Skip to main content

Full text of "Francisci Blanchini Veronensis ... De tribus generibus instrumentorum musicæ veterum organicæ dissertatio"

See other formats


Franciscus Blanchinus 



De Tribus Generibus 
Instrumentorum 



Laaber-Verlag 



Digitized by the Internet Archive 
in 2011 



http://www.archive.org/details/howcowsturnedmadOOschw 



Blanchinus, De Tribus Generibus Instrumentorum 



Dokumente fruher Musik und 

Musikliteratur im Faksimile 

Bd. 3 



Franciscus Blanchinus 



De Tribus Ceneribus 

Instrumentorum Musicae 

Veterum Organicae 



Laaber-Verlag 



ISBN 39215 1824-5 

© 1980 Laaber-Verlag 

Dr. Henning Muller-Buscher 
Nachdruck der Ausgabe Rom 1742 
Printed in W.-Gernnany 



FRANCISCI BLANCHINI 

VERONENSIS 

Utriufque Signaturae Referendarii , & Prajlati Domeftici, 

D E 

TRIBUS GENERIBUS 

INSTRUMENTORUM 
MUSICiE VETERUM 

ORG ANICiE 

VlSSE%T^riO. 




R O M ^, MDCCXLIl. 

Impenfis Faufti Amidei Bibliopola? in via Curfus 

> I I . ■ 

Ex Typographia Bernabo , & Lazzarini . 

SVPBRIORUM PERMJSSV. 



Ill 



JO^ PETRO LUCATELLI 

MARCHIONI RIPALT^, 
S.«" D. N. BENEDICTI XUII. ab intimo Cubiculo. 



FAUSTUS AMIDEUS 
S. P. D. 




t-jk^«irjrB#iM9W(^»Mi 



E vetcri antiquorum 

Mufurgia pecuUarent 

g Diatriham CI Mem. 

Viri PrafuUs Franci- 

I J^i Blanchini fuh tm 

prcejidio , llluftnjime Oomine , fovendam 
duxi. Res eqmdem per fe difficilis ad e>C' 
plkandum propter antiquitatem , quce 
vel certijfimis rebus ipsa temporum Ion- 
ginquitate nebulas offundit ; turn homU 



a 2 



num. 



n E P I S T O L A 

num opinionilus perkulofa negantiunu 
ea exftitijjfe , quce confuetis Jthi , & not is 
paru?n confentanea videntur. HincCla- 
rijjimorum Virorum patrocinium ea exi- 
glint ; eo magis quod hcec Jiudiorum ge- 
nera jam confenefcunt , & a viris hotl^ 
bene cordatis fpreta jam vikfcunt . Hac 
perduHi ratione fiib tuis fdicihus au* 
Jpicils Opus hoc egregium jlatuenduni^ 
dim- Unde qucefo auxilhim qucerere , 
quam ex ea Domojn qua nunc conveniunt 
omnes , quotquot funt Roma Antiquita* 
tis Jiudioji ? Volat quippe jam per cm' 
nem fermb Italiam Celebris tuce Acade- 
mic fama ; qua te AuBore , te Duce , te 
Mcecenate colleBa , tuis in JEdihus illu' 
Jiranda Antiquitati incumbit . llluc con* 
veniunt Viri omnium ordinum eruditif" 

fmiy 



DEDICATORIA v 

Jinii , quijlc exipcndunt Jingula ,Jtc cxa- 
minant , nihil ut Jit , quodfalkre eorum 
fagacitatem valcat , aut indujiriam fu^ 
■per are . Qucs qiiidem fmgula profero , tit 
omnes intelligant me necpotuijje , Tiec de- 
luijje Patrocinium ciijufquam qiicerere , 
prater tiium ; nam quod Tu prohaveris , 
nemo erit , qui improhare aiideat . Kgo 
vero , illujirijfime Domine , tuo ornatus 
judicio , pergam animojior in alia fufci' 
pienda , ut nee me mei fumptus , nee Te 
tui patrocinii pceniteat . Vak . 



3 3 Im- 



VI 

Imprimatur f 
Si videbitur Rriio Patri Magiftro Sacri Palatii Apoftolici . 

f . M. de Ruben u^rchhp:fcopu$ Tarfi ykesgeretn 



J 



APPROBATIO. 

Ufiis obtemperans Rrui Patris Aloyfii Nicolai Ridolfi Ordinis 
Prc>^dicatorum Sacri Palatii Apoftolici Magiftri, legi Dif- 
e^ fertationem poftiiumam boiiiV memoriae Prcefulis Francifci 
Blanchini VeroiienfisPatruimei amantiflimi ,^^07^//5^^;^^r/Z'/ifs 
hijirumefitorum Mufica Veterum Qrganka ^ defcriptam ex quo- 
dam amanuenfis apographo Romas nuper iiivento , mecumqiie,^ 
communicato ab hiimaniffimo Viro Antonio Boriono perlllu- 
ftrililmum Rodulphinum Venuti , Academic^ Capitolinne focium 
de re antiquaria multis nominibus optime meritum . In ea Do- 
diiTimus Author exquifita eruditione agit de veteribus omnium 
ierc Gentium Inftrumentis Muric.\^ Organic.^, quct tot feculorum 
decurfu humana excogitavit indullria , ad exprimendas varias 
aiTediones harmonic. Tabulas a Blanciiino delineatas, Fauftus 
Amidei Bibliopola,privata pecunia,aere incidcndas curavit. Exiii- 
bent ivliiiicoruminventorum Figuras , vetuftioribus monumentis 
conlignatas , quas ex ordine ob oculos ponunt curiofi Ledoris 
ichonifmi atfabre elaborati ad normamarchetyporum . JVluiica 
Organica magnamGeometricC partem libi principio vendicavit. 
Mujus ergo pra^fidiomunitus Celebris iVIathematicus Pra^ful, non 
Iblum inquirit origines inftrumentorum Mufurgla , fed etiam, in 
nervorum fidiumque pulfu , foni admirabiles proportiones inve- 
itigat , atque melos Theorias . Teftor ego , nee mentior , ipfum, 
fine inoderatore, fine magirtro, me coram harmonice, pfalterio , 
tympano , & cythara non femel perfonuiiie , artemque difficilem 
confequutumredigendarum fidium ad regulas confonanti*^?, ope 
iblius Geometria: . Prodeat ergo in publicam lucem bono publi- 
co profutura here Diiiertatio i cujus Author cum vitai fandimo- 
nia, tum infigni rei antiquaricC peritia , totius Urbis concordi 
pra;dicatione celebratur . 

RomasIdibusSeptembris, anno Domini xMdccxlii. 

^ofeph Blancbinui Veronenfn Pre%h,Congreg, Oratom Romanl. 

1 M P Pw I M A T U R . 

Fr. Alovlius Nicolaus RidoHi Ord. Pra:d. S. Pal. Apoft. Magifter. 



Vil 




P%E F AT 10. 




UjuscuMQUE generis ha- 
beantur antiqui aevi reli- 
quiae, has eruditioni pro- 
mendae, reique iitterariae 
facrae, & civili explica- 
tione aliqua augendae in- 
fervire, neminem , qui 
penitiores difciplinas primoribus labris atti- 
gerit, puto ignorare: quandoquidem viri flre- 
nui lucubrationibus fuis hoc non femel com- 
probavcrunt j inter quos eminet CiarilTimus 
Praeful Francifcus Blanchinus, utexjam edi- 
tis praeclariffimis ejus Operibus apparet . Mi- 
rum 



Viii T 'B^jE F A T I 0. 

rum igitur non fit fi Opus ab ipfo concinna- 
turn dementis XI. juffu , ficuti ab Eminentif- 
limo Card. Alexandre Albano Fratris filio 
audivimus , de Mufurgia Veterum nondum 
editum , non paucis poft obitum annis in lu- 
cem appareat . Gratiam habebit Ledor An- 
tonio Boriono Romanarum Antiquitatuni-. 
cultori eximio , qui apographum nadus , vo- 
luit illud publicae luci tradere : Tabulae vero 
ex veteribus monumentis depromptae, ele- 
gant! vinculo incidi curavit Fauftus Amidei 
Operis editor . In tria capita Opus eft divi- 
fum , cum de tribus generibus Inftrumento- 
rum Muficae Veterum agatur , videlicet de 
genere inflatili, de pulfatili, ac de tenfili. 
Jacobus Benignus BofTuet Epifcopus Melden- 
lis in DifTertatione de Pfalmis cap. 6. num. ^4. 
ita loquitur „ De Inflrumentis Muficis id 
certum , apud Hebraeos ufitata in facris , 
five quae flatu , aut anima , ut Tubam 5 five 
quae percuffione fola , ut Cymbalum i five 
quae etiam fidibus conftitiffent, quod genus 
a tangendo feu pulfando m^jj neghinoth 
vocabatur . Hujus funt fpecies n^J^ Kinnor 

,, feu Cinyra , aut Cithara j & Ssj Nehel 
„ feu Nablium, aut Pfalterium j quoa utrum- 

quc 



if 
» 



T T^Al F A T I 0. IX 

„ que cum voce conjundum memoratur Pfal. 
„ 5 6. ver. 9. Exfurge lingua mea , exfur^e IPjalte- 
„ r/z/w , 6" cithara , & alibi paflim . Pfalterium 
„ autem fuilTe decachordum patet Pfal. 5 2. 2. 
„ 1/2 Tfaherio decern chordarum pjallite illi , aliif- 
„ que in locis . „ 

Tria genera Inflrumentorum Muficae 
Organicae etiam antiquitus infcrventium , 
nempe Pulfatilc , Tenfile, Inflaiile , numerant 
alii etiam Authores antiqui, & recentes, cum 
Praefule memorato j fed omnium luculentifli- 
me , & graviffime Pfalmifla recenfet in ulti- 
mo Pfalmo . 

Inilatile, verf. ^, Laudate eum infono Tuh^i 
verf. 6. Omnis Spiritus laudet Dominum . Pul- 
iRtile^vcr.^.Laudate eum in Tympano &c.ver.5, 
Laudate eum in Cymhalis &c. verf, ^. Laudate 
eum in Tfalterio, & Cithara &c. ver. 4. Laudate 
eum in chordis &c. 

In hac Organorum Muficorum univer- 
litate S.AuguftinuSjPfalmum poftremum ex- 
plicans , intelligit Sandos omnes fignificari: 
lidem ipfi SanSli funt in omnibus Mujicis Or^a- 
nis deinceps ji^nificati ad laudandum Deum . Quod 
enim propofuit dicens : Laudate Dominum in 
Sandisi^oc exequitur <varie Jignijicans eofdem ipjbs 

San' 



X T> '2^^ V A T 1 0, 

San&os ejus . Laudate eum in fono tubae : pro- 
pter laudis excellentijjimam daritatem &c. 

Animadvertit cum SS. Patribus etiam 
Ven. Card. Bellarminus in expofidone Pfal- 
mi CL. verf.^. Tri a fum injirumentorum genera, 
"joXy flatus , &pulfus i omnium meminit hoc loco 
Tropheta . Haufit Cardinalis ex S. Auguftino, 
eandem divifionem proponente in Pfalmi 
ejufdem interpretatione . Sed alii, qui vo- 
cem , ac flatum unico genere compleduntur , 
nili organicam Muftcam cum vocali com- 
pledi malint, tria ilia genera organices a 
cantu inorganico diflinguunt , & Organorum 
clafTes tres cum Hebraeorum Scriptoribus nu- 
merant . I. TercuJ/iojtalium , feu Pulfatilium in 
TympaniSjSiftris &c. lI.TenJilium in chordis, 
cjuae aptantur Nablio , Pfalterio , Cynirae , 
feu Citharae , Lyrae &c. III. Inffat I Hum, hoc 
eft Tubarum , Cornuum , Tibiarum &c. 

P. Athanafius Kirkerius Mufurgiae Iib.6. 
in Praefatione : Omnia Injirumenta Mufca ad 
tria genera ut plurimum revocantur : Trioris 
generis dicuntur iy^o^i'cL , fi^ve ivroLra, , ^^^ ner- 
njis , feu chordis conjlant , qu^eque pleSiris , aut 
digitis in harmonicos motus incitantur j ut funt 
Tejiudines , TJalteria , Lj/ra , Samhuca , Tando^ 



T %^^ F A T I 0. XI 

ra , Barhita , Nahlia , TeSlides , Clavkymhala , 
aliaque hujus generis innumera . Secundi generis 
fum i/Li<pv<r(ii>iA.iVA , /zfrnvfAclriKea , vel ifA,<zirvi\i<r<X't 
qu^mflata, feu fpiritu incitata j'onum edunt-, ut 
Viftultz , Tihm , Cornua , Litui , Tuh<e , Bucdna , 
Cla//ica . Tertii generis funt xf^vret , Jjn;€ Tul- 
fatilia , mi funt Tympana , Siftra , Qymhala , 
Campan^ &c. 

Vetera igitur Muficae Inftrumenta, ana- 
glyphis operibus deduda , & magis in recef- 
fu , quam in prima fronte fpedabilia, explica- 
re adgrediamur . 




0>0j'^tt 



MV' 




At U S I C A 

Veterum Inflrumenta , eorumque genus 
iriflatik feu PvivfA^ariKov . 

CAPUT L 

Alamus Tajioralis . Unde_a Tab. h 
fjLovajuXo^ Tibia exorta , 
turn reliqua Organa con- 
fequuta . Meminit Mo- 
nauli in Thamyre Sopho- 
cles . Arundinea Tibia_. 
Monaulos , apud Athe- 
nxum lib. 4. & ex eo apud Bartholinum de 
Tibiis Vet. pag. ?8. ab ^gyptiis fertur efle 
inventum Ofiridis.Hac Tibia occinebatur Hy- >Bar,hci, 
menseo. Amazonesadcalamos*armatrada- '*"•^''^• 

A bant. 




57- 



2 M V S I C A 

bant , tefte Marciano Capellalib. 9. & eodem 

Bartholino pag. 10 x. 

Figura defumpta ex Caducaeo Tabulaef 
Iliacae Matthaejorum , ab Aleandro illuftra- 
t3E pag. ^ I. ex Apollodoro , & Ifidoro . Bar- 
tholinus de Tib. Vet. lib. i. pag. 11. ob- 
fervat , ab Hygino affirmari , calamum , feu 
fiftulam arundineam,inventum effe Mercurio 
traditum , lib. 3 . cap.6. pag. 2 1 o. In Sacris Lit- 
teris, Genef.cap4. verl.io.&c 21. ^ahelfrnt Ta- 
terhahitantium mtentoriis, atc/ue pafiorum ', & 
nomen fratris ejus ^uhali ipfe fuit Tater ca- 
nentium cithara , tf or^ano . In Hebraeo textu 
2y\$^ mW Cinnor n)e-Hu^ah . A Septuaginta 
Interpretibiis Graece redditur -^eLMri^my ^ 

Obfervat R. P. Calmet Diflert. in Pfal- 
mos pag. 87. verbum 2X1^ Hu^^ah , indicans 
inftrumentum muficum, reperiri quater in 
Sacris Litteris , nempe Genef. cap. 4. verf. 21. 
Job cap. 21. verf. 12. & cap. ^o. verf. ^i. 
PfaL 150. verf. 4. & ab Interpretibus lxx. 
& a Vulgata reddi aliquando Cythara , aut 
Tfalmus , aut Or^anum . Coeterum frequentius 
reddi Organum : quo vocabulo non intelligi 
perfedum organum hydraulicum , aut pneu% 

ma- 



V E T E R V M, 3 

maticum, quibus nuncutimur; fed calamos 
complurcs diverfae longitudinis , cera , aut 
glutine fimul jundos , non fecus ac fiftula , 
quam veteres Ethnici tribuunt Pani , Fauno , 
Satyris, &c. Organiorigo petenda a fiftulis 
fingularibus, quas mythici dant Diis fuis pa- 
floralem vitam excrcentibus , Apollini, & 
Mercuric grcges pafcentibus ; uti etiam ob- 
fervavit VoITius de origine Idololatriae lib. 4. 
cap. 92. qui, exVirgilii Ecloga2. Pani da- 
tum illud inventum docet , & , ex Plinio lib.7. 
cap. 2. Pan Mercurii fiftulam Monaulon in- 
veniflenarratj aliis earn tribuentibus Fauno, 
aliis Idi , feu potius Daphnidi Paftori Siculo 
repertori Bucoliccs , ex Diodoro Siculo in fine 
lib. 4. Haec omnia per Graecorum , & Latino- 
rum fabulas attributa Paftoribus recentiori- 
bus , deprompta funt ex vera Hiftoria Mofis, 
perperam ab Ethnicis percepta , ac transfor- 
mata ; ex qua apparet , cognatisinventorum 
Paftoriae artis , calamum , fiftulam , organi 
rudimenta , feu Hebrseum Huggah , effe tri- 
bucnda . Sunt enim , qui aliud calami genus a 
primis Paftoribus repertum intelligant He- 
bracorum D^K -^ W, tibiamj etymologia de- 
duda ex 3>3ft^ Ahih, calamo fpicae , quo etiam 

A 2 nunc 



4 M V S I C A 

nunc pueri Paftorum avenas tenues compin- 
gunt : de quibus Virg. Ecloga i. Videndus 
IlluftrifTimus Huetius Demoaftr. Evangelicae 
Prop. IV. cap. 4. num. 2. pag. mihi 65. 

2. Ojfea Tibia . Nonnulli ex tibiis gruum 
fadam putant, cum Plinio lib. 16. cap. ^7. 
vel excervinis offibus,indicante Barthio, Ad- 
verf. lib. 5^. cap. 21. Thebani ^gyptii ex 
hinnuleorum offibus tibias feceruntj qui etiam 
reliquos Graecos docuerunt, tradente Athe- 
naeolib. 14. Vide Bartholin, detib. vet. lib. i. 
cap. 4. pag. 25. Hane etiam Tibiam ofleam 
Minervae tribuit Callimachus in hymno Dia- 
nas , ibidem relatus , 

Nondum hinnuleorum ojfa perforata erant ,. 

Opus MinerViZ , ex quo cernjis pernicies . 
Figura Tibiae ofTeae , quam my thici tri- 
buunt Minervae , cui alteram Marfyas adje- 
cit , ex Plinio lib. 7. cap. 56. petita eft ex ti- 
biis Marfyae in pluribus anaglyphis expref- 
fis : fed quoniam evidentius exftat in marmo- 
reo anaglypho Neapoli aftervato in aedibus 
Principis Diomedis Carafas , olim Comitum 
Magdalonenfium , nos inde maluimus ean- 
dem iiguram dcfumere . Vide etiam Bonar. 
Num. Garpin. p. 568. 

5. Bn' 



V E T E R V M. 5 

5. Buxea Tibia . Nihil ferme difFert a figura 
praecedenti, cum tantum materies diverfa fit; 
fed, cum torno elaboretur , potefl a forma Ti- 
biae ex cruribus animalium nullo torni adju- 
mento levigatis & imminutis paulifper diri- 
gi , & repando orificio donari . Hanc vidimus 
expreflam cum Panis fiftula , & cum Phrygia 
Tibia recurva in anaglypho Romx Ipedato , 
editoque per BoifTardum tom. 3. pag. 47. & 
per Bartholinum de Tib. Vet. tab. I. Ovidius 
in Fajiis : 

Tnma terehrato per rara foramina huxo , 
Vt daret , effect , Tihia longa fonos . 
rigura occurret rurfus num. 5. & 7. 

4. ^rea Tihia , quae & militaris , quali 
nunc utuntur Helvetici milites Praetoriani 
etiam Romae , aequalis eft , & calamo fimilior . 
Ufae hac feruntur Amazones , dum arma tra* 
darent , aflerente Marciano Capella , uti re- 
tulimus fupra num i. cum Bartholino. Ufi 
Tibiarum ejufmodi fonitu ad pugnam etiam 
Lacedaemonii, Tyrrheni,Thebani,aliique Po- 
pulijUt ibidem oftenditur a Bartholino. An & 
Romani a Rege Servio Tullio , claiTes , & 
Centurias inftituente ? Livius dicitur affirma- 
re lib. 1. cap. 4^, cum narret, ab eo Rege in 

quin- 



6 M V S I C A 

quinta clalTe cenfitos Accenfos , Cornicines , 
llbicinefque , tres in Centurias diftributos : 
undc pafTim in lapidibus Romanis , & Hiftori- 
cis Tibicincs memorantur.In cxpeditione Da- 
cica Trajano facrificanti Tibicines occinunt , 
cxpreffi num. 75. in ejus Columna cochlide . 
SedVir Ciariilimus Fabrcttus ncgat,inter Of- 
ficia militaria Romanorum Tibicines memo- 
rarij & Livii textum, a Sigonio caftigatum ex 
emendatioribus codicibus , Tubicines fociare 
Cornicinibus , & Accenfis , non Tibicines . 
Confulendus Fabrettus de Columna Trajani , 
pag. 206. Lipfius lib. 4. de Militia Romana , 
etiam Tyrrhenis Tubas tribuit in militia , non 
vero Tibias . Fuerit igitur Lacedaemoniorum 
tantum bellica Tibia, eadem certe utuntur 
hodie Helvetii , & quidem aerea $ qualia Ro- 
manis fuerant univerfa inftrumenta militaria, 
quorum cantu accenderentur ad pugnam, 
tradente Lipfio lib. 4. de Milit. Rom. pag. mi- 
hi ^12. Unde -(^neatores didi genus univer- 
fum ejufmodi , buccinis , tubis , cornicibus , 
lituis inflandis deputatum . Figuram ex Hel- 
vetica retinendam duco , utpote ab antiquis 
faltem Lacedaemoniis ufurpatam . En mar- 
mor antiquum anno 1755. repertum j 



^ E T E R V M. 7 

M. CVRIVS . EVPOR 
TIBIARIVS . DE . SACRA . VIA 

5. Tibia Thrygia Matris Deunt , ex calamo , 
Cum adjundo cornu leniter inflexo . Hifce Ti- 
biis recurvis utebantur Antiqui in Sacris Ma- 
tris Deum i ut oftendit , cum vetuftis Scripto- 
ribus, etiam anaglyphum relatum inter ad- 
miranda urbis RomaE,fol. 17. Inde imaginem 
defumpfi , cum Bartholino pag. 26. tab. I. 
num. 2. Similem vides etiam num. 5. ejuf- 
dem tab. I. Bartholin! , defumptam ex BoiP 
fardoTom. ?. pag. 47. Bartholinus cornu vi^ 
tulinum fuilTe docet , pag. 26. 

6. Fijiula Tanis , feu Syringia ^ expluribus" 
calamis diverfae longitudinis Smul jundis, ut, 
citra neceflfitatem excavandi plura foramina 
ineodem tubo feu calamo, foni diverii, la- 
bro per difpares calamos percurrente , ede* 
rentur . Quare Lucretius lib. v. 

El fupra calamos unco percurrere lahro . 
Vifitur in compluribus fignis anaglyphis , & 
piduris referentibus Pana , Atym , Paftores . 
Exara vetufta Matris Deum,cum Atyde edi- 
dit Boiflardus Tom.?, pag. 47. quae imago 
recufa nuper eft in nova editione Gruteri An- 
tiquitatumTom, 1. pag. 27. Inde hancfigu- 

ram 



B M V S I C A 

ram defumpfi cum Bartholino , de Tibiis Ve- 
terum tab. I. num. 5. & 8. Ante Ethnicorum 
fabulas inventas , vidimus fupra num. i. ejuf- 
modi organum , aut organi rudimentum , a 
filiis Jubal ufurpatum , dici in Sacris Litteris 

7. Tihii£ long^ , & Spondiac^ , five Spondia.- 
les , Ifidoro ad hymnos idoneae , qui a fuppli- 
jcibus in Templis canebantur . De his Bafthoii- 
nus , ex Mario Vidorino , pag. 45. Figuram 
-expreiTimus ex pidura veteri Pyramidis Ce- 
flix , imprefla in recenti editione Romae vete- 
ris Famiani Nardini , & a Petro Sande Barto- 
li inter piduras veteres, fol. 65. 

8. TihU pares. De quibus Bartholinus 
pag. 48. ex Scaligero , aliifque Scriptoribus . 
Figura vifltur in SarcophagoMatthaejorum in 
Monte Caelio, Mufas exhibente . Sponius edi- 
dit Mifcell. pag. 44. ubi Mufae Terpfichorae 
is attribuit calamos , feu pares Tibias potius 
sppellandas , ut ex materia , & figura conftat, 
hie a nobis adamulTim ex prototypo delinea- 
tas. Materiam demonflrant fragmenta tria_j 
ejufmodi Tibiarum , paucos ante annosreper" 
ta in antiquo fepulcro Vineae Moroni ad Por^* 
tam Capenam, intra Urbem . In his fragmeO" 

tis. 



V E T E R V M. 9 

tis , tubus interior Tibise eft eburneus, externe 
contedus tenui lamina argentea , in quo tubo 
foramina fuperfunt ita difpofita ^ utanagly- 
phum Matthcejorum exade monftrat , quod 
nuncexftat in Academia Etrufca Cortoncnfi . 
Tibias longas fepulcris adhibitas, fed latiores , 
oftendit , ex Galeno , aliifque audoribus anti- 
quis , Bartholinus pag.i 5 8. ^quabiles , & ca- 
lamis communibus five arundinibus craffitie , 
& tubi Gontinuato commenfu refpondentes , 
anaglyphum illud exhibet , ex quo figura no- 
ftra defumpta eft. Quare pares Tibias, & cala- 
mos Mufa ilia cum teneat , Clio dicenda po- 
tius eft cum Horatio , acremTibiam illi tri- 
buente,nempe acutum fonum edentem^ quem- 
admodum ex vocis etymo intelligimus , &itt 
notis legimus ad Odem xii. lib. i. 

Quern virum yditt Hero a , lyra^ <vel acri 

Tihia , fumes celehrare ,, Clio ? 
Heroum vero,& ClarorumVirorum laudibus 
celebrandis deputatur Clio j quorum adhi- 
bentur in facrificiis , & in ludis Tibiae pares : 
turn in ludis , inquam , turn in facrificiis , ubi 
fcilicet funebres eorum memorias indicari 
obfervatTertullian. lib. de Spedaculis cap. 2. 
6. & 9. ^ templis , iy aris , in quit , c!? ilia infeli" 

B citate 



lo MV S 1 C A 

citate thuris , 6" fanguinis , inter tihias , 6* tuhas 
imr , duohus inquinatijjimis arhitris funerum , & 
facrorumT) eji^natore, <f:r Harufplce. In facrificiis, 
perinde ac in ludis fcenicis Ethnicorum , Ti- 
biae pares cxhibentur paflim : & memorantur 
illis perfimiles , quas ex anaglypho Matthas- 
jano hie retulimus . 

9. TibU paxillis inflruSi^ . De quibus Bar- 
tholinus pag.42. qui figuram addidit Tab. L 
num.5, fx anaglypiio Trivultiano, apud Gru- 
terum . Occludenda , vel recludenda foramina 
pro varietate foni acutioris , aut gravioris , 
juxta modos diverfos attemperaadi . Vide Fi- 
coron. le Mafchere Sceniche Tab. 77. p. 169. & 
Bonar. Num.p. 568. 

10. Tihi^hifores. Ab Antiquitatibus Ro- 
manis BoilTardi figuram mutuatus eft Bartho- 
linus Tab. I. num. 4. Expofuit vero pag. 28, 
Eafdem quoque vocat, cum Static, Tihias con- 
junSias . 

11. Tihiji gemiuiz i defcriptse excippofe- 
puicrali Choraulx per Eulvium Urfinum, 
a quo Bartholinus defumpfit Tab. I. num. 6. 
&explicavit pag. 46. ubietiamindicataliud 
Urfini marmor , a fe incifum Tab. II. num. i. 
in quo Choraula utraque manu geftat gemi- 

nas 



V E r E R V M. II 

nas Tibias , fingulis fingulam . Eadem figura 
hie repctitur . Vide Ticoroni opus delle Ma- 
fchere Scmiche pag. 29. & 2 18. Tab. 84. 

12. Tihi^ Vtriculariiz , five VtricuUres ^ Tab. if, 
quae noflris paftoribus , & melToribus pallim 
adhibentur. AbAntiquis pariter ufurpatas 
nofcimus ex Svetonio in Neronecap. 14. Vide 
VolTii Lexicon Etymologicum in verbo Vtri- 
cularius , quern tLYa-vronc Tythaulam diciob- 
fervat. Ejus figuraexftat in aenea icuncula an- 
tiqui operis , exhibente paftorem utriculari ti- 
bia canentem , in Mufseo Albano , & in gem- 
ma apud Ficoronum, delle MafihereTah, 8^^ 
p. 2 14. 

Figura hujus Tibiae Utricularis defum- 
pta eft ex antiquo anaglypho marmoreo in 
zophoro fupra columnas porticum iiilcientes 
in impluvio aedium Principis SandaEcrucis 
prope Ecclefiam S. C^aroli ad Catinarios . 

1 5. Subjecimus Organum Tneumatkum Ti- 
biae Utriculari , cum ad genus utricuiarium 
Tibiarum pertinere videatur . Olim hydrau- 
licum fuerat, vento excitatoper lapfum aqu3e 
praecipitem , eoque perdudo ad tubos , feu 
calamos fyringiae ; mox , adjumento follium , 
compendiofius evafit organum pneumaticum, 

B 2 per 



12 M V S I C A 

per cofdem inflatile . Vifitur pneumaticum 
organum in nummis contomiatis y ut vocant , 
infignitis imagine Neronis . Eorundem ico- 
nem protulit Patinus ad Svetonii cap. 41. vi- 
tae Neronis , pag, ^04. & vidimus apud Anto- 
nium Borionum Romanum. Panvinius de Lu- 
dis" Circenlibus , p. 5 8. defcribens parallelopi- 
pedum , feu ftylobatem Obelifci Conftantino- 
politani , ejufdem meminit. Tab. 19. Ante iiia 
tempora fuit etiam Chorus, inftrumentum ex 
fimplici pelle cum duabus cicutis aereis , qua- 
rum per primam infpiratur aer , qui per fe- 
cundam emittit vocem; uti legimus in epiftola 
ad Dardanum Hieronymo attributa . Viden- 
dus ea de re Scaliger in notis Eufebii ad annum 
MDCCCCXCV. pag. 169. col. 2. 

14. Tihia Siticinumlatior excornu, adfu- 
nera plerumque adiiibita , de qua StatiusThe- 
baid. lib. 6. 

Cum fi^niim luSiiis cornu grave mugit adunco 
Tihia , cui teneros fuetum deducere manes , 
Lege T^hrygum mocfia Telopen monjirajje ferebam 
Exequiak facrum &Lc, 

Videndus Bartholinus lib. 2. cap. 1 5. qui Kir- 
chmanno, de Fun. Rom. lib.2. cap.5. Tibias il- 
las iatiores , ac longiores vifas fuiffe obfervat, 

licet 



V E T E R V M. 13 

licet Cares in ludu uterentur gingrinis palmi 
longitudine, ftridulum quid, ac luduofum 
fonantibus . 

Figura Tibiae latioris vifitur in Virgilio 
Vaticano ^neid. i. ubi vends tempeftatem 
excitantibus affignantur Tibise latiores , & 
corneae , apprime accomodatae fono proceliae 
graviori exprimendo. Vide novamEditionem 
Virgilii , apud Calcographiam Pontificiam , 
anno 1741. 

1 5 . Hebraeorum pp Keren, cornu, hac in 
figura mihi expreflunijprotulit ante P.Kirche- 
rius Mufurgiae iib.2. cap.4. §. ?. pag.54. audo- 
ritate veteris Codicis Vaticani , unde a fe de- 
fumptam imaginem afTeverat . In Vitris anti- 
quis Cocmeteriorum SS.Martyrum, ubi area, 
feu armarium exhibetur , cum voluminibus 
Legis , necnon candelabrum feptilychne , & 
alia Sanduarii inflrumenta, vifitur etiam_. 
y^p Keren, feu cornea tuba Sacerdotalis , adhi- 

bita ad indicandos dies Feflos . Videri poflunt 
fip^uras in erudito Commentario a Senatore 
Philippo Bonaroti Florentiae edito paucos 
ante annos, ubi eadem vitra mirifice illuftran- 
tur , prasfertim Tab. II. num. 5. & Tab. III. 
num. 2. 

16, i/- 



14 M V S I C A 

J 6. Limus Militaris , ex metallo efForma- 
tus ad fimilitudinem cornu , faepe occurrit in 
Columna Trajani, praefertim pag.7. & 41. &c. 
ubi adhibetur in facrificiis , una cum Tubis 
Liticinum . Cornicinum Collegium memorat 
lapis antiquus apud Bartholinum de Tib. Vet. 
lib. J. cap. 7. pag. mihi 2 5 8. & Fabret. de Co- 
lumna Trajani cap. 7. pag. 20 j. in quo eft 
figura excufa Litui , five cornu ejufdem , ex 
aere recurvo , ut Vegetius appellat , lib. 2. 
cap. 8. Similis exprefTus in Columna Trajani 
num. praefertim 56. &84. unde noftra figura 
defumpta fuit . Vide Tabul. III. ejufdem Bar- 
tholininum.4. 

17. Cornu Venatorium ex metallo, ad 
fimilitudinem cornu animalium inflexum , la- 
tiori pariter orificio dcnatum . Figurae paflim 
occurrunt in vetuftis anaglyphis , & piduris , 
praefertim ubi venatio adhibenda eft . 

1 8. ^uccina , una cum tubis , & cornu feu 
lituo jam defcripto , ad praelium ineundum 
fignum dabat . Vegetius loco indicato , apud 
Bartholinum pag. 287. Tuhicines ^ inquit, 
Cornicines , Buccinatores , qui <vel tuba , 'vel are 
cur'vo , ^vel huccina committere praltum [olent . 
Quare, praeter Tubicines, & Cornicines, 

ctiam 



VE T E R V M. 15 

ctiam Buccinatores in antiquis Infcriptioni- 
bus memorantur , ex quibus C Salius Mater- 
nus 'Buccinator Legionis v . Aliud marmor apud 
Gruterum p.609. & Bartholinura p,226. Buc- 
cinam, ad tubae genus,cum Euftathio, reducit 
Liplius, de Milit.Rom. lib.4.Dialogo 10. pag. 
mihi ^OQ.quitamenaddit ex Hygino, bucci- 
nae primum inventorem Tyrrhenum Hercu' 
lis filium, qui concha pertufa buccinavit . Hy- 
gini verba fun t, fab. 275. Tyrrhenus Eer cults 
filius tuham invenit , qui concha pertufa huccina- 
^vit , iypagum connjocavit , tejiatique funtfe mor- 
tuum fepultur^ dare. Vnde tuba^ Tyrrhenum melos 
dicitur: quod exemplum hodie ^mani Jer^vant ; 
tfi cum aliquisdeceditf Tubicines cantant , 6* ami- 
ci convocantur fteftandi gratia, eum ^nequeferro , 
neque "Venenoperiiffe . Praeter ufum in funeribus, 
etiam in civili politica ad populum claflico 
convocandum ufus Buccinae fuit 1 quam Tyr- 
rhenus adinvenit , conchiiio clafficum canens, 
unde folct Tritonibus affignari . Vide lucernas 
Bartholipar. i.num. 5. Borioni eruditaCol- 
ledlan.Rom. Antiq. & Bellorii explicationem, 
ubi feite adducit ex Ovidio Metamorpho- 
fewn I. banc defcriptionem buccinx Tri te- 
niae : 

Qe- 



i6 M V S I C A 

Cccruleum Tritona njocat , conchaojue fonanti 
Infpirare juhet , ffuSiufque , &flummaJJ^no 
^am re'vocare dato . Ca^va luccina fumitur illi 
Tortilis in latum , qua. turbine ere fat ah imo 
Buccina , qu^ m tnedio concepit uhi aeraponto , 
Littora njoce replet fuh utroquejacentia Thosbo . 

Figura noftra defumitur ex senea Trito- 
nis imagine antiqui operis , quam fervo . Fre- 
quentes occurrunt hae turbinatae Triton um_, 
buccinaD in anaglyphis , & piduris Veterum , 
referentibus fymbola Numinum Maritimo- 
rum . Solebant autem , ut alibi obfervabam , 
BfJIqri^Vni'ver falls Deczdc 5. cap. 24. num. 5. 
pag. ^01. & feq. Tritoniim figna buccinas in- 
flantium imponi faftigio aedis Saturni , ad in- 
dicandam aetatem, undehiftoria vocaliseft. 
Ritum , & caufam aperit Macrobius Saturna- 
lium lib. I. cap. 8. 1//W ,inquit , non omijerim , 
Tritones cum huccinis fafiigio Saturni a:dis fuperpo- 
ftos, quoniam ah ejus commoratione adnofiram 
atatem hijioria elata , t) quafi njocalis eji , ante nje- 
TO muta , ty ohfcura , <t> incognita . 

19. Corneam tuham , lieu Tibiam redam , 
cum labro repando,ita defcribit Sacchius My- 
rotheciae lib. 5. cap. 57. & ex eo Kircherius 

in 



V E T E R V M. 17 

in Mufurgia , & Bartholinus lib. i. cap. 5. cum 
ligula , & foraminibus in buxea parte Tibiae , 
cui repandum ex cornu labrum adjedum , ce- 
ra , & glutine , aut helice firmiter in fitu con- 
tinetur. Figuramindc fumpfimusi rati, ex 
antique codice , ut Kircherus lib. 2. cap. 4. 
pag. 'J4. innuit , fuifle delineatam , cum He- 

br3Eorum S^*?/! ^-^^^^ Tibia , 313K ^^^^ Fi- 
■ftula , & f'lp Keren Cornu . Cornea buccina 

ad convocandum coetum ufos fuifTe non mo- 
do Hebraeos , fed etiam Etrufcos , qui , ex 
Phoenicibus orti , pleraque illius Regionis in- 
ftituta in Italiam traduxerunt , & ad Latinos 
derivarunt aetate Romuli , & confequentium 
Regum, colligunt Eruditi, cum Bartholino 
de Tib. Vet. lib. $. cap. 7. pag. 226. ex Pro- 
pertio lib. 4. Eleg. i. 

'Buccina cogehat Trifcos ad verba Qmrites . 
( Vide CU.V V.Scipionem MaiFejum degVItali 
primit. & Ant. Franc. Gorium in Muf.Etrufc,) 
Quam fcilicet ex bubalo cornu turn ipfi , turn 
Paftorcs adhibuerunt, ut ibi interpretatur , 
Conteflis effe poteft vetuftiffimum opus mu- 
fivum Templi Fortunae Praeneftinae , in quo 
fpedantur fub tentorio Ducis appenfa com- 
pluracornua ad convocandos militesi undc 

C Buc- 



i8 M V S I C A 

Buccinatores Legionum in vetuftis Infcriptioni- 
bus meraorantur apud Gruterum pag. 609. 
& Cornicines pag. 1 106 : eorumque Collegium 
inraarmore Romano perBartholinum edito 
pag. 228. cum figura ; 

M. IVLIVS . VICTOR 
EX . COLLEGIO 
LITICINVM . CORNICINVM 

Quare & Valerius Flaccus cccinit lib. 6. 

Tralia nunc rauco cm ant incendere cornu . 
Videri poteft ea pars mufivi Praeneftini apud 
Suarefium , Praeneftis antiquae pag. 48. Si- 
minima figura praeditum eft cornu Hebrseo- 
rum y^p Keren, quod, in facris Martyrum 
crypus auropidum antiquitus, vidimus in 
Vitris ibidem effolFis , quae arcam Hebraicae 
Synagogae exhibent cum facris voluminibus , 
candelabrum , aliaque pertinentia ad fuppel- 
ledilem Sanduarii j inter quae cornea tuba , 
feu K\p Keren vifitur , uti obfervat eruditif- 
fimus Senator Philippus Bonaroti in libro Ob- 
fervationum nuper edito , in ea facra Vitro- 
rum fymbola . R. P. D. Auguftinus Calmet 
in praefatione in Pfalmos pag. 85. fcite diftin- 
guens tubarum genus,nomine IfllUJ* Schophar 
in Sacris Litteris enunciatum Exodi cap. 19* 

verf. 



V E T E R V M. 19 

verf. 16. & 19. item cap. 20. ver. 18. ( quod 
Interpretes LXX. reddunt, crdx^vy^^ aut 
ffcLX'7r\yc, Kifctrivtj Tuha , aut Tuba cornea ) ab 
argenteis Tubis redis duabus.aereifque pluri- 
bus , quas in Deferto conftrui Moyfes man- 
davit Numcrorum cap. 10. verf. 2. 9. & 10. 
appellatis mi^l^m Chazozeroth . ( vide Re- 
land. Antiq. Hebraeorum p. 206. ) optavit, ut 
producerentur vetuftae imagines generis prio- 
ns , cornu fciiicetjfeu tubse corneae, & Scho- 
phar i praefertim cum Sacerdotibus referva- 
tum videretur ejufmodi cornibus canere , 
qualium feptenis , circa Jericho cum Sacer- 
dotes canerent, muri conciderunt, &c quorum 
ufus erat in Jubilaeo , Jofue cap. 6. verf. j. 4. 5. 
In iis Coemeteriorum vitris , eorumdem cor- 
nuum muficorum figura vifitur j cum ad cor- 
nu olei undionis complura ilia referri queant, 
quae ibidem fpedantur : & caeteroquin mu- 
fivum opus Praeneftinum nos doceat , ad bel- 
iicos ufus fimilia cornua fub tentoriis afler* 
vata , ad clafficum concinendum . 

Paulo etiam longiora cornua bellica, 
eaque parum inflexa, fpedantur in clypeo 
votivo argcnteo Scipionis Africani , aflerva* 
to Parifiis in Regio thefauro, & per Sponium 

C 2 edi- 



FLk u* 1 7. 



20 M V S I C A 

edito in Mifcellaneis eruditae antiqiiitatis . 
Tale igitur pp Keren Judaeorum Cornu , & 
'IQW Schaphar Tubam corneam, habcri opor- 
tere , inde colligimus . Figura Chazozeroth , 
feu tubarum redarum, fuperefl in Arcu Titi, 
^uam damus num. 21. 

* Cornua gravifona , qqemadmodum-. 
€X Vitulino cornu Schophar , &: Keren , fcilicet 
Cornua belliea , & Tubse corneae eompinge- 
bantur 5 ita ex amplioribus majorum anima- 
lium cornibus , aut ex metallo dudili , aut ex 
cavis lignis con tor tar um cucurbitarum iii-» 
morem arte eurvatis , & magnitudine ingenti 
praeditis , fiunt nunc Buccinae , aut cornua 
ibni graviflimi , quae Dulcims appellant . Eo- 
rundem ufus in facris viget , praefertim in 
Gallia , & in Germania . An ejufmodi Buc- 
cinis antiqui utcrentur , ex eorundem monu- 
mentis mihi non eonftat . GraviiTimi foni 
buccinam Ovidius Tritoni aflignabat fupra 
num. 17. 

Littora 'voce replet fuh utroque jacentia Thocha, 
Auris quoque Dionyfii apud Syracufas , am- 
plitudine fua fatis declarat, non deftitifle^ 
ctiam vetercs ab inftrumentis fonorum am- 

plif- 



V E T E T^V M. 21 

pliffimis aliquando excogitandis , & perfi- 
ciendis j licet noftrae acuflicae tubae nondum 
eflent repertae . Quare figuram cornu gravi- 
foni tot in reglonibus ad facra adhibiti ex 
antique ritu, placuit inter eas referre * , quas • num.17 
a vetuftis monumentis GoUigendas fufcepi . 

20. Dulcinum non retortum damns ex eo- Tab. hi 
dem Kirchero pag. 500. cujus pariter ufus 
viget etiam in GalHa Cifalpina . Inferta il- 

lius orilicio tenui lamella , quae: gingynen_, j 

acquat Phoenicum, & Carium. Quinetiam 
Sinae , defcribente ( ut infra exponemus n.24,) 
Jo. Calvor , ejufmodi generis inftrumento lu- 
dunt , quod indicium eft antiquitatis non mo- 
dicae apud Gentem veterum confuetudinum 
fuarum omnium tenaciflimam . Coeterum 
vetus icuncula aenea apud me Dulcinum ge- 
rit leniter inflexum . 

2 1 . T44ha communis , feu reda , .quam pri- 
mum compofitam fuifTe ex Tibia , & cornu 
vidimus fupra num. 19. deinde unico dudu 
ex eodem metallo continuatam pofteri adhi- 
buerunt , aeream, vel argenteam . Argenteas 
Tubas duas in Deferto conftrudas, mandante 
Moyfe, didas nnSHOT Chazozeroth , Nu- 
merorum cap. 10. vidimus dido num. 19. 

Eaf^ 



22 M Z^ S I C A 

Eafdem Jofephus defcribit * indicata etiam 
menfura , & forma , Atitiquitatum Judaica- 
rum Ub. 3. cap.i i. Romae vero in Arcu Titi, 
Gum fuperPit earundem figura ibidem Icul- 
pta , una Gum Gandelabro , & menfa , aliifque 
Sanduarii vafis , dum ea omnia in Jadaico 
triumpho inferrentur in Tcmplum Pacis , in- 
de Guravi defumere exemplum ( quod rctu- 
lit etiam Relandus in Antiquit. HeLraic.) 
22. Tuba dMciilis y ad fonorum varieta- 
tem clicicndam , geminis ad oram paralle- 
lis lamellis produdis , vel deeurtatis . Hac 
tuba hodieque utuntur in facris Goncentibus 
nonnulli Italix Populi , uti Bononiae vidi- 
mus , imo & Romae videmus in ArGe Sandi 
Angeli , folemniter proeedente Summo Pon- 
tifiGe , & Cardinalibus , GonGini . Tubas du^ 
8iles Vulgata memorat Pfal. 97. verf. '^. Se- 
ptuaginta legunt iv a-(lx^iyE,iv i?^cLrct7g,fy (pea' 
vn a'diX'Triyyo; Kifctrivug , & textus Hebraeus 
IQW SdI nil^l^riD ^'^ Chazozeroth , & omni 
Schophar . Aliae lediones exponunt,tubam du- 
dilem Vulgatas , idem indiGare , aG malleo 
dudilem i vel genus omne tubarum in *J3 
nUlt? CholSophar compledi voluifle Pfalmi- 
llam . An inter dudiles malleo tubas antiqui 

habue- 



V E T E %^V M. 2i 

habuerint etiam has decurtandas , & elon- 
gandas pro foni varietate , quas du6liks idcir- 
co appellare placuit, exantiquorum monu- 
mentis hadenus eft inexploratum . 

2^. Sinenfium Or^anum ^oAvajuXo^ hie 
exprimitur a nobis , five avena vitricularis . 
Avenam potius , quam tibiam appellaverim, 
ex fubtiiitate tuborum , quibus fonus editur . 
Sunt vero tubuli inferti pelli ad utriculi for- 
mann compadlae , & follium in morem com- 
primendaej ut fpiritus inde exclufus fonum 
emittat . Organo ejufmodi in Europam inde 
perlato ludentem vidimus anno 1685. Cin- 
fochum , Sinenfenfi illunn virum , quern R. P, 
Philippus Fouquet (obiit Epifcopus an. 1 740.) 
habuit fociuni navigationis in Europam , & 
facro fonte expiatum Michaelem appeliavit , 
Romamque perduxit . Sinarum hiftoriae me- 
morant , Eohio ejus gentis Imperatorem fae- 
culo undetrigefimo ante aeram Chrifti com- 
munem fuifle inventorem primi inftrumenti 
Mufici , ab fe inftrudi cordis ? 6. Num chor- 
darum numcrum , & fonos in polyaulio u- 
triculo totidcm calamis praedito imitati fint 
Pofteri , mihi non liquet . Reddendam efle 
jiidico formam inftrumenti , quod antiqui in- 

vcnti 



24 M V S I C A 

vcnti Mufici apud Orientales fidem adftruit , 
ctiam cum noftrorum audorum vetuftiffimis 
comparatum , cum ibi avcnae , & utricularis 
organi, paftoralis fcilicet vitae prima leva- 
menta dignofcantur . 

24. En aliud Sinenfium organum , Dul- 
cino Europaeorum perfimile , quod Sinenfium 
hulcinum lubenter appeliaverim . Genus hoc 
tubae graviffimae, a noftris, ut vocant. Fagotti , 
non admodum diverfum , a Sinarum Muficis 
adhiberi , docet Cafpar Calvor Ritualis fui , 
parte 2. fed.5. cap.20. pag,69^. ubi recenfcns 
tria genera organorum , Pulfatile , Enchor- 
dum , & Pneumaticum , in fingulis exhibet 
Sinarum inventa aeneo iconifmo 5 ubi , inter 
caeteras figuras , adftat accinenti fen ex , la- 
tiorem tibiam , Fagottis noftris five Dulcinis 
conferendam, manu geftans . Inde placuit 
repetere poftremam hanc Ipeciem organi 
pneumatic!, ne Gentis inter Orientales anti- 
quiflimae , & , ab aetate Diiuvio Noetico pro- 
xima, origines artium fiiarum repetentis , in- 
venta Mufica omitteremus hoc in Catalogo , 



Ift" 



25 




Injlrumentorum Mujicorum genus 

tcnjik . 

CAPUT IL 

Onochordum , ex ana- Tab. iv. 
glypho antiqui far- 
cophagi in terra De- 
fenzani ad lacum Be- 
naci : quod ex arcu 
fororis Dianae inve- 
niffe ApolUtiem tra- 
dit Cenforinus, de die Nat. cap. 22. Ariftides 
Quintilianus , inter antiques Muficos editus 
a Meibomio , ex ponderum appenfrone tonos 
in Monochordo inventas affirmat , lib. j. 
pag. 12. Defcribitur Monochordon aGuido* 
ne , relato a Rircherio lib. 4. cap. 2. ut in hoc 

D ana- 




26 M V S I C A 

anaglypho , quod exhiberi videtur alia tabu- 
la marmorea apud Authorem , 

5. Dkhordum, ex eodem 2Lna.g\ypho . Di* 
chordum nominat Sopater , apud Coelium 
Rhodiginum lib. 9. cap. 4. & Tyciidem , feu 
Taclidem vocat . Retulit Athenaeus lib. 4. 
cap. 24. Dichordon AfTyriis tribuitur a Cle- 
mente AlexandrinoStromat.lib. i.pag. ^07. 

4. Lyra trichordis. Apollini Clatrae in ana- 
glypho relato a Sponio Mifcell. pag. 87. tri- 
chordis Lyra tribuitur . A PoUuce , dicitur 
Tandmia . Vide GlofTar. med. & infimae Lati- 
nitatis. Figuram Lyrae defumpfimus ex Lyra 
Amphionis , in antiqua fculptura Dirces , af- 
fervata in Palatio Farnefiano. Chordae ibi 
defunt , Tres ex Lyra ApoUinis Clatrae apud 
Sponium addidimus . Lyram trichordem_> 
etiam Mercurio tribuunt JEgyptii . Videatur 
Caefius, in Coclo Aflronomico pag. 187. & 
Diodor.lib.i. & colledanea Lyrarum Equitis 
Petri Leon. Ghezzi ab ipfo delineata in ^-''M 
Mufaeo . 

5. Tetrachordum . Citharae fpecies, quale 
Anacreontis eft Barbyton . Lyra tetrachorda 
Mercurio tribuitur a Macrobio Saturnalium 
lib. I. cap. 19. Nicomachus Gerafenus apud 

Boe- 



V E T E R V M. 27 

Boetium lib. 5. Mufices , affirmat Mercurii 
Tetrachordum ufque ad Orphea retentum , 
cui traditum a Mercurio ferunt . Lyrain_, 
Phoeniciam tetrachordem fuiffe , narrant Au- 
dtores relati a Caefio in Coelo Aftronomico 
Poetico, in Afterifmo Lyrae, & a Coelio Rho- 
dig. loco indicato, aliifque apud Bochartum , 
de lit. & ferm. Phoenicum lib. 2. cap. 7. Con- 
firmantaPhoenicibus inventum poftcris illius 
Chanaan , ex quo Mercurium fuum procu- 
derunt Graeci fabulatores. Orphci Ly ram te- 
trachordem ex antiqua pidura Coemeterii 
S. Callifti Pont, ab Aringhio editam Romse 
Subt. Tom. I. pag. 56 j. hie expreflimus . Eo- 
deraTom. pag.547. Orpheus cumLyrapen- 
tachorda cxhibetur . Cum affcrant mytho- 
logi , Apollinis beneficio aucSum fuiffe vetus 
Mercurii & Orphei tetrachordum ad fe- 
ptem chordas, quintam , reperivit Choroebus 
Lydiae Regis iiliusj fextam, addiditHyagnis 
Phryx . Videatur Coefius pag. 186. Aliud 
anaglyphum Villae Matthaejorum reddit Poe- 
tam canentem Lyra pentachorda, ad hujus 
imaginem efFormata . 

6. Lyram acutam feptem fidihus haec figura 
exprimit , juxta exemplar Globi coeleftis Far- 

D 2 ne- 



28 M V S I C A 

nefiani antiquitus infculpti omnibus Afterif- 
mis aetate Antonini . Lyram Apollinis aliqui 
dicunt, ex Maerobio Saturnal. lib. i. Vide_^ 
Aicandrum in expofitione anaglyphi Soils 
pag. 56. Alii appellant Lyram Mercurii , ut 
Scaliger advertit ex ejus Hymno , in Com- 
ment, ad Sphaeram Manilii pag. j8o. Septi- 
chordem fuilTe Lyram Orphei , canit Virgi- 
lius lib. 6. JEneid. Vide Coefium in explica- 
tione Afterifmi Lyrse . 

Lirx pofterioris , quam fcilicet , adjeda 
teftudine Mercurii pofteriores aetates ufur- 
pavere , figura defumpta eft ex antiqua lu- 
cerna Bartoli , part. 2. num. 14. exhibente_. 
Apollinem hac Lyra ludentem , quae cithara 
did poteft , ut num. 8. 9. ro. 

7. Chelys , feu Lyra Mercurii reformata , 
retenta teftudine , & contradlis cornibus in-j 
manubrium, cxcipiens magades complures 
ad fonos ejufdem chordae variandos . ligura 
vifebatur in veteri anaglypho Nofocomii La. 
teranenfis , hodie fpeclanda in ^dibus Jufti' 
nianaeis , edito per Boiffardum Tom.2. p. 145. 
&in editione nova Gruteri pag. 819. Etple- 
dro , & digitis tangebatur . Vide Scalig. in 
Manil. pag. 584. Piedri figuram vide poft 

nu- 



V E T E R V M, 29 

numcrum 8. lit. A. Cithara etiam dicitur . Vi- 
de Scalig. pag. J 8 J. 

8. Haec figura defumpta eft ex anagly- 
pho in ^dibus Emi Cardinalis Spadae , exhi- 
bente Amphionem cum hac Cithara . 

9. Iftam figuram in anaglypho Solis apud Tab. v. 
Matthaejos , explicavit Commentario erudi- 
tiffimo Aleander pag. 7. 

10. Haec quoquc figura exprefla videtur 
in eleganti anaglypho Excell. D. Alexandri 
Albani ( modo Amplifs. Cardinalis) cum coe- 
teris fymbolis Apoliinis . Has vero Citharas 
appellari , adeoque diftindas efTe a Lyra , & 
teftudine Mercurii , coliiges ex Scaligero in 
Manilium , pag. 580. Poffet & ilia appellari 
cithara, quamnum. 5. exhibebam, cumca- 
reat teftudine . Operoftor cithara vifitur in 
veteri farcophago Matthaejorum Mufas ex- 
hibente , edito a Sponio Mifcell. fed. 2. art. 9. 
pag. 44. de qua infra , numero fequenti . Ci- 
tharam, ut in figura 5. (pluribus tamen chor- 
dis inftrudam ) Chiron tenet , Achillem in- 
ftituens , apud Fabrettum , in addit. ad Tab. 
Iliac, pag. ^57. & a Sirenaemanu tradatam 
refert ejufdem formae , ibid. pag. ^79. 

1 1 . Triplex Lyra Tythago r^ Zacymhi , con- 

fti- 



30 M V S I C A I 

ftituta in totidem faciebus tripodis , Defcri- 
pfit Athcnoeus lib. 14. cap. 15. cum tripUci 
modo harmonise , Dorico , Lydio , Phrygio , 
Verfatiiem tripodem fuifle , ut melos varia- 
retur mira facilitate , tradit Athenaeus . In 
anaglypho farcophagi Matthaejorum , citha- 
ra, quamnum. 5. in manu Euterpis exhibet 
Sponius ( licet in exigua mole figurae , apud 
eundem non fatis dignofci poflit artificium 
organi, ut in marmore vifitur) tres modos 
compendiofius ftatui potuifle , facile depre- 
hendi . Nam liniftra manus Mufae , longiores 
chordas tradans, Doricum canere potuitj 
interea dum dextra manus pledrum tenens , 
percuteret chordas breviores fupra maga- 
dem , ex calamis fuperne jundis ad jugum 
citharae facile extenfiles , & fupra , parem nu- 
merum fidium mediocrium j quae ex eadem 
JoTluquh'. magade introrfum duci '^ numero fidium.. 
pofTe plerifque refpondere compertum erit -, 
praefertim cum eadem retenta meminerimus 
apud eos populos , qui refcindi abundantes 
chordas Magiftratuum Edido jufferant . 

Endecachordem Lyram Timotheo adinven- 
tam memorat Scaliger, pag. 584. inMani- 
Hum J cui par ignominia , ac Phrynidi conti- 

git. 



Vide infra pa^* 
3Z. in fine . 



V E T E R V M. 51 

git , ex Ephororum decreto , quod recitat 
acceptum a Boetio in i.deMufica. Produ- 
dus fcilicetin Comitium , julTus eft manibus 
propriis quatuor fuperfluas chordas amputa- 
re , ut feptem prifcae tantum eadem in Lyra 
fupereflent . 

Dodecachordon , Nahlium , hoc eft Pfalte- 
rium , defcribimus infra pag. 55. ex Jofepho 
Antiquit. Jud. lib. 7. cap. 10. 

Neutrum organum a Davidico Pfalterio 
decachordo feparamus genere, ex placito Eu- 
phorionis , complex! unicam fpeciem ^aroAu* 
')(PfJ^ov , variis hifce nominibus , exiguo chor- 
darum numero difcrepantium : ac eorum_, 
uftjm efle antiquiflimum ftatuentes , afleri- 
mus cum Strabone efle ab Afia repetendum . 
Confirmat fententiam Anacreon ^ qui lu- 
dere fe canit magade chordis 20. inftruda , 
quasAthenxus 21. fuifle contendit . Chor- 
das decern a Davide numeratas fuo in Pfalte- 
rio , Fulgentius in Apollinea etiam defcribit j 
quod humanae vocis decern efle modulamina 
dicat, ut animadvertit Aleander in Expofi- 
tione Tabulae Solaris pag. 57. 

Coeterum excrevifle numerum fidium , 
fupra ter feptenas Anacreontis , adtriginta, 

vel 



32 M V S I C A 

vel etiam plures , quae ab aliquibus Scriptori- 
bus memorantur, mirum non eftj cum in_. 
odavis repeterentur divifiones diatonicae , 

& enharmonicas proecedentium 

Quin ex ea animadverfione, quam Athenaeus 
adhibuit ad magadem Anacreontis explican- 
dam , una & viginti chordis inftrudam tria 
in heptachorda ordinatis , li conferatur cum 
figura organi adhuc fuperftitc in anaglypho 
Matthaejano ad Montem Coelium , edita per 
Sponium pag. 44. & a me diligentius ex pro- 
totype exprefTa n.i i. conciliatur mirifice fen- 
tentia Athenaei de triplici heptachordo , uni- 
cum in organum , aut citharam, feu barbyton 
compado 5 & intelligitur Pfalterii , magadis , 
ac Lyrae figura, & triangulorum muficalium, 
ab Athenaeo ex Apollodori epiftola ad Ari- 
ftoclem memoratorum , & affinitas hujufmo- 
di inflrumentorum . In eo anaglypho Mufa, 
num. 5. diftinda apud Sponium, &cEmerpis 
nomine ab ipfo donata, barbyton ita tenet,ut, 
iiniftro braehio organum illud quafi comple- 
xa , manus laevae digitis carpat chordarum 
longiorum ordinem in poftica organi parte_» 
extenfilium : dextra vero manus pledro ar- 
mata , ita applicatur interioribus fidibus bar- 

biti , 



V E T E R V M. 3^ 

biti , ut ordinem duplicem pulfare vcUe vi- 
deatur, alterum fuperne extcnfilem in hori- 
zontali fuperficie magadum , alterum inde 
penfilem , & ad internam bafim , feu /Satjj'^a 
protenfum , licet chordae in ea fculptura non 
fint exprcfTaE . Organi conformatio , & ma- 
nuum pofitus , eafdem fatis indicat . Porro 
Euterpe Mufae tribui barbiton , Sponius ar- 
guit ex Avieni carnciine , 

Emerpe dulci conccntu harhita movit . 
Attanien Lyricorum Poetarum organon id 
fuifle , Horatius oftendit non uno in loco j ut 
in Ode i. & 52. libri primi^ & Mufae Lyrico- 
rum Polyhymniae, ab hymnis concinendis 
ita denominatae , efle tribuendum demon- 
flrat. Euterpe vero tibias aflignandas , Ode r. 

. ji neque tibias 

Emerpe cohihet , titc Tolyhymnia 
L-eshoum refu^it tendere barbiton . 
Lesboum appeilat barbiton, carmina Alcaei Ly- 
ricorum Principis , in Lesbo infula nati , ut ex 
Ode 52. ad lyram fuam : 
( A^€ , die Latinum 
Barbite carmen , 
Lesbio primum modulate ciw <bc, ) 
Interpretes veteres , & recentes docent . Si 

E atten- 



H M V S I C A 

attente conlideretur difpofitio partium in hu- 
jufce Mufae Matthasjanae lyra , cithara , feu 
barbito , tria heptachorda admittente , par- 
tim tentanda digitis , partim pled.ro pulfan- 
da, intelliget unufquifque Anacreontis ma- 
gadem triplici heptachordo , & fidibus una 
& viginti inftrudamj nee non caeteras fpecies 
hujufce generis inftrumentorum iv^opJ^v de- 
fcendere ex heptachordo filiorum Chanaani , 
Apollinis habiti a Poetis, necnon ex odachor- 
do , & decachordo Pfalterio Davidis , & do- 
decachordo Jofephi . Siquidem heptachor- 
don , & odachordon , eft diatonicum fyftema 
feptem vocum , cum adjedione odavae , pri- 
mam chordam repetentis in audioribus . En- 
nachordon Theophili , duas addit chordas 
diatonico , & totidem voces , quarta, & fexta 
deftitutis ( in Syftemate Guidonis , quo uti- 
murjClTent F. & B. nifi affunierentur Bb. & F.) 
ut in diatonico jufti diateflaron proportio 
aiTignetur . Inde vero fit Davidis decachor- 
don pcrficiens odavam hujufmodi chorda- 
rum afiTumptionej at duodcnarius chorda- 
rum numerus in Nablio Jofephi expreflus, 
refer t eafdem ferme chordas xii. diatonici 
fyftcmatis , quae bis duci poterant ad infer- 

num 



V E r E R V M. 55 

num (icLrtifdLy feu fcamillum , in illis , Ly- 
dium , in his , Phrygium modum redditurse ; 
aut ccrte Diatonicum , Enharmonicum , & 
Chromaticum fyftcma commifceri in eadem 
cithara expedite poterat , non fecus ac in fuo 
tripode verfatili fecit Pythagoras ille Zacyn- 
thicus , quern retuUmus ex Athenaco . 

12. Pfalterium decachordon , Hebraeis 

S33 Nehel , feu IVi^^ SdD ^^^^^ ^^ffor , un- 
de Graeci derivarunt Nct(iAiov , & Latini Na- 
hlium , feu Nauhlium , & Nahlam , organi ge- 
nus eft , quod a Sidoniis acceptum ferunt .ex 
Sopatre apud Athenaeum Hb. 4. cap. 24, 
. , . . Neque Sidonii Nauhlii 
Crocitans chordis tenfa eft forma <^c. 
Adjedam fuiffe NabUo unam , & alteram.* 
chordam , fupra decern illas a Davide nume- 
ratas in fuo Pfalterio , cognofcimus ex Jofe- 
pho Hebraeo Ub.7. Antiquit. cap. 10. Citharae 
non admodum dilTimile fuiflfe Pfalterium, do- 
cemur ex obfervatione S. Bafilii relata a Ja- 
cobo Benigno Bofluet Epifcopo Meldenfi in 
notis ad Pfalmos , ut in ejus praefatione n. ^4. 
Citharam Latinorum , feu K^vvpceJv Graeco- 
rum ab Hebrasorum '))2^ Cinnor omnes de- 
rivatam fciunt . Jofephus ita defcribit Na- 

E 2 blium. 



36 MVSICA 

blium , & Cinyram . Cinyra decern chordi^ 
intenditur , iy pulfatur pkSiro , Nabla , duodecint 
jonos continet , fed diptis azrpitm r Quadratam 
Pfalteriiformamhoc i2.chordarumnumero 
cxprelTimus ex fimili in aeneo vafe antiquo 
apud Bellorium, edito per Nicolaum Cauf- 
feum in Mufaeo Romano fed. 5. art.i. num. jv 
ubi decern tantiim chordas caelator incidit . 
Vel organi ejufdem figura fuit , vel fymbo- 
lum i cum primus quadratus inter numeros , 
hoceft quaternarius, denarium contineat to- 
tius harmonise , omniumque numerorum ar- 
cana complexum i ut paiTim notant Arithme- 
tiGi,& Mufici ex Pythagoricis,cum Kircherio 
inMufurgia lib.7.p.i.§.i. VidendusJo.Meur- 
lius in Denario Pythag. Trapezii figura prae- 

ditum fuifTe Nablium 73J feu Pfaherium ,> 

dicit Schilteapud eundem Kirch, p. 49. Ub.2. 

Prxter Pfalterium Decachordum , In- 

terpretes complures in Davidis mufice repe- 

riunt odachordum, quando in Pfalmis occur- 

rit frequens ille titulus, pro oBa^^ja. Verba 

Epifcopi Meldenfis dabo, num. ^4. Prsefatio- 

nis in Pfaimos „ Pfalterium fuilTe decaehor- 

s» dum patet Pfal. ^2. ver. 2. inTfaherio decern 

35 chordanim pfallite ilU , aUifque in locisj ut illud 

Pfal 



V E T E R V M. n 

Pfal. 91. V. 4. in Decachordo pfalterio , quod in 
Hebraeo legitur , non ad diftinguenda orga- 
na, fed ut ad unum, idemque organum defcri- 
bendum pertinere intelligatur . Nam citha-i 
ram , quae in eodem verfu memoratur , odio- 
chordam fuiffe tradunt . Gerte reperitur in 
titulis Pfalmorum H^J^Dtfi^n Haj'chemminith , 
quod noftri pro oBava vertunt . Chaldaeus , 
eumque fequuti graviflimi Authores oBochor^ 
darum cithara interpretantur -, quamquam alii 
ad tonos magis , quam ad numerum chorda- 
rum referunt „ Species igitur citharae haben* 
da funt organa indicata Pfalterii , feu Nablii , 
& Cinyrae . Sunt qui Nablium a Pfalterio 
diflinguarit ex ufu tantum , quo fcilicet Pfal- 
terium facris tantummodo hymnis peragen- 
dis adhiberetur j Nablium vero etiam profa- 
nis cantionibus praeter facros ufus praefto el^ 
fet . Videndus ea de re Caclius in Afterifmo 
Lyrae pag. 1 89. & feq. ubi etiam Harpae no- 
ftrati , ac veteri a Venantio memoratae aequi* 
parandum putat . Caeterum Odochorda, De- 
cachorda , & Endecachorda inftrumenta ab 
antiquis memorata hifce figuris* includimus, 
cum pro arbitrio Muficorum plures , aut pau- 
ciores nervi eifdem aptarentur . Enneachor- 

don 



4 n;mpf p. i s. 



^8 M V S I C A 

don etiam Orpheo tribuit Avienus pro Mu- 
farum numero fortaffe chordas lyrae fuas 
aptanti j ut Csefms interpretatur loco indi- 
cato : 

Hie nam fila novem doSla in modulamina mo'vit . 
Ejufdem ufus quoque, inquit,tribuiturPhry- 
nidi, cui duos amputavit nervos bipenni Erne- 
reps Lacedaemoniorum Ephorus, cujus cenfu- 
rae univerfa olim Graecia acquiefcebat . Phil- 
lis quoque Delius apud Athenaeum lib.xiv. 
cap. 14. memorat Enneachordon . Ibi etiam 
additur Apollodorus in refponfo Epiftolae ad 
Ariftoclem . „ Quod nunc Pfalterium voca- 
mus , illud inquit efle magadem j vocatus ve« 
ro olepfiambus eft Trigonus , ac Elymus , ac 
novem habens chordas i quae rariori funt in 
ufu . Pfalterium igitur cum magade compo- 
nendum hie liquet: magadem rurfus cum_, 
barbito Terpandri , & cum Pedide Sapphus , 
facile coUiges ex audoritatibus ibidem rela- 
tis ab Athenaeo . Sive igitur heptachordem 
lyram , five odochordam , five Pfalterium 
enneachordon , ac decachordon Davidis, five 
organa chordis pluribus inftruda memoren- 
tur , omnia ad citharae , pfalterii , barbiti , & 
lyrae genus effe referenda cognovimus . Qua- 

re 



VE T E R V M. 39 

re figurae a n. 3. ad n. 12. variant ab illis, qui- 
bus hodie utimur in conimuni fyftemate Gui- 
donis . Nam in fmgulis heptachordis diato- 
nicis cum inferantur quinque chordae chro- 
maticae , refultat numerus duodecim fidium 
unicuique chordae fuas iegitimas confonan- 
tias tribuentium . At Schilte apud Rirche- 
rum Mufurgiae Hb. 2. pag. 49. dicitur Trape- 
zium , propter adjedam fcilicet bafim , quae 
trigono fidium, quartum latus inferne addit > 
ut expendenti figuram fatis liquet ,• ni pla- 
ceat trigonam lyram preffius interpretari , 
quam harpam etiam didam antiquitus difci- 
mus ex verfu Ven. Fortunati , 

Romanufcjtie lyra plaudat tihi harharus harpa, 
Licebit earundem figuras intueri numeris i j, 
14. 15. 16. & 17. 

13. Figura Trigonae lyrae num. i^. de- 
fumpta eft ex anaglypho -^gyptio in Hortis 
Mediceis a Rirchero edita tomo4. Oedipi 
cap. 15. pag. 426. 

14. Figurae 14. & 17. editae ab eodem , 
Mufurg. Torr. i. pag. 49. ex antiquo Codice 
Vaticano . Figura 14. dicitur "IIJ^ Cinnor Fle- 
braeis , Graecis ¥,tvv^ct , & Latinis Cmyra , aut 
Qthara . 

15. In 



40 MV S I C A 

i^. In anaglypho Mediceo Horti Piti- 
ciani numcravi chordas duodecim marmori 
incifas , licet non nihil detrita marmoris fu- 
perficies injuria temporum eafdem oblite- 
rari alicubi oftendat . Quapropter accedit 
proxime hoc inftrumentum ad Jofephi Na- 
biium duodecim chordis inftrudum , 6c ad 
figuram trigonam eidem organo , citharae , 
feu pfalterio tributam ab Audlore Epiftolae 
de generibus Muficorum , quae fub Hierony- 
mi nomine circumfertur , indicante etiani_, 
Sponio Mifcell. fed.i.art.7, pag.2 ^ in tab.48. 
qua in Epiftola dicitur Delta litterae id or* 
ganum aflimilari . Inde etiam conficitur , re- 
dte comparari a Venantio Fortunato Roma- 
namLyram cum Harpa barbarica in carmine 
recitato n. 12. Vifitur etiam in Tabula Ifiaca 
ante bovem apim quidpiam limile huicly- 
rae , feu citharae trigonae impofitum tripodi . 
Rircherius loco citato aliam profert ico- 
nem Pfalterii quadrati fub A, fimplicioris, ac 
fimilis fermae figurae noftrae , quam ex vafe 
aeneo Bellorii exhibuimus fupra num. 12. 
Tab. VI. 16. & 17. Figuram 17. Rircherius dida 
pag. 40. Tom. I. Mufurg. inferibit nomine_» 

'y\'Pp /3J NenjelNafor , feu Nablii Decachor- 

dis 



V E T E R V M. 41 

dis primo didi , turn audi fidium numero 
majorijunde etiam Harpichordi noftratis for- 
ma fuborta eft num. 1 6. five jacentis , five ere* 
do litu , qualia organa Romae quoque effor- 
mari vidimus . 

18. Numero autem 18. exprimendum^ 
curavi Mercurii Caducaeum , cum Githara 
expreflum in tabula Solari Matthaeijorum ex- 
plicata per Aleandrum^ qui fcite obfervat 
pag. 3 1, ex arundine compadum oftendi, ut 
fiftula arundinea indicaripoffit^Mercurio at- 
tributa ab Apoliodoro , Ifidoro , aliifque Au- 
doribus . Rurfus apponendam duximus hanc 
Mercurii virgam Muficae artis antiquiflimis 
Inftrumcntis 5 ut baculum cantorium , a Gal- 
vor in Caducaeo cognitum , indicaremus, live 
artem Mufices , ad harmoniae leges, &pacem 
revocantis vocum diverfarum fonos ferpen- 
tinis gyris fibi propemodum adverfantes , ut 
praedidus Author obfervat Ritual, par. 2. 
fed.5. cap. 2 1. pag. figg. & deduci poife autu- 
mat ex carmine Virgiliano . 



IjI' 



4J 




Injlrumentorum Mujicorum genus 
pulfatik . 

CAPUT 1 1 L 

Ympanum rede definivit Tab.V1L 
Scaliger in Manilium-* 
pag. ^82.fcribens: Omne 
ca'uum , ah una pane ro* 
tunduYrii tympanum dicitur, 
JJjent/mr Tlinius a plerif- 
que ohfervatus lih.g.cap.^^, 
ubi aflerit tympani nomen inde tributum 
margaritis earn figuram retinentibus , qui- 
bus una tantum eft fades ^ & ab ea rotun- 
ditas » averfae vero , planicies . j^reum.. 
ejufmodi tympanum bacilio pulfatile exhibe- 

F 2 mus 




44 MVSICA 

mus ex antiqua pidura cdita per Petrum San- 
dem Bartolum Tab. xii. Paflim occurrunt 
tympana inter fymbola Matris Deum in_, 
nummis, anaglyphis , aliifque monumentis 
Graecorum , & Latinorum . 

2. Tintinnahulum , feu Crepitaculum , ad 
genus tympani referri poteft ex figura , 
quam prsefert . In antique anaglypho per 
Boiflardum cdito Tom. 5. pag.47. Cybeles 
tympanum manu geftat , Athyde pariter 
aliud tympanum elevante : ex arbore autem 
pinu pendent gemina tintinnabula , feu crepi- 
tacula in eorum Sacris adhibita , quae omifla 
funt in nova editione ejus Tabulae , cum Gru- 
teri Infcriptionibus nuper vulgata Tom. i. 
pag. 27. At ex prototype marmoreo Romae 
aflervato in j^dibus olim Cardinalis de Ma- 
ximis ad quatuor Vontes heic damus . Tam^ 
Tympana J quam Tintinnabula, quae Gen- 
tium fuperftitio ad inanium Deorum cultum 
adhibuit, multo praeftantiori , & antiquiori 
inftituto fuerant aetate Mofis in Dei laudem 
concuflTa . Maria foror Mofis , poft demerfum 
Pharaonem , carmine epinicio Dei beneficia_» 
celebrans, tympanum fumplit in manu fua : 
egreffaeque funt omnes mulieres poll cam 

cum 



V E T E R V M. 45 

cum tympanis,& chorisiUt legimus Exodi 1 5. 
Aurea vero tintinnabula limbo veftis Aaron 
Moyfes divino monitu aptavit , ut, eo ingre- 
diente Sanduarium, fonum cderent, quemad- 
modum eodem libro Exodi confignatur c. 59. 
Tympanum ibi vocatur M^ Toj?h, Exodi 
cap. 15. V. 20. ^ 

S, Tertia figura Tympanum oftendit cre- 
pitaculis inftrudum , cum pedo paftorali ejus 
pulfandi caufa appofito . Inter antiquas pidu- 
ras ita exhibetur Tab.xx. a Petro Sande Bar- 
tolo exautographo delineatum. Cymbala-,- 
crepitaculis inftruda mox fubjiciam . 

4. Cymhahm Sacrum Armeniorum , Tym- 
pani genus eft cymbalum , a concava figura 
cymbae nomen deducens . Alii tamen malunt 
etiam pateris metaliicis orbicuiari forma_. 
praeditis cymbali nomen commune facere : 
praefertim, ii, appenfis crepitaculis, conculTio- 
ne tinnitum edant j ut Armeniorum in Sacris 
■etiam in Urbe praeftatur . JExztt Apoftolica 
eodem nomine appeliabantur hujufmodiin- 
ftrumenta muftca -, ut conftat ex Epiftola.. 
B. Pauli I. ad Cor. cap. 1 5. FaSiusfum 'velut as 
fonans , am cymhahm tinniens . Laurentius Pi- 
gnorius de Servis pag.84. pluribus Audorum 

vc- 



46 MV S I C A 

veterum Scriptis rem illuftrat . In Sacris Ma- 
tris Deum religiofo in primis viro id Orga- 
ni genus tribuit Apulejus 8. Metam. Inihi njir 
principalis , ty alias reUgiofus , iy eximie Deum 
re-verenSf tinnitu cymhalorum , & fonitu tympanO' 
rum y cantufque Thrygii mulcentihus modulis ex- 
citus &c. Inter anaglypha Urbis pag. 49. 
Faunus ex bacillo appenfum tympanum ge- 
ftat in Sacris Bacchi, cum crepitacuiis . Often- 
dam vetufta cymbala Ethnicorum num. 17. 
quae fortafTe idcirco pofTunt appeliari Mezi^ 
lothaim . 

S. Cymbala Bacchicarum , feu Crembala Her- 
mippi. Sponius ex antiquis monumentis aeque, 
ac Scriptorum luculentis teftimoniis figuram 
cymbalorum veterum ita defcribit Mifcell. 
pag. 22. Cymbala erant ex czre, quafi dua [cutellie , 
quiZ manibus complofa fonum dab ant , uti Pigno- 
rius,ex audoritate veterum Aud:orum,retuIit 
pag. 8 ^. de Servis , ita fcribens : Ambabus enim 
manibus , erant enim manubriata , 'vel anj'ata in 
extrema conniexitate , appendebantuty <b complofa, 
concujjaque fonitum edebant , tinniebantque , Fi- 
guram uterque Author edidit,ex vetuftis ana- 
glyphis Bacchicarum dedudam , quam heic 
retulimus . Ejufdem figurae Cymbala adhi- 

beri 



V E T E R V M. 47 

beri videmus ad concentum edendum in facri- 
ficio Etrufco , edito inter Piduras veteres a 
Bartoio fol. 9^, Hermippus apud Athenaeum 
lib. 14, cap. 14, hacc inftrumenta appellat Crenz" 
bala, 

6, Tympanum le<ve , Levia tympana diftin- 
guunt fcite a gravibus , ex carmine Catulli , 
tarn Pignorius , quam Sponius pag. 84. Pi- 
gnorius adhibet etiam complures authorita- 
tes ejufdem Catulli , Ovidii , Suetonii , S. Au- 
guftini , & Ifidori , quibus evidens eft , praeter 
aenea tympana gravia jam defcripta , & infra 
exhibenda numero fequenti , aliud fuilTe ge- 
nus commune tympanorum figura orbiculari, 
contedum pelle , vel corio fuperindudlo: quae 
aliquando virgula percutiebantur , ut in bel- 
licis tympanis fieri confuevit j aliquando ma- 
nu impellebanturi qua ratione ad choreas paf- 
fim adhibent noftrates ruftici . Hinc Ovidius 
4, Metam. 

Femme^ wees , impulfa^ue Tympana palmis , 
Et Catullus de Athy. 

Euc eis citata cwpit manihus lenje tympanum. 
Tympanum, tuham Cyhele tua mater initia , 
Quatknjque terga tauriteneris cavadi^itis 
Canere hac fuis &c. 

Et 



48 MVSICA 

EtS. Auguftinus ferm, i. deSandlisn.i8.hoc 
genus Tympani tribuit Mariae : plaudat nunc 
organis Maria , tf inter njeloces articulos Tympana 
putrpera concrepent . Addit hifce audoritatibus 
Pignorius figuram , & defcriptionem his ver- 
bis: Torro forma "Tympani hacfuit, quam exhibc' 
mus , prima facie crihrum referens j m non imme- 
rito legamm in judicio loci , tf pijtoris : „ Tym- 
pana habet Cybele : funt & mihi Tympana 
cribri , „ 

Sponius advertit etymon Tympani deri- 
vari a puifando 5 rvTrm enim pulfare Grseci 
exprimunt . Levibus hifce Tympanis, manus 
impulfu percutiendis » in orbe ligneo aptaban- 
tur etiam antiquitus lamellae , ut hodie fit j 
quae concuflk , acutum fonum ederent , cum 
gravi boatu percufli corii non injucunde com- 
pofitum . Cymbalum audit apud noftros po- 
pulares ejufmodi organum j uti obfervant 
Eruditiflimi Viri Pignorius de Servis, & 
Senator Bonaroti pag. 86. in expofitione_^ 
Achatis verficoloris Mufsei Carpinei , Bacchi 
currum exhibentis , quam edidit pofl obfer- 
vationcs ad Numifmata maximi moduli ejuf- 
dem Mufaei pag. 36. Figuram Tympani la- 
raeiiis inftrudi , quam heic attulimus , nobis 

mi- 



V E T E R M. 49 

miniftravit anaglyphum vetus a Bellorio edi- 
mm inter admiranda Urbis Romae fol.17. n.2. 
7. Tympana Bellica . Duplex figura bellici 
Tympani a nobis depida eft, orbicularis una, 
altera cylindrica . Primam Pignorius expref- 
fit pag. 85. qua hodieque utuntur equeftres 
Turmae , a Perils ad nos derivata : &, parum 
permutato vocabulo , TimhalU noftratibus di- 
cuntur , quae antiquis Tympana dicebantur . 
JBneae funt pelves,ejus figurae,five hennifphae- 
rii , unde nomen margaritis ex Plinio inditum 
diximus nunci. i. piano corio fuperextenib . 
Apollodorus ejufmodi Tympana tribuit Sai- 
moneo . Telles , inquit , detraSias in curru cum 
ieneis khetihus a^itans , dicehat fe tonare . Alte- 
rum genus bellici Tympani cylindricae eft fi- 
gurae, quo pedites utuntur paflim . Utrimque 
percuti bacillis poteft cum cylindro ligneo: 
pellis utrinque fuperextenfa idus excipit . Ex 
palmae ftipite cylindrum bellici Tympani In- 
di conftruebant, Suida teftcj unde Bacchus 
Indorum domitor fortalfe ad Graecos tranftu- 
lit , ex palmae arboris cavo ftipite tintinnabu- 
la introrftis , cui ex aurichalco adaptabant • 
atque in altum ferebant , concutiebantque iti 
acie . Tintinnabula igitur , quae & multa , & 

G ma- 



50 M V S I C A 

magna, intus inconditum quendam fonum 
edebant . In anaglypho Matris Deum tintin- 
nabula feorfim appenfa vifuntur : Tympana 
vcro geftant Cybele , & Athys , uti narravi- 
mus num. 2. A Parthis , five Perfis Indorum 
proximis Tympana non diflimilia partini., 
noftris equeftrium copiariim , par dm pede- 
flrium , ufurpari docet Plutarchus in vito-j 
CralTi : Non cornihus , aut tuhis , inquit , incitare 
Je ad pugnam , fed Jiipites quofdam corio teSios , 
& coficavos y tintinnahulis nereis cjrcuntpoJjtis,fmul 
pulfant , Illi njero ohfcurum aliquid , & terrihile 
refonanty ty ululatu ferinoy tt tonitru commixtum . 
Ifidorus , obfervante Lipfio in fine Dialogi x. 
de Militia Romana, Tympanum noftris limi- 
le , quibus utuntur pedites, appellat Sympho- 
niam: 'Symphoniay'vulgo appellatur lignum canjum^ 
ex mraque parte pelle extenfa , quam fmgulihinc , 
^ inde Mujici feriunt . 

8. Alra Thermarum heic exhibemus ex ve- 
teri anaglypho , quae rudimenta aeris cam- 
pani fuiffe demonftrantur ipsa ex figura . For- 
taffrs etiam aenea figurata vafa , a Vitruvio 
in theatris memorata, nequaquam diverfa ab 
his fiaerunt. Appendebantur in Thermarum 
adytis, ad indicaadam horam admiflionis , ac 

re- 



V E T E R V M. 51 

receffus . Obfervarunt id pridem Viri eruditi 
exMartiali. Rofmus Antiquit. Rom. lib. i. 
cap. 14. pag. 78. Notandum eji , quod campan^ 
fonitu populus in Thermis ,flatis horis , njel advo' 
cart, 'vel dimitti folitus fucrit , ut exMartiali con- 
fiat, dicente „ Redde pilam. fonat aes Therm a' 
rum „ , In eodem anaglypho,Thermas cxhi- 
bente cum aeneis hifce vaiis , vifuntur alia sera 
appenfa figurae orbicularis, fimilia Tympanis, 
quae referuntur a nobis rnim. 15. 

9. Crotala, Crotalum, ait Sponius Mifccll. 
fed. I. art.7. pag.22. T^h.i^.proprie fcifa arun- 
do, confiru6tafiudio , at [onet, fi quis ipfam quatiat 
manihus . Sic enim Glojk Grxcormn . 

Producit ex antiquo monumento f emi- 
nam ludentem Crotalis, quae Cr otaliftri a dice- 
batur. Vifitur alia Femina Crotala quatiens 
in anaglypho feralis coenae, edito perBello- 
rium inter admiranda urbis Romae fol. 74. 
num.2.Clemens Alexandrinus Crotala a Sicu- 
lis inventa fuifTe tradit . Crumata quoque, fpe- 
cies erant crotalorum , ut ibidem cum Scali- 
gero ad copam confirmat Sponius j nempe 
teftulae erant , aut officuU , ufum Crotali prae- 
ftantes . Hifpanis praefertim ufurpata, Bocticae 
in primis Provinciae , & Gaditanae , affirman- 

G 2 te 



52 MVSICA 

te Martiali . In veteri pidura edita per Bar- 
tolum , necnon in vetuftis lucernis ab ipfo ex- 
cuflis par. I. num. h- & ? 5- Crotalis , & Cru- 
matis ludunt complures figurae, unde banc 
defumpfimus . Malleum lignum adjecimus , 
quo Hebraei ctiam nunc excitant fuos contri- 
bules ad preces antelucanas j & vocant Som- 
merim lahocher , vigilias matutinas . Malleo 
ligneo contundere nos folemus trabem in adi- 
tu Ecclefiae pofitamjtn triduo majoris Hebdo- 
madae , Officiis , ut vocant , tenehrarum j ut ex 
fragore contufi ligni tumultus Judaeorum.^ 
Chriftum Dominum ad necem depofcen- 
tium, eumque cruci affigentium evidentius 
in memoriam reducatur -, quae fpecies tympa- 
norum funt , cum a rvTruv percutere dicantuF 
Tympana . 
AB. VIII. lo. SemamerioM oh ItzUs dii^um ScraHdola 
hie etiam exprimendum curavimus , nempe 
afferem ferreis manubriis verfatilibus inftru- 
dum, quo per eos dies , lilente aere campano, 
utimur ad. populum in Ecclefiam advocan- 
dum.Antiquitus,ante inventas nolas,Ecclefiae 
Orientales , & Occidentales utebantur hoc fi- 
gno convocationis , vel tuba } uti ex hiftoria 
Laufiaca, Cairiano,Ad4. Nicoenae Synodi fe- 

cun- 



V E T E T^V M, 55 

cundae , aliifquc pluribus teftimoniis probat 
Card. Bona,Rerum Liturgicarum lib.i. c. 22. 
n. 2. Utuntur nunc etiam Graeci recentiores j 
& quidem harmonica lege id lignum pulfant , 
ut merito inter inftrumenta Mufica referri 
poflit. Defcriptionem luculentam ex Leone 
AUatio addit ibidem dodiffimus, ac piiflimus 
Cardinalis : Sacerdotes , inquit, Grxci ligneo 
injirumento ad Gr^cos in Ecclefiam convocandos 
utuntur^ Id tji lignum hinarum decempedarum Ion" 
ptudine, duorum digitorum crajjitudine, latitudint 
quatuor , quam optime dedolatum, non fijjum , am 
rimofum , quod manu fmifira medium tenens Sa- 
cerdos , vel alius , dextra malleo ex eodem ligno 
curjim hinc inde trafcurrem ^ modo in unam par- 
tern , modo in alteram ^propt^ 'vel eminus ah ipfa 
finifira , ita lignum din}erberat» m iSlum nunc ple- 
num , nunc granjem , nunc acutumt nunc crehrum , 
nunc extenjum edens ^ perfe£la mufices fcientia au- 
rihus fua'vij/ime moduletur , Semanterion id ge- 
nus inftrumenti vocant. Aliud Semanterion 
efTe ait infignis magnitudinis , adeout quan- 
doque fex palmos latitude , unum craffituda, 
triginta longitudo exaequet , quod in Turri- 
bus catenis ferreis appcnditur , & malleo pul- 
fatur . 

G ? II. Til- 



54 M V S 1 C A 

II. Tri^onon mulierum in choro adftati- 
tium f^erali coenae. In anaglypho j^dium Jufti- 
nianaearum, edito inter admiranda Urbis Ro- 
mae fol. 74. una ex eis num. 2. confignata Tri- 
gonum pulfat . Erat enim id Organum Siftri 
genus , pledro pulfandum -, ut fatis cognofci- 
tur ilia ex figura . Nonnunquam virguiis in- 
flruebatur dlverfi ponderis , ac longitudinis -, 
ut varium concentum ederet. Alia vero in- 
flrumenta, non Trigoni forma , fed inflexo in 
circulum angulo fuperiori curyabantur , & 
crotalia fonorae fphaerulae , aut lamellae infe- 
rebantur , ut pro molis , & metalli varietate , 
fonum diverfum ederent . Ex antiquis mo- 
numentis vulgavit Pignorius , de Servispag. 
85. trigonum,ut arbitror,muficum,quod cum 
ceteris Mercurii ^gyptii inventis habes in 
anaglypho edito per Boiffardum ex Hortis 
Julii III. Tomo 4. pag. 78. & rurfus excu- 
fum vidimus in nova editione Operis Gru- 
teriani pag. mlxxiii. P. Calmet putat hoc 
inftrumentum ab Hebraeis dici Schalifchim 

V ide in Difs. in Pfal. de Injl, Mujic, figu- 
ras 18. & 19. dequibusRegum i. cap. 18. v.6. 

12, SU 



V E T E R V M. S) 

12. Siftrum, Celebre illud Ifidis Orga- 
num , & Iliacorum geftamen , quod ab Apu- 
lejo adamuffim delineatur lib. xi. Mctam. ob- 
fervante Pignorio de Menfa Ifiaca pag. ^4. 
^reum fcilicet crepitaculum , cujus per an- 
guflam laminam , in modum baltei rccurva- 
tam,trajcdae mediae parvae virgulae crifpante 
brachio tergeminos idus reddebaat,argutura, 
fonorum , & gravem . Virgulae per laminam 
trajedae, modo tres , modo quatuor, non fine 
myfterio , vifuntur in veteribus monumentis 
Siftrum exprimentibus -, ut eruditiflimus Fa- 
brettus probat Infcript. cap.6.p.489. Duas ibi 
figuras Siilri, ex Mufseo Strozziano , & gaza 
Medicea ad magnitudinem prototyporum_. 
exadas, cxhibet , unde hanc mutuamur qua- 
drichordem . Siftrum putant communiter ef- 

fe cymbalum alarum Ifa.c. 1 8. 0^£)JD /IT)^ • 
Vide P. Calmet Diftert. Inft. ad Flal. n. 1 5 . 

15. Eymnologium . Liceat nomen procu" 
dere huic machinae Muficae , quam aptant 
paflim publicis horologiis Ecdefiarum , & 
Fori in Gallia , & Ger mania fuperiori , at- 
que inferiori , in Belgio , & Anglia . Tintin- 
nabula complura appendunt certi ponderis , 
acmenfurae, ita invicem attemperata propor- 

tio- 



56 ^ M V S I C A 

tione molis , ac ponderis , ut totum fiftema 
muficum diatonicum , & chromaticum exhi- 
beant . Turn in cylindro per horas fingulas 
verfatili , ut fit ctiam in Organis hydraulicis , 
aptant certis fpatiis lameilas , quarum occur- 
fu elevati malleoli itaincidunt fingulifuam 
in campanam , ut meios ordinate per voces 
debitas proferant . Ut plurimum hymnoruni 
modulationera pro temporis diverfitate oc- 
currentium ab hifce machinis edi curant arti- 
fices . Gallica voce appellant communiter Ga- 
rillion. Figura pro arbitrio fumitur, prout 
horologio convenit , cui eft aptanda . 

14. Zylorganum a Kircherio dicitur haec 
machina mulica ( puto Xylorganum voluifTe 
appellare ) Tom.i. Mufurgiae pag. 518. quod 
ea fcilicet ligneis cylindrisaliquando compin- 
geretur . Ufus tamen docuit , praeftare ex ar- 
gilla coda , aut ex metallo> cylindros , {ive_^ 
etiam tubulos formari ea longitudine, aut 
brevitate , quae voce? fingulas per Diapafon 
occurrentes fideliter reddat . Taeniola inferta 
in utrumque caput cujufque cylindri , nodis 
interpofitis , ne proximi fe contingant , exhi- 
bet fyftema muficum perito percuflbri , qui , 
pro neceffitate voces attemperandi, malleolo 

icite 



V E T E R V M, 57 

fcite pefcutit hunc , vel ilium cylindrum , rc- 
fercntem chordam ejus modulationis pro- 
priam . Naucleris praefertim Siculis familiarc 
inftrumentum eft,ideoque a nobis expreffum. 

1 5 . Cymhahm penfile . Supra num. 8. exhi- 
bui aera Thermarum a Martiali defcripta , fi- 
guram illuftrantia a vetcri anaglypho defum* 
ptam , campanis , feu nolis noftratibus non 
abfimilem . In eodem anaglypho pendet in 
alia thermarum feneftra ses orbiculare , fora- 
minibus per circumferentiam aequo interval- 
lo diflitis , ut fcilicet Crepitacula, vel alia non 
diffimilia corpora fonum editura , ex iis pen- 
derent . De his agemus in exponenda poftrc- 
ma figura hujus paginae . 

1 6. Stella penfilis Vuldenfium y feumachina 
cymbalarica S. Bonifacii Epifcopi , & Marty- 
rise cujus xtate conftrudam tradunt a femina 
Britanica ad Chriftianam fidem perduda, ab- 
jurato Aftri cujufdam fiditio Numine , cui 
juxta errores fuorum gentilium devota fuc- 
rat.. Auream rotam campanulis compluri- 
bus praeditam , imaginem Numinis quod im- 
pio cultu antea venerabatur, Chriflo fubjecit . 
Rem pluribus narrat Kirchcrius ex Hiftori- 
corum teftimonio , quod profert . 

1 7. Di' 



58 MVSICA VETERVM. 

1 7. Difcus Crotalophorus, feu Cymhalmn CrO' 
taligerum . Nomen hoc indere lice^t veteri 
Cymbalo , feu vaficoncavo , lands , aut difci 
formam obtinenti , cujus eft limbus foramini- 
bus pervius : ex his tintinnabula pendent , ad 
fonum acutum iftorum componendum cum 
gravi, aeris ipfius,aut cymbali, feu difci,fono . 
Ejufmodi ftrudurae tympanum puella prae- 
fert in veteri anaglypho lateritio apud Bel- 
lorium edito inter Lucernas par. 2. num. 2^. 
Ibi etiam additur figura Difci acnei veteris 
tintinnabulis feptem infertl , pendentibus cir- 
ca lymbum , non fecus ac in Cymbalo Sacro 
Armeniorum fupra notavimus num. 4. Paulo 
arte num. 1 5 . dabam ex vetufto anaglypho 
cymbala Thermarum amplioris formae , tan- 
quam lebetum , aut lancium praegrandium : 
quorum in limbis foramina apparent eviden- 
tia, ad appendenda crotalia , feu tintinnabulaj 
ut ex Belloriano Difco facile quifque coUiget . 
Propterea non inepte quifquam fortafle refe- 
ret ad hanc cymbali formam Zilzal Chena- 
phaim , & MezHothaim Hebraeorum , de qui- 
bus fupra num. 12. 



ixb-vi