 16) in V uerbum optimatium ita scriptum est 
ut litterae op pro qo a librario imperito facile capi potuerint, et corruptum 
illud quimanum in D inde profectum esse tibi persuadeas. C. 30 (p. 126, 2) 
autem D corruptelam densum profert, quae originem in compendio demu, 
quod est in V, habere potuit, cum ille ductus cum praecedente littera m ita 
coniunctus sit ut in ipso V densum paene legi uideatur. 143 Cui tamen opini- 
oni non iam suffragor, sed potius existimem librarium V, quippe qui exem- 
plar suum religiosissime transcripserit, his locis quos dixi ipsam scripturae 
formam repetisse. Codicis D archetypum ex V transcriptum esse credere 
hae discrepantiae, quae non in D exortae sunt, sed ad ipsum Hersfeldensem 
librum uel saltem ad codicem Y referendae sunt, nos uetant: 144 

D V 

c. 3, p. 102, 15 conductus in con- conductos 

ductos mut. 146 
c. 14, p. 111, 13 creticus criticus 

18 mollitiem molliciam 

c. 16, p. 112, 16 sarti 146 Satti 

c. 17, p. 113, 17 Catilinae Catuline 

c. 18, p. 114, 11 uota nota 

139 Vide supra p. 123. 

140 Vide supra p. 122. 

141 Vide supra p. 124 sq. 

14! Haec opinio illo ipso !oco, ubi uerba Graeca restituta sunt, confirmari uidetur, cum is 
qui tanto esset studio, ut Ciceronem adhiberet, voculam an uix omissurus esset. 

14, Itemc. 21(p. 115, 16) D datus est muneri pro muneri datus est testatur. Idemuerborum 
ordo in V scriptus est, sed eadem manus ut censeo, cum secundam manum in V non nouerim, 
genuinum ordinem indicauit. 

144 Vide supra p. 95 sq. 

148 Lectio duplex in Hersfeldensi; uide supra p. 79 sq. "• Vide supra p. 75. 



128 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [628 

Firmius etiam argumentum in c. 4 (p. 103, 8) inueni, ubi in codicibus B D 
uerbum aliquid omissum est, codices V L autem diligenter aliquid pro ali- 
quid diligenter testantur. Vnde cuiuis apparet uerbum aliquid in /3, com- 
muni archetypo librorum B D V L, ita incertae fuisse sedis, ut ex B D omnino 
delapsum sit, in V L autem alieno loco restitutum sit. 147 Adde quod c. 4 
(p. 104, 10) V grammatici ( = B I) testatur, D cum ceteris libris (gram- 
matice, G) grammaticis exhibet. 

5. De Codicibvs V L et praecipve de Correctoris Manv in L dis- 

SERITVR 

Leidensis codex, ut supra (p. 32) dixi, apographon illius codicis deper- 
diti est, quem a. 1460 exarauit Iouianus Pontanus. Quaerendum est utrum 
Pontani codex, Hauniensis codicis archetypum, Vaticanus 1862, quasi tres 
filii codicis X habendi sint, an artior aliqua necessitudo inter Pontani librum 
et Vaticanum sit statuenda. B. Seppius 148 Leidensem codicem (quem ipsum 
a Pontano transcriptum iudicauit) Vaticani 1862 esse apographon demon- 
strare conatus est„ sed nihil probauit nisi hos duos codices simillimos esse, 
quod quidem nemo umquam negauit. Pontani exemplar Vaticani esse apo- 
graphon non credo, sed nolo Reifferscheidium et Wissowam hanc rem pro- 
bauisse. Ille 149 quidem Trossi socordia ad falsa concludenda inductus 
unum solum infelicissimum exemplum ad opinionem suam confirmandam 
protulit. Nam c. 2 (p. 100, 15), cum Trossius de Leidensis lectione ta- 
cuisset, neque Ritschelius uerum declarasset, Reifferscheidius Leidensem 
codicem sic ut ceteros ac hoc loco testari et solum V lectionem falsam et ex- 
hibere existimauit. Sed re uera et non solum in V sed etiam in L B D, h. e. 
tota stirpe /3, legitur, ut supra (p. 117) indicaui. Wissowa Pontani codicem 
Vaticani esse apographon negauit, sed quo pacto id probauisse sibi uisus 
sit, prorsus nescio. 180 Reifferscheidium Wissowamque nihilo minus ueram 
protulisse opinionem existimo, quam ad confirmandam nonnulla argumenta 
repperi. Hae lectionum discrepantiae inter L et V demonstrare mihi uiden- 
tur L nullo modo ex V deriuari potuisse. 

L V 

c. 4, p. 104, 10 grammaticis grammatici 

c. 10, p. 108, 15 uendicauit uindicauit 

e 

c. 14, p. 111, 13 criticus (e ab ea- criticus 
dem manu) 

147 Non infitior quandam esse confusionem non semel tantum in testimoniis codicum B et 
D, quam extricare nequeo. Si aliquid in codice /3 primitus omissum deinde in margine uel 
supra uersum scriptum erat, quod factum esse puto, existimemus necesse est, codicem X ex quo 
fiuxerunt D V L eundem errorem qui fuisset in /3 transcripsisse, h. e. aliquid in margine uel 
supra uersum reliquisse. 

ut Philologus LXII (1903) p. 292 sq. 

^Quaest. Suet. p. 414. 

1M Wissowa, op. cit. p. XVIII ad. fin. 



629] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 129 

L V 

c. 16, p. 112, 16 Satti (r ab eadem Satti 

manu) 
p. 113, 8 uersiculis (corr. in uersicul' 

uersiculus m.3) 
c. 28, p. 124, 14 macino Nuncino 

Has lectiones in Pontani exemplari uel in ipso L originem haduisse non 

r e 

credo. Satti ad ipsum Hersfeldensem, 151 criticus, mancino uel ad Hersfel- 
densem 162 uel saltem ad codicem Y referenda esse, ut opinor, iam demons 
straui. In stirpe /3 solus V uindicauit testatur, B D cum L uendicauti 
exhibent, ita ut haec lectio codici /3 si non ipsi Y, cum tota stirps a quoque uen- 
dicauit ostendat, referenda sit. Grammatici librario V, ut mihi uidetur, at- 
tribuendum est, cum alibi non nisi in B I inueniatur. Quid, quod Pontanus 
hoc loco interpolationem introduxit, cum praepositionem e ante ludo scri- 
psit, quod uix facturus erat, si grammatici in eo exemplari, quo usus est, 
inuenisset? VersicuVs non nisi in L B Q se habet, 153 sed dubito an hoc sorti 
attribui possit, cum, nisi fallor, haec lectio uel sine libris restituenda sit. 
Namque si totum locum examinaueris, omnes codices melioris notae 154 in 
Domiti Marsi uersiculo uerbum Et ante Epirota exhibere perspicies. Quod 
certe in uersu metro inuito stare non potest, neque tamen meo iudicio uox 
nihili habendum est. Mihi quidem clarius luce apparet Suetonium non 
unum sed duos uersiculos protulisse, quorum prior de Epitora Vergili inter- 
prete ageret, alter eiusdem in aliis poetis nouis interpretandis studia com- 
memoraret. Prior autem uersus delapsus est; uocula te quae olim duos 
uersiculos iungebat tamquam pars alterius uersus in textu permansit. 
Locum sic restituo: 156 quod etiam Domiti Marsi uersiculis indicat <wr> : 

<****> 
Et: 

Epirota, tenellorum nutricula uatum. 

Altera autem est quaestio utrum V L filii an nepotes codicis X habendi 
sint, cum hi duo nonnullas lectiones, quae in D et ceteris fere libris non in- 
ueniuntur, habeant. Nil haereo in c. 25 (p. 122, 22) Rescogniti sunt 166 et c. 
30 (p. 127, 1) excanduisse et w/, 167 cum his locis V L codicis Y lectiones seruare 
putem. C. 25 (p. 119, 10) etiam paululo( = X M C) testantes genuinam lec- 

161 Vide supra, p. 75. 

162 Vide supra p. 97; p. 101. 

163 In Q sine dubio e Pontani codice acceptum. Vide infrap. 180 sq. Codex K uersiculi 
exhibet, ceteri omnes uersiculus. 

184 In interpolatioribus libris HCA Q Et omissum est. In L tertia manus deleuit. 
»«Cf. c. 12 (p. 110,8) elrursus: 
»•• Vide supra p. 91. 
U7 Vide supra p. 107. 



130 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [630 

tionem exhibere mihi uidentur. Neque argumentum e M. Melissus pro C. 
Melissus in indice (p. 98, 19) deduci potest, cum in D index deficiat. Sunt 
tamen nonnullae aliae lectiones quae indicare uidentur alterum codicem 
inter V L et X ponendum esse. Quae fere sunt: c. 3 (p. 102, 9) Precia V 
(= G I C) pcia L ( = K) pro pretia; c. 4 (p. 103, 8) diligenter aliquid pro aliquid 
diligenter, cuius erroris originem supra (p. 128) docui; c. 7 (p. 105, 14) Scytha- 
bachionis™ c. 8 (p. 106, 16) autoris; c. 11 (109, 2) autorf* c. 11 (p. 110, 15) 
crateris V (=M K U Q) crateri L; c. 14 (p. 111, 18) molliciam™ (p. 111, 9) 
Dolabellam 161 (= a K); c. 17 (p. 113, 18) sestertia ( = N Gm.2 H) pro sextertia 
in ceteris, (p. 115, 19) condicionem ( = K); c. 25 (p. 120, 3) .Gn. ( = H Q). Sed 
haec exempla maximam partem ad orthographiam pertinent, et uehemen- 
ter dubito an quisquam de hac re ad certum iudicium ueniat. Neque in- 
fitior temporis rationem tam multos codices inter Pontani exemplar et 
Hersfeldensem codicem intercedere negare uideri. Cum Decembrius codi- 
cem Hersfeldensem a. 1455 Romae uidit, Agricola nondum recisus erat, 
quod demonstrare uidetur duo apographa X et Y postea transcripta esse, 
cum Agricola, quod iudicare possimus, in neutro locum obtineret. Pon- 
tanus autem librum suum anno 1460 exscripsit. Quae cum ita sint, haud 
scio an temere tam multos libros per hos quinque annos scriptos esse, ut 
Pontani codex non quarto sed quinto etiam gradu ex Hersf eldensi proflueret, 
statuamus. Tutius igitur uisum est codices V L et codicis D archetypum 
ut primo gradu e codice X emanantes in stemmate indicare. 

Codex Vaticanus 1862 insigne nobis ostendit exemplum studi et peri- 
tiae librari alicuius qui interpolationibus omnino uel f ere abstinens exemplar 
suum religiosissime exscripsit et uix unum quidem errorem admisit. Ne 
unum quidem uerbum omissum, nisi ea quae in eius archetypo deficiebant, 
in hoc codice inuenies, et uitiis sui ipsius propriis adeo caret, ut affir- 
mare non dubitem, si libellus Suetonianus unius solius codicis opera restitu- 
endus esset, hunc codicem ceteris praeferendum fuisse. Quae cum ita sint, 
non magnopere miror Reifferscheidium singulari eius bonitate et sinceritate 
captatum ducem primarium in Suetonio recensendo repperisse sibi uisum 
esse. Neque ipse codex V, etiam si nullo modo eiusdem est preti ac Reiffer- 
scheidius iudicauit, est incusandus, sed multo magis maiorum peccatis 
laborare habendus est. Haec codicis sinceritas eo magis est admiranda, quo 
eius librarius interpolationem uelut professus est, quippe qui ad Dialogi 
finem scripserit: "Ego tantum repperi et meliusculum Jeci." Sed sine dubio 
cum Michaelisio iudicare debemus uim huius enuntiati in illo deminutiuo 
latere. Quo igitur referendum est illud meliusculum? Hunc librarium c. 4 (p. 

«» Vide supra p. 117. / 

m Cf. tamen c. 30 (p. 127, 4) audorem V autorem L. 

180 Vide supra p. 98. 

161 Vide supra p. 104. 



631] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 131 

104, 10) grammatici e grammaticis correxisse, c. 10 (p. 108, 15) suae sectae 
sciipturam uendicauit respuentem uindicauit restituisse, fortasse etiam c. 16 
(p. 113, 8) uersiculus pro uersiculis scripsisse supra iudicaui. 162 C. 2 (p. 100, 
18) ualetudinis (= Wm.l) pro ualitudinis bene scripsit. Propriam ortho- 
graphiae rationem passim secutus esse uidetur, ut c. 4 (p. 103, 26) nichilo; 
c. 14 (p. 111,9) Nichil(=T);c. 24 (p. 118, 13)nichilo( = T); c. 29 (p. 125, 11) 
nichil; c. 14(p. 111, 17, p. 112,2) michi; c.26(p. 123,9)michi. Quandamanti- 
quitatem affectare uoluit c. 2 (p. 101, 1) diuolgata ( = M C); c. 8 (p. 106, 15) 
uolgandosque ( = B Q uolgatosque M F); c. 25 (p. 119, 5) uolgares( = M C) 
scribens, quas formas quamquam in Hersfeldensi codice se habere 
vix potuerunt, et a Suetoni aetatis usu abhorrent, Reifferscheidius huius 
codicis auctoritate fretus edere non dubitauit. Multi alii loci aperte demon- 
strant librarium V orthographiam exemplaris summa religione non secu- 
tum esse, ut c. 2 (p. 101, 7) pronunciabat m ( = K H) ; c. 3 (p. 102, 14) Efitio 
(=Q) pro Aeficio (aefitio W ejficio B); c. 4 (p. 103, 6) Cor.; 16 * c. 11 (p. 

109, 19) Dyctinna 166 ( = M); c. 11 (p. 109, 21) Thusculana ( = K), (p. 

110, 9) Thusculanum ( = K); c. 17 (p. 113, 16) palacium, (p. 113, 19) 
Tyberio ( = I K Q); c. 22 (p. 116, 15) Tyberium ( = H Q Tyberius O); 
c. 23 (p. 117, 4) Tyberio (= O H Q); c. 23 (p. 118, 5) ablygurire; c. 25 
(p. 120, 3) Enobarbus ( = KHUCAQ) pro Aenobarbus in exemplari, 
(p. 120, 4) renunciatum (= K H); c. 25 (p. 121, 3) Gneum ( = Gn. B L M 
K H Q); c. 29 (p. 124, 20) amicicia ( = G B H). Idem librarius V saepius 
in bonam partem orthographiam uel mutauit uel ueram scripturam re- 
liquit: index (p. 99, 6) Albucius ( = X); c. 2 (p. 101, 8) Saturas ( = W 
N I H C); c. 14 (p. 111, 11) Niciam ( = N D K U), (p. 111, 15) Nicia ( = 
W D N M U A); c. 17 (p. 113, 20) hemicyclium™ ( = N G); c. 20 (p. 115, 3) 

V phryginus 

Hyginus ( = B) ; 167 c. 30 (p. 126, 12) condicionem ( = W), (p. 127, 7) contionan- 
fe( = OWNHC A). Hunc codicem ueram formam una littera i scriptam 
genetiui singularis eorum nominum propriorum, quorum nominatiuus sin- 
gularis in -ius desinit, fere semper adhibere, saepius cum W consentientem, 
nonnumquam etiam contra ceterorum omnium testimonia supra (p. 65) de- 
monstraui. Sed nullo modo in libro tam longe a communi archetypo remoto, 
praesertim cum tam multas formas consulte immutatas praebeat, pro certo 
iudicare possis tales bonas scripturas ex ipso Hersfeldensi manauisse. 
Animaduerte quoque praepositionum in uerbis compositis sincere scrip- 
tarum, quae fere certo iudicio Hersfeldensi codici uindicari possunt, nullum 

1M Vide supra p. 129. 

1M Perpcram Reifferscheidius testimonia librorum O N G I in apparatu profert. 

,M Non notat Reifferscheidius in apparatu. 

1M Vide supra p. 108. 

161 Vide supra p. 104. 

1,T Vide supra p. 99. 



132 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [632 

exemplum nisi quae in compluribus aliis codicibus inueniuntur 168 praebet 
V. Praeterea una i in tertia persona singulari perfecti actiui in talibus uer- 
bis qualia petit, praeter c. 9 (p. 106, 21) repetit, ubi omnes libri praeter L K 
(om. U) hanc formam conseruant, nusquam in V apparet. 169 Neque talem 
formam qualis est obicit hoc in codice inuenies. 170 Errores quos librarii in- 
consulto uulgo facerent, in hoc codice tantum non uidebis. Vnum solum 
deprehendi, in indice(p. 99, 16) Flabius, nisi quod c. 9 (p. 107, 11) in stesti- 
monium primitus scripto prior 5 postea deleta est; c. 21 (p. 115, 16) datus 
est muneri scriptum est, signis supra positis ad uerum ordinem indicandum; 
c. 25 (p. 120, 12) facieundum littera e uirgula inducta inuenitur; c. 26(p. 123, 
12) quadam in qua est correctum. 

Codex Leidensis, quamquam uerbis omissis 171 fere caret, neque eis ui- 
tiis quae e librari imperitia aut neglegentia oriuntur maculatus est, 
manus emendatrices Iouiani Pontani aliorumque doctorum Italorum 
satis multis locis perpessus est. Vt uerbis Wissowae utar: 172 "Primarium 
codicis Leidensis pretium in eo constitutum est, quod insigne nobis praebet 
documentum studiorum a doctis Italis renascentium litterarum aeuo in 
transscribendis explicandis emendandis scriptoribus antiquis nuper reper- 
tis positorum." Interpolationes uel correctiones in hoc codice tripertite 
distinguendae sunt; primo quas in ipsius Leidensis archetypum suscepit 
Pontanus, deinde quas fecit librarius ipsius L, qui et ipse vir doctus fuisse 
uidetur; denique quae posterioribus correctoribus debentur. 

Nullam certam legem ad diiudicandum quae in hoc libro lectiones pe- 
culiares Pontano, quae autem ipsius codicis L librario debeantur, inuenio. 
Wissowa (p. XXVI) eas emendationes quas librarius L post librum scrip- 
tum fecit non Pontani esse coniecturas sed ab ipso librario propositas esse 
omni probabilitate coniecit; sed contrarium, omnes lectiones in textu se 
habentes Pontano attribui debere, non sequitur. 173 Manus emendatrix ab 
ipsa inscriptione orsa est, ubi pro De Grammaticis et Rketoribus, De uiris 
illustribus substituit, 174 et alia mutauit. 176 Subscriptio quoque, Amplius 
repertum non est ad huc. desunt rhetores XI a pristina forma longe discedit. 
Wissowa (p. XXIII) librarium L orthographiae rationem Pontanianam 

188 Vide supra p. 66. 

189 Excipiendum est c. 5 (p. 104, 21) obisse ( = W D L G Q). 

170 Videsuprap. 67. 

171 Verba omissa in L praeter ea quae in tota stirpe /3 (uide supra p. 118) deficiunt haec 
sunt: c. 4 (p. 103, 23) et ( = C A Q); c. 7 (p. 105, 20) adhuc; c. 9 (p. 106, 21) non; c. 23 (p. 118, 3) 
qui eutn (qui cum eutn Reiff.) 

172 Op. cit. p. XXXII. 
173 Videinfrap. 181 ad fin. 

174 Hoc Pontano attribuendum est, ut nota illa marginalis ad libri initium (uide supra 
p. 19) docet. 

178 Vide supra p. 116; p. 61 sq. 



633] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 133 

nobis ex autographis operum eius libris et ex eius tractatu de aspiratione 
sub idem fere tempus, quo haec opuscula exarauit, composito cognitam 
secutum esse iudicauit. Haec fere uel Pontanus uel ipsius codicis L libra- 
rius bene emendauit: 176 c. 4 (p. 103, 13) ticida pro tigida; c. 10 (p. 108, 3) sal- 
lustii pro salustii, (p. 108, 8) Laelium (=MF Lelium G I U) pro Lelium, 
(p. 108, 21) sallustium pro salustium, (p. 109, 2) sallustio pro salustio; c. 11 
(p. 110, 4) sit sapientiam ( = H Q F) pro sapientiam sit, (p. 110, 5) cauliculi 
pro calculi; 177 c. 21 (p. 116, 4) iocorum pro locorum; 178 c. 22 (p. 116, 19) Gallus 
( = aHUQ) pro gallius ; c. 23 (p. 1 1 7, 14) pepercisse pro parcisse ; c. 25 (p. 1 19, 
13) messala ( = Q) pro sala, (p. 122, 6) exoluerunt ( = H U exsoluerunt D) m 
pro exoluerint. Pauca alia haud inepte, sed dubito an uere correcta sunt: 
c. 6 (p. 105, 4) simul ( = U Q) pro simulque; 180 c. 11 (p. 110, 2) custodis pro 
custodes; 181 c. 21 (p. 116, 5) inscribuntur 182 ( = G) pro scribuntur; c. 27 (p. 124, 
1) otacilius pro Oltacilius. 183 Multa plura temere mutata sunt, quae omnia 
hic proferre non est operae pretium. Praenomina in capitum initiis semper 
exscripta sunt; c. 12 (p. 110, 16) Corn. ( = Cor. O) pro Cornelii; c. 14 (p. 111, 
5) Gn. ( = Q Gneo U F) pro Cn.; c. 17 (p. 113, 15) Aug. pro Augusto in- 
eniuntur. Alia exempla hic habes: Index (p. 99, 2) pilatus pro pilutus; c. 3 
(p. 102, 6) Post hos pro Post hoc, 184 (p. 102, 11) Le.neus iu pro Leuius; c. 4 
(p. 104, 6) reputo (= Q) pro repeto, (p. 104, 10) e grammaticis statim e ludo 
pro e grammaticis statim ludo; 186 c. 7 (p. 105, 14) dionis pro Dionysi, (p. 106, 

176 Secundo loco eas lectiones profero, quas Pontanus uel librarius L in exemplari quo 
usus est legere debebat. 

177 Vide supra p. 97. 

178 Vide supra p. 118. 

179 Vide supra p.'125 adn. 134. 

180 Trossius, Osannus, Rothius huius codicis auctoritate simid ediderunt; Reifferscheidius 
simtdque restituit, sed locus ut nunc stat uix legi potest. Vahlenus in exemplari Reifferschei- 
diano suo, c. 8 (p. 106, 11) ibique in otio uixit et multa composuit conferens, comma post conse- 
nuit deleuit ita, ut hic sensus fiat: simul et consenuit et composuit. Sed, ni omnia me fallunt, 
simul non ad sequentia sed ad Rutilium referendum est, nam Rutilius quoque Smyrnae conse- 
nuit, ut est apud Orosium V 17, 12-13: "Rutilius quoque uir integerrimus . . . qui 
Smyrnam commigrans litterarum studiis intentus consenuit." Mihi quidem haud dubium 
uidetur lacunam post Smyrnae statuendam esse, quam sic fere expleam: ibidem Smyrnae 
<uixit una familiarissime> (cf. c. 16, p. 112, 19) simulque consenuit; composuitque . ... G. 
Kruger, Neue Jahrbb. LXXXV (1862) p. 852, uerba sic transponere uoluit: inAsiam secutus 
Zmyrnae consenuil simulque ibidem composuit. 

181 Ios. Scaliger, Pithoeus, Burmannus Iun., Weichertus in Anthologiis, quos secutus est 
Reifferscheidius, sic ediderunt: Custodes uidet hortuli Priapos. Statius custodis proposuit, quod 
Casaubonus omnesque sequentes ediderunt. Cum Hersfeldensis lectio nullo modo stare pos- 
sit, prior emendandi ratio longe praestantior mihi uidetur. 

1M Videsuprap.il 1 adn. 65. 
1M Vide supra p. 93 sq. 
,M Vide supra adn. 176. 
1M Vide infra p. 181. 
184 Vide supra p. 129. 



134 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [634 

3) Atteius pro Aleius; c. 14 (p. 111, 8) magr ( = tnagister Q) pro M., (p. 111, 
13) obelixi (= Q) pro obelizi; c. 17 (p. 114, 1) publicauerat pro publicarat; c. 
27 (p. 124, 3) s/«<fo'a pro studium; c. 30 (p. 126, 5) /«« non pro tantum non, 
(p. 126, 10) optulisset(=G) pro obtulisset. C. 30 (p. 127, 3) corruptum illud 
yspeu'^ in ^sefl immutauit Pontanus, scilicet ut Latino uerbo simiius 
uideretur, ut est Reifferscheidi opinio. C. 28 (p. 124, 14) dubito an recte 
macino 16 * Pontani coniecturae attribuerit Wissowa (p. XX). 

Librarius qui ipsum Leidensem exarauit nonnullos errores quos in scri- 
bendo fecerat, uel inter scribendum uel in relegendo correxit: c. 4 (p. 104, 9) 
patrum nroru pro patrum scripsit, deinde nrorfi ut delendum lineola sup- 
posita notauit; c. 6 (p. 105, 10) duas Iras scripsit, Iras statim perleuit; c. 9 
(p. 106, 18) peremptoru primitus scripsit, deinde per induxit et iter supra 
uersum addidit. Idem librarius post librum scriptum miniatoris officio 
functus est, quae omnia accuratissime in commentatione sua (p. XXVI 
sq.) descripsit Georgius Wissowa. 189 

Nonnullas etiam coniecturas suo Marte temptauit librarius L. C. 1 
(p. 100, 8) corruptam lectionem codicum D V L propriam preallegabant tri- 
bus punctis suppositis ut delendam notauit, atque ueram formam plegebdt 
supra uersum restituit; c. 1 (p. 100, 7) ubi corruptum adnotum est Pontanus 
at notum e scribens etiam corruptius effecerat, uoculam at, cui primitus 
crucem desperationis adfixerat, perleuit atque ac supra uersum inter 2 et 

187 Vide supra p. 123. 

188 Vide suprap. 101. 

189 Minus tamen accurate huius librari opus inM. Epidi uita (c. 28) enarrauisse mihi uide- 
tur Wissowa haec (p. XXVII adn. 1) scribens: "f. 58 r cum M. Epidii vitam (c. 28) a praece- 
dente separare in scribendo neglexisset, postea litteram initialem in medio versu miniavit." 
Namque librarius Epidi uitam a praecedente separare neglexisse uix dici potest, siquidem cum 
in exemplari quo usus est hic librarius tum in ipso Hersfeldensi codice nullum erat caput hoc 
loco a praecedente distinctum. In omnibus libris nostris melioris notae distinctionis signa 
post solitatn ita posita sunt, utlocussic legatur: solitam. Adidtempus Epidius (praenomine 
M. omisso). Codices B K C H autem nulla omnino distinctionis signa habent, cum in I tale 
quid locum obtinet: solitd/Ad id tp$. Epidius. Sed caput a praecedente distinctum in solo 
G inuenitur, cuius librarius ab exemplaris sui memoria discessisse plane coarguitur, cum primi- 
tus Ad in eodem uersu ac uerba praecedentia scripserit, deinde uerbo Ad radendo deleto in 
uersu sequente AD ID TEMPVS EPIDIVS litteris maiusculis scribens nouum caput 
indicauerit. Hoc loco in Leidensi codice phototypice depicto saepius examinato compertum 
habeo librarium L eandem rationem ac librarium G olim secutum caput a praecedente distinc- 
tum confecisse. Nam in promptu est uerbum ad primum uersus locum obtinens in rasura 
supra litteram maiusculam D scriptum esse, et litterae maiusculae A a sinistra ex ordine in 
marginemextantisuestigiasatisdistinctaapparere. Quae cum ita sint, librarius primitus.4D 
id tempus epidius scripsit, deinde, si Wissowa librarium et miniatorem unum atque eundem 
fuisse recte iudicauit, uerbo /!Z>radendo deleto ad supra D in rasura scripsit; item litteram 
e in epidius, cuius uestigia etiam decerni possunt, erasit atque litteram maiusculam E minio 
supra pinxit. Punctum tamen post solitam in praecedente uersu non sustulit, neque distinc- 
tionis signum post tempus posuit. 



635J ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 135 

nihil addidit. C. 2 (p. 101, 2) ad retractarent coniecturam retrectarent lit- 
tera e supra a scripta proposuit; c. 2 (p. 101, 7) ubi omnes codices praeter W 
falso uectius (uettius 0) .Q. philocomus (uel philoconius) pro Vettiusque Philo- 
comus testantur, uocuhm et inter uectius et .Q. supra uersum scripsit. Ei- 
dem librario c. 4 (p. 103, 13) ne in nec correctum attribuo. His etiam locis 
lectiones, quas in exemplari reppererat atque primitus transcripserat, pos- 
tea bene correxit: c. 3. (p. 102, 13) in Catullo 190 priorem litteram l expunxit; 
c. 17 (p. 113, 10) claruit in inclaruit 191 correxit; c. 25 (p. 120, 11) l iis, m ex- 
punxit i; c. 28 (p. 124, 13) in epidici litteram c ut delendam notauit. Adde 
quod c. 20 (p. 115, 7) in polyhistorem littera h, et c. 25 (p. 122, 22) in rescog- 
niti m littera 5 expungendis medelam adf erre sibi uisus est. 194 Caue tamen ne 
omnia, quae hic librarius supra uersum scripsit, pro eiusdem coniecturis 
capias, cum nonnullae lectionum uarietates quae in Hersfeldensi libro uel in 
codice Y se habebant in hunc quoque codicem manauerint, 195 uelut c. 16, (p. 
112, 16) Safti. 196 

Tres posteriorum manus in ea parte huius codicis, qua libellus Sueto- 
nianus continetur, uiri docti distinguunt, quorum unam semel modo in 
libelli initio inuenies. C. 1 (p. 100, 3) ubi Pontani(?) coniectura (studiis ue- 
rius coniecisse uidetur Schoenemannus quam Wissowa artibus) olim extabat, 
haec manus ueram scripturam disciplinis, cuius uerbi litterae -nis a biblio- 
pega resectae sunt, margini adiecit. Corrector posterior autem, quem m.3 
nomino, Pontani coniecturam radendo deleuit atque lectionem marginalem 
compendiose discipvis in rasura scripsit. Temere Schoenemannus compen- 
dium discipvis, quod corrector in rasura scripsit, non disciplinis sed di- 
scipulis significare iudicauit. 197 

Altera est manus eius quem Wissowa glossatorem (B 1 ) nominat, ego 
signo m.2 indico. Haec manus calami ductu aliquantulo exiliore atque 
litterarum formis acutioribus quam quae in textu leguntur insignis est. 
Hic glossator notas satis frequentes in margine scripsit, ita ut indiculos ar- 
gumenti exhiberet, uoces locutionesque inusitatiores nomina propria quo- 
que atque rerum memorabiliorum mentiones enotaret. Haec manus in 
Germania nulla uidetur, in Suetonio autem cum f. 50 v (c. 9, p. 107, 1) uerbo 

190 Vide infra p. 136. 

191 Vide infra p. 181 ad fin. 
m Vide supra p. 93. 

188 Vide supra p. 88. 

1,4 C. 3 (p. 102, 11) ubi librarius / litteram in mellissus expunxit sui ipsius erroris correxisse 
potius habendus est, cum tndissus in V D exhibeatur; mellissus tamen in B. 

198 Vide supra p. 95 sq. C. 9 (p. 107, 19) marmoreo ( = G) prorsus in dubio habendum est 
(uide supra p. 111 ad finem). 

184 Vide supra p. 75. 

1,7 Idem fere compendium in H hoc loco uidetur. 



136 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [636 

persenex xm margini adscripto desinit. Qua de manu, cuius accuratiorem 
descriptionem in Georgi Wissowae docta et copiosa commentatione (p. 
XXVIII) inuenies, cum correctionibus omnino abstinuisse uideatur, nihil 
est quod plura dicam. 

Tertia est manus, quam m.3 appello, 199 eius qui et glossatoris et correc- 
toris officio functus est. Haec manus formis litterarum diuersis ductu ca- 
lami crassiore atramento pallidiore insignis raro fallit. Omnes tres libellos 
Dialogum, Germaniam, fragmentum Suetonianum cum notis marginalibus 
eiusdem fere generis ac m.2 instruxit, tum, quod nostra multo magis in- 
terest, ipsi contextui medelam afferre conatus est. Alicuius uiri docti opus 
hic uideri, notae marginales quales ad c. 11 (p. 109, 12 sq.) Cato poeta de 
quo catullus et ouidius, ad c. 21 (p. 116, 7) Togatae Trabeatae aperte demon- 
strant. Neque illum linguae Graecae ignarum fuisse e c. 11 (p. 109, 21) 
perspicitur, ubi geo supra gurgustio scripsit, margini autem haec adiecit: 
TewpTu) colo trd. Corrector m.3 uno quidem loco glossatoris m.2 notam 
marginalem immutauit, 200 unde illum hoc esse posteriorem colligitur: c. 3 
(p. 103, 2) ubi m.2 Sescenius in margine scripserat, m.3 litteram F prae- 
misit. 201 Eadem manus c. 3 (p. 102, 13) Catullo, c. 25 (p. 122, 22) rescogniti 
sunt, c. 28 (p. 124, 13) epidici, singulis litteris l s c uirgulis inductis easdem 
emendationes repetiit quas olim fecerat ipse librarius. 202 C. 20 (p. 115, 3) 
etiam alteram lectionem ex Hersfeldensi prouenientem/n ^ 08 supra uersum 
scriptam uirgulis perleuit. Quae manus c. 29 (p. 125, 6) Jalsum in salsum 
radendo correxerit uix praestare possis. Ceteras emendationes uel inter- 
polationes a m.3 factas, quo facilius diiudicare possis, num quid de eorum 
fonte colligi possit, tabulis infra expono. Lectiones genuinas litteris Ita- 
licis, quae uocantur, indicaui: 







L 


Lm3. o) 


c.l, p. 


100, 


3 studiis (?) 


discipHs (disciplinis) 


c.30,p. 


127, 


2 redigerent^Q) 204 


redigeretur 






LB 


Lm.3 <a 


c. 16, p. 


113, 


8 uersiculis 206 


uersiculus (uersiculi K) 






LVD(=0) 


Lm.3 <a 


c.25,p. 


121, 


1 1 profiuit 


profluxit 



188 Wissowa persenex huic manui attribuit. Dubium mihi uidetur, cum calami ductus 
consuetudine sit crassior. 
m Wissowa B*. 

200 Idem bis in Dialogo factum est teste Wissowa (p. XXDC ad fin.). 

201 In textu fescennius se habet, unde uix fieri poterat ut littera / ex s ab eadem m.3 non 
mutata sit, quamquam talis correctio oculis non apparet. 

202 Vide supra p. 135. 

203 Pontanus phry- xafri- immutauisse uidetur. In indice quoqut friginus exhibetur. 

204 Vide infra p. 180 sq. 
208 Vide supra p. 129. 



637] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



137 



co 



Lm.3 X 



c.2, p. 101, 12 gener .Q. 206 generque 

c. 15, p. 112, 13 surreptus L sub- surreptis 
reptus co subrec- 
tus a 
L (x> 
c. 11, p. 109, 12 syren L w (latinas) siren 
irem (latinas) 
item W 
c. 30, p. 127, 1 excanduisse et ut 
L w excanduisset 
utXBD 
L o) 
c.l6,p. 113, 9 EtEpirota 208 
L w 
5 anasceuas (naseuas 

I) 
L o) 

5 catasceuas 



Lm.3 a 



c. 25,p. 122, 
c.25,p. 122, 
c.3, p. 103, 



excanduisse ut 207 



Lm.J HCAQ 
Epirota 

Lm.3 BMCA 
anascenas (anastenas M) 



Ltn.3 B M 
catascenas Lm.3 cathascenas B ca- 
tastenas M 

Lm.3 
fescennius 209 



geo 

gurgustio 
Miretur 



L u 

2 Sescennius (Sis- 

cennius 7) 
c. 11, p. 109, 21 gurgustio 

p. 110, 3 Miratur (Mirator 

C) 
c. 18, p. 114, 12 in iis a in his X et in iis 

K H U Q in hos C 

A 
c. 23, p. 117, 1 textrinum (Texeri- textrinus 

num N) vt 

c.30,p. 126, 4 tum tu 

Huius correctoris emendationes in Dialogo et Germania multo frequen- 
tiores sunt quam in libello Suetoniano. Schoenemannus (p. 50 sq.) in 
Dialogo plus centum et uiginti quinque, in Germania autem plus septua- 
ginta quinque emendationes ex hac manu rluentes enumerat. Quae 
lectiones in Dialogo et Germania maximam partem cum quibusdam libris 
manuscriptis deterioribus uelut Vindobonensi bibl. Caes. 49 in Germania et 

»• qi in L in rasura scripsit m.3. Prioris scripturae nullum est uestigium. 

107 Forsitan haec correctio ipsi librario uindicanda sit. 

*• Vide supra p. 129. 

«•» Vide supra p. 136 adn. 201. 



138 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [638 

Dialogo, uel nostro Harleiano (H) et Parisino (P) in Dialogo solo conspirant; 
artius etiam uinculum habent cum ea Germaniae et Dialogi editione, quam 
Franciscus Puteolanus Mediolani a. 1475 prelo subiecit, uel cum altera 
eiusdem editione Venetiis a. 1497 typis descripta. Correctorem igitur 
emendationes, praeter quasdam uiginti quinque fere numero quae ex ipsius 
ingenio prodisse uideantur, ex aliquo codice hoc genus et e priore uel altera 
Puteolani editione promptas libris Taciteis adiecisse iudicauit. Eundem 
correctorem talia subsidia in Suetonio corrigendo habuisse, nemo, qui tabu- 
lam supra expositam perlustrauerit, credet, sed eas emendationes, ut modo 
in hoc modo in illo codice, saepius etiam in nullo inueniuntur, omnes e 
correctoris ingenio nullo libro uel manuscripto uel impresso adhibito pro- 
disse facile concedet; quod etiam Schoenemannus optimo iure suspicatus 
est. 

6. Stirps /3 in propriis Lectionibvs levi esse Avctoritate ivdicatvr 

Restat ut nonnulla de fide stirpis /3 in lectionibus peculiaribus disseram, 
praesertim cum opinio mea tam longe ab opinione uirorum doctissimorum, 
qui fragmentum Suetonianum edendum curauerunt, discedat. Priores Sue- 
toni editores paene quaesiuisse mihi uidentur, quot huius stirpis lectiones 
peculiares accipi possent, ego quidem, cum hos codices ex Hersfeldensi ea 
uia quam demonstraui originem traxisse persuasum habeam, quaero non 
quot lectiones accipi possint, sed quol accipias necesse sit. 

Cum a. 1841 Ludouicus Trossius codicem Leidensem in lucem protulit, 
tanta erat nostri libelli codicum parsimonia, ut quidem uiris doctissimis id 
temporis uidebatur, editiones quae uulgo ferebantur tam foedissimis inter- 
polationibus, quae uel nullius omnino codicis uel pessimorum modo codi- 
cum auctoritate nitebantur, maculatae erant, totus textus Suetonianus 
omnino tam incerto fundamento sedere uidebatur, ut nihil sit admirandum 
uiros doctissimos codicem Leidensem insignis esse bonitatis duxisse, atque 
ducem primarium, a quo paene omnis recensionis salus speranda esset, tan- 
dem repertum esse censuisse. Trossius igitur Leidensem codicem typis 
describi iussit. Osannus quoque et Rothius Leidensem omnium optimum 
habuerunt, quamuis paucos alios adhibuerint. 210 

Reifferscheidius maiore librorum manuscriptorum copia usus 211 Leiden- 
sem codicem multis Pontani aliorumque interpolationibus laborare recte 
perspexit, atque fidem quam priores Leidensi habuerant in eius patruum Va- 

210 Osannus praeter Leidensem hos codices adhibuit: Harleianum et eius apographon Pari- 
sinum, et Berolinensem, quem nemo antea contulerat. Hic codex autem ei fraudes fecit, cum 
eum ex L uel potius Pontani libro contaminatum esse (uide infra p. 1 80 sq.) non perspexerit, at- 
que complures codicis L peculiares lectiones codicis Q testimonio confirmari existimauerit. 
Rothius praeter eosl ibros quos adhibuit Osannus Gudianum codicem in medium protulit. 

211 Hos codices adhibuit Reifferscheidius : Vaticanum 1862 (V), Leidensem (L), Neapoli- 
tanum (N), Gudianum (G), Vaticanum 1518 (I), Ottobonianum (0) ; quorum soli L G antea ad- 



639] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 139 

ticanum 1862 librum certe multo sinceriorem transtulit. Codici V nisi certa 
rei ratio repugnaret ubique oboediendum existimans, praeter c. 2 (p. 100, 14) 
Aristarchi, (p. 101, 12) Ser.; c. 4 (p. 104, 1) ipsos; c. 6 (p. 105, 8) diuarum; 
c. 18 (p. 114, 14) ad Q.; c. 20 (p. 115, 3) Hyginus, quae omnia uel sine libris 
adhibenda erant, has quoque totius stirpis /3 proprias lectiones suscepit: 
c. 2 (p. 101, 3) et ceteris; c. 4 (p. 104, 3) alia; c. 10 (p. 109, 2) nil; c. 15 (p. 112, 
14) domino omis.; c. 17 (p. 113, 20) inferiore; c. 22 (p. 116, 13) sibi sed. Lec- 
tiones ad Q. m et Hyginus, 213 quae sunt testimonia ceterorum codicum, fere 
certa ratione Hersfeldensi codici uindicari possunt. Duplicem etiam lec- 
tionem diuarum: duarum in Hersfeldensi fuisse malim. 214 Tres reliquae lec- 
tiones quas pro bonis habeo, Aristarchi, Ser., ipsos, non eo pacto edendae 
erant quo in Hersfeldensi archetypo essent, sed quod librarius /3 uerum 
coniectura assecutus esset. Quid autem de ceteris lectionibus a Reiffer- 
scheidio haud recte acceptis iudicandum est? C. 4 (p. 104, 3) alia antiqui- 
tus inde ab Aldo locum obtinet, sed quo iure ceterorum codicum lectioni 
alias (sc. meditationes) 215 praeferendum sit non uideo. Mihi quidem alia 
interpolatio satis inscita uidetur eiusdem notae ac c. 8 (p. 106, 8) gramma- 
ticae, et c. 26 (p. 123, 14) hordinarium, quae haec eadem stirps exhibet. Si 
c. 15 (p. 112, 14) domino omittas, eodem iure c. 13 (p. 111, 1) litterarum omit- 
tere possis, cum nullo in codice huius stirpis inueniatur. C. 10 (p. 109, 2) 
forma nil alibi apud Suetonium testante Ihmio 216 non inuenitur. Cur eum 
hoc solo loco nil scripsisse iudicauerimus, cum familia X et stirps a nihil 
ostendant? Nemo, ut opinor, c. 2 (p. 101, 3) et meliorem lectionem quam 
etiam praebere credet. C. 17 (p. 113, 20) in scriptura inferiore non de La- 
tinitate sed de ipsa re agitur, quam ad diiudicandam copiae nobis desunt, 
sed quo modo dubitari possit, quin superiore in Hersfeldensi codice extaret, 
non extrico. 217 Restat c. 22 (p. 116, 13), quem locum omnes post Casau- 
bonum sic ediderunt: quando non putat is cum aduersario de iure sibi, sed de 
soloecismo controuersiam futuram. Pronomen is ad Cassi clientem, cuius 
aduersarius est Marcellus, sine dubio referendum est. Sibi igitur est uerbum 

hibiti erant, nisi quod Achilles Statius in editione a. 1565 in medium emissa selectas lectiones 
ex Vet I protulit. Vide supra p. 31. 

211 Vide supra p. 63. 

2,1 Vide supra p. 99. 

ni Vide supra p. 101. Huic opinioni repugnare uidetur quod librarius a nihil nisi duarum 
ante oculos habuisse uidetur (uide supra p. 108), siquidem alteram lectionem duorum propo- 
suit, quod uix facturus erat si ueram quoque lectionem diuarum in exemplari Y legisset. 

216 Vide supra p. 90. 

214 Op. cit. p. 545. 

nT Ipse Reifferscheidius a Vahleno (1877, p. 3-4) incusatus quod inferiore edidisset postea 
(1877, p. 3-4) in incertum relinquendum confessus est utra esset uera scriptura. Sin nexum 
qui est inter nostros codices recte interpretatus sum, in incerto non est utra esset Hersfeldensis 
codicis scriptura. 



140 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [640 

leui momento, quod tam omitti quam addi poterat. Verba de iure uerbis de 
soloecismo opponuntur; sed, si illud sibi intercedit, tota uis huius opposi- 
tionis ruit, neque sententia aequabili lenitate profluit. Non tamen alterum 
uerborum ordinem sed sibi, licet is in Hersfeldensi codice fuisse uideatur, 218 
restituere uolo, cum sensus prorsus diuersus fiat et nimis sit difncilis. Vt 
mihi uidetur, aut sibi ut interpolatio reiciendum est, aut, quod probabilius 
duco, ei loco quem sententia apertissime postulat, h. e. ante controuersiam 
restituendum est. Totum locum sic lego: quando non putat is cum aduer- 
sario de iure, sed de soloecismo sibi controuersiam futuram. 

Nunc examinemus eas lectiones quae in X communi codicum D V L 
archetypo exortae uidentur; 219 quarum has admisit Reiff erscheidus : c. 4 
(p. 103, 25) iam; c. 30 (p. 126, 4) adornate, (p. 126, 13) sui, quae omnia inde 
ab Aldo locum obtinent; c. 27 (p. 124, 3) et studium. Quid, quod idem Reif- 
ferscheidius c. 21 (p. 116, 1) ubi Hersfeldensis liber Augusto etiam recte 
testabatur, ut corruptelam et, quae in X exorta est, retineret, et Augusto 
scribens interpolationem introducere non dubitauit! C. 4 (p. 103, 8) etiam 
diligenter aliquid, quod in V et L solis inuenitur, pro aliquid diligenter scrip- 
sit. Quae autem huius loci ratio habenda sit, siquidem aliquid in B et D 
omittitur, supra (p. 128) ostendi. 

E quattuor huius stirpis codicibus duos solos V et L nouerat Reiffer- 
scheidius; V autem et Pontani codicem e communi archetypo, quod esset 
ipsum apographon eius libri 220 e quo omnes codices profluxissent, transcrip- 
tos esse existimabat. Nunc Bodleiano (B) et Hauniensi (D) in lucem pro- 
latis non poteris non aliter de codicibus V et L iudicare. Nam, etiamsi in 
hoc perstiteris communem parentem librorum B D V L non e codice Y sed 
ex ipso Hersfeldensi esse transcriptum, infitiari non poteris Pontani librum 
et V non duobus sed tribus gradibus ab Hersfeldensi remotos esse. Sin 
autem, ut credo, satis demonstraui codices B D V L eidem familiae refe- 
rendos esse cui omnes praeter O W, Pontani codicem et V quattuor gradibus 
ab Hersfeldensi remotos satis constat. Quid quod quadam probabilitate 
demonstrari potest hos duos codices ab Hersfeldensi non quattuor sed 
quinque gradus distare I 221 Vt ad lectiones codicum D V L proprias redeam, 
si eisdem locis codex B cum ceteris libris facit, cauendum est ne has scrip- 
turas archetypo /3, nedum codici Y uel libro Hersfeldensi, attribuamus. 
Quare hae lectiones, nisi quid ad textum ceterorum codicum manifesto cor- 
ruptum sanandum adferunt, plane damnandae sunt. Sed earum lectionum 

218 Nescio quae perturbatio hoc loco in Hersfeldensi erat, cum in familia X uerba proxime 
praecedentia cum aduersario de iure deficiant. 

219 Vide supra p. 122 sq. 

220 Hunc librum non fuisse ipsum Hersfeldensem, sed eius apographon ab Enoch Romam 
reportatum censuit Reifferscheidius. Vide supra p. 71. 

221 Vide supra p. 129 sq. 



641] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 141 

quibus Reifferscheidius suffragatus est, quot ceteris codicibus medelam 
adferunt? Vna sola ut mihi uidetur, neque haec sine aliquo scrupulo sus- 
cipi potest. C. 30 (p. 126, 4) adoranter, quod in ceteris codicibus se habet, 
uix uera esse scriptura potest, adornate autem in D V L certe est melius, 
quamuis alterutrum sit &7ra£ \ey6nevov. 222 Quid de c. 4 (p. 103, 25), 
iam, censerem supra (p. 83) dixi. C. 30 (p. 126, 13) sui ab eodem librario qui 
personalem pro proconsulem et yspeu pro conspectu scripsit, quippe cui Sue- 
toni uerba non sine magna sua inuidia 223 haud satis perspicua uiderentur, 
interpolatum esse puto. 

IIII. De Stirpe 7 

1. LECTIONES STIRPIS 7 PROPRIAE EXHIBENTVR. DVAE CORRVPTELAE 

HVIVS Stirpis Opera SANANTVR. 
Tertium fuit codicis Y apographon, quod y nomino. Codex y quam- 
quam ipse periit satis numerosam et uitiosam reliquit progeniem codices 
Venetum (M) Ambrosianum (K) Harleianum (H) Parisinum (P) Vrbinatem 
(U) Cheltenhamensem (C) Florentinum (F) Vaticanum 4498 (A) Berolinen- 
sem (Q) complectentem. 224 In hac stirpe stabilienda ab ipsis inscriptioni- 
bus exordiar, quae aperte demonstrant libellum qui in Hersfeldensi codice 
unus 228 fuerit a librario y bipertite distributum esse: SVETONIVS 
TRANQVILLVS DEGRAM/MATICIS. LIBER. PRIMVS. ante 
eam partem quae est de rhetoribus: SVETONII TRANQVILI DE 
RHETORIBVS/ LIBER SECVNDVS M nulla est inscriptio aut sub- 
scriptio 226 in K; Suetonii tranquilli de gramaticis &* rhetoribus . . . Suetonii 

222 Cf. tamen Cic. De Ofi. I 4: Demosthenem . . . facere potuisse ornate splendideque. 

228 Cf. Aug. 14: non tamen sine magnis suis et ante bellum et in bello discriminibus; Vesp. 
22 : amore suo. 

224 Nunc etiam inter codicis y nepotes habendus est codex Neapolitanus IV. B. 4. bis (S), 
qui libellum bipertite diuisum habet, atque lectiones huius stirpis proprias fere omnes ostendit. 
Verae scripturae c. 17 (p. 114, 2) publicarat, c. 23 (p. 117, 16) caperet, c. 26 (p. 123, 13) atratino, 
in S reuocatae sunt. C. 11 (p. 109, 15) probantur in S scripturam probabantur codici y uindi- 
care uidetur, quamquam probantur in omnibus codicibus praeter M K H restitutum est. C. 14 
(p. 111, 6) memmio, et c. 25 (p. 120, 11) ita in S leguntur. C. 27 (p. 124, 1) hic codex cum M H 
genuinam scripturam uoltacilim ostendit, et c. 14 (p. 11 1, 13) duplicem lectionem creticus, quam 
codici Y uel ipsi Hersfeldensi (uide supra p. 97) attribuo, conseruat. C. 14 (p. 111, 10) etiam 
ex te pnte in y hic librarius repente effecit. Codex S indice caret. Vide et infra p. 152 adn. 256. 

228 Rothius (p. L) primus demonstrauit unum non duos fuisse libellum de grammaticis et 
rhetoribus, quod illud quoque in primis alterius partis uerbis aperte proderet: Rhetorica quo- 
que apud nos perinde atque grammatica. Quae opinio Decembri testimonio confirmatur: Sue- 
tonii tranquilli de grammaticis et rhetoribus liber. Incipit. 

^Titulus litteris cursiuis exaratus qui libro praemissus est: Suetonius de Inlustribus 
Grammaticis et Rhetoribus: itemque is qui Dialogo adiectus est: Taciti uel Quinctiliani Dialo- 
gus Anet quare suae aetatis oratores ueteribus concedant, a manu multo recentiore confectus est, 
quam Sabbadinius (1903, p. 211) exeunti saeculo sexto decimo assignat. Mihi quidem hac 
aetate posterior uidetur. 



142 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [642 

tranquilli de grdmaticis liber primus/ explicit. Sequitur eiusdem de rhetoribus 
liber secundus H; eadem atque H, nisi quod litteris maiusculis exarantur, in 
prioreautem inscriptione LIBER INCIPIT post RHETORIBVS habet 
P; SVETONII. TRANQVILLI LIBEL/LVS. DE. VITIS. GRA- 
MA TICOR x . . . FINIS . . . SVETONII. TRANQVILLI. LI/BEL- 
LVS. DE. VITIS. RHETHORJ INCIPIT. FELICITER. U; CAI 
SVETONII TRANQVILLI:/ HISTORICI DE GRAMATICIS 

PROEM/IVM LIBRI PRIMI, sequitur index grammaticorum 

SVETONII TRANQVILLI HISTORICI/ DE RHETORIBVS 
LIBER SECVND/VS DE capitula, sequitur index rhetorum C .C. 
SVETONIVS TRANQVILLVS RHETOR DE :G/ GRAMMATI- 
CORVM VITA (post c. 18 [p. 114, 4] hic initio deficit) F; .C. Suetonii 
Tranquilli historici de Grdmaticis prohemium, sequitur grammaticorum index 
. . . Suetonii Tranquilli historici de Rhetoribus Liber.ll., sequitur rhetorum 
index A; .C. SVETONII TRANQVILLI DE GRAMA/TICIS ET 
RHETORIBVS INCIPIT... .C. SVETONII TRANQVILLI DE/ 
GRAMMATICIS LIBER FINIT, spatio uacuo complurium uersuum 
relicto EIVSDEM DE RHETORICIS LIBELLVS/ INCIPIT Q. 

In subscriptione est quidam consensus. Codex M, qui longe est optimus 
huius stirpis et archetypo proxime accedere habendus est, haec in margine 
ostendit: non videtur integrum /hoc exemplar. H in margine: Hic antiquis- 
simum exemplar / finit & non integrum videtur. C: Hic antiquissimum/ finit 
exemplar/ quod non integr/um uidetur. In P nihil nisi SVETONII 
TRA NQVILLI/ FINIS; in Q .FINIT. In U A nulla omnino est sub- 
scriptio. 

Lectiones huius stirpis peculiares tabulis infra conferens eam rationem 
sequor ut lectiones quas in ipso y fuisse iudico exhibeam, etiam si in singu- 
lis uel compluribus codicibus uera scriptura coniectura restituta est. 227 
Discrepantias inter singulos stirpis 7 codices accurate adnotaui, sed eorum 
codicum quorum lectiones in dextra columna exhibentur minores discre- 
pantias non semper protuli. Vicem inter litteras minusculas et maiusculas 
et litteras ae et e fere neglexi. 

7 (MKHPUCFAQ) (recte) « 

c. 3, p. 102, 15 conductus 228 ( = B) conductos w conductus in conduc- 

cett. conductum Q tos mut. D conductum G 
c. 25, p. 120, 11 iis 229 (his A Q) in iis (in del. m.l L) a D V L in his 

XB 

227 Vera scriptura saepissime in Q ad fidem codicis L uel Pontani exemplaris restituta est. 
Vide infra p. 180 sq. 

228 Lectio duplex; uide supra p. 79 sq. 

229 Vide supra p. 93. 



643] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 143 

T (MKHPUCAQ) (recte) o> 

c.27,p. 124, 1 Voltacilius 229 M Oltacilius X V Octacilius a D otta- 
H Voltatilius K cilius B otacilius L 
uolacilius U Volca- 
tiusCA VOLCA- 
TIVS Q 
M C A (falso) 230 « 

Index, p. 99, 11 Vergilius flauus Verg. (Vergi G Vero B Virginius L) 

flauus 
12 Vrsilus Vrsulus 

7 (MKHPUCFAQ) (falso) o> 

c. 1, p. 100, 2 rudis ac M K C rudi scilicet ac (.s. rudi ac I) 
rudi ac H U A Q 
(=B) 

8 At siquidem M K aut siquid 
C ac siquidem A 

at siquid H U Ac 
siquid Q 
c. 2, p. 101, 7 philoconius ( = W philocomus 
B) 

9 philoconium (=B) philocomum 

c. 3, p. 102, 11 lenaeus M H C Leuius w Leuius G ,L. D LeneusL 

Leneus K U A Le- 

uius Q 
p. 103, 2 Siscennius M C A Sescennius <o Sescenius D fescen- 

Q Sissenius K nius e sescennius corr. m.3(?) L 

Sisennius U Sis- 

tenius H 
c. 4, p. 104, 3 omis. scilicet (.s. I B) 

10 stanti M C A sta- statim w stacii I 

tui K statim H U 
c 5, p. 104, 15 f erturque M K U A fecitque 

fertur quae C fe- 

runtque H fecitque 

Q 

15 tum M H U C A tamen (tn X cum B) 

omis. K tamen Q 
17 indicatur (indicat indicat 

Q) 

1K Indices in ceteris huius stirpis deficiunt. 



144 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[644 



7 (MKHPUCFAQ) (falso) 


03 


c. 8, p. 106, 15 


uulgatosque K H 
U A uulgatos quae 
C uolgatosque M 
F uolgandosque Q 


uulgandosque (uolgandosque B V) 


c.9, p. 107, 5 


omni sermone M 


omni in occasione w omni occasione 




K H C A omis. U 


BWffl.2 




omni in occasione 






Q 




20 


ex m M exemplum K 
R m cett. filium Q 


filium o) filiam B 


c. 10, p. 108, 6 


declamantum 
cett. declarator U 
declamantibus Q 


declamantium 


c.l0,p. 108,21 


historias (hysto- 
riam Q) 


historiam 


24 


Asinium (assinium 
K) Pollionem M K 
C A omis. H U 
Asinium Q 


Asinium w Asinum I assinium B 


p. 109, 3 


celerique et M K 
celeri et H C A 
omis. U ciuilique 
et Q 


ciuilique et 


c.ll,p. 109, 15 


probabantur M K 
H probantur cett. 


probantur 


21 


medico M K H F 


modico w modice O W (corr. in 




omis. U medito C 


modico Wm.2) 




medio A modico Q 




c.l2,p. 110,20 


nuper factum 


imperfectum 


c.l4,p. 111, 6 


Memmius 231 M K 
Memmii H F Q 
Memini U C Mem- 
nii A 


memmia (memma B Memmio D) 


10 


pnte cett. presente 
Q putem U 


putem 


c.l4,p. 111, 15 


habuero 


haberem 


p. 112, 1 


cohitus M U coi- 
tus K H cintus C 
tritus A uictus Q 


uictus 


m Vide supra p 


.93. 





645] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



145 



7 (MKHPUCFAQ) (falso) 


0) 


c.l7,p. 113, 14 


liberalis 


liber aliquis 


p. 114, 2 


publicaret ( = D) 


publicarat (publicauerat L) 


c.l8,p. 114, 12 


cum edoceret 232 


cum et doceret w cum doceret 




(deceret U) 


cum & edoceret W 


14 


omis. 


Q 233 


c.22,p. 116, 17 


auctoritatem 


ciuitatem 


c.23,p. 117, 16 


carperet M K H C 
caperet U A Q 


caperet (cuperet W) 


c.25,p. 120, 9 


omis. 


quae 


p. 120, 11 


itura M K item H 
U itam C ita A 
recta Q 


recta 


c.26,p. 123, 13 


Acratino K H a 
Cratino M C A Q 
.A. cratino U 


Atratino (attino W) 


c.26,p. 123, 14 


subiratoque (sub- 
natoque K) (sub- 
tractoque Q) 


subtractoque 


c.28,p. 124, 9 


docendi (om. A) 
(dicendi Q) 


dicendi 



Lectiones duplices quas Y ex Hersfeldensi codice accepit uel quae in 
ipso Y exortae sunt, in stirpe y ita distributae sunt ut utraque lectio in eo- 
dem codice perraro uideatur, sed aliae in aliis exhibeantur, ut e tabulis supra 
(p. 95 sq.) expositis facile perspicies. 

Vno quidem loco, c. 29 (p. 124, 20), haec sola stirps lectionem duplicem 
exhibet quam codici Hersfeldensi uindicare non dubito: 

stirps y w 

extitisse se, in marg. eadem man. ex- extricte se 

tricte M extitisse se K H U extitisse 
(se om.) A extricte se C extrictae se 

Q 

Qui ueram indolem lectionum duplicium quae erant in Hersfeldensi libro 
recte perspexerit, hanc lectionis uarietatem illi codici uix abiudicare poterit; 
sed hoc quoque clarius luce constare debet, extitisse non fuisse alteram lec- 
tionem pro extricte sed pro extricte se. Quare nolo Statium extrisse se pro- 
ponentem, quod Rothius etiam edidit, ueram lectionem Suetonianam re- 
uocasse. Emendatio igitur aut ab extricte se aut ab extitisse proficisci debet. 



,w Lectio duplex in archetypo; uide supra p. 75. 
Ui Vide supra p. 63. 



146 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [646 

Quae cum ita sint, ad hunc locum sanandum haec propono: par oculorum 
in amicitia M. Antoni triumuiri extinctum esse aiebat. 

Alio quoque loco Suetoni uerba non nisi huius stirpis opera reuocari 
posse mihi uidentur. C. 9 (p. 107, 5) haec stirps omni sermone testatur, 
ceteri libri omni in occasione, nisi quod in in B omittitur, in W autem a 
secunda manu deletum est. Dicat aliquis sermone olim glossam ad lace- 
rauit interpretandum fuisse, quae in textum inrepserit. Hoc esse posse non 
infitior, sed facilius crederem nisi altera lectio omni in occasione suspiciones 
moueret. Praepositionem in Reifferscheidius delere non dubitauit Claud. 
42, occasione omni, conferre iubens; quod Ihmius quoque probauit. 234 Sin 
Suetoni usui dicendi consulimus per omnem occasionem potius scribendum 
erat. 235 Ergo haud dubium mihi uidetur quin Suetonius hic quoque per 
omnem occasionem scripserit; per omnem autem in corruptum sermonem 
abierit, atque corrector aliquis ex sermonem occasionem effecerit omni in 
occasione. Sed ne prioris lectionis memoria omnino periret sermone in 
margine uel supra uersum scripsit. Vnde factum est ut iam in Hersfeldensi 
libro duplex lectio sermone: omni in extaret. 

C. 9 (p. 107, 20) M K reliquit exemplum (ex m M) Orbilium, ceteri huius 
stirpis compendium incertae significationis proferentes reliquit R m Orbilium 
testantur; a /3 X reliquit filium Orbilium (filiam Orbilium B orbilium 
filium 0) ostendunt. Filium Orbilium certe ineptum uidetur, et Reiffer- 
scheidium Orbilium recte seclusisse puto. Osannus tamen cognomen Orbili 
fili in illo compendio R m latere putauit, quod in Rufum? 36 explicare uoluit, 
licet nihil in contextu mutare ausus sit. Quae opinio non est sine illecebris, 
sed uix uera esse potest, cum satis constet et ex m et R m e compendio fi m pro 
filium corrupta esse. Librarius y hoc compendium pro filium in Y inue- 
niens uel ex m uel K m legere sibi uisus est atque utrumque in libro suo, unum 
in textu alterum in margine uel supra ordinem scripsit. Vtrumque ex m 
et R m in y fuisse persuasum habeo, 287 cum editio Incerta, quae codicis H 
archetypo pro fundamento usus est, 238 exemplum exhibeat, quamquam ni- 
hil nisi R m in ipso H se habeat. Itemque Veneta 1474 editio, quae eiusdem 
est sectae atque C A Q exemplum profert, 239 cum C A R m habeant. 240 

« Op. cU. p. 548. 

138 Claud. 11, 2: per otnnem occasionem; Tit. 8, 2: per omnis occasiones; Aug. 67, 2: per 
occasionem valitudinis; Aug. 41, 1: per occasiones; Claud. 26, 3: per . . . blanditiarum oc- 
casiones. 

2K Romanum verius sit, ut mihi uidetur. 

2,7 Haud scio an c. 9 (p. 107, 20) retorhicum, quod in M post orbilium margini adfixum"est, 
et rhetoricum, quod in K in textum ante grammaticum inrepsit, ad illud compendium 
referenda sint. Vide infra p. 150 ad init. 

138 Vide infra p. 159. 

m Vide infra p. 166 sq. 

140 Q filium e Pontani libro reuocauit. 



647] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 147 

Si lectiones huius stirpis peculiares examinaueris, ipsum librum y inter- 
polationibus de industria factis fere caruisse libenter iudicabis, sed uitia eius 
maximam partem e librari inscitia imprimis in scribendi compendiis expli- 
candis exorta esse. Quae cum ita sint, non sine fructu hanc stirpem in 
Suetonio recensendo adhibuisse mihi uideor, quippe quae nonnumquam 
rectam emendandi uiam monstret, saepius autem pretiosissima testimonia 
ad ceterorum codicum lectiones recte aestimandas nobis praebeat. 141 

2. CODICES M K E COMMVNI ARCHETYPO DEPERDITO 5 PROFLVXISSE DE- 
MONSTRANTVR. CODEX M QVODAM OPPROBRIO LIBERATVR. 

Codices M et K, quamuis ille nonnullis hic permultis propriis uitiis sit 
maculatus, eis uitiis quae ceteri huius stirpis libri communia habent fere 
carent. Non tamen puto M et K ex ipso y transcriptos esse, cum complu- 
riens easdem lectiones peculiares ostendant, ita ut codex aliquis inter eos 
et y intercedere iudicandus sit. Duo igitur fuisse apographa codicis y 
censeo, quae 8 et f nomino. Ex 8 M et K ortus ducunt, ex f autem ceteri 
huius stirpis uariis gradibus profluxerunt. Hac e tabula iudicare poteris 
quae lectiones peculiares in 5 extarent: 

8 (M K) co 



c.2, p. 101, 12 


Lannuinus M Lan- 


Lanuuinus <a Lanuninus B lanui- 




nuuinus K 


nus L Lanuuius H C lanuius U la- 
nuinus A lauinius Q omis. I 


c.4, p. 103, 8 


acurate M accu- 
rate 242 K 


acute (accute B) 


c.9, p. 107, 13 


gybberosos (=C) 


gibberosos 


14 


gybber(=C) 


gibber (giber B A) 


20 


exemplum 


uide supra p. 144; p. 146 


c.l0,p. 108, 14 


qr 


quia 


19 


comendare (=C) 


commendare 


p.109, 4 


audatiam (= W B 

D 

Crateris(=V U Q 


audaciam 


c. 11, p. 110, 15 


Cratetis (cratis C) 




Crateri L) 




c.14, p. 111, 6 


Memmius 


uide supra p. 144 


13 


indicaturus 


iudicaturus 


c. 15, p. 112, 12 


in eruditissimum 

(=D 


ineruditissimum (inruditissimum A) 



* u C. 7 (p. 105, 23) in his, c. 18 (p. 114, 12) in his (in iis M in hos C A), haec stirps cum 
familia X meliorem formam (in iis o/3) praebet, quam Reifferscheidius etiam contra Vaticani 
1862 testimonium edidit. C. 10 (p. 108, 15) y cum X recte uindicauit contra uendicauit in a 
et /3 (uindicauit V) exhibet. 

*° Quae manus correxerit non liquet. 



148 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [648 

8 (M K) <- 
13 cathenis ( = B D Q) catenis 248 

c. 16, p. 112, 16 Epyrota M epy- Epirota 
rotaK( = X) 
p. 113, 4 adolescentulis adulescentibus W G I B C adoles- 

centibus u 

9 epyrota ( = X) Epirota 

c. 17, p. 113, 12 comittere committere 

c. 25, p. 120, 11 itura uide supra p. 145 

p. 122, 19 brondusii in bron- brundusii w brundis in W brondu- 

dusi corr. M bron- sium , brundi u sii H ' 
dusii K 

21 falaciam fallaciam u> fallatiam W I C fala- 

tiam B 

c. 26, p. 123, 11 alii( = B) ali (ali ex alii corr. I H) 

c. 28, p. 124, 14 Mancino 244 ( = L) nucerino X B Nuncino(nuntino I A) u 

M et K multa scribendi compendia conseruant, quae codici y sunt 
uindicanda. 246 Quae nonnumquam errores in aliis huius stirpis libris facile 
explicant, ut c. 2 (p. 101, 1) aiorum pro aliorum, in H amicorum, in C U ani- 
morum, in Q animos; c. 9 (p. 107, 5) ne (pro naturae) in K, in C A 
autem ne; c. 10 (p. 108, 18) sigP 46 in M K, in H signant, in A significatur. 
Quidam errores in K e compendiis, quae librarius M resoluere non ausus 
est, explicari possunt, ut c. 4 (p. 103, 9) prope ( = proprie) M prope K; c. 9 
(p. 106, 19) dein( = deinde) M Demu K;c. 10 (p. 108, 15) cognom( = cognomen) 
M cognoie K. 

Venetus codex longe est optimus huius stirpis, atque meo iudicio inte- 
grior est quam Vaticanus I, Bodleianus, Hauniensis, uel etiam Gudianus. In 
quibusdam lectionibus, quae ad orthographiam pertinent, is codex cum 
uno et altero uel cum paucis aliis ueras scripturas praebet, ut c. 2 (p. 101, 9) 
leneus ( = lenaeus C); c. 14 (p 111, 5) Nicia ( = N V), (p. .111, 15) Nicia 
( = X N D V U A) ; c. 23 (p. 1 1 7, 13) Palaemonem ( = W) ; c. 24 (p. 1 18, 6) bery- 
tius(=G B V H Q). C. 17 (p. 113, 20) emicyclium in M uerae formae hemi- 
cyclium, quae in solis N G V uidetur, proxime accedit. C. 4 (p. 104, 2) 
^thiologias, 2 " M Hersfeldensis libri lectionem conseruat, ubi ceteri stirpis y 
una cum W G B in ethymologias uel tale quid abierunt. C. 25 (p. 119, 10) 
M cum X V L C paululo pro paulo in ceteris testatur, ita ut uix dubitem illud 

M8 Graeuius, N. Heinsius, uulgo, Athenis; uehementer dubito an recte. 
M4 Vide supra p. 101. 

M5 Saepius eadem compendia atque H exhibent. 
"« Idem compendium in B V L. 

M1 Pro aetiologias, et sic edendum est, non ethologias, ut editores omnes (praeter Tros- 
sium) post Beroaldum haud recte publicauerunt. 



649] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 149 

Hersfeldensi libro uindicare. C. 14 (p. 112, 2) etiam M cum solis W 
ueram scripturam non possit sincere exhibet. 248 Haud ita multas lectiones 
peculiares quas neque librarius neque corrector sustulit in codice M in- 
uenies. Viginti fere quinque praeter eas quae ad orthographiam pertinent, 
animaduerti. Haec exempli gratia ostendo: c. 5 (p. 104, 14) dignitatemque 
pro dignationemque; c. 7 (p. 105, 23) quoque claros (= Q) pro claros quoque; 
c. 9 (p. 107, 15) proprie pro prope; c. 10 (p. 108, 18) ad om.; c. 15 (p. 112, 11) 
Pistorum (prostoriiqi K); c. 18 (p. 114, 6)&inyme, proZmyrnae;c.23(p. 118, 
1) libidinis pro libidinibus; c. 28 (p. 124, 16) cornelius pro cornibus; c. 30 
(p. 126, 9) centumuiriali pro centumuirali. Quae omnia merae neglegentiae 
deberi uidentur, sed in indicibus duo additamenta de industria facta sunt. 
P. 98, 11 Staberi Erotis nomen ex Hersfeldensi libro uel exciderat uel num- 
quam locum in indice habuerat; in M autem inter Cornelius Epicadius 
(sic in M) et Curcius nicia (sic) Staberius heros V hiero addita sunt; p. 99, 
1 L. praenomen, quod in ceteris libris praeter B deficit, nomini plocius (sic 
in M) Gallus e contextu praefixum est. Probabilius mihi uidetur haec addi- 
tamenta non in ipso M sed in 8 facta esse, sed pro certo iudicari non potest, 
cum indices in K deficiant. Sed p. 98, 6 praenomen M., 1. 8 praenomen 
L. in hoc solo codice desunt; quae neglegentia ab illo studio corrigendi ab- 
horrere uidetur. 

Librarius M saepius uel inter scribendum uel in relegendo suos errores 

ri tione 

sustulit, uelut c. 7 (p. 106, 5) reperitur; c. 9 (p. 107, 10) insectantem; c. 14 
(p. 112, 3) libertos ut uidetur in libros correctum; c. 25 (p. 122, 23) uoluntate 
libertate. Curiosius correcturae officio functa est secunda manus in hoc 
codice, quae complures errores ab ipso librario factas sustulit, sed neque 
lectiones quae stirpis 7 propriae sunt, neque eas quas M communes cum K 
habet mutauit. Unde constat correctorem continuo post librum scriptum 
suo munere functum esse, neque aliud exemplar habuisse nisi id quo prior 
librariusususesset. 249 Haec uitia inter alia a prima manu admissa correc- 
toris manus sustulit: c. 4(p. 104, 1) pparanda ut problemata paraphrasis al- 
locutiones in textu omissa in margine addidit; c. 7 (p. 105, 19) libidine in 
textu perleuit liberalitate in margine addidit; c. 9 (p. 106, 21) prorsus in 
textu deleuit professus in margine suppleuit; c. 23 (p. 117, 3) &* expunxit, 
ac supra uersum scripsit; c. 23 (p. 117, 18) promercalium in textu omissum 
in margine addidit; c. 25 (p. 120, 10) neque placent in text. om. in margine 
addidit. Eadem altera manus c. 13 (p. 110, 21) alteram lectionem hero suo 
metre, emptus margini adiecit, emptus autem quod librarius in textu scrip- 
serat in empturus immutauit. Idem corrector librum copiosis adnotationibus 
marginalibus ita instruxit ut argumenti indiculos exhiberet, ut ad c. 3 (p. 

" 8 Vide supra p. 78. 

149 Corrector idem fuisse uidetur qui cetera omnia hoc codice contenta praeter Suetonium 
et opera Tacitea exscripsit. Vide Philipp, 1904, p. 304; et supra p. 32. 



150 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [650 

102, 10 sq.) Quanta merces olim grammaticorum; uel ut res memorabiliores 
adnotaret, ut ad c. 16 (p. 113, 5 sq.) primus latine ex tempore disputauit; uel 
ut nomina propria et uerba singulariora in margine repeteret. Versus car- 
minum a Suetonio prolatos, quos librarius continuos in ordine scripserat, 
in margine notauit, ut ad c. 9 (p. 107, 17) Versus trimeter catulli bibaculi- 
ad c. 11 (p. 109, 22) Catulus bibaculus Endecasyllabi Versus; uel uerbo 
uersus simpliciter adfixo ut ad c. 18 (p. 114, 8). Ad c. 9 (p. 107, 20) retorhi- 
cum margini adiecit, quod certe in exemplari suo inuenit, cum idem in K 
(rhetoricum) in contextum ante grammaticum inrepserit. 250 

Codex K permultis uitiis, quae librarii imperiti et neglegentes admittere 
solerent, inquinatus est. Perpaucas bonas lectiones ostendit, quae sorti 
attribuendae sunt, ut mihi uidetur: c. 18 (p. 114, 3) is solus Crassicius habet; 
c. 16 (p. 113, 2) obicitur( = V? B C Q), c. 25 (p. 119, 12) subiciam ( = W B Q 
subitiam I), c. 28 (p. 124, 11) obitientibus ( = obicientibus W), c. 29 (p. 125,4) 
obicit ( = W B) simplicem * litteram recte ostendit. 251 C. 3 (p. 101, 15) 
stillo exhibens verae formae Stilo, quae in solo Q inuenitur, accedit. 262 C. 
16 (p. 113, 8) uersiculi formae uersiculis ( = B L Q) quam restituendam cen- 
seo 253 propius accedit. C. 24 (p. 119, 4) cum plurimos ( = D L U C), ubi 
cum plurimis in Hersfeldensi libro fuisse uidetur, 254 profert. Alia quoque 
in hoc libro de industria mutata deprehenduntur, ut c. 4 (p. 104, 8) uero 
mane( = D H U), quod ante Trossium uulgatum erat, Rothius Reifferschei- 
diusque resuscitare non debuerunt, cum alter ordo mane uero in Hersf eldensi 
esset et sententiae sit aptior, siquidem mane et post meridiem inter se op- 
ponuntur; c. 3 (p. 101, 17) Marcellum pro Metellum; c. 4 (p. 104, 1) romanis 
pro ipsis in exemplari; c. 5 (p. 104, 19) postumus pro post huius in exemplari; 
c. 9 (p. 107, 3) perialogus pro perialogos; c. 18 (p. 114, 8) Viri pro uni; c. 30 
(p. 125, 15) receptusque est pro receptusque, (p. 125, 16) plauti (=Q) pro 
Planci, (p. 125, 18) plauto pro planco, (p. 125, 18) actaque ita impleuit pro 
atque ita impleuit. Quae omnia uix inconsulte mutata sunt. Quod ad 
orthographiam pertinet, hic codex litteram e semper pro ae scriptam habet; 
consonantes duplicatas pro singulis saepissime ostendit, ut c. 10 (p. 108, 23) 
elligeret( = Yl>), (1. 24) assinium ( = B); c. 22 (p. 116, 19) Assinius ( = H); c. 11 
(p. 109, 5) traddiderunt ( = F); c. 13 (p. 111, 2) traddant; c. 21 (p. 116, 3) 
traddit; c. 14 (p. 111, 11) profert, (1. 12) oppinor; c. 17 (p. 113, 15) ellectus 
( = B); c. 21 (p. 116, 2) ellegantem ( = B); c. 23 (p. 117, 17) dilligentissimus; 
c. 24 (p. 119, 7) eddidit; c. 25 (p. 122, 3) neccessaria ( = U); c. 29 (p. 125, 1) 
accumen stilli; grammatticus et grammattica fere semper. 

"° Vide supra p. 146 adn. 237. 
251 Vide supra p. 67. 

262 Vide supra p. 102. 

263 Vide supra p. 129. 

254 Vide supra p. 124 adn. 129. 



651] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 151 

In permultis aliis huius libri propriis nihil nisi inconsultam depraua- 
tionem agnoueris: c. 1 (p. 100, 3) disciplinibus , (1. 5) apoete pro et poetae, 
(1. 11) posterius pro posterioris; c. 2 (p. 100, 19) uris pro nris, (p. 101, 11) aie- 
runtque pro auxeruntque; c. 3 (p. 102, 4) nemo pro ueneno; c. 4 (p. 103, 26) 
descriptis pro discretis; c. 8 (p. 106, 11) cunias pro Cumas; c. 9 (p. 106, 22) 
prop a pro patria; c. 11 (p. 110, 5) fueris (uel fucrisT) profarris; c. 15 (p. 112, 
11) prostorumque pro priscorum; c. 17 (p. 113, 12) stilum pro solum; c. 25 
(p. 120, 15) caw pro ca«sa (ca in exemplari), (p. 121, 18) latinis pro latius; 
c. 30 (p. 126, 4) sobolasticus pro scholasticus; et sescenta alia. 

Multa uerba omissa in hoc codice reperies, alia inconsulte ut c. 25 (p. 
122, 22) uerba inde a puer ad (1. 23) Olim; c. 1 (p. 100, 9) quod; c. 3 (p. 102, 1) 
editum; c. 5 (p. 104, 16) quoque; c. 10 (p. 108, 17) quorum, (p. 109, 2) nihil 
aliud; c. 15 (p. 112, 15) gratis; c. 23 (p. 117, 7) etiam; alia quidem ubi la- 
cunae religiose sunt relictae, quasi his locis aut exemplar aliquod damnum 
perpessus esset, aut librarius compendia scribendi uel scripturam haud satis 
compositamexplicarenonaususesset. Haec verba inter alia spatiis uacuis 
relictis omissa sunt: c. 6 (p. 105, 4) Zmyrnae; c. 23 (p. 117, 14) nominis; c. 24 
(p. 119, 4) postmeridianis; c. 26 (p. 123, 14) rhetorem; c. 27 (p. 124, 2) uetere 
more; c. 29 (p. 125, 4) et ioci causa? hh Compluriens etiam, ubi compendia 
resoluere non ausus est, librarius primis uel ultimis uerborum litteris scrip- 
tis lacunas ceteris litteris postea implendas reliquit: c. 2 (p. 100, 20) ca. . . . 

(carTain M); c. 4(p. 104,9) pat (cf. pfumm H); c. 15 (p. 112,10) popi. . . 

qy, c. 18 (p. 114, 5) graphos; c. 23 (p. 117, 1) tex. . . . ; c. 24 (p. 118, 14) 

. . . .est pro adnotare; c. 25 (p. 122, 4) super . . . . ; c. 29 (p. 125, 3) con. . . .pro 
congiarium; c. 30 (p. 125, 16) con. . . .pro contubernium. 

K adnotationibus marginalibus eiusdem generis atque M sed copiosiori- 
bus instructus est. Hae adnotationes in M et K ex eodem fonte non proflu- 
xerunt, cum nisi in nominibus propriis numquam conspirent. Exempla in 
K sunt: ad c. 4 (p. 103, 7) litteratus & eruditus secundum Comelium; ad c. 4 
(p. 104, 3 sq.) pueri sicci: aridi; ad c. 16 (p. 113, 17) quis primus poetas le- 
gerit; ad c. 25 (p. 123, 1 sq.) Appellatio ude (sic) dr; ad c. 30 (p. 126, 2 sq.) 
Gestus in orando. Omnes adnotationes marginales ex eadem manu atque 
ipse codex, quod iudicare possim, profluxerunt, neque in toto codice certa 
indicia secundae manus repperi. 

Non infitior K compluriens cum ceteris huius stirpis conspirare, ubi M 
a partibus meliorum librorum stat, ut c. 7 (p. 106, 1) 6* pro etiam; c. 14 
(p. 111, 14) sit (si C A Q) pro sint; c. 25 (p. 121, 11) atque pro ac, (p. 122, 11) 
et sic pro Sic; uel cum uno et altero stirpis y contra ceterorum omnium 
testimonia facere, ut c. 2 (p. 100, 16) bellum punicum (=H U A) pro Puni- 
cum bellum; c. 11 (p. 110, 13) ois ( = omnis H C A) pro omnes; c. 18 (p. 114, 3) 
L. omis. (= H C A Q). Sed codex K in uniuersum non eadem peccata quae 

*•• Sic in exemplari. 



152 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [652 

H U C A Q prae se fert, et talis conspiratio, ut rarius fortasse ad arche- 
typum 7 referri potest, sic saepius fortuita habenda est. Mirum esset, nisi 
libri tam corrupti hic illic eadem uitia exhiberent. 

3. Ceteri Stirpis y Codices e commvni Archetypo deperdito f Ortvs 

DVCERE PROBANTVR 

Ex altero codicis y apographo, quod f nomino, reliqui codices 266 H P U C 
F A Q, ut iam dixi, ortus uariis gradibus ducunt, quod facile persuasum 
habebis si hanc tabulam perlustraueris : 267 

f(HPUCFAQ) MK« 

c. 2, p. 101, 5 scripta H C A scriptura 

scriptura U scrip- 
turae Q 

268 Nunc ad codicis f progeniem accedit codex Neapolitanus IV. B. 4. bis (S), ut lectiones 
huius sectae propriafe in eo quoque deprehensae demonstrant. Haec tamen in S bene resti- 
tuta sunt: c. 10 (p. 108, 22) breuiario; c. 11 (p. 110, 5) Quem; c. 18 (p. 114, 13) compararetur; c. 
25 (p. 121, 13) processerint; c. 28 (p. 124, 15) praecipitatum. C. 21 (p. 116, 6) aios compendiose 
ut H ostendit S; c. 25 (p. 119, 14) compendium senat. consult., ut uidetur, in senatores consules 
resolutum est; c. 28 (p. 124, 12) 9sus (?) in censueris explicatum est. C. 23 (p. 117, 18) S perin- 
de callium (sc. e promcalium corruptum) exhibens ipsi f propius quam ceteri accedere uidetur. 
Codicem S neque ex t\ (uide infra p. 156) neque ex (uide infra p. 166) profiuxisse multa persua- 
dent, quamquam has lectiones cum ij communes habet: c. 3 (p. 102, 6) Post hec; c. 15 (p. 112, 
10) Hurconem; c. 17 (p. 113, 14) Is erat liberalis; c. 18 (p. 114, 14) in sexti; c. 26 (p. 123, 14) hor- 
dearium; his etiam locis cum facit: c. 15 (p. 112, 6) telluris aedem; c. 16 (p. 113, 9) Epirota pro 
Et Epirota; c. 17 (p. 113, 20) contra; c. 23 (p. 118, 2) dictoque; c. 29 (p. 125, 1) cum. C. 22 (p. 
116, 10) ad id sar° (e compendio adusar pro aduersario), eundem errorem atque C et A (uide 
infra p. 173) exhibet. Confer etiam c. 10 (p. 108, 18) hic ernia in S cum h 7 ina in C et hefi mea in 
A. 

Manum emendatricem alicuius uiri docti haec in S deprehensa detegunt: c. 23 (p. 117, 14) 
pepercisse ( = O LU) ; c. 25 (p. 122, 3) tum utilia . . . tum perniciosa (sic fere B) ; c. 30 (p. 126, 2) 
incipere( = H); c. 14 (p. 111, 16) possim (cum praecedente habuero pro haberem); uerba Graeca 
C 25 (p. 122, 5) Oeaeia, avaax.evaa, Karaaicevaa, (p. 123, 1) awdeaeia; c. 25 (p. 122, 6) exo- 

leuerunt; c. 29 (p. 125, 4) risus tibi et ioci pro tibi et ioci, (p. 125, 5) compotatorum pro compe- 

in te 

tttorum in exemplari, (p. 125, 7) &* in tuos (uide infra p. 165). Hae tamen ineptiae inter per- 
multa alia docent ipsum codicem S ab illo uiro docto non esse exaratum: c. 15 (p. 112, 5) sus- 
crutauit pro sustentauit; (p. 112, 9) statua pro satura, (p. 112, 13) catonis pro catenis; c. 17 
(p. 113, 18) sexterna pro sextertia; c. 18 (p. 114, 11) nec asua pro nota sua; c. 20 (p. 115, 7) uenti- 
tiam pro notitiam, (p. 115, 8) palemiae pro palatinae; c. 21 (p. 116, 5) corpore pro componere; 
c. 23 (p. 117, 18) ejfumas pro ojficinas. Statuendum igitur est tertium codicis f apographon 
deperditum, cuius pars prior (ad c. 12; uide supra p. 35) in epitomen redacta erat, unde est 
transcriptus noster codex S. Fortasse hi deteriores stirpis y codices plerumque ex eadem 
schola ita profiuxerunt, ut hic illic in diuersis codicibus eaedem grammaticorum correctiones 
inuenirentur (uide supra p. 35). 

257 Hic quoque uera lectio in singulos codices coniectura nonnumquam reuocata est. Q 
autem saepissime e Pontani libro est correctus. 



653] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



153 



c. 3, 



f(HPDCFAQ) 
p. 102, 8 aliud (aliquid Q) 



12 



c.4, p. 103, 6 



10 



16 



19 
26 



c.4, p. 104, 8 



10 



c.6, p. 105, 8 



c. 7, p. 106, 5 



c. 8, p. 106, 10 



13 



13 



nummis (num- 
mum A) 

Corneliusque cett. 
( = CorqueB) Cor- 
nelius A 

appellant H C A 
appellantur U ap- 
pellat Q 

& grammatistam 
(& grammatisten 
F) a grammatista 

Q 

Nam (Nanque Q) 
nullo minus (nihi- 
lominus Q) 
omis. spatio uacuo 
relicto H P C omis. 
nullo spatio relicto 
A F uero U re- 
moto Q 

in numero H U C 
in numerum A Q 
& numero H U C 
e numero A ex nu- 
mero Q 

in plerisque (im- 
pleris quae Qhuius 
(hiusus C) cogno- 
men(congnomenC) 
cett. Huius cogno- 
men in plerisque Q 
impensius H U A 
ipsius impensius C 
ipsius Q 

enim (.n. H) H C 
A & U etiam Q 
principium cett. 
precipuum Q 
enim (n. H) H C 
A .i. U Ennii Q 



If K « 

aliquid (aliqua X) 
nummum 

Cornelius quoque 



appellandos (appellando B) 



a grammatista (a grammatica D) 



Namque uel Nanque 
nihilo minus (nominus B) 

remoto 



m numerum 



ex numero 



huius (unius W Huic D) cognomen 
in plerisque 



lpsius 



etiam 



praecipuum 
Ennii (Enni B V) 



154 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[654 



r(HPu 

c.9, p. 106, 19 



22 
p.107, 4 



c. 10, p. 107, 22 
c. 10, p. 108, 8 

22 



p. 109, 3 

c. 11, p.110, 5 
c. 13, p. 110, 21 



c. 14, p. 111, 5 
18 



c. 16, p. 113, 3 
c. 17, p. 113, 11 



14 
c. 18, p. 114, 13 



CFAQ) 

migrantibus H A F 
inigrantibus C 
otnis. U magistra- 
tibus Q 

omis. cett. Ro- 
mam Q 

negligenter ac H 
negligenter at C 
negligentur ac A 
omis. U negli- 
gentia aut Q 
omis. cett. est Q 
omis. cett. Her- 
mam Q 

breuiore H omis. 
U breuiare C A 
breuia Q 

celeri & H C A 
omis. U ciuilique 
et Q 
Quam 

Vide supra p. 84» 
Libri alteram lec- 
tionem uel partim 
uel in toto in tex- 
tum susceperunt. 
M. C Q Marco H 
UA 

nosti inter nitig H 
nosti inter Nicie U 
nosti inter nitii C 
A nosti Nicie Q 
omis. 

exercitandum H C 
A excitandum U 
exercitandti in ex- 
ercitanda corr . Q 
at H C ac U A Q 
compararet H U Q 
comparare C A 



MKa, 



magistratibus 



Romam (Rhomam B) 

negligentia (neglegentia G I) aut 
(negligentiore, om. aut D) 



est 
Hermam 

breuiario 



celerique et M K ciuilique et « 



Quem 



nosti Niciae (uel Nitiae) &> nostre 
Nicie O nrae Niciae W 



lta 
exercitanda 



aut 

compararetur(comperareturBVM K 
comperaretur I L) 



655) 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



155 



c.19, p.114, 17 

c. 20, p. 115, 4 

8 

6 



21, p 116, 

22, p. 116, 



f(HPUCFAQ) 

14 omis. C A Q in H 
U 

uxoris 

omis. ( = G I) 

omis. 

aios H animos U 

C A alios Q 

omis. cett. M. Q 

modestissimus H 



UCA( = D)moles- 
tissimus Q 
c. 23, p. 117, 18 & m callium H 
inde callium C A 
inde carnium Q 
omis. U 

Senat. Consult: U 
senat consult C 
senatus consulto A 
omis. H Q 
interrupto(= Gm. 

iD ^ 

euenire cett. eo ue- 

nire Q 

ostendamus H C 

A omis. U osten- 

deremus Q 

processerunt (=1 

Gm.l) processe- 

rint Q 

fuit H U C A ad- 

fuit Q 

porta U C A porca 

H sporta Q 

considis H om. U 

Psus C A consularis 

Q 

ab Epidio H C 
ab Epulio U a 
.C. Epidio(-mine- 
mo) Q 
*• Vide supra p. 106. 



c.25, p. 119, 14 

c. 25, p. 120, 3 

p. 120, 12 

13 

p. 121, 13 

p. 122, 17 

17 

c.28, p. 124, 12 

14 



MK « 

ad (Q. om.) MKadQ.u atque 258 

W ad Q. atque a 

Libonis 

puerum 

eo 

alios 

M. (Marcus N D L) 
molestissimus 



promercalium (prouincialium I 
Gm.l) 



senatum consuluit 

interiecto 
eo uenire 
ostenderemus (ostendemus D K) 

processerint (processer T K) 

infuit w affuit D V L 

sporta 

consularis 



a .C. Epidio WGIDVLMa.C. 
Epidio N a .C. epidico B .A. cepidio 
acepidio K 



156 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[656 



f(HPUCAQ) MKw 

c. 28, p. 124, 15 principatum cett. praecipitatum 

precipitatum Q 
c. 30, p. 125, 13 omis. cett. contra contra 

Q 

18 itaque H U A ita- atque ita w mores ita X actaque ita 

que ita C atque K 
ita Q 

p. 126, 7 ne cett. nec Q nec 

7 operandi cett. pe- perorandi (proorandi W) 
rorandi Q 

Qui has lectiones perlustrauerit, continuo iudicabit librarium f per- 
pauca de industria mutauisse, sed saepius propter imperitiam et neglegen- 
tiam errauisse. Ne una quidem bona lectio inuenitur. C. 28 (p. 124, 14) 
ab Epidio Rothius probauit neque edere dubitauit. Non infitior praenomen 
illi deo uix conuenire, sed nemo dubitare potest quin C littera locum in 
Hersfeldensi libro obtineret. 

4. Codices H P U e commvni Archetypo deperdito 77 Originem 

traxisse demonstrantvr. necessitvdo inter codicem h 

et Editionem qvae Incerta vocatvr excvtitur. 

nonnvlla de codice u dicvntvr. 

Vitiosus ille codex f duos procreauit filios, quos 77 et nomino, qui ita 
ut pater eorum perierunt. Ex 77 codices Harleianus (H) cum eius apographo 
Parisino (P) et Vrbinas (U) (neuter tamen primo gradu) originem trahunt, 
e autem ceteri codices, Cheltenhamensis (C) cum eius apographo Floren- 
tino (F) ,Vaticanus 4498 (A), Berolinensis (Q). 

Codices H et U e communi archetypo 77 manauisse lectiones quas infra ex- 
pono docebunt. In dextra columna eis lectionibus quae in y aut f exortae 
sunt 259 primum locum attribui, cum librarius 77 has corruptelas nonnum- 
quam sanauerit uel sanare conatus sit. 

77 (H P U) co 

siquidem 7 si quid w 

ferantur 

Aristarci (Haristarci X) 

punicum bellum 

retractarent (tractarent B retrac- 

tarent L) 

Posthac a Post hoc (Post hos L) « 



c. 1, p. 100, 


8 


si quid 




12 


f eruntur ( = Q) 


c. 2, p. 100, 


14 


Aristarchi ( = /3 A) 




16 


bellum punicum 
(= KA) 


p. 101, 


2 


recitarent 


c. 3, p. 102, 


6 


post haec H post 
hecU( = B) 



,M Vide supra p. 143 sq.; p. 152 sq. 



657] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



157 



i (H P U) 


u 


9 


in urbe fuisse (in 
urbe om. in text. 
sed add. ead. man. 
in marg. binis uir- 
gulis ante fuisse in 
text. et infra in in 
marg. positis H) 


fuisse in urbe 


16 


doctissimis ( = 1 B 


notissimis (nocissimis G nouissimis 




D 


A) 


c.4, p. 103, 17 


istum illum ( = B) 


illum 


p.104, 8 


uero mane ( = D K) 


mane uero 


10 


statim 


stati 7 statim u 


c.7, p. 105, 12 


omis. 


M. (uel Marcus) 


p.106, 3 


& si athenis H & 
syrarenis U 


Etsi Ateius 


c 14, p. 111, 10 


me omis. 


me (m C) 


11 


nudicum H iudi- 
cum U 


Vidium (Nidium Q) 


14 


omis. ( = 0) 


tov (tot W toum A Io. Q) 


18 


molliciem 


uide supra p. 98 


c. 15, p. 112, 10 


Laustaurum (Lau- 
strarum P) 


lastaurum 


10 


lurconem ( = L) 


lurchonem uel curchonem; uide 
supra p. 98 


c.17, p.113, 14 


is erat liberalis 


id erat liberalis y id erat liber ali- 
quis w 


18 


tunc palatii 


palatii (palati oVC) tunc 


c. 18, p. 114, 14 


in 


omis. f ad co 


c.22,p. 116, 19 


Gallus( = aL Q) 


gallius 


c.25, p. 120, 3 


.GN.(=Gn.VLQ) 


.CN. 


c. 25, p. 122, 6 


exoluerunt 


exoluerint (exsoluerunt D exoluerit 
K) 

m 


c. 26, p. 123, 14 


hordearium ( = N) 
H ordeanum 260 U 


hordear y uide supra p. 118 


c.27, p. 124, 4 


.GN. ( = W Gn. V 
L Q) H G. U 


.CN. 


c. 28, p. 124, 17 


comperisse H com- 
perisse U 


comparuisse (conperuisse B C) 


c. 29, p. 125, 8 


audite( = WD) 


audite audite 



"°Ex ordearium corrupt. Cf. in U c. 30 (p. 125, 12) nouanensis et (p. 127, 5) no- 
uanam pro Nouariensis et Nouariam. 



158 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [658 

Huc adde quod c. 18 (p. 114, 9) hanc, et (p. 114, 11) uota, ubi duplices 
lectiones in Hersfeldensi codice pono, H U soli inter stirpis 7 codices eas 
lectiones quas scriptas uides exhibent. 

In Harleiano (H) codice ita ut in Bodleiano 261 (B) duo diuersa genera 
lectionum propriarum inueniuntur, quorum unum manum emendatricem 
alicuius uiri docti; alterum ineptias librari indoctissimi et neglegentissimi 
retegit. Quam ob rem compertum habeo nostrum Harleianum non ex ipso 
77 transcriptum esse, sed potius apographon esse corruptissimum alterius 
cuiusdam codicis quem uir aliquis doctus ex rj transcripserit. Primo ergo 
eum codicem qui inter H et 77 intercedit quodam modo restituere conabor. 
Virum illum doctum qui Harleiani patrem exarauit artis metricae haud 
ignarum fuisse uera lectio c. 11 (p. 110,4) sit sapientiam (= L Q F) pro sa- 
pientiam «/restituta, et c. 16 (p. 113, 9) Epirota pro Et Epirota, uerbo Et 
metri causa deleto, 262 persuadent. Eiusdem doctrina in notis marginalibus 
deprehenditur : uide mihi ad c. 1 (p. 100, 5) Liuius Andronicus; ad c. 15 
(p. 112, 11) Quintilianus li° -V-/ Et uerba antiqui mult/ 26S furate Catonis/ 
Crispe iugurtine. con/ditor historice. 26 * Idem uir doctus c. 15 (p. 112, 9) 

lacerauerit ( = X B V L Q) pro lacerauit in exemplari restituit ; c. 20 (p. 115, 7) 

« 
polyhistorem pro polihistorem 265 recte scripsit; c. 25 (p. 122, 19) brundisii 

pro brundusii in exemplari posuit. 266 Idem librarius nisi fallor c. 2 (p. 101 , 

1) ubi compendium aiorum pro aliorum iam in f in animorum falso resolu- 

tum erat, 267 amicorum substituit; c. 5 (p. 104, 15) corruptelae ferturque 

(pro fecitque), quae in 7 exorta erat, feruntque scribens medelam adferre 

conatus est; c. 14 (p. 112, 2) e possem, quod in exemplari legere debebat, 

possim effecit, 268 c. 17 (p. 113, 18) sestertia( = N G V L) pro sextertia restituit. 

Eidem quoque attribuo c. 4 (p. 103, 25) tam pro iam tam; 269 c. 11 (p. 109, 20) 

in summa pauperie et pene inopia pro in summam pauperiem et pene ino- 

piam- 270 c. 25 (p. 123, 1) synthesis 271 

261 Vide supra p. 122. 

282 Vide supra p. 129. Putet aliquis hanc correctionem librario f attribuendam, cum 
in C A Q quoque inueniatur. Quod non credo, cum pristina lectio in U se habeat, neque 
inscius ille librarius f talem emendationem facere posset. 

263 Litterae um a bibliopega resectae sunt. 

244 Hoc epigramma re uera apud Quintilianum VIII 3, 29 inuenitur. 

2>t Sic in y: polihistoremM V polihystorem K C (=B) pollihistorem A polybistorem Q. 

266 Vide tamen supra p. 71 adn. 88. 

1,7 Vide supra p. 148. 

248 Fortasse etiam in f uera lectio non possit in margine scripta durauerat. Similiter li- 
brarius V lectionem non possit respuit, nisi quod litteram » supra e in possem scripsit. Vide 
supra p. 78; p. 96 adn. 5. 

289 Vide supra p. 83. 

270 Vide supra p. 125. 

271 Vide supra p. 102 sq. 



659] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 159 

Ad Harleiani archetypum, quod Hi nomino, restituendum in editione 
quam Rothium sequens Incertam appello testem pretiosissimam habemus. 
Earum lectionum quae totius stirpis 7 propriae sunt has fere in Incerta 
editione inuenies: 272 c. 3 (p. 102, 11) laeneus; c. 4 (p. 104, 3) scilicet omis.; 
c. 5 (p. 104, 15) tum, (p. 104, 17) indicatur; c. 9 (p. 107,5) omni sermone, 
(p. 107, 20) exemplumf 3 c. 10 (p. 108, 6) Declamantum, (p. 108, 24) Asinium 
pollionem; c. 11 (p. 109, 15) probabantur;c. 14 (p. 111, 15) habuero,(p. 112, 1) 
coitus; c. 17 (p. 113, 14) liberalis, (p. 114, 2) publicaret; c. 22 (p. 116, 17) auc- 
toritatem; c. 23 (p. 117, 16) carperet; c. 25 (p. 122, 11) &• sic; c. 26 (p. 123, 13) 
a Cratino, (p. 123, 14) subiratoque; c. 27 (p. 124, 1) uoltacilius; c. 28 (p. 124, 
9) docendi;c. 29 (p. 124, 10) extitisse. Has deinde lectiones cum f communes 
habet editio Incerta: c. 4 (p. 103, 19) Nam; c. 10 (p. 107, 22) est omis., (p. 
109, 3) celeri &; c. 11 (p. 110, 5) Quam;c. 17 (p. 113, 14) ac; c. 25 (p. 120, 13) 
ostendamus; c. 28 (p. 124, 14) ab epidio. Has etiam lectiones cum rj com- 
munes exhibet: c. 2 (p. 100, 16) bellum punicum; c. 3 (p. 102, 9) in urbe 
fuisse; c. 4 (p. 104, 8) uero mane; c. 7 (p. 105, 12) M. omis.; c. 14 (p. 111, 14) 
tov omis.; c. 17 (p. 113, 14) Is erat liberalis; c. 22 (p. 116, 18) gallus; c. 25 
(p. 122, 6) exoluernnt. 27 * Has denique lectiones non nisi in Incerta editione 
et H inuenies: c. 17 (p. 113, 14) carior pro rarior; c. 24 (p. 118, 9) memoria 
antiquorum pro antiquorum memoria, (p. 119, 2) aliquos pro aliquot; c. 25 
(p. 121, 18) liberius pro uberius; c. 26 (p. 123, 10) uirorum pro hominum, 
(p. 123, 14) hordearium ( = N). Sed editio Incerta eis turpissimis uitiis, qui- 
bus Harleianus codex laborat, quorumque nonnulla infra ostendam, om- 
nino caret, neque dubium mihi uidetur quin is, qui Incertam comparauit 
non ex ipso Harleiano sed ex eius archetypo Hi, de quo supra uerba feci, 
hauserit. Quod etiam, ut spero, infra probabo. 

Cum in Incerta editione multa eorum uitiorum quae in 7 f r\ exorta 
sunt 275 non legantur, satis constat, quod Rothius etiam suspicatus est (p. LX 
adn.), eum qui hanc editionem curauit alio quoque codice usum esse. Hunc 
alterum codicem unum fuisse ex stirpis /3 libris haelectiones demonstrant: 276 
c. 2 (p. 100, 15) secundum et;cA (p. 104, 1) ipsos, (p. 104, 3) alia; c. 6 (p. 105, 
8) diuarum. Neque certissima argumenta desunt, quae doceant quem ad 
codicem stirpis /8 haec editio referenda sit. C. 17 (p. 113, 10) Incerta editio 
MVERIVS, quod sine dubio est typographi error pro M. VERIVS, te- 

in Incerta editio indice caret. 

m Vide supra p. 146. 

174 Typographorum error pro exoluerunt. 

171 Eodem iure suspicari licet alias interpolationes, quas librarius Hi introduxit, huius 
alterius codicis opera ex editione Incerta sublatas esse. Nam has lectiones peculiares in H uiro 
illi docto qui eius archetypum exarauit quam imperito librario qui ipsum Harleianum confe- 
cit attribuere malim: c 3 (p. 102, 14) numis pro annuis; c. 4 (p. 104, 10) tnersisse pro transisse, 
(p. 103, 17) quidatn pro quidem; c. 9 (p. 107, 5) otnnes pro omni. 

174 Vide supra p. 116 sq. 



160 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [660 

statur. Osannus hoc praenomen ex hac ipsa editione textui primus resti- 
tuit, quamuis conf essus sit se ignorare unde sumptum esset, cum in Incerta 
nullus esset index. Duo soli codices B et W hoc praenomen ex indice re- 
stitutum exhibent. In illo etiam nomen una littera R ut in Incerta scriptum 
est. 277 C. 8 (p. 106, 13) Enni elenchorum in codice f in enim elenchorum 
corruptum abierat; Incerta editio autem ennitlencorum, quod nusquam 
nisi in B (enniclencorum) reperies, exhibet. C. 10 (p. 108, 1) ubi stirps 7 
uerae lectionis notus memoriam amiserat nihil nisi alteram lectionem natus 
testans, Incertae editor ex altero codice auxilium petens nominatus scripsit, 
quod autem in solo B se habet. Haec quoque non nisi in Bodleiano et In- 
certa editione inuenies: c. 3 (p. 102, 13) apuleum pro apuleium in codicibus; 
c. 20 (p. 115, 9) Claudio pro Clodio; c. 25 (p. 119, 11) esse pro etiam, (p. 122, 
3) tum. . . tum 2n pro dum. . . dum in Hersfeldensi; c. 28 (p. 124, 14) epi- 
dicusF* Haec autem habet Incerta cum B et paucis aliis libris scriptis: 
c. 11 (p. 110, 5) et selibra (et selibia B) ( = M), (p. 110, 15) Zenodocti ( = K); 
c. 20 (p. 115, 3) hyginus ( = V), (p. 115, 11) uixit ( = K Q); c. 28 (p. 124 ,11) 
canutius( = 0); c. 30 (p. 127, 1) excanduisset (= X D). In H carminum uer- 
sus continue in ordine scripti sunt, cum B in c. 11, c. 18 (p. 114, 8 sq.), 
c. 22 (p. 116, 20-21) eos nara orlxov compositos exhibet. Incerta edi- 
tio eandem rationem atque B secuta est, nisi quod c. 22 (p. 116, 20-21) 
nullam habet uersuum distinctionem. Is qui Incertam editionem curauit rei 
metricae ignarus fuisse uidetur, cum c. 11 (p. 110, 4) sapientiam sit, c. 16 
(p. 113, 9) Et Epirota cum B scripserit, quamquam Hi emendatiores lec- 
tiones exhibebat. 280 

Constat igitur eum qui Incertam editionem curauit praeter Harleiani 
archetypum alio codice ei Bodleiano simillimo usum esse. Non ta- 
men puto eum ipsius Bodleiani copiam habuisse, sed potius eius codicis 
e quo B transcriptus esset. 281 Quod quidem nisi fallor probari potest. Nam 
compluriens et H et B corruptas lectiones habent, saepius etiam inter se for- 
tuito consentientes, ubi Incerta ueram scripturam profert. Quodsi his locis 
U cum H conspirat, consentaneum est ueram lectionem in Harleiani 
archetypo se habere non potuisse. Unde uerisimillimum mihi uidetur In- 

177 Marcus Verius B M . Varrius W. Cum et H et U indice careant, uerisimile est indi- 
cem iam in »j defecisse; unde colligitur eum qui Incertam curauit hoc praenomen in Hi reperire 
non potuisse. 

278 tum . . . et tum in B. 

178 In eodem uersu Incertae editor codicis Hi lectionem ab epidio praetulit, et continuo ubi 
ueram scripturam nucerino in B ( = X) inuenire potuerat, corruptam nuncino {nucino in Inc.) 
ex Hx suscepit. C. 3 (p. 101, 15) Incerta lectionem istilio uel ex Bi uel ex Hi accipere potuit, cum 
hi duo nescio quo casu hanc eandem corruptelam exhiberent. Item c. 15 (p. 112, 9) lacerauerit 
in Incertam ex alterutro fonte manare potuit. 

180 Vide supra p. 158. 
Ml Vide supra p. 122. 



661] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 161 

certae editorem ueras lectiones in Bodleiani archetypo inuenisse ubi ipse 
B pessum ierit. Qui loci sunt: 

7} (H U) (falso) B (falso) Incerta Ed. (recte) 

c. 1 (p. 100, 2) rudi rudi rudi .s. 

c. 2 (p. 101, 2) recitarent tractarent retractarent 

c. 3 (p. 102, 16) doctissimis doctissimis notissimis 

c. 4 (p. 103, 6) Corneliusque Corque Cornelius quoque 

c. 15 (p. 112, 13) praeceptisque praeceptisque perceptisque 

Eodem pertinere uidetur quod c. 11 (p. 110, 5) Incerta editio et selibra 
formaris testatur, B et selibia furis, H et libra farris ; ubi uerisimile est in 
Bodleiani archetypo compendium aliquod pro farris extitisse, quod librarius 
B in furis, Incertae editor in formaris explicauerit. Selibia in B merae de- 
prauationi deberi uidetur. 

Eodem modo, nisi fallor, demonstrari potest Incertae editorem non ipso 
Harleiano sed eius archetypo Hi usum esse; siquidem c. 3 (p. 101, 16), op- 
timatum, et c. 23 (p. 116, 22), Rhemmius, Incerta editio cum tota stirpe 7 
facit, in ipso Harleiano tamen haec uerba omissa sunt. Nam Incertae edi- 
tor has lectiones ex Bi accipere non potuit, cum B cum ceteris suae stirpis 
optimatium (quimanum D) et Rheminius testetur. 

Est nihilo minus quaedam confusio in Incertae editionis testimoniis, 
uelut c. 3 (p. 103, 2) Sisennius (Sistenius H om. B), (p. 103, 3) opius (Op- 
pius H B) cum U A praebet; c. 4 (p. 103, 13) rigido (rigida H tigida B), c. 30 
(p. 125, 18) actaque ita (itaque H Atque ita B) cum K exhibet; c. 5 (p. 104, 19) 
Posthumius cum Q profert. Quae tamen omnia fortuita mihi uidentur. 
Haec editio propriis lectionibus minime caret, quarum partem maximam 
typographorum erroribus attribuo, ut c. 18 (p. 114, 14) ad .R. Sexti;c. 23 
(p. 117, 9) .N. uarronem. Tres notabiliores lectiones animaduerti: c. 18 
(p. 1 14, 5) mimographus ( = X) ; c. 23 (p. 117, 19) insitam pro institutam ; c. 25 
(p. 121, 2) consulibus Hirtio et Pansa pro cum consulibus Hirtio et Pansa. 
Mimographus restitui debere supra (p. 82) iudicaui, sed quo pacto in hanc 
editionem inrepserit non extrico. Consulibus Hirtio et Pansa uerbo cum 
omisso Aldus suscepit; Burmannus cum primus restituit, quod Baumgarten- 
Crusius sine iusta causa iterum deleuit. Insitam pro institutam Rothius 
edere ausus est. Alia in Incerta editione ad libitum immutata uidentur, 
ut c. 4 (p. 103, 13) Ficrio pro Furio, (p. 103, 20) quemquam pro quem; c. 10 
(p. 108, 7) professor pro praeceptor, (p. 108, 19) collegimus pro coegimus; 
c. 30 (p. 126, 8) timore pro pudore. 

Is qui Incertam editionem curauit utrumque librum manuscriptum 
satis accurate contulisse uidetur, secundum hanc normam, nisi fallor, ut 
codici H x ubi textus sanus sibi uideretur oboediret, eis autem locis ubi H x 
corruptelis laborare iudicaret auxilium a Bi peteret. Rothius (p. LVI) edi- 



162 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [662 

tionem Florentinam 1478 ueterum omnium longe optimam iudicauit. Ego 
quidem Incertam ueriorem Suetoniani opusculi imaginem praebere censeo. 

Vt ad ipsum Harleianum redeam, tam multis propriis uitiis scatet, quae 
non nisi ob librari neglegentiam exoriri potuerint, ut hunc librum qui aeta- 
tem tulit nullo modo ei uiro docto, cuius operam supra (p. 158) descripsi, 
uindicare possim. Librarius igitur aliquis indoctus praestantius illud exem- 
plar una cum notis marginalibus exscripsit, sed ita inepte et neglegenter ut 
haec inter multa alia admiserit: c. 3 (p. 102, 1) Socerus pro Seruius; c. 4 
(p. 104, 21) dicit pro diem; c. 7 (p. 105, 15) crediderunt pro crediderim; c. 10 
(p. 108, 11) herniam pro Hermam in exemplari, (p. 108, 18) signant pro signi- 
ficat, (p. 108, 18) aliam nostris pro nostram aliis, (p. 108, 19) coeginius pro 
co egimus; c. 21 (p. 116, 6) nouem pro nouum; c. 24 (118, 6) quibus pro Probus; 
c. 28 (p. 124, 12) considis pro consularis; uerba passim omissa, ut c. 1 (p. 100, 
4) eius, (p. 100, 10) eodem; c. 2 (p. 101, 6) quos; c. 3 (p. 101, 16) optimatium; 
c. 23 (p. 117, 12) omnium. 

Restat ut de duabus bonis lectionibus quas H solus 282 exhibet uerba 
faciam. C. 22 (p. 116, 18) uerbo, ubi ceteri libri omnes uerba testantur, in- 
uenies. Dicat aliquis hanc esse coniecturam eius uiri docti qui Hi exarauit, 
quod tamen non puto, cum indoctus ille librarius qui ipsum Harleianum 
confecit litteras ao e saepius inter se confuderit, ut c. 4 (p. 104, 5) io pro iam, 
quod etiam librarius P in ideo explicauit; c. 10 (p. 109, 1) Antiquo pro an- 
tiqua; c. 11 (p. 109, 6) ipo (ipso in P) pro ipse; c. 14 (p. 111, 7) eo pro ea. 
Quare hanc bonam lectionem, quamquam eam edere nullus dubitabo, 2 * 3 
sorti magis quam coniecturae deberi suspicor. C. 30 (p. 126, 2) incipere in 
H ex in opere correctum legitur. Talis correctio ab eo librario, qui hunc 
codicem exarauit uix fieri poterat, sed mea opinione alicui lectori attribu- 
enda est. Quod quomodocumque se habet, haec correctio ante Parisinum 
transcriptum facta est, cum hic incipere ostendat. 

Vt rem haud multis uerbis dignam hic absoluam, Parisinum codicem 
Harleiani esse apographon Peterson Gudemannusque Dialogum castigantes 
recte iudicauerunt. Osannus tamen in Suetoni libello curando haud recte 
negauit. Namque argumenta omnia ab Osanno ad suam opinionem confir- 
mandam prolata falsa collatione alterius utrius codicis nituntur. Has igitur 
discrepantias inter H et P extare ille longe a uero aberrans existimabat: 
c. 6 (p. 105, 2) primo H patrio P; c. 7 (p. 106, 3) Atteius H Athenis P, (p. 
106, 5) ipsius H impensius P; c. 9 (p. 107, 20) filium H R™ P; c. 24 (p. 118, 
11) se H omnes P; c. 26 (p. 123, 10) hominum H uirorum P, (p. 123, 15) 
appellat H omis. P. Genuina tamen horum codicum eisdem locis testi- 
monia hic habes: prio H patrio P; impensius H P; athenis HP;i?*HP; 

282 Cum Parisino, ut semper, nisi aliter moneo. 

288 Nulla est causa cur tam longe a fide codicum discedatur, ut G. Faerni (apud Statium) 
coniecturam uerbis cum Reifferscheidio suscipiamus. Vide supra p. 81 sq. 



663] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 163 

se H P; uirorum H P; appellat omis. H P. Quocirca eosdem locos quos ad 
negandum protulit Osannus ego ad affirmandum exhibeo. Quibus etiam 
accedunt multae aliae lectiones, quae in his solis codicibus inueniuntur: 
c. 1 (p. 100, 4) eius om., (p. 100, 10) eodem om.; c. 2 (101, 1) amicorum, (p. 
101, 4) etiam, (p. 101, 6) quos om.; c. 3 (p. 101, 16) optimatium om., (p. 102, 
1) Socerus (pro Seruius), (p. 102, 8) scriberet H scriber&ur P; c. 4 (p. 103, 2) 
Sistenius, (p. 104, 3) huius generis, (p. 104, 5) io H ideo P (pro iam), (p. 104, 
10) mersisse; c. 5 (p. 104, 14) Niganor; c. 7 (105, 15) crediderunt, (p. 106, 2) 
excesserint; c. 9 (p. 106, 17) more, (p. 106, 18) die in inimicorum, (p. 106, 21) 
inde om., (p. 107, 13) quo nam artificio; c. 10 (p. 108, 11) herniam, (p. 108, 12) 
quibus, (p. 108, 18) aliam nostris, (p. 108, 19) coeginius, (p. 108, 24) Asi- 
nium om.; c. 11 (p. 109, 5) Vulerius, (p. 109, 6) ipso, (p. 109, 20) extremam bis; 
c. 13 (p. 111,1) litteratum; c. 14 (p. 111, 7) eo (pro ea), (p. 111, 11) Nudicum, 
(p. 111, 13) sum om., c. 16 (p. 113, 9) miracula; c. 17 (p. 113, 14) carior, 
(p. 114, 1) marmori; c. 19 (p. 114, 17) scrobonia; c. 20 (p. 115, 4) exalex- 
andrinum; c. 21 (p. 115, 14) ingenitus, (p. 116, 6) et fecit; c. 22 
(p. 116, 16) et (si) om., (p. 116, 18) uerbo; c. 23 (p. 116, 22) Remmius om. 
spat. uac. nouem fere litt. relicto, (p. 117, 4) insanus, (p. 117, 12) omnium 
om., (p. 117, 18) uestium om, (p. 117, 19) CCCLX, (p. 118, 4) possit; c. 
24 (p. 119, 4) plurimi; c. 25 (p. 119, 15) ex rhetoribus, (p. 120, 12) ut 
(pro et), (p. 121, 18) liberius, (p. 122, 8) sicuti, (p. 122, 17) porca; c. 28 
(p. 124, 10) in quibus, (p. 124, 12) considis; c. 30 (p. 126, 2) in opere in in- 
cipere corr. H incipere P, (p. 126, 6) uerius et rarius. Peculiares autem 
lectiones in P plerumque eiusmodi sunt, quae ob librari neglegentiam 
exoriantur. 284 

Nunc ad Vrbinatem longe pessimum omnium mutilatum illum codicem 
et quasi umbram opusculi Suetoniani transeo. Cuius in foliis perlustrandis 
non unius sed complurium codicum fata legere mihi uideor;quae ad enar- 
randa ab hoc ipso codice qui aetatem tulit progrediar. Codicis U librarius 
incredibili stultitia et neglegentia codicem suum exarauit. Exemplari multis 
glossis instructo usus esse uidetur, cum c. 2 (p. 100, 18) uerba acroasis 
subinde spatio uacuo complurium litterarum relicto omiserit, post 
lacunam autem .i. interrogationes scripserit; c. 23 (p. 117, 8) post 
ex tempore scripserit subito, quod tamen expunxit. Vix aliter explicari 
possunt tales corruptiones quales sunt c. 2 (p. 100, 13) arbitramur pro 

184 Hae fere sunt c. 6 (p. 105, 10) id om.; c. 9 (p. 107, 6) et om.;c. 10 (p. 108, 1) noius (natus 
H) om., (p. 108, 4) ajfectione, (p. 109, 2) toto (pro noto); c. 11 (p. 109, 15) probantur (recte; sed 

ai' hiero 

probabantur in H); c. 13 (p. 110,21) VABERIVS(V Taberius in H), (p. 110, 21) Heros (heros 
H);c. 15(p.ll2,10) Laustrarum? LaustaurumU;c. 16(p. 113,5) Latineom.; c. 21(p.ll5, 17) 
cum bis; c. 23 (p. 118, 1) mulieribus P mulierebus H, (p. 118, 3) fuerunt; c. 24 (p. 118, 7)donec 
. . . contulit om., (p. 119, 1) grammatic.s P grammatices H, (p. 119, 6) quaedam om.; c. 25 (p. 
121, 6) cum diceret P 9diceret H; c. 30 (p. 126, 8) moetu. 



164 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [664 

opinamur; c. 3 (p. 101, 15) preco fuerat pro praeconium fecerat; c. 4 (p. 
103, 10) uocantur pro nominentur; c. 8 (p. 106, 9) retinendum pro tuendam; 
c. 14 (p. 111, 15) ad Athicam in epistola de Nicia; c. 23 (p. 117, 18) ita pro 
adeo; c. 25 (p. 122, 13) exempli gratia pro exempli causa. Nescio qua per- 
uersitate uerborum ordinem sescenties immutauit, ut c. 4 (p. 104, 3) omnino 
sicci, (p. 104, 15) peruenit docendo; c. 7 (p. 105, 17) nec minus grece doctus 
quam latine; c. 10 (p. 108, 3) uerborum priscorum; c. 14 (p. 111, 6) uxorem 
pompeii; c. 23 (p. 117, 10) et natas litteras et morituras. Alia futilia huius 
librari hic uides: c. 3 (p. 102, 1) siti pro sit; c. 4 (p. 104, 3) nouis genus pro 
hoc genus; c. 6 (p. 105, 9) iudicibus (= Q) pro indicibus, (p. 105, 10) id ipse 
perdico pro ipse id per duas; c. 7 (p. 106, 3) & syrarenis pro etsi Ateius; 285 c. 1 1 
(p. 110, 6) tegida pro tegula; c. 14 (p. 111, 16) Niciam illum nostrum pro me- 
cum illum; c. 17 (p. 113, 11) inclamauit pro inclaruit; c. 25 (p. 121, 5) .C. 
Ciceroni pro .C. Curioni. 2 * 6 

Alterius cuiusdam librari opus discernere uideor, qui non tam exemplar 
libelli Suetoniani quam breuiarium conficere uoluit. In uita Orbili Pupilli 
(c. 9) omnia post destitutus (p. 106, 19) usque ad utHoratius (p. 107, 6) omisit, 
nisi quod ad Suetoni uerba reuocanda haec sola interpolauit : hic in disci- 
pulos asper. Deinde post Domiti Marsi uersiculum (1.9) haec inuenies: 
Quinquagessimo anno Consule Cicerone docuit maiore fama quam emolu- 
mento, quae ad praecedentia (p. 106, 22) referenda sunt. Cetera autem 
omnia quae sequuntur in hac uita deficiunt. Item in Atei Philologi uita 
(c. 10) uerba inde ab nonnullum (p. 108, 10) ad capitis finem deficiunt, nisi 
quod (p. 108, 20) coluit familiarissime C. Salustium scripta inuenies. C. 11 
(p. 109, 10) e Suetonii uerbis, ut quidem apparere uel his uersiculis potest, 
idem librarius, ut uidetur, haec effecit: ut quidem apparet his versiculis. C. 
18 (p. 114, 5) post adiuuit (sic in U) uerba ad haec (1. 7) omisit et scriberentur 
in scribuntur mutauit. C. 23 (p. 117, 17) uerbis a diligentissimus ad agros 
(1. 18) omissis adeo coleret in ita coluit mutauit, cum coniunctiuus coleret non 
haberet unde penderet. C. 24 (p. 118, 14) emendare in emendauit immutauit 
atque sequentia ad soli omisit. In eodem capite uerba a perraro (p. 119, 6) 
ad Reliquit (1. 7) omisit. Librarium qui nostrum libellum his aliisque locis 
tam foede mutilauit eundem fuisse qui ipsum Vrbinatem exscripserit uix 
credo, cum huic ne istam quidem scientiolam attribuere possim. 

Haud scio an tertius f uerit librarius qui foedissimas interpolationes ubi- 
que introduxit, ut c. 1 (p. 100, 6) utranque linguam ( = a) pro utraque lingua; 
c. 3 (p. 102, 6) meruit pro increuit, (p. 102, 14) a Delphitio pro ab Aeficio; c. 4 
(p. 103, 25) quasi iam tum disertis pro quamquam iam tam discretis, (p. 104, 

285 Fortasse etsi Athenis in exemplari. Vide supra p. 157. 

286 Nonnumquam idem librarius sua mira futilia in margine correxit, ut c. 11 (p. 110,9) in 
text. Oratio, in marg. tnodo; c. 15 (p. 112, 14) in text. Ipsorum, in marg. precium; c. 25 (p. 120, 
5) in text. nimos, in marg. homines. 



665] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 165 

2) elocutiones pro allocutiones . Sed quid parua enarrem? Idem c. 11 (p. 
109, 6) ubi Suetonius scripserat ipse libello, cui est titulus Indignatio, haec 
concinnauit: ipse in libro cuius titulus est indagatio; c. 21 (p. 116, 1) ad 
corruptum quod elegantem (pro quo delegante) sanandum haec effecit: quod 
eleganter curam Bibliotecarum ordinandarum haberet in Octauie porticu sus- 
cepit. C. 22 (p. 116, 10) Syllogismum et (1. 14) sylogismo pro soloecismum et 
soloecismo scripta inuenies; ibidemque pro Suetoni uerbis arguere perseue- 
rauit uidebis argute perscrutauit. Denique in eodem codice c. 23 (p. 117, 19) 
•piomanu eius institutam satis constet haec leguntur: ex eius manu consitam 
et institutam constet satis. 2 * 7 

Sunt tandem in codice U haud pauca uestigia manus emendatricis eius 
uiri docti qui optime de Suetonio meruit. Qui c. 29 (p. 125, 4) Cicerone ad- 
hibito corruptelas quae iam in Hersfeldensi codice extabant olim sanauit, 
licet posteriores librarii hunc quoque locum satis maculatum effecerint. 
Codex U solus Tu uero adhibes 28 * pro Tibi et (tibet W omis. tibi omis. B) 
in ceteris, compotorum pro competitorum, in te quae pro in quem, haec om- 
nia fere ut in Ciceronis altera Philippica (42) ostendit. Cui (1. 6) in U ut in 
ceteris libris nostris deest. Vbi codices nostri falsum (corr. in salsum L) et 
Ciceronis codices salsum testantur, U O insulsum profert. Verba autem in 
te et in tuos dicta dicere ut in Ciceronis libris leguntur, in codicibus tamen 
Suetonianis et in tuos dicere, in U omnino omissa sunt. Idem codex (1. 8) 
audite et et omittit;item (1. 9) iugera pro iugerum, (1. 10) non iniuria pro*m- 
munia (immuni in Suetoni codicibus praeter 0) scripta habet. Sed nemo, 
ut opinor, credet eum uirum doctum qui hunc locum Ciceronis opera sana- 
uerit eodem tempore istos ineptissimos errores admisisse. Vt cetera ad 
libellum nostrum sanandum ab eodem uiro docto collata attingam, c. 3 (p. 
102, 5) praemortua pro praemortui restituit, quod cautissimi editores sus- 
cipere non dubitauerunt; 289 c. 7 (p. 105, 15) is solus ueram scripturam Scyto- 
brachionis assecutus est; c. 23 (p. 117, 14) pepercisse ( = L) suo loco resti- 
tuit; 290 c. 25 (p. 122, 23) libertatem pro libertate, quod alibi non nisi in B 
inuenitur, 291 recte scripsit; c. 29 (p. 125, 2) meliorem formam temptare ( = W 
K primitus in G) posuit. Idem librarius haec haud inepte emendauit: c. 21 
(p. 116, 5) inscribuntur ( = G L) pro scribuntur; 292 c. 23 (p. 117, 11) presa- 
giente ( = A) pro praesaganteP 3 His quoque locis textui medelam adferre 

»« Verba quae sequuntur CCCLXV uasa edidisse. Sed omissa sunt. 

«•Nonnulli Ciceronis codices sic testantur, quamquam meliores At uero adkibes habent. 
Vide supra p. 79. 

**• Praemortua in editionibus Stephani coniecturae debetur. Osannus solus codicum 
lectionem restituit; dubito an recte. 

"• Vide supra p. 82. 

ni Vide supra p. 119. 

m Vide supra p. 1 1 1 adn. 65. 

"» Beroaldus praesagiente primus edidit; quod Aldus suscepit atque uulgauit. Trossius, 
Oaannus, Rothius ad codicum lectionem praesagante reuerterunt. Reifferscheidius praesa- 



166 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [666 

sibi uisus est: c. 1 (p. 100, 6) notum est(=A correcta lectio in L) pro adno- 
tum est in exemplari; c. 2 (p. 100, 16) in regione pro regione ( = G); c. 4 (p. 
103, 15) simulque grammaticum pro simul grammaticumque; c. 6 (p. 105, 4) 
simul ( = L Q) pro simulque; 29 * c. 14 (p. 111, 14) Verum( = l) pro utrum. C. 
4 (p. 104, 10) statim, c. 14 (p. 111, 10) putem, c. 23 (p. 117, 16) caperet, quae 
in 7 in stdti, phte, carperet abierant, 296 bene restituit. C. 2 (p. 101, 5) scrip- 
tura pro scripta in f reuocauit; c. 4 (p. 103, 10), ubi librarius f appellant pro 
appellandos scripserat, hic uir doctus appellantur coniecit; c. 4 (p. 104, 8) 
ubi remoto in f spatio uacuo relicto omissum erat, uero suppleuit. 296 

Codex U propter hoc quoque est insignis, quod c. 30 (p. 127, 4) is solus 
Regum, quod Decembrius in Hersfeldensi libro legit, testatur. Quomodo 
hic nodus soluendus sit nescio. Cum Decembrius Regum legerit, nostri au- 
tem codices legum testentur, uerisimile mihi uidetur regum in textu Hers- 
feldensis libri stetisse, alteram lectionem/egwm in margine scriptam fuisse; 
sed hanc lectionis uarietatem usque ad Vrbinatem codicem durauisse, neque 
in ullo alio codice qui aetatem tulit in lucem prouenisse omni probabilitate 
caret. 

Hunc codicem pluribus uerbis quam quibus est dignus enarraui, ut 
aperte demonstrem turpissimum istum librum qui hodie est superstes 
nullo modo primo gradu ex rj profluxisse potuisse, sed duos saltem codices 
deperditos inter U et r\ ponendos esse. 

5. Codices C F A Q Editio Veneta a. 1474 e commvni Archetypo 

DEPERDITO ORTVS DVCERE PROBANTVR 

Ex altero codicis f apographo, quod nomino, reliqui quattuor libri, 
Cheltenhamensis (C) et eius apographon Florentinus (F), Vaticanus 4498 
(A), Berolinensis (Q) profluxerunt. Cum Berolinensis, ut infra demonstrabo, 
e duobus exemplaribus confectus sit atque saepenumero a suae sectae me- 
moria discedens cum ceteris fere libris conspiret, ad archetypum d restituen- 
dum editionem Venetam a. 1474, quae his codicibus est coniunctissima, 
adhibeamus necesse est. Hanc igitur editionem quam siglo Ven. indico, 
in tabulis infra expositis tamquam librum manuscriptum adhibeo. Discre- 
pantias inter libros C F A Q Ven. praeter orthographiam et litterarum maius- 
cularum et minuscularum vices accurate adnotaui; eorum autem codicum, 
quorum testimonia in dextra columna ostendo, grauiores modo discrepan- 

giente resuscitauit, sed temere, cum Suetonius non sua sed Palaemonis uerba hic proferat. 
Nam, qui uariis nec uulgaribus metris utebatur, sine dubio uerba inusitata affectabat. G. M. 
Lane, Harvard Studies JX. (1898) p. 23, uerba proxime praecedentia secum et natas et morituras 
litteras carminis uersum olim fecisse demonstrat. Fortasse sed praesagante Vergilio quoquc 
ex aliquo Palaemonis uersu a Suetonio sumpta sunt. 

"* Vide supra p. 133 adn. 180. 

M Vide supra p. 143 sq. 

"' Vide supra p. 152 sq. 



667] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



167 



tias indicaui. Florentinus codex ubique cum Cheltenhamensi conspirat, 
nisi aliter moneo; post autem c. 18 (p. 114, 4) hic initio deficit. 

6 (C F A Ven. Q) M K H U « 

c.l, 



c.2, 



c. 3, 



c.4, 



p. 100, 1 


Grammatica olim 


Grammatica Romae ne in usu qui- 




Romae ne in usu 


dem olim 




quidem 




3 


nec tum (nec tunc 

Q) 


necdum 


8 


latine praelege- 


praelegebant (praeallegabant" 7 D V 




bant C latine per- 


L) 




legebant A Ven. Q 




p. 100, 14 


otnis. 


in urbem 


14 


aullotes C A au- 
lotes Ven. Q Mil- 
lotesF( = B) 


Mallotes 


16 


omis. 


Palatii 


p.101, 8 


legisset 


legisse se 


13 


multi ac(=U) 


multique ac 


, p. 102, 6 


gratia (et omis.) C 
A Ven. et gratia Q 


et gratia 


9 


omis. C A Ven. 
uero Q 


uero 


p.103, 4 


gressu C A Ven. 

ingressu Q 


ingressu 


, p. 103, 6 


in libello 


libello 


11 


litteratos 


litteratores 


19 


aicius C Accius F 
omis. spatio vacuo 
decem fere litt. re- 
licto A ditius Ven. 
alicuius Q 


alicuius 


20 


producerent C A 
Ven. produceretur 
FQ 


produceretur 


23 


omis. ( = L) 


et 


p.104, 7 


Romae non C A 
romae (non omis.) 
F Ven. nomine Q 


nomine 


11 


patronum C A Ven. 






patronorum Q 


patronorum 


97 Vide supra p 


». 123. 





168 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[668 



0(CF 
c.5, p. 104, 17 

c. 6, p. 105, 10 



11 
c. 7, p. 105, 22 

22 

p. 106, 4 

5 

c.9, p. 106, 20 

c.9, p.107, 6 

c. 10, p. 108, 17 

p.109, 1 

2 
c. 11, p.110, 8 
c. 12, p. 110, 18 

c. 13, p. 110,21 



A Ven. Q) 
omis. C A Ven. per 

Q 

inperastichi de li- 
bellis C impera- 
stichi delibellis F 
in perastichi de li- 
bellis A in pera- 
scichi de libellis 
Ven. In perasci- 
chide libellis Q 
inscribuntur 
omis. C A Ven. 
non nisi Q 
mundis C A Ven. 
nundinis Q 
tradat C A Ven. 
tradit F Q 
omis. C A Ven. ( = 
B) esse Q 
induit C A Ven. 
meruit Q 
sedutCFVen. ut 
(sed omis) A ut et 

Q 

seu C A Ven. sic 

Q 

enim C A omis. 
Ven. eum Q 

Salustium 
et idem rursus 
libertum dicebat. 
Edidit librum 
hiero suo menea- 
emptus heros na- 
m&ra empturus 
C omis. (emptus 
post decatasta) F 
hiero suo menea 
emptus heros ra- 
mata empturus A 
hierausuomene (hi- 



MKHUw 



per 



in parastichide libelli (in parastichi 
de libelli W) 



inscribitur 
non nisi 

nundinis 

tradit 

esse 

meruit 

ut et (et omis. B U) 

sic 

eum {om. U) 

Salustio 

et rursus 

libertum edidit. librum 

uide supra p. 84 



669| 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



169 



c. 14, p. 111, 7 

14 

p.112, 1 



c. 15, p. 112, 5 
6 

9 

9 

c. 16, p. 112, 16 



p. 113, 9 

c.17, p. 113, 10 
17 
20 

c. 18, p. 114, 5 



c. 20, p. 115, 5 



8 



c.21,p. 116, 1 

5 



F A Ven. Q) 

erasuomene Ven.) 
emptus heros emp- 
turus Ven. Q. 
retulisset (rettulis- 
set A) 

si tov C F sitoum 
A si Io. Ven. Q. 
cintus C tritus A 
comitus Ven. uic- 
tus Q 
aliisque 

telluris aedem C A 
telluris ede Ven. Q 
uerecundo C Ven. 
Q uerecunde A 
subscripsisset C Q 
Ven. scripsisset A 
actici Sati C At- 
tici Sati A actici 
Stati F atticisati 

Q 

Epirota ( = H L 

m.3) 
libertus 
acciperet ( = B) 
contra 

mimographis C 
minographis A Ven. 

Q 

audii (ex audit) 
imitatus est C 
omis. A auide imi- 
tatus est Ven. Q 
profuit C Ven. 
profuit in prae- 
fuit corr. Q prae- 
fuit A 
omis. 

omis. C A Ven. 
componere Q 



M K H U « 



pertulisset 

sit tov K sit (tov omis.) H U sint 
tov (sint tot W tov omis. 0) w 
coitus M K H U uictus <a 



filiisque 

telluris (telluris templum D) 

inuerecundo 

scripsisset 

Satti (uide supra p. 75) 

Et Epirota 

libertinus 

reciperet 

circa 

mimographus X mimographos &> 

audiit (audiuit y N I) et imitatus est 
praefuit 



Augusto etiam insinuatus est 
componere 



170 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[670 



6 (C A Ven. Q) 
c. 23, p. 116, 22 militaris C A Ven. 
mulieris Q 
p. 118, 2 dictoque C A Ven. 
dicto quoque Q 

2 non infacto C non 
infactoA nonfac- 
to Ven. non in- 
faceto Q 

3 qui cum ( = B D) 

c. 24, p. 118, 8 grammatisten C A 
Ven. grammatis- 
tam Q 
9 sic cum Romae C 

c 

A Ven. sit ut Ro- 

mae Q 
p. 119, 6 minus C A Ven. 

nimis Q 
c. 25, p. 122, 5 anascenasCAVen. 

( = B LwJM)ana- 

sceuas Q 
p. 123, 4 reperiuntur C A 

Ven. reperientur 

Q 

c. 27, p. 124, 1 Volcatius 



12 



MKHU(o 
mulieris co in litteris B militis U 

dicto quoque 298 

non infaceto 



qui eum (om. L) 
grammatistam 



sicut Romae 

nimis (unius X) 
anasceuas 

reperientur (repererunt U) 

Voltacilius M H Voltatilius K uola- 
cilius U Oltacilius uel Octacilius w 299 
consularis (considis H otnis. U) 



c. 28, p. 124, 13 



c.29, p. 125, 1 



Epidici 



cui 



Psus C A consucis 
Ven. consularis Q 
Epidii C A Ven. 
( = a corr. lect. in L) 
Epidici Q 
cum C A Ven. cui 

Q 

c. 30, p. 126, 10 parentem C A Ven. 
parentes Q 
14 sedis C A Ven. ce- 
dis Q 

De propriis huius sectae lectionibus|non estfmultum^quod^dicam. Li- 
brarium 6 non omnino indoctum fuisse emendationes c. 16 (p. 112, 16) 
Attici Satti, (p. 113, 9) Epirota, c. 28 (p. 124, 13) Epidii demonstrant; sed 

898 Perperam Reiff. in apparatu. 
398 Vide supra p. 93 sq. 



parentes 



caedis uel cedis 



671] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 171 

interpolationibus libidinose eum indulsisse atque transcribendi opera ne- 
glegenter functum esse cuiuis apparet. C. 18 (p. 114, 5) mimographis, hi 
codices Hersfeldensis memoriam, licet imperfecte, reuocare mihi uidentur, 
sed libenter concedo eos leuissima esse auctoritate. 300 

Vna interpolatio uel error horum codicum, c. 23 (p. 118, 3) qui cum, in 
editionibus usque ad hanc diem permansit, nisi quod Reifferscheidio qui 
(cum) eum edere placuit. Et codicum testimonia et linguae Latinae usus 
postulant ut locus sic edatur: qui eum in turba osculum sibi ingerentem, 
quamquam refugiens, deuitare non posset. 

C. 17 (p. 113, 20) contra pro circa Vahlenus 301 restituendum esse iudicauit, 
quod sine dubio numquam fecisset, nisi Reifferscheidius lectionem contra 
libris N I falso attribuisset. Quem errorem idem Reiff erscheidius postea 302 
correxit, sed in alterum delapsus est, cum scripturam contra non ante sae- 
culum sextum decimum in editiones inrepsisse dixit. Nam contra ab Aldo 
ex editione Veneta a. 1474 susceptum uulgatum est; quod a Trossio etiam 
neglectum Osannus primus reiecit. 

Libri C A Q editioque Veneta et ipsi in duas sectas ita sese distribuunt, 
ut nullus eorum ex ipso 6 transcribi potuerit, sed ad duo codicis apo- 
grapha deperdita, quae e et n nomino, referendi sint. Ex apographo e 
Cheltenhamensis (C) et eius apographon Florentinus (F), et Vaticanus 4498 
(A) ortus ducunt. Ex apographo /z autem profluxerunt editio Veneta 1474 
et Berolinensis (Q), sed ea ratione ut librarius qui Berolinensem exarauit 
Pontani quoque librum adhiberet. 303 

6. Inter Codices C F A et Archetypvm deperditvm e ponendvm 

DEMONSTRATVR. 

Consensus mirus inter codices C et A in inscriptionibus, ubi uerba histo- 
rici et proemium interpolata sunt, supra (p. 142) uideri potest. 304 Librarium 
7 libellum nostrumbipertite distribuisse supra (p. 141) adnotaui. Quod opus 
in C A ita est perfectum, ut grammaticorum index ei parti quae est de 
grammaticis, rhetorum autem index alteri parti quae est de rhetoribus 
praemissus sit. Cum tamen indices in Q et Veneta editione deficiant, nulla 
est causa cur haec distributio ad codicem referri non possit. In C A 
singulis capitibus singulae inscriptiones in ipso ordine praefixae sunt. Prae- 
ter grammaticorum et rhetorum nomina singulis capitibus praemissa haec 
quoque inuenies: ad c. 1 (p. 100, 1) DE GRAMMATICES INVEN- 
TIONE C De inuentione grammatices A; ad c. 4 (p. 103, 5) De appella- 

100 Vide supra p. 82. 

W1 1877, p. 4. 

"■ 1877, p. 4. 

»»Videinfrap. 181 sq. 

^ 04 Librarius F libri inscriptionem suo arbitrio mutauit. Vide supra p. 142. 



172 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [672 

tione grammaticorum; ad c. 25 (p. 119, 9) De rhetoricae (Rhetorices A) in- 
uentione et inuentoribus. Ad c. 11 (p. 109, 11) in utroque codice legitur: 
Endecasyllabi de Catone. In Berolinensi quoque et Veneta editione singu- 
lorum grammaticorum nomina singulis capitibus praemissa sunt, sed ita 
ut cognomina compluriens deficiant. Ceterae capitum inscriptiones, quas 
modo enarraui, in Q et Ven. non inueniuntur; sed haud scio an omnes 
codici 6 uindicandae sint. Namque ad c. 20 (p. 115, 3) C inscriptionem M . 
iulius phriginus exhibet, sed in textu Caius 306 iulius priginus profert; Q 
autem et in inscriptione et in textu M. IVLIVS Phryginus 306 testatur; 
A etiam in inscriptione et in textu Caius Julius Phriginus. 307 Quae cum ita 
sint, huius capitis inscriptio certa ratione codici assignanda est. Chel- 
tenhamensis, ut semper, ueriorem codicis 8 imaginem repraesentat, cum 
librarius Q praenomen M . ex inscriptione in textum perperam susceperit, 
librarius autem A praenomen Caius e textu inscriptioni recte restituerit. 
Sunt tamen haud paucae aliae codicum C A proprietates, quae nullo 
modo ad referri possint, sed in eius apographo e originem habere debuerint. 
Quae uitia correctoris manus in C nunc radendo nunc uerbis omissis ad- 
dendis nunc super uersum scribendo partim sustulit. In tabula infra exhi- 
bita lectiones in C quae e priore manu fluxerunt semper ostendi, sed eis 
locis ubi secunda manus medelam adtulit asteriscum adfixi. Codex F cum 
correcta lectione in C semper conspirat nisi aliter moneo. 











e(CFA) 


Ven. Q w 


c. 


1, 


P- 


100, 


9 


quidem ( = B) 


quod 


c. 


3, 


P- 


103, 


3 


h 7 C hoc A 


hic 


c. 


4, 


P- 


104, 


3 


ht genus C habet 

genus A 


hoc genus (huius generis H nouis 
genus U) 


c. 


6, 


p. 


105, 


2 
4 


nouissim C nouis- 
simum A 

*& composuit que 
C & composuit 
que. A 


nouissime 
composuitque 


c. 


7, 


p. 


105, 


17 
21 


singularem 
*ut . . . traderet 
omis. C ita . . . 
traderet omis. zos A 


singularis 

ita ut quotidie (cotidie W) praecepta 

eloquentiae traderet 


c. 


& 


p. 


107, 


3 

5 


incuriis (iniuriis F) 
ne 


iniuriis 
naturae (ne K) 



806 C in litura ut uid. 

808 PHRIGINVS in inscriptione. 

307 Eadem confusio in Veneta editione uidetur, qui M. Iulius Phryginus in inscriptlone 
habeat, sed praenomen in textu omittat. 

308 ita post declamare (sic) insertum A. 



673] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



173 



e(CFA) 
5 quas (quos F) ( = 
D) 
c. 10, p. 108, 6 deme (deinde F) 
1 1 h 7 ma C mea A 

18 h 7 ma C hec mea A 

19 *quas 
c. 11, p. 109, 7 eosque 

8 licenter ( = U) 
c. 13, p. 111, 2 tanta cum 

4 recepit 
c. 14, p. 111, 10 *curae 

13 *triticus ( = K) 
c. 15, p. 112, 10 & pompinonem 

quae C & pompi- 
nonem A & popi- 
nonemque F 
c. 16, p. 112, 19 *omis. 
c. 17, p. 113, 13 *quam materia C 
qua materia A 
17 docuit: quae (do- 
cuitque F) 
c. 18, p. 114, 13 comparare 

c. 19, p. 114, 18 *Verrus 

c. 20, p. 115, 9 fuit quae C Fuit A 

c. 21, p. 116, 5 absoluit 

c. 22, p. 116, 10 ad id sar. sf C ad 

id sr° A 
c. 23, p. 118, 3 omis. 
c. 26, p. 123, 6 *scire fert C scire 

refert A 
13 *omis. 
c. 29, p. 125, 4 *coti 



Ven. Q w 



quos 



deinde 

hermam (uel haere) 

hermam 

quam 

eoque 

licentia 

tanta eum (eum tanta B U tantarum 

W) 

receperit 

cures Ven. Q curare o> 

criticus 

popinonemque 



se 

materia quam 

docuitque 

compararet H U Ven. Q comparare- 

tur 03 

Verrius 

fuitque 

absoluitque 

ab aduersario (adaduersarios N) 

sibi 

sic refert 

de ui 
ioci 



Hae lectiones praeter dubitationem demonstrare mihi uidentur codices 
C A non ex ipso sed ex eius apographo e transciptos esse, quamquam non 
infitior tantam esse testimoniorum confusionem in huius interpolati generis 
libris, ut uix sperem me omnia ad liquidum perducturum. 309 Librarius 

,M Sic c. 3 (p. 102, 8) supra, c. 7 (p. 106, 5) impensius, c. 17 (p. 114, 1) marmore (marmori 
H), c. 30 (p. 125, 18) itaque, quae omnia in H U A leguntur, librario f attribuenda uidentur, 
quamquam eisdem locis C. Ven. haec testantur: super, ipsius impcnsius, marmoreo, ilaque ila. 



174 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [674 

C exemplar multo fidelius quam librarius A transcripsit. Ille compen- 
dia quae resoluere non ausus est religiose repetiit, dum hic compendia sae- 
pius falso explicauit, corruptelis quas in exemplari repperit nonnumquam 
medelam adferre conatus est, compluriens etiam uerba corrupta quae ido- 
neam sententiam praebere non uidebantur omnino omisit. 

Correctoris manus in C, ut e tabula quam modo ostendi apparet, sae- 
pius ea uitia quae in e, communi archetypo codicum C A, exorta sunt sus- 
tulit, sed numquam, quod sciam, corruptelas quae in y f exortae sunt 
sanauit; unde conicere licet correctorem ipso codice usum esse. Idem 
corrector nonnulla uitia quae in solo C se habebant sustulit, ut c. 9 (p. 106, 
17) pipillus in pupillus corr.; c. 20 (p. 115, 12) Modestas in Modestus corr.; 
c. 25 (p. 122, 1) illustros in illustres corr. Alia suo Marte immutauit, ut c. 10 
(p. 108, 18) hylen in hylem; c. 20 (p. 115, 4) et ante non nulli additum; c. 23 
(p. 1 1 7, 9) si post ut additum. 

De codicis Cheltenhamensis propriis lectionibus, quae non permultae 
sunt, nihil est quod dicam. Ne unum quidem uerbum omissum in C, nisi 
quae in A et Veneta editione deficiunt, animaduerti. C. 2 (p. 101, 9) C cum 
solo M ueram scripturam lenaeus (pro leneus in libris) testatur, quod tamen 
in e originem habuisse corruptela lenatus in A demonstrat. C. 11 (p. 110, 
3) Mirator pro Miratur R. Ellisio 810 ualde placuit, qui tamen leuem auc- 
toritatem huius codicis perspexisse non uidetur. Quin etiam in hoc ipso 
codice Mirator e Miratur est correctum, nisi fallor. 811 



Item c. 4 (p. 104, 2) C peraphrasis ostendit, ubi H U A Ven. periphrasis habent. His etiam lods 
C cum editione Veneta contra codicum A Q ceterorumque testimonia conspirat: c. 4 (p. 104, 9) 
declarare pro declamare; c. 5 (p. 104, 20) infantiam pro infamiam; c. 8 (p. 106, 11) cumam pro 
Cumas; c. 11 (p. 110, 1) nimio pro minio. His denique locis Veneta cum A contra C Q ce- 
terosque facit: c. 10 (p. 109, 3) inlerque Ven. indeque A pro uiktgue; c. 18 (p. 114, 6) pergula 
pro percula uel parcula in ceteris; c. 25 (p. 123, 1) sinthesis (uide supra p. 99; p. 102). Haud 
paucos codices huius interpolati generis olim in usu fuisse puto, ita ut aliorum lectiones in aliis 
a lectoribus margini adtextae inde in contextum inrepserint. 

™Journal of Philology XDC (1891) p. 181. 

311 Non solum in ipso codice apparet, sed etiam eius apographon Florentinus miratur cum 
ceteris profert. In Cheltenhamensi codice copiosae sunt adnotationes marginales, quarum 
nonnullae manum alicuius uiri docti detegunt, ut ad c. 1 (p. 100, 5) Liuius andronicus; ad c. 4 
(p. 103, 21) L. sylla ob opprobium (sic) Ifator est appellatus, quae, nisi fallor, ad Catullum 14, 
9 respiciunt; ad c. 4 (p. 104, 7), ubi C A (uide supra p. 167) Romae non pro nomins habent, Cladius 
hic fuit; ad c. 7 (p. 105, 12) De hoc gniphone apud plinium; ad c. 15 (p. 112,4) DeLeneoapud 
plinium; ad c. 25 (p. 119, 13), ubi Suetonius senatus consultum et censorium edictum profert, 
Hoc 6* gellius; ad Ploti Galli uitae initium (c. 26, p. 123, 5) De hoc etiam quintilianus. Hae 
adnotationes, quod iudicare possim, eidem manui (uel manibus? haud scio an scriptura inde 
ab c. 23 [p. 117, 8]faciebat [fol. 14b] ex altera quadam manu fluxerit) quae ipsum codicem ex- 
arauit attribuendae sunt. Probabilius mihi uidetur eas non in C originem habuisse, sed ex eius 
archetypo transcriptas esse. Fortasse librario 0, qui non indoctus erat (uide supra p. 170), 
uindicandae sunt. In A Q nullae omnino sunt notae marginales. 



675] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 175 

Quin Florentinus codex Cheltenhamensis sit apographon uix dubium 
uidetur, cum easdem lectiones quibus C A sunt insignes exhibeat, eis autem 
locis ubi corrector errores in e exortos ex C sustulit, F cum correcta lectione 
in C consentiat. 312 Has etiam lectiones non nisi in C et F inuenies: c. 2 
(p. 100, 15) actalo; c. 4 (p. 103, 11) nominemur, (p. 104, 4) arridi ( = B), (p. 
104, 9) declarare; 313 c. 5 (p. 104, 15) fertur quae C ferturquae littera a inter- 
lita F, (p. 104, 16) saturam C staturam priore littera / deleta F, (p. 104, 20) 
infantiam 313 ( = M); c. 7 (p. 106, 5) ipsius impensius ; 313 c. 8 (p. 106, 11) 
cumam- 313 c. 9(p. 106, 19) aperpituram, (p. 107, 4) negligenter at, (p. 107, 6) 
sed ut Oratius; c. 14 (p. 111, 9) decollegimus (pro de eo legimus), (p. 111, 14) 
acticum, (p. 112, 1) cintus. Florentini codicis librarium non indoctum 
fuisse tales lectiones persuadent: c. 1 (p. 100, 5) Liuium Andronycum; c. 3 
(p. 102, 11) daphniden; c. 4 (p. 103, 16) grammatisten (pro grammatistam in 
•f); c. 9 (p. 107, 17) ubinams pro ubinam est; c. 11 (p. 110, 4) sit sapientiam 
pro sapientiam sit in archetypo. Fortasse hic librarius et ipse grammaticus 
erat, cum ad c. 4 (p. 103, 23), ubi Suetonius ueteres grammaticos olim rhe- 
toricam docuisse affirmat, haec in margine scripserit: Sic fit hodie et male 
quidem. ni Quare non est admirandum si librarius F uitiosum exemplar 
C saepius emendare temptauit (nonnumquam etiam ueras scripturas resti- 
tuens), ut c. 2 (p. 100, 14) Aullotes C Millotes 315 F ( = B); c. 3 (p. 102, 5) ui- 
uerit C uixerit F ( = A), (p. 103, 1) docueret C docuerunt F; c. 4 (p. 103, 19) 
dicius C Accius 316 F, (p. 103, 20) producerent C produceretur F, (p. 104, 7) 
romae non (=A; pro nomine) C romae F; c. 5 (p. 104, 20) quadam C quan- 
dam F; c. 7 (p. 105, 18) numquam C unquam F, (p. 105, 19) liberalite C li- 
beralitate F, (p. 106, 1) fungerent C fungeretur F, (p. 106, 4) tradat C ( = A) 
tradit F; c. 9 (p. 106, 19) inigrantibus C migrantibus F (pro magistratibus) , 
(p. 106, 19) deme C deinde F, (p. 107, 3) incuriis C iniuriis F, (p. 107, 5) ne 
acerbae (pro naturae acerbae) C inacerbae F, (p. 107, 5) quas C (= A D) quos 
F; c. 10 (p. 108, 5) atenis C ateius F, (p. 108, 6) deme C ( = A) deinde F; c. 11 
(p. 109, 5) bursem C Burseni F, (p. 109, 22) actor C auctor F, (p. 110, 15) 
cratis C cratetis F; c. 14 (p. 111, 6) memini C memii F, (p. 111,6) strupro C 
stupro F, (p. 111, 16) humanite C humanitate F. Nonnulla peccata uel libi- 
dinose uel neglegenter admisit librarius F: in inscriptione C. Suetonius 
Tranquillus Rhetor; c. 1 (p. 100, 2) fuit pro erat; c. 2 (p. 100, 13) opinatur, 

tu Vide supra p. 172 sq. 

m Sic tamen in e ut uidetur. Vide supra p. 173 adn. 309. 

n * Librarius F codicem suum copiosis indiculis et adnotationibus marginalibus instruxit. 
Quod ad c. 4 (p. 103, 18) Orbilius lucius scripsit, praenomen ex indice in exemplari C accepisse 
uidetur, licet ipse indicem non transcripserit. 

m Litterae au- in C pro tni- facile capere possis. 

a * Compendium pro alicuius ipse librarius C non intellexit; librarius F autem nomen pro- 
prium inde effingere uoluit, ut nota marginalis, Accius uenalis, docet. Vide supra p. 167. 



176 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [676 

(p. 101, 2) retractarentur, (p. 101, 11) Instruxerum pro Instruxerunt; c. 3 (p. 
102, 9) traduntur ( = D), (p. 102, 16) doctissimis ( = B H U) pro notissimis; 
c. 4 (p. 104, 10) e omis., (p. 104, 12) prodi omis.; c. 5 (p. 104, 21) decessisse 
(secessiss& C); c. 6 (p. 105, 7) indicaret; c. 7 (p. 105, 21) quotidta; c. 8 (p. 106, 
14) nummis pro nummum; in inscriptione ad c. 9 P. Pupillus beneuentanus 
Orbilius;c. 10 (p. 108, 22) componere om.; c. 11 (p. 109, 10) quidam ( = A Q), 
c. 13 (p. 111, 2) honestitate; c. 16 (p. 113, 7) praelegegere; c. 17 (p. 113, 15) 
praeceptor om., (p. 113, 17) catilianae; c. 18 (p. 114, 4) cognominauit ( = 0). 
Florentinus codex, ut supra dixi, post c. 18 (p. 114, 4) hic initio deficit. 

Vaticanum 4498 e Cheltenhamensi transcriptum esse non puto, cum c. 
29 (p. 124, 30) C extricte se, A extitisse testetur, quae lectionis uarietas ad 
codicem 7 et meo quidem iudicio ad ipsum Hersfeldensem referenda est. m 
Quidam errores etiam in A ob exemplaris scripturam haud satis compositam 
et claram exorti esse uidentur, ut c. 14 (p. 111, 6) rodicillos pro codicillos; 
c. 20 (p. 115, 5) Alexandria capta studiose et audiit e/ 318 omissa spatio uacuo 
tredecim fere litterarum relicto; c. 21 (p. 115, 17) rideret pro uideret; c. 23 
(p. 117, 18) restium pro uestium, sed nulla est causa cur codicis C scriptura 
talem confusionem inductura fuerit. 

Codex A aliquanto est deterior quam Cheltenhamensis. Multa uerba 
deficiunt, quorum nonnulla consulto omissa esse uidentur, ut c. 7 (p. 100, 2) 
tum, (p. 100, 5) qui idem (quidem in libris); c. 7 (p. 105, 21) autem; c. 14 (p. 
111,7) ei; 319 c. 28 (p. 124, 9) dicendi (docendi in 7). Alia neglegenter omissa 
sunt, ut c. 6 (105, 7) iudicaret; c. 9 (p. 107, 12) diuersae partis aduocato; c. 10 
(p. 107, 22) Hunc Capito Ateius notus (natus in 7); c. 12 (p. 110, 19) suis; 
c. 20 (p. 115, 9) poetae; c. 22 (p. 116, 14) Hic idem cum ex oratione Tiberium 
reprehendisset; c. 23 (p. 117, 4) mox. Interpolatio in codice A manifesta est, 
ut unum certissimum exemplum citem. C. 27 (p. 124, 1) corruptela Vol- 
catius pro Voltacilius in exorta est, quamquam C in indice (p. 99, 3) ueram 
scripturam Voltacilius exhibet. In A autem uolcatius in indicem e contextu 
inrepsit. Duae optimae lectiones, quae iure in editionibus locum obtinent, 
in hoc solo libro manuscripto inueniuntur: c. 18 (p. 114, 6) pergula pro per- 
cula uel parcula; c. 24 (p. 118, 10) repeteret pro repetere in codicibus. 320 C. 24 
(p. 119, 4) A solus cum plurimum exhibet, quod Ihmius restituendum iudi- 
cauit. 321 C. 1 (p. 100, 7) notum ( = U correcta lectio in L) pro corrupto 
adnotum; c. 4 (p. 103, 20) titulis pro titulos in exemplari haud inepte substi- 

317 Vide supra p. 145 sq. 

818 Vide supra p. 169. 

* 19 Et in t ut uidetur, cum C sic testetur. 

320 pergula in Veneta editione se habet, unde ab Aldo susceptum est. repetere in Veneta 
editione 1474 se habet, sed repeteret in editione Romana (uide supra p. 36). Osannus repeteret 
primus edidit, quod iam dudum a Schotto uel coniectura, uel, quod suspicor, ex editione Ro- 
mana propositum erat. Pessime hoc loco Reifferscheidius codicum testimonia obscurat. 

m Vide supra p. 124 adn. 129. 



677] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 177 

tuit; c. 2 (p. 100, 14) Aristarchi ( = /3 H U) recte scripsit. C. 23 (p. 117, 16) 
librarius A ueram scripturam caperet, quae in y in carperet 322 abierat, resti- 
tuit. Has etiam lectiones, quae in f pessum ierant 323 sanauit: c. 3 (p. 102, 
11) nummum pro nummis; c. 4 (p. 104, 11) numerum pro numero; c. 6 (p. 105, 
8) e numero pro & numero. 32i Earum corruptelarum quae in exortae 
sunt 325 has bene correxit librarius A: c. 15 (p. 112, 9) scripsisset pro sub- 
scripsisset; c. 20 (p. 115, 8) praefuit pro profuit. 

Alia in A temere mutata sunt, ut formae Graecae substitutae, c. 2(p. 100, 
13) grammatices, (p. 101, 11) grammaticen, c. 3 (p. 102, 16) grammatice, c. 27 
(p. 124, 4) Rhetoricen; c. 2(p. 101, 11) Lucilius pro L.; c. 4 (p. 103, 10) a^e/- 
lantur pro nominentur, 326 (p. 103, 22) *« litteris pro litteris; c. 11 (p. 109, 20) *'» 
summa pauperie et pene inopia ( = H); 327 c. 12 (p. 110, 17) Kalatorque pro 
calatorque; c. 23 (p. 117, 11) presagiente ( = U) pro praesagante; 328 c. 25 (p. 
120, 11) Neque ita placet neque ita uidetur. 329 Alia quidem huius codicis 
propria ita merae deprauationi debentur, 330 ut dubitem an hae omnes pro- 
prietates quas enumeraui in uno atque eodem libro originem habuisse 
potuerint. Vix dubium uidetur quin inter A et e tertius quidam codex 
ponendus sit, sed codex tam uitiosus quam A indignus est qui altius 
indagetur. 

7. Codex Q et Editio Veneta a. 1474 e commvni Archetypo deper- 

DITO /X PROFLVXISSE, LlBRARIVS TAMEN Q DVOBVS EXEMPLARIBVS 
VSVS ESSE DEMONSTRATVR 

Relinquitur ut codicem n commune archetypum Berolinensis codicis et 
Venetae editionis restituam. Cuius ad uitiosam memoriam reuocandam 
lectiones quae sequuntur satis habeantur: 

/< (Ven. Q) C A « • 

c. 1, p. 100, 5 et oratores semi- et semigraeci 
graeci 331 

m In U Q quoque restitutum. Vide supra p. 145. 

m Vide supra p. 152 sq. 

m 6* nutnero pro ex numero in f . 

m Vide supra p. 167 sq. 

m nominemur in C. 

» T Vide supra p. 125 adn. 132. 

m Vide supra p. 165 adn. 293. 

• w Propter corruptam lectionem in exemplari. Vide supra p. 145. 

130 E. g., c. 3 (p. 102, 16) nouissimis pro notissimis; c. 4 (p. 104, 6) ne quidem pro me qui- 
dem; c. 6 (p. 105, 8) aut pro ait; c. 9 (p. 107, 15) erat is pro aetatis; c. 20 (p. 115, 12) uslius pro 
Iulius. Vide et supra p. 176. 

m Errauit Rothius (p. LVI) cum hanc lectionem nulla fuisse in editione impressa ante Al- 
dinam affirmauit. 



178 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[678 



M (Q Ven.) 

c. 2, p. 100, 20 sunt imitati 

p. 101, 4 unico 

6 quo 

7 Vertius 
9 Ianeus 

c.3, p. 101, 16 Tantus 

17 fauor 

p. 102, 12 Panosgarema 

15 conductum multos 
edocuisse 

c. 4, p. 103, 9 appellat 

c. 5, p. 104, 19 posthumius 

c. 7, p. 105, 16 temporis 

c. 9, p. 106, 19 aperturam 



c. 10, p. 108, 22 breuia 

c. 11, p. 109, 19 doctrina 

c. 13, p. 110, 21 hierausuomene 

21 deacatasta 

c. 14, p. 111, 10 cures 

c. 14, p. 111, 12 expersum 

14 utrum si Io. 



c. 15, p. 112, 5 et comes 

c. 16, p. 113, 2 dominationem 

c. 18, p. 114, 3 Sarentinus 

c. 20, p. 115, 5 auide 

c. 21, p. 115, 14 spoletinus 

15 curiae et ob indu- 
striam 

p. 116, 2 octauis 

332 Vide supra p. 95 sq. 
888 Vide supra p. 79 sq. 
884 Vide supra p. 108. 
886 Vide supra p. 169. 



C A co 
imitati 
uno 
quos 

Vectius (uettius O) 
leneus (lenaeus M C lenatus A L§- 
neus N G laenius W) 
Tantum (tamen I) 
fautor 

panosagacema 332 

conductus (uel conductos) multos 
edoceret (mutoscedo doceret O W) 333 
appellant (appellantur U) f appel- 
landos co 
vide supra p. 87 
temporum 

appituram C prgturam A apudpre- 
turam H omis. U apperituram G 
aperituram I appituram B ap- 
pituram V apparituram co 
breuiare C A breuiore H omis. U 
breuiario co 
dictinna 334 
uide supra p. 84 
de catasta 

curae C A (corr. m. 2 in C) curare co 
expensum 

utrum si tov C utrum sitoum A u- 
trum sit tov K utrum sit H Verum 
sit U utrum sint tov (tot W tov omis. 
0)co 
comes 

damnationem 
Tarentinus 
audiit 335 uel audiuit 
Spoleti natus 
cura et industria 

Octauiae 



679] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 179 

n (Q Ven.) C A co 

c. 23, p. 117, 8 uero ex uariis uero uariis 

18 inde carnium inde callium C A H omis. U prouin- 

cialium Gm.l I promercalium o> 
c. 25, p. 120, 6 ludos ludum 

10 omis. ( = B) malorumA maiorumco 

10 placent (neque placet neque A placent neque co 
omis.) Q placant 
(neque omis) Ven. 
c. 26, p. 123, 6 titumium titomnium A Titinnium co Titini- 

um O K Ticinium W 

Librarius n, quamuis huic libidinosae interpolationi quam uidisti in- 
dulserit, haud pauca uitia, quae in suo exemplari 6 legit, correxit. Primo 
c. 25 (p. 119, 13 sq.) in senatus consulto et censorum edicto Gellio etiam ad- 
hibito complures corruptelas sanauit. L. 13 Q Ven. cum solo L Messalla 
(messala L) pro sala exhibent; (p. 120, 4) soli Q Ven. ueram lectionem ita 
edixerunt proferunt; 1. 7 latinos rhetoras recte testantur, cum latinos alibi in 
solis W N Gm.2 inueniatur, inque eisdem rhetora sibi pro rhetoras ibi 336 
scriptum sit. Vera scriptura (1. 11) recta quae in y pessum ierat 337 in Q Ven. 
restituta est. Vbi Q cum ceteris fere libris ne renuntiatum ostendit, Ven. 
genuinam scripturam renuntiatum (=0) 338 profert. Quocirca librarium ju 
renuntiatum pro ne renuntiatum e Gellio restituisse, sed librarium Q corrup- 
telam e Pontani libro repetisse iudico. Q autem (1. 12) eo uenire et (1. 13) 
ostenderemus recte exhibet, dum Veneta editio corruptelas a librario f ad- 
missas euenire et ostendamus repetit, ita ut haec uitia a librario /x in Gellio 
adhibendo neglecta esse uideantur, librarius Q autem ueras formas e Pon- 
tani exemplari restituisse censendus sit. Alia eodem loco quae e Gellio cor- 
rigere potuit librarius n neglexit: (p. 119, 13) C. omis., (p. 120, 2) ut si ei rei 
p. 339 pro uti ei ere p., (p. 120, 9) quae a librario y omissum. Neque lectiones 
Suetonianas (p. 119, 15) rhetoribus et (p. 120, 12) uidetur mutauit, ubi 
Gelli codices de rhetoribus et uisum est testantur. Grauia etiam uitia hoc 
loco idem librarius, ut uidetur, admisit, (p. 120, 10) maiorum et (11) neque 
(recta) omissis. 340 Vt cetera a librario n bene correcta attingam, c. 11 (p. 110, 

338 Correxit eadem man. in O. Vide supra p. 88. 
837 Vide supra p. 145. 

3>8 Vide supra p. 45. 

339 Sic in H Q Ven. ut si in omnibus codicibus Suetonianis praeter O W. Vide supra p. 
78 sq. 

340 In Veneta editione inter rhetoribus (p. 1 19, 15) et de ea re interpolatio S. Cos. inrepsit, 
quae ab Aldo suscepta est. Cum librarius uerba a praetor (p. 119, 14) ad animaduerterel 
(p. 120, 1) ob uerba M . Pomponius praetor repetita neglegentissime omiserit, nescio utrum haec 
interpolatio ad codicem y. referenda sit necne. 



180 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [680 

4) sit sapientiam (= L H) pro sapientiam sit restituit, et hos locos, qui a li- 
brario 7 corrupti erant, sanauit: 

n (Q Ven.) u 7 

c. 1, p. 100, 8 siquid siquidem (siquid H U) 

c. 5, p. 104, 17 indicat indicatur 

c. 11, p. 109, 21 modico (modice X) medico 

c. 15, p. 112, 9 lacerauerit lacerauit ( = a D) (lacerauerit H) 

c. 23, p. 117, 16 caperet carperet (caperet U A) 

His etiam locis corruptelas in f exortas in integrum restituit librarius /*: 

M (QVen.) u r 

c. 2, p. 101, 5 scripturVen. scrip- scripta (scriptura U) 

turae Q scripturaw 

c. 4, p. 104, 10 in numerum in numero (in numerum A) 

c. 6, p. 106, 13 precipuum principium 

c. 25, p. 121, 13 processerint processerunt 

Tales correctiones coniectura fieri facile potuerunt, neque uerisimile 
mihi uidetur librarium n alia subsidia atque exemplar et Gelli aliquod 
exemplar uel manuscriptum uel impressum habuisse. 341 Non tamen liquet 
unde librarius n c. 11 (p. 110, 5) et selibra (= M Ed. Inc. et selibia B) ac- 
ceperit, neque quo modo c. 9 (p. 107, 20) exemplum ( = M K) uel in codicem 
/x uel in Venetam editionem 342 inrepserit. Duas lectiones exhibent Q Ven. 
quae librorum D V L sunt propriae, c. 4 (p. 103, 7) quidem uulgo ( = U) pro 
uulgo quidem; c. 12 (p. 110, 17) filioque pro filio quoque; quae sorti deberi 
mihi uidentur. 

Codice /x quodam modo restituto, qui tabulas supra (p. 142 sq.; p. 152 
sq.; p. 167 sq.) expositas perlustrauerit, continuo perspiciet Berolinensis 
librarium multas corruptelas in 7 f exortas, quas in exemplari n legere 
debebat, sustulisse. Hunc librarium, praesertim cum se neglegentissimum 
et satis indoctum praestiterit, tam multas genuinas lectiones coniectura 
reuocauisse nemo credet. Satis constat igitur librarium Q praeter exemplar 
n alterius quoque codicis a tota stirpe 7 omnino alieni copiam habuisse. 
Neque certissima argumenta desunt, quae doceant hunc alterum codicem 
unum fuisse e stirpis /3 libris, cum Q has lectiones uel totius stirpis /3 uel 

341 Nonnumquam Veneta editio corruptelis quae in f exortae sunt medelam adferre fru- 
stra conata est, ut c. 8 (p. 106, 10) eius pro enim in f (corruptum ex etiam), (p. 106, 13) enitn 
(corruptum ex Ennii in f) omissum; c. 9 (p. 107, 4) negligenter ab pro negligenter ac in f (corrup- 
tum exnegligentiaaut). Cum Q his locis ueras lectiones e Pontani libro reuocare posset, non 
diiudicari potest, utrum tales coniecturae ei qui Venetam editionem curauit an librario u 
attribuendae sint. 

842 Librarius u R x m in exemplari 9 legere debebat. Vide supra p. 146. Q ueram lec- 
tionem filium e Pontani codice restitutum habet. 



681] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 181 

codicum D V L peculiares habeat: c. 3 (p. 102, 13) Catullo; c. 4 (p. 104, 1) 
ipsos, (p. 104, 3) alia; c. 6 (p. 105, 8) diuarum; c. 8 (p. 106, 8) grammaticae; 
c. 18 (p. 114, 4) pasides; c. 22 (p. 116, 13) sibi sed; c. 23 (p. 116, 22) Rhemi- 
nius; c. 4 (p. 103, 25) iam; c. 5 (p. 104, 21) obisse; c. 15 (p. 112, 13) perceptis- 
que e praeceptisque corr.; c. 25 (p. 121, 11) profluit, (p. 122, 17) adfuit; c. 27 
(p. 124, 3) &•; c. 30 (p. 126, 4) adornate, (p. 126, 13) sui, (p. 126, 15) perso- 
nalem. Neque minus est dubium ad quem potissimum stirpis /3 codicem liber 
Q referendus sit, siquidem hae lectiones Leidensis codicis propriae in Bero- 
linensi quoque inueniuntur: c. 4 (p. 104, 6) reputo; c. 6 (p. 105, 4) simul 
( = U);c. 7(p. 105,20)a^Mcomis.;c. 9 (p. 106,21) non omis.jc. 14 (p. 111,8) 
magister Ciceronis, (p. 111, 13) obelixi; c. 25 (p. 120, 2) non essent; c. 30 (p. 
126, 5) tamen. Antonius igitur Sinibaldus Florentinus, qui Berolinensem 
codicem Neapoli anno 1477 exscripsit, praeter exemplar /x uel ipsum Lei- 
densem codicem, qui, ut Georgius Wissowa (p. XXI sq.) demonstrauit, 
etiam post annum 1476 Neapoli erat, uel Leidensis archetypum, quod Ioui- 
anus Pontanus ibidem anno 1460 exarauit, adhibuit. Si ipso Leidensi usus 
est Sinibaldus, hoc in promptu est, hunc codicem correctoris manum (m.3) 
nondum expertum esse. Nam has lectiones exhibet Q una cum L, quas 
m.3 in L postea mutauit: 343 c. 16 (p. 113, 8) uersiculis; c. 25 (p. 121, 11) 
profluit, (p. 122, 5) anasceuas, 344 (p. 122, 22) res cogniti sunt; c. 30 (p. 127, 2) 
redigerent. Sed, nisi fallor, aliqua uerisimilitudine demonstrare licet Q non 
ex ipso L sed e Pontani codice hausisse. C. 2 (p. 102, 11) Berolinensis a 
tota stirpe y discedens genuinam scripturam Leuius (Laeuius scribendum 
erat) profert. Eodemloco nescio quo casu L suae sectae memoriam respuens 
Le.neus, idem fere quod stirpis y codices praeter Q exhibent, testatur. 346 
Constat igitur librarium Q scripturam Leuius neque e codice /z neque ex 
Leidensi accipere potuisse. Quocirca Le,neus in L non Pontani coniecturae 
attribuendum uidetur sed eius qui ipsum L exarauit, et librarius Q, nisi 
omnia fallunt, ueram scripturam Leuius in Pontani libro inuenit. Item c. 
17 (p. 113, 11) Leidensis claruit, quod alibi non nisi in Q et H inuenitur, in 
ordine exhibet. Eadem autem manus quae codicem L exarauit litteris in 
supra uersum scriptis claruit in inclaruit ad ceterorum fere codicum me- 
moriam correxit. Cum Q claruit testetur, uerisimile est hanc formam e Pon- 
tani libro acceptum esse, neque librarium L sui ipsius sed Pontani errorem 
correxisse, cum i« supra uersum scripserit. Aliud argumentum in c. 11 
(p. 110, 15) inuenisse mihi uideor, ubi codex V crateris ( = M K U) pro Cra- 
tetis ostendit, L autem, cuius pater Pontani exemplar tamquam frater codi- 
cis V habendus est, 346 Crateri profert. Q autem a suae sectae memoria 347 

341 Vide supra p. 136. 

344 anascenas in ^ se habere debebat. Vide supra p. 170. 

346 leneus in editione Veneta quoque. Vide supra p. 143. 

344 Vide supra p. 128 sq. 

MT Cratetis A Ven. cratis C. 



182 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [682 

discedens Crateris ostendit, quod non ex Leidensi sed e Pontani codice 
suscipi debebat. 

Ipsum Berolinensem non alium quendam codicem, e quo ille tran- 
scriptus sit, e Pontani exemplari hausisse puto, cum compluriens ubi Q suae 
sectae lectiones haberet, postea ad Pontaniani libri memoriam correctus sit : 
c. 15 (p. 112, 13) praeceptisque in perceptisque; c. 17 (p. 113, 11) exercitan- 
dum in exercitanda; c. 20 (p. 115, 8) profuit in prefuit. C. 22 (p. 116, 8) 
librarius Q molestissimus e Pontani libro accepit, sed ne alterius lectionis 
modestissimus memoria periret, litteram d supra / scripsit. 

Quamquam Berolinensem codicem ex editione Veneta Pontani etiam 
exemplari adhibito confectum esse non credo, hoc eadem fiducia qua 
Rothius 348 affirmare non possum, cum cuiuis apparere debeat, locos ab 
Rothio prolatos nihil ualere ad suam opinionem confirmandam, siquidem 
omnibus eis locis ubi Veneta editio falsas peculiares lectiones exhibet Q 
ueras lectiones e Pontani codice restituere potuit. Est tamen exigua 
copia lectionum, quae demonstrare uideantur Rothium uerum coniecisse, 
etiam si non probauit. C. 26 (p. 123, 14) Ven. hordear meum pro hordeari- 
um eum habet, Q autem hordear eum. Sed librarius Q hanc lectionem e 
Pontani libro suscipere non potuit, quippe qui ordinarium eum testetur. 
Haec discrepantia inter Q et Venetam editionem ad quoddam compendium 
in communi eorum archetypo referenda est, et qualis esset huius compendi 
natura hordear in K et C et hordea in M nos docent. Idem compendium 
librario A fraudes fecit, siquidem hordeare scripsit. Item c. 29 (p. 125, 3) 
editio Veneta congiarium recte profert, Q falso congiar. Qui error in Q 
manifesto ad compendium congiar uel tale quid referendus est. C. 18 
(p. 114, 4) Veneta editio se sonans nominauit pro se transnominauit exhibet; 
Q uerae lectioni propius accedens se transuolauit testatur, quod e Venetae 
editionis testimonio effingi numquam poterat. 

Vna lectio, quae in solo Q inuenitur, digna est quae commemoretur. C. 
3 (p. 101, 15) nescio quo casu is solus ueram scripturam stilo pro istilo 
praebet. 

8. CONSENSVS INTER STIRPES a ET y TRACTATVR 

Quaedam affinitas inter stirpes aety quaestionem prouocat, num artius 
uinculum inter has duas stirpes quam inter a et /3 aut inter /3 et y statu- 
endum sit. 349 Sic c. 23 (p. 117, 7) a et 7 nec non etiam recte proferunt 

848 Praefat. p. LVIII: "Non esse hunc codicem excriptum e Veneta editione a.1474, cum 
qua mira ei necessitudo intercedit, multa comprobant, ut una eademque pagina 258 hae lec- 
tiones: uiueret, atque magis, pretia uero, ingressu, epistola ostendit, rigida (perperam hoc!), 
quarum loco editio illa has praefert: uixerit, ac magis, pretia, gressu, epistola, tigida." 

m Dialogi editores hanc necessitudinem inter a et y agnoscere uidentur. Vide Gude- 
manni stemma infra p. 191 exhibitum. Stirps /3 = X in Dialogi stemmate. 



683] 



ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 



183 



contra nec ni etiam in X et ft; c. 26 (p. 123, 14) hordeariutn, litteram e inter 
d et a recte ostendunt, ubi X et /3 litteram i exhibent. 850 Deinde c. 15 
(p. 112, 10), quamquam sine dubio lectio duplex lurchonem: curchonem uel 
codici Y uel Hersfeldensi assignanda est, curchonem non nisi in a et y 
reperitur." 1 Sunt denique complures corruptelae quas aet-y communes 
habent: 



a 7 (Jalso) 

c. 3, p. 101, 16 optimatum 
c. 13, p. 110, 21 empturus 
c. 15, p. 112, 8 oris improbi 



lacerauit a M K U 
C A (=D) lace- 
rauit H lacerauerit 

Q 

sestertia (uel sex- 
tertia) centena 

audiuit N I y o- 
mis. in text. add. 
audiit in marg. m.2 
G 



c. 17, p. 113, 18 
c. 20, p. 115, 5 

c. 25, p. 121, 18 



c.30, p. 126, 5 



consueuerant w 
consueuerant e 
consuerunt corr. 
eadem man. ut uid. 
G consuerant e 
consuerunt corr. 
ut uid. H con- 
suerant C Q con- 
sueuerunt U 

tantum modo (= 
tantum mo B) (ta- 
men non Q) 



X /8 (r ecte) 
optimatium (quimanum D) 
emptus (uide supra p. 84 sq.) 
oris probi (probi oris oris probum 
D probi in probri mut. m.2 W) 
lacerauerit 



centena sestertia (uel sextertia) 
audiit 

consuerant 



tantum non (tamen non L) 



Neque est infitiandum codices G et I ueriorem imaginem archetypi a prae- 
bere posse quam codicem N, cum hic contaminationem e familia X perpes- 

»»Videsuprap.92;p. 118. 

U1 Vide supra p. 98. surconem in B e lurconem corruptum puto. 



184 



DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS 



[684 



sus sit, atque archetypi a corruptelas hoc modo sanare potuerit. 362 
igitur in locis G I cum 7 contra N X /J faciunt: 



His 



NX/3 
per haec N L Q per hec w 
primum 



GI 7 

c. 5, p. 104, 17 per hoc (=D) 

c. 7, p. 105, 20 prius (in primum 

corr. m.2 G) (pri- 

mum 353 Q) 
c. 24, p. 118, 11 se (=B) (corr. in omnes 

omnes m.2 G om- 

nes Q) 

Huc accedunt quattuor lectiones quas G I una cum eis stirpis 7 codicibus 
qui ex f profluxerunt exhibent: 



c. 17, p. 114, 



c.20, p. 115, 
c. 25, p. 120, 



Glf 

1 perite I 



NMKX/3 



parieti 



puerum 
interiecto 



p. 121, 13 



processerint (processer + K) 



V parieti 

f periti 
(parieti add. m.2 
ut uid.) G (pariete 

Q) 

omis. 

interrupto (in in- 
teriecto corr. m.2 
G) 

processerunt (in 
processerint corr. 
m.2 G) 

Eodem forte pertinet quod c. 17 (p. 114, 1) G cum codicis f nepotibus 
praeter C Q marmore pro marmoreo testatur; 364 c. 22 (p. 116, 18) etiam 
G eum, I eum ostendit, quamquam scriptura eum alibi non nisi in solo U 
inuenitur. 355 

Quibus ex testimoniis, quorum non tam numerum quam indolem 
pensitare oporteat, num quid certi concludi possit perdubium mihi uidetur. 
Discrepantiae inter optimatum et optimatium, lacerauit et lacerauerit (com- 
pendiose laceraiiit), audiuit et audiit, consueuerant et consuerant, tantum 
mo et tantum no, hoc et hec, processerunt et processerint, tam paruae sunt 
ut facile in duobus codicibus omnino fortuito exoriri potuerint. Quae 
opinio hoc confirmari uidetur quod lacerauit et hoc in D quoque, tantum mo 



» Vide supra p. 87; p. 113. 
,H primo in ed. Ven. 
,M Compendiose niamorS in I. 
renda est. 

»» olim m.2. in G. 



CodicisH lectio marmori ad marmore sine dubio refe- 



685] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 185 

etiam in B leguntur. Ordo uerborum ut in sestertia centena et centena 
sestertia a librariis oscitantibus tam saepe mutabatur ut hunc errorem in 
duobus codicibus factum esse nihil esset admirandum; neque est quod in 
prius: primum et inierrupto: interiecto magnopere haereas. Duplicem lec- 
tionem omnes: se uel codici Y uel ipsi Hersfeldensi attribuo, 366 cum se in 
B quoque reperiatur, et discrepantia parie i: perite eadem ratione explicari 
potest. Non tamen infitior probi: improbi aliquem scrupulum mihi inicere. 
Sed hic error et in a et in 7 e uerbo sequente inuerecundo nasci poterat; neque 
a uero alienum uidetur librarios a et 7 hunc locum emendauisse sibi uisos 
esse, siquidem in W probi in probri secunda manu mutatum demonstrat 
facetiam quae his uerbis inest scribas eius aetatis fefellisse. Tam omnino est 
exiguus textus nostri libelli Suetoniani ut quae fortuita esse possunt non 
iniuria quandam cognationem inter stirpes a et 7 indicare uideantur. Al- 
tior inquisitio de Dialogi codicum nexu, quam breui me suscipere posse 
spero, huic obscuritati lumen diffundet. Si codices a et 7 non ex ipso Y 
sed e quodam eius apographo deperdito fluxisse censemus, non omnia ad 
liquidum perducuntur, quoniam corruptelarum quas G I cum f praeferunt 
nulla ratio redditur. Restat igitur altera coniectura, codicem a quasdam 
lectiones ex f adsciuisse; quod fieri posse non nego, sed certa argumenta 
desunt. Mirum quidem esset, si inter multa et uaria stirpis a peccata et 
stirpis 7 uitia, quae sescenta sunt, eaedem corruptelae hic illic non depre- 
henderentur. 387 

Quae tandem de codicum undeuiginti nostrorum nexu comperta habeo 
hoc in stemma contuli: 358 

* M Vide supra p. 101. 

167 Bis etiam easdem corruptelas in /3 et 7 animaduerti: 
7 *X 

c. 5, p. 104, 19 post huius (uide supra p. post hoc G I omis. N posthus X 

89) 
c. 10, p. 109, 2 nil nihil 

" 8 Sigla ad codices deperditos designandos uncis inclusi. 



■o 



o 

c 
c 

< 

S 
o 

s 



c 

o 

V 

c<3 
{/3 



C 

<u 



<U 
O 

U 



i-Cu 



r-$& 



I— M- 



r-2s 



H — 



.<» 



oo 



l* 



L< 



■— C- 






Hj 



« 



L-*0 



«* 






«* 






& 



CQ 



v< 



w 



*- X 




\ U co ' 

££ I 



I 



I 



I 



u 



/ 



•p 

OO 
A,vO 

<Dw 
.O 



^ 



CAPVT V 

QviD VlRI DOCTI IN SVETONI FRAGMENTO ET DlALOGO TACITEO RECEN- 
SENDIS DE NOSTRIS CODICIBVS ADHVC IVDICAVERINT 

Non ignoro ea quae de codicum Suetonianorum consortione supra 
exposui ualde differre ab eis quae ex indagationibus uirorum doctissimorum 
in Suetoni fragmento et Dialogo Taciteo recensendis prouenerunt. Restat 
igitur ut de opinionibus quas alii de hac re conceperunt breuiter disseram. 

De Suetonio non est multum quod dicam, siquidem uiri doctissimi, qui 
ad hunc libellum edendum curam atque doctrinam contulerunt, familiis 
stirpibusque ordinandis numquam studuerunt. Trossius Leidensem 
codicem tam eximia esse bonitate duxit, ut ceteri omnes neglegi possent. 
Osannus illius codicum exiguae copiae qua usus est ueram indolem ita 
parum perspexit, ut non solum L, qui etiam hodie inter meliores libros 
habendus est, sed etiam turpissimos istos codices Harleianum, Parisinum, 
Berolinensem, omnes quasi apographa ipsius Hersfeldensis libri haberet. 
Quid, quod ob collationes neglegentissime factas ne hoc quidem perspexit, 
Parisinum ex Harleiano transcriptum esse! 359 

Neque Rothius, quamuis editionem prioribus longe antecellentem con- 
fecerit, magnum processum in nexu qui est inter nostros codices rite aesti- 
mando habuit. Quod ex eo apparet, quod Leidensem et Gudianum codices 
"duo quasi apographa" 360 libri Hersfeldensis statuit. Duo omnino genera 
librorum distinguit Rothius, quorum unum indice grammaticorum et rhe- 
torum praeditum sit, alterum indice plerumque careat. Quam opinionem, 
ut ab Rothio enuntiatam, cum parum sibi consentanea mihi uideatur, ip- 
sius uerbis proferre malim: 361 "Distinguimus igitur duo librorum genera, 
quorum alterum indice praefixo notabile codices Vaticanos 1518 et 1862, 
Leidensem, Gudianum, Neapolitanum, praeterea Florentinam editionem 
complectitur, simulque interna sua praestantia commendatur, alterum li- 
bros continens Vaticanum 4498, Florentinum, Venetum, Berolinensem, 
Harleianum, Parisinum cum editionibus Incerta ac Veneta a. 1474 et in- 
dice caret et auctoritate. Et indicem quidem per se spectatum ad librorum 
bonitatem nihil facere, Florentina editio et Vaticanus liber 4498 conuin- 
cunt, quorum illa indice carens meliori librorum generi, hic indice praeditus 
deteriori assignandus fuit. Sed facilius hoc argumento tibi persuadebis, de- 
teriores libros omnes ex aliquo exemplo melioris generis iam satis depravato, 

359 Vide supra p. 162 sq. 
«" Praefat. p. LXVI. 
»" Praefat. p. LX. 

187 



188 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [688 

qualis Vaticanus 4498 est, facta insuper indicis iactura, esse derivatos." 
Duo iudicia inter se repugnantia prompsisse Rothius mihi uidetur: primo 
indicem quoddam esse bonitatis pignus, deinde indicem per se spectatum 
nihil ad bonitatem facere. Quorum enuntiatorum huic libenter assentior, 
illud a uero abhorrere neque ad rem pertinere iudico. Rothi opinio etiam 
ipsius rei ignoratione nititur, cum Neapolitanus codex indice non sit prae- 
ditus sed indice careat; Venetus codex, quem indicis iacturam perpessum 
ille existimauit, indicem habeat; neque in Florentina editione index 
consilio editoris, ut Rothius alibi 362 iudicauit, omissus uideatur, sed prop- 
terea quod in exemplari quo editor usus est iam deficiebat, siquidem in 
Hauniensi codice non inuenitur. 363 Cuiuis hanc quaestionem inuesti- 
ganti apparet indicem non solum in duobus apographis X et Y ex Hers- 
feldensi libro transcriptum esse, sed etiam in omnibus tribus apographis 
codicis Y locum obtinuisse. In stirpe a optimus codex N indice caret, 
ceteri deteriores G I indicem habent. In stirpe duo optimi libri V L 
et unus deterior B indicem conseruant, cum alter deterior codex D eum 
omiserit. In stirpe 7 optimus codex M indicem praebet, dum K H P eo 
caret, quamquam integriores sunt quam C et A qui indice praediti sunt. 
Duo autem reliqui codices U Q uterque pessimus indicem amiserunt. 
Quae cum ita sint, quamuis optimi libri fere omnes indicem exhibeant, 
contrarium pessimos libros indice carere non sequitur; neque index quic- 
quam ualet ad genera librorum statuenda. Hanc rem haud multis 
uerbis dignam haberem, nisi Ihmius quodam modo Rothi sententiae 
suffragari uisus est. 364 

Reifferscheidius in codicibus nostris ordinandis aliquantulo processit, 
cum Vaticanum 1862 et Pontani librum, e quo Leidensis transcriptus est, 
e communi archetypo profluxisse recte iudicauerit. Hunc autem Vaticani 
et libri Pontaniani parentem ex apographo Henochiano transcriptum haud 
recte censuit Reifferscheidius. Quo de apographo Henochiano, quod 
numquam nisi in Reifferscheidi mente extitit pauca infra (p. 192) dicam. 
Codices stirpis 7, quam nomino, sua indagatione omnino indignos exi- 
stimauit Reifferscheidius; neque codicum Bodleiani et Hauniensis, quo- 
rum ille, nisi fallor, uiro doctissimo omnino ignotus erat, ullam rationem 
habuit. Quattuor reliquos libros N G I quibus usus est sic summatim 
dimisit: 365 "quattuor igitur illi, quamquam inter se singuli affines sunt et 
omnes interdum secum consentiunt, discrepant a Vaticano, tamen modo hic 
modo ille propius ad Vaticani memoriam accedunt. nec possis omnino ex 

8 « 2 Praefat. p. LVIII. 

»63 Vide supra p. 126 sq. 

Ui Op. cit. p. 543: "Das sind 11 Handschriften; aber es existiren mehr, mindestens 18, 
von denen, glaube ich, wenigstens die jenigen einer genaueren Priifung unterzogen werden 
sollten, die den index capitum aufweisen. Denn Roths summarische Classification: libri 
meliores mit dem index, deteriores ohne den index, hat manches fiir sich." 

»«• Op. cit. p. 415. 



689] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 189 

eis unius apographi imaginem restaurare, ut ex diuersorum librorum testi- 
moniis conflati uideantur." 

Codices Suetoniani post Reifferscheidium quasi perpetua obliuione 
obruti sunt. 366 Contra in Dialogo Taciteo recensendo uiri doctissimi inde ab 
Adolfo Michaelisio (a. 1868) usque ad Alfredum Gudemannum (a. 1914) huic 
de codicum neru ac fide inquisitioni summum studium adhibuerunt, atque 
sententias ualde discordes conceperunt. De priorum Michaelisi, Baehrensi, 
aliorumque sententiis nihil est quod dicam, cum omnes docta illa Friderici 
Scheueri disputatione explosae sint. Restat igitur ut stemmata a Scheuero 
Gudemannoque efficta proferam, atque pauca de opionione a Fr. Car. 
Wickio nuperrime proposita dicam, quo lector facilius intellegere possit, 
quid uiri doctissimi de Dialogi codicum nexu hodie existiment. 

Priusquam ad hoc negotium transeo, nonnulla de codice Vaticano 4498 
(A) excutienda sunt. Viri docti in Dialogo recensendo codicis A rationem 
fere semper habuerunt, ceteros meae stirpis y codices quibus Dialogus 
continetur tantum non silentio praetermiserunt. Ergo quaeritur quo pacto 
Dialogi editores huic corruptissimo codici tantum negoti dederint, ceteros 
autem huius stirpis uel longe praestantiores ut M et K, uel aliquanto in- 
tegriores ut H et P sua inquisitione indignos habuerint. Quod ego intelle- 
gere prorsus nequeo, si Dialogus a codicis A librario ex eodem archetypo 
transcriptus est e quo Suetoni fragmentum. Sed librarium A Suetoni libel- 
lum ex uno archetypo corruptissimo, Dialogum autem ex alio archetypo 
omnino alieno et longe praestantiore transcripsisse, nisi omnia me fallunt, 
facile tibi persuadebis. Ego quidem, cum ea legi quae Dialogi editores de 
codice A scripserunt, eundem librum quem in Suetonio ante oculos habeo 
agnoscere omnino nequeo. E tabulis a Scheuero (p. 19 sq.) exhibitis primo 
obtutu apparet Dialogi codicem A cognatissimum esse cum libris Neapoli- 
tano et Vaticano 1518. In Suetonio autem nulla necessitudo cum his libris, 
praeter eam fortuitam conspirationem inter stirpes a et 7, de qua modo 
(p. 182 sq.) uerba feci, ei intercedit. Deinde teste Baehrensio 367 codex A 
numquam e studio emendandi est immutatus; sed in Suetonio hic codex 
turpissimis interpolationibus est foedatus. Denique, si Gudemanno fidem 
habemus 368 codex A perpaucas lectiones peculiares, quae nullo in alio codice 
inueniantur, habet; in Suetonio e contrario multas lectiones (praecipue 
uerba omissa) quas alibi frustra requiras ostendit. Si stemmata infra pro- 
lata inspexeris, hunc codicem auctore Scheuero tertio gradu, Gudemanno 
auctore secundo gradu ex Hersfeldensi libro originem ducere uidebis; in 
Suetonio autem codicem sex uel pluribus gradibus ab Hersfeldensi remo- 
tum 369 demonstraui. Praeterea tota indoles huius codicis, si externa in- 
spicimus, docere debet Dialogum et Suetoni fragmentum non ex eodem 

166 Vide tamen supra p. 57 sq. 

,OT Comment. Crit. p. 46. 

168 Ed. alt. p. 121. U9 Vide stemma supra p. 186. 



190 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [690 

archetypo acceptos esse. Hic codex insignis est quod solus inter nostros 
libros quattuor ea opuscula Agricolam, Germaniam, Dialogum, Suetoni 
fragmentum, quae in ipso Hersfeldensi se habebant, continet. Sed nemo est, 
quod sciam, qui existimet hunc codicem ab ipso Hersfeldensi antequam 
Agricola recisus esset, transcriptum esse. Quod si uerum esset, hic ceteris 
omnibus praeferendus esset; cum tamen eum in Suetonio post Vrbinatem 
pessimum omnium pronuntiare uix dubito. In promptu igitur est, huius 
codicis librarium Agricolam ex alio fonte atque Dialogum, Germaniam, 
fragmentum Suetonianum sumpsisse. Quis autem negare audeat Dialogum 
et Suetoni libellum e duobus diuersis fontibus in hunc codicem profluxisse? 
Quid uero quod codex A multa alia praeter haec quattuor opuscula con- 
tinet! 370 Nonne hoc plane demonstrat eum ex diuersissimis exemplari- 
bus conflatum esse? Adde quod libellus Suetonianus in A non est coniunc- 
tus cum opusculis Taciteis, sed inter eum et Agricolam, qui primum locum 
inter opuscula Tacitea obtinet, intercedit Plinius (!) De Viris Illustribus. 
Postremo inspiciamus eos codices qui in libello Suetoniano codici A cogna- 
tissimi sunt. Totius stirpis 7 praeter A unus solus M Germaniam, Dialo- 
gum, fragmentumque Suetonianum complectitur, K H U P Dialogum et 
Suetonium habent, ceteri C F Q nullum horum opusculorum nisi Suetoni 
fragmentum continent. Verisimile igitur est Germaniae iacturam iam in 
f factam esse, codicem autem 6, e quo C F Q una cum A profluxerunt, ni- 
hil nisi Suetoni libellum habuisse. Quod si uerum est librarius A Suetoni 
fragmentum ex eodem archetypo e quo Dialogum et Germaniam nullo modo 
transcribere potuit. Hoc igitur admonito, eam partem codicis A quae 
Dialogum complectatur minime eiusdem sectae haberi posse atque eam 
partem qua Suetoni libellus contineatur, stemmata a Scheuero et Gude- 
manno restituta exhibebo. Sigla quibus in Suetonio usus sum iuxta ea a 
Scheuero Gudemannoque usurpata posui. 371 Haec igitur Scheuer effinxit: 

[Codex Hersfeldensis] 

I 



\ 



A(V) |pod. PontanlJ rj-i r gt 

B(L) 



/ \ / \ 



E(0) Vx(W) CW 



A 
D(I) 

370 Vide supra p. 34. 

371 Codices Gudianus, Bodleianus, Hauniensis Dialogo carent. 



691] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 191 

Duabus rebus longe a mea opinione discedit Scheuer; primo quod Otto- 
bonianum et Vindobonensem codices non e f ratre sed e filio codicis Y tran- 
scriptos iudicat; deinde quod e contrario Vaticanum 1862 et codicem 
Pontanianum non e codicis Y filio, ut ego censeo, sed ex eius fratre originem 
traxisse existimat. Quo iure Scheuer Ottobonianum et Vindobonensem 
codices ad archetypum Y referat non extrico, neque ille quicquam nisi pau- 
cissima atque leuissima argumenta 372 ad hanc opinionem confirmandam 
protulit. Quod etiam Georgius Andresenus recognouit, qui, quamquam ad 
Scheueri opinionem inclinabat, hoc iudicium de patrueli condicione codicum 
W et N I altiore inquisitione egere censuerit. 373 Quam inquisitionem 
Alfredus Gudemannus in altera editione a. 1914 instituens Scheueri opi- 
nionem falsam esse arguit, atque codices Ottobonianum et Vindobonensem 
diuersa uia ac ceteros originem ex Hersfeldensi libro trahere recte iudicauit. 
Hoc igitur stemma effinxit Gudemannus: 

[Codex Hersfeldensis] 



W [*] [z] 



A(Y) (cod. Pontanil C(N) D(I) A [y] E(0) V(W) 

B(L) H U reliqul 



Vt Gudemanno libenter assentior in eo, quod de codicum Ottoboniani 
et Vindobonensis dispositione conclusit, sic nullo modo eiusdem opinioni de 
codicibus Vaticano 1862 et Leidensi suffragari possum, cum ille sicut 
Scheuer hos duos libros familiae a ceteris distinctae assignet, ego autem 
omnes codices praeter W uni atque eidem Hersfeldensis libri apographo 
Y referam. Qua in re nihil noui protulerunt Scheuer et Gudemannus, sed 
modo opinionem a Reifferscheidio Michaelisio ceterisque sequentibus con- 

8 ™ Ex his lectionibus Suetonianis argumenta elicere sibi uisus est Scheuer: index (p. 98, 5) 
grifo O W grapho G I; c. 4 (p. 103, 25) tam O W in tam N G I; c. 18, p. 1 14, 14 atque O W ad 
Q. atque N G I. Quae ratio de tam et atque habenda sit, supra (p. 83 et p. 63) demonstraui. 
Corruptelarum grifo et grapho diuersos origines minime perspexit Scheuer. Nam grapho con- 
sultam esse interpolationem eadem forma in NGI c. 7 (p. 105, 12) textui inserta aperte de- 
monstrat. Grifo autem est inconsultus error a librario parum diligente ob confusionem inter 
litteras n et ri admissus, siquidem in textu c. 7 (p. 105, 12) gnifo, W giinpho testantur. 

"» Wochenschr.f. Klass. Phil. XVII (1900) p. 702. 



192 DE FRAGMENTI SVETONIANI DE GRAMMATICIS [692 

ceptam secuti sunt. Sed, cum uiri docti opinionem Reifferscheidi Michae- 
lisique de codicum Vaticani 1862 et Leidensis origine adhuc retineant, 
alteram opinionem huic coniunctissimam, quae id temporis uulgabatur, haud 
ita diu reicere coacti sunt. Nam Reifferscheidius nonnullas corruptelas 
in libris V L extare, quarum insignis est c. 30 (p. 127, 3) yspeHexPspeii pro 
conspectu, m quae non nisi ob scribendi compendia male explicata exoriri 
potuissent, perspexit. Cum autem talia compendia saeculorum noni et 
decimi consuetudine omniho abhorrerent, non illud antiquissimum exem- 
plar Hersfeldense (Fuldense vel Corbeiense ut Reifferscheidius putauit), 
sed modo eius apographon ab Enoch Asculano confectum Romam relatum 
esse iudicauit ille. Neque eadem res Rothium fefellerat, qui hanc alteram 
e duabus causis posuerit, cur Hersf eldensi libro maiorem quam saeculi tertii 
decimi aetatem tribuere nollet. 375 Viri docti igitur olim inter Rothi Reiffer- 
scheidique opiniones fiuctuabant, sed nunc Decembri testimonio et codice 
Aesino in medium prolatis nemo est qui dubitet, quin ipse antiquissimus 
Hersfeldensis codex Romam reportatus sit, isque non saeculo tertio decimo 
sed saeculo nono uel decimo assignandus sit. Corruptelae tamen ob com- 
pendia exortae in libris V L adhuc manent, neque hunc nodum soluere possis, 
si unum modo codicem inter eos et Hersfeldensem librum interponas. 

Nuperrime tamen hanc difncultatem recognouit Fridericus Carolus 
Wickius, qui hoc iudicio prompto, 378 in archetypo ipso Hersfeldensi plura 
eademque magis uaria quam censent fuisse compendia, omnia ad liquidum 
perducere sibi uisus est. Quam ad opinionem confirmandam haud pauca 
Dialogi corruptas lectiones profert, quarum aliae uelut aut pro et, et pro ac, 
neque pro nec, uix e compendiis extitisse potuerint; aliae, cum in omnibus 
libris se habeant non ad compendia in Hersfeldensi codice sed ad compendia 
in antiquiore quodam codice, quae Hersfeldensis librarius haud recte 
resoluisset, erant attribuendae; pars tamen maxima ad compendia in ipso 
Hersfeldensi referendae erant, si re uera archetypum codicum V L (famv- 
liae X in editionibus Taciteis) ex ipso Hersfeldensi libro transcriptum esset. 
Non infitior in Hersfeldensi praepositiones per-, prae-, pro- siglis indicari po- 
tuisse, quamquam perraro; aut litterarum nexus -er-, -ur- compendiose hic 
illic scriptos extare potuisse, quippe quae omnia in Agricola Aesino, raris- 
sime quidem, se habeant. 877 Sed talia compendia crebra fuisse existimare, 
aut impeditiora compendia, qualia exempla a Wickio prolata postulent, 
Hersfeldensi codici contra Agricolae Aesini certissima testimonia uindicare 
non licet. Sin Wickius non unum sed duos uel plures codices inter V L et 
Hersfeldensem librum intercedere statuisset, hanc opinionem de compendiis 
in nostrorum codicum archetypo comminisci non coactus esset. 

3U Vide supra p. 123. 
878 Vide supra p. 69 sq. 
"• Praefat. p. XVI sq. 
177 Vide supra p. 62 sq. 



693] ET RHETORIBVS CODICVM NEXV ET FIDE 193 

Hoc quoque animaduerti, Dialogi editores iam dudum codices Vati- 
canum 1862 et Leidensem in peculiaribus lectionibus parui esse preti iudi- 
cant. Ego quidem uehementer suspicor hanc opinionem, quae totam 
familiam e solis libris V L constituat, quoddam esse residuum eius 
superstitionis quae olim primum locum Leidensi codici 378 attribuit, quaeque 
Franciscum Ritterum, ut omnes codices praeter Vaticanum 1862 ex ipso 
Leidensi profluxisse afnrmaret, induxit. 379 Dialogi editores stirpem 7, quam 
nomino, uel omnino uel paene neglexerunt. Si hos libros diligentius adhi- 
buissent, haud scio an ad alia de ceteris concludenda peruenturi fuerint. 
Hoc pro certo habeo, si codex Venetus (M) in Dialogo eiusdem sit bonitatis 
atque in Suetoni fragmento, editores Taciteos haud recte eum neglexisse. 

De Dialogo tamen nimium praestare nolim, neque mihi est opus e Dia- 
logo adminicula quaerere, cum codex Bodleianus nunc repertus cuiuis aperte 
demonstret, quod ad Suetonium attinet, non unum sed duos codices inter 
V L et Hersfeldensem librum intercedere. Sin, ut opinor, satis demonstraui 
codices O W tota indole a ceteris differre, atque ceteros omnes propter hoc 
ipsum, quod inter se fere consentiant ubi ab W discrepent, uni atque 
eidem archetypo assignandos esse, tum mihi libenter concedes non duos 
sed tres codices inter V L et Hersfeldensem codicem intercedere. Nihil 
omnino in peculiaribus lectionibus meae stirpis /3 (familiae X in editionibus 
Taciteis) uideo, cur hanc potissimum stirpem alia uia ac ceteros libros 
praeter W originem ex Hersfeldensi traxisse iudicem. Totidem fere 
causas inuenio cur uel stirpem a uel stirpem 7 totam constituere familiam 
a ceteris absolutam existimem. 

" 8 Vide supra p. 138. 

"• P. Cornelii Taciti Opera, Lipsiae 1864, p. XX. 



In hoc Libello conficiendo his potissimvm Operibvs consvlvi 

Aistermann, Iosef: De M. Valerio Probo Capita Quatkior. Accedit Reliquiarum Conlectio. 

Scripsitl.A. Bonnae, 1910. 
Aldvs: uide Manutius, A. P. 
Annibaldi, Cesare: VAgricola e la Gertnania di Cornelio Tacito nel MS. Latino n. 8 della 

Biblioteca del Conte G — Balleani in Iesi. Citta di Castello, 1907. 
Baehrens, Aemilivs: Cornelii Taciti Dialogus de Oratoribus. Recognouit A. B. Lipsiae, 

1881. 
Bavmgarten-Crvsivs, Detlev Car. Gvil.: C. Suetonii Tranquilli Opera. Lipsiae, 1816. 
Bvrmannvs, Petrvs: C. Suetonius TranquUlus cum notis integris . . . curante P. B. Am- 

stelaedami, 1736. 
Casavbonvs, Isaacvs: C. Suetonii Tranquilli de XII Caesaribus Libri VIII. Eiusdem de 

inlustribus Grammaticis et de claris Rhetoribus. Isaacus Casaubonus . . . recensuit. 

Editio altera ab Auctore emendata et Locis quam plurimis aucta. Parisiis, 1610 (1595). 
Consoli, Santi: UAutore del Libro "De Origine et Situ Germanorum." Roma, 1902. 
Fvnaioli, Gino: (I) Grammaticae romanae Fragmenta collegit, recensuit Hyginus Funaioli. I 

Lipsiae, 1907. (II) DuoCodicidiSvetonio'DeGrammaticisetRhetoribus' (1908). Studi 

Italiani XVII (1909) p. 265 sqq. 
Graevivs, Ioannes Georgivs: C. Suetonius Tranquillus ex Recensione I. G. G. . . Editio 

secunda auctior et emendatior. Hagae Comitis et Trajecti ad Rhenum, 1691 (1672). 
Gvdeman, Alfred: (I) P. Cornelii Taciti Dialogus de Oratoribus, mit Prolegomena, Text 

und Adnotatio critica . . . zweite, vbllig neugearbeitete Auflage. Leipzig, 1914 (Boston, 

1894). (II) Two textual Problems in the Dialogus of Tacitus. Classical Philology 

VII (1912) p. 412 sqq. (III) The Dialogus of Tacitus once more. American Jour- 

nal of Philology XXXIIII (1913) p. 243-6. 
Ihm, Max: Zur Vberlieferung und Textkritik von Suetons Schrift De Grammaticis et Rhetori- 

bus. Rheinisches Museum LXI (1906) p. 543-53. 
Manvttvs, A. P.: C. Plinii Secundi Novocomensis Epistolarum Libri decem . . . Ejusdem 

Panegyricus Trajano Imp. dictus . . . Ejusdem de Viris illustribus. Suetonii Tranquilli 

de claris Grammaticis et Rhetoribus. JuliiObsequentis Prodigiorum Liber . . . In Aedibus 

Aldi et A. Asculani Soceri: Venetiis, 1508. 
Michaelis, Adolfvs: Corneli Taciti Dialogus de Oratoribus ad Codices denuo conlatos. Reco- 

gnouit A. M. Lipsiae, 1868. 
Osann, Fr.: C. Suelonii Tranquilli De Grammaticis et Rhetoribus Libelli ex eiusdem Opere 

De Viris Illustribus . . . recensuit et Adnotatione instruxit F. O. Gissae, 1854. 
Ovdendorpivs, Franciscvs: Cajus Suetonius Tranquittus ex recensione F. O. Lugduni Ba- 

tauorum, 1751. 
Philtpp, Ed.: (I) Zur Tacitus Handschrift cod. Vindob. II (1887). Wiener Studien XI 

(1889) p. 288-90. (II) Vber die Maildnder und die Venediger Handschrift zum Dialog des 

Tacitus. Wiener Studien XXVI (1904) p. 290-308. 
Peterson, W.: (I) Cornelii Taciti de Oratoribus. A revised Text with introductory Essays 

and critical and explanatory Noles. Oxford, 1893. (II) The Dialogue of Tacitus. Amer- 

ican Journal of Philology XXXIIII (1913) p. 1-14. (III) More about the Dialogue of Taci- 

ius. American Journal of Philology XXXV (1914) p. 74-78. 
REiFFERSCHEro, Avgvst: (I) C. Suetoni Tranquilli praeter Caesarum Libros Reliquiae . . . 

Insunt eiusdem Quaestiones Suelonianae. Lipsiae, 1860. (II) Index Scholarum in Vni- 

194 



695] ET RHETORIBVS CODICUM NEXV ET FIDE 195 

versilate Litterarum Vratislaviensi . . . Insunt Augusti Reifferscheidii Analecta critica 

et grammatica. Vratislauiae, 1877. 
Rolfe, J. C: Suetonius, with an English Translation by J. C. R. Loeb Classical Library. 

London, 1914. 
Rossi, Vittorio: Ulndole e gli Studi di Giovanni di Cosimo de' Medici. Rendiconti della 

Reale Accademia dei Lincei, Classe di Scienze Morali, Storiche e Filologicbe, Ser. V, 

Vol. II (1893) p. 128 sqq. 
Roth C. L. : C. Suetoni TranquUli quae supersunt omnia, recensuit C.L.R. Lipsiae, 1858. 
Sabbadini, Remigio: (I) Storia e Critica di Testi Latini. Catania, 1914. (II) Le Scoperte 

dei Codici Latini e Greci ne' Secoli XIV e XV. I Firenze, 1905; II (Nuove Ricerche) 

Firenze, 1914. (III) Notizie storio-critiche di alcuni Codici Latini. Studi Italiani VII 

(1899) p. 119-133. (IIII) // MS. Hersfeldese delle Opere minori di Tacito. Rivista di 

Filologia XXVIIII (1901) p. 2624. (V) Spogli Ambrosiani Latini. Studi Italiani XI 

(1903) p. 211-35. 
Schever, Fr.: De Tacitei de Oratoribus Dialogi Codicum Nexu el Fide. Vratislauiae, 1891. 

Breslauer Philologische Abhandlungen VI (1893). 
Schoenemann, Arthvrvs: De Taciti Germaniae Codicibus Capita duo, Dissertatio inaugu- 

ralis . . . Halis Saxonum, 1910. 
Schvlze, Wilhelm: Zur Geschichte laleinischer Eigennamen. Berlin, 1904. 
Stattvs, Achtlles: C. Suetonii Tranquilli XII Caesares, Theod. Pulmanni Craneburgii Opera 

et Studio emendati . . . Eiusdem C. Suetonii Tranquilli, de illustribus Grammaticis et 

claris Rhetoribus, Lib. II, cum Achillis Statii Lusitani Commentatione (Romae, 1565) . . . 

Antuerpiae, 1574. 
Thimm, Henr. Rvdolphvs: De vsu atque Elocutione C. Suetonii TranquiUi. Dissertatio 

inauguralis . . . Regimonti, 1867. 
Tross, Lvdovicvs: C. Cornelii Taciti de Origin», Situ, Moribus ac Populis Germanorum 

Libellus. Ad Fidem Codicis Perizoniani, numquam adhuc collati, edidit et Notas adie- 

cit L. T. Accesserunt Dialogus de Oratoribus et Suetonii De Viris Illustribus Libellus ad 

eundem Codicem accurate expressi. Hammone, 1841. 
Vahlen, Ioannes: (I) Notae autographae (ineditae) orae exemplaris Reifferscheidiani ad- 

textae, quod anno 1913 bibliothecae Vniuersitatis Hlinoiensis accessit. (II) Index Lec- 

lionum . . . in Vniversitate litteraria Friderica Guilelma . . . Berolini, 1877. 
Voigt, Georg: Die Wiederbelebung des classischen Alterthums . . . Dritte Aufiage, besorgt von 

Max Lehnerdt. Berlin, 1893. 
Wick, Fridericvs Carolvs: Cornelii Tacili Dialogus de Oratoribus, recensuil, praejatus 

est Appendice critica et Indicibus instruxit F. C. W. Augustae Taurinorum, 1917. 
Wissowa, Georgivs: Taciti Dialogus de Oratoribus et Germania, Suetonii De Viris Illustri- 

bus Fragmentum. Codex Leidensis Perizonianus phototypice editus. Praefatus est Geor- 

gius Wissowa. Lugduni Batauorum, 1907. 
Wolp, Frh). Avg.: C. Suetonii TranquiUi Opera . . . edidit F. A. W. Lipsiae, 1802. 



VITA AVCTORJS 

Natus sum Rodney Potter Robinson idibus Martiis anno Domini 
nostri 1890 in urbe rei publicae Iowiensis cui est nomen Council Bluffs. 
Cum studiorum cursus qui in ludis publicis oppidi in eadem ciuitate siti 
quod uocant Harlan praescriberentur rite perfecissem, Vniuersitatem 
Epworthianam, quae erat in Oklahoma City, petii, ubi tres annos com- 
moratus sum. Deinde anno 1909 ad Vniuersitatem Missouriensem me 
contuli, unde gradibus honoris academici qui Artium Baccalaureus et 
Artium Magister uocantur meritis post alterum annum egressus sum. 
Per annos scholasticos 1911-14 linguam Latinam in ludis publicis oppi- 
dorum Lexington rei publicae Missouriensis et Anacondae rei publicae 
Montanae docui. Anno 1914 socius Vniuersitatis Missouriensis adscriptus 
ad studia philologica iterum me contuli, quae etiam per annos 1915-17 in 
Vniuersitate Illinoiensi persecutus sum. Qua in uniuersitate non solum 
disciplina uirorum doctissimorum fructus sum sed etiam litteras Graecas 
et Latinas docui. Cum anno 1917 patria nostra bellum indixisset, nomen 
dedi et per duos fere annos in Gallia uersatus sum. Bello autem finito 
Parisiis uiros illustres in clara illa sede litterarum profitentes per quattuor 
menses audire mihi contigit. Postremo uergente anno 1919 ad Vniuersita- 
tem Illinoiensem ad summos in philosophia honores rite capessendos re- 
uerti. Eis omnibus qui me docuerunt aliterque laboribus meis fauti sunt, 
sed imprimis Guilielmo Abbott Oldfather et Arthuro Stanley Pease in 
Vniuersitate Illinoiensi profitentibus, nec non Euae Johnston et Gual- 
thero Miller, quorum disciplinis Vniuersitatis Missouriensis adhuc alum- 
nus fructus sum, gratias maximas ago. 







PA Robinson, Rodney Potter 

6700 De fragmenti Suetoniani 

D3R6 De grammaticis et rhetoribus 
codicum nexu et fide 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 

UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY