Skip to main content

Full text of "Opera omnia : ex editione lugdunensi religiose castigata"

See other formats


READIN& 
ROOM 




D. ALBERTI MAGNL 



RATISBONENSIS EPISCOPI, ORDINIS PRJIDICATORUM, 



ENARRATIONES 



IN MATTK^UM (XXI-XXVIII) - IN MARGUM. 
i 



Hill 



i^P 



fmmnm 



wmm 



«ww 



WWR" 



B. ALBERTI MAGNl, 

RATISBONENSIS EPISCOPI, ORDINIS PR iEDICATORUM , 

OPERA OMNIA, 



EX EDITIONE LUGDUNENSI RELIGIOSE CASTIGATA, ET PRO AUCTORITA.TIBUS 

AD FIDEM VULGAT.E VERSIONIS ACCURATIORUMQUE 

PATROLOGLE TEXTUUM REVOCATA, AUCTAQUE B. ALBERTI VITA AC BIBLIOGRAPHIA SUORUM 

OPERUM A PP. QUETIF ET ECIIARD EXARATIS, ETIAM REVISA KT LOCUPLETATA 



CURA AG LABORE 



Steph. C^s. Aug. BORGNET, 

Sacerdotis dicecesis Remensis. 

ANNUENTE FAVENTEQUE PONT. MAX. LEONE XIII. 



VOLTJMEN VIOESIMUM PHIMUM 
E\ARHATIO\ES I\ MATTII/EUM (XXI-\XVIII) - 1\ MARCIJM. 




PARISIIS 

APUD LUDOVICUM VIVES, BIBLIOPOLAM EDITOREM, 

13, VIA VULGO DICTA DELAMBRE, 13 

MDCGCXCIV 



IHE INSTITUTE: CF h^EDIAEVH STUOlES 
10 ELMCLCY FLACE 
TOROUTO E, CANAOA. 

OCT22 1931 

13/ 



D. ALBERTI MAGNI, 

DOCTRINA TOTO ORBE CKLKBEREIMI, 



II 





LUCCLENTA EXPOSITIO. 



CAPUT XXI. 



Jesus super asinam Jerusalem cum triumpho ingressus, negotiatores de templo 
ejicit, et Pharisa^is de triumpho indignantibus respondet : discipulis autem de 
Jiculnea Christi verbo arefacta mirantibuSy declarat fidei efficaciam : interro- 
gationem desua potestate retundit qucestione de Joannisbaptismo : et ex para- 
bolis de homine duos fdios habente, et de patrefamilias, cujus vinitores post 
aiios servos, etiam filium vinex hceredem occiderunt, prtvdicit regnum Dei a 
Juda^is ad gentes trans/erendum. 



1. Et cum appropinquassent Jeroso- 

lymis, et venissent Betphage 
ad montem Oliveti *, tunc Je- 
sus misit duos discipulos, 

2. Dicens eis : Ite in casteilum quod 

contra vos est, et statim inve- 
nietis asinam alligatam, et pul- 
lum cum ea : solvite, et adduci- 
te mihi : 

3. Et si quis vobis aliquid dixerit, 

dicite quia Dominus his opus 



habet, et confestim dimittet 
eos. 

4. Hoc autem totum factum est ut 

adimpleretur quod dictum est 
per prophetam dicentem : 

5. Dicite filias Sion * : Ecce Rex tuus 

venit tibi mansuetus, sedens su- 
per asinam et pullum filium sub- 
jugalis. 

6. Euntes autem discipuli, fecerunt 

sicut pr£ecepit illis Jesus. 



' Marc. XI;, 1 ; Luc. xix. 29. 

XXI 



2 Wa. Lxii, II ; ZaLliai'. ix, 9;.)oan. xii, 15. 

1 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



7. Et adduxerunt asinam et pullum, 

et imposuerunt super eos ve- 
stimenta sua, et eum desuper se- 
derc feccrunt. 

8. Plurima autem turba straverunt 

vestimenta sua in via : alii au- 
tern caidebant ramos de arbori- 
bus, etsternebant in via. 

9. Turbse autem quse prtecedebant et 

quae sequebantur clamabant, 
dicentes : Hosanna filio David ! 
benedictus qui venit in nomine 
Domini * : hosanna in altissi- 
mis. 

10. Et cum intrasset Jerosolymam, 

commota est universa civitas, 
dicens : Quis est hic? 

11. Populi autem dicebant : Hic est 

Jesus, propheta a Nazareth Ga- 
lilsese. 

12. Et intravit, Jesus in templum 

Dci « : et ejiciebat omnes ven- 
dentes et ementes in templo, et 
mcnsas numulariorum et cathe- 
dras vendentium columbas ever- 
tit : 

i3. Et dicit eis : Scriptum est : Do- 
mus mea domus orationis vo- 
cabitur : vos autem fecistis il- 
lam speluncam latronum ^ 

14. Et accesscrunt ad eum ca^ci et 
claudi in templo, et sanavit 
eos. 

ib. Videntes autem Principes sacer- 
dotum et Scribae mirabilia quse 
fecit, et pueros clamantes in 
templo et dicentes : Hosana 
filio David ! indignati sunt, 

16. Et dixerunt ei : Audis quid ist 
dicunt? Jesus autem dixit eis 
Utique. Numquam legistis 
Quia ex ore infantium et lacten- 
tium perfecisii laudem*? 



17. Et relictis illis, abiit foras extra 

civitatem in Bethaniam, ibique 
mansit. 

18. Mane autem revertens in civita- 

tem esuriit. 

19. Et videns fici arborem unam se- 

cus viam^ venit ad eam, et 
nihil invenit in ea nisi folia 
tantum : et ait illi : Numquam 
ex te fructus nascatur in sem- 
piternum. Et arefacta est con- 
tinuo ficulnea. 

20. Et videntes discipuli mirati sunt, 

dicentes : Quomodo continuo 
aruit ^? 

21. Respondens autem Jesus, ait eis : 

Amen dico vobis, si habueritis 
fidem, et non haesitaveritis, non 
solum de ficulnea facietis, sed 
et si monti huic dixeritis : Tolle, 
et jacta te in mare, fiet. 

22. Et omnia qusecumque petieritis 

in oratione credentes, accipie- 
tis ^ 

23. Et cum venisset in templum, ac- 

cesserunt ad eum docentem 
Principes sacerdotum et senio- 
res populi, dicentes : In qua 
potestate hasc facis? Et quis 
tibi dedit hanc potestatem ' ? 

24. Respondens Jesus dixit eis : In- 

terrogabo vos et ego unum 
sermonem : quem si dixeritis 
mihi, etego vobis dicam in qua 
potestate hjec facio. 

25. Baptismus Joannis, unde erat? 

e coelo, an ex hominibus? At 
illi cogitabant inter se, dicen- 
tes : 

26. Si dixerimus : E coelo, dicet no- 

bis : Quare ergo non credidistis 
illi? Si autem dixerimus : Ex 
hominibus, timemus turbam : 



* Psal. cxviT, 26 ; Marc. xi, 10; Luc. xix, 38. 
' Marc. XI; 15 ; Luc. xix, 45 ; Joan. 11, 14. 
' Isa. Lvi, 7 ; Jerem. vii, 11 ; Luc. xix, 40 
*PsaL VIII, 3. 



* Marc. XI, 13. 

* Marc. XI, 20. 

^ Supra, VII, 7 ; Marc. xi, 24 ; 1 Joau. iii, 22. 
« Marc. XI, 28 ; Luc. xx, 2. 



CAP. XXI MATTfl/FJ. 



omncs enim habebant Joannem 
sicut prophetam '. 

27. Et respondentes Jesu, dixerunt : 

Nescimus. Ait illis et ipse : Nec 
ego dico vobis in qua potestate 
hcec facio. 

28. Quid autem vobis videtur ? Homo 

quidam habebat duos filios : ct 
accedens ad primum, dixit : 
Fili, vade hodie, operare in vi- 
nea mea. 

29. Ille autem respondens, ait : Nolo. 

Posiea autem poenitentia mo- 
tus, abiit. 

30. Accedens autem ad alterum, dixit 

similiter. At ille respondens, 
ait : Eo, domine : et non ivit. 
3i. Quis ex duobus fecit voluntatem 
patris ? Dicunt ei : Primus. Di- 
cit illis Jesus : Amen dico vo- 
bis, quia publicani et meretri- 
ces pra3cedent vos in regnum 
Dei. 

32. Venit enim ad vos Joannes in via 

justitia^, et non credidistis ei : 
publicani autem et meretrices 
erediderunt ei : vos autem vi- 
dentes, nec poenitentiam habui- 
stis postea, ut crederetis ei. 

33. Aliam parabolam audite : Homo 

erat paterfamilias ", qui planta- 
vit vineam, et sepem circumde- 
dit ei, et fodit in ea torcular, et 
^edificavit turrim, et locavit 
eam agricolis, et peregre profe- 
ctus est. 

34. Cum autem tempus fructuum ap- 

propinquasset, misit servos suos 
ad agricolas, ut acciperent fru- 
ctus ejus. 

35. Et agricol^, apprehensis servis 



ejus, alium coiciderunt, alium 
occiderunt, alium vero hipida- 
verunt. 

36. Iterum misit alios scrvos plurcs 

prioribus, et fecerunt illis simi- 
liter. 

37. Novissime autem misit ad cos 

fiUum suum, dicens : Verebun- 
tur filium meum. 

38. Agricolae autem videntes filium, 

dixerunt intra se : Hic est hae- 
res : venite, occidamus eum, 
et habcbimus haireditatcm ejus^. 

39. Et apprehensum eum ejccerunt 

extra vineam, et occiderunt. 

40. Cum ergo venerit dominus vine.T, 

quid faciet agricolis illis? 

41. Aiunt illi : Malos male perdet, et 

vineam suam locabit aliis agri- 
colis, qui reddant ei fructum 
temporibus suis. 

42. Dicit illis Jesus : Numquam legi- 

stis in Scripturis : Lapidcm 
quem reprobaverunt ^edifican- 
tes, hic factus est in caput an- 
guli : a Domino factum est is- 
tud, et est mirabile in oculis 
nostris *. 

43. Ideo dico vobis, quia auferetur a 

vobis regnum Dei, et dabitur 
genti facienti fructus ejus. " 

44. Et qui ceciderit super lapidem is- 

tum, confringetur : superquem 
vero ceciderit, conteret eum. 

45. Etcum audissent Principes saccr- 

dotum et Pharisa^i parabolas 
ejus, cognoverunt quod de ipsis 
diceret. 

46. Et qua^rentes eum tenere, timue- 

runt turbas, quoniam sicut pro- 
phetam eum habebant. 



* Supia, XIV, 5. 

^ Isa. V, 1 ; Jerem. n, 21 ; Marc. xn, 1 ; Luc. 
XX, 9. 



^ Infra, xxvi, 3, etxxvii, 1 ; Joan. xi, S3. 
■* Psal. cxvii, 22 ; Act. iv, 11 ; ad Roman. ix, 
33 ; I Pelr. 11, 7. 



6(3 



I). ALB. MAG. OHD. PRiED. 



IN CAPUT XXI iMAHTLEr 



ENARRATIO. 



« Et cum appropinquassent Jerosoly- 
mis,et venissent Bethphage ad mon- 
tem Oliveti, tunc Jesus misit duos 
discipulos. » 



Hic incipit agere de lenipoi"ibus no- 
vissimis statum Ecclesiae describenti- 
bus. 

Habet autem tres patres : in quarum 
prima demonstrat potestatem abjicien- 
tis Synagogara, et vocantis gentes : in 
secunda, describit ipsam abjectionem 
cum sua causa, et incipit circa medium 
istius capituli, ibi, t- 17 : « Et relictis 
illis abiit. » Jn tertia, describit judicium 
novissimum abjectorum, et vocatorum : 
et incipit in capitulo xxv, 31 et seq. 

In demonstratione poteslatis Christi 
abjicientis, et vocantis facit duo : primo 
^enim demonstrat potestatem, et Dei 
gloriam : secundo, convincit contradi- 
centes, ibi, t- 13 : Videntes autem Prin- 
cipes Sacerdotum. » 

Adhuc, prior harum duo habet : pri- 
mo enim demonstrat gloriam in confes- 
sione laudis et veritatis : secundo, exer- 
cet auctoritatem suae justae potestatis, ibi, 
t. 12 : « Et intravit Jesus in tem- 
plum. » 

Adhuc, in priori horum duo dicit : 
modum vidclicct regis gloriose venien- 
tis, et confessionem laudis ex parte tur- 
bae recipienlis, ibi, >-. 8 : « Plurima 
autem turba. » 

In prima tria conlinontur : injunctio 
ex parte Domini, confirmalio facti, et 
impk'tio obsoquii. Et liaec palent in lit- 
tera. 



Circa primum quinque seriatim inter- 
ponuntur : unde, et quis, et quos, et quo, 
et ad quid misit. 

De primo dicit : 



« Et cum appropinquassent, etc. » 

Nam Jesus veniens de Jericho Irans- 
eundo caecos sanaverat : sic enim con- 
tinuatur ad praecedens. 

Dicit autem tria : loci propinquilatem, 
quo tendebat ; locum proprium, qucm 
transibat : et locum communem, unde 
mittebat. 

De primo dicit : « Et cum appropin- 
quassent » jam ad locum Passionis, plus 
aflectu, quam viae spatio. Deuter. iv, 
7 : Non est alia natio tam grandis, 
quse habeat deos appropinquantes sibi, 
sicut Deus noster adest cunctis obse- 
crationibus nostris. Joan. xvn, 19 : 
Pro eis ego sanctifico meipsum. Joan. 
xvin, 4 : Jesus... processit, et dixit eis. 
Ideo enim ante passionem revelavit, 
ut sciretur quia ex electione libera se 
Passioni obtulit. 

« Jerosolymis : » quia eo quod erat 
metropolis pluraliter nominatur propter 
multitudinem habitantium, quia non 
tam civitas fuit quam patria multorum. 
Isa. II, 2 et 3 : Fluent ad eum omnes 
gentes. Et ibunt populi multi^ et dicent : 
Venite, et ascendamus ad montem Do- 
mini. Isa. i, 26, secundum Septuaginta : 
« Post hoc vocaberis civitas sancta, ma- 
« ter civitatum in Israel. » Xostra littera 
habct : Urbs fidelis. IIoc etiam con- 
gruit : quia per passionem itur ad vi- 
sionem aeternae pacis. Ad Ephes. u, 14 : 
Ipse est pax nostra, qui fecit utraciue 
unum, et medium parietem macerise sol- 
vens, inimicitias in carne sua, etc. Joan. 
xiv, 27 : Pacem relinquo vobis, pacem 
meam do vobis. 

(( Et venisseid liethphage. » Ecce lo- 
cus proprius, quo transivil : est autem 
nomen compositum ex hebraeo ot grieco : 
l$ETn ]|2 ci^'1" hebraicum interprelatur 



IN EVANG. MATTK KI, XXI-2. 



dornus : cpdtYs-v graecum interprelatur est miltcrc. Ahdia}, t. I : Legatus ad 

comedere, quod cst of(iciuin oris ' : ct (jenles missus esl. Isa. xviii, 2 : lle, 

ideo dicitur, quod iiiicrpretatur domus Anyeli veloces, ad goitein convulsam et 

huccx : ct est juxta liclliuniani. dilaceratam. 
« Ad montem Oliveti, » vitulus 



Sacerdotum. Unde, Luca), xix, 21), in 
eadcm liistoria ponitur eliam liclhania, 
quoe domus obedienticB intcrprctatur. 
JMarci autcm, xi, I, idem pcnitus dicitur, 
quodhic. Congruil autem : quia IJetlipha- 



« Duos discipulos suos. » 

Tria dicit : quot, ct cujus professio- 
nis, et cujus vitae. 

Quot, quia « duos : » ut charitatis in- 
ge confessionem vcritatis signilicat, un- ter se frucrentur solatio. Kcclc. iv, 11 : 
de mittuntur Apostoli. Infra, xxviii, Si dormierint duo, fovebu)Uur mutuo : 
19 : Emites., docete omiics gentes. \ ad unus quomodo calefiet? Luc. x, l : 
Gorinth. i, 17 : Misit Christus evange- Designavit Dominus Jesus et alios sep- 
lizare. Ezechiel. ii, 8 : Aperi os twnn, tuaginta duos, sciiicet discipulos, et mi- 
et comede qusecumque ego do tibi. Et sit eos binos ante faciem suam, in om- 
sequitur, iii, 2 : Cibavit me volumine. nem civitatem et locum quo erat ipse 

venturus. 

« Discipulos, » qui doctrinam Christi 
profitentur. Isa. viii, 1() : Signa legem in 
discipulis meis. Joan. viii, 31 el 32 : 
Si manseritis in sermone meo, vere dis- 



111,2 
« Ad montem Oliveti. » Ecce locus com- 
munis congruus missioni, qui est exccl- 
lcntia et cclsitudo misericordiae. Jerem. 
XXXI, 23 : Bcnedicat tihi Dominus 
pulchritudo justitise, nions sanctus. 
Psal. Lxvii, 17 : Mons, in quo bcnepla- cipuli mei eritis : et cognoscctis verita- 
citum est Deo liabitare in eo. 'EAatov tem. 

enim graece, latine sonat misericordiam. « Suos. » Ecce sanctitas vitoe : non 

Olci enim natura lucis ministra est, Li- enim Christi esscnt nisi per inforina- 
boris, et dolorum per unctionem et so- tioncm vitffi. Ad Roman. viii, 9 : Si 
lamen, et excellit cunctis iiquoribus : ^^„/5 Spiritum Christi non habet, hic 



sic Passio ad quam venit, illuminat : 
quod signiticatur, Tobiae, xi, 13 et seq., 
ubi pcr fel, hoc est, amaritudincm piscis, 
qui Christum significat, illuminatus est 
Tobias. De secundo, Eccli. xxxviii, 7 : 
Unguentarius faciet pigmenta suavita- 
tis. De tertio, Jacob. 11, 13 : Superexal- 
tat autem misericordia judicium. 
« Tunc, » opportuno tempore. 



non est ejus. I Paralip. xii, 18 : Tui su- 
mus, David, rt tecum, fili Isai. 



« Dicens eis : Ite in caslellum quod 
conlra vos est. » 



« Misit Jesus. » 



Ecce quo mittit. Tria dicit : iter impe- 
rat, et quo vadant, et difficultatem ex- 
ponit. 

Primum notat per hoc quod dicit : 

« Ile. » Quasi dicat : Nolitc stare. Pro- 

Ecce quis misit? Auctor videlicet sa- ygrb. vi, 3 : Discurre, festina. Luc. x, 

Jutis. Ad Hebraeos, 11, 9 et 10 : Videmus 3 • He .- gcce ego mitto vos. Ezechiel. 1, 

Jesum, propter passionem mortis, glo- 9 ; inumcjuodque eorum ante facieni 

ria et honore coronatum, ut gratia Dei suam gradicbatur. 

pro omnibus guslaret mortem. Decebat « in castellum. » Ecce quo. Et non 
enim eum.... auctorem salutis eorum dicit civitatem, quia jam se contra Deum 
per passioncm consunimare. Illius cnim incasteilaverat, et munierat, et munitio- 



* Vel molius, ex hebraco X:r-rn^2 Beth- Phaghe^ domus flciinm. 



6 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



n€S posuerat : quia a dignitate prima 
recesserat. Eccle. ix, 14 : CiviUis parva, 
el pauci in ea viri. 

« Quod contra vos est. » Ecce difficul- 
tas. Non cnim contra eos fuit tantum in 
situ, sed etiam in voluntate nocendi. Ju- 
dith, II, G : Omnemque urbem munitani 
subjugabis mihi. II ad Corinth. x, .5 : 
ConsiUa destruentes, et omnem allitudi-- 
nem extollentem se adversus scientiam 
Dei, et in captivitatem redigentes omneyn 
intellectum in obsequium Christi. 

« Et statim invenietis asinam alli- 
gatam, et pullum cum ea. » 

Ecce id ad quod, sive propter quod 
misit. Et dicit duo : unum praedicendo, 
et alterum injungendo. 

En quod pra^dictum est : « Stalim 
invenietis : » ne haesitentde injuncto mi- 
nisterio, dubitantes an alter prior solve- 
rit, et adduxerit, et oporteat exspectare 
ullra placitum. Genes. xxvi,. 20 : Vo- 
luntas Dei fuit ut cito occurreret mi- 
hi quod volebam. IV Regum, iv, li : 
Ne mihi moram facias in eundo. 

« Asinam alligatam, et pullum cum 
ea. » Quasi diceret : Asinam alligatam 
et pullum non alligatum : quia, dicit 
Marcus xi, 4, quod invenerunt pullum 
ante januam : quia super eum nulius 
hominum sederat^ sicut dicitur, Luc. 
XIX, 30 ^ Nec adhuc ligabitur loro. Asina 
enim est gentilitas Samariee, habens lo- 
rum legis, et retinens idololatriam. Pul- 
lus autem significabat idololatriam in- 
domitam, cui nullus umquam fraenum 
legis alicujus imposult. Job, xi, 12 : 
Vir vanus in superbiam erigitur, et 
tamquam pullum onagri se liberum 
natum putat. Onager est asinus agre- 
stis : ovoc enim graice, latinc e&i asinus : 
asinus enim signilicat homines gentiles : 
est enim animal brulum inter alia ratio- 
nis expers, melancholicum, frigidum, de 



infirmitate capitis moriens, pigrum, duri 
oris, et ideo rigidorum comestivum, 
tenuissimi lactis, et ideo lac ejus mul- 
tum ablutivum, et valens ptisicis, quia 
ex subtilitate penetrat, et restituit humi- 
dum radicalium membrorum : est etiam 
animal oneriferum, in clunibus fortissi- 
mum, spissse pellis, inerme, innocens, 
laboriosum, parvo pabulo contentum, 
post laborem sufficit ei si convertatur et 
revertatur super dorsum, in depositione 
supcrlluitatis humidae, vel siccae, amans 
commune stabulum, in vero lascivum, 
et luxuriosum : quae omnia facile genti- 
bus adaptantur. Et quia asina significat 
Samariam, quae etiam asinaria interpre- 
tatur : et Philippus Samariai praedicavit 
sicut dicitur, Act. viii, 5. Pullus autem 
significat gentilitatem in toto silvestrem, 
cujus primo gentili Cornelio centurioni 
primo praedicavit Petrus ^. Ideo duo 
discipuli missi creduntur Philippus fuis- 
se, etPetrus. 

Sed quomodo dicit pullum stantem 
cum ea, si pullus stetitante januam? 

Adhuc, ante quam januam stetit pul- 
lus? 

Dicendum, quod asina fuit animal em- 
ptum ad communes usus pauperum, qui 
in ascensu montis ferre sua onera non 
poterant, nec habebant unde animalia 
conducerent : et ideo in genere asini 
fuit emptum animal, quia in petrosis plus 
valent asini quam equi, praecipue in 
calidis regionibus, in quibus multum 
magni sunt asini. In sexu autem eme- 
runt asinam, ut fructu ventris continue 
haberentur animalia pauperibus subser- 
vicntia. 

Dicendum igitur ad secundum, quod 
janua fuit stabuli communis ibidem ante 
portas aedificati. Cum ea autem dicitur 
fuisse pullus, quia sequebatur asinam, 
et stabal non longe a matre, sicut puUi 
sequi matrem consueverunt. 



* Luc. XIX, .30 : Invenietis pullum asinx aUi- 
gatum, cui nemo umquam Iwminum sedit. 



' Cf. Act. X, 1 ot seq. 



IN EVANG. MATTH.«I, XXI-3, 4, 5. 



« Solvite, et adduoite mihi : 
ti Et si quis vobis aliquid dixerit, dici- 

te quia Dominus his opus liabet, et 

confestim dimittet eos. 
* IIoc autem totum lactum est ut 

adimplereturquod dictumest per Pro- 

phetam dicentem. » 

Ecco injunclum ministerium. Et dicit 
duo : pr(Eceptum_, et responsionem ad 
id quod allegare possent impedimentum. 

De primo dicit duo : « Solvite, » hoc 
est, absolvite a vinculis errorum et pec- 



« aninialium istonim asinavorit, quia ri- 
« diculum osset : sed utrumque adduci 
« fccit, et forle utrumquo slcrni focit, 
« proptor mystoriun) quod diximus, et 
« pi'optor prophotiae congruontiam. » Nec 
currum, vel oquum pompfE ot belli ama- 
torom olegit Dominus, quia fallax eqims 
adsalutem\ Et ilorum, Psal. xix, 8 : 
Hi in ciirribus^ et hi iii equis. Amatoros 
mundi sunt : sod nos in humilitate l)o- 
mini ambulantes, in nomine Domini 
Dei nostri invocabimus ^ . Amos, u, 15 : 
Ascensor equi non salvabit animam 
suam. Genes. xlix, 11 : Ligans ad vi- 
cati. Matth. xvni, 18 : Qiuecumque sol~ tom pullum suum, et ad vinoam, asi- 
veritis super terram, erunt soluta et nam suam. Haec est littera Soptuaginta ^ 
in coelo. Joan. xi, 44 : Solvite eum, et 



sinite abire. 

Secundo dicit : « Adducite, » per 
attractionem charitatis. 

« Et si quis vobis, etc. » 

Ecce exclusio impedimenti, quod pos- 
sent allegare : et littera plana est. 



« Hoc autem totum factum est. » 

Quod vidolicet discipulos misit, quod 
duo animalia duci prsecepit, quod ea 
quse dicta sunt, praedlxit : et est illud 
totius facti confirmatio per auctoritatem • 
« Ut adimpleretur quod dictum est. « 
Matth. V, 18 : lota unum, aut unus apex 



« Dicite quia Dominus » Mirum vide- 7ion prseteribit a lege. « Per Prophe- 



tur, si Dominus universorum venturus 
in gloria indigontiam dicatur habere asi- 
ni pauperum, et si allogabitur a discipu- 
lis, vix alicui credibile erit. Sed Domi- 
nus dives in spiritualibus, I ad Corinth. 
1, 5 : hi omnibus divites facti estis in 
illo : pauper autem in tomporalibus, et 
erat notae paupertatis : propter hoc re- 
cipiebatur verbum discipulorum. Psal. 
Lxxxvii, 16 : Pauper sum ego, et in 
laboribus, etc. Matth. viii, 20 : Filius 
hominis non habet ubi caput reclinet. 

« Et confestim dimittet eos. » Unde 
Lucas, XIX, 33, dicit eos dixisso : Quid 
solvitis pullum ? Ncc credondum est, 



tam » Zachar. ix, 9 « dicentem *. » 

« Dicite filiee Sion : Ecce rex tuus 
venit tibi mansuetus, sedens super 
asinam, et pullum filiumsubjugalis. » 

Tria dicit : jubet instanler vocem laeti- 
tiae prsedicari, et cui sit proedicanda, et 
quid. 

« Dicite, » inter vos Prsedicatores. Isa. 
XII, .') : Annuntiate hoc in universa terra. 

« Filia' Sion. » Ecce cui. Filia Sion 
est Jerusalem, quia ab arce Sion tueba- 
tur. Psal. Lxxxvi, 3 : Diligit Dominus 



•» 



ut dicit Hieronymus quod « Dominus in portas Sio)i super omnia tabernacula 
« tam brevi itineris spatio in utroque Jacob. 



^ Psal. XXXII, 17. ■* En verba Zachariao, ix, 9, ex Vulgata : Ex- 

"^ Psal. XIX, 8. sulta satis, filia Sion : jubila, fdia Jermalem : 

^ Vulgata habet, Genes. xlix, II : Ligans ad ecce Rex tuus veniet tibi justus, et salvator : ipse 

vineampullum suum, et ad vilem, o fiii mi, asi- pauper, et ascendens super asinam, et super pul- 

nam suam. lum filium asinse. 



8 D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 

Quid autem dicendum sit ? 



« Ecce Rex tuus. » 

Describitur autem hic Christus veniens 
ab octo : ab evidentia venientis, a digni- 
tate potestatis, a connaturalitate homi- 
nis, ab appropinquatione amoris, ab 
utilitate operis redemptionis, ab optimo 
habitu cordis, a quiete regiminis, ab hu- 
militate conversationis, et a simplicitate 
subjectionis. 

Primum notatur per demonstrationem. 
Luc. III, 6 : Videbil omnis caro salutare 
Dei '. Luc. II, 30 et seq. : Videru?it oculi 
mei salutare tuum, quod parasti, etc. 

« Rcj . » Ecce dignitas potestatis. 
Isaiae, xlix, 10 : Miserator eorum reget 
cos, et ad fonies aquarum potahit 
eos. Rex autem est : ne dicat de caetero 
populus ejus : Non habemus rcgem, nisi 
Csesarem " : quia, Daniel. ix, 26 : Non 
erit ejus populus qui cum negaturus est. 
Sed potius cantet cum Isaia, xxxiii, 22 : 
Doniinus legifev noster, Dominus rcx 
noster. Et, Jercm. xxiii, y : Rcgnahit 
rex, et sapiens erit. 

« Tuus. » Per hoc notat ad nos conna- 
turalitatem per humanitatem assumptam. 
Fsa. IX, 6 : Parvulus natus est nohis, et 
filius datus cst nohis, ct factus est prin- 
cipatus supcr luimenim cjus. Ad Hebr. 
XI, IG : J\on con/unditur Deus vocari 
Deus eoriim. II Machab. i, 2 : Bcncfa- 
ciat vobis Dcus, et meniinerit testamenti 
sui quod locutus cst ad Ahraham, et 
Isaac, el Jacoh, servorum suorum fide- 
lium. 

« Voiit. » l*er hoc tangit appropin- 
qucitionem amoris. Pruverb. viii, 31 : 
Dclicias mcce essc cum filiis hominum. 
Isa. Lxvi, 12 : Eccc cgo declinaho super 
eam quasi fluvium pacis, ct quasi tor- 
rentem inundantnn gloiiarn gcntium 
quam sugctis. IFabacuc, ii, 3 : Veniens 
veniet, ct non tardahil. 



« Tihi. » Tangitur utilitas. Unde dicit 
Glossa, quod pro nobis veniet, si devoti : 
contra nos, si indevoti. Luc. n, 34 : 
Ecce positus est hic in ruinam et in re- 
surrectioncm multorum in Israel. I Petr. 
II, 7 et 8 ; Vobis igitur honor credenti^ 
bus : non credentibus autcm lapis offen- 
sionis et petra scandali his (j[ui offendunl 
vcrbo, ncc crcdunt in quo ef positi sunt. 

« Mansuetus. » Ecce optima animi 
dispositio : si enim ssevus esset, accedere 
non auderemus. Matth. xi, 29 : Discite a 
me quia mitis sum et humilis corde. 
Numer. xii, 3 : Mogses erat vir mitissi- 
mus supcr omnes homines qui mora- 
hantur in terra. 

« Sedcns. » Ecce quies regiminis, in 
quo non tumultuat concupiscentia, 
sed residet tranquilla sapientia. Isa. 
XVI, 5 : Prseparahitur in misericordia 
solium, ct scdchit supcr illud in verita- 
tc..., judicans et qusercns judicium, etc. 
Luc. i, 32 : Dahit illi Dominus Deus 
sedem David patris ejus. 

« Supcr asinam. » Ecce humilitas. 
Act. VIII, 33 : In humilitate judicium 
ejus sublatum est '. 

« Et pullum filium subjugalis. » Ecce 
simplicitas sine omni duplicitate fastus 
saiculi. 1 Paralip. xxix, 17 : Scio, Deus 
mcus, quod simplicitatem diligas. Su- 
pra, X, IG : Simplices sicut columbse. 
Asellus enim vakie est simplex, et rude 
animal auasi nihil liabens aslutiae. 



« Euntes aulem discipuU, fecerunt 
siout prsecepit illis Jesus. 

Et adduxerunt asinam et pullum, et 
imposueruiitsuper eos vestimentasua, 
et eum desuper sedere fecerunt. » 

l^^ccc iiiiplclio injuncli obsequii. Et 
nolaiilur tiia ; obodiontia, et modus obe- 
diendi, el supeiabundantia. 



6 



' Cf. Isa. XL, 5. 
• Joan. XIX, ili. 



•' Cf. Isa. T.ll!, 



IN EVAN(.. MATTri.FJ, XXI-0, 7, 8, 9. 



Obedicntia notafnr, cuni dicit : « luin- 
tes uKtem (liscipiili fecerv)it. » Et per 
parlicipium euntes nolalur diligonlia. 
Quasi diceret : Continue ibant, donec 
fccerunt quod dixerat. Exod. xxiv, 7 : 
Omnia quse locutus est Dominus, facie- 
mus. 

« Sicut prxcepit illis Jesus. » Ecce 
modus. Simile, Luc. xiv, 22 : Factum 
est ut imperasti, et adhuc locus est. 

« Et adduxerunt asinam et pu- 
lura. » 

Gontradixerunt quidam, sicut dicit 
Lucas : et illi responderunt sicut prije- 
cepit Dominus ' : quod brevitatis causa 
tacet Matthaeus, etsignilicat adductionem 
Gentium, ut dictum est supra 2. Isa. lxvi, 
20 : Adducent omnes fratres vestros de 
cunctis gentibus donum Domino. Isa. xiv, 
2 : Tenebunt eos populi, et adducent eos 
in locum suum. 

« Et imposuerunt super eos vestimenta 
sua. » Ecce superabundantia in duobus : 
in mollitie stramenti, et in adjutorio 
insessionis : et littera patet. Vestimenta 
sunt conversationes virtutum positae su- 
per gentes conversas. Apocal. xvi, 15 : 
Beatus qui custodit vestimenta sua, ne 
nudus amhulet. ApocaL iii, 18 : Suadeo 
tibi, ...ut vestimentis albis induaris, et 
non appareat confusio nuditatis tuae. 

« Et eum desuper sedfre fecerunt. » 
Secunda superabundantia : juverunt 
eum ascendere super asinum. I ad Co- 
rinlh. iii, 9 : Dei sumus adjutores. Ju- 
verunt enim Apostoli Christum, ut prse- 
sideret mentibus fideHum simplicium et 
indoctorum. 11 ad Corinlh. vi, 1 : Adjv- 
vantes autem exhortamur, etc. Adjuto- 
rium autem istud est potius ex parte 
asini qui tenetur, et aptatur, et sistitur, 
quam ex parte Christi ascendentis. Lit- 
tera nostra in Zacharia ix, 9, aliquantu- 



lum varialui- in verbis, et non iii sensu : 
dicit enim sic : Exsulta satis,filia Sio)i: 
jubila, filia Jerusalem : Ecce Rex tuus 
veniet tibi justus, et salvator : ipse pau- 
per, et ascendens super asinam, el super 
jyullum filium asinse. 



« Plurima autem turba straverunt 
vestimenta sua in via : alii autem cacr 
debant ramos de arboribus, et sterne- 
bant in via. 

Turbse autem quoe praecedebant et 
qua3 sequebantur clamabant, dicen- 
tes : Hosanna filio David ! benedictus 
qui venit in nomine Domini : Hosari- 
na in altissimis ! » 

Ecce devotio turbae recipientis. Et 
habet duas partes : in quarum prima 
continetur tripudium turbae concomitan- 
tis : in secunda, admiratio turba^ in 
civitate recipientis, ibi, t- 10 : « Et cum 
intrasset, etc. » 

In prima sunt tria signa devotionis : 
in stratu vesfimentorum, in succisione 
ramorum, et in uniformi laudis proeco- 
nio. Et hsec patent in littera. 

De primo dicit : « Plurima autem 
turba, » quae, ut dicit Joan. xii, 9, con- 
venerat ad diem festuin, et exierat dc 
Dethania ad Christum videndum, « stra- 
verunt vestimento. sua in via. » Via se- 
cundum sensum litterse lapidosa fuit, et 
dura, et fuerunt in ea scopuli acuti et 
spinosi, et fuit valliculosa et defossa in- 
ter lapides. Cogitabat ergo, quod animal 
dure calcans pede ofTenso forfe cespitaret, 
el sedenfem concuferet : et pede laeso 
acutis scopulis forte claudicaret, et se- 
denfem inaequaliter porfando laederet : 
vel forte in defossum calcando caderet, et 
sessorem dejiceret. Et contra priraum 



% 



9 



* Lur. XIX, 33 et 34 : Solventibus illis, scificet 
ctiscipulis, pullum, ducerunt dornini ejus ad d- 
los : Quid solvitis pullum ? At illi dixerunl : 



Quia Dominus eum necessarium habet. 

- Cf. enairalionem in yy. \ el 2 iiujusce ca- 
pitis. 



10 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



straverunt vestimenta, ut molliter cal- 
cans suaviter porlaret. Contra secunduin 
sternebant flagra arborum, et frondes, 
ne acuta pedem figerent, et sic «qualiter 
velieret. Conlra terlium magnos sterne- 
bant ramos, ut defossa tcgerent, et sic 
animal tute ponens pedem sessorem 
secure portaret. Sternentes autcm vestes, 
mystice significant sanctos Martyres, qui 
vestimentum corporis straverunt, ut 
Cliristus cordibus insideret. Cantic. v, 
3 : Exspoliavi mc iunica mea, et quo- 
modo induar illa ? II ad Corinth. xn, 
1.^ : Ego autem libentissime impendam 
et superimpendar ipsc pro anirnabus 
vestris. 

« Alii csedebant ramos de arboribus. » 
Per quos significantur virores virtutum, 
et sanctorum verborum. Judicum, ix, 
49 : Certatim ramos de arboribus prse- 
cidentes, sequebantur ducem. 

« Et sternebant in via, » scilicet corda 
ut pararent Domino iter. Isa. xl, 4 : 
Omnisvallis exaltabitur , et omnis mons 
et collis humiliabitur, et erunt prava in 
directa, ct aspera in vias planas. Levit. 
xxiii, 40 : Sumetis vobis ramos ligni 
densarum frondium spatulasque palma- 
rum, et Iselabimini coram Domino Deo 
vestro. 

« Turbae autem quee preecedebant, 
et quse sequebantur. » 

« Praecedentes significant eos qui 



« praecedebant Christi in carne praesen- 
« tiam : qui sequebantur, significant 
« fideles post adventum Christi in una 
« fide confessionem laudis cantantes, » 
ut dicit Augustinus. Joan. viii, 56 : 
Abraham paster vester exsultavit ut vi- 
deret diem meum. Ecce praecedens. Isaiae, 
xLiii, ,^ et 6 : Ab Oriente adducam semen 
tiium, et ab Occidente congregabo te. 
Dicam Aquiloni : Da : et Austro : Noli 
prohibere. Ecce turba sequens. 

Et de hujus laude dicit qualuor : in- 
tcnsionem devotionis, qucT. notatur in 
clamore : desiderium salutis, quod nota- 
tur per Ilosanna : praeconium veritatis, 
quod notatur cum dicit « filio David : » 
et quarto, praeconium deitatis, dicendo : 
« Benedictus, etc. » 

Dicit ergo : « Clamabant^ dicentes. » 
Isa. XL, 9 : Exalta in fortitudine 
vocem tuam, qui evangelizas Jerusa- 
lem. 

« Ilosanna, » hoc est, Salva, obsecro. 
Compositum ex corrupto verbo, et inte- 
gro : Osi enim est salva : Anna, inter- 
jectio desiderantis, et aufertur in media 
per synallephen : et dicitur Ilosanna, 
hoc est, salva, obsecro '. Matth. i, 21 : 
Ipse salvum faciet populum siium, etc. 
Eccli. xLvi, 1 et 2 : Magnus secundum 
nomen suum, maximus in salutem ele- 
ctorum Dci, expugnare insurgentes ho- 
stes. 

« Eilio David. » Ecce praeconium ve- 
ritatis secundum naturam humanam, et 



' De hoc verbo sic ait Hieronymus qui ap- 
prime liuguam callebat hebraicam : <( Osi sal- 
vifica inlerpretatur, Anna interjectio depre- 
« cantis est. Si ex duobus his velis compositum 
« verbum facere, dices Osianna, sive ut nos 
« loquimur Osanna, media vocali littera elisa : 
« sicut facere solemus in versibus Virgilii- 
« quando pro Mene incepto desistere victam, 
« scaadimus Menincepto. » Epist. ad Damasum. 
Augustinus qui linguam liebraicam ignorabat 
ha'c ait : « Vox obsecrantis est Hosanna . ma- 
" gis afreclum indicans quam rem aliquam 
« signiticans, sicut sunt in lingua latina quas 
« interjectiones vocant : velut cum dolentes 
« dicimus, Ucu ! vel cum delcctamur, Vah di- 



« cimus. » Tract. li in Joan. 

La prononciation primitive de cette loculion 
hebraique 6tait Hoschiah-Na ; plus tard on 
ecrivit Hoschah-Na par abreviation, puis Hos- 
chahna en un seul mot, d'ou nous avons fait 
Hosanna, a la suite des Grecs et des Latins : 
Ses racines etaient ie verbe ni?';:;!."!, imperatif 
hiphil du verbe yv^, sauver, et la parlicule nj. 
Elle signille : Sauve donc I atbdov Sr^, comme 
traduisent ies Septante. Cetait par consequent 
une priere ardente et ploine de foi qui seml)Ie 
sNHre transformee plus lard en un cri d'alle- 
gresse, en un souhail de bonheur. (D. Fillion, 
Not. in Matth). 



IN EVANG. MATTHyEI, XXI-'.), 10, 11, 



11 



lO 



II 



secLinduin naluram divinam. « Filio mimis et laudadilis nimis, in civitale 

David, » cui jurc successionis debetur Dci 7iostri, in monte sanclo ejns. ViiXw 

regius honor. Jerem. xxiii, .') : Siiscitabo est civitas, quam sua potentia visitavit : 

David ge?'men justum. Ad [{oman. i, 3: ielicior, quam sanj^uine suo consecrare 

Factus est ei ex semine David secundum venit : felicissiina, in qua gaudia resur- 

carnem. i-ectionis multis sibi consurgentibus os- 

« Bencdictus. » Ecce prajconium dei- tendit. Isa. u, 3 : Gaudium et lietitia 

talis : nomen enim Domini est notitia invenietur in ea, gratiarum actio , et vox 

deitatis innata ei. Ad Philip. ii, 9 : Do- laudis. 

navit illi nomen quod est super omne no- « Commota est universa civitas, » 

me?i. « Qui venit in nomine Domini, » inirans frequentiam, nesciens veritatem. 

in dictis testatis per facta : et ideo bene- Psal. xcv, 9 : Commoveatur a facie 

dictus est. Veniens autem in nomine ejus universa terra. Job, xxxvii, 1 : 

proprio maledictus est. Joan. v, 43 : Super hoc expavit cor meum, et emotum 

Ego veni in nomine Patris mei, et non est de loco suo. 
accipitis me : si alius venerit in nomi- 

ne suo, illum occipietis. « Dicens : Quis est hic ? » 

« Ilosanna in altissimis ! » Bis idem 

dicunt : et geminatio notat atfectum. Ecce confessio laudis. Et secundum 

« In altissimis, » autem hominis, quia tria genera populi tripUciter exponilur : 

venit de altitudine humanee naturse, devoti enim dixerunt hoc admirative. Et 

quantum ad iminunitatem peccati. Joan. est simile, Supra, viu, 27 : Qualis est 

m, 31 : Qui de cmlo venit^ super omnes hic, quia venti et mare obediunt ei ? 

est. De altis divinitatis, quia virtute coe- l^sal. xxiii, 10 : Quis est iste rex glorise ? 

lestis Dei omnia fecit. Joan. iii, 13 : Dominus virtutum ipse est rex glorise. 

Filius hominis, qui est in coelo. De aitis Simplices autem dixerunt hoc ignoran- 

hominis, quia suscitat de terra inopeni, ^lo- Joan. ix, 36 : Quis est, Domine, ut 

et de stercore erigit pauperem : ut collo- credam in eum ? Invidi dixerunt hoc 

cet eum cum principibus, ei &o\'mm g\o- despiciendo. Joan. vii, 12 : Quidam 

ria3 teneat '. Luca3, ii, 14 : Gloria in dicebant : Quia bonus est, alii autem 

altissimis Deo, et in terra pax homini- dicebant : Non, sed seducit turbas. Luc. 

bus, etc. VII, 49 : Quis est hic, qui etiam peccata 

dimittit ? Despective enim dictum est. 
Taii autem confusione existente in tur- 

« Et cum intrasset Jerosolymam, ^^' ^^^^^ instruit prophetam, Numer. 

, . . ■ -i A- xxii, 28, hoc est, humilis et simplex 

commota est universa civitas, dicens : , , , i^ r» -n 

plebecula, Doctores et rontihces. 

Q^^^^^thic? Ethocestquodsequitur: 

Populi autem dicebant : Hic est Je- 

sus propheta a Nazareth Galilaese. » « Populi autem » 



Ecce laus turbse in civitate suscipiente Secum venientes, et signis eruditi, 

Dominum. El dicit tria : causam moven- « dicebant : Hic est Jesus, etc. » Judi- 

tem ad laudem, conimotionem laudis, et cum, xv, 10, Samson sol fortis stravit 

confessionem. hic in mandibula asini, hoc est, in con- 

Primum est : « Cum intrasset Jeroso- fessione rudis et simplicis populi, non 

lymam. » Psal. xlvii, 2 : Magnus Do- modo mille viros hostes suos, sed millia 



* Psal. cxii, 7 et 8. 



12 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



19 



Scribaruin, Sacerdotum et Pharisaeo- 
rum. Dicunt enim in confusionem eo- 
rum : « Ilic est Jesus, » confitentes sa- 
lutis auctorem, « Proplieta, » exhibens 
legis promissum. Deutcr. xviu, 13 : 
Prophetam de gente tua et de fratribus 
tiiis sicut me, suscitahit tibi Dominus 
Deus tuus : ipsum audies. Et, t- 19: 
Qui verha ejus, quse loquetur in no- 
mine meo, audire noluerit, ego ultor 
existam. Luc. xxiv, 19 : Fuit vir pro- 
pheta, potens in opere et sermone coram 
Deo et omni populo. Joan. vi, 14 : Ilic 
est vere propheta, qui venturus est in 
mundum. Luc. vu, 16 : Propheta ma- 
gnus surrexit in nohis : et quia Deus vi' 
sitavit plebem suam. 

« A Nazareth. » Locus nativitatis, flos 
in flore natus. Ut ille esse credatur, de 
quo dicitur, Isa. xi, 1 et 2 : Egredietur 
virga de radice Jesse, et ftos de radice 
ejus ascendet : et requiescet super eum 
spiritus Domini. Supra, ii, 23 : Quo- 
niam Nazarcenus vocahitur. 

« Galilaefe, » scilicet patria. Joan. i, 
4o : Quem scripsit Moijses in lege, et 
prophetse, invenimus : Jesum, filium Jo- 
seph, a Nazarelh, scilicet Galilaese. Isa. 
IX, 1 et 2 : Aggravata est via maris trans 
Jordanem Galilsese gentium. Populus 
qui ambulahat in tenehris, vidit lucem 
magnam : liabilantihus in regione umbrse 
mortis, lux orla est eis. 



« Et intravit Jesus in templum Dei : 
et ejiciebat omnes vendentes et 
ementes in templo, et mensas num- 
mulariorum, et cathedras vendentium 
columbas evertit ». 

llic incipit pars ilki, in quu exorcct, 
et demonstrat putcslateiu in operc. VA 
habcl duas partes, unam quidem, in 
qua continetui' quod dictum ost : secun- 
dam autem, iii qua Pit probatio potesta- 



tis per miracula, ibi, ^. 14 : « Et acces- 
serunt ad eum cseci. » 

In primo sunt duo, scilicet demon- 
stratio cultus Dci, et dcmonstratio zeli. 

De primo dicit : « Et intravit Jesus in 
tempiuni Dei : » docens (ut dicit Remi- 
gius) nos in omni loco primo visitare 
debere templum Dei, si est ibi : et deinde 
fusa oralione ad propria secedere nego- 
tia. Dsal. v, 8 : Adorabo ad templum 
sanclum tuum. Daniel. vi, 10, Oravit 
Daniel contra templum, cum remotus 
esset. 

« Et ejiciehat, etc. » Ecce zeli de- 
monstratio : et ideo, Joan. ii, 17, ubi 
simile quid descrlbitur, inducuntur verba 
Psalmistae, quoniam zelus domus tuse 
comedit me '. 

Dicit autem duo, factum videlicet, et 
confirmationem facti per Scripturam. In 
facto duoe sunt diversitates : quosdam 
enim ejicit simpliciter, et quosdam ejicit, 
et instrumenta mali lucri evertit in dam- 
num eoruni. Ejicit autem duo genera 
hominum, ementes sciiicet, et vendentes : 
et evertit mensas, etses nummukiriorum, 
et cathedras vendentium columbas, non 
curans damna eorum, quse Dominus 
effudit ut in diripientes : quia illi avari- 
tise et simonise et sacrilegii merito damna 
sul)ire meruerant. 

« Vendentes et emcnies in templo, » 
hoc est, in templi alrio, quod sacerdotes 
locabant : aut etiam ministros suae ava- 
ritiae posuerunt ad animalia immolatitia 
vendenda, his qui sacrihcarc venerant, 
ut ab eisdem hsec iterum immolata reci- 
perent. Quia, Exod. xxiii, lo, prsecipi- 
tur: Non apparehis in conspectu meo 
vocuus. Ementes autem erant. qui hoc 
ad sacrificia emebant : el illi non pec- 
cabant, nisi quoad locum : (juia non 
erat licitum emere in templo. 

« Et mensas nummulariorum . » 
Nummuhirios autem mutuatores pecu- 
niae posuerunt sacerdotes : qui licet u^u- 
ram non acciperent, sictil [^roiiibetur, 



• Psal txvni, 10. 



IN EVANCi. MATTHyEI, XXI-12. 



13 



Lovit. XXV, :it) el :n, lamen luunusculu Simoniacam haeresini liic (lamnandani 

acceperunt pro muluo fructuum, vel ostendit. Zacliar. xiv, 21 : Non eril ullra 

pullorum, vel anserum, vel liujusmodi mercator iu domo Domini. \\ AtiTxmoWi. 

de iicentia saccrdotum : vel forte [)er- n, 4 : Nemo militnns Deo impiicat se 

miltebant ibi agi commercium, sicut nef/otiis sxcularibus, ut ei placeat, cui 

modofit in curia, quia mutuabant mi- sc probacit. Kccli. xxvi, 28: Duse spccies 

nus : et illi recognoverunt coram sacer- difficiles et periculosse milii apparue- 

dotibus majus inutuum, et accedens runt : difficile exuitur negotians u negli- 

promiltebat solvere damnum : et tunc gentia : et non justificabitur caupo a 



saccrdos summus illos solvere compelle- 
bat dans audaciam, usuram et super- 
abundantiam alio nomine juvando ad re- 
cipiendum, sicut modo faciunt Praelati, 
dicentes sine talibus curicB frequentiam 
slare non posse. 

« Et cathedras voidentiuni columbas 
evertit. » Cathedrae autcm erant aedes 
docendi, in quibus sedere debebant 
Scribae : sed occupati lucris quibus inhia- 
bant, in locis iilis vendenles columbas 
sedebant apud se habentes columbas in 
caveis, et forte alias aves sacrificabiles, 
ut pauperibus venderent : quia columbae 
erant sacrificia pauperum. Ejecit autem 
per flagellum factum ex tribus funiculis, 
ut dicitur, Joan. ii, 15. 



peccatis labiorum. 

« In ternplo. » Augustinus: « In ora- 
« torio nemo aliquid agat, nisi id adquod 
« factum est, unde et nomen accepit. » 
Psal. xcii, 5 : Domum tuam decet san- 
ctitudo, Domine, non mercatio. 

« Et mensas nummulariorum. » Hie- 
ronymus : « Mensas has dicit altaria, 
« quae avaritia sacerdotum permisit in 
« mensas nummulariorum commutari : » 
sed quia non erant altaria in templo 
extra in atrio, nisi altare holocaustorum, 
quee altaria sunt, de quibus loquitur 
Hieronymus? Dicendum sicut dicitur, 
Ezechiel. xl, 39 et seq. : In vestibulo 
portx, duse mensx Jiinc, et duse mensae 
indc, ut immoletur super eas holocau- 



\ 



Dicit autem Hieronymus quod « multi stum, etc. Mensffi quaidam stabant in 

atrio, super quas ponebanlur portiones 
Sacerdotum, et de immolatis, et aliae 
carnes immolandae : et illae altaria dice- 
bantur propter sanctitatem sacrificiorum : 
et de illis loquitur Hieronymus. Additur 
autem, Luc. xix, 15, et Marc. xi, 15, 
et Joan. ii, li, quod nummulariorum 
effudit ass. Et significant isti, illos qui 
aire sonante petunt dona Ecclesiastica. 
Act. viii, 20 : Pecunia tua tecum sit in 
« non valuisset. Sed quoddam divinum perditionem : quoniam donum Dei exi- 



« disputant, quod majus sit inter inira- 
« CLila qucie fecit Dominus : alii dicunt 
« suscitationem Lazari : alii illumina- 
« tionem ccecorum, et alii aliud. Ego 
« piito omnibus majus esse, quod homo 
« unus, illo tempore contemptibilis et 
« odiosus, uno flageUo tantam multitudi- 
« nein cum dispendio rerum, et lucri, et 
« honoris ejicere potuit, quantam ma- 
« gnus exercitus armis bellicis ejicere 



« radiabat in facie, quod eos deterruit, 
« sicut et in Moysifacie, quando de mon- 
« te descendit. » 

Dicit iijitur : « Et intravit Jesus in 
templum Dei. » Ezechiel. xliii, 2 : Et 
ecce gloria Dei Israel ingrediebatur per 
viarn orientalem : et vox erat eiquasi vox 
aquarum multarum, et terra splendebat 
a majeslate ejus. 

« Et ejiciebat, » nagcllo de tribus fu- 
niculis, « omncs vendentes et emoiies. » 



stimasti pecunia possidere. IV Reg. v, 
26 et 27: Nunc accepisti argentum, et 
accepisti vestes ut emas oliveta, et vineas, 
etc. Sedet lepra Naaman adiiserebit tibi, 
et semini tuo, usque in sempiternum. In 
qua historia duo notantur : quod vide- 
licet damnatus est, qui non ex pacto, sed 
post acceperit : et quod haeredes, ad 
quos alia pecunia per donum devoluta 
est, lepra sunt damnati : quia jus non 
habebat accipiendi, Propheta cxcutiente 



14 



D. ALB. MAG. ORD. PR^.D. 



manum ab omni munerc : nec dare hse- 
redibus potuit, quod auctoritate Pro- 
phetae non accepit. 

« Et cathedras » Cathedra componi- 
tur a cathechiso , quod est doceo : et 
iedes * : unde cathedra quasi Doctorum 
aedes. « Vendc?ittum cohimbas. » Signi- 
ficant vendentes Sacramenta. « Evertit., » 
ne de csetero in tcmplo apparerent. 
Matth. X, 8 : Gratis accepistis, gratis 
date. Isa. lv, 1 : Emite abscjue argento et 
absque ulla commutatione vinum et lac. 



13 « Etdiciteis: Scriptumest: Domus 

mea domus orationis vocabitur : vos 
autem fecistis illam speluncam latro- 
num. » 

Ecce probatio per Scripturam : ut in- 
ter medium montium fluant aquae, hoc 
est, rivi Ecclesiasticorum actuum, et 
descendant de auctoritatibus altitudinis 
duorum testamentorum. 

« Scriptum est. » Tsa. lvi, 7 : Domus 
mea domus orationis vocabitur cunctis 
populis. 

Et dicit duo : primo, usum domus, et 
secundo, abusum. 

De primo dicit : « Domus mea, » no- 
mini meo consecrata et sedificata, « do- 
mus orationis vocabitur . » Genes. xxviii, 
17: Non est hic aliud nisi domus Dei, 
et porta cceli. \\V Reg. viii, 11 : hnpleve- 
rat gloria Domini domum Domini : ei 
ideo aliud capere non debuit. 

« Vos autem fccistis. » Ecce secun- 
dum. Dicit autem : « Fecistis, » profa- 
nando locum sanctum. II Machab. vi, 2 : 
Misit rex contaminare etiam quod in 
Jerosolymis erat templum. « Spelun- 
cam latronum. » Jerem. vii, 11 : Num- 
quid spelunca latronum facta est domus 
ista, in qua invocatum estnomen meum ? 
Sacerdoles enim insidiantcs rebus ho- 
minurn, in insidiis doli stabant, non 



dilferenles a latronibus, nisi majori no- 
cumento:quia ipsi interficiunt animas, 
latrones autem corpora : sed non suum 
rapiendo vi excommunicationis cum la- 
tronibus conveniunt. Isa. v, 23 : Jiistifica- 
tis impium pro muneribuSf et justitiam 
justi aufertis ab eo. Hoc est quod dicitur, 
Osee, VI, 8 et 9 : Galaad civitas operan- 
tium idolum, supplantata sanguine. Et 
quasi fauces virorum latronum,particeps 
sacerdotum, in via interficientium per- 
gentes de Sichem. Quasi diceret : Quem- 
admodum latrones qui observant vi- 
rum, ita conspiratio sacerdotum qui in 
via quaitur Sichem trucidant. Tn Sichem 
enim tunc fuit tabernaculum Domini, 



« Et accesserunt ad eum ceeci et 14 
claudi in templo, et sanavit eos. » 

Hic omnium factorum probatio po- 
nitur, quod virtute divina facta sunt. 
Gongrue autem sanat caecos et claudos 
in templo, caecos per fidei illuminatio- 
nem,'cIaudos per virtutis expeditae pro- 
fectum ad opera. Ad Hebr. xii, 13: Non 
claudicans quis erret, magis autem sa- 
netur. 



« Videntes autem Principes Sacer- 15 
dotum et Scribae mirabilia quee fecit, 
et pueros clamantes in] templo et di- 
centes : Hosanna illio David ! indi- 
gnati sunt, 

Et dixerunt ei : Audis quid isti di- 16 
cunt?Jesus autem dixiteis: Utique. 
Numquam legistis : Quia ex ore infan- 
tium et lactentium perfecisti lau- 
dem ? » 

Hic ponitur convictio ex invidia mur- 
murantium. Dicuntur autem hic tria : 
quorum primum est id quod movet ad 



' Vel melius a y.aTot, sSpa, scdes. 



li\ EVANG. MATTILEl, XXI-lo, 10, 17. 



15 



indijj;nationem : secundum est queestio quc : » audio, ot audire debco : quia hoc 



orta ex indignatione : tertium autem per 
veritatem Scriptura! invidorum convictio. 
In [)rimo dicit oculum nequam nun- 
tiantem, dicens : « Videnles aulem^ » 
nequam oculis, qui de bono vulnera- 
bantur. Supra, xx, 15: An oculus tuus 
nequaui est, quia ego bonus sum ? 



per spirilum praicepi, quando dixi : Lau- 
dale, pueri, Dominum : laudate nomen 
Domini i. Testimonium innocentium non 
aslutorum nonnisi veritati nititur : vos 
autem personis quibusdam adulamini 
indignis, et vitupcratis dignos. 

« Numquam legislis, » ad intellectum. 



Eccli. XXXI, 15 : Nequius oculo quid Matth. xxii, 2'.J : Erralis nescientes Scri- 

creatum est. pturas, nequc virtutem Dei. 

Deinde dicit auctorcm ipsorum : « Ex ore infantium et lactentiiim. » 

9 Principes Sacerdotum, » qui dignitate Sed si infans dicitur non fans_, quali- 

prffieminebant, « et Scribse, » qui scien- terlaudat? Dicendum, quod a duobus 

Wdd habebant excellentiam. dicitur infans, a teneritudine nervorum, 

Deinde tangitidquod vulnerabal intus: et organorum, qui trahi, et moveri, et 

duo autem erant, quoruni primum est : flecti non possunt ad voces formandas : 

« Mirabilia quse fecit » Jesus. Non dicit et hoc modo proprie dicitur infans. Alio 

miracula, quia non erant praeter spem : modo dicilur, eo quod careat conccptu 



eo quod Scriptura illa futura promiserat. 
Eccli. xxxvi, 7 : Innova signa, eiimmuia 
mirabilia. Glorifica manum, et bra- 
cliium dexirum. 

« Et pueros. » Ecce secundum : et hoc 
tangitur, Joan. xu, 13 : Acceperunt ra- 
mos palmarum, et processeruni obviam 
ei, et clamabant : Hosanna ! etc. 

« Indignaii sunt, » non reputantes 
eum dignum tanta laude. Joan. xu, 19 : 
Videiis quia nihil proficimus ? ecce 
mundus totus post eum abiit. Sapient. 
II, 15 : Gravis esi nobis eliam ad viden- 
dum. Luc. XIX, 39 : Quidam Pharisseo- 
rum de turbis dixerunt ad illum: Magi- 
sier, increpa discipulos tiios. Et hoc prae- 
termittit Matlhaeus. 

« Et dixerunt ei. » 

Matth. XII, 35 : Malus homo de malo 
ihesauro, scilicct cordis sui, proferl 
mala. « Audis, quid isii dicunt. » Quasi 
dicant : Tu delectaris in tua laude, et 
usurpas libi honorem divinum. Joan. 
viii, 13: Tu de teipso testimonium per- 
hibes : testimonium tuum non esi verum. 

« Jesus autem dixit. » Ecce convictio 
per Scripturam in Psalnio vui, 3. « Uti- 



quem signilicant voces, propter lluxum 
eetatis tenerae : et hoc modo dicitur hic 
infans : unde infantes de ludis et con- 
cinnis loquuntur : et ideo non in- 
fantes dicuntur : quia, sicut dicit Basi- 
lius ; « Sermonis usum nobis Deus in- 
« dulsit, ut consilia cordium nobis invi- 
« cem pandamus. » Et de talibus hic lo- 
quitur. Sapient. x, 21 : Sapientia aperuit 
os muiorum, et linguas infantium fecii 
disertas. I Petr. u, 2 : Sicui modo geniii 
infantes, rationabilc, sine dolo lac con- 
cupiscite, ut in eo crescatis in saluiem. 

« Perfecisti laudem. » Notanda est mi- 
rabilis modestia Ghristi : quia hoc quod 
Propheta addidit, siluit, ne inimicum 
provocaret : nam, Psal. viii, 3, dicitur : 
Ex ore infantium et lactentium perfecisti 
laudem propter inimicos iuos, ut de~ 
struas inimicum et ultorem. Luc. xix, 40, 
addit : Dico vobis, quia si hi tacuerini, 
lapides clamabunt. 



« Et relictis illis. abiit foras extra 
civitatem in Bethaniam, ibique man- 
sit. » 

Hic agitur de reprobatione Judieorum, 



17 



' Psal. cxii, I. 



16 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



el vocatione Gentium. Et tangunlur iria, 
scilicct causa reprobationis, abjectio de- 
structionis, et judicium. Secundum est in 
cap. XXIV. Tertium in cap. xxv. 

Causa reprobationis hic tangitur tri- 
plex : primo parabolica, quse est ingrati- 
tudo et inobcdienlia : secundo, prsesentes 
insidiae et tentatio : lerlio, per parles 
langitur explicite sub malediclione diver- 
sorum vitiorum. Secunda incipit circa 
medium capituli xxn, ibi, jr.V): « Tunc 
abeuntes Pharissei. » Tertia incipit in ca- 
pitulo xxui. 

Prima harum tria conlinet : quorum 
primum est figura abjectionis accepta in 
facto Christi proprio : secundum, figura 
ejusdem in naturcB vestigio : tertium est 
ostensio justae abjectionis in parabolis 
duabus. p]\haec patebunt in littera. 

De primo ergo dicit : « Et reliclis 
iliis, » tamquam indignis et abjiciendis, 
« abiit, » ab iis scilicet, non tani pree- 
sentia quam gratise subtractione, « fo?'as 
extra civitatem, » synagogam relinquens. 
Luc. XIII, .35 : Ecce relinquetur vobis 
domus vestra deserta. « hi Bethaniam, » 
domum obedientiae. « Ibique mansit, » 
cum Lazaro in rure : et significat man- 
sionem in gentililate. Malach. i, lOetll: 
Non est milii voluntas in vobis, dicit 
Dominus exercituuni : et munus non 
suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim 
solis usque ad occasum, magnum est no- 
men meum in gentibus, et in omni loco 
sacrificatur et offertur nomini meo obla- 
tio munda. 

Litleraliter autem notandum est, quod 
in tanta civitate nullum invenit invitan- 
tcm se hospitem, cum pauperesset : quia 
ita nulli adulatus fuit, quod omnes se 
sii)i subduxerunt : el sic terminatur pars 
prima. 



19 « Mane autcm, reverlens in civila- 

tem, esuriit. » 



daicae sterilitatis abjectio in naturte ve- 
stigio. 

« Mane, etc. » 

Dicuntur autem tria : primum est Do- 
mini instantia et soUicitudo de conver- 
sioneJudaeorum : secundum autem figura 
perlinacis perfidiae et reprobatio : tertium, 
ex hoc accepta discipulorum instructio. 

De primo dicit quatuor, scilicet matu- 
ritatem temporis, benignitatem et patien- 
liam Domini ad ingratos redeuntis, et 
tanlum desiderium salutis hominum quod 
necessitates corporis neglexit, et quod ta- 
men futuram sterilitatem in eis praevidit. 

De primo dicit : « Mane autem » facto, 
cum Jacob, Genes. xxviii, 18, surrexit 
diluculo, ad opus praedicationis. Eccle. 
XI, : Mane semina semen tuum, et ve- 
spere ne cesset manus tua : quia nescis 
quid magis oriatur, hoc aut illud : et si 
utrumque simul, melius erit. Supra, xx, 

1 : Exiit p7'imo mane conducere opera- 
rios in vineam suam. Joan. viii, 1 et 2 : 
Jesus perrexit in montem Oliveti : et di- 
liculo iterum venit in templum. 

« Revertens in civitatem, » ut omnia 
faceret ultra quam deberet conversioni 
eorum opportuna. Genes. xxxi, 30 : Ad 
tuos ire cupiebas, et desiderio erat tibi 
domus patris tui. Matth. xxiii, 37 : Quo- 
ties volui congregare filios tuos, quem- 
admodum gallina congregat pullos suos 
sub alas, et noluisti ? II ad Timoth. iv, 

2 : Insta opportune, importune : argue, 
obsecra, increpa in omni patientia et do- 
ctrina. 

« Esuriit. » Et tamen hanc dissimu- 
lans necessitatem, ad praedicandum ivit. 
Et praesumitur, quod nocte ita diu ora- 
tioni institit, quod inccenatus cubitum 
ivit : esuriem enim salutis eorum esuriei 
corporis anteposuit. II ad Corinth. xi, 27 : 
In fame et siti..., in frigore et nuditale. 
Ad Ilebr. xi, 37 et 38 : Egcntes, angu- 
stiati, afflicti : quibus dignus non erat 
mundus. 



Sccunda pars csl, in qua figuralur ju- « Kt videns fici arborem unam se- |9 



IN EVANG. MATTH.EI, XXl-19, 20. 



17 



cus viara, vonit ad cam, et niliil inve- Kt scquitur, ibidcni, ^. 7 : Ecce. anni tres 



nit in ea nisi folia tantum : et ait illi : 
Numquam ex te fruclus nascatur in 
sempiternum, Et arefacta est continuo 
ficulnea. » 

Ecce praevisio futurne sterilitatis. 

Dicit crgo : « Videns, » plus considc- 
ratione mentis quani corporis, « fici ar- 
borem. » Ceciliani declinatio est. Et di- 

cit quatuor : quorum primum est signum \\^^ gjcut est Jerusalem,' et maxime in 
dulccdinispeccati, in qua nutriti fuerunt : clivis montium, in quibus est reverl)era- 
seciindum est unanimis consensus in ma- tio solis, ficus in Pascba babent fructum 
luiii : tortium est transitus, et frequentia prscoquum, quem dcsideravit Dominus. 
dcemonum per eos in conculcatione vi- Et quod dicit iMarcus intelligiturde fructu 
tiorum : quartum est ex his tanta inventa communi : ficus enim duo genera emittit, 



siint ex quo venio,quairens fructum in 
ficulnea liac, et non invcnio : succide 
erfjo illam : iit quid etiam terram occu- 
pat ? Marc. xi, i:}, dicifur : Non rnim 
cral tempus ficorum. VA lioc videtur, 
quia circa Pascha fuit : et tunc vidclur, 
quod injuria fuit malodicf» arbori : quia 
non est signu m sterilitatis quando non ba- 
betpoma tompore quo non dcbct habere. 
Sed respondendum est, quod in terra ca- 



sterilitas. 

Dicit ergo : c< Et videns ficiarhorem. » 
Joan. I, 48 : Cum esses suh ficu, vidi te. 
Glossa Augustini, hoc est, sub dulcedine 
peccati. Jerem. xxiv, 3 : Quid tu vides, 
Jeremia ? Et dixi: Ficus, ficus... malas, 
malas valde. « Unam, « ex unanimi con- 
sensu in malum. Psal. xni, 3 : Omnes 
declinaverunt , simul inutiles facti sunt : 



praecoquas, et sequentes : ficus praeco- 
quas somel emittit, et abas continue : ita 
quod semper habet fructum. 

« Et ait illi : Numquam ex te, etc. » 

Maledictio est reprobationis : nec in- 
juria est, quia Greator utitur creatura ad 
signum, et instructionem. « Fructus na~ 
non est qui faciat honum, non est usque scatur in sempiternum. » Habacuc, ni, 
ad unum. « Secus viam. » Et ideo mi- 17 ; picus etiim non florehit, et non erit 
rum esset, si (icus usque ad malurita- </erme/i m?;mew. Sed videtur non respon- 
tem conservasset : et est via transitus dere figuree : quia Judai convertentur in 
dffimonum in omni vitio. Supra, xin, 4 : fine. Isa. x, 21 : Reliquix convertentur 
Quod cecidit secus viam, volucres creli ad Deum fortem. Responsio, quod dicit 
comederunt. Psal. lxxix, 13 : Vinde- e^ /e ; ex Synagoga enim (quce in sacra- 
miant eam omnes qui prsetergrediuntur mentis et figuris mortua est) fructus non 
viam. Isa. Li, 23 : Posuistiut terram cor- nascetur, sed ex insitione Evan^elii et 
pus tuum, et quasi viam transeuntibus. 

« Et venit, » per misericordiam, « ad 
eam. » Psal. lxxix, 15 : Vide, et visita 
vineam istam. Luc. i, 78: Per viscera 
misericordige Dei nostri, in quihus visi- 
tavit nos, oriens ex alto. 

« Et nihil invenit. » Ecce sterilitas : 
folia enim sunt verba eloquii Propheta- 
rum sine fructu operis. Proverb. xiv, 23: 
Ubi verha sunt plurima, ihi frequenter 
egestas in opere est. Ideo dicit Aristote- 
les, quod « plantae lati folii cito fluunt 
« folia. » Luc. xiu, 6 : Arhorem fici ha- 
behat quidam plantatam in vinea sua. 

XXI 



fluentis gratiee. Job, xiv, 7 et seq. : Li- 
gnum habct spem : si prsecisum fuerit, 
rursum virescit, et rami ejus pullulant. 
Si senuerit in terra radix ejus, et in pul- 
vere emortuus fuerit truncus illius, ad 
odorem aqu,v germinahit., et faciet co- 
mam, quasi cum primum plantatum est. 
« Et arefacta est continuo ficulnea. » 
Judae epistola, y. 12 : Arbores autumna- 
les, bis mortuie. 



« Et videntes discipuli mirati sunt, 
dicentes : Quomodo continuo aruit ? 



30 



18 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



21 Respondens aut?m Jesus, ait eis : 

Amen dico vobis^ si liabueritis fidem, 
et non ha3sitaveritis. » 

Ilic ponilur discipulorum instructio. 
Et tanguntur duo : via ad instructionem, 
quae est facti admiratio : et ipsa instru- 
ctio. 

De primo dicit : « Videntes aulem dis- 
cipidi mirati sunt, etc. » Marc. xi, 20 : 
Cum mane transirent^ viderunt ficum ari- 
dam factam a radicibus. « Mirati siint, 
dicentes : Quomodo continuo aruit ? » 
Sapient. xvi, 24 : Creatura tibi Factori 
deserviens, exardescit in tormentum ad~ 
versus injustos. Marc. xi, 14 : Jam non 
amplius in seternum ex te fructum 
quisquam manducet. Adliuc autem IMar- 
cus narrat istud ante ejectionem emen- 
tium ct vendcntium de templo : sedMar- 
cus non sequitur historiam, sed priepo- 
nit ad ostensioncm diviuie potestatis, 
quam exercuit in templo. 

« Respondens autem Jesus, aiteis. » 

Ecce instructio Domini. « Amen dico 
vobis, si habueritis fidem » sicut granuni 
sinapis, ut dicitur, l^uc. xvii, G, « et non 
hsesitaveritis, » hoc est, errori inhseseri- 
tis. Jacob. 1, G et 7 : Qui hgesitat, si- 
milis est fluctui maris, qui a vento mo- 
vetur et circumfertur. Non ergo sestimet 
homo ille quod accipiat aliquid a Do- 
mino. 



« Non solum de ficulnea facietis, 
sed et si monti huic dixeritis : Tolle, et 
jacta te in mare, fiet. 
«j^ Et omnia queecumque petieritis in 

oratione credentes, accipietis. » 

Tria dicit : minus praemittit, majus 



arguit, et generaliter de omnibus conclu- 
dit. 

Dicit ergo : « No7i solum de ficulnea 
facietis, » quod minus est. Psal viii, 8 : 
Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves 
et boves, etc. Sapient. v, 21 : Pugnabit 
cum illo orbis terrarum contra insensa- 
tos, sicut per miracula fecit contra Pha- 
raonem '. 

« Sed et si monti huic dixeritis. » Hic 
arguit majus. I ad Corinth. xiii, 2 : Si 
habuero omnetn fidem ita ut montes 
transferam, etc. Objiciunt gentiles, quod 
hoc Apostoli non feccrunt : ergo fidem 
non habuerunt. Respondet Hieronymus, 
quod et si hoc fecerunt Apostoli, scri- 
ptum non est propter incredibilitatem 
(alias, increduUtatem). Mystice autem 
mons est Christus in mare saeculi missus 
praidicatione Apostolorum. Jercm. xxxi, 
23 : Benedicat tibi Dominus pulchritudo 
justitise, mons sanctus. Psal. xiv, 1 : In 
monte sancto ejus. Vel, mons est diabo- 
lus prsedicatione Apostolorum in mare 
amaritudinis missus. Jerem. li, 2.5 : Ecce 
ego ad te, mons pestifer, qui corrumpis 
universam terram. Psal. xlv, 3 : Non 
timebimus dum iurbabitur terra, et 
transferentur montes in cor maris. 

« Et omnia qusecumque petiej-itis in 
oratione, » quae secundum Damascenum, 
est « petitio decentium a Deo. » Per peti- 
tionem ergo notatur pietas : per oratio- 
nem quoad salutem. « Credentes accipie- 
tis. » Marc. xi, 24 : Qusecumque oran- 
tes petitis, credite quia accipietis, et eve- 
nient vobis. Joan. xv, 16 : Quodcumque 
petieritis Patrem in nomine meo, dabit 
vobis. Si objicitur de Apostolo, II ad 
Corinth. xii, 9, quod non fuit exauditus, 
saepe supra solutum est -. 



« Et cum venisset in templum, ac- 
cesserunt ad eum docentem Principes 



93 



> Cf. Exud. V cl scq. cap. vn Maltlia>i, pag. 3iO el scq. Tom XX 

* Cf. pr;coipue siipra eiiarralionem in y. 7 tiujusce editionis. 



IN EVANG. MATTH/I^J, XXl-2:^ 24 

Sacerdotum et seniores populi, dicen- 
tes: In qua potestate hcrsc facis ? ct 
quis tibi dedit hanc potestatem ? » 



19 



llic incipit sub sermoiiibus parabolicis 
ostcndere merituni abjectionis Judoeo- 
rum. El dividitur in parles duas: in qua- 
rum prinia declarat causani iuduclionis 
parabolarum : et in secunda, inducit pa- 
rabolas. 

Prima harum duo continet, insidias 



sif-nis cebd)rare ? .loan. x, 2i : Qiioiis^iue 
animam noslram iollis ? si lu cs C/tri- 
stus, dic nobis palam ? Ad hanc qua?stio- 
nem rcsponsum est, Joan. v, 27 et 28 : 
Poteslalcm dedit ci judicium faccre, 
(juia Filius hominis cst. Nolile mirari 
Jioc. 

« Et quis tihi dcdil lianc poleslatcm ? » 
Qutestio cst de auctoritale. Et innuunt la- 
tenter, quod non divina virtus hoccontu- 
Ht, sed malitia daemonis. Luc. xi, 15 : /n 
Bcclzcbub principc dsemoniorum ejicit 
dsemonia. Joan. vni, 48 : Samaritanus 



cstii, et dxmonium habes. Non attende- 
runt isti, quod opera dcmonstrabant eum 
omnia a divina facere, potestate, sicut, 
Luc. XI, 20, dixit \Si in digito Dei eji- 
cio dsemonia, profecto pervenit in vos 
regnum Dei. Istorum enim malitia ma- 
litiam superavit magorum maieficorum, 
qui cum, Exod. viii, 19, cognovissent mi- 
rabilia Dei, clamaverunt in confessione 
veritatis : Digilus Dci cst hic, hoc est. 



videlicet sacerdotum, et convictionem 
dolositatis eorum. 

Insidiae sacerdotum quadrupliciter 
exaggerantur, loci videlicet incongruen- 
tia, quia in templo, inquo nullus in dolo, 
sed in simplicitate cordis Deum quserere 
debuit : accessus simulatione : quseren- 
tium auctoritate : et quaestionis blas- 
phema calliditate. 

Dicit enim : « Et cum ve?iisset in tem- 
plum, » ubi locus cultus fuit sapientiae et 
doctrinse. Matth. xxvi, 35 : Quotidie demonstratio divinae potestatis. 
apud vos sedebam docens in tcmplo. 

« Accesserunt, » dolose, familiaritatem 
et amorem simulantes. Isa. lvii, 3 : Ac- 
ccdite huc, filii auguralricis.^ semen adul- 
teri el fornicarise. 

« Principcs, » in quibus potestas, « sa- 
cerdotum, » in quibus debuit esse sancti- 
tas. Isa. 1, 23 : Principes tui infideles, 
socii furum. « Et scniores populi, » in 
quibus debuit essesapientia. Daniel. xiii, 
3 : Egressa est iniquitas a senioribus ju- 
dicibus, qui vidchanlur rcgere populum. 
Jerem. xxiii, 13 : A Prophetis Jcrusalem 
egressa est pollutio supcr omnem ter- 
ram . 

« Dicentes : In qua potestate hxc fa- 
cis ? Ecce blasphema calliditas quaestio- 
nis : et est bimembris : quaerunt enim de 
tspeciepotestatis, et auctoritate. De primo 
dicunt : « In qua potestate hsec facis ? 
Quasi dicant : Non enim es natus de sa- 
cerdotali prosapia: Senatus tibi hoc non 
concessit : Caesar non donavit : in qua 
ergo potestate hoc facis, quod ejicis de 
e mplo, et facis te cum triumphalibus 



« Respondens Jesus dixit eis : Inter- 
rogabo vos et ego unum sermonem : 
quem si dixeritis mihi, et ego vobis 
dicam in qua potestate heec facio. » 

Hic revincit eos reinterrogando. Et 
continentur hic quinque, scilicet interro- 
gationis interposita conditio : et sapiens 
interrogatio : et obligationis quae in 
quaestione est, a Juda^is perceptio : et 
mendax responsio : et tandem propter 
demeritum mendacii veritatis quoesitoe 
occultatio. 

In primo horum Iria continentur : 
propositum interrogandi, facilitas inter- 
rogationis, et conditio interrogantis. 

Propositum notat, cum dicit : « Inter- 
rogaho vos et ego. » Luc. ii, 46 : Invene- 
runt eum in medio Doctorum, audien- 
tem illos, et interrogantem eos. « Unum 
sermonem, » brevitate facilitatem suam 
ostendentem. Proverb. xiv_, 6 : Doctrina 



24 



20 



D. ALB. MAG. ORD. PR^ED. 



prude?itium facilis. Job, xxvi, 14 : Cum 
vix parvam stillam sermonis cjus au- 
dierimus, quis poterit tonitruum magni- 
tudinis illius inlueri? « Quem si, » re- 
spondendo, « dixeritis mihi, » hoc est, 
solveritis, « et ego vobis dicam, ctc. » 
Interposita est conditio, 

Sed quaeritur, quare non declaravit id 
quod quserebant : hoc enim videtur utile 
fuisse lidei, quia sic innotuisset ejus di- 
vinitas. 

Et dicendum, quod ipse vidit eos non 
esse devotos, sed insidiantes : ut si audi- 
rent quod se diceret Deum, imponerent 
ei blasphemiam. .Toan. x, 33 : De bono 
operenon lapidamus te, sed de blasphe- 
mia, et quia tu homo cum sis, facis te- 
ipsum Deum. Matth. xxvi, 63 et 66 : 
Ecce nunc audistis blasphemiam : quid 
vobis videtur ? At illi respondentes di- 
xerunt : Reus est mortis. Hoc igitur 
sciens et cavens, eos videns contra veri- 
tatem latrantes. 

Attendendum, quod supra, vn^ 6, di- 
xerat : Nolite dare sanctum canibus : 
neque mittatis margaritas vestras ante 
porcos. II oc igitur cum dederit prsecep- 
tum, attendit quod per Spiritum dixerat 
in Psal. cxLvin, 6 : Prgeceptum posuit, 
et non prseteribit. Et veritatem occulta- 
vit, ne majoris peccati daret occasionem. 



;g5 « Baptismus Joannis, unde erat? e 

coelo, an ex hominibus? » 

Ecce sapientissima qucestio, et divina, 
et coram turbis locum habens. Dicitur 
autem baptismus Joannis, quia nihil 
eratineo, nisi quod Joannes coiiferebat, 
sicut dictum est, Supra, ni, 11, Act. i, 
5 : Joannes quidem baptizavit aqua. 
Act. XIX, 4 : Joannes baptizavit baptis- 
mo poenitentiie populum, dicens in eum 
qui venturus esset post ipsum ut crede- 
rent. 

« E caelo, an ex hominibus ? » Se- 



cundum veritatem fuit ex coelo, Joan. i, 
33 : Qui me misit baptizare in aqua, ille 
mihi dixit : Super quem videris Spiri- 
tum descendentem, et manentem super 
eum, hic est, qui baptizat in Spiritu 
sancto. Non ergo fuit ex figmentis ho- 
minum. Act. v, 38 et 39 : Si est cx ho- 
minibus consilium hoc, aut opus, dissol- 
vetur : si vero ex Deo est, non poteritis 
dissolvere illud. 

« Ait illi cogitabant inter se, dicen- 
tes : 

Si dixerimus : E coelo, dicet nobis : 
Quare ergo non credidistis illi? Si 
autem dixerimus : Ex hominibus, ti- 
memus turbam : omnes enim habe- 
bant Joannem sicut propbetam. » 

Ecce percepta queestionis obhgatio. 
Cogitabant ergo intra se ratiocinantes ad 
utramque partem qua^stionis. Psal. xni, 
5 : Trepidavcrunt timore ubi non erat 
tinior. El, Levit. xxvi, 36 : Terrcbit eos 
sonitus folii volantis : pavor enim est 
liis qui operantur malum. 

« Si dixerimus e coslo. » 

Responsio est ad unam partem. « Di- 
cet nobis : Quare non credidistis illi ? » 
in hoc videlicet, quod de me testimo- 
nium perhibuit. Vos misistis ad Joan- 
nem : et ille testimonium perhibuit ve- 
ritali '. 

« Si autem dixerimus : Ex homini- 
bus, » hoc est, ex hominum figmentis, 
« timemus turbam, » quia ipsi a Joanne 
ncc baptismum, nec formam vitae susce- 
perant : sed tota turba baptizata fuerat a 
Joanne : et hoc est, quod sequitur : 
« Omnes enim habebanl Joannem sicut 
Prophetam. » Luc. ii, 76 : Tu, puer, 
propheta Altissimi vocaberis : pranbis 
enim ante faciem Domini parare vias 



* Cf. Joaii. I, 19 etseq. 



IN EVANG. MATTHyEI, XXl-27, 28, 29, 30. 



21 



ejiis. Jorem. i, 5 
bus dedi te. 



« Et respondentes Jesu, dixerunt : 
Nescimus. » 

Ecce mendax, ei fictai humililatis rc- 
sponsio. 

« Nescimus. » Ilumilitatis enim ver- 
bo, quo sc ncscire dixerunt, mendaciter 
coram hominii)us eirugcrunt inconve- 
niens responsionis, ad quod obligati 
erant ex qiieestione : aut si verum dicunt, 
tunc intidelitas fecit ncscire, si fuit e 
coelo : falsitas fecit nescire, si erat ex 
hominibus : quia falsum nescitur : unde, 
Joan. 1, 23 : Quid ergo haptizas, si tu 
non es Chrislus, neque Elias, neque 
Propheta ? 

« Ait illis et ipse : Nec ego dico vo- 
bis in qua potestate lisec facio. » 



Prophetam in genti- quidam habebat duos filios : et acce- 

dens ad primum, dixit ; Fili, vade 
hodie, operare in vinea mea. 

llle autem respondens, ait : Nolo. 
Postea autem poenitentia motus, abiit. 

Accedens autem ad alterum, dixit 
similiter. At ilie respondens, ait : Eo, 
domine : et non ivit. » 

Inducitur hic sermo parabolicus. Et 
sunt duai parabolee : una ostendit prop- 
ter ingratiludinem et inutilitatem esse 
reprobandos : alia autem est propter 
peccati multitudinem, et sceleris imma- 
nitatem. 

In prima continentur duo : parabola, 
et elicita ex parabola reprobatio. 

Parabola habet tria : ad attendendum 
invilationem, et parabolae propositio- 
nem, et judicii postulationem. 

Invitans ad attentionem dicit \ « Quid 
autem vobis videtur ? » Job, xxxni, 5 : 
Si potes^ responde mihi. Psal. xlix, 
21 : Arguam te, et statuam contra 
faciem tuam. Ad Roman. n, 15 : Inter 
se invicem cogitationibus accusantibus, 
aut etiam defendentibus. Et est, ac si di- 
cat : Unde sit baptismus Joannis, nesci- 
tis : ecce humana propono vobis : quid 
autem vobis videtur secundum judicium 
humanae rationis ? 



Ecce negatio illuminationis propter 
mendacium negatee veritatis. Jerem. 
xxni, 14 : In prophetis Jerusalem vidi 
similitudinem adulterantium, et iter 
mendacii. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem 
meditatus est in cubili suo : adstitit om- 
ni vi<e non bonse, malitiam autem non 
odivit. 

Et ideo sequitur : « Nec ego dico vo- 
bis. » Non dicit nescio, sicut illi : quia 
7ion est Deus quasi homo, ut mentia- 
tur '. Ad Tit. i, 2 : Non mentitur Deus. 
Ad Roman. ni, 4 : Est autem Deus 
verax : omnis autem homo mendax. 

« In qua potestate hsec facio. » Joan. 
XV, 24, 22 : Si opera non fecissem in eis to : et a tilio opere inobedicnte, et verbo 
qu3e nemo alius fecit, peccatum non ha- mendace. 



« Homo quidam. » 

Ecce parabolae propositio. Haec para- 
bola sumitur a Iribus : a patrefamilias : 
a Qlio verbo inobediente, et opere devo- 



berent... Nunc autem excusationem non 
habent de peccato suo. Non oportuit di- 
cere, quod in propatulo patebat ex opere. 



« Quid autem vobis videtur? Horao 



De primo dicit : « Ilomo quidam, » 
Deum Patrem significans : qui homo est, 
quia humanus et benignus est, sicut 
paulo ante diximuss. Luc. xiv, 16 : Ho- 
mo quidam fecit coenam magnam. Sa- 
piont. VII, 23 : Ilumanus est, benignus, 



20 



30 



' Numer. xxiii, 19. 



» Cf Supra, XX, 15. 



22 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



etc. Jocl, II, 13 : Benignus et misericors 
est. 

« Tlahchat diios /ilios, » hoc est, 
duos populos iu airectu filiorum dilectos. 
Genes. xxv, 23 : Duae gentes siint in 
utero tuo, et diio populi ex utero tuo di- 
videntur. Sapient. xvi, 21 : Substantia 
tua dulcedinem tuam quam in filios ha- 
bes osicndebat. 

« Et accedens, » per notitia3 suaj illu- 
strationem, justitia naturali quam in 
corde scripsit, filium alloquens. Psal. 
Lxxxiv, 9 : Audiam quid loquatur in 
me Dominus Deus : quoniam loquetur 
pacem inplebem suam. Primus autem 
est gentilis, justitiam naturalem acci- 
piens. 

« Vade, » profectu operis, « hodie, » 
orto sole cognitionis justitice naturalis : 
« operare, » per exercitium laboris, « in 
vinea mea, » plantata de vitibus po- 
liticee virtutis, quae germinat vinum 
jucunditatis et honestatis. Jerem. ii_, 21 : 
Ego plantavi te vineam electam, omne 
semen verum. Isa. v, 7 : Vinea Domini 
exercituum domus Israel est : et vir Ju- 
da germen ejus delectabile. 

« Ille autem, » 

Scilicet gentilis^ respondens interius lo- 
quenti sibi Patri, « ait : Nolo, » sed con- 
verlar ad delicias et idola. Ad Roman. i, 
21 : Qui cum cognovissent Deum, non sic- 
ut Deum glorificaverunt, aut gratias 
egerunt : sed evanuerunt in cogitatiojii- 
bus suis, et obscuratum est insipiens cor 
eorum. 

« Postea autem, » tempor6 revelatae 
gratioe in adventu meo, et prsedicatione 
Apostolorum, i<. poenitentia motus, » de 
inlidelitate, « abiit » operari in vineam 
Ecclesioe, dicens illud Judicum, ix, 13 : 
Non possum . dcscrere vinum meum 
quod tietificat Deum et homines, et ire 
per devia errorum, et inter ligna csetera 
promovori silvestrium morum, in pas- 
sionibus concupiscentiarum sequendo. 
Act. xiii, 4G : Vobis oportebat primum 



loqui verhum Dei : sed quoniam repel- 
litis illud, et indignos vos judicatis 
selernss vilse, ecce convertimur ad gen- 
tes. Isa. XLix, 6 : Dedi te in lucem gen- 
tium, ut sis salus mea usque ad extre- 
mum terrae. Joan. xii, 21 : Gentiles, qui 
ascenderant ad diem festum dixerunt : 
Domine, volumus Jesum videre. 

« Accedens autem ad alterum. » 

Tangit tertiam partem parabola;, 
quae est in fdio devoto in verbo, et con- 
tumace in opere. 

Dicit igitur, quod « accedens, » per le- 
gislationem in monte Sinai, « ad alte- 
rum » filium, qui significat Judaeos : 
quia jus naluraie in praeputio prius fuit 
quasi lex scripta in circumcisione. 

Et si objiciturhoc quod dicitur, Exod. 
IV, 22 et 23 : Eilius meus primogenitus 
Israel... Dimitte filium meum primoge- 
nitum. Dicendum, quod non dicitur pri- 
mogenitus tempore, sed dignitate et pri- 
vilegio amoris et donorum : et hoc si- 
gnificatur, Genes. xxvii, 1 et seq., ubi 
Jacob pater Judaeorum supplantavit Esau 
patrem gentium in dignitate primogeni- 
turae. Genes. xlix, 3 : Primogenitus 
meus, p?'ior in donis, major in imperio. 
« Dixit similiter, » hoc est : « Vade, » 
profectu justitiae legalis, et intellectu ve- 
ritatis in mysticis profice, « hodie, » in 
orto tibi radio solis clarae intelligentiae. 
Sed, heu ! dicere potuit illud Sapient. v, 
G : Sol intelligentise non est ortus nohis, 
propter perfidiam excaecationis. 

« At ille respondens ait, » viva voce : 
« Eo, domine. » Exod. xix, 3 et 8 : Si 
audieritis vocem nieam, et custodieritis 
pactum meum, eritis mihi in peculium 
de cunctis populis... Responditque omnis 
populus simul : Cuncta quse locutus est 
Dominus, faciemus. « Et tion ivit. » 
Joan. VII, 19 : Nonne Mogses dedit vobis 
legem : et nemo ex vobis facit legem ? 
Isa. XLviii, 8 : Transgressorem ex utero 
vocavi te. 



IN EVANG. MATTHvEI, XXI-31, 32. 

« Quis ex duobus fecit voluntatem 
patris ? Dicunt ei : Primus. » 



23 



Ilic incipit quierere judicium ex para- 
bola proposita. Et dicit tria : quaislio- 
nem judicii, responsionem, et ex re- 



« Et mcrelrices, » sicut mulicr illa 
quie erat in civitate poccatrix '. Mere- 
trix autem a merendo dicitur : et cst, 
quae non eligit passionem propter pas- 
sionem, sed propter prelium. Fornica- 
trix autem etmente et corpore turpis est. 



sponsione elicita justam Judteorum ab- qua) passionem propter passionem eli- 

jectionem. git. Isa. i, 21 : Qiiomodo facta cst mere- 

De primo dicit : « Quis ex diiohus y> trix civitas fidclis, plcna judicii? 

filiis propositis, « fccit, » non dixit, « Praecedent vos in regno Dei, » quia 

« voluntatem patris ? » Voluntas dicitur plenitudo gentium intrabit, et tandem 

hic signum voluntatis, quod est prsece- fiet conversio Judoeorum. Ad Roman. xi, 

ptum de operando in vinea. Joan. xiv, 25, 20 : Ciecitas ex partc contiyit in 

23 : Si quis diligit me, sermoncm meum Israel, doncc plenitudo gentium intra- 

servabit. ret, et sic omnis Israel salvus fierct. Ad 

« Dicunt ei : Primus. » Libri quidam Roman. ix, 2u et 26 : Vocabo 7ion ple- 

habent : « Hic novissimus. » Et tunc, bcm meam, plcbem mcam : et non dile- 

sicut dicit Ililarius, intelligendum est, ctam, dilcctam : et non misericordiam 

quod ausu temeritatis et proterviente consecutam, misericordiam consecutam. 

malitia tergiversantur : advertentes, Et erit : in loco ubi dictum est eis : Non 

quod de ipsis dicat. Sed verior liltera plebs mea vos, ihi vocabuntur fiiii Dei 

habet : « Primus. » Causa redditur, Pro- vivi '. 
verb. XXV, 14 : Nubes, et ventus, et plu- 
viae non sequentes, vir gloriosus, et pro- 

missa non complens. Eccle. v, 3 : Si « Venit enim ad vos Joannes in via 

quid vovisti Deo,^ ne moreris reddere : justitiee, et non credidistis ei : publi- 

displicet enim ei infidclis et stulta pro- . , , , , ... 

. . r-r , ' •••,.• ^ cani autem et meretnces crediderunt 
missio. Unde augmentum iniquitatis est 

vovere. et non solvere. Psal. lxv, 13, ^' ' ^os autem videntes, nec pceniten- 

14 : Reddam Domino vota mea, quse di- tiam habuistis postea, ut crederetis 

stinxerunt lahia mea. ei. » 



« Dicit illis Jesus : Amen dico vobis, 
quia publicani et meretrices preece- 
dent vos in regnum Dei. » 

Ecce justa condemnatio ex verbis eo- 
rum. Supra, xii, 37 : Ex verbis tuis ju- 
stificaheris, et ex verbis tuis condemnabe- 
ris. Luc. XIX, 22 : De orc tuo te judico^ 
serve nequam. 

« Amen dico vobis. » Duo dicit : ab- 
jectionem, et abjectionis causam. 

Abjectionem dicit, « quia publicani^ » 
aperti peccatores gentiUum : et omnium 
sicut Matthaeus, Supra, ix, 10, et Za- 
chceus, Luc. xix, 2. 



Ecce reprobationis causa. Et dicit tria : 
vocationem justi contemptam, vocatio- 
nem a peccatoribus creditam, et tertio 
finalem de obstinatione impcenitentiam. 

Circa primum, contemptum vocantis 
exaggerat ex tribus: ex vicinitate inex- 
cusabili, ex auctoritate incontradicibili, 
et exemplo innegabili. 

De primo dicit. « Venit ad vos, » non 
longe existens a vobis, « Joanncs, » qui 
tantee fuit aucloritatis apud vos et opi- 
nionis, quod Christus credi potuis§et. 
Joan. V, 33 : Ille erat lucerna ardens, et 
lucens. Vos autcm noluistis ad horam 
exsultare in luce ejus. 



9% 



1 Cf. Luc. vui, 37. 



» Cf. Osee, II, 24. 



24 



D. ALB. MAG. ORD. PRJED. 



« /n via juslitice. » Tanlae enim erat 
juslitiae in viclu et habitu, quod de 
pilis camelorum induebatur, et zona 
pellicea erat circa lumbos ejus : et esca 
ejus locusla, et mel silvestre, ad quam 
jusliliam obsliipuit mundus '. Prop- 
ter quod etiam Lucifer dicilur, Job, 
xxxviii, 32 : Nuniquid producis Lucife- 
rum in iempore suo^ et Vesperum super 
filios terrse consurgere facis ? Et ideo 
peccato graviori, « non credidistis ei. » 
Isaiaj, Liii, 1 : Domijie, quis credidit au- 
ditui nostro ? et brachium Domini cui 
revelatum est ? Exod. iv, 1 : Non cre- 
dent mihi, neque audient vocem meam, 
sed dicent : Non apparuil tibi Domi- 
nus. 

« Publicani autem et merelrices credi- 
derunt ei. » Unde^ Luc. iii, 12 et seq., 
dicitur, quod exiverunt ad eum publicani 
et milites, et diversi generis peccatores 
conlitentes peccata sua : et accipientes 
ab ipso baptismum, et formain vitse ab 
eo compositam sustinuerunt. Sed Pba- 
rissei nec baptisma receperunt, nec for- 
mam vitae : et similiter Sacerdotes. Sed 
interrogabant eum dicentes : Tu quis es ? 
et, quid ercjo haptizas? sicut dicitur, 
Joan. i, 19, 25. Et ideo dixit eis : Geni- 
mina viperarum, quis ostendit vobis fu- 
gere a ventura ira ^ ? 

c( Vos autem videntes » compungi pec- 
catores et merelrices, « nec » tunc saltcm 
« poenitentiam habuistis postea. » Job, 
XV, 2(3 : Cucurrit adversus eum, scilicct 
Deum, ereclo collo, et pingui cervice ar- 
matus est. kz\. vii, 51: Dura cervice, et 
incircumcisis cordibus et auribus, vos 
semper Spiritui sancto resistitis. « Ut 
crederetis ei. » Isa. vi, 10 : Excseca cor 
populi hujus, et aures ejus aggrava, et 
oculos ejus claude : ne forte videat ocu- 
lis suis, et auribus suis audiat, et corde 
suo intelligat, et convertatur, et sanem 
eum. 



« Aliam parabolam audite : Homo 
erat palerfamilias. » 

« Aliam parabolam audite. « Psal. 
Lxxvii, 2 : Aperiam in paraholis os 
meum: loquar propositiones ab iniiio. 

Ostendilur autem in ista immanitas 
sceleris, propter quam juste reproban- 
tur. Tria autem dicuntur : primo enim 
proponitur sermo parabolicus : secundo, 
quaeritur judicium : et tertio, ex respon- 
sio elicitur justa condemnatio. 

In parabola autem exaggeratur scelus 
tripliciter, scilicet ex peccato in servos 
simpliciter, et ex peccato in multiludi- 
nem servorum voluntatem domini scien- 
tium, et ex peccato in filium heeredem : 
magnum enim est peccare in servos, 
majus in multos servos domini secreta- 
rios, maximuin autem in (ilium lieere- 
dem. 

In primo horum tria dicuntur, domini 
videlicet cura de salute eoruin et soliici- 
tudo, etper servos admonitio, et pessi- 
morum ingratitudo per redditionem 
boni pro malo. 

Sollicitudo est in tribus : in cura, in 
opere, et in commissione fidei. 

Cura describitur, cum dicit : « Homo 
erat. » De quo dicitur : Homo est : et 
quis cognoscet eum ? Psal. lxxxvi, 3 : 
Homo, et homo naius est in ea : et ipse 
fundavit eam Altissimus. « Paierfami- 
lias, » et ideo curam impendens, Supra, 
XX, 1 : Simile est regnum ccelorum ho- 
mini patrifamilias, qui cxiit primo mane 
conducere opcrarios in vineam suam. 

« Qui plantavit vineam, et sepem 
circumdedit ei, et fodit in ea torcular, 
et eedificavit turrim, et locavit eam 
agricolis, et peregre profectus est. » 

Ecce opera. Et tangit quinque : plan- 
tationem in terrae coliatione, munitio- 
nem in rectorum et Angclorum custodia, 



* Cf. Supra, m, i, el Luc. iii, 2 et seq. 



' Luc. III, 7, et Mattli. iii, 7. 



IN EVANG. MATTH.EI, XXI-33, 34. 25 

purificalionem iu leyishitioue, defcusio- Mich.. iy,S : El iu, iurris gi-eyis 7it'bulosa 

ncru iu lcuipli cultura, locationem in /iliie Sion, uscfue ad ie veniet. 

maudatofum exercitio. « El locavit eam agricolis. » Ecce lo- 

l)e primo dicitur: u Qui plantavii vi- catio. Agricolae autem ejus fucrunt pa- 

neatn, » quando plantavit populum in tres, qui sarculo disciplinai colucrunt 

lcrra promissionis. Psal. lxxix, *J : Vi- alios, ut fruclum facercnt, sicut Sacer- 

neani de /Egypio, iransiulisii : cjccisii dotcs et Judices, et liujusmodi Dei adju- 

gentes, ei plantasii earn. Et, ibidcm, tores. 1 ad Corinth. m, U : Dei surnus 

infra, y. 10: Planiasii radices ejus, et adjutores : Dei agricultura eslis,Dei sedi- 

iinplevit ierrani. Exod. xv, 17 : Inirodu- ficaiio esiis. Zachar. xiii, 5 : Uomo 

ces eos, ei plantabis in monie hseredilaiis agricola ego sum : quoniam Adarn cxem- 

tuse, firmissimo habiiaculo iuo, quod plum mcum ab adolesceniia mea. 

opcratus es, Domine. Jerem. ii, 21: a Et peregre profcctus est. y> ¥iCCc com- 

Ego plantavi te vineam meam eleciam, missio vinea; fidei eorum : non autem 

omne semen verum. Vites autem istius J)eus proficiscitur locum mutando, qui 

vineoe fuerunt primitivi patres. ubique est : sed quia subtraxit opera po- 

« Ei scpem circumdedit ei, » in cu- tcnlitE, qui iu praesentia corum operaba- 

stodibus, Judicibus, ct Regibus, etpraici- Lur in ^gypto per plagas, et in deserto 

pue Angelis. Isa. lxu, 6 : Super muros per apparitiones et miracula. Ideo dici- 

tuos, JerusalemyConstitui custodcs. Apo- tur profectus esse. Infra, xxv, 13: Pro- 

calyps. XXI, 12, Super muros et portas fectus estsiaiiin. Lnc. xix, [2: Ilomo qui- 

novae Jerusalem crant Angeli duodecim. damnobilis abiit in regionem longinquam 

Eccli. XXXVI, 27: Ubi non csi sepes, di~ accipere sibi regnum, et reverti. Quando 

ripietur possessio. Isa. v, 2 : Sepivit enim potentiae suee miracula subduxit, 

eam, et circumfodit. et fidei eorum vinearn quam miraculis 

(( Et fodit in ea iorcular. » Torcularis plantavit, commisit, tunc peregre a 

praelum est legis gravitas. Act. xv, 10 : sensibus eorum profectus esse dicitur : 

Quid tentaiis Deum, imponere jugum non quod ipse abesset, sed quia sensus 

super cervices discipulorum, quod neque eorum longe erant ab ipso. 
patres nosl.ri neciue nos poriare poiui- 
mus? Hoc prselum premit merum ab aci- 

nis et feece. Isa. lxiii, 3 : Torcular calca- « Gum autem tempus fructuum ap- 34 

vi solus, et de geniibus non est vir mc- propinquasset, misit servos suos ad 

curn. Thren. I, 13: Torcular calcavit agricolas, ut acciperent fructus ejus. » 
Dominus virgini filise Juda. Quod au- 

tem dicit, « fodit, » nota timoris est : Ecce admonitio per missionem. 

quia ex timore sufTodiente serviliter im- Dicit autein : « Cum appropinquasset 

plebatur. Psal. lxxvii, 17 et seq. : In- tempus fruciuum. » Non fructus : quia 

censa igni el suffossa, ab incrcpatione per negligentiam eorum quibus tradidit 

vulius tui peribunt, cic Isa. v, 2 : Tor- eam, fructus nullos habuit. Isa. v, 2 : 

cular exstruxitinea,etsedificavitturrim, Exspectavi ui faceret uvas, ei fecit la- 

hoc est, templum muuiens populum, m bruscas. Jerem. viii, 13 : Non est uva in 

medio ejus, ad altitudinem turris. Ibi viiibus, ei non sunt ficus in ficulnea. 

enim erat propitiatorium, quod munivit Deuter. xxxii, 32 et 33 : Uva eorum uva 

populum : et altare, quod sacrificiis tu- fellis, et boirus amarissimus. Eel dra- 

tum fecit hominem. Psal. cxxi, 7 : Eiat conum vinum eoriim, ei venenum aspi- 

pax in viriuie tua, et abundaniia in iur- dum insanabile. « Misit. » Ecce quo 

ribus iuis. Canlic. iv, l : Turris David tempore misit. Quos autem misit sequi- 

qux sedificaia est cum propugnaculis. tur ; « Servos suos, » qui obsequiis ejus 



26 



D. ALB. MAG. ORD. FRJED. 



35 



3G 



fuerant mancipali, et quorum injuria re- 
dundat in Dominum. Zacliar. ii, 8 : Qui 
teligerit vos, tangit pupillam oculi mei. 
Luc. X, IG : Qui vos audit, me audit : 
et qiii vos spernit, me spernit '. Servi au- 
tem isti fuerunt viri zelum Dci habentes, 
et monentes populum : quos semper in 
illo populo Deus suscilavit. Isa. xlix, 3 : 
Servus meus es tu, Israel, quia in te 
gloriahor. Psal. cxv, IG : Ego se.rvus 
tuus, et filius ancillge tuse. Sap. ix, .5 : 
Servus tuus sum ego, et filius ancillie 
tuse. Isa. XLi, 8 : Et tu, Israel, serve meus, 
Jacob quem elegi. 

Ad quos misit ? « Ad agricolas, » qui 
debitores sui fuerunt ex commisso. Mi- 
chaeae, vi, 4 : Misi ante faciem tuam 
Mogscn, ct Aaron, et Mariam. 

Ad quid autem misit? « Ut acciperent 
fructus ejus. » .loan. xv, IG : Elegi vos, 
etposuivos ut eatis, et fructum affera- 
tis, et fructus vesler maneat. Gantic. 
VIII, H : Vir affert pro fructu ejus mille 
argenteos. Accipere autem fructus est in 
cellaria Domini reponere fructus gau- 
diorum justitiffi exercitse. Ad Hebr. xii, 
11 : Postea fructum pacatissimum exer- 
citatis per eam reddet juslitise. 



« Et agricolee, apprehensis servis 
ejus, alium ceciderant, alium occide- 
runt, aliam vero lapidaverunt, 

Iterum misit alios servos plures 
prioribus, et fecerunt illis similiter. » 

Ecce ingratitudo in occisione nuntio- 
rum. Et tria dicit, scilicet capturam, et 
enormitatem criminis ex persona capto- 
rum, ct modum punitionis. 

Gaptura : « Apprehensis servis. » Et 
quod hoc fecerunt agricolse quibus im- 
pendit bcneficia, malum est : pejus, quod 
violentas manus injecerunt : pcssimum 
autem, quia hoc servis domini sui fece- 



runt. Est autem ista apprehensio, quod 
libertatem eis fructum in populo colli- 
gendi abstulerunt : quia docere populum 
non permiserunt, sed eos in carcere 
posuerunt, sicut dicit Paulus, I ad Thes- 
sal. II, IG : Prohihentes 7ios gentibus lo- 
qui ut salvse fiant, ut impleant peccata 
sua scmper. Et, Act. v, 18 : Posuerunt 
eos in custodia publica. Et, Act. v, 28 : 
Prsecepimus vohis ne doceretis in nomine 
islo. Amos, VII, 12, 13; Qui vides, gra- 
dere, fuge in terram Juda... Et in Dethel 
non adjicies ultra ut propheles : quia 
sanctificatio regis est. 

Alium ceciderunt. » Tria sunt genera 
punitionis : alium enim ceciderunt fla- 
gellis, II ad Gorinth. xi, 2o : Ter virgis 
csesus sum. Et, ibidem, t. 24 : A Judseis 
quinquies, quadragenas, una minus, ac- 
cepi. 

« Alium occiderunt, » ut Isaiani quem 
occiderunt serra lignca, et Hur sputis. 
Ad Hebree. xi, 37 : In occisione gladii 
mortui sunt. Act. xii, 2 : Occidit autem 
Jacohum, fratrem Joannis, gladio. 

« Alium vero lapidaverunt, » Naboth 
Jezrahelitem^, Stephanum , et infra, 
xxui, 37 : Jerusalem, Jerusalem, quse 
occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad 
te missi sunt. 

« Iteram misit alios servos plures 
prioribus. » 

Secunda exaggeratio major praece- 
dente, quia plures, quia conscii secreto- 
rum, quia isti servi fuerunt Propheta- 
rum. Jeremiae, xxv, 4 : Misit Dominus 
ad vos omnes servos suos Prophetas, con- 
surgens diluculo , mittensque : et non au- 
distis, etc. Et hoc est, quod dicit plures 
prioribus. Daniel. vii, 10 : Millia millium 
ministrabant ei, et decies millies centena 
millia assistchant ei. 

M Et fecerunt illis similiter. » Ingrati- 
tudo est similis priori : peremerunt cniin 



» Cf. Matlh. X, 40. 
"Cf. III Reg. XXI, 13. 



» Cf. Act. VII, 58. 



IN EVANG. MATTHiEI, XXI-37, 38. 



27 



eos coedendo, occidcndo, ct lapidando, vcnit in Sicheni, hoc cst, dc orlu luminis 
Act. VII, .'32 : Quem propltctanim non a;temi venit in dcserlum paupcrlatis et 
siint perseciiti patrcs vestri ? Et occide- miserioc. 



runt eos qui prxniintiahant de adveniu 
Jifsii, citjits vos nunc proditores cstis, ct 
homicidce fuistis. 



« Novissime autcm misit ad eos 
filium suum, dicens : Verebuntur 
filium meum. » 



« Diccns : Forsitan ' vercbuntur. n 

Ecce ex quanta misit cum charitatc, ct 

sapicnlia : ct dicit, « forsiian, » non cx 

i^nioranlia, scd ut locum liabeat liberlas 

arbilrii, ad quod vult faciendum. Vercri. 

aulcm est timerc cum reverentia : quo- 

modo cnim non timcrent et vcrercntur, 

quem praecipue reges sancli timuerunt. 

Job, IX, 28 : Vercbar omnia opcra mea, 

Tcrtia est cxaggeratio : quia non modo sciens quod non parceres dclinquenti. 

servum, scd ipsum Dci Filium occidc- Apocal. xv, 4: Quis non timcbil te, Do- 

runt, et scicnter, ut dicit littera. minc, et magnificahit nomen iuum. Je- 

Dicit autcm tria : Patrisfamilias bcnc- rcm. x, 7 : Quis non timebit te, o rcx 

ficium in lilii missione : ct qualiter me- gcniiian? Qucm etiam non vererentur, 

ditati sunt in cordibus suis de filii occi- si Illium non vcrentur ? Vereri enim se- 

sione : et qualiter pcrfecerunt in operis cundum aliam cxpositionem est vere- 

perpctratione. cundia timcre. Jeremiae, xxxi^ 19 : Pcr- 

Circa primum duo dicit, scilicet quod cussi fcmur mcum : confusus sum, et 

misil, et ex quanta charitate misit. eriibui, quoniam siistinui opprobrium 

In primo dicit tria : quando, ad quid, adolcsccntise mcsc. 
et ad qucm. 

Quando ? « Novissime. » Decebat enim 
talem et tantum Regcm multos praecur- 
rere nuntios, ct in novissimo temporc, 
post quod nullus mitteretur. I Joan. ii, 
18 : Novissima hora est. I ad Corinth. 
X, 11 : Nos sumus, in quos fines saeculo- 
riim devenerunt. Ad Galat. iv, 4 : At ubi 
venit plcnitudo temporis, misit Deus Fi- 



« Agricolee autem videntes filium, 
dixerunt intra se : Hic est hseres, ve- 
nite, occidamus eum, et habebimus 
haereditatem ejus. » 

Eccc studium inalitiae in cordibus in- 



lium suum factum ex mulicre, factum gralorum, de quibus dicitur, Psal. cviii, 
sub lcge. Ad Hebr. i, 1 et 2: Multifa- 4 : Pro eo ut me diligerent, detrahcbant 
riam, niultisque modis olim Deus lo- mihi. Et notantur quinque : invidentia. 



qucns patribus in prophetis, novissime 
diebus isiis locutus est nobis in Filio. 
« Misit, » hac intentionc, ut ab errore 
reduceret et sanctificaret : hoc enim dicit 
missio, ut tradit Augustinus. Joan. iii, 



studiosa malitia, consensus in maluni, 
nocumenti magnitudo, et avaritia, quae 
omnium malorum fuit radix. 

Dicit igitur : « Agricolx. » Bene 
agricolee, qui secundum Philosophum 



17 : Non enim misit Dcus Filium suum rustici sunt, et indispositi ad virtutem, 



in mundum, sed ut salvctur mundus pcr 
ipsum. 

« Filium suum, » unigenitum. Joan. 
III, 16 : Sic Deus dilcxit niundum, ui 
Filium situm unigcnilum darct. Genes. 



de quibus dicilur, 1 ad Timoth. i, 19 : 
Homines corrupti mcnte, et rcprobi circa 
fidemnaufragaverunt. « Videnies. » Su- 
pra, XX, 10 : An oculus iuus nequam 
cst, quia cgo bonus sum ? et vocatur invi- 



SS 



xn, G, Abraham missus de valle Hebron dentia gratiae, quae peccatum est in Spi- 



Vox illa forsitan non est in Vulgata. 



28 



D. ALB. MAG. ORD. PRtED. 



tum sanclum. Mich. vii, 10 : Adspiciet 
ininiica mca, et induelur confusione. 
Job, XVI, 10 : Ilostis meus terribilibus 
oculis me intuitus est. 

« Filium. » Non est enim materia 
iilius, in quem transeat visio : sed for- 
maliter legendum est. Videbant enim 
. esse filium per plenitudinem gratiae, quse 
apparuit in eo. Joan. i, 14: Vidimus 
gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a 
Patre. Undc dixerunt, Sapient. ii, 13, ITj 
et 17 : Filium Dei se nominat..., et glo- 
riatur patrem se habere Deum. Videa- 
mus ergo si sermones illius veri sint. 

« Dixerunt intra se. » Ecce malitise 
studium. Psal. xxxv, 5 : Iniquitatem me- 
dilatus est in cubili suo : adstitit omni 
vise non bonse, malitiam autem non 
odivit. Jerem. xvii, 9 : Pravum est cor 
omnium, et inscrutabile : quis cognoscet 
illud ? 

« Ilic est hseres. » Ecce malum contra 
conscientiam : quia scilicet in hoccogno- 
verunt eum : contra quod est, quod dici- 
tur, I ad Corinth. ii, 8 : Quam nemo 
principum hujus sseculi cognovit : si enim 
cognovissent, numquani Dominum glorise 
crucifixissent. Act. iii, il : Et nunc, fra- 
tres, scio quia per ignorantiam fecistis, 
sicut et principes vestri. 

Ad hoc objicit Anselmus, quod si scien- 
ter Filium Dei interfecerunt, cum pec- 
care in Deum infinities majus sit quam 
peccare in quantaecumque dignitatis ho- 
minem, videtur peccatum eorum irreme- 
diabile : est autem remediabile : ergo 
ignorantes fecerunt.Luc.xxiii, 34: Pa/er, 
dimitte illis : non enim sciunt quid fa- 
ciunt. Ad Roman. x, 3 : Ignorantes ju- 
stitiam Dei, et suam quserentes statuere, 
justitise Dei non sunt subjecti. 

Responsio. Dupliciter dicitur sciri ali- 
quid, in principiis, et conclusione. Prin- 
cipia autem cognoscendi Christum esse 
Filium Dei sufficienter habuerunt, et ex 
his cognovisscnl, nisi infidelitas obslitis- 
set 111 meule, et iiubescarnis assumptie in 



oculis. Joan. xv, 24, 22 : Si opera jion 
fecissem in eis, quse nemo alius fecit, pec- 
caturn nonhaberent... Nunc autem excu- 
sationem non habent de peccato suo. 
Quoad hoc ergo dicuntur cognovisse : 
quia opera ostenderunt eum, et Scriptu- 
rae, et testimonium Joannis, sicut digitus 
ostendit solem : et sic dicitur, Luc. xi, 
20 : Si in digito Dei ejicio dsemonia, 
profeclo pervenit in vos regnum Dei. 
Augustinus in libro de Civitate Dei : 
« Si quis alii solem digito ostenderit, et 
c( ille solem non viderit, culpet potius 
« oculi lippitudinem quam digiti osten- 
« sionem *. Sic ergo quoad indicantia di- 
cuntur scire : sed caecitale infidelitatis 
dicuntur ignorare. Et undecumque cau- 
setur ignorantia, licet non excuset a toto, 
tamen excusat a tanto, Genes. xxxi, 27 ; 
Cur ignorante me fugere voluisti, nec in- 
dicare mihi, ut prosequerer te cum gau- 
dio, et canticis, et tympanis, et citharis ? 
Glossa : « Cur adventum tuum occultare 
« voluisti ? si enim te cognovissem, num- 
« quam crucifixissem, sed cum signis 
« triumphalibus nomen tuum celebras- 
« sem. » 

« Venite. » 

Ecce consensus in malum. Jerem. xi, 
19 : Mitlamus lignum in panem ejus, et 
eradamus eum de terra viventium. Genes. 
xxxvii, 20 : Venile, occidamus eum^ et 
mittamus in cisternam veterem,... et tunc 
apparebit cjuid illi prosint somnia sua. 

« Occidamus eum. » Ecce completum 
nocumenlum, quo majus inferre non po- 
tuerunt. Sapient. ii, 20 : Morte turpissi- 
ma condemnemus eum. Proverb. i, 11 : 
Insidiemur sanguini, abscondamus ten- 
diculas contra insontem frustra. 

« Et habebimus hsereditatem ejus. » 
Ecce avaritia. Est autem duplex haeredi- 
tas, terra videlicet, quani per hoc reti- 
nere putabant : quae Christi fuit haeredi- 
tas ex David, patre ejus, Joan. xi, 50-48, 



' S. ALT.iJSTiiVus, Libr. l dp Civilate Dei. 



53 : Expedit vobis, ut unus moriatur 
homo pro populo, et non lota gcns pe- 
reat... : ne forte veniant liomani, et tol- 
lant locum nostrum, et gentem... Ab illo 
ergo die cogitaverunt inter/icere eum. 
Alia est liajrcdilas, Ecclesia de gentibus, 
quam sublata (Miristi priEdicatione, suis 
traditionibus cogitabant addere, ut pro- 
selilani, et in ea dominari. Psal. ii, 8 : 
Postula a me, et dabo tibi gentes hsere- 
ditatem tuam. Proverb. i, 13 : Omnem 
pretiosam substantiam reperiemus , im~ 
plcbimus domos nostras spoliis. Exod. 
XV, 9 : Dixit inimicus : Persequar et com- 
prehendam, dividam spolia, implebitur 
anima mea. 



39 « Et apprehensum eum ejecerunt 
extra vineam, et occiderunt. » 

Hic ponitur mali perpetratio in opere. 
Et dicit tria : captivitatem violentise, eje- 
ctionem tamquam immunditiffi, et occi- 
sionem perfectoe malitioe. 

De primo dicit : « Et opprehensum 
eum. » Infra, xxvi, 35 : Tamquam ad 
latronem existis cum gladiis et fuslibus 
comprehendere me. 

« Ejecerunt extra vineam, » tamquam 
immundum extra civitatem Jerusalem. 
Isa. Liii, 12 : Cum iniquis deputatus 
est *. I ad Gorinth. iv, 13 : Tamquam 
purgamenta hujus mundi facti sumus, 
omnium peripsema usque adhuc. Ad 
Hebr. xiii, 12 et 13 : Jesus, ut sancti- 
ficaret per suum sanguinem populum, 
extra portam passus est. Exeamus igi- 
tur ad eum extra caslra, improperium 
ejus portantes. 

« Occiderunt, » in cruce, ut mortis 
supphcium crucis accumularent confu- 
sione. Act. ui, 14 et 13 : Petistis virum 
homicidam donari vobis : auctorem vero 
vitse interfecistis. Daniel. ix, 26 : Occi- 
detur Christus : ei non erit populus ejus 
ciui eum negaturus est. 



IN EVAlNG. MATTJLEI, \XI-39, iO, i1. 29 

« Gum ergo venerit dominus vi- 
nea;, quid faciet agricoHs illis? 



40 



Hic incipit qu.Trerc judicium bumanai 
rationis secundum mcritorum distribu- 
tionem : ut ex responso eorum justani 
ostendat esse condemuationem. I^^t ideo 
sunt hic duo, scihcet quaestio, et respon- 
sio. 

Queestio innuit tria : advcntum judicis, 
potentiam, et judicium quod qua^ritur. 

Dicit ergo « Cum vencrit. » Ha])acuc, 
II, 3; Veniens veniet, et non tardabit. Ad 
Hebr. x, 37 : Adhuc modicum aliquan- 
tulum, qui venturus est, veniet, et non 
tardabit. Jacob. v, 9 : Judex ante januam 
assistit. Non ergo spcretur impunitas 
delictorum. 

« Dominus vinese. » Ecce potestas. 
Isa. Lxv, 18 : Ego Dominus, et non est 
alius. PsaL lxvii, 3 : Dominus nomen 
illi. Ambrosius : « Dominus nomen est 
« potestatis. » Non ergo speretur hbera- 
tio, vel resistentia. 

« Quid faciet agricolis illis?f) Qui, 
sicut dicit Job, ix, 4 : Sapie?is corde est, 
ei fortis robore, et justus in judicio. 
II ad Timoth. ii, 13: Ille fidelis perma- 
net, negare seipsum non potest. Proverb. 
VI, 34 et 33 : Zelus et furorviri nonpar- 
cet in die vindictae . . . , nec suscipiet pro 
redemptione dona plurima. 



« Aiunt illi : Malos male perdet, et 
vineam suam locabit aliis agricolis, 
qui reddant ei fructum temporibus 
suis. » 



Ecce responsio. Job, ix, 20 ; Os meum 
pravum me esse comprobabit. Luc. xix, 
22 : De ore tuo te judico, serve nequam. 

Tria autem dicunt respondentes : puni- 
tionem videlicet malorum, ejectionem a 
cultura vineae, et vocationem siveintro- 



41 



' Cf. Luc. XXII, 37 ; Marc. xv, 28. 



30 



D. ALB. MAG. ORD. PILED. 



42 



ductionem aliorum, pcr quos vocatio 
gentium designalur. 

Dicunt igilur : « Malos, » in culpa, 
« male perdet, » in pcena. Numer. xxiv, 
10 : De Jacob eril qui dominetur, et per- 
dat reliquias civitatis. Isa. xiv, 22 : Per~ 
dam Bahylonis nomen, et reliquias, 
et germen, et progeniem. 

« Et vineam siiam locabit, » non da- 
bit, « aliis agricolis. » ejectis illis. I ad 
Corinth. iii, G, dicitur de Ecclesia de gen- 
tibus : Ego plantavi, Apollo rigavit,sed 
Deus incrementum dedit. Supra, xx, 4: 
Ite et vos in vineam meam, et qiiod ju- 
stum fuerit, dabo vobis. Demalis autem 
ejectis dicitur, Isa. iii, 14 : Vos depasti 
estis vineam, et rapina pauperis in domo 
vestra. Psal. v, 11 : Expelle eos, quo- 
niam irritaverunt te, Domine. Attendant 
Prcelati vineam eis esse non datam, sed 
locatam. 

Et ideo sequitur : « Qui reddent ei, » 
non suo qusestui retinebunt, « fructum » 
temporalem et spiritualem, « temporibus 
suis, » singulis annis de eleemosyna an- 
nui redditus. Psal. i, 3 : Fructum suum 
dabit in tempore suo. Cantic. viii, 11: 
Vinea fuit pacifico in ea C[U8e habet po- 
pulos : tradidit eam custodibus : vir af- 
fertpro fructu ejus mille argenteos. 



« Dicit illis Jesus : Numquam legi- 
stis in Scripturis : Lapidem quem re- 
probaverunt (fidificantes, liic factus 
estin caput anguli : a Domino factum 
est istud, et est mirabile in oculis no- 
stris? » 



Ecce hic ex responsione justa clicitur 
condemnatio. Et habet tres paragra- 
phos : in quorum primo responsionem 
Scripturse coaptat, ut magis terreantur : 
in secundo, responsionem dat justoe con- 
demnationis quoad ejectionem JudcEo- 
rum, et vocationem gcntium : in tertio, 
ostcndit condemnationem, quod malos 
male perdet in pcena. 

In horum primo duosunt: reprehensio 
ignorantiae Scripturce quoe ducit ad Chri- 
stum, et cjusdem Scripturae introductio. 

De primo dicit : « Numquam, » ad in- 
tellectum, « legistis » quod dicitur '< in 
Scripturis. » Non solum in una scriptura, 
sed in multis. In historia enim accidit, 
quae cst scriptura populi.Psal. lxxxvt, 6 : 
Dominus narrabit in scripturis populo- 
rz/m. InPsalmis etiam legitur ', et Isaia 
per sensum ^, et Isa. xxvin, 16, etiam 
per sensum '\ Et ideo introducit hoc Pe- 
trus '\ Infra, xxii, 29 : Erratis, nescientes 
Scripturas , neque virtutem Dei. 

« Lapidem, etc. » 

Ecce Scriptura : et tangit tria, scilicet, 
duo mira quae sunt in lapide : et aucto- 
rem horum. Duo autem mira sunt, re- 
probatio lapidis, et utilitas. Primum 
competit Judaeis, secundum Gentibus. 

Dicit igitur : « Lapidem ciuem repro- 
baverunt sedificantes » templum. Dicitur 
enim quod lapis dolatus invcntus est in 
«dificio templi, quem caementarii nus- 
quam aptare poterant inter alios in 
muro reponendum, et tandem posuerunt 
eum in summa duorum murorum con- 
clusione, in capite anguli, ad aptissimam 



* Psal. cxvii, 22 : Lapidem quem rcprobaverunt 
sedificantcs, hic factus est in caput anfjuli. 

* Isa. VIII, l'i : Erit vobis, Dominus scilicet, 
m lapidem offensionis, el in petramscandali, dua- 
bus domibus Israel. 

3 Isa. xxviii, IG: iiccc ego mittam in funda- 
mentis Sion lapidem, lapidem probatum, angula- 
rcm,prcliosum, in fundamento fundatum. 

* I Pelr. II, 6 et scq. : Propter quod continet 



Scriptura : Ecce pono in Sion lapidem suminum 
angularem, clcctum, pretiosum : ct qui crediderit 
in eum, non confiindetur. Vobis igitur honor ci'e- 
dentibus : non credentibus autem, lapis quem re- 
probaverwit xdificantcs, hic factus est in caput 
anguli, et lapis offensionis, et petra scandali, his 
qui offcndunt verbo, ncc credunt in quo et positi 
sunt. 



IN EVANG. MATTIT/ET, XXT-i2, 13, 4i. 31 

pcrfecti redilicii consummalioncm. Isa. nam al)JGclorum : etterlio, obstinalorum 

xxviii, 16 : Ecce cgo mittam in /un- incorrigibililalem, ut oslendatur in operc 

damenlis Sion lapidem, lapidem proba- quod signilicatur in scrmone. 

tiim, anrjidarem, pretiosiim, in funda- Dicit igitur : « El ideo, » quia boc vos 

mento fundatum. I Pelr, u, i et 5 ; Ad juslum judicatis, ex ore vestro vos judi- 

quem accedentes lapidem vivum, ab ho- co, quod k auferetur avobis, » SynagogiE 

minibiis quidem reprobatum, a Deo au- magislratibus, « regnum, » hoc est po- 

tem electum, et honorificatum : et ipsi testas et ordo spiritualis expressus in 

tamquam lapides vivi superxdificamini. Scripturis, quod per vineam designalur. 

Act. IV, 11 : Hic est lapis, qui reproba- Sic enim ex ore proprio condcmnatur. 

tus est a vobis sedificantibus , qui factus Sapient. i, 19 : In cogitationibus impii 

est in caput anguli. interrogatio erit. Daniel. v, 28 : Divisum 

« II ic factus est in caput angidi : » duos <?^^ regnum tuum, et datum est Medis et 

populos quasi duos parietes in se in unum Persis. De hoc regno, Supra, vi, 10 : Ad- 

conjungens. Ad Epbes. ii, 4 : Duos con- ^^««"«^ regnum tuum, etc. 

6/e/z5m5eme/«>o. AdEphes. II, 20et2l: « ^^ dabitur genti facienti fructus 

Supenedificati super fundamentum Apo- ^h^^^ » hoc est, Ecclesiae de gentibus. Et . 

stolorum et Prophetarum, ipso summo ^icit, « facienti, » quia vinea non nisi 

anqulari lapide Christo Jesu : in quo P^r opera ad fructilicandum elaboratur. 

omnis aedificatio constructa crescit in ^^*^* ^^' "* • ^^^^ testem populis dedi 

templum sanctum in Domino. ^"^*' ^^^^^'^ «^ praeceptorem gentibus. 

« A Domino factum est istud. » Ecce ^^^- ^^ix, 6 : Dedi te in lucem gentibus, 

auctor mirabilium horum. Act. v, 38, ^^^ ^^^ '^^^^^ "^^^ "^^"^ «^ extremum 

39 : Sicst ex hominibus consilium hoc ^^'"''^; ^"^^^- ^^^^^' ^^ : Plantasti radi- 

aut opus, dissoivetur: si vero ex Deo ces ejus, ct implevit terram. 
est, non poteris dissolvere illud, ne forte 
et Deo repugnare inveniamini. Psal. 

cxvii, 16: Dextera Domini fecit virtu- « ^^ ^^^ ceciderit super lapidem is- 44 

tem. Daniel. ii, 34: Abscissus est lapis tum, confringetur : super quem vero 

de monte sine manibus,e{ figuram mundi ceciderit, conteret eum. » 
dissipavit. 

<i Et est mirabile in oculis nostris. » Duplicem tangitcondemnationem, cre- 

Job, IX, 10 : Facit magj^a, et incompre- dentium videlicet malorum, et infide- 

hensibilia, et mirabilia, quorum non lium. llabens enim fidem informem ca- 

est numerus. Videmus enim opusDei, et dit super lapidem, et conterelur merito 

omnesiniramur. Joan. vii, 21, 23 : Unum perversi operis, et inobedientiae manda- 

opus feci, et omnes miramini... : quia to- torum : infidelis autem in fundamento 

tum hominem sanum feci in sabbato. non habet lapidem, et super illum cadit 

lapis per judicium, et conterit eum : 
quia magnus et gravis est juste judicans. 

« Ideo dico vobis quia auferetur a Et hoc est quod dicit : 

vobis regnum Dei, et dabitur genti « Qui ceciderit super lapidem is- 

facienti fructus ejus. » ^""^' » P^^" inobedientiam, confringetur 

duritia lapidis in judicio. Isa. viii, 15, de 

Ecce juxta Scripturam responsio quoad lapide loquens dicit : Offendent ex eis 

abjectionem Judi^eorum, et vocationem plurimi, et cadent, et conterentur, et ir- 

gentium. Et tria tangit : primo, abje- retientiir, et capientur. OtTendent qui- 

ctionem videlicet, et vocationem : et se- dem in culpa, cadent in mortis pcena, 

cundo, tangit condemnationem pcr poe- conterentur in judicio, et irretientur in 



32 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED, 



virtule sententiae condemnantis eos, et 
capientur in inferno. « Super quem vero 
ceciderit, » per judicium, « conleret 
eum, » gravitate justee sentenlite. Isaiae, 
XXX, 27 : Ardem furorejus, et (jravis ad 
portandiim. Isa. xxx, 13 et 14 : Veniet 
contritio ejus. Et comminueiur sicut 
conteritur lagena figuli contritione per- 
valida, et non invenietur de fragmentis 
ejus testa in qua portetur igniculus de 
incendio, aut hauriatur parum aquse de 
fovea. De utraque istarum contritionum, 
Jerem. xvii, 18 : Duplici contritione 
contere eos. 



De primo dicit : « Et cum audissent 
Principes Sacerdotum, » scilicet, ponti- 
fices, « et Pharisiei » de religione sibi 
applaudenles, « paraholas ejus. » Pro- 
verb. I, 6 : Animadvertet parabolam, et 
interpretationem. « Cognoverunt, » per 
adaptationem, « quod de ipsis diceret. » 
Ecce perceptio veritatis. Psal. xlix, 
21 : Arguam te, et statuam contra fa- 
ciem tuam. III Regum, ii, 44 : Tu nosti 
omne malum, cujus tibi conscium est 
cor tuum. 

« Et quserentes eum tenere. » 



45 « Et cum audissent Principes Sa- 
cerdotum et Pharisa^i parabolas ejus, 
cognoverunt quod de ipsis diceret. 

46 Kt quajrentes eum tenere, timue- 
runt turbas, quoniam sicut prophetam 
eum habebant. » 

Ecce incorrigibilitas perversorum post 
tot monita salutis. Ezechiel. iii, 7 : Do- 
mus Israel nolunt audire te, quia nolunt 
audire me. 

Dicuntur autem hic tria, scilicet veri- 
tatis perceptio, iniquse voluntatis machi- 
natio contra veritatem, et ne in actum 
procedat malitia, impeditio per timorem 
humanum qui pelU suae timel. 



Ecce iniquae machinationis protervia 
contra veritatem. Unde, Sapient. ii, 12 : 
Improperat nobis peccata legis, et dif- 
famat in nos peccata disciplinse nostrae. 
Joan, x, 39 : Quserebant eum apprehcn- 
dere : et exivit de manibus corum. Psal. 
Lxii, 10 : Ipsi vero in vanum qusesierunt 
animam meam. 

« Timuerunt turhas. » Hse turbae 
sunt, quse eum cum victricibus laudibus, 
et signis receperunt. 

« Quia sicut prophetam eum habe- 
bant. » Supra, xiv, .5 : Volens illum 
occidere, timuit populum, quia sicut 
prophetam eum hahebant. Unde, Supra, 
XXI, 11 : Ilic est Jesus, Propheta a 
Nazareth Galilseae, etc. 



CAP. XXII MATTILEI. 



33 



CAPUT XXII. 



Parabola de rege qui fecit nuptias fllio suo, in quibus discumbens absque veste 
nuptiali, in tenebras ejicitur exteriores : tentatur Jesus a pharisa,'is super 
censu dando Ca^sari, et a Sadducceis super resurrectione : quorum redarguit 
inscitiam, mortuorum evincens resurrectionem : rursumque a /egis mandato : 
vicissim quoque interrogat Pharisceos, cujus filius sit Christus. 



1. Et respondens Jesus, dixit iterum 

in parabolis eis sdicens : 

2. Simile factum est regnum ccelo- 

rum liomini regi, qui fecit 
nuptias filio suo. 

3. Et misit servos suos vocare invi- 

tatos ad nuptias, et nolebant 
venire. 

4. Iterum misit alios servos, dicens : 

Dicite invitatis : Ecce prandium 
meum paravi, tauri mei et ai- 
tilia occisa sunt, et omnia pa- 
rata : venite ad nuptias. 

5. Illi autem neglexerunt, et abierunt 

alius in villam suam,alius vero 
ad negotiationem suam : 

6. Reliqui vero tenuerunt servos 

ejus, et contumeliis affectos oc- 
ciderunt. 

7. Rex autem cum audisset, iratus 

est : et missis exercitibus suis, 
perdidit homicidas illos, et civi- 
tatem illorum succendit, 

8. Tunc ait servis suis : Nuptias qui- 

dem paratce sunt, sed qui in- 
vitati erant non fuerunt di- 
gni. 

9. Ite ergo ad exitus viarum, et quos- 

cum.que inveneritis vocate ad 
nuptias. 
10. Et egressi servi ejus in vias, con- 



gregaverunt omnes quos inve- 
nerunt;, malos et bonos : et im- 
pletas sunt nuptise discumben- 
tium. 

1 1. Intravit autem rex ut videret dis- 

cumbentes : et vidit ibi homi- 
nem non vestitum veste nu- 
ptiali, 

12. Et ait ilH : Amice, quomodo huc 

intrasti, non habens vestem 
nuptialem? At ille obmutuit. 

i3. Tunc dixit rex ministris : Ligatis 
manibus etpedibus ejus, mittite 
eum in tenebras exteriores : 
ibi erit fletus et stridor den- 
tium^. 

14. Muhi enim sunt vocati, pauci vero 
electi. 

i5. Tunc abeuntes Pharissei, consi-- 
lium inierunt ut caperent eum 
in sermone '. 

16. Et mittunt ei discipulos suos cum 

Herodianis, dicentes : Magister, 
scimus quia verax es, et viam 
Dei in veritate doces, et non est 
tibi cura de aliquo : non enim 
respicis personam hominum. 

17. Dic ergo nobis quid tibi videtur : 

Licet censum dare Ceesari, an 
non? 

18. Cognita autem Jesus nequitia eo- 



' Luc. XIV, ir» ; Apocal. xix, 9. 

* Supra, viii, 12, et xui, 42; Infra, xxv, 30. 



^ Marc. xn, 13 ; l.uc. xx, 20. 



XXI 



34 



D. AI.B. MAG. ORD. PRiED. 



19. 
20. 
21. 

22. 

23. 



24. 



25. 



2(3. 

27. 
28. 

29. 

3o. 
3i. 

32. 



rum, ait : Qaid me tentatis, hy- 
pocrita^? 

Ostendite mihi numisma census. 
At illi obtulerunt ei denarium. 

Et ait illis Jesus ; Cujus est imago 
hxc et superscriptio? 

Dicunt ei : Caesaris. Tunc ait illis : 
Reddite ergo quas sunt Cassaris 
Cassari, et quc^ sunt Dei Deo '. 

Et audientes mirati sunt, et re- 
licto eo, abierunt. 

In illo die accesserunt ad eum 
Sadduca^i, qui dicunt non esse 
resurrectionem- : et interrogave- 
runt eum, 

Dicentes : Magister, Moyses di- 
xit 3 : Si quis mortuus fuerit 
non habens filium, ut ducat 
frater ejus uxorem illius, et 
suscitet semen fratri suo. 

Erant autem apud nos septem fra- 
tres : et primus, uxore ducta, 
defunctus est : et non habens 
semen, reliquit uxorem suam 
fratri suo. 

Similiter secundus, et lertius, us- 
que ad septimum. 

Novissime autern omnium et mu- 
lier defuncta est. 

In resurrectione ergo, cujus erit 
de septem uxor? omnes enim 
habuerunt eam. 

Respondens autem Jesus, ait il- 
lis : Erratis, nescientes Scriptu- 
ras, neque virtutem Dei. 

In resurrectione enim,neque nu- 
bent neque nubentur: sederunt 
sicut Angeli Dei in coelo. 

De resurrectione autem mortuo- 
rum non legistis quod dictum 
est a Deo dicente vobis : 

Ego sum Deus Abraham, et Deus 



Isaac, et Deus Jacob * ? Non est 
Deus mortuorum, sed viven- 
tium. 

33. Et audientes turbaemirabantur in 

doctrina ejus. 

34. Pharissei autem, audientes quod 

silentium imposuisset Saddu- 
cseis, convenerunt in unum : 

35. Et interrogavit eum unus ex eis 

legis doctor*, tentans eum : 

36. Magister, quod est mandatum ma- 

gnum in lege? 

37. Ait illi Jesus : Diliges Dominum 

Deum tuum ex toto cordetuo, 

et in tota anima tua, et in tota 

mente tua ^ 
Hoc est maximum et primum man- 

datum. 
Secundum autem simiie est huic : 

Diliges proximum tuum sicut 

teipsum '. 
In his duobus mandatis universa 

Lex pendet, et Prophetge. 
Congregatis autem Pharisa^is^ in- 

terrogavit eos Jesus, 
Dicens : Quid vobis videtur de 

Christo ? cujus filius est ? Dicunt 

ei : David. 
Ait iliis : Quomodo ergo David 

in spiritu vocat eum Dominum^, 

dicens : 
Dixit Dominus Domino meo » : 

Sede a dextris meis, donec 

ponam inimicos tuos scabellum 

pedum tuorum? 

45. Si ergo David vocat eum Domi- 

num, quomodo filius ejus est? 

46. Et nemo poterat ei respondere 

verbum, neque ausus fuit quis- 
quam ex illa die eum amplius 
interrogare. 



38. 
39. 

40. 
41. 
42. 

43. 

44. 



28. 



* Ad Roman. xiii, 7. 

- Act. XXIII, 8. 

» Dcutcr. XXV, o ; Marc. xii, 19 ; Luc. xx, 

^ Exod. III. 0. 



5 Marc. XII, 28 ; Luc. x, 2o. 

* Dcuter. vi, 5. 

^ Levit. XIX, ^8 ; Marc. xii, 31 

^ Luc. XX, 41. 

9Psal. cix, 1. 



IN EVANG. MATTIT/EI, XXII-1, 2. 

« Kt respondens Jesus. » 



35 



IN CAPUT XXII MAnTLEI 



ENARRATIO. 



« Et respondens Jesus, dixit iterum 
in parabolis eis, dicens. » 



Hic inducitur tertia parabola, in qua 
non modo ostenditur abjectio Judaeorum, 
et vocatio gentium, sed etiam cversio 
civitatis, et occisio Principum, quoe fa- 
cta est sub Tito et Vespasiano. Et causa 
hujus eversionis non modo ponitur Chri- 
sti occisio, sed etiam occisio discipulo- 
rum ejus, qui ad eos sunt missi, et Apo- 
stolorum, sicut fuit occisio Jacobi majo- 
ris per Herodem, et Jacobi minoris per 
pontificem, et Stephani et aliorum mul- 
torum. 

Dividitur igitur parabola in duas par- 
tes : primo enim justam ostendit ever- 
sionem Judaeae : secundo, inducit gene- 
ralem vocationem gentium, et Ecclesiae 
aedificationem, ibi, f. 8 : Tu?ic ait servis 
siiis. » 

In prima harum partium sunt tres pa- 
ragraphi ; in quorum primo beneficia 
gratiae ostendit in Deo praeparatse : in 
secundo, largitatem in invitatione, et 
contemptum ex eorum qui invitabantur 
ingratitudine : in tertio, magnificentiam 
Dei describit in eorum quse praeparata 
sunt copiis, et instantiam invitationis, et 
malevolentiam vocatorum contra Domi- 
ni heneficium. Et haec patent in littera 
per ordinem. 

In primo horum paragraphorum duo 
dicuntur : in quoruni priori Evangelista 
doctrinae hujus describit modum, et in 
secundo doctrinse proponit seriem. 

Dicitur igitur : 



Supra, IX, i : Ciim vidisscl Jcsus co- 
gilalioncs eorum, dixil : Ut quid co(jila- 
tis rnala in cordibus vestris ? Ila el hic 
respondet nequitiae cordis eorum, qua 
reluctabantur Christo vocanti eos ad Dei 
copulam. Psal. xxxii, i") : Qui finxit 
sin(/illatim corda eorum : qui intelligit 
omnia opera eorum. 

« Dixit iterum. » II ad Timoth. iv, 2 
et 3 : Insta opportune., importune... Erit 
enim tenipus, cum sanam doctrinamnon 
sustinebunt. Ezechiel. iii, 8 : Dedi 
frontcm tuam duriorem frontibus eo- 
rum. 

« In parabolis.y> Supra, xiii, 34 : Sine 
parabolis non lociucbalur eis. Hujus cau- 
sa est duplex : unam reddit Dionysius in 
Coelesti Hierarchia : « Quia nobis non 
« est possibile lucere divinum radium, 
« nisi velaminibus similitudinum cir- 
« cumvelatum. » Secunda est^ quia co- 
ram rudi turba loquebatur, quae divina 
non caperet nisi pcr similitudincs huma- 
nas exprimerentur. Turbas enim magis 
instruere intendit quam Principes, et 
Pharisaeos, quos scivitesse indociles. Ad 
Roman. i, 14 et 15 : Sapientibus et insi- 
pientibus debitor sum. Ita [quod in me) 
promptum est et vobis, qui Romse estis, 
evangelizare. 



« Simile factum est regnum cfjelo- 
rum homini regi. » 

Ecce doctrinae series. Et dicit tria, as- 
similatum videlicet, et cui assimilatur, 
et in quo simiHtudo accipitur. 

Assimilatum dicit : « Simile factum 
est regnuni ccelorum. » Regnum in re- 
gnante est animatum justum movens ex 
justo, et dirigens justum, et ad justum, 
ut ad finem omnia reducens : ut sic sit 
movens virtute, et dirigens sapientia, et 
finiens bonitate justitice. « Coelorum » 
autem regnum est, quando haec omnia 
fiunt respectu justitia^ cceli, quse divina 



36 



D. ALB. xMAG. ORD. PRiED. 



est, et cst omnis justitiae prima forma. 
Hoc est regnum, tlc quo, Supra, xiii, 
41 : Colligent de regno ejus omnia scan- 
dala. Apocal. v, 10 : Fecisli nos Deo 
nostro regnum. Supra, xi, 12 : Regnum 
coelorum vim palitur, et violenti rapiunt 
illud. 

Hoc igitur est, quod assimilatui' « ho- 
mini regi. » Ecce cui assimilutur : et di- 
citur liomo, quia humanus, et benignus, 
et misericors est, et preestabilis super 



in ipsius rei, quse assimilatur sufficien- 
tissima nobiiitate. Non enim semper si- 
mile fuit regnum ccelorum his quge per- 
fecta sunt in nobis gratia^ operibus : eo 
quod peccando illud amiseramus ; et 
ideo nobis ad regnum coelorum, et con- 
junctionem divinam nulla erat congrui- 
tas. Sed pius rex hoc fecit, ut iterum 
congrueret redemptio, quod incompe- 
tens erat damnatis per peccatum. 

Et hoc notat, quando dicit : « Simile 



malitia conversorum ' : sicut homo est factum est, » pro certoa Deo, qui refecit 
animal mansuetum natura, et mollis ta- hoc quod defecerat a coelcstium assimi- 
ctus, et lenis corporis. Rex autem glo- latione. Psal. lxxxv, 17 : Fac mecum 

ria, ctrectitudine justitise, et distributio- signum in bonum, ut videant qui ode- 
ne graduum honoris, et continentia mul- rwit me, et confundantur : quoniam tu, 

titudinis, et gubernationis earum. Isa. Domine, adjuvisti me, et consolatus es 
xxxiii, 22 : Dominus legifer noster., Do- me. Amos, ix, 11 : Suscitabo tabernacu- 
minus rex noster. Isa. xxxii, 1 : Ecce in lum David quod cecidit, et resedificabo 
justitia regnabit rex, et principes in ju- aperturas murorum ejus. 
dicio prseerunt. I ad Timoth. i, 17 : Re- « Regnum. » Facti est nobililas in ori- 

gi autem sseculorum immortali, invisi- gine, in potestate, in ordine, in divitiis, 

bili, soli Deo honor et gloria in smcula in gloria. Orignne enim cceleste est. Joan. 

sseculorum. xvm, 30 : Regnum meum non est de hoc 

mundo. Sapient. v, 17 : Accipient re- 

« Qui fecit nuptias filio suo. » gnum decoris, et diadema speciei, sive 

pulchritudinis, de manu Domini. Pote- 

Ecce in quo sollicitudo attenditur. Et stas autem regni istius invincibilis est in 

notantur tria, scilicet factura, factum, et omni justitia, qaa agit regnantes, qua 

cui fit factura. In primo est opus divi- dirigit operantes, qua revincit insurgen- 

num, quod Deus sine nobis, sed in no- tes. Daniel. vii, 14 : Potestas ejus, po- 

bis, et pro nobis operatur : in secundo, testas seterna, quse non auferetur : et re- 

magnitudo amoris, et unitas conjunctio- gnum ejus, ciuod non corrumpetur. Et 

nis, et jucundilas delectationis in hoc ideo regnum David dicitur, qui manu 

quod fecit : exprimitur in terlio altitudo fortis, et adspectu desiderabilis interpre- 

materialis, et honor imporlatur : nubere tatur. Ordo ejus mirabilis est in officio- 

enim natura, vel spiritus noster non pot- rum congruitate, in urbanitatum hone- 

est altius et gloriosius, quam Filio Dei state. De primo est illud Psalmi xlvu, 

conjungatur. Resumentes igitur ab inilio 14 : Distribuite domos ejus, ut enarretis 

dicimus, quod bonum et gaudium no- in progenie altcra.\)& sec\in^o,Vro\evh. 

strum in his verbis exprimitur, in assi- xxxi, 23 ; Nobilis in portis vir ejus, 

milati magnitudinc, in facientis bonum quando sederit cum senatoribus terrse. 

nostrum descriptione, et in eo in quo si- De utroque, III Regum, x, o, quod re- 

militudo attenditur modo, et jucundita- gina Saba videns ordines, et habitacula 

■4*1 

Jionore. ministrantium, non habebat ultra spiri- 

Magnitudo autem assimilati in duobus tum. I ad Corinlh. xiv, 40 : Omnia se- 

est : in assimilati ad nos congruilate, et cundum ordinem fiant, scilicet in vobis, 



' Cf. Joel, II, 13. 



IN EVANC;. MATTII/EI, XXll-1, 2. 37 

quilibet in suo officio sit utilis, et gradu « quo navigalis : ])unctum est, pro quo 

honoris secunduni urbanitatos honcstus. « liligalis : infinila sunt spalia cffili, 

Ad lloman. xi, 13 : Muiislerium mcum « quai non curalis. » Psal. xvii, 20 : 

/lOiiorificabo. l)c divitiaruin copiis, sinc Eduxit me iii Intiiudinem : satvum me 

quibus regnum non dispensatur, III Reg. fecit, quoniam voluit me. Eccli. xxiv, 

X, 23 : Magnificatus est rex Salomon 8: Gijrum coeli circuivi sola. 

super omnes reges terrie divitiis, et sa- « Hominiregi. » Doscribitur ab liabilu 

pieniia. Ad Roman. x, 12 : Dives in animi et dignitatc honoris. Honignus est 

omrws rjui invocant ilium. Eccli. xnv, rex : vere rex est, qui omnia bone et 

() : Divites in virtute. I ad Corinth. i, .'), 0, ulilitor disponit. Ferus autem rex et in- 

7 : In omnibus divites facti estis in illo, humanus degenerat in tyrannum, de quo 

in 07nni verbo, et i?iomni scientia : sicut dicitur, Ezechiel. xxxn, 2 : Leoni gen- 

testimonium Christi confirmatum est in tium assimilatus es. Et, ibidem, xix, 3 : 

vobis : ita ut nihil vobis desit in ulla Leo factus est : et didicit capere prae- 

grntia. De gloria autem, .loan. i, 14 : dam, hominesque comedere. Zachar. ix, 

Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi 9 : Ecce re,x tuus veniet tibi justus '. 

Unigeniti a Patre, plenum gralix et veri- Matth. xi, 29 : Discite a me, quia mitis 

tatis. Psal. viii, G et 7 : Gloria et ho- sum. Rox autom dicitur regula justi in- 

nore coronasti eum, Domine : et consti- deflexibilis. Joromise, xxiii, 3 et G : Re- 

tuisti eum sernper opera manuum tua- gnabit rex, et sapiens erit : et faciet ju- 

rum. Hoc est regnum coelorum undique dicium et justitiam interra... Et hoc est 

perfectum, de quo dicitur, Luc. xvii, nomen quod vocabunt eum : Dominus 

21 : Regnum Dei intra vos est. Et de Justus noster. Et ideo dicitur, ibidom, 

quo immediate dictum est : Auferetur a quod in diebus illis salvabitur Juda, et 

vobis regnum Dei, et dabitur genii faci- Israel habitabit confidenier. Sed contra 

enti fructus ejus *. Et de quo, Supra, vi, de tyrannis dicitur, Provorb. xxviii, 12 : 

i^, (WcAiViV'. Adveniat regnumtuum. Qmdi Regnantibus impiis ruinse hominum. 

enim melius fieri potest homini quam di- Isa. xix, 4 : Tradam Aiggpium in ma- 

vinus sit? Sui boni origine invincibilis, nu dominorum crudeliitm, ei rex for- 

et ad omnia sufficiens virtutis perfectio- tis dominabitur eorum. 

ne, ut dicere possit : Omnia possum in Hic ergo rex « fecit, » opere suo, et 

eo qui me confortat ^. Congruus tempo- expensis prseparavit. I 'ad Corinth. 

ri, et ioco, et Deo, et hominibus, in or- n, 9 : Quod oculus non vidit, nec 

dine sufficiens, et copiosus in omnibus auris audivit, nec in cor hominis as- 

Spiritus sancti bonis, et gloriosus in de- cendit, quae prseparavit Deus iis qui 

core virtutis ot honestatis : hic jam re- diligunt illum. « Nuptias. » In na- 

gnat supor terram. Apocal. v, 10 : Re- tura, in spiritu, in gloria. In natura, 

gnabimus super terrnm. Hoc est re- quando sibi nostram naturam univit : 

gnum, in quo nullum scandalum. Sa- in spiritu, q\iando spiritum hominis sibi 

pient. VI, 22 : Diligiie sapieniiam, nt in conjungit : in gloria, quando hominem 

perpeiuum regnetis. Ecce quanta est as- totum inluce suse deitatis implebit. Pri- 

similati nobilitas. mse factae sunt in Virginis utero : secun- 

Per hoc auteni, quod « coelorum » dse, in conscientise thalamo : tertise, in 

est, amplitudo designatur : sicut enim faciei Dei secreto. De primis dicitur, 

dicit Seneca in Naturalibus Qusesiio- Psal. xvni, 6 : In sole posuit iabernacu- 

nibus : « Centrum est, o homines, in lum suum : et ipse iamquam sponsus 

' Mattli. XXI, ^3. ^Matth. xxi, o : Ecce Rex tuus venit tibi man- 

^ Ad Philipp. IV, 13. suetus, etc. 



38 



D. ALB. MAG ORD. PR^D. 



procedens de thalamo siio. De secundis, 
Osee, 11, 19 : Sponsaho te mihi in sem- 
piternum. De lertiis, Apocal. xix, 7 et 8 : 
Venerunt nuptix Afjni, et uxor ejus 
prxparamt se. Et datum esl illi ut 
cooperiat sc byssino splendenti et can- 
dido. PrinicT signilicanlur per nuptias 
quai factx sunt in Cana Galilsese : et 
erat mater Jcsu ibiK Cana enim inter- 
pretatur zelus, quem habuit Filius Dei, 
ut nobis conjungeretur. Secundse si- 
gnificantur pcr conjunctionem Abisag 
ad David in castitatis perfectione. Ter- 
tiae, per conjunctionem Esther cum bea- 
tissimo Assuero, qui secundum nomen 
suum omnes in copula nuptiarum Esther 
beatihcat. Primge perficiunt individuita- 
tem vitse in persona : secundae, indivi- 
duam vitam in uno spiritu : tertise reti- 
nent individuae vitae consuetudinem in 
gloria. De prima est illud Psal. lxiv, 
5 : Bcatus quem elegisti, et assumpsi- 
sti. De secunda, T ad Corinth. vi, 17 : 
Qui adhaeret Domino^ unus spiritus est. 
Dc tertia, Psal. xxx, 21 : Abscondes 
eos in abscondito facie tuse a contur- 
batione hominum. Haec est magnitudo 
amoris in omnibus, cumulus jucundita- 
tis, et unitas individuitatis. De primo, 
Cantic. viu, (> : Fortis est ut mors di- 
lectio. De secundo, Baruch, iv, 36 : 
Vide jucunditatem a Deo tibi venientem. 
De tertio, Deuter. iv, 4 : Qui adhxretis 
Domino Deo vestro, vivitis universi. 
Psal. Lxn, 9 ; AdJidesit anima mea post 
te : me suscepit dextera tua. 

« Filio suo. » Ecce honor maritalis : 
altior enim nuUa potest esse conjunctio, 
quam ut caro Filio Dei, spiritus 
Vcrbo Dei, homo totus glorioe Dei con- 
jungatur. Ad Ephes. v, 2,j : Vii'i, diligite 
uxores vestras, sicut et Christus dilexit 
Ecclesiam. Et sequitur, ^. 32 : Sacra- 
mentum hoc magnum est : ego autem 
dico in Christo et in Ecclesia. Sapient. 
XIX, 20 : In oninibus magni/icasli po- 
pulum tuum, Doniine, ct honorasti. 



« Et misit servos suos vocare invi- 
tatos ad nuptias, et nolebant venire. » 

Hic exprimitur largitas. Et dicuntur 
duo, scilicct largitatis munificentia, et 
ingratitudinis eorum qui vocantur ma- 
litia. 

Et dicit quatuor de primo : beni- 
gnitatem vocantis, in hoc quod misit 
servos eis qui venire debebant per se- 
ipsos : et honestatem vocationis, ne ali- 
quis verecundetur se ingerere : et debi- 
tum veniendi ex parte vocatorum, quia 
invitati fuerant : et solemnitatem festi, 
ad quam vocabantur. 

De primo dicit, quod « jnisit servos. » 
Jerem. xliv, 4 : Misi ad vos omnes ser- 
vos meos prophetas, de nocte consurgens, 
et mittens. Jerem. i, 7 et 8 : Ad omnia 
qUcB mittarn te ibis, et universa quae- 
cumque mandavera tibi loqueris. Ne ti- 
meas. Hieronymus dicit, quod « quidam 
« libri habent servum. » Et tunc per 
servum intelligitur Moyses. Exod. iii, 
10 : Veni, mittam te ad eos. Verior ta- 
men littera est servos : et tunc per 
servos intelliguntur Prophetae. 

« Vocare, » ne forte seipsos ingerentes 
verecundentur. Numer. xvi, 2 : Proce- 
res synagogse per nomina vocabantur . 
Ad Roman. viii, 29 et 30 : Quos prsesci- 
vit, et prsedestinavit conformes fieri ima- 
ginis Filii sui..., hos et vocavit. « Invi- 
tatos : » qui debitum habebant veniendi 
per invitationem legis naturae et circum- 
cisionis, et legis scriptae. Proverb. ix, 3 : 
Misit ancillas ut vocarent ad arcem, et 
ad moenia civitatis. 

« Ad nuptias. » Ecce solemnitas con- 
junctionis Dei cum homine. Apocal. 
XIX, 9 : Beati qui ad coenam nuptiarum 
Agni vocati sunt. 

« Et nobebant venire. » Ecce ingrati- 
ludo per simpliccm inobedientiam. Pro- 
verb. I, 24 : Vocavi, et renuistis : exten- 
di manum nieam, et non fuit qui ad- 
spicerct. Job, xix, IG : Servuni meum 



* Joan. II, i. 



TN EVANG. MATTH/EI, XXIl-i. 



39 



vocavi, et non respondit : orc proprio 
dcprccahar illum. 



« Iterum misit alios servos, dicens : 
Dicite invitatis : Ecce prandium 
meum paravi, tauri mei et altiliaoc- 
cisa sunt, et omnia parata : venite ad 
nuptias. » 



Iterata ct instans magnificcntiae voca- 



pulos cirusus est *, quando ructare musti 
crapulaiii judicabantur discipuli. Genes. 
XLiii, 16 : Introduc viros domum..., 
quia mccum sunt comesturi meridie. 
Joan. XXI, 12 : Venite, prandete. 

« Tauri mci. » Ecce praeparatorum 
diversitas. Tauri autem sunt maluri viri, 
qui in utroqueTestamento juj^um Domini 
portantes, et trahentes, agrum cordis 
subdltorum excoluerunt. Isa. xxx, 24 : 
Tauri tui, ct pulli asinorum qui operan- 
tur tcrram, commistum migma com- 
tio, et ingratitudo cum malilia exercita edcnt sicut inarea vcntilatumcst. W\gma. 
in vocantes. commistum, spiritus est in littera : ven- 

Vocatio autem describitur per itera- tilatum in area, mysterium est ex histo- 
tioneni, quae notat desiderium Dei, ut ria elicitum flatu sancti Spiritus. Job, 
veniant : per honestatem nunliorum : i, 14 : Boves arahant, ct asinse pasceban- 
per ostensionem dclicatse et sumptuosee tur jiixta eos. 

pr£Eparationls. « Et altilia, » ab alendo dicta, quasi 

Dicit igitur : « Itcrum. » Psal. xciv, alitilia : et sunt levia saginata, alte vo- 
10 : Quadraginta annis proximus fui lantia : lcvia spiritus libertate, saginata 
gcnerationi huic, et dixi : Sempcr hi pinguedine devotionis, alte volando con- 
errant cordc ', tcmplatione veritatis. Psal. liv, 7 : Quis 

« Alios servos, » Apostolos in prima dabit mihi pcnnas sicut columhse, et uo- 
missione. Supra, x, 3 et 6, quando labo, et requiescam ? Psal. lxii, G : 
dixit : In viam gentium nc abieritis, et Sicut adipc et pingucdine repleatur 
in civitaies Samaritanorum nc intrave- anima nica. Et de utraque istarum prae- 
ritis. Sid potius ite ad oves quse peric' parationum, Genes. xv, 9 et 10, ubi 
runt domus Israel. Matth. xv, 24 : Abraham vitulum et avem, arietem et 
Non sum missus nisi ad oves quse perie- capram immolavit. Genes. xvni, 7, ubi 

etiam vitulum tenerrimum Angelis prse- 
paravit. 

« Et omnia parata sunt. » Ecce 
abundantiaj sufficientia, quam praepara- 



runt domus Israel 
« Dicite invitatis, » 



Per prophetas qui primo vocaverunt 
invitatos in lege. Et est allegatio prsepa- 
rati convivii. Et dicuntur quatuor : op- 
portunitas temporis, diversilas preepara- 
tionis, complementum abundantiae, et 
vocatio. 

Temporis opportunitas importatur, 



vit in dulcedine sua pauperi Deus . Nec 
poterant omnia parata esse nisi in se- 
ipso : in quoestomnis boni plenitudo, in 
quo panis purissimae et solidse veritatis, 
refectio delicata dulcissimae bonitatis, 
pinguedo charitatis, sapor deitatis, vinum 
sapientiae, convivantcs personae, lint- 



cum dicitur : Ecce prandium meum pa- eum munditiae, minister et pater omnis 

ravi. » Quasi dicat : Hora prandii est ; boni, promptuarium copiosissimum, di- 

et haec est hora sexta, quando parum vitiae Dei, symphonia cantus Angelorum 

ante Spiritus intus reficiens super disci- societas omnium bonorum. Psal. xli, o : 



' Vulgata habet, Psal. xciv, 10 : Quadraginta ^ Cf. Act. ii, lo. 

annis offensus fui generationi illi, et dixi : ' Psal. lxvu, 11 : 

Semper hi errant corde. pauperi, Deus. 



Parasli in dulcedine sua 



40 



D. ALB. MAG. ORD. PRvED. 



In voce exsiiltationis et confessionis^ so- 
nus epulantis. Luc. xxii, 29 ct 30 : Ego 
dispono vohis sicut disposuit mihi Pater 
meus rcgnum, ut edatis, et bibatis super 
mensam meam in regno meo. Isa. xxv, 
6 : Facict Dominus exercituum om?iibus 
populis in monte hoc convivium pin- 
guium, convivium vindemice, pinguium 
medullatorum , vindemiie defsecatse. 

« Venite ad nuptias. » Supra, xi, 
28 : Venite ad me, omnes qui laboratis 
et onerati estis, et ego reficiam vos. 



5 « Illi autem neglexerunt, et abie- 

runt alius in villam suam, alius vero 
ad negotiationem usam ; 

O Reliqui vero tenuerunt servos ejus, 

et contumeliis affectos occiderunt. » 

Ecce ingratitudo. Et exaggeratur tri- 
pliciler : negligentia, et occupatione, et 
nequitia in nuntios. 

De negligentia dicit : « Illi autem, » 
non curantes epulas spirituales, « ne- 
glexerunt, » deliciis earnis resoluti. Ad 
Pliilip. ni, 18 et 11) : Inimicos crucis 
Christi : quorum finis interitus, quorum 
Deus venter est : et gloria in confusione 
ipsorum qui terrena sapiunt. Ad Hebr. 
XIII, 10 : Ilabemus altare, de quo edere 
non habenl potestatem qui tahernaculo 
dcserviunt : et ideo, quia non habent 
poteslatem veniendi ad mensam Domini, 
pigritia ventris vcnire negligunt. Eccle. 
vn, 19 : Qui timet Deum, nihil negligit. 
Genes. xlii, 1 et 2 : Quare negligitis ? 
Audivi quod triticum venumdetur in 
yEggpto. 

« Et abierunt. » Secundum impedi- 
mcnlum. Zachar. vu, 11 : Noluerunt at- 
tendere, et averterunt scapulam receden- 
tem. Joan. v, 40 : Non vultis venire ad 
me ut vitam habeatis. 



« Alius in cillam suam. » Diversitas 
tangitur varise occupationis detinentis. 
« hi villam. » Per villam intelligitur 
omnis occupatio humani laboris, a voca- 
tione aeternorum retinens : quia agricul- 
tura praecipuum est in quo laborat huma- 
na necessitas. Luc. xiv, 18: Villam emi, 
et necesse habeo exire, et videre illam : 
rogo te, habe me excusatum. Sic Cain 
exivit in agrum, et factus est homo agri- 
cola omnino deditus fructibus agri : et 
ideo non respexit Deus ad Cain, et ad 
munera ejus '. Ideo prsecepit Deus ut 
terra et homines sabbatizarent, ut in 
quiete cordis et laboris epulis Dei inter- 
essent. « Alius vero ad negotiationem 
suam. » Qusecumque lucra sunt praeter 
laborem manuum, in negotiationes hic 
dicuntur. Psal. lxx, lo ct 16 : Non co- 
gnovi negotiationem ^, introibo in po- 
tentias Domini. Osee, xi, 12 : Circum- 
dedit me Ephraim in negotiatione ^ sua, 
et in dolo domus Israel. Ezechiel. 
xxviu, 16 : In multitudine negotiatio- 
nis tuse repleta sunt interiora tua iniqui- 
tate. Eccli. xxvi, 28 : Difficile exuitur 
negotians a negligentia. 

« Reliqui vero. » 

Expressa malitia triplex : captivilalis, 
vituperationis, et occisionis. 

De prima dicit : « Reliqui vero tenue- 
runt sei^vos ejus, » Act. xii, 3 et 4 : Ap- 
posuit ut apprehenderet et Petrum — 
Quem cum apprehendisset, misit in car- 
cerem. Ad Hebr. xi, 36 : Captivati sunt. 
Act. V, 18 : Posuerunt eos in cusiodia 
publica. 

« Et contumeliis affectos. » Ecce vitu- 
peratio. Matth. x, 25 : Si patremfami- 
lias Beelzebub vocaverunt, quanto ma- 
gis domesticos ejus ! Sic et vos voca- 
bunt. Psal. xxi, 8 : Deriserunt me : 
locuti sunt labiis, et moverunt caput. 



* Cf. Genes. iv, 5. 

' Vulfjala habet littcraiuram. Vide quaj dixi- 
mus supor hoc loco, Psal. lxx, lo, in noslra 



nova edilione, Tom. XVI. 
^ Vulgata habel mgatione. 



IN EVANG. MAH H/RT, XXII-6, 7, 8. 



41 



I ad Corinlh. iv, 12, 13: Malcdicimw, vocatur Dominus Sabaolh,hoc est, excr- 
ct bcncdicimus... : hlasplicmamur, ct cituuni \ Isa. viii, 8 : Ibit jier Judam, 
obsecramus. Tamquam purgamcnta liu- inundans, ct transicns usquc ad cuUum 



jus mundi facti sumus, omnium per- 
ipsema usque adhuc. 

« Occiderunt. » iMatth. xx, 37 : Jerii- 
salem, Jerusalem, quse occidis prophe- 
tas, et lapidas eos ciui ad te missi sunt. 
Psal. XLiii, 22 : yEstitnati sumus sicut 
oves occisionis. I ad Corinth. xv, 31 : 
Quotidie morior pcr gloriam vestram, 
fratrcs. 



« Rex autem cum audisset, iratus 
est : et missis exercitibus suis, per- 
didit homicidas illos, et civitatem 
illorura succendit. » 

Tangitur hic destructio Judaeorum. Et 
tangit iram judicis, ct instrumenta ultio- 
nis, et ipsam ultionem duplicem in oc- 
cisione hominum, et cversione civita- 
tis. 

Causam ergo irae judicis tangit, cum 
dicit : « Rex, » qui justitiam negligere 
non potest. Isa. xxxii, 1 : Eccc in justi- 
tia rcgnabit rex. 

« Cum audissct » clamorem sangui- 
nis, nullo alio nuntiante : et est argu- 
mentum, quod in apertis criminibus 
judex de officio suo procedere debet ad 
ultionem. Genes. iv, 10 : Vox sanguinis 
fratris tui clamat ad me de terra. II Ma- 
chab, viii, 3 et 4 : Voccm sanguinis cla- 
mantis ad se audirct..,, et indignaretur 
super his. 

« Iralus est. » Psal. cv, 40 : Iratus cst 
in furore Dominus in populum suum, ct 
abominatus cst hacreditatem suam. Isa. 
Lxiv, 5 : Eccc tu iralus es, et peccavi- 
mus : in ipsis fuimiis semper. 

« Et missis excrcitibus suis. » Ecce 
instrumenta vindictse, exercitus Titi et 
Vespasiani missi contra eos : propter hoc 



veniet. Et erit extensio alarum ejus, 
implcns lalitudinem terrse tuse., o Emma- 
nuel : quia exercitus isti expanderunt 
se in terra Domini. 

« Perdidit homicidas illos. » I Joan. 
III, 15 : Omnis homicida nonhabct vitam 
seternam in scmctipso mancntem. Luc. 
XIX, 27 : Inimicos meos illos, qui nolue- 
runt me regnare super se, adducite huc, 
et intcrficite ante me. 

« Et civitatem illorum, » Jerusalem, 
« succcndit, » ad litteram. Thren. ii, 3 : 
Succendit in Jacob quasi ignem flammai 
devorantis in ggro. Isa. x, 16 : Succcn- 
sa ardebit quasi combustio ignis. Isa. 
1, 31 : Succendetur utrumciue simul, non 
erit c^ui exstinguat . Ista est olla succen- 
sa, in qua excocti sunt Judaei ^ 



« Tunc ait servis suis : Nuptiee 
quidem paratee sunt, sed qui invitati 
erant non fuerunt digni. » 

Hic abjectis Judeeis, agitur de gentium 
vocatione. Et habet partes duas : voca- 
tionem, et vocatorum discretionem. 

In vocatione tria sunt : reprobatio 
Juda^orum, vocatio gentium, impletio 
nuptiarum. 

De reprobatione dicit : « Nuptiie ciui- 
dem paratse sunt. » In ea prseparatione 
praedestinationis est gratise appositio, et 
omno sacramentum Incarnationis, et sa- 
lutis. Isa. V, 4 : Quid cst quod dcbui 
ultra facere vineae mese, et non feci ^. 
Joan. XIX, 30 : Consummatum est. 

« Sed qui invitati fuerant, » per Pro- 
phetas, et primam missionem Apostolo- 
rum, Judsei videlicet, « non fuerunt di- 
gni. » Act. xiii, 46 et 47 : Quoniam... 
iiidignos vos judicalis seternse vitse, ecce 
convertimur ad gcntes : sic enim prsece- 



S 



i Cf. Isa. VI, 3. 

- Cf. Jereni. i, 13 ; Ezechiel. v, 2. 



» Cf. Mich. VI, 3. 



42 



D. ALB. MAG. ORD. PRJEB. 



pit 7-iobis Dominus. Propler hoc Judaei 
dicuntur faeces. Isa. xlix, 6 : Parum est 
ut sis miJii servus ad suscitandas tribus 
Jacob, et fasces Israel convertendas : 
ecce dedi te in lucem gentium, ut sis sa- 
lus mea usque ad extremum terrse. 



H « Ite ergo ad exitus viarum, et quos- 

cumque inveneritis, vocate ad nup- 
tias. 
10 Et egressi servi ejus in vias, con- 

gregaverunt omnes quos invenerunt, 
malos et bonos, et impletae sunt nup- 
tiae discumbentium. » 

Ecce vocatio (}entium. Et dicuntur 
duo : injunctio vocationis, et obedientia 
servorum. 

Injunctio continet tria : unde vocan- 
tur, et quam generaliter, et ad quid. 

Dicit enim : « Ite. » Luc. x, 3 : Ite, 
ecce ego mitto vos. Joan. xv, 16 : Posui 
vos ut eatis, et fructum afleratis, et fru- 
ctus vester maneat. 

K Ad cxitus viarum, » hoc est, ad 
omnes vitae professiones et actus. Je- 
rem. in, 2 : In viis sedebas, exspectans 
eos. Proverb. i, 20 : Sapientia foris 
clamitat, in plateis dat vocem suam. 
Job, XXXI, 4 : Ipse considerat vias meas, 
et cunctos gressus meos dinumerat. 

v.Etquoscumque inveneritis.n Sapient. 
VI, 8 : Pusillum et magnum ipse fecit, 
et sequaliter cura est illi de omnibus. 
Job, m, 19 : Parvus et magnus ibi sunt, 
et servus liber a domino suo. Psal. cxiii, 
13 : Pusillis cum majoribus. Ad Galat. 
III, 28 : Non est Judseus, neque Grsecus : 
non est servus, neque liber : non est ma- 
sculus, neque foemina. 

« Vocale ad nuptias. » Isa. xxx, 29 : 
Canticum erit vobis sicut nox sanctifica- 
tsesolemnitatis:et Isetitia cordis sicut qui 
pergit cum tibia, ut intret in montem 
Domini. Sed, heu ! hodie vise Sion lu- 



gent, eo quod non sint qui veniant ad so- 
lemnitatein «. 

« Et egressi servi, etc. » 

Servorum hic tangitur obedientia, et 
Ordinis Praedicatorum egressus. Isa. 
xxvii, 6 : Qui ingrediuntur impetu ad 
Jacob, fiorebit et germinabit Israel, et 
implebunt faciem orbis semine. PsaL 
Gxxvi, 4 : Sicut sagiitse in manu poten- 
tis, ita filii excussorum. Est autem 
egressus de Judaea ad Gentium vias. 
Cantic. VII, 11 : Egrediamur in agrum, 
commoremur in villis. 

« Congregaverunt, » in unum cor, et 
unam animam, et unum baptisma, et 
unam fidem, et unum spiritum, et unius 
religionis professionem, « omnes quos 
invenerunt. » PsaL xux, 5 : Congregate 
illi sanctos ejus, cjui ordinant testaynen- 
tum ejus super sacrificia. Genes. xlix, 
2 : Congregamini, et audite, filii Jacob, 
audite Israel patrem vestrum. 

« Bonos et malos. » Boni sunt politi- 
cis virtutibus praediti, mali autem vitio- 
si. Unde, Act. x, 2, de Cornelio dicitur, 
quod erat vir religiosus, ac timens 
Deum cum omni domo sua, faciens ele- 
emosynas multas plebi. De Job, i, 1 : 
Vir simplex, et rectus, ac timens Deum 
et recedcns a malo. Supra, xiii, 47 : Si- 
mile est regnum coelorum sagense missse 
in mare, et ex omni genere piscium con- 
greganti. Ecclesia enim praesens congre- 
gat bonos et malos : infernus tantum 
malos, et coelum tantum bonos. Psai. 
Lxxxvi, 5 : Memor ero Rahab et Baby- 
lonis, scientium rne : ecce alienigense, et 
Tyrus, et populus ^ihiopum, hi fue- 
runt illic. 

« Et impletse sunt nuptise discumben- 
tium. » Act. xui, 48 : Crediderunt quot- 
quot erant prseordinati ad vitam seter- 
nam. Haec enim implctio non est nisi 
perfecta Ecclesiae per mundum dilatatio : 
domus enim nuptialis mundus est, ut fiat 



1 Thren. i, 4. 



IN EVANG. MATTH/ET, XXII-H, 12. 



43 



quod dicitur, Malach. i, 11 : Ab orlu 
solis usque ad occasum, magnum cst 
nomen meum in gen/ibus : et in omni 
loco sacrificalw\ et ofjertur nomini meo 
oblatio munda. Psal. cxu, 3 : A solis 
ortu usque ad occasum., laudabile nomen 
Domini. 



« Intravit autem rex ut videret dis- 
cumbentes : et vidit ibi hominem 
non vestitum veste nuptiali. 

Et ait illi : Araice, quomodo huc 
intrasti non habens veslem nuptia- 
lem? At ille obmutuit. » 

Ecce vocatonim discrelio. ¥A habet 
quinque particulas, sive versus : in pri- 
mo continetur visitatio per discussio- 
nem : in secundo, reatus inventio per 
actuum ponderationem : in tertio, red- 
argutio per peccali objectionem : in 
quarto, condemnatio pcr suppliciorum 
interminationem : inquinto, in similibus 
judicii informatio per discipulorum in- 
structionem. Et hcec per ordinem jacent 
in littera. 

De primo dicit, quod « intravit, » per 
inquisitionem, « id videret, » per famse, 
et confessionis, et testimonii veritatem, 
« discumbenies, » in Ecclesia pabulum 
accipientes, et sacramentis communican- 
tes : et sic intrat adhuc in bono Praelato, 
quando visitat. Genes. xxxvii, 14 : Va- 
de, et vide si cuncta prospera sint erga 
fratres tuos, et pecora : et renuntia mihi 
quid agatur. Psal. LViii, 6 : Intende ad 
visitandas omnes gentes : non miserearis 
omnibus qui operantur iniquitatem. 

«■ Et vidit, » per actuum ponderatio- 
nem, « ibi hominem : » si fidem infor- 
mem non haberet, bestia vocaretur. Un- 
de, I ad Corinth. xv, 32 : Ad bestias 
pugnavi Ephesi. 

« Non vestilum veste nuptiali, » quod 
est vestimentum charitatis, et honestae 
conversationis. Daniel. vu^ 10 : Judi- 
cium sedit, et libri aperti sunt. I ad Go- 



rinth. iv, 5 : Vcniet Domiiitis, qui et il- 
luminabit abscondita tenebrarum, et 
manifeslabit consilia cordium : ct tunc 
laus erit unicuique a Deo. De veste au- 
tem nuptiali, Isa. lxi, 10 : Induit me 
Dominus vestimentis salulis, et indu- 
mento justitiae circumdedit me. 

« Et ait illi, » 

Increpando, objiciens actuum turpitu- 
dinem : « Amice. » Eccli. xxxvii, 1 : 
Est amicus solo nomine amicus. Simile, 
Infra, xxvi, 50 : Amice, ad quid veni- 
sti ? « Quomodo huc, » ad numerum fide- 
lium, et sacramenlorum participationem, 
ad ecclesiasticum officium vel beneficium, 
« intrasti ? » Judicum, xviii, 3 : Quis te 
huc adduxit ? quid hic agis ? quam ob 
causam huc venire voluisti ? Isa. xxii, 
16 : Quid tu hic, aut quasi quis hic ? 

« Non habens vestem nuplialem. » 
Sophon. 1,8: Visitabo super omnes c/ui 
induti sunt veste peregrina. Ad Ephes. 
IV, 2\ : Induite novum hominem, qui se- 
cundum Deum creatus est injustitia, et 
sanctitate veritatis. « At ille, » redar- 
guente conscientia, « obmutuit. » Isa. 
xxxviii, 15 : Quid dicam, aut quid re- 
spondebit mihi, cum ipse fecerit ? Job, 
IX, 3 : Si voluerit contendere cum eo, 
non poterit ei respondere unum pro mil- 
le. Propter hoc dicitur, Eccle. ix, 8 : 
Omni tempore sint vestimenta tua can- 
dida, et oleum de capite tuo non defi- 
ciat. 

Sic quaeretur a Praelatis : Quomodo 
huc intrasti? Quomodo vixisti? et, Quo- 
modo rexisli ? et, Quomodo intrasti non 
veniens perostium? Joan. x, 1 : Quinon 
intrat per ostium in ovile ovium, sed 
ascendit aliunde, ille fur est et latro. 
Quomodo vixisti ? Zachar. xi, 17 : 
pastor, et idolum, derelinquens gregem. 
Amos, VI, 4 et seq. : Qui dormitis in 
lectis eburneis, et lascivitis in stratis 
vestris : qui comeditis agnum de grege, 
et vitulos de medio armenti : qui canitis 
ad vocem psalterii, sicut David putave- 



4i 



D. ALB. MAG. ORD. FR.ED. 



13 



14 



runt se hahere vasa cantici : hibentes 
vinum in phialis, et opiimo unguento 
delihuti, cl nihil patiebantur super con- 
tritione Joseph. Dorniire in lecto ebur- 
neo, est resolutum esse in voto castita- 
tis : quia ebur castitatem significat. La- 
scivire in slratis, est transgredi metas 
voluptatis, turpitudinis libidine per in- 
cestuni et pluralitatem foeminaruni, et 
hujusniodi. Quomodo rexisti ? Isa. xiv, 
20 : Tu terram tuam disperdidisti, tu 
populum tuumoccidisti. Jerem. xiii, 20 : 
Uhi est grex qui datus est tihi, pecus in- 
clytiim tuum ? Jerem. xxxm, 13 : Ad- 
huc transihunt greges ad manum nume- 
rantis, ait Dorninus. Contra omnia haec 
dicit bonus pastor. Genes. xxxi, 38, et 
scq. : Viginti annis fui tecum. Oves tuse 
et caprse steriles non fuerunt, arietes 
gregis tui non comedi : nec captum a 
hestia ostendi iihi, ego damnum omne 
rcddeham : quidc/uid furto perihat, a me 
exigehas. Die nociuque aestu urebar et 
gelu, fugiehatque somnus ab oculis 
meis. 



« Tuno dixit rex ministris : Ligatis 
manibus et pedibus ejus, mittite eum 
in tenebras exteriores : ibi erit fletus, 
et stridor dentium. 

Multi enim sunt vocati, .pauci vero 
electi. » 

« Tunc dixit rex tninistris, » Angelis 
bonis, qui faciunt hoc imperio : et ma- 
lis, qui faciunt hoc ministerio. Supra, 
XIII, 49 et 50 : Exihunt Angeli, et sepa- 
rahunt malos de niedio justorum, et 
mittent eos in caminum ignis. 

Dicit aulcm Iriplitis poense intermina- 
iionem, Prima notat impossibihtatem 
redeundi ad gratiam : secunda dicit ex- 
clusionem a gloria : et leriia, cruciaium 
in gehenna. 

Dicit igitur : « Ligatis, » obligaiione 
realus, « pedibus, » aflectus et intelle- 
ctus, « et tnanihus, » poteslatibus opc- 



randi. Isa. xxxviii, 11 : A'on adspiciam 
hominem ultra, et hahilatorem quietis. 
Job, VII, 7 : Non revertetur oculiis meus, 
ut videat bona. Proverb. v, 22 : Iniqui- 
tates suse capiunt impium, et funibus 
peccatorum suorum constringitur. In 
orationeManassae, circa medium : Incur- 
vatus sum multo vinculo ferreo,... et 
non est respiratio mihi. 

« Mittite eum in tenebras exteriores : » 
a luce gloriae separate, in carcerem in- 
ferni projicite tenebrosum : interiores 
enim tenebras in ignorantia Dei secum 
habuit. Job, iii, G, 4 : Noctem illam te- 
nehrosus turbo possideat,... et non illu- 
stretur lumine. Isa. xxvi, 10 : Miserea- 
mur impio,... et non videhit gloriam 
Domini. Psal. xlviii, 20 : Introibit us- 
que in progenies patrum suorum : et us- 
que in seternum non videbit lumen. 

:< Ibi erii fletus ei stridor dentium. » 
Idem, Supra, viii, 12, et xui, 42 et 50, et 
Luc. xiu, 28. Infra, xxiv, 50, et xxv, 30. 
Job, XXIV, 19 : Ad nimium calorem 
transibunt ab aquis nivium. 

« Multi enim suntvocati. » 

Discipulos informat : quia enim unum 
tanium abjecerat, propter hoc illius for- 
mam indicat poiius quam personam. 
Quicumque enim vocati suni, graiiae 
electionis non corcordanies per vitam, 
suni sicut ille qui abjectus est. 

« Pauci vero electi. » Eccli. i, 15 : 
Stultorum infinitus esi numerus. 



« Tunc abeuntes Phariseei, consi- 
lium inierunt ut caperent eum in ser- 
mone. 

Et mittunt ei discipulos suos cum 
Herodianis dicentes. » 

Hic incipit agere de tentaiione qua Do- 
minum tentant, ei se merito esse repro- 
bandos osiendunt. Et iangit ires per or- 
dinem ientationcs. Prima esi de veritale 



m EVANG. MATTir.EL XXII-I5, 10. 



45 



I 
I 



judicii ct justiliie : sccunda, dc vcrilatc fusio, quasi [)aruni iiislruclis : et vinccn- 

lidci et doctrincB : tcrtia, de vcritatc vi- tibus discipulis, major sit gloria. Secun- 

tae et gratia?. Et omnia patent in littcra. do, conjung^unt Ilerodianos : ut si au- 

Primani IMiarisa^i, sccundam Sadducfci, diant loqui contra Cajsarem, indigncntur, 

tcrtiam legis doctores perficiunt. Prima et statim capiant. Tertio, quia pcr hoc 

revincitur cuni incrcpatione hypocrisis, utramquc vidcbantur liabcrc partcm et 

secunda cuni objurj^^atione erroris, tcr- Judoeorum ct j,^entilium, ut si (ieret tu- 

tia cum quaestionc de nativitatc Redcm- multus, omnes esscnt pro eis. Sunt au- 

ptoris. tem llerodiani, non qui Herodem Cliri- 

In prima duo continentur, tentatio vi- slum esse crediderunt, quod nusquam 

dehcet, et tentantium rcvictio. lcgitur : sed cum Judaia facta fuerit tri- 

Tcntatio autcm liabct duo : malitiam butaria sub Ctcsare Augusto, sicut legi- 



tcnlantium, et tentationis dolosum mo- 
dum. 

Circa primum tria sunt : malum cogi- 
tatum, dolosum factum, et fictum com- 
mcndationis vcrbum. 

Malum cogitatum tripliciter exaggera- 
tur : pcr veritatis avcrsionem, per studii 
malignitatem, per intentionis perversita- 
tem. 

Veritatis avcrsio tangitur perhoc quod 
dicit : « Tunc, » eadem die, « aheuntes 
Pharissei^ » per veritatis avcrsionem. Sa- 
pient. m, 2 ct 3 : yEstimata est afflictio 
exitus illorum, et quod a nobis est iter ex- 
terminium. Intelligcntes cnim veritatem, 
averterunt auditum. II ad Timoth. iv, 4 : 
A veritate quidem auditum avertent, ad 
fahulas autem convertentur . 

« Consilium inierunt. » Ecce studium 
malignitatis. Isa. viii, 10 : Inite consi- 
lium, et dissipahitur : loquimini verhum, 
et non fiet. Apocal. xvii, 13 : Hi unum 
consilium hahent, et virtutem et potesta- 
tem suam hestise tradent. Job, xii, 17 : 
Adducit consiliarios in stultum finem, et 
judices in stuporem. 

(( Ut Jesum caperent in sermone. » 
Ecce perversitas intentionis. Proverb. 
I, 17 : Frustra jacitur rete ante oculos 
pennatorum. Supra, xx, 15 : An oculus 
tuus nequam est, quia ego bonus sum ? 

« Et mittunt ei. » 

Dolus est in opere tripliciter : quia 
« mittunt discipulos, » tamen a se in- 
structos, ut discipulis victis non sit con- 



tur, Luc. 1, 5, Ilerodes, Antipatris filius, 
alienigena ct proselytus, pra?positus est 
tributis a Romanis, et adjuncta est ei 
cohors italica, quce pro pacc tributa sol- 
ventium, ad imperium Ilerodis milita- 
ret : et milites illius cohortis Herodiani 
dicebantur. Et illi adjuncti sunt discipu- 
lis Pharisseorum, ut quando contra Ro- 
manos Christus fortc loqucretur, statim 
ab cisdem detineretur manibus violentis. 
Vel, Ilerodianos Pharisaei irrisoric voca- 
bant, qui sicut Ilerodes imperavit, Ro- 
manis tributa solvenda esse dicerent. 
Marc. x[i, 13, sic dicitur : Mittunt ad 
eum quosdam ex Pharisseis et Herodia- 
nis, qui eum caperent in verbo. Luc. 
XX., 20 : Ohservantes miserunt insidia- 
tores, qui se justos simularent : ut cape- 
rent eum in sermone, et traderent eum 
principatui, et potestati prsesidis. 

« Magister, scimus quia verax es, 
et viam Dei in veritate doces, et non 
est tibi cura de aliquo : non enim re- 
spicis personam hominum. » 

Ecce fictio in sermone. Blandiuntur 
autem a quatuor : ab auctoritate magiste- 
rii, a veritate sermonis, a vcritatc doctri- 
nae, a veritate judicii sine personarum 
acceptione : vel commendant eum ab 
amore veritatis, ab odio falsitatis, ab 
amore veritatis in sensu et doctrina. 

Dc auctoritate dicunt : « Magister. » 
Blandiuntur, ut laude delcctatus myste- 
rium cordis aperiat. Proverb. xxxvii, 14 : 



46 



D. ALB. MAG. ORD. PRyED. 



Qui henedicit proximo suo voce grandi, 
de nocte consurgcns malediccnti similis 
erit. Psal. lxi, 5 : Ore suo benedicebant ^ 
et corde suo maledicehani. Joan. ni, 2 : 
Jiahbi, scimus quia a Dco venisti magi- 
ster : nemo enim potest hsec sicjna facere 
quse tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. 

« Scimus, » per experimenta signo- 
rum, « quiaverax es. » Ad Roman. iii, 4 : 
Est autem Deus verax : omnis autem 
homo mendax. Numcr. xxiii, 19 : Non 
est Deus quasi homo, ut mentiatur : nec 
ut filius hominis, ut mutetur. 

« Viam Dei, » mandata quae ad Deum 
ducunt, « in veritate, » sine iictionis abs- 
consione doces. Isa. xl, 43 : Parate 
viam Domini, rcctas facite in solitudiiie 
semitas Dei nostri '. Proverb. iii, 17 : 
Vise ejus vise pulchrse, et onines semitse 
illius pacificse. .Joan. xiv, G : Ego sum 
via, et veritaSf et vita. Vel, in veritate 
docere, est non in mercede docere: quia 
munera exccecant oculos sapientium, et 
subvertunt verba justorum ^ Micii. iii, 
1 1 : Sacerdotes ejus in mercede docehant, 
et proplietse ejus in pecunia divina- 
hant. 

<i Et non est tihi cura de aliquo, » ut 
propter illud a recto devies. Sapient. 
VI, 8: Pusillum et magnum ipse fecit, et 
sequaliter cura est illi de omnihus. Unde, 
Eccli, xLviii, 13, dicitur, (\\io({ Elias in 
diehus suis non pertimtut prijicipem. 

« Non enim respicis personam homi- 
num. » Respicere, sive accipere personas, 
est honorare loquendo vel tacendo in ju- 
dicio hominem, propter illud quod for- 
tuna posuit in homine : vel solam dille- 
rentiam fortunse in hominibus per appro- 
bationcm considerare. AdRoman. ii, 11: 
Non est acceptio personarum apud 
Dcum, Ad Galat. ii, 6 : Deus personam 
hominis non accipit. Act. x, 34 : In veri- 
tate comperi, quia non est personarum 
acceptor Deus. 



« Dic ergo nobis quid tibi videtur : 
Licet censum dare Caesari, an non ? » 



Exprimitur liic versutia quaestionis. Et 
tangittria: quorum primum est, ututili- 
tatem populi sui in respondendo atten- 
dat : secundum, ut secundum conscien- 
tiam respondeat: tertium, est quaistio in- 
volula, quam non evadat. 

De primo dicunt : « Dic ergo nohis, » 
hoc est, utilitati nostrae consulens qui 
sumus popuius tuus. Isa. xxx, 10 : Lo- 
quimini nohis placentia, videte nobis 
errores. « Nohis » enim dicunt, non 
contra nos. 

« Quid tibi videiur ? hoc est, ad con- 
scientiam responde : et hoc dicunt, ne 
postea excusare valeret dicens, quod non 
ita intenderit. Simile, Act. xv, 28 ; Vi- 
sum est Spiritui scuicto , ei nohis. Ad Ro- 
man. ix, 1 : Veritatem dico in Christo, 
non mentior : testimonium mihi perhi- 
bente conscientia mea in Spiritu sancio. 
Contra quod dicitur in Psalmo xi, 3 : In 
corde et corde locuti sunt. 

« Licei censum dare Csesari an non ? » 
Blanda et ficta interrogatio illuc provo- 
cat respondentem^ ut citius hominem 
quam Deum offendat : et sic in manus 
hominum incidat. Daniel. xiii, 23 : Me- 
lius cst mihi ahsque opere incidere in 
manus vestras, quam peccare in con- 
spectu Domini. Caesar primus fuit qui 
Romse regnavit, a quo omnes postea 
CsBsares suntvocati. Erat autem conten- 
tio in populo : quidam enim dicebant 
censum esse dandum Romanis, qui pro 
omnibus militabant : Phariseeis auteni 
conira dicentibus : Non debere populum 
Dei (qui decimas solverel, et primilias 
daret) humanis legibus subjacere*: et ha3C 
fuit causa qucestionis. Ad Roman. xiii, 7 : 
Redditc omnihus dehita : cui trihutum, 
trihutum : cui vectigal, vectigal : cui ti- 



\ 



III, 



* Cf. M;iltli. 111, 3; Marc. i, 3 ; Lik 
Joan. I, 23 : 

' DeuhM-. XVI, l',>: iSon accipies pcrsoiuun, nec 



muncra, quia munera excsecant oculossapientum, 
et mulanl vcrba juslorum. 



IN EVvVNG. MATTH.i:i, XXlI-18, 19,20,21,22. 



47 



morem, timorcm : cui honorcm, hono- i, 37 : Nc fucris hypocrila in conspcclu 
rem. hominum. 



« Gognita autem Jesus nequitia eo- 
rum, ait : Quid me tentatis, hypocri- 
tee ? 

Ostendite mihi numisma census. At 
illi obtulerunt ei denarium. 

Et ait illis Jesus : Gujus est imago 
htBC et superscriptio ? 

Dicunt ei : Gaesaris. Tunc ait illis : 
Reddite ergo quse sunt Geesaris Gassari, 
et quffi sunt Dei Deo. 

Et audientes mirati sunt, et relicto 
eo, abierunt, » 

Hic post tenlationem ostenditur coii- 
victio nequitiee tentantium : et dicunlur 
duo. Primum est illuminatio veritatis : 
secunduni autem admiratio perfidorum 
ex ihuminationc confusionem patien- 
tium, eo quod imperfecti fuerunt ad lu- 
men (alias, bonum), et rebelles. 

Girca iUuminationem tria dicuntur : 
primuni est irradiatio nequitise : secun- 
dum est inquisitio convenientis respon- 
sionis ex his quae in censu solvebantur : 
et tertium est ipsa responsio, et illumi- 
natio quaestionis. 

Irradiatio autem nequitife duo habet, 
cognitionem videlicet veritatis, et mani- 
festationem hypocrisis. 

De primo dicit : « Cognita autem Je- 
S2(s nequitia corum. » Nihil enim est 
opertum, quod non revelabitur, sicut di- 
ctum est, Supra, x, 26. cc Prima enim 
« virtus respondentis est interrogantium 
« mentem cognoscere, » sicut dicit Hie- 
ronymus. Psal. vii, 10 : Consumetur ne~ 
quitia peccatorum : et diriges justum, 
scrutans corda et renes, Deus. 

(( Dixit : Quid me tentatis, lujpocri- 
tse ? » ahud simulantes : non enim estis 
discipuh, sed tcntatores. Proverb. xi, 9 : 
Simulator ore decipit amicum suum : 
justi autem liherabuntur scientia. EccH. 



« Ostendite, etc. » 

Inquisitio est opporlunae solulionis. Et 
sunt hic duo, scilicet postulatio census, 
et iuquisitio imprcssionis. 

Postulalio ccnsus habet petitioncm, ct 
oblationem. 

De petitione dicit : « Ostenditc mihi 
numisma ccnsus, » hoc est, quod solvi- 
tur pro censu, Numisma enim proprie 
vocatur hgurae impressio in denario : et 
illam voluit videri, et considerari ah ho- 
minibus, ut ex ipsa convenientem ad 
conscientias eorum aptaret responsio- 
nem. Sapientia enim Dei omnia agit 
sapienter, ut dicit Psalmus ciu, 24 : 
Omnia in sapicntia fecisti. I ad Gorinth. 
I, 24 : Christum Dei virtutem, et Dei 
sapientiam, 

« At illi obtuleruni ei denarium. » 
Qui ideo denarius dicitur, quia decem 
valuit usuales, et habebat imaginem Ro- 
mani Gaesaris, et nominis ejus inscriptio- 
nem. Sic etiam in I Machab. xv, 6, di- 
citur : Permitto tibi facere percussuram 
proprii numismatis. 

« Et ait illis Jesus. » 

Quserit, ut ex responso eorum eos 
convincat. « Cujus est imago hatc et su- 
perscriptio » nominis ? de his enim quse 
mundi sunt, obnoxii sumus his qui mun- 
dum regunt. 

« Dicunt ei : Gaesaris. » 

Luc. xxii, 25 : Reges gentium domi- 
nantur eorum. 

.« Tunc ait illis. » Eccequsestionis so- 
lutio. « Redditc ergo quse sunt Csesaris 
Csesari. » Si enim Gsesar per suos mUi- 
tat, et disponit contractus, et commuta- 
tiones inter vos, sicut ostendit imago : 
justum est ut tributum sibi solvatur, per 
quod ista possit efficere. 



48 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



»3 



« Et qu3s sunt Dei Deo, » hoc est, 
decimas et primitias solvite ministris 
Dei, qui cultui Dei et religioni sunt de- 
diti : qui etiani in his quse Deisunt, mi- 
litant pro vobis. Ad Roman. xiii, 8 : 
Nemini quidquam deheatis, nisi ut in- 
vicem diligatis. Supra, xviii, 28 : Redde 
quod debes. 

« Et audientes mirati sunt. » 

Ecce confusio oculorum csecorum ad 
iliuminationem : mirantur enim verita- 
tem sapientise, nihil contradicere valen- 
tes. Act. VI, 10 : Non poterant resistere 
sapientise et Spiritui qui loquebatur. Et, 
ibidem, vii, 54 : Audientes autem hsec, 
dissecabantur cordibus suis, et stridebant 
dentibus in eum. 

Et hoc est quod sequitur : « Et relicto 
eo, » qui illuminat omnem hominem ve- 
nientem inhunc mundum \ « abierunt. » 
Psal. Lxxv, 5 et 6 : llluminans tumira- 
biliter a montibus seternis, turbati sunt 
omnes insipientes corde. 



« In illo die accesseruntadeum Sad- 
duceei, qui dicunt non esse resurre- 
ctionem. '> 

llic ponitur tentatio veritatis fidei et 
religionis. Et habet tres partes : in qua- 
rum prima ponitur tentationis ex parte 
tentantium versuta propositio : in secun- 
da, nequitiae tentantium increpatio : in 
tertia, veritatis ostensio. Et haec patent 
in littera. 

In prima harum sunt tria : in quorum 
primo perfidia tentantium describitur: in 
secundo.lex ad exacuendam tentationem 
inducitur : in tci'tio, quoestio tentationis 
ex lege simul ct perQdia tentantium eli- 
citur. 

Dicit igitur : « In illo die^ » in qua 

• Joan. I, 0. 

* Cf. enarrationom snpra faclam in y. 7 cap. 
ni, el in >?■. 1,11 «M 12 cap. xvi. 

•' Deuler. xxv, .") : Quando habitaverlnl fratre$ 



arefacta est ficuinea, et praecedentia sunt 
facta : tunc enim fortiter instabant ut ca- 
perent eum in aliquo, quia jam concepe- 
rant eum interficere. 

« Accesserunt, » ut ex familiaritate si- 
mularent amicitiam, et citius deciperent. 
Isa. Lvii, 3 : Accedite huc, filii augura- 
tricis, semen adidteri, et fornicarise. 

« Sadducsei qui dicunt non esse rcsur- 
rectionem. » Perfidise est descriptio. Di- 
cebant enim iili nec esse spiritum, nec 
animam vivere post mortem, sicut su- 
perius in prsehabitis dictum est. Sapient. 
11, 1 : Non est refrigerium in fine homi- 
?iis, et non est qui agnitus sit reversus 
ab inferis. 



« Et interrogaverunt eum, 

Dicentes : Magister, Moyses dixit : Si 
quis mortuus fuerit non habens filium, 
ut ducat frater ejus uxorem illius^ et 
suscitet semen fratri suo. 

Erant autem apud nos septem fra- 
tres : et primus, uxore ducta, defun- 
ctus est : et non habens semen,reliquit 
uxoremsuam fratri suo. 

Similiter secundus, et tertius, us- 
que ad septimum. 

Novissime autem omnium et mu- 
lier defuncta est. 

In resurreclione ergo, cujus erit de 
septem uxor?omnes enim habuerunt 
eam. » 

« Et interrogaverunt eum, dicentes. » 
Tentando, non ut addiscerent. « Magi- 
ster.y) Magistrum vocant,cujus noluntesse 
discipuli. « Mogses dixit. » Deuler. xxv, 
5 ■'. « Si quis mortuus fuerit non habens 
filium. » Legis ratio fuil distinctio htere- 



simul, et unus ex eis absque liberis mortmis ftierit, 
uxor defuncti non nuhet alteri : sed accipiet eam 
frater ejus, et su)ir,itat>it scmen fratris sui, etc. 



TN EVANG. M/VTTILE[, XXI[-2i, 2^, 2(), 27, 28. 



iO 



(Utatum et memoria patrum, quam m 
niiis voluit remanere Uominus : et idco 
proecepit ut suscitarent semcn fratri de- 
functo. 

Dicuntur autem duo hic : primo enim 
ponunt legem : et secundo, recitant 
faclum quod est occasio qusestionis: 
« Moi/ses dixU. » Eccli. xxiv, 33 : Leyem 
mandavil Moyses in pneceptis justitia- 
rum, et heereditatem domui Jacob, et Is- 



« Erant autem apud nos septem 
fratres. » 

IIoc de facto esse poterat. « Et primus, 
uxore ducta, defunctus est. » Simile, 
Tob. VI, 14, tradita fuerat Sara septem 
viris, quos dsemonium Asmodieus oc- 
cidit. 

« Et non hahens semen, » fioc est, 
hasredem. Isa. xxxvni, 12 : Geiieratio 



rael promissiones. Joan. i, 17 : Lex per mea ablata esl, et convoluta est a me 

Moijsen data est. quasi tabernaculum pastorum. « Reli- 

« Si quis mortuus fuerit, » in hseredi- quit uxorem suam fratrisuo » ad semi- 

tate sua, « non habens filium, » vel hliam nis suscitationem. 
ha?redem, sicut patet in tiliabus Sal- 



phaad * : quia per filiam potest suscitari 
nomen ejus, sicut per lilium. « Ut ducat 
frater ejus:^ non uterinus semper, 
sed propinquior genere, sicut patet, Ruth, 
III, 13, de Booz qui duxit Ruth. « Et 
suscitet seme?2 fratri suo » defuncto. Vi- 



« Similiter secundus. » 

Sapient. ni, YQ : Ab iniquo thoro se- 
men exterminabitur. 

« Et tertius usque ad septimum. » Isa, 
XIV, 20 : Non vocabitur in 3dternum se- 
detur ex modo loquendi significare hoc men pessimorum.iod^n. iv, 18 : Quinque 
quod dicunt naturales : quia quamvis se- viros habuisti, et nunc quem habes, non 
men adeo non sit efticax ad fcEcundan- est tuus vir. » 
dum, tamen est eflicax ad altcrandum 

quaUtates matricis : et ideo mulier exse- « Novissime autem omnium et mu- 

cundo marito generat ssepe patrum si- lier defuncta est. » 
milem marito priori, si non magnum 

tempus interponatur inter viduationein Oppositum hujus est, Isa. iv, 1 : 

primi, et concubitum secundi : et hoc Apprehendent septem mulieres virum 
importat, quando dicit, « suscitet^ » quia unum in die ilLa, dicentes : Panem 
in se sopita qualitate, matricem infecit : nostrum comedemus, et vestimentis no- 
et ex secunda foecunditate suscitatur, ut stris operiemur : tantummodo invocetur 
imprimat partui qualitates quae ex ipso nomen tuum super nos : aufer oppro- 



in matrice remanserunt, quamvis ipsum 
semeneffluxerit. Signum autem ejus est, 
quod si leprosus coit cum mulicre, et si 
sanus cito post coeat cum eadem, sanus 
efficitur leprosus : eo quod matrix quali- 
tatibus corrupti seminis infecta sit. Hoc jus erit uxor ? » Quia numquam licuit 



brium nostrum. 

« In resurrectione ergo. » 

Acuunt quaestionem ex inductis. « Cu- 



etiam a patribus ante legem servabatur: 
unde, Genes. xxxviii, 6 et seq., Filii Ju- 
dse accepcrunt successive Thamar, ut 
unus alteri semen suscitaret. 



uni mulieri haberc plures viros, co quod 
hoc rcpugnat foecunditati : « una cnim 
« impletur ab uno, et unus implot mul- 
« tas, » sicut dixit Plato. Gencs. ii, 21 : 
Erunt duo in carne una. 

« Omes enim habuerunt eam. y) Causa 



' Cf. Numer. xxvn, 6. 



x\i 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



29 



30 



31 



39 



33 



50 

dicti est, quod dicilur, Genes. ii 24 : 
lielinquet homo palrrm suum, et ma- 
irem, el adhxrebit uxori sux. Cui ergo 
istorum adhaerebit, ex quo omnes ha- 
buerunt eam ? Tgnoraverunt isti, quod 
matrimonium, et foecunditas sunt bona 
mortalium et oflicia, sed non immor- 
lalium. Et ideo dicitur, I ad Corinth. 
vu, 3U : Mulier alligala est legi quanto 
iemporevir ejusvivit: quod si dormie- 
rit vir ejus, liberata e,?/, scilicet a lego 
viri. Cui vult nubai, tantum in Domi- 
no. Ad Roman. vii, 1 et 2 : An igno- 
ratis, fratres quia le.x in homine do- 
minatur quanto iempore vivit ? Nam 
qucB sub viro est mulier, vivente viro, 
alligata esf legi, sciUcet viri. 

« Respondens autem Jesus, aitillis ; 
l^rratis, nescientes Scripturas, neque 
virtutem Dei. 

In resurrectione enim, neque nu- 
bent neque nubentur: sed sunt sicut 
Angeli Dei in coelo. 

De resurrectione autem mortuorum 
non legistis quoddictum est a Deo di- 
cente vobis : 

Ego sum Deus Abraham, et Deus 
Isaac, et Deus Jacob ? Non est Deus 
mortuorum, sed viventium. 

Et audientes turbge, mirabantur in 
doctrina ejus. » 

Ecce convictio tentantium. Et hahet 
duas particulas, confusioncm videlicet 
crrantium, et fructum illuminationis ex 
parte turbarum. 

Confusio erranlium in tribus est : in 
occupatione erroris, et solutione qua^stio- 
nis per interemptionem, et in probatione 
resurrectionis. 

Dicit igitur increpando dc errore et de 
ignoranlia. Est autcm error in hoc, quod 
oppositum principiorum lidei suppone- 
bant : principia cnim lidei sunt articuli, 
quorum uiius est de resurrectione, cujus 



oppositum supponebant : et hoc est, 
quoddicit : » Erratis. » 11 ad Timoth. ni, 
13 : Mali homines et seduciores proficieni 
inpejus: errantes, et in errorem mii- 
tentes. Sapient. v, : Erravimus a via 
veritatis..., et sol intelligentiai non est 
ortus nobis. 

« Nescientes. » De duobus arguun- 
tur : de ignorantia Scripturse per quam 
resurrectio probatur, et de ignorantia 
virtutis Dei per quam resurrectio cau- 
satur. 

De primo dicit: « Nescientes Scriptu- 

ras, » hoc est, Scripturae spirituales in- 

tellectus. Isa. xxxiii, 18; Ubi est lite- 

ratus ? ubi legis verba ponderans ? Isa. 

V, 13 : Propterea captivus ductus est po- 

pulus meus, quia non habuit scientiam. 

II ad Corinth. iii, 15 : Cum legitur 

Moyses, velamen positum est super cor 

eorum. « Neque virtutem Dei scientes, » 

quia virtute Dei causabitur resurrectio. 

Psal. Lxvii, 34 : Dabitvocisuas vocem vir- 

tutis. 1 adThessal. iv, 16: In jussu, et 

in voce Archangeli, et in tuba Dei de- 

scendei de coelo : et mortui, qui in Chri- 

sto sunt, resurgent primi. Jussus enim 

Dei virtus est suscitans mortuos. 

« In resurrectione enim. » 

Responsio estqusestionis. « Neque nu- 
bent » viri, « neciue nubentur » foeminae : 
eo quod ista oflicia sunt mortalium. Et- 
si ante necessitatem moriendi ista insti- 
tuta sunt, tamen mortaliatuncetiam cor- 
pora erant per naturam : sed poterant 
non mori per gratiam, et esum ligni vi- 
tae. Et in resurrectione etiam meinbra 
erunt genitalia, non quae excerceant li- 
bidinem, quie nuUa erit resurgentibus, 
sed in quibus contempletur admirabilis 
ordo sapientiae in propagalione naturae. 
Psal. XGi, 5 : Delectasti me, Domine in 
factura tua, et in operibus ^nanuum 
tiiarum exsultabo. Psal. cxxxviii, 0: 
Mirabilis facta est scientia lua ex me : 
conforiata est, et non potero ad eam. 

« Sed ertint sicut Angeli Dei. » Non 



I 



I 



m EVANr,. MATTIT.EI, XXII-.iO, 31,32,33. 



51 



natura, sed oflicio : quia, ut dicit Dama- « Ego sum Deus Abraham. » 
scenus,unum cum Angelis opus liabebunt, 

quod est hymnis laudare Deum. Deuter. Iloc est, remunerator Abraham, « et 

XXXII, 8, secundumhlteram Septuaginta : Deus Isaac, et Dcus Jacob.n Ad Hebr. 

« Statuil terminos populorum juxta nu- xi, 1(3 : Non confuudUur Dcus vocari 

merum Angelorum Dei '. » Apocalyps. Deus corum :paravit enimillis civtiatem. 

XXI, 17 : Mensura hominis, quse est An- lIMacliab. i, 2: Meminei'it tcstamenti 

geli. I ad Corinth. vi, 3 : An nescitis sui, quod locutus cst ad Abraharn, ct 

quoniam Anyclos judicabimus ? judicio Isaac,et Jacob, servorum. fideiium. 



videlicet comparationis. 

« In caelo, » quoad habitationem : cum 
jiuptise factaj sunt officium terrenorum. 
Ad Philip. lu, 20 et 21 : Nostra conver- 
satio in coelis est. Unde etiam Salvatorem 
exspectamus Dominum nostrum Jesum 
Christum, qui reformabit corpus humi- 
litatis nostrse, configuratum corpori cla- 
ritatis suse. I ad Corinth. xv, 41 et 42 : 
Alia claritas solis, alia claritas lunse, 



Ex ista auctoritatc arguit : « No7i est 
De?(s mortuorum, » in animaet corpore : 
quia illi non sunt, et Deus non cst Dcus 
ejus quod non est. Dsal. cxiii, 17 : Non 
mortui laudabunt te, Domine : neque 
omnes, ciui dcsccndunt in infernum. 

« Sed vivcntium. » Isa. xxxvni, 19 : 
Vivens, vivens ipse cofifitebitur tibi, sicut 
el ego hodie : pater filiis notam faciet 
veritatem tuam. Ar^^umenti autem vis 



et alia claritas stellarum. Stella enim est in hoc, quod si Deus est servorum, 
astella differt in claritate. Sic et re- debet remunerare eos, in quo servierunt 



surrectio mortuorum. 



« De resurrectione autem mortuo 
rum. » 



opere justitise. Servierunt autem in cor- 
pore, remunerabuntur igitur in corpore. 
Et si objiciatur, quod corpus non est 
nisi sicut instrumentum in operibus vir- 
tutum : instrumentum autem prsemiari 
Probatio est resurrectionis futurae per non debet : et sic corpus non oportet re- 
Scripturam. « Non, » ad intellectum, surgere. Dicendum, quod corpus in 
« legistis quod dictum est. » Exod. ni, agendo cum anima est unum composi- 
« G ^. ^ Dco, » tanto auctore, « diccnte vo- tum cum ea : et ideo plus est quam in- 
bis,yy ad fideiutilitatem, etinstructionem. strumentum. Oportet igitur quod resur- 
Inducit autem testimonium Moysi, quia gat. Joannis, xi, 23 et 26: Ego sum re- 
aliam Scripturam Sadducaei non recepe- surrectio et vita : quicredit in me, etiamsi 
runt. Alias enim poterat evidentiora in- mortuus fuerit, vivet : et omnis qui vivit, 
duxisse testimonia. Job, xix, 2o et 26 : et credit in me, non morietur in seternum. 
De terra surrecturus sum... : et in carne Si objicitur quod dicit Apostolus, 

meavidebo Dcummeum. Isaiae, xxvi, 19 : I ad Corinth. xv, 50, quod caro et san- 
Vivent mortui tui, Domine : interfecti guis regnum Dei possidere non possunt. 
meiresurgent.ViZ(ich.\e\. x^^xyii, i2 : Ape- Dicendum, quod caro et sanguis ibi in- 
riam tumulos vestros... : et inducam vos telliguntur corruptela carnis et sangui- 
de sepulcris vestris. Daniel. xii, 2 : Multi nis. 
de his qui dormiunt in terrse pulvere, 
evigilabunt, alii in vitam seternam, et 
alii in opprobrium, ut videant semper. 



« Et audientes turbse. » 



Ecce fructus illuminationis, propter 



^ Vulgata habet, Deuter. xxxii, 8 : Comlituit 
terminos populorum juxta numerum filiorum 
IsraeL 



^ Exod. III, 6 : Ego sum Deus patris tui, Deus 
Ahraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. 



52 



D. ALB. MAG. ORD. PRtED. 



quos etiani solvit questionem : quia ali- 
tcr sanctum non dcdisset canibus, neque 
mari^aritas sparsissct ante porcos, '. 

« iMirabantur : » et admiratio via est 
ad credendum. Psul. lxxvi, lo : Tu es 
Deus qui facis mirubilia. 

« In. doctrina ejus. » Supra vii, 28 : 
Erat enim docens eos sicut potestatem 
habens, et non sicut Scribse eorum et 
Pharisxi. 



9^ « Phariscfii autem audientes quod si- 
lentium imposuisset Sadduceeis, con- 
venerunt in unum : 

35 Et interrogavit eum unus ex eis le 

gis doctor, tentans oum. » 

Hic incipit tentatio de mandatorum 
comparatione, quse est de veritate vitse. 
Et habet tres partes : in quarum prima 
describitur tentantium machinatio : et 
in secunda, tentationis progressio : et 
in tertia, tentantium confusio. 

Tn prima harum tentantium machinatio 
exaggeratur per quinque : quorum pri- 
mum est causa quae est invidentia gra- 
tiae : et hoc importatur per hoc, quod 
dicit: (f Pharissei autera, » qui cum Sad- 
ducaeis in credendis non concordabant, 
« audie7ites » fama celebri. Genes. xlv, 
IG : Auditum est., et celebri sermone vul- 
gatum in aula reyis. 

« Quod silentium imposuisset Saddu- 
C3sis. » Quod licet appeterent, tamen in- 
videbant quod per Jesum factum est. 
Luc. xxni, 12, Pilatus et Herodes recon- 
ciliati sunt in morte Jesu Christi, sicutct 
isti : licet dissideant inler se, tamen ju- 
vant sc mutuo contra Chrislum ex invi- 
dia. Sicut etiam dsemoncs inter se dis- 
sidentes ex invidia, juvant sc contra ho- 
mines. Sapient. ii, 2i et 23 : Invidia dia- 
boli mors intravit in orbem terrarum : 



imitantur autem illum quisunt ex parte 
illius. 

Secundum est, quod multitudine se 
armaverunt, qui a veritate se nudos esse 
professi sunt : et hoc tangit, subdens : 
« Convenerunt in unum. » consonando 
contra vcritatem. Judicum, xv, 4, Vul- 
pes Samsonis caudis erant colligatae. 
PsaL Lxvii, 31 : Congregatio taurorum 
in vaccis populorum : ut excludant eos 
qui probati sunt argento. 

Tertium exaggerans est astutia, quod 
per unum interrogant, ut omnes vincere 
in uno vincente vid;3antur : et si vincatur, 
solus victus reputetur. 

Et hoc est : 

« Et interrogavit eum unus. » 

Hoc significatur pcr Philistaeum qui 
provocabat populum Dei ad singulare 
certamen, quo volebat certare pro omni- 
bus 2. 

Quartum est litteratura illius, ut sci- 
ret objicere et proponcre : et hoc notat, 
cum dicit: « Legis doctor, » quae suiit 
arma Saul, in quibus nescivit ire David, 
eo quod non haberet usum eorum ^ 

Quintum est intentionis perversitas, 
cum subdit : « Tentans eum. » Supra in 
eodem, t- 18 : Quid me tentatis, hypo- 
critse. Psal. lxxvii, 41 : Conversi sunt, 
et tentaverunt Deum, et sanctum Israel 
exacerbaverunt. 



« Magister, quod est mandatum 
magnum in lege ? » 

Ecce tentationis progressio. Et dicit 
duo : primo enim laudat, ut decipiat in- 
cautum : secundo, qua^rit. 

Dicit enim : « Magister, » cujus non 
vult esse discipulus. Joan. ix, 27 et seq : 
Numquid ct vos vultis discipuli ejus 
fieri ? Maledixcrunt ergo ei, et dixerunt: 



' Cf. Siipra, vii, 6. 
- 1 Hcirum, xvii, 8. 



^lbidom, xvn, 39. 



IN EVANG. MATTH^T, XXn.30, 37, 38, 39, 40. 53 

Tu discipulus ejus sis : nos autem Moijsi Responsio autem continet tria : exposi- 

discipuli sumiis. Nos scimus quia tionem maxinii : ct expositioncm illius 

Moijsi locutus estDeus: hunc autem similis, sed non *qualis : et rationcm 

nescimus unde sit. maj,niitudinis utriusquc horum man- 

« Quod est mandalum magnuni. » datorum. 

Ecce versutia quiestionis, quee consistit I)e primo dicit : 
in tribus : in laude quaesiti, in magnilu- 

dine, et auctoritate. Primum dicit ratio- « Diliges, etc*. » 
nem boni : secundum, magnitudinem 

honcsti : lertium, acceptabilitatcm Dei. Et dicuntur hic tria : modus dilectio- 

Primum tangilur, cum dicit : Quod est nis, et dilectum, et dilectionis quantitas. 

mandalum ? » Signum cnim voluntatis Modus imporlatur perverbum, u Dili- 

Dei est mandatum : et haec voluntas Dei ges. » Amare cnim ipsam passionem di- 

bona. Bencplacens autem ex eo quod cit amoris secundum aHcctum, qui etiam 

est lcgis : et pcrfecta ex eo quod est communis est coeteris animalibus : cha- 

magnum. Et dicitur m«^?zz/m antonoma- ritas autem dicit appretiationem : et di- 

stice : quia quantitateni meriti tribuit lectio ex vi compositionis dicit rationem 

omnibus aliis. Psal. cx, 2 : Magna opera electionis. Amorergo afficiendo destituit, 

Domini, exquisita in omnes voluntates charitas amatum insestimabili pretio 

ejus. Augustinus : « In rebus quee non praeponit, dilectio ex omnibus vere dili- 

« mole, sed virtute magnae sunt : idem gendum eligit. De amore, Cantic. v, 8 : 

« est majus esse, quodmelius esse » « /n Nuntiate dilecto quia amorc langueo. 

lege : » quae sola attendenda est : quia II Reg. i, 2G : Sicut mater unicum amat 

ipsa est in prseceptis justitia?^um, slcui fiHum suum, ita ego te diligebam. De 

dicitur,Eccli. xxiv, 33. Psal. i, 2 : In lege charitate, Cantic. viii, 7 : Si dederit liomo 

Dominivoluntas ejus. omnem substantiam domus suse pro di- 

lectione, quasi nihil despiciet eam. De 
dilectione, Cantic. v, 10 : Dilectus meus 

« Ait illi Jesus : Diliges Dominum candidus et rubicundus, electus ex mil- 

Deumtuum ex toto corde tuo, et in to- ^'^^^' ^.^^^i'. ^^^^' ^^ • ^9^ mater pul- 

, • , X • X < . . chrse dilectionis. Haec enim tria unum 

ta anima tua, et in tota mente tua. ™ . . 

atiectum amoris nominant, etideo quod- 

Hoc est maximum, et primum man- i-, . •, ,• tt. . 

' ^ libet ponitur pro alio. llic ergo est mo- 

datum. jjyg 

Secundum autem simile est huic : Dilectio autem importatur per tria : 

Diliges proximum tuum, sicut te- per 



« Dominum Deum tuum. » 



ipsum. 

In his duobus mandatis universa 

Lex pendet et Prophetse. » Dominus nomen excessus est et pote- 

statis, et nomen facultatis ; et ideo, ut di- 

Hic ponitur tentationis confutatio per cit Dionysius, « non dicit tantum infe- 

duo opera sapientiae, respondere scilicet, « riorum excessum, sed etiam omnium 

et interrogare : quae etiam exercuit Do- « facultatum, pulchrorum, et bonorum 

minus, cum esset annorum duodecim in « perfectam possessionem, et robur tale 

templo *. « potestatis, quodnutarenon valet. » Ex 

Cf. Luc. u, 46. ^x toto corde tuo, et ex iota anima iua, et ex 

* Deuter. vi, 5 : Diliges Dominum Deum tuum tota fortitudine tua. 



54 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



primo habet, quod dilectio ignobilia et 
infima excedens inferioribus non commi- 
scetur : ex secundo, dilectionis causam et 
fundamentum : ex tertio, dilectionis fir- 
mamentum. Alte ij^ntur et recte et perse- 
veranter diligitur. Verba Dionysii sunt 
haec inlibro de Divinis nomhiihus : « Do- 
« minusestnon inferiorum excessus tan- 
« tum, sed et omnis pulchrorum et bo- 
« norum perfecta et omnimodapossessio, 
« vera, et non caderc valens forlitu- 
« do. ' » In primo est honor, in secundo 
sufficientia, in tertio aeternitas amoris. 
Primo repugnat vilitas ignobilis servitu- 
tis : secundo dispendium paupertatis vir- 
tutis : tertio odiosum taedium (quod amari 
non potest) inamabilitatis. Exprimo, mi- 
rabilis in altis Dominus ^ : de secundo, 
Dominus dives est in omnes qui invo- 
cant illum ' ; ex tertio, tam amabilem se 
exhibet, ut consuescentibus eum dile- 
ctio dilectioni succedat * : ut dicat : vul- 
nerata charitate ego sum. Memoriam 
enim suavitatis suffi ita eructant, quod 
nomen ejus, et memoriale ejus in desi- 
derio' est animse ^ Deus autem est Qto^ 
grcece, quod a eewpiw-w grseco verbo de- 
scendit, quod est videre^: eo quod omnia 
lucis suse perlustret prsescientia. Dicitur 
etiam a eepfjietvi quod est ardere : a eeacreat» 
quod est contemplari, Contemplatur 
vero omnia, quee sua fruuntur provi- 
dentia : et hsec sunt verba Dionysii et 
Damasceni. Ex primo horum lux est in- 
tellectus in vero : exsecundo, ignis ar- 
dens est affectus in bono : ex tertio, vir- 
tus continenti;e in periculis tentationum. 
De primo dicit, Psal. xxxi, 8 : Intclle- 
clum tibi dabo,et instniam te in via, etc. 
De secundo, Lucae, xii, 49 : Ignem veni 
mittere in terram : et quid volo )iisi ut 
ascendatur. De tertio, Eccli. xv, 4 : Con- 
tinebit illum, scilicct apud proximos suos. 
Per primum illuminatpurgandotenebras, 



Joan. I, 5 : Lux in tenebris lucet, et te- 
nebrse eam non conprehenderunt . Per se- 
cundum exurit rubiginem peccati, Ad 
Hebr. xii, 29: Deus noster ignis consu- 
mens est. Per tertiumconservat, Sapient. 
iii, 1 : Justorum animse in manu Dei 
sunt, et non tanget illos tormcntum 
mortis. 

« Tuum, » 

Per cultum nostrum factum. Ille magis 
enim diligibilis est animae nostrse, quem 
per cultum jam meruimus esse nobis 
propilium et propinquum. Deuter. iv, 7 : 
Non est alia natio tam grandis, quae 
habeat deos appropinquantes sibi, sic- 
ut Deus noster adest cunctis obsecratio- 
nibus nostris. Sic igitur ponitur di- 
lectus. Meum enim et tuum maxime 
facit charitas, quae transponit cor unius 
diligentium in alium. Unde dicit Dio- 
nysius quod « exstasim est faciens 
« divinus amor, non sinens quod aman- 
(c tes suiipsorum sint, sed eorum quos 
« diligunt. )) I ad Corinth. vi, 17 : Qui 
adhseret Domino, unus spritus est. 

Sic ergo diliges Dominum Deum 
tuum. 

« Ex toto corde tuo, et in totaanima 
tua, et in tota mente tua. » 

Ecce dilectionis quantitas ex mensura 
diligentis. 

Secundum Augustinum : « Ex toto 
« corde diligere est diligere ex intellectu 
« sine errore, ut sic totum cor tendat in 
« verum nullo errore irretitum : ex tota 
« autem anima diligere est ex volun- 
« tate diligere sine contradictione, ut 
M voluntas tendat in bonum, nulla mali 
« contradictione revocata : ex tota au- 
« tem mente diligere, est ex memoria 



12. 



' S. DioNYsius, De divinis Nominibus, cap. 
i. 

2 Psal. x(:ii, 'i. 

3 A(l Homan. x, 12. 



* Cf. Eccli. XX, 13. 

5 Cf. Isa. XXVI, 8. 

^ Vel melius a Alf, r. 

' Inusit. proeepijiatvio, QspfJioc (6ep, r.) 



IN EVANG. ISIATTIT.^EI, XXII-37, 38, :3*l, 40. 



55 



« diligcre siiie ublivione, ut memoria 
« sic fleternaliler notitiam Dei sibi im- 
« pressam teneat, quod nulia eam obli- 
« vio intcrcipiat. » 

Secunduni rilnysostomum : « Ex toto 
« cordc diligcre, est totam cordis dele- 
« ctationem in Deum transferre, et ex 
« nuUa parte in rebus mundi contra 
« Deuni delectari : et lioc etiam carnali- 
(( ter experiri : quia ctRlum composilura 
« est ex motore primo, et corporis prima 
« parle. Ex tota anima diiigere, est, 
« ut totam animam referas ad Dei veri- 
« tatem, nulla rerum vanitate et men- 
« dacio deceptus : quia anima non caio, 
« sed spiritus est : et de his duobus, 
« Psal. Lxu, 2 : Sitivlt in ic anima mea : 
quam mallipHciier iibi caro mea ! 
(( Ex tota autem mente diligere, est 
« omnes sensus in Dei experientiam ex- 
« tendere per rectam intentionem, in 
« omnibus nihil prseter Deum qu«re- 
« re. » 

Secundum Isidorum : « Et toto corde 
« diligere, est ex tota cogitatione Deum 
« quserere : ex tota anima, ex omni 
« afTectione desiderare : ex tota mente, 
« ex omni ratione cunctis praeponere. » 

Posset dici, quod (quia probatum est 
in libro de Principiis motuum anima- 
lium, quod omnes motus a corde inci- 
piunt, et in ipsum revertuntur) quod ex 
toto corde diligere, est omnes motus for- 
ma suee dilectionis informare : ut om- 
_nes fiant ex charitate, et ad charitatem 
referantur secundum omnia praecepta. 
I ad Timoth. i, 5 : Finis prsecepti esi 
chariias de corde puro, ci conscieniia 
hona, cl fide nonficia. Et quia anima, 
ut probat Aristoteles, principium est et 
causa vitse et fons, ex totaanima dili- 
gere est totam vitam vinculo charitatis 
mancipare in omni virtute. Ad Roman, 
v^ 5 : Chariias Dei diffusa est in cordi- 
hus nosiris per Spiritus sancium qui da- 
tus est nohis. Spiritus enim principium 
est vitse, qui diffundit charitatem de vase 



in vas : quia omnes virtutes et animiB 
vires implet charitate, sicut vidua oicum 
in vasa vacua oblata a fdiis ' .Deuter. x, 
12 '. Et nunc, Isracl, quid Doniinus Deus 
iuus petii a te, nisi ut diliyas Dominum 
Deum tuum in toto corde tuo, ei iniota 
anima iua ? Et quia mens dicitur a me- 
tiendo, eo quod est mensura omnium 
certa et recta usque in (inem cujuslibet : 
ex tota mente diligere, est ex tota et 
simplici intentione sibi soli quaerere pla- 
cere, et omnia infra rnetas hujus ordinis 
comprehcndere. I ad Cor^intli. x, 31 : Sive 
ma)iducatis^ sive hihitis, sive aliud quid 
facitis, omnia in gloriam Dei facite. Sic 
enim motus ad meritum, vita ad virtu- 
tem, et mens refertur ad intentionem : 
et liaec expositio forle est magis propria. 
iMotus a charitate accipit merendi efli- 
caciam, virtus ab eadem accipit gratitu- 
dinis formam, et ideo charitas mater vir- 
tutum appellatur : intentio a charitate 
accipit fmem. 

Secundum Bernardum : Ex toto corde 
diligere, est diligere dulciter sine amari- 
tudine : diligere ex tota anima, est di- 
ligere sapienter sine deceptione : dili- 
gere ex tota mente, est diligere fortiter 
sine depressione. Llnde dicit : « Disce, 
« Ghristiane, a Ghristo, quomodo dili- 
« gas Ghristum. Dilige dulciter, sapien- 
« ter, fortiter. Dulciter, ne illectus : sa- 
« pienter, ne deceptus : fortiter, ne de- 
« pressus avertaris a dilecto. » 

Diligitur dulciter in remissione pec- 
catorum, in memoria beneficiorum, et in 
prsegustalione aeternorum bonorum. De 
remissione peccatorum, Psal. cxliv, 9 : 
Suavis Dominus universis, ei miseratio- 
nes ejus super omnia opera ejus. Luc. 
vu, i7 : Remiiiuniur ei peccaia mulia, 
quoniam dilexii mulium. De recordatio- 
ne beneliciorum, Psal. cxliv, 7 : Memo- 
riam ahundaniise suavitaiis iuse erucia" 
hunt. Et, Isa. lxui, 7 : Miserationum 
Domini recordabor, laudem Domini su~ 
per omnihus quse reddidit fwbis Domi- 



' Gf. IV Reg. IV, 5. 



!^6 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED. 



nus. De prflegustatione aeternorum bono- 
rum, Psal. xxxiii, 9 : Gustate et videle, 
etc. Proverb. xxxi, 18: Gustavit,et vidit 
quia hona est negotiatio ejus. 

Diligendus est sapienter, insidias dia- 
boli prsevidendo, prsevisas praecavendo, 
et occasiones peccandi fugiendo. De pri- 
mo, II ad Corinth. ii, 11 : Ut non cir- 
cumveniamur a Satana : non enim igno- 
ramus cogitationes ejus. De secundo, 
Proverb. xx, 8 : Rex qui sedet in solio 
judicii, dissipat omne malum intuitu 
suo. De tertio, Zachariae, ii, 6 : o fu- 
gite de terra aquilonis ! Genes. xix, 
M : Ne stes inomni circa regione. 

Diligendus est fortiter, timorem ex- 
pellendo, usque in finem perseverando, 
et constanter pro Christo moriendo. De 
primo, I Joan. iv, 18 : Perfecta charitas 
foras mittit timorem. De secundo, Sa- 
pient. viii, 1 : Attingit a fine usque ad 
finem fortiter, et disponit omnia suavi- 
ter. De tertio, Cantic. viii, 6 : Fortis est 
ut mors dilectio. Joan. xv, 13 : Majo- 
rem hac dilectionem nemo hahet, ut 
animam suam ponat quis pro amicis suis. 

Posset autem adhuc dici, quod ex toto 
corde diligeie est intime diligere : quia 
cor intimum est, et charitas intimus 
est affectus. Cantic. viii, 6, dilectus meus 
clamat ad me : Pone me ut signaculum 
super cor iuum. « Signaculum, sicut 
■ « dicit Gregorius,« est sigillum profunda- 
« tum in cordis intimum. w Ex tota au- 
tom anima diligere est, quia anima est 
spiritus, et ex toto spiritu diligere, ut 
spiritus spiritui adhaereat in dilectione. 
Isaioe, xxvi, 9 : Anima mea desideravit 
te in nocte, sed et spiritu meo in prse- 
cordiis meis de mane vigilaho ad te. 
Ex tota autem mente, quia mentis est 
continere brutalitatem (quae est in homi- 
ne) intra limites sapientis et humanita- 
tis. Diligere ergo ex tota mente, est 
intra mentis metas et humanitatis pro- 
pter amorem Dei omnia animalia cohi- 



bere. Eccli. xiv, 22 : Beatus vir qui in 
sapientia morahitur, et qui in justitia 
sua meditahitur, et in sensu cogitahit 
circumspectionem Dei. Unde Aristoteles 
vocat continentem eum qui moratur in 
mente, et mentis metas non egreditur 
propter vim passionis. 

Dicit autem, « diliges : » non cogno- 
sces : quia notitia Dei omnibus natura- 
liter impressa est, et circa illam pauci 
deviant : sed circa dilectionem multi : 
quia qui diligit iniquitatem vel mundum, 
inimicus Dei constituitur '. Psal. lxxiii, 
23 : Superhia eo7'um ciui te oderunt, 
ascendit semper. 

« Hoc est maximura, et primum 
raandatum. » 

« IIoc est primum, » ordine, « et ma- 
ximum, « dignitate, « mandatum. » 
I ad Corinth. xiii, 13 : Major horum 
est charitas. 

Maximum autem dimensione est, et 
utilitate, et comprehensione. 

De dimensione, Ad Ephes. iii, 17 et 
18 : ]n charitate radicati et fundati, ut 
possitis comprehendere cum omnihus 
sanctis, quse sit latitudo, et longitudo, 
et suhlimitas, et profundum. Longitudo 
seternitatis : quia charitas numquam ex- 
cidit ■-. Latitudo ordinis a se usque ad in- 
finitum per omnia diligenda. Psal. cxviii, 
96 : Omnis consummationis vidi finon : 
latum mandatum tuum nimis. Sublimi- 
tas protensione usque ad Deum, qui ex 
toto corde diligitur. Profundum usque 
ad intimum affectum, qui in intimis afli- 
cit, et adstringit. 

De utilitate : quia caetera niliil sunt 
sine charitate. I ad Corinth. xiii, 1 et 2 : 
Si linguis hominum loquar et Angc/o- 
rum, charitatem autem non haheam, fa- 
ctus sum velut xs sonans, aut cgmbalum 
tinniens... Et si hahuero omnem fidem^ 
etc. 



* Jacob. IV, 4 : Quicumque volueril amicus esse 
sxculi fiujus, inimicits Dei constituitur. 



* I ad Corinlh. xiii, 8. 



IN EVANG. MATTH.ET, XXTI-37, 38, 39, 40. 57 

Dc ambitu, sive comprohensiono, Ad I ad Corintli. xiv, 40: Omnia secun- 

Galat. V, 14 : (hnnis lcx in uno sermone dum ordinem fiant, scilicot in vobis. 

implctur : Diligcs, ctc. Ad lloman.xni, Tmportatur etiam modus dilectionis, 

10 : IHenitudo legis est dilectio. l*ri- cum dicitur : « Sicut teipsum. » in nic- 

mum autem est prcerogativa ordiniset di- ipso diligo bonum, quod est Dci simili- 

gnitatis. Ad Ephes. iii, 19 : Scire etiam tudo : et bonum quod est via, et lioc est 

supereminentem scientise charitatem justitia : et bonum quod est linis, ct 

Christi. hoc est fruitio summi boni : et sic dili- 

gam proximum. Quia si aliter diligo 

« Secundum autem simile est me, non diligo vere : quia qui diligit 

\\u'\c. » iniquitatem, odit animam suam *. « Di- 

« lectionis enim fundamentum, ut dicit 

Simile dicitur, non aequalc. Dicitur « Tullius, cst honcstum : et prima lex 

autem simile, quia de simili. Esi ctiam « amicitise est, ut pro amicis non nisi lio- 

de proximo, qui est ad Dei simiHtudi- «nestafaciamus.» Ista cst formadilectio- 

nem. Gcncs. i, 26 : Faciamus hominem nis divina. Psal. xliv, 12 : Concupiscct 

ad imaginem et similitudinem nostram. rex dccorem tuum^ quoniam ipse cst 

Vcl dicilur similc, quia cst dc eadem Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. 

dilcctione : una enim et eadcm dileclio- Deuter. xxxiii, 3 : Dilexit populos : om- 

ne diligitur Deus, et imago ejus in proxi- nes sancti in manu illius sunt. Ex quo 

mo : et hoc continetur, Levit. xix, 18 : enim Sanctos in manu sua dicit esse, for- 

Diliges amicum tuum sicut teip.mm. Et mam dat, quod sanctitas in popuhs sit 

ex modo consignificandi notatur perseve- diligenda. Joan. xv, 15, etiam dicit ami- 

ranlia, quia vult in futurum extcndi di- cos non servos : quia omnia quaecum- 

leclioncm. Sicut ctiam dicit Dominus, que audivit a Patre, nota fecit eis '^ 

Joan. XIV, 21 : Ego diligam eum, et 

mauifestabo ci mcipsum. Osee, xiv, 5 : , i • i i i ,• , 

_,.,. ' ^ . « In his duobus mandatis, etc. » 
DUigam eos spontanee, quia aversus est 

furor meus ab eis. 

Tmportatur etiam id quod diligeudum Ratio est ostensionis, quare sunt 

est, cum dicit : « Diliges proximum maxima mandata : quia « tota Lcx, » 

tuum. » Sicut enim supra docuimus, quoad prcecepta omnia, « et Prophctae, » 

formatus ex eadem nobiscum virtute quoad monita prophetarum, « pendct in 

Patris est proximus : et hic est omnis cis, » sicut ex movente, et forma, ct 

homo ad imaginem Dei factus. Lucae, x, finc. Et aha mandata non habcnt nisi 

27 : Diliges proximum tuum sicut teip- materiam, circa quam exercenda sunt 

sum. IIoc etiam modo Christus homo opera. Joan. xiv, 23 : Si quis diligit me, 

praecipue proximus est, per quem ado- sermonem meum servabit. \ ad Corinth. 

ptati sumus in fdios. Luc. x, 30 : Quis xni, 4 : Charitas paticns est, benigna 

videtur' tibi proximus fuisse illi qui esl, etc. Unde, Gregorius dicit, quod 

incidit in latrones ? Est igitur proxi- « praecepta Dei multa sunt, et unum. 

mus ex Patre Dco, et proximus gradu « Multa per ramos operis : unum in ra- 

naturae, et proximus bencficio. Et in « dice charitatis. » 

his est ordo naturae et charitatis. Can- 

tic. II, 4 : Ordinavit in me charitatem. 

* Psal. X, 6. autem dixi amicos, quia omnia qusscumque audi- 

Moan. w, 13: Jam non dicam vos servos, vi a Patre meo, nota feci vobis. 
quia nescit servus quid faciut dominus ejus. Vos 



58 



D. ALB. MAG. ORD. FRMD 



4f « Congregatis autem Pliariseeis, in- 

terrogavit eos Jesus. » 

Ponitur hic aliud opus sapientias, 
quod est sapienter interrogare, et habet 
duas partes, scilicet confutationem ho- 
sliuni, et fugam ipsorum : quia amplius 
nec respondere,nec interrogare ausi sunt. 

Circa primum tria dicuntur : quorum 
primuni est commendatio quserentis per 
virtutem ejus, cui fit quaestio : secundum 
est subtihtas formatce quaestionis : ter- 
tium autem elisio insufficicntis respon- 
sionis. Et hoec patent in httera. 

De primo dicit : « Cong?'egalis aiitetn 
Pharisseis. » Non enim utitur versutiis, 
ut ab uno aliquo quserat (sicut illi per 
unum interrogant), sedtotam vitam eorum 
(quse in omnibus erat) in unum congre- 
gatam quaerendo sollicitet. Isa. xl, 17 : 
Omnes gentes quasi noti sint, sic sunt 
coram eo. Isa vni, 9 : Congregamhii, po- 
puli, et non in unum eritis. 

« Interrogavit eos Jesus. » Supra, 
XXI, 24, simile : Interrogabo vos et ego 
unum sermonem, elc. 



4* « Dicens : Quid vobis videtur de 

Christo? cujus filius est ? Dicunt ei : 
David. 

43 Ait illis : Quomodo ergo David in 
spiritu vocat eum Dominum, dicens : 

44 Dixit Dominus Domino meo : Sede 
a dextris meis, donec ponam inimicos 
tuos scabellum peduni tuorum ? 

45 Si ergo David vocat eum Dominum, 
quomodo filius ejus est ? 

^^ Et nemo poterat ei respondere ver- 
bum, neque ausus fuit quisquam ex 
illo die eum amplius interrogare. » 

Qusestionis est subtilitas. Et dicittria : 
primo sciUcet utad conscientiam respon- 
deant, non per ambnges fugam quae- 
rant, cum dicit : « Quid vobis videiur, » 
qui scienliam profilemini et religionem. 



Secundo, de quo quaerit, cum dicit : 
a Be Christo, » quem exspectatis in lege 
promissum. Et terlio, proponit quaestio- 
nem : « Cujus filius est, » per naluram ? 
Causa autem hujus interrogationis cst, 
quia Christum dicebant venturum, et prae- 
sentem Filium Dei esse confiteri nole- 
bant. Joan. x, 33 : De bono opere non la- 
pidamus te, sed de blasphemia, et quia 
tu, homo cum sis, facis teipsum Deum. 

« Dicunt ei, » omnes unanimiter re- 
spondcntes : « David )•> ,eo quod illi dictum 
fuerat, Psal. cxxxi, 11 : De fructu ven- 
tris tui ponam super sedem tuam. Et, 
Jerem. xxiii, 5 : Suscitabo David ger- 
men justum: et regnabit rex, et sapiens 
erit, etc. Et est responsio insufficiens, 
quia non est nisi secundum humanam 
naturam : et ideo statim infertur objectio 
per auctoritatem ejusdem David, elidens 
eam. 

Et hoc est quod sequitur : 

« Ait illis » 

Jesus contra objiciens. « Quomodo 
ergo David in spiritu ? » Si enim alium 
prophetam induceret, non esset ita coin- 
mendabile : quia ille, cui promissio fa- 
cta est, melius cognovit modum promis- 
sionis : et dicit, quod « in spiritu, » ne 
putetur humana esse deceptio. Ad Ro- 
man.ix, 1 : Non mentior : testimonium mi- 
hi perhibente conscientia mea in Spiri- 
tusancto. II Petr. i, 21 : Non voluntate 
humana allata est aliquando prophetia, 
sed Spiritu sancio inspirati, locuti sunt 
sancii Dei homines. 

« Vocat eum Dominum » ; quod notat 
superpositionem cum nuUus pater in 
eo quod filius ab ipso habet, filio suppo- 
natur, sed potius superponatur. 

Et inducit auctoritatem confirmantem, 
de qua non dubitabant, quin in Spiritu 
esset dicta : 

« Dixit Dominus » 

Pater « Domino meo, » Filio. Inde 



I 



CAP. XXTIT 1\1ATTH/EI 



39 



ipse dicit, Psal. cxv, IG : Domhw, r/iiia 
ego servus tuus : ego servus luus, cl filius 
ancillse tuae. 

« Sede^ » consessiihonoris, « a dextris 
mcis^ » in scde jjequalitaUs secundum 
divinani naluram, et secundum hunia- 
nam in potioribus bonis. Ad Goloss. iii, 
1 : Ubi Christus cst in dextera Dei se- 
dens. Ad Hebr. i, 13 : Ad quem Angelo- 
rum dixit aliquando : Sede a dextris 
meis, I^er istam parteni auctoritatis suffi- 
cienter probatum est propositum, et elisa 
insufliciens responsio. 

1'^t quod sequitur, inducitur ad percu- 
tiendum eos qui ex odio tentabanl : 
« Donec ponani inimicos tuos, » relu- 
ctantes tibivictos et conculcatos, uscabel- 
lum pedum tuorum. » Isa. lxiii, 3: Con- 
culcavi eos in ira mea. Judicum, v, 21 : 
Conculca, anima tnea, robustos. Et hoc 
eliam promittitur Sanctis. Malach, iv, 3: 
Calcabilis impios, cum fuerint cinis sub 
planta pedum vestrorum. 1 ad Corinth. 
XV, 23 : Oportet autem illum regnare, 
donec ponat omnes inimicos suos sub 
pedibus ejus. Et donec est inclusivum, 
quia etiamillisconculcalis regnabit. Con- 
culcantur autem victi per Titum, vel 



spontanei in fine mundi conversi. Ad 
Ilebr. X, 12 et 13 : Sedet in dextera Dei, 
de csetero exspectans donec ponantur iui- 
mici ejus scabellum pcdum ejus. 

« Si ergo David vocat eum Dorai- 
num. » 

Repetit primum, per quod elisa est 
responsio. « Quomodo filius ejus est ? » 
cum nullus filius superponalur patri se- 
cundum naturam quam habet ab ipso : 
hoc enim contra ordinem esset nalur.e. 

« Et nemo poterat ei respondere ver- 
bum. » 

Isaiae, xli, 28 : Vidi, ct non erat ne- 
que ex istis quisquam qui iniret co)isi- 
lium, et interrogatus rcsponderet ver- 
bum. 

« Nec ausus fuit ex illo die, » Videntes 
quod intentiones eorum sciret. « Quis- 
quam eum amplius interrogare. » Job, 
IX, 3 : Si voluerit contendere cum eo, 
non poterit ei resporulcre unum pro 
mille. 

Et hoc est, quod dicitur in littera. 



CAPUT XXIII. 



Scrihis et Pharisceis super cathedram Mq/si sedentibiis prcecepit Jesus obedire, 
ipsorum autem opera non imitari, retegens ipsorum hypocrisim et ambitio- 
nem, discipulos vero contrariam docens humilitatem : deinde multiplex vce 
illis ob hypocrisim ac reliquas suas iniquitates interminatur, pi^cedicens eos 
patrum suofvim mensuram in justorum persecutionibus impleturos, ac Jeru- 
salem deserendam. 



1, Tunc Jesus locutus est ad turbas 

et ad discipulos suos, 

2. Dicens : Super cathedram Moysi 



sederunt Scribae et Phari- 
saei '. 
3. Omnia ergo quascumque dixerint 



■ II Esdrae, vui, 4. 



60 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



vobis, servate et facite : secun- 
dum opera vero eorum nolite 
facere : dicunt enim et non fa- 
ciunt. 

4. Aiiigant enim onera gravia et im- 

portabilia, et imponunt in hu- 
meros hominum : digito autem 
suo nolunt ea movere ». 

5. Omnia vero opera sua faciunt ut 

videantur ab hominibus : dila- 
latant enim phylacteria sua, et 
magnificant fimbrias 2. 

6. Amant autem primos recubitus in 

coenis, et primas cathedras in 
synagogis \ 

7. Et salutationes in foro, et vocari 

ab hominibus Rabbi. 

8. Vos autem nolite vocari Rabbi ^ : 

unus est enim Magister vester, 
omnes autem vosfratres estis. 

9. Et patrem nolite vocare vobis su- 

per terram ^ : unus est enim 
Pater vester qui in coelis est. 

10. Nec vocemini magistri : quia Ma- 

gister vester unus est, Christus. 

11. Qui major est vestrum erit mi- 

nister vester. 

12. Qui autem se exaltaverit humilia- 

bitur, et qui se humiliaverit 
exaltabitur *. 

i3. V« autem vobis, Scribge et Phari- 
Scei hypocritae : quia clauditis 
regnum coelorum ante homi- 
nes : vos enim non intratis, nec 
introeuntes sinitis intrare. 

14. V^e vobis, Scribse et Pharisaei hy- 
pocritEe : quia comediiis domos 
viduarum \ orationes longas 
orantes : propter hoc amplius 
accipietis judicium. 

i5. Vas vobis, Scribae et Pharisaei 
hypocrit^e : quia circuitis mare 
ei aridam ut faciatis unum pro- 
selytum, et cum fuerit factus, 



facitis eum filium gehennje du- 
plo quam vos. 

16. Vse vobis, duces Cifici, qui dicitis : 

Quicumque juraverit per tem- 
plum, nihil est : qui autem ju- 
raverit in auro templi, debet. 

17. Stulti et caeci ! quid enim majus 

est? aurum, an templum quod 
sanctificat aurum? 

18. Et quicumque juraverit in altari, 

nihil est : quicumque autem ju- 
raverit in dono quod est super 
illud, debet. 

19. Cseci ! quid enim majus est? do- 

num, an altare quod sanctificat 
donum ? 

20. Qui ergo jurat in altari, jurat in 

eo et in omnibus quse super 
illud sunt. 
2 i . Et quicumque juraverit in templo, 
jurat in illo et in eo qui habi- 
tat in ipso. 

22. Et qui jurat in coelo, jurat in 

throno Dei et in eo qui sedet 
super eum. 

23. Vae vobis, Scribs et Pharisasi 

hypocritse, qui decimatis men- 
tham», et anethum, et cymi- 
num, et reliquistis qu£e gravio- 
ra sunt legis, judicium, et mi- 
sericordiam, et fidem. Haec 
oportuit facere, et illa non omit- 
tere. 

24. Duces cseci, excolantes culicem, 

camelum autem gluttientes. 

25. Vas vobis, Scribae et Pharisasi hy- 

pocrit^e : quia mundatis quod 
deforis est calicis et paropsidis, 
intus autem pleni estis rapina 
et immunditia. 
56. Pharis£ee ca^ce, munda prius quod 
intus est calicis et paropsidis, 
ut fiat id quod deforis est mun- 
dum. 



' Luc. XI, 46; Act. xv, <0. 
» Dculer. vi, 8, et xxii, 12 ; Numer. xv, 38. 
' Marc. XII, 39 ; Luc. xr, 43, et xx, 46. 
* Jacob. III, 1. 



" Malach. i, 6. 
^ Luc. XIV, H, et xvni, 14. 
' Marc. XII, 40 ; Luc. xx, 47. 
* Luc. XI, 42. 



IN EVANG. MATTILEI, XXHI-1. 2, 3. 



01 



27. Vx vobis Scribae et Pharis?ei 

hypocritae : quia similes estis 
sepulcris dealbatis, quae a foris 
parent hominibus speciosa, in- 
tus vero plena sunt ossibus 
mortuorum, et omni spuci- 
tia. 

28. Sic et vos a foris quidem paretis 

hominibus justi, intus autem 
pleni estis hypocrisi, et iniqui- 
tate. 

29. Vae vobis, Scribse et Pharisgei hy- 

pocritae, qui sdificatis sepulcra 
Prophetarum, et ornatis monu- 
menta justorum, 

30. Et dicitis ; Si fuissemus in diebus 

patrum nostrorum, non esse- 
mus socii eorum in sanguine 
Prophetarum. 
3i. Itaque testimonio estis vobismet- 
ipsis, quia filii estis eorum qui 
Prophetas occiderunt. 

32. Et vos implete mensuram patrum 

vestrorum. 

33. Serpentes, genimina viperarum, 

quomodo fugietis a judicio ge- 
hennfe '? 

34. Ideo ecce ego mitto ad vos Pro- 



phetas, et sapientes, et Scribas : 
ct ex iliis occidetis, ct cruci- 
figetis, et ex eis Hagellabitis in 
synagogis vestris, et perseque- 
mini de civitate in civita- 
tem : 

35. Ut veniat super vos omnis san- 

guis justus qui effusus est super 
terram, a sanguine Abei justi ^ 
usque ad sanguinem Zachariae, 
filii Barachiai^, quem occidistis 
inter tempium et altare. 

36. Amen dico vobis, venient haec om- 

nia super generationem istam. 

37. Jerusalem, Jesusalem, quae occi- 

dis Prophetas et lapidas eos 
qui ad te missi sunt, quoties 
volui congregare fiiios tuos, 
quemadmodum gallina congre- 
gat pullos suos sub alas, et no- 
luisti * ! 

38. Ecce relinquetur vobis domus 

vestra dcserta. 

39. Dico enim vobis, non me videbi- 

tis amodo, donec dicatis : Be- 
nedictus qui venit in nomine 
Domini. 



IN GAPUT XXIII MATTHJEI 

ENARRATIO. 

« Tunc Jesus locutus est ad turbas et 
ad discipulos suos, 

Dicens : Super cathedram Moysi se- 
derunt Scribse et Phariseei. 

Omnia ergo qugecumque dixerint 
vobis, servate et facite. » 

Haec est pars, in qua specialiter causani 



describlt, quare sunt abjiciendi, et con- 
demnandi. 

Dividitur autem in duas partes : in 
quarum prima circumstantias aggravan- 
vantes peccata eorum describit : in so- 
cunda autem interminationes maledi- 
ctionum ponit, cum speciali peccatorum 
determinatione, ibi, t- 13: « Vse autem 
vohis! » 

Tn prima harum partium tria conti- 
nentur peccata aggravantia, scilicet su- 
blimitas potestatis, doctrina veritatis, et 
simulatio sanctitatis. Sublimitatem pote- 
statis ambivit Lucifer, scientiam veritatis 
concupivit Adam, simulationem sancti- 
tatis praetendet Antichristus. Istorum au- 



' Supra, iii, 7. 

^ Genps. IV, 8 ; ad Wohv. x\, 4. 



3 IlParalip. xxiv, 22. 

^ Luc. xiii, 34. 



62 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



tem iniqaitas ex omnibus capitibus ma- 
lorum congeritur, et agj^regatur. 

Prsernitlit autem h>angelista, quod il- 
listamquam indignisabeunlibus, « docuit 
turbas,^) adhucdevotas, « et dlsclpulos, « 
futuros rectores Ecclesiarum. Simile, 
Supra, V, 1 et seq., et Luca, vi, 20 e^. 
seq., quod videns Jesus turbas ascendit 
in montem, et postea elevatis oculis in 
discipulos, dixit : Beatl pauperes spiri- 
tUy etc. 

« Super cathedram Moysi. » 

Qui, sicut dicit, PsaL i, \: In cathedra 
pestilentise non sedit, utperversa doceret. 
Dicitur enim cathedra sedes cathechi- 
zandi, sive docendi. Et sedet in cathe- 
dra pestilentiaj, qui ad iniquitatem con- 
cessa sibi abutitur potestate. Et hoc 
modo Christus exhibitor gratise, quem 
prffifiguravil Moyses, non sedit in cathe- 
dra. Superius etiam, xxi, 12, evertit ca- 
thedras vendentium columbas simonia- 
corum, et non sedit in eis : nec queesivit 
cathedram ambitionis, quee quaeritur po- 
testate saeculari. Eccli. vii, 4 : Noli quse- 
rere a domino ducatum, nec a rege ca- 
thedram honoris. Sed in auctoritate pu- 
blicae doctrinae sedit Christus, loquens 
discipulis et turbis. Job, xxix, 7 : In pla- 
tea parahant cathedram mihi. PsaL cvi, 
32 : Exaltent eum in ecclesia plebis, et 
in cathedra seniorum laudent eum. 

Inhacigitur cathedra primum « .seflfe- 
runtyi) Dei permissione, non ordinatione, 
« Scribse, » per sublimitatem scientiae, 
« et Pharisdei, » per.falsai religionis pro- 
fessionem : et quanto altior gradus, tanto 
casus profundior : quia, Eccli. x, 17 : Se- 
des ducum superborum destruxit Deus 
Et, Lucie, II. 52 : Deposuit potentes de 
sede, et exaltavit humiles. Recognoscitur 
ergo etiam in malis auctoritas potesla- 
tis, quae tamen facit ad cumulum dam- 
nationis eorum. 



« Omnia ergo quaecumque dixerint 
vobis » 

De cathedra Moysi procedentia. Apo- 
cal. IV, 5 : De throno procedebant ful- 
gura, ct voces, et tonilrua : fulgura si- 
gnorum, voces docentium, et tonitrua 
judiciorum. « Servate, » permemoriam, 
« et facite » per opus. Deuter. xvii, 10 : 
Facies quodcumque dixerint qui prse- 
suntloco quem elegerit Dominus. Dicit 
autem : « Omnia qusecumque, » et non 
quomodocumque, quia legem dicunt, et 
hsec retinenda est : sed carnaliter inlel- 
ligendam dicunt, et hoc modo tenenda 
non est. Sic ergo ostensa est veritas doc- 
trinae. 

De simulatione autem sanctitatis dicit: 



« Secundum opera vero eorum no- 
lite facere : dicunt enim, et non fa- 
ciunt. 

Alligant enim onera gravia et im- 
portabilia, et imponunt in humeros 
hominum : digito autem suo nolunt 
ea movere, » 

Et habetduas partes, scilicet ostensio- 
nem simulationis, et interdictionem imi- 
tationis in speciah, ibi,t- 8 : <« Vos au- 
tem nolite vocare Rahbi. » 

Circaprimum quinque dicuntur : quo- 
rum primum est generahs prohibitio imi- 
tationis : secundum est causa prohibi- 
tionis in genere : tertium est ostensio 
austeritatis eorum inducta ad subditos : 
quartum, duritia contra passionem infir- 
morum : quintum, ostensio simuhilionis 
exterioris vanitatis cum interiori mahtia 
iniquitatis. Et haec pcr ordinem sunt in 
littera. 

De primo dicit : « Secundum opera 
vero eorum nolite faccre. » Ad Roman 
i, 21 et 22 : Qui prsedicas non furandum, 
furaris : quidicis nonmoechandum, moe- 
charis. Ideo dicit Apostolus, ad Galat. 
IV, 18 : Bonum semulamini inbono sem- 



1 



IN EVA.\G. iMATTILEI, XXIII-i „>, (1, 7. iV.] 

per. Doctrina in malo honiinc acoipien- dura gestabant viscera. Kt motus (li"^ili 

da est, ct vita spernenda, sicut aurum de minimi signilicat adjutorium, vcl com- 

terra tollilur, et terra relin([uilur, et sicut portationem. Contra quod dicit Aposlo- 

mella de lierbacoUiguntur, et vilis herba lus, ad Galat. vi, 2 : Alte)' aiterius onera 

in proximo peritura per ariditatem relin- portatc : et sic adimplebitis legcin Cliri- 

quilur. sti. Sed isti econtra in se sunt concupi- 

Et subjungit causam, dicens : « /)ic?«<^ scentiis resoluti, et circa alios austcri. 

enim » bona, « et non faciiint. » Contra Amos, vi, G: liihcntes cinum inphialis, 

quod dicit Apostolus ad Uoman. xv, 18 : ct optimo umjucndo dclibuti, et nihil 

Non cnini audeo aliquid loqui eorum patiebantur supcr contritione Joscph. 
quse per me non efficit Christus. Psal. xi, 
5 : Dixerunt : Linguam nostram magni- 

ficabimus : labia nostra a nobis sunt. « Omnia vero opera sua faciunt ut 

Quis nosler Dominus cst ? Supra, v, J9: videantur ab hominibus : dilatant 

Qui solverit unum de mandatis istis enim phylacteria sua, et magnificant 

minimis, ct docuerit sic homincs, mini- firnbrias 

mus vocabitur in rcqno coelorum. . . , . i •, • 

^ Amant autem primos recubitus in 

« Alligant enim. » ('^CBm?,, et primas cathedras in syna- 

gogis, 

Ecce austeritas. Alligare enim est pce- Et salutationes in foro, et vocari 

nitentias etstatuta congerere :« gravia, » qJ^ hominibus Rabbi » 
in se, (( et importabilia, » viribus et fa- 

cultatibus subditorum : (( ct imponunt, » Hic fit ostensio exterioris simulationis 

per injunctionem ct obligationem, (c in cum interiori malitia iniquitatis. Duos 

humeros hominum » i\.e hnmoidiCioYyim, ergo paragraphos habet hsec particula : 

et ideo fragilium : etideo necesse est, aut in quorum primo exterioris simulationis 

frangi humerum, etcadere sub onere, aut ostendit vanitatem ; in secundo, interioris 

abjicere onus per contemptum : et hoc malitiae ostendit iniquitatem. 

faciunt, quando mandatis Dei carnaliter In primo dicit duo : primo enim tan- 

observatis suas gravissimas immiscent git generaliter corruptam eorum in si- 

traditiones. Supra, xv, 6 : Irritum fecistis mulando vanitatem : et secundo, probat 

mandatum Dci propter traditionem vc- hoc per certum signum. 

5/ram. III Regum, XII, 14, et il Paralip. X, Dicit igitur : « Omnia opcra sua, » 

14 : Patcr mcus grave vobis imposuit ju- quia cogitationes non patent, « faciwit, » 

gum, quod ego gravius faciam : patcr non ex charitate vel obedientia : sed 

mcusceciditvos flagcllis, cgovcro csedam u ut videantur ab hominibus : » et hoc 

vosscorpionibus. Horum imitatores esse vanum est. Ad Galat. i, 10 : Si adhuc 

videntur, qui religiosis regulam canoni- hominibus placercm, Christi servus non 

cam et approbatam super Evangelium csscm. Psal. lii, 6 : Confusi sunt qui ho- 

professis, tota die novas constitutiones in- minibus placent : quoniam Deus sprcvit 

geminant, et praecepta gravia plusquam cos. Supra, vi, 2 et 5 : Amen dico vo- 

ferre possit humana fragilitas. Act. xv, bis,... receperunt mercedem suam. Psal. 

10: Quid tentatis Deum, imponere ju- xlviii, 12: Vocaverunt nomina sua in 

gum super ccrviccs discipulorum, quod terris suis. 
neque patres nostri, neque nos portare 

potuimus. (( Dilatant enim. » 

n Digito autemsuo nolunt camoverc.^y 

Ecce incompassio, quod super afflictos Probatio est a signo evidentissimo. 



5 



6 



04 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



« Dilalant phylacteria. » Phylacteria 
dicunlur a cpuXaaaeiv quod est servare : 
quasi signum servandae legis. Dixerat 
enim Moyses, Numer. xv, 38 et seq., 
et Deuter. vi, 8 : Ligabis ea qiiasi si- 
gnum in manu tua, eruntque ct move- 
buntur inter oculos tuos : volens ut in 
opere manuum et frequenti conspeclione 
oculorum cordis, per meditationem 
lex conservaretur in mandatis. Phari- 
saei autem scribebant in membranulis, 
et alligabant illas fronti et manibus, 
ut per hoc justi apparerent. Et illse 
membranulse. phylacteria, vasa scilicet 
Evangeliorum parvorum vocantur. Di- 
cunlur etiam phylacteria, vasa reliquia- 
rum : quse quidam devotionis causa tam- 
quam sacrorum amatores circumferunt 
etiam apud Christianos, ut ex hoc de- 
voti appareant. Et dicitur ab eodem verbo 
grseco, (fu>.aaffciv, quod est servare. Hsec 
igitur dilatabant, ut longe circumspice- 
rentur. Proverb. xx, 19 : Ei qui sua di- 
latat labia... ne commisccaris. 

« Et magnificant fimbrias. » Dixerat 
etiam Moyses, quod in quatuor summi- 
tatibus palliorum (quae ad modum scapu- 
lariorum incisa erant) fimbrias facerent, 
per quas a caiteris gentibus discerneren- 
tur : et illis fimbriis immitebant acutis- 
simas spinas, quibus puncti recordaren- 
tur legis '. Et tales spinas immiscere 



fimbriis, magnificare est fimbrias. Psal. 
cxxx, 1 : Neque ambulavi in magnis, 
neque in mirabilibus super me. 

« Amant enim, etc. » 

Hic interiorem ostendit iniquitatem. 
Est autem ambitio conjuncta gulae, et 
ambitio conjuncta superbise, et amljitio 
conjuncta favori populari, et ambitio 
conjuncta laudi. 

Ambitio conjuncta gulae, quod amant 
« primos recubitus, » quod est ambitio- 
nis, « in coenis, » hoc est, quod gulae- est 
conjuncta ; quia in tali locomeliores da- 
pes dabantur, et meliora vina propina- 
bantur. Ad Phihp. ni, 18 et 19 : Multi 
enim ambulant, c/uos sxpe dicebam vo- 
bis [nunc autem et flens dico) inimicos 
crucis Christi: quorum finis interitus, 
qiiorum Deus venter est : et gloria in con- 
fusione ipsomim qui terrena sapiunt. 
Luc. XIV, 7 : Dicebat autem et ad invita- 
ios parabolam, intendens quomodo pri- 
mos accubilus eligerent. Et, t- 10; Cum 
vocatus fueris, vade, recumbe in novis- 
simo loco. 

« Et primas, » hoc est, praecipuas 
« cathedras in synagogis, » quse po- 
nuntur pontificibus : et est ambitio cum 
superbia, quae est immoderatus amor 
dignitatum. Isa. xiv^ 13 et 14 : Super 



* De phylacteriis et firabriis h;EC dicit D. 
Fillion in commentariis super Evangeliuni 
Mattheei (Op. cit. p. 438 439) : 

« Dilata7it phylacteria sua. Les phylacteres 
ne different pas des mD"Ql"a, mentionnes a 
trois reprises dans fAncien Testament, Exod. 
XIII, 16; Deuter. vi, 8 et xi, 18; non plus que 
des Tephillines, "''SDn, des Juifs modernes. 
Cetaient de petites bandes de parchemin sur 
lesquelles etaient ecrits les quatre passages 
suivanls du Pentateuque : Exod. xii, 2-10 ; 11- 
17 : Deuter. vi, 4-9 ; xi, 13-22. Pliees dclicate- 
ment, ces bandes ^laient plac(5es dans une 
capsule en basane, laquelle etait elle-meme 
fix^G sur unn laniere de cuir dont les deux ex- 
tremites servaient a attacher tout Tappareil 
soit an front, soit au bras gaucho. U y avait 
ainsi deux soilcs dc Tophillinos, los "CNl- 



H-kl?"!! en Tephillines de la tete, et les 71- 
Hu/'n ou Tepliillines de la main. L'obIiga- 
tion de les porter pendant la priere ou pen- 
dant plusieurs autres actes religieux est de- 
duite par les Juifs de ces paroles de Moise au 
livre du Deuteronorae, vi, 6-8: Eruntque verba 
hsec qux cgo prxcipio tibi hodie in corde tuo... : 
et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque 
et movebuntur inter oculos tuos. Leur usage 
serable d'ailleurs remonter a une assoz haute 
antiquite, et il est probable qu'il elait general 
au temps de Notre-Seigneur Jesus-Christ. Le 
nom de cpuXaxxy^pia, donno au Tephillines par 
les Juifs Hellonistes, signifie proservatif : peut- 
otre ravait-on choisi pour exprinior que cet 
orneraont sacre otait un synibole visible rap- 
pelant a IJsra^lite qu'il doit fidelemont ob- 
server les divins preceptes (iei {xvr^fjiTjv lyetv 



I 



IN RVANG. MATTH^I, XXIII- 7, 8. 



65 



astra Dci cxaltaho solium nirum, sedcho fratres mei, scicnlcs quoniam maius iu- 

in motite testamenti, in laterihus Aqui- dicium sumilis. Acl Iloiaaii. ii, I!) et 20 : 

lo)iis. Ascendam supcr altitudincm nu- Confidis tcipsum csse erudilorcm insi^ 

biurn, similis ero Altissimo. pientium, matjistrum infanlium. 



« Et salutationes in foro. » 

AmLilioest cuni cupidincliumanifavo- 
ris. Conlra quod dicitur, Luc. x, 4 : Ne- 
mincm pcr viam salutaveritis. IV Rcg. 
IV, 21) : Si occurrcrit tihihomo, non sa- 
lutcs cum. 

« Et vocari ab hominibus Jlahbi. » 
Ambitio est cum appetitu vanse laudis. 
Ambilio cst voluntas ambicns aliquod 
vanum, quod magnum coram homini- 
bus vidcatur. VA dicit, « vocari. » Non 
enim laborem, et utiiitatem nominis 
exercent, sed vanum nomen appetunt. 
Jacob. ui, 1 : Nolitc plures magistri fieri, 



«Vosauteni iiolite vocari llabbi : 
unus est enim Magister vester. « 

Dissuasio est, ne imitentur cos disci- 
puli in hoc. Et dicit tria : primo enim 
intcrdicit appctitum primatus, secundo 
dat ct inducit formam Immilitatis, tcrlio 
utriusque subjungit causam. 

Est autcm primalus triplcx : unus qui- 
dcm magisterii, dignitatis, potestatis : 
unus autem formationis in bono virtutis : 
et unus secundum instructionem verita- 
tis. Dicimus enim Praelatos Ecclesiee ma- 
gistros disciplinai in potestate judiciaria: 



» 



Toj Oeoj, S. Just. Mart., Dial. cum Tryph,) : 
peut-t'tre aussi doit-il conserver sa significa- 
tion habituelle d'an]ulette, a cause des idees 
superstitieuses que les Juifs d'autrefois (Cf. 
Targ. ad Cant. viir, 3 ; Winer, Realwoerter- 
hiich, s. V. Amulete, Phykicterien) et d'au- 
jourd'hni (Cf. Coypel, le Judaisnie, p. 65) ont 
attaclie a son emph)i. Les dimensions de cha- 
cune des parties dont se composaient les Te- 
phillines avaient et^ d^terminees mathemati- 
quement, comme toutes choses 1'etaient dans le 
Judaisme : mais les Pharisiens se plaisaient a 
elargir demesurement soit Tetui de basane, 
rij^^^ip? qni contenait les membranes du par- 
chemin, soit les coutToies, rniy^Sfl, qui ser- 
vaient a maintenir les phylacteres au bras et 
au front: ils alfectaient aiusi une plus grande 
piete et un plus grand attachement aux moin- 
dres observances religieuses. Cest a cela que 
'e Sauveur fait allusion dans samordante criti- 
que. — Sur les Tephillines oii peut consulter 
Lightfoot, Hor. Hebr. in h. 1 ; le Diclionnaire bi- 
blique de D. Calmet au mot Phylacteres ; Bux- 
torf,Synag. jud. c. ix ; id. Lexic. talm. p. 1743 ; 
le Dictionn.encyclopedique de Wetzer et Welte, 
trad. par Goschler ; Leon de Modene, Ceremo- 
nies des Juifs, i, 11,4, etc. Les Perses avaient 
aussi un appareil de priere analogue a celui des 
Juifs ; de meme les Indiens qui se muuissent 
des sainis cordons des Brahmanes. S. Jer6me 
et S. Jean Chiysostome menlionne«it, mais 
pour la condamner, la coutume qu'avaient de 
leur temps certaines mulierculx chretiennes 



de se suspendre au cou des editions.miniatu- 
res des Evangiles {parvula evangelia, p(SXta 
l-iixpa), pour faire parade dc leur devotion et 
de leur foi. » 

« Magnificant fmbrias. » Autre allusion a une 
piatique religieuse des Juifs. Ces fmbrix 
elaient des franges de laine bleu (en hebreu 
n'yi% tzizzHh ; en grec xpac7-£oa) que les He- 
breux, eu vertu d'une prescription divine, 
Cf. Nunier. xv, 38, portaient aux coins de leur 
mauteau, pour se rendre sans cesse present 
par ce signe exterieur le souvenir des com- 
mandements de Jehova. De nos jours encore, 
les Israelites sont fideles a porler le tzizzilh, 
comme les phylacteres, a partir de Tage de 
treize ans : ils les ont toutefois modifies et re- 
legues au-dessous des vetements. Ce ne sout 
plus que deux petits sacs de toile qui tombent 
Tun sur la poitrine, Tautre sur le dos a la 
facon d'un scapulaire, et qui renferment de 
petites franges bariolees de bleu. On recite en 
les revetant la priere sui\ante:« Sois loue, 
« Eternel notre Dieu, roi de TUnivers, qui 
« nous as sanctifies par tes commandements et 
u qui nous a donne le precepte des tzizzith. » 
Cf. Coypel. op. cit. p. 66. — Les Pharisiens 
dilataient leurs franges de meme que leurs 
Tephillines, et pour un motif semblable. S. 
Jerome ajoute dans son commentaire qu'ils 
y inseraient en outre des epines tres aigues 
qui leur dechiraient les pieds a chaque pas : 
ils se donnaient ainsi un plus grand air de 
saintete. » 



xxi 



66 



D. ALH. MAG. ORD. PR.ED. 



9 

10 

II 
19 



et magistros scliolae dicimus magistros 
imbuenles nos ad scientiam : e1 for- 
manles nos in gralia sacramentali di- 
cinms patres:etin liis trii)us interdicit 
appelitum principatus, oi suadet actum 
humilitatis et utilitatis. 

Dicit igitur : « Vos auleni, » quorum 
juslitia debet abundare super justitiam 
Pharisiiiorum et Scribarum, « nolile 
vocari liabbi. » iNon interdicit esse, sed 
ne vacnum nomen appetamus. 1 Petr. 
V, 3 : NuH ul domhianles in cleris, sed 
forma facti ijregis ex animo. Supra, xx, 
26 : Non ila eril inter vos, etc. 

« Uniis est enim, » formaliter, hoc est, 
unicus : quia in his quoe sunt superiori- 
tatis, soius Christus magister est et Do- 
minus. Joan. xiii, 13: Vos vocatis me 
Mayister, el Domine : et bene dictis : 
sum etenim. Omnes enim sumus disci- 
puli Dei. Necest Praelationis ministerium 
super nos nisi vicarioruni Dei, propter 
quod illi sunt ministri, non magistri : 
et dispensatores,nondomini.I adCorintli. 
XII, : Dioisiones ministeriorum sunt, 
idem autem Dominus. Hic interdicit ma- 
gisterium Pra^iationis, sed non actum, 
I ad Corintli. iv, 1 : Sic nos existim<it 
homo ut ministros Christi, et dispensa- 
torcs mysleriorum Dei. 



« Omnes autem vos fratres estis. 

Et patrem iiolite vocare vobis super 
terram : unus est enim Pater vester 
qui in ccelis est. 

Nec vocemini magistri : quia Ma- 
gisler vester unus est, Christus. 

Qui major est vestrum, erit minister 
vester. 

Qui autem se exaltaverit liurailia- 
bitur, et qui se humiliat exaltabi- 
tur. » 

Inlei-dicit hic primatum formationis 



in gratia, Et dicit duo, cequalitatem vi- 
delicet, et primatus proliil)itionein. 

De aequalitate dicit : « Omnes autem 
vos fratres estis,» in gratia et esse spiri- 
tuali formati ex uno Patre. Ad Ilebr. 
III, 1 : Fratres sancti, vocationis ccelestis 
participes. Ad Hebr. u, 11 et 12 ; Avn 
confunditur Christus fratres eos vocare, 
dicens : Nuntiabo nomen tuum fratri- 
bus meis : et parum ante reddit rationem, 
y. 11 : Qui enim sa)ictificut, et qui san- 
ctificatur, ex uno omnes. 

Unde subdit : « El » ideo, (Kpalrem, » 
vos in gratise esse formantem, cum for- 
matio gratiae non nisi a Deo sit, et non 
a Piaelatis, « nolite vocare vobis supcr 
terram : » quia haec gratia de Patre 
coelesti est. Supra, vi, 9 : Patcr noster, 
qui es in coilis. 

Et subjungit rationem : « Unus est 
enim Pater vester, » formans in esse 
gratiae, « qui in coelis est. » Ad Eplies. 
ni, li et 15 : Flecto genua mca ad Pa- 
trem Domini nostri Jesu Christi, ex ([uo 
omnis paternitas in coelis et in terra no- 
minatur. Malach. ii, 10 : Numquid non 
pater unus omnium nostrum ? Secun- 
duiii aflectum tamen aliqui patres di- 
cuntur a Religiosis, sed non formatores 
in esse gratiae. Ad Hebr. xii, 9 : Patres 
carnis nostrse eruditores habuimus, et 
reverebamur eos : non multo magis ob- 
iemperabimus Patri spirituum, ct vive- 
mus ? 

« Nec vocemini magistri, » 

Prima illuminationis auctoritate, 
« cjuia magister vester u?ius, » hoc est, 
unicus, « est Christus, » qui illuminot 
omnem hominem voiientem in Jiunc 
mundum, quia est luxvera ^. Sicut eniin 
quia color movet secundum actum lu- 
cidi, omnis colorum ilUuminatio refer- 
tur ad lucem, et omnis lux ad solem : eo 
quod omne quod est in multis, est primo 



' .Inlill. I, <•. 



IN EVANG. MATTHiEI, XXllI-11, 12, 13, 14. 



67 



iii uno ali([iio qiiod est causa omuiuni 
illoruni : ita omnis illuminalio intellcctus 
licet sit in multis, tamen est in uno pii- 
mo, quod causa est oninium illumina- 
tionnm : et lioc est lumen intellectus di- 
vini, quod est Verbum Patris, lumen de 
lumine, Dominus Jesus Christus, qui 
de se dicit, Joan. viii, 12 : E(jo snm lux 
muntli. Sunt tamen sub ipso Doctores 
mulli, ab ipso illuminati. Matth. xi, 27: 
Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui 
volue?'it Filius revelare. 

(( Qui majop est vestrum. » 

Formam et actum humilitatis in- 
dicit, ut qui major est, palris vice et 
magistri, « erit sicut minister vester. » 
Supra, XX, 28 : Sicut Filius hominis 
non venit ministrari, sed ministrare, et 
dare animam siiam redemptionem pro 
multis. Ad Philip. ii, 7 : « Seme- 
tipsum cxiiiauivit fonuain servi acci- 
piens. 



nostras, et in spiritu constituti Jiumi- 
liato, servientes illi, dicamus /loites 
Domino, ut secunduni volwdatem suam 
sic facial nohiscum misericordiam suam. 
De humilitate oris, Eccli. xxxv, 21 : 
Oralio humilianlis sc, nubes penotrabit. 
.ludilh, IX, in : Jlumilium el mansueto- 
rum semper tibiplacuit deprecatio. De 
humilitate operis, ad Philip. iii, 21 : 
Hcformahit corpus humilitatis nostrse. 
I)e tribus simul, ad Ephes. iVj 1,2: 
Ohsecro vos, ego vinctus in Domino, ut 
dique amhuletis vocatione qua vocati 
estis, cum omni humilitate. Tfumilitatem 
autem tria custodiunt, considoratio vi- 
delicet propriae frap^ilitatis, assiduitas 
subjectionis, et comparatio melioris. 
Primam non curavit Adam, secundam 
contempsit Lucifer, tertiam non cura- 
bit Antichristus. Et ideo Adam voluit 
esse sicut Dii, et Lucifcr Praelatus se- 
dere, et Antichristus cx.toIletur super 
omne quod vocatur Deus, aut quod co- 
litur. 



(( Qui autem se exaltaverit humilia- 
bitur. )) 

Ratio est preeinductorum ex justiticC 
ordine. Luc. xiv, 11 : Omnis quise exal- 
tat, humiliahitur. 

« Et qui se humiliat exaltahilur . » 
Job, XXII, 29 : Qui humiliatus fuerit, 
erit in gloria. Proverb. xxix, 23 : Su- 
perhum sequitur humilitas, et humilem 
spiritu suscipiet gloria. TTumiliari de- 
bemus corde, ore et opere : corde in 
sensu, ore in verbis et oratione, opere in 
humilitatis obsequio. De humilitate cor- 
dis, Supra, xr, 29 : Discite a me, quia 
mitis sum, et humilis corde. Judith, 
VIII, l()etl7: Ilumiliemus illi auimas 



« Vae autem vobis, Scribse et Pha- 
rissei hypocrita? : quia clauditis re- 
gnum ccelorum ante homines : vos 
enim non intratis, nec introeuntes 
sinitis intrare. 

Va3 vobis, Scribae et Phariseei hypo- 
critffi : qnia comeditis domos vidua- 
rum, orationes longas oi antes : pro- 
pter hoc amplius accipietis judi- 
cium *. » 

Hic per ordinem ponuntur sepfem vse, 
qu.T} sunt septem maledictionis intermi- 
nationes propter septem corruptiones 



13 



14 



• NoTA editionis I.ugciunensis : Antiqui iibri 
non habent istud vne. HcTc ait D. Fillion : » l.a 
« critique a dirige depuis longtemps de se- 
« rieuses attaques contre rauthenticite de ce 
verset. Independamment de la Iransposition 
« avec le verset 13«, transposition qui se 
« trouve dans quelques versions, et dans les 



u manuscrits E, F, G, H, K, etc, on reproche 
« a ce verset d'avoir ete omis par les manus- 
» crits grecs B, D, Z. et Sinait , par les ver- 
sions armenienne, saxonne, rilala, par pln- 
(1 sieurs manuscrits de ki Vulgate, el par plu- 
« sieurs Peres. Aussi Albert le-Grand le regar. 
K (lait ii deja comnie une interpolafion. -• (I.a 



68 



D. ALB. MAG. ORD. FRJED. 



quse erant in eis. Et duae primae quidem 
sunt contra veritatem doctrinoB : duae au- 
tem secundae, contra veritatem justitiae : 
et tres tertiai sunt contra veritatem vitoe : 
omnes autem sunt contra proximum : et 
ideo octava, quae secunda ponitur in 
quibusdam libris, « Vse vohis, Scribse 
et PharisiFi liypocritce : quia comeditis, 
etc, » non est de veritate litterae, sed de 
Marco, xii, 40, ct Luca, xx, 47, inter- 
posita est ista malcdictio. 

Primae dua) maledictiones, quae sunt 
contra veritatem doctrinae diircrunt : quia 
prima est de occultatione veri in doctri- 
na, et secunda est de introductione 
falsi erronei, sicut expresse patet in lit- 
tera. 

In prima maledictione duo sunt, male- 
dictio videlicet impietatis, et impietatis 
nocumonlum. 

De primo dicit : « Vss aittem vohis, » 
eeterna) maledictionis, « Scrihie » pro- 
pter scicntiae sublimitatem : qiiia iii- 
tellcctus honus omnihus facientihus 
eum >. De non facientibus autem, et 
scientibus dicitur, Luc. xii, 47 : Servus 
qui cognovit voluntatcm domini sui, ct 
non fecit secundum voluntatem cjus, 
plagis vapulahit multis. « Et Phari- 
ssei, » propter religionis professionem : 
quia dicitur, Proverb. vi, 12 : Ilomo 
apostata, vir inutilis. Quanto enim 
altioris sanctitatis est gradus, tanto pro- 
fundior est casus. 

His ergo prae aliis, « Vse ! » Eccli. 
XLi, 11 : Vse vohis, viri impii, qui dere- 
liquistis legem Domini Altissimi. Isa. v, 
20 : Vie qui dicitis malum honum, et 
bonum malum : ponentcs tenchras lucem, 
et lucem tcnehras : ponentes amarum in 
dulce, et dulce in amarum ! 

« Ilypocritae ., » aliud simulantcs, et 
aliud existentes. Job, xiii, IG: Non vc- 
niet in conspectu ejus omnis hgpocrita. 



Augustinus : « Defectionem veritatis se- 
« quitur mendax hypocrisis. » 

Est autem triplex perversitas hypo- 
crisis hujus : claudendo viam veritatis, 
non intrando per fidem, et alios prohi- 
bendo per veritatis occultalionem. 

De prima dicit : « Qui clauditis re- 
gnum coelorum. » Luc. xi, 32, dicitur: 
Quia tulistis clavem scimtise, scilicet per 
auctoritatem discernendi inter lepram et 
lepram. Regnum enim ccelorum etiam 
clauditur, quando via quae ducit ad re- 
gnum, occultatur : et hoc faciebanttollen- 
do et occultando mysteria Scripturarum, 
quae ducunt ad Christum. Finis enim 
legis, Christus, ad justitiam omni cre- 
denti ^. 

« Ante homines, » idiotas, in quorum 
persona dicitur in Psalmo cxvii, 19 : 
Aperite mihi portas justitise, ingrcssus 
in eas confitchor Domino. De talibus 
enim dicitur, Isa. xxii, 22 : Daho clavem 
domus David super humerum cjus : ape- 
riet, et non erit qui claudat : et claudet, 
et non erit qui aperiat. 

De secunda dicit : « Vos cnim non in- 
tratis, » per fidem, ut veniatis ad Cliri- 
slum, per quem accessum habemus ad 
Patrem ^ Joan. vii, 48 : Numquid ex 
Principihus aliquis credidit in cum, aut 
ex Pharisseis Joan. v, 44 : Quomodo vos 
potestis credere, qui gloriam ab invicem 
accipitis : et gloriam quse a solo Deo 
est^ non quseritis ? Tumor enim mentis 
in eis impedivit introitum salutis. Supra, 
xviii, 3 : Nisi conversi fueritis, et efficia- 
mini sicut parvuli, non intrabitis in re- 
gnum coelorum. 

De tertia dicit : « Nec introeuntes , y> 
hoc est, intrare volentes, « sinitis in- 
trare, » quia turbam paratam credere 
retrahitis. Luc. xi, 52 : Et eos qui in- 
troibant, prohihuistis. Proverb. iii, 27 : 
Noli prohihere benefacere ewn qui 



Saiiite Hible, Kvauf,'. selon. S. Maltliieu, jiag. 
442.) Kt ideo i,u])Ci- istuni y. 14 uullaiu lacil 
enarratioiiem D. Albertus, sed commentat 



illud v,e iti cnarralioncm super .Mar 



c. 



50, 



et Luc. XX, 47 . (Nola editoris.) 
' Psal. cx, iO. 
^ Ad Roman. x, 4. 
■> Cf. ad Roman. v, 2. 



IN EVANG. MATTH^I, XXIII-15, 16, 17, 18, 19, 20, 21,22. 



00 



potesl : si vales, ef ipse benefacere. Non 
sunt similes ei, qui dicit, Luc. xiv, 23 : 
Compelle intrare, ut impleatur domus 
mea. 



« VcG vobis, ScribiB et Pharisan 
hypocrita) : quia circuitis mare et ari- 
dam ut faciatis unum proselytum, et 
cum fuerit factus, facitis eum filium 
gehennai duplo quam vos. » 

Verbum est contra veritatem doctrinae : 
et est per immissionem erroris, ut ex 
multiphcatione falsoe superstitionis ma- 
jor sit faslus ambitionis. Et tanguntur 
tria, interminatio videhcet maledictio- 
nis, studium suse ambitionis in dilata- 
tione erroris, et aemulalio reatus in dis- 
cipuhs erroris. 

De primo dicit : « Vse vobis, etc. » 
Isa. V, 18 : Vx qui trahitis iniquitatem 
in funiculis vanitatis, et quasi vinculum 
plaustri peccatum ! 

« Qui circuitis. » Psal. xr, 9 : In cir- 
cuitu impii ambulant. Job,i, 7: Cir- 
cuivi terram. Veritas enim recta est : 
error autem perfidia^ vadit per ambages. 
« Mare, » in insuhs, « et aridam,y> in aliis 
terris, ut erroris vestri multi fiant dis- 
cipuh : et sic Ecclesiam de gentibus cre- 
dituram vestro addatis fastui. Supra, 
XXI, 38 : Occidamus eum, et habebimus 
hereditatem ejus. « Ut faciatis unum, » for- 
maliter, hoc est, qui in errore conveniat 
vobiscum, « proselytum, » advenam de 
gentibus ad vos conversum. Jerem. xvu, 
1 1 : Perdix fovit quas non peperit : fecit 
divitias, et non injudicio.«Et cum fuerit 
factus, » per perversitatem erroris, « fa- 
citis eum filium gehennae, » hoc est, na- 
tum ad gehennam : hlius enim gehennge 
vocatur, quo modo filius perditionis, II ad 
Thesal. ii, 3. Et, filii hujus saeculi^ Luc. 
XVI, 8 : et Joan. viii, 44 : Vos ex patre 
diabolo estis : et desideria patris vestri 
vultis facere. « Duplo quam vos, » quia 
imbuti errore vestro, duplum ferunt 



verae fidei nocumentuin : quia vos tan- 
tum in circumcisione, ihi aulem et in 
circumcisione ct in pra^putio excilant in 
hdeles persccutionem. Isa. lix, 5 : Qui 
comederit de ovis eorum, morietur : et 
quod confotum est, erumpet in regulum. 
Vel, « duplo quum vos,» quia vos in mor- 
tuis speratis ceremoniafibus: isti autem 
et in his sperant, etjustitiam naturalem 
negligunt. Vel, « duplo,» quia scientiam 
additis, quae est aggravans. IlPetr. ii,21 : 
Melius erat illis non cognoscere viam 
justitise, quam post agnitionem retror- 
sum converti ab eo, quod illis traditum 
est, sancto mandato. Prima expositio est 
mehor. 



« Vae vobis, duces cseci, qui dicitis : 
Quicumque juraverit per templum, 
nihil est : qui autem juraverit in 
auro templi, debet. 

Stulti et cffici ! Quid enim majus 
esf?aurum, an templum, quod san- 
ctificat aurum ? 

Et quicumque juraverit in altari, 
nihil est: quicumque autem juraverit 
in dono quod est super illud, debet. 

Gseci ! Quid enim majus est ? donum, 
an altare quod sanctificat donum? 

Qui ergo jurat in altari, jurat in eo 
et in omnibus quse super illud sunt. 

Et quicumque intraverit in templo, 
j urat in illo et in eo qui habitat in ipso. 

Et qui jurat in coelo, jurat in throno 
Dei et in eo qui sedet super eum. » 

Ilic ponit duo vae contra veritatem 
justitise mandatorum. Primumest contra 
rectitudinem juramenti, quod est finis 
controversiee ad confirmationem inter 
homines : secundum est de compara- 
tione mandatorum, in qua praefertur mi- 
nus majori : et hoc etiam fit in jura- 
mento, sicut patebit. Non enim au- 
debant aperte docere contra mandala : 



10 



19 



18 
10 

»o 



70 



D. ALB. MAG. ORD. VBMTi. 



quia sic non fuisscnt liypocritiB. Sed tomplum, « dcbeL » hoc est, obligatui 
contra ordinem mandatorum docebant, 
propler qutpslum minora majoribus di- 
ccnles esse prieferenda. 

In primo autem, quod est contra or- 
dinem juramentorum. tangit duo : falsi- 
tatis objurgationem, et verilatis doctri- 
nam. 

Falsitatis autem objurgationem tangit 
dupliciter penes duo juramenta, in auro 
templi, et in dono allaris. 

Utrumquc autem tangit duplicitcr : 
primo enim maledicit errorem, et se- 
cundo convincit per rationem. 

Dicit igitur : « F/e vobis !» Isa. x, 1, 
2 : Vx qui condimt leges iniquas, et scri- 
bentes injustitias scripserunt, ut oppri- 
merent in judicio pauperes, et vim face- 
rent causse humilium populi mei ! 

« Duces cseci. .» Ad Roman. ii, 19 : 
Confidis teipsum esse ducem cxcorum, 
lumen eorum qui in tenebris siint. Do 



Vel, (( debet » hoc solverc per quod ju- 
rat. Voluerunt forte implere, quod dixit 
David : Domine, dilcxi decorem domus 
iu.-e ' . A ggei, ii, et 10: Meum est argcn- 
lum, et meum est aurum. Magna erit 
(jloria domus istius novissimse plus quam 
primse. 

« Stulti, » 

Per superbiam slantes in allo, « et 
cseci, » per errorem. « Quid enim ma- 
jus est ? aurum, » sanctificatum, « an 
templum, » sanctificans, « c/uod sanctiji- 
cat aurum ? » Regula enim est per se 
nota, quam scribit •Apostolus, ad Hebr. 
VII, 7 : Sine ulla contradiclione, quod 
minus est a meliore benedicitur : et ideo 
stulli sunt et ceeci, qui contra hoc ali- 
quid dicunt. Deuter. xxxii, 3 et 6 : Gene- 
ratio prava atc^ue perversa ! Hseccine 



centes enim alios duxerunt in cfecitatem ^'^ddis Domino, popule stulte et insi- 



justitise. Isa. lvi, 10: Speculatores ejus 
cseci omnes. Matth. xv, 14 : Csecus si 
cseco ducatum prsestet, ambo in foveam 
cadunt. 

« Qui dicitis : Quicumque juraverit 
per iemplum, nihil est. » Traditio enim 
vim legis habens, fuit data a Pharisseis, 
quod in contentionibus non juraretur per 
lemplum : et si quis jut-aret per tem- 



piois ? Isa. XLii, 19 : Quis csecus, nisi 
qui venumdatus est, sciUcet ut faciat 
malum ? Et, ibidem : Quis csecus nisi 
servus Domini ? 

« Et quicumque juraverit in altari, 
nihil est. » 

lioc est, non tenetur perjurii obnoxius: 

plum, quod non valeret, nec teneret ju- Et nota, quod templum locus fuit propi- 

ramentum. Si autem juraret per auium tialionis hominum, sicut patet, III Reg. 

quod oirerebatur in templo, quod hoc viit, per totum. Altare autem locus fuit 

juramentum teneret. Et si convinceretur sanctificationis eorum quee sunt propter 

de perjurio, solveret tantum auri quan- hominem homini concessa. 

tum fuit per quod juravit : et hoc aurum « Quicumque antem juraverit in dono 

solvebatur Sacerdotibus et Pharisseis. Et quodcsi superillud, dcbety » hoc esl, te- 

hoc est, quod dicit. Contra hoc autem netur solvere: patet littera per antedicta. 

estquod dicitur, Genes. xxviii, 17: Quam Isa. lx, 7 : Offereniur super placabili al- 

terribilis est locus iste! non est hic aliud iari meo, et domum majestatis mese glo- 

nisi domusDei, etporta cceli. Et, ibidem, rificabo. 
y. IG : Vere Dominus est in loco isto^ ct 

ego nesciebam. » « Caiei I » 

« Qui autem juraverit irt auro tem- 

pli, » quod in auro fertur ad ornandum T Rt^g- xi, 2 : In hoc feriam vobiscum 



< Psal. x\v, «. 



IN EVAN(,. MATTH.EI, XXIIM9, 20, 21, 22, 23, 24. 



71 



/(Bdiis, ut eritam omninmvestrum oculos 
dextros. 

(» Quid enim majus est, » iii sanctilate, 
« donum, » oblationis, « an aUarequod 
sanetificat donum ? » Expone sicut prius. 
Hieronymus dicit, quod « huic siniile, 
« quid nunc majus esse juramentum : 
« per Evangelium, quam per Deum : et 
« magis timent perjurium iii Evangelio 
« quam in Deo jurantes, « 

« Qui ergo jurat. » 

Traditio est veritatis. Kt dicit tria : 
addit enim coelum duobus pra?inductis : 
quia templum typus est coeli, sicut dicit 
Damascenus. 

Dicit igitur : « Qui ergo jurat in al- stum pertinentibus, et incuriam de maxi- 

tari, )) cujus sanctitas causat sanctitatem mis ad cultum Dei ordinatis. 

doni, « jurat in eo » quidem, « et in Dicit ergo : « K« uo6w .^) Isa. xxix, 15: 

omnibus quas supcr illud sunt, » quia VcV qui profundi estis corde, ut a Do- 

non habent sanctitatem nisi altaris. Licet mino ahscondatis consilium : quorum 

enim multa sint, tamen una est forma sunt in tenebris opera^ et dicunt : Quis 

sanctitatis, per quam juratur. Dilferunt videtnos? 

tantum per causam et causatum : et ideo « Scribse et Pharisgeihijpocritce. » Job, 



«Va3 vobis,!Scribajet Piiariscni hypo- 
critaR, qui decimatis mentham, et ane- 
thum, et cyminum, et reliquistis qu<r; 
graviora sunt legis, judicium, et mi- 
sericordiam, et fidem. Haec oportuit 
facere, et illa non omittere. 

Duces caeci, excolantes culicem, 
camelum autem gluttientes. » 

Secundum vce de erronea mandatorum 
comparatione, quce causata est ex avari- 
tia.Et dicit tria : maledictionis intermina- 
tionem, veritatis eruditionem, et ciecita- 
tis objurgationem. 

Circa primum dicit duo, curam videh- 
cet, quam habent de minimis ad quae- 



't\l 



major est in altari. 

« Et quicumque juraverit in tem- 
plo, » 

« Jurat » quidem « in illo, » non 
absolute, sed jurat « in eo qui habitat 



viii, II : Numquid virere potest scirpus 
absciue humore ? aut crescere carectum 
sine acjua ? Scirpus extra viret et intus 
vacuus est, et similiter carectum : et ideo 
quaerit refrigerium insipidum van?e lau- 
dis, et lucri temporahs. 

« Qui decimatis. » Ecce perversitas 



in ipso, » hoc est, in Deo^ ad quem re- hypocrisis. Et exponit Chrysostomus,. 



ferunt juramenta : quia ipse est qui san- 
ctiticat templum. Psai. x, 5 : Dominus in 
templo sancto suo.V%ci\. xlv, 5: Sancti- 
ficavit tabernaculum suum Altissimus . 

« Et qui jurat in ccelo. » 

Hoc addit : quia templum est typus 
coeh. « Jurat in throno Dei. » Nec ibi 
sistit, quia veritas divina confirmat jura- ram. 



« decimatis, » hoc est, decimas datis de 
minimis, ut a Sacerdotibus justi praedi-, 
cemini. Luc. xvni, H et 12 : Non sum 
sicut cseteri hominum, raptores, injusti, 
adulteri: velut etiam hic publicanus. Je- 
juno bis in sabbato, decimas do omnium 
quse possideo . Hieronymus exponit, « de- 
cimatis, » hoc est, decimas exigitis. Et 
prior expositio magis est secundum htte- 



mentum. Et ideo subdit : « Et in eo qui 
sedet super eum. » Supra, v, 31 : Neque 
per caelnm juraveritis, ciuia thronus Dei 
est. Psal. xLiv, 7 : Sedes tua, Deus, in 
Sccculum sseculi : virga directionis virga 
regni tui. 



« Mentham. » Mcnlha est minimum in 
oleribus, « et anethum, et cgminum, » 
quae sunt minima in granis, sive semini- 
bus. Hoc enim olusculo, et seminibus 
pauperes utuntur potius in condimentum 
quam in cibum : et tales a morali Philo- 



34 



72 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



sopho y.E[jL6 -./.£<;, hoc cst, granorTim cy- 

mini compulalores vocantur ' : el dicun- 

lur grsece [jir/.poy.tvcuv&t, hoc est, in par- 

vissimis magnam vim facientes. Bernar- 

dus : « Optimi videlicel festimatores re- 

« rum, qui magnam dc minimis, et nul- 

« lam penitus, vel parvam de maximis 

» curam gerunt. Cadit asina, et hahet 

« sublevantem ; pcrit anima, et non es^ 

« qui recogitct in corde suo. » Luc. xiv, 

5 : Ciijiis vesirum asimis aid hos in pii- 

icum cadet, ct non caniimio extraliet 

illum die sabbati ? Et etiam, Luc. xiii, 

15 et 16 : Uypocritse, unusfjuisque ve- 

strum sabbato non solvii bovem suum 

aut asinum a prsesepio, et ducit ad- 

aquare'^. Hanc autem filiam Abrahse... 

non oportuit solvi a vinculo isto die sab- 

bati ? 

« Et relinquitis qux graviora, » in 
pondere meriti, et reatu omissionis, 
« sunt legis. » IIoc etiam expressefaciunt 
Praelati et Sacerdotes nostri temporis. 
Jerem. vi, 13 : ^ minore iisque ad ma- 
jorem omnes avaritise siudent. Ilahacuc, 
II, 9 : Vse qui congregat avariiiam ma- 
lam domui suse, ui sit in excelso nidus 
ejus ! Isa. lvi^ 11 : Ipsi pastores ignora- 
verunt inielligenliam : omnes in viam 
suam declinaveruni, unusquisque ad 
avariiiam suam. 

Et enumeral tria, quse maxime ordi- 
nant communitates hominum. Proximus 
enim aut ordinatur secundum aequum : 
et sic est a judicium. » Aut secundum 
defectus supplementum : ettuncest « mi' 
sericordia. » Aut secundum veritatem : 
et tunc est « fides, » quae est inler homi- 
nes sine deceptionemendacii. Fides enim 
componitur a lieri et dicta : et quando 
dicta complenlur, fides servatur. De 
judicio dicitur, Isa. lix, 14 : Conversum 
esi retrorsum judicium, et justitia lo)igc 
stetit : quia corruit in platea veritas, et 
sequiias non potuit ingredi. De judicio 
similitcr et ride,.lerem. v, 1 : Quseritc in 
plateis Jerusalem, an inveniatis virum 



facientem judicium, et quserentem fidem 
De misericordia, Proverh. ui, 3 : Mise- 
ricordia et veritas non te dcseroni. Je- 
rem. l, 42 : Crudelcs sunt et immiseri- 
cordes. De fidc, Jerem. vir, 28 : Periit 
fides , ei ahlata est de ore eorum. Isa. i, 
23 : Principes tui infideles, socii furum : 
omnes diligunt mwiera, sequuntur retri- 
hutiones. 



« Haec oportuit facere. » 

Confiletur hic, et docet veram manda- 
torum compai'ationem^ dicens : « Ilcec, » 
sciUcet judicium et misericordiam et 
fidem, « oportuit, » preecepli necessitate 
et coactione legis, » facere. » Michaeae, 
VI, 8 : Indicabo iibi,o homo, quid sit ho- 
num, et quid Deus requirat a te : utique 
facere judiciitm, et diligere misericor- 
diam, et sollicitum ambulare cum Deo 
tuo. 

<f Et illa, » hoc est, solutiones deci- 
marum, « non omittere, » necessitate 
sustentationis ministrorum. Malach. iii, 
10 : Inferte omnem decimam in horreum, 
et sii cihus in domo mea. 

« Duces cseci. » 

Ecce objurgatio. Supi^a, xv, 14 : Cseci 
sunt, ei duces csecorum. 

« Excolantes culicem et camelum glut- 
tientes. » Culex parvarurn muscarum est 
genus quoddam ab aculeo quem oi'e ge- 
stat, sic vocatum : etnascitur exhalatione 
humorum : et est mctaphora, quod sicut 
in potu facile gluttitur, ita facile trans- 
iverunt magnas vitiorum deformitates, 
qua^ per camelum deforme et gibhosum 
animal et magnuin designantur, ut ubi 
tangebat aliquod eorum damnum, ihi 
etiani in parvis muUum mordebant ct 
colabant. Supra, xv, 3: Quare et vos 
transgredimini mandatum Dei propter 
iraditionem vesiram ? Majorcm enim vim 



* Vel mclius, Jtoiji.jvoy.iii.ot^.tv.oi, avarufi. 



TN EVANG. MATTH.^1, XXIlI-2?i, 2fi, 27, 28. 



73 



fecerunLiii iiuulolis uiauibusniauducaie, 
quaui in fornicalionc. 



« Voe vobis, Scriboe et PharisaQi hy- 
pocrita): quia mundatis quod deforis 
est oalicis et paropsidis, intus autem 
pleni estis rapiua et immunditia. 

Pharisffie ceece, munda prius quod 
intus est calicis et paropsidis, ut fiat id 
quod deforis est mundum. » 

Tangit hic ea quae sunt contra vitae ve- 
ritalem, secundum quod veritas vanitati 
opponitur. Et lioc est in tribus, scilicet 
in vanitate observantiarum, et in vani- 
tate exlerioriscompositionis, etin jactan- 
tia sermonis et sanctitatis : et quoad htec 
tria per ordinem sunt tria voe. 

De primo dicit duo, maledictionem vi- 
deHcet, et objurgationem. 

De maledictione dicit : « Vse vobis, 
Scribse et Pharisse.i. » Attende, quod 
praecedentia vse magis fuerunt contra do- 
ctrinam, quse est Scribarum : subse- 
quentia autem magis sunt contra appa- 
rentiam vanam, quse est Pharisseorum. 

Dicit igitur : « Vae vobis, etc. » So- 
phon. 111, 1 : Vss provocalrix, etredemp- 
ta civitas, columba I Extra enim est co- 
lumba, intus milvus. 

« Quia mundatis quod deforis est cali- 
cis. » Metonymia est, contentum pro 
continente. Jerem. li, 7 : Calix aureus 
Babijlon in manu Domini. Amos, vi, : 
Dibentes vinum inphialis. 

« Et paropsidis. » A paribus absidibus 
dicitur paropsis ' : et est vas de tabulis 
cequalibus factum, sicutpicaria, vel tina. 
Marc. vii, 3 et 4 : Pharisxi et omnes Ju- 
dcvi, nisi crebro laverint manus, non 
manducant...: e/a/o?'o,scilicetvenientes, 
nisi baptizenlur, non comedunt. Et haec 
observanlia exterioris munditioe non vi- 
tuperatur nisi per comparationem ad 



iuleriorem iniiuuiidiliain, quoe iion cura- 
balur ab eis. 

Et hoc e. t quod sequilur: « Intus aii- 
tem pleni eslis rapina. » Isa. iii, 14 : 
llapina pauperis in domo vestra. Na- 
hum_, II, 12 : Jrnplcvit pripda speluncas 
suas, et cubile suum rapina, 

« Et immunditia » carnali, quia di- 
cebant legem non prohibere auimam, 
sed manum : et ideo erant in concupi- 
scentiis venereorum continue. Ezcchiel. 
XIV, 3 : Fili hominis, viri isti posuerunt 
immunditias suas in cordibussuis. Daniel, 
xiii, 5G : Semen Chanaan, et non Juda, 
species decepit te : et concupiscentia sub- 
vertit cor tuum. 



« Phariseee casce.» 

Objurgatio est cum doctrina recti or- 
dinis. Thren. iv, 14 : Erraverunt cseci in 
plateis, polluti sunt in sanguine. 

« Munda prius quodintus est calicis et 
paropsidis, » hoc est, cordis ex quo pro- 
pinanda est sapientia, et ofTcrendus cibus 
virtutis. Jerem. iv, 14 : Lava a malitia 
cor tuum, Jerusalem, ut salva fias. Isa. 
1, 16 : Lavamini, mundi estote, auferte 
malum cogitationum vestrarum ab ocu- 
lis meis. 

« Ut fiatidquod deforis estmundum. » 
Ecce quod exteriorem munditiam non vi- 
tuperat. AdTitum,i, 15 : Omnia munda 
mundis : coinquinatis autem et infideli- 
bus nihil est mundum. 



« Vee vobis, Scriba? et Pharisaei hy- (^^ 
pocritae : quia similes estis sepulcris 

dealbatis, quse a foris parent homini- 

bus speciosa, intus vero plena sunt 

ossibus mortuorum et omni spurci- 

tia. 

Sic et vos a foris quidem paretis ho- ^^ 



' Vel mellus a ita,;o'|"!; (irapa, ^ov). Dicitur etiam parapsis. 



7i 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



minil)us justi, intus autem pleni estis 
hypocpisi et iniquitate. » 

Secunduin vie, quod est in vanilate 
exterioris compositionis cum interiori 
immundilia vitiorum. Et dicit duo : ma- 
ledictionem sub metaphora, et ejusdem 
metaphorae explanationem. 

Dicit igitur : « VcV vobis, Scribge et 
Pharisaei lujpocritx. » Eccli. ii, 14 : Vx 
duplici corde, et labiis scelestis, et mani- 
bus malefacientibus, et peccatori terram 
ingredienti duabus viis ! 

« Qui similes estis sepulcris dealba- 
tis. » Cui dealbationi comparatur exte- 
rior composilio hypocritae. Pinguntur 
enim in sepulcris pulchrse imagines, et 
magnorum factorum, et heroum magna- 
lia. Psal. Lxvii, 7 : Qui exasperant, qui 
habitant in sepulcris. Isa. xxii, 16 : Ex- 
cidisti tibi hic sepulcrum. Isa. xi, 10 : 
Erit sepulcrum ejus gloriosum. Unde 
cuidam tali dixit Paulus, Act. xxiii, 3 : 
Percutiet te Deus, paries dealbate. 

« Qusea foris apparent hominibus spe- 
ciosa. » Proverb. xxxi, 30 : Fallax gra- 
tia, et vana est pulchritudo. 

« Intus vero plena sunt ossibus mortuo- 
rum, » per quae significatur robur ad 
peccandum et duri cordis obstinatio. 
Ezechiel. xxxn, 27 : Iniquitates eorum 
in ossibus eorum. 

« Et omni spurcitia, » quantum ad 
carnis desideria, Psal. v, 11 : Sepulcrum 
patens est guttur eorum, linguis suis do- 
lose agebant. Psal. xiii, 3 : Venenum as- 
pidum sub labiis eorum. Isa. xiv, J9 : 
Tu projectus es de sepulcro tuo c[uasi 
stirps pollutus et obvolutus. 

« Sic et vos a foris quidem paretis 
hominibus justi, » 

In exteriori corporali compositione, et 
virtutis similitudine. Et cst explanafio 
prieinduclai melapliora^. II ad Tiniolh. 
III, 25 : Erunt homines seipsos aman- 
tcs .., habentes speciem quidem pielaiiSy 
virlutem aiitcni ejus abnegantes. Conlra 



quod dicit, Psal. xliv, 14 : Omnis gloria 
ejus filiae regis ab intus. Et, Cantic. i, 
4 : Nigra suin, sed formosa, sicut taber- 
nacula Cedar, sicut pelles Salomonis. 
Tabeinacula enim Cedar intus pulchra, 
et extra sunt horrida : et pelles quas fecit 
Salomonad tegendam arcam, intus erant 
auratse et fulgentes gemmis, et extratur- 
pes. 

« Intus autem pleni eslis hgpocrisi. » 
I ad Timoth. iv, 1 : Spiritus manifeste 
dicit, c/uia in novissimis diebus discedent 
quidam a fide, attendentes spiritibus er- 
roris, et doctrinis dsernoniorum in ligpo- 
crisi loquentium mendaciurn. 

« Et iniquitate, » scilicet contra proxi- 
mum. Ezechiel. vii, 23 : Civitas plena ini- 
quilate. Psal. lxxiii, 7 : Prodiit quasi ex 
adipe i)iiquitas eorum : transierunt in 
affectum cordis. 



« Vae vobis, Scribae et Pharisaei hy- 
pocritse, qui sedificatis sepulcra Pro- 
phetarum, et ornatis monumenta ju- 
storum. 

Et dicitis : Si fuissemus in diebus 
patrum nostrorum, non essemus so- 
cii eorum in sanguine Prophetarum.» 

Tertium est vse contra veritatem vitae, 
quod est propter falsam sermonis jactan- 
tiam. Et habet partes duas : in quarum 
prima ponil maledictionem cum objur- 
gatione : etin secunda, convincit jactan- 
tiam esse mendacem, ibi, t- 34 : « Ideo 
ecce ego ad vos mitto, etc. » 

In prima harum partium tria continen- 
tur, interminatio videlicet maledictionis 
pro jactantia operis et sermonis, et os- 
tentio vanitatis et falsitatis, et objurgatio 
criminis. 

Adhuc, primumhorum duo habet, sci- 
licet maledictionem pro jaclanlia opcris, 
et pro jactantia sermonis. 

Dicit igilur : « Vx vobis, Scribae et 
Pharisa'1 Jigpocrit.r. » Sophon. n, .'5 : 



I 



IN EVANG. MAimf:!, XXII1.29, 30, 31, 32, 33. 



/■> 



Va^ c//// liabilalis /uniculum maris, ycns 
perdilorum ! 

« Qui, » per sanctilatis jaclalum amo- 
rom, « aulificalis, » solcmnibus saxis, 
« sopulcra Prophctarum, » in quibusfuit 
excellens (iivinjje volunlatis revelatio. 
Psal. Lxxxviii, 20 : Tunc loculus cs in vi- 
sione sanclis luis. Osee, xii, 10 '. Eyo vi- 
sionem mulliplicavi, et in manii Prophe- 
tarum assimilatus sum. 

« Et ornatis, » decoris picturis et colo- 
ribus, « monument a : n {Wcidi quasi moni- 
menla, eo quod tituli ponebantur in ta- 
libus bustis et tumulis, <.<. justorum,)-) in 
quibus fuit excellons divina bonitas. 

« Et dicitis, » 

Ecce jactantia sermonis. « Si fuisse- 
mus in diobus pairum nostroriDiiy » 
homicidarum, « non essemus socii eo- 
rum, » per consensum, « in sanguine » 
effuso « Prophetarum. » Psal. lxxviii, 3 : 
Pl Ifuderunt sanguinem servorum tuorum, 
tamquam aquam in circuitu Jerusalem. 
Act. vii, 52 : Quem Prophctarum non 
sunt persecuti patres vestri ? Et occide- 
runt eos qui prsenuntiabant de adventu 
Jusli, cujusvos nuncproditores et homi- 
cidse fuistis. 



« Itaque testimonio estis vobismetip- 
sis,quia filii esiis eorum qui Prophe- 
tas occiderunt. 

Et vos implete mensuram patrum 
vestrorum. 
{ Serpentes, genimina viperarum, 
quomodo fugietis a judicio gehen* 
nae? » 

; Ecce confutatio per ostensionem vanae 
et planoe falsitatis. Dicit autem duo : 
primo enim confutat : et secundo, con- 
futationem per id quod anima de sua oc- 
cisione conceperat, prsedicit. 

Dicit igitur : « Itaque, » ex quo iilos 
conrilcmini palros qiii Projihclas occide- 



ruiit, « teslirnonio estis vobism tipsis, » 
hoc esl, contra vonK^tipsos : [)cr hoc jarn 
tractatis quahler Domiiuim [)ro[)helaium 
occidatis, et (lisci[)ulos ejus : « quia cs- 
tis, » per imitationein, « filii eorum q7ii 
l^rophetas occiderunl . » III Itej^. xix, 10: 
Altaria tua detruxerunt, Prophetas tuos 
occiderunt gladio, derelictus sum ego 
solus, et c/userunt animam meam. 

« Et vos impletc, » hoc est, implehi- 
tis, sicut, Joan. ii, 19 : Solvite templum 
hoc, id est, solvetis. Et est pra?diclio fu- 
luri liomicidii, per quod prohaiitur lilii 
liomicidarum. 

« Mensuram. » IIoc enim solum deest, 
quod non cst plena, quia Doniinus Pro- 
phetarum est occidendus : ct tunc men- 
surfle plenaj respondebit deslructionis et 
abjectionis poena. I ad Thessal. ii, IG : 
Ut impleant peccata sua semper. Genes. 
XV, 10 : Necdum cnim completse sunt 
iniqiiitafes A morrhpeorum. 

« Patrum vestrorum. » E/echiel. xvi, 
3 et 4 : Pater tuus Amorrhseus, et mater 
tua Cethsea. El cjuando nata cs, in die 
ortus tui, non cst prsecisus umbilicus 
tuiis. Adhuc enim adhaeres ventri homi- 
cidarum. Isa.i, 4 : Vse genti peccatrici., 
populo gravi iniquitate, semini nequam, 
filiis sceleratis ! 

« Serpentes. » 

Obiurgatio est criminis. Serpentes au- 
tem sunt morsu linguse, quo cruciligunt 
Christum. Eccle.. x, U : Si mordeat ser- 
pens in silentioi nihil minus hahct qui 
occulte detrahit. Serpens enim morsu 
pejor est quam vipera : et ideo serpentes 
sunt in morsu Christi. 

« Genimina viperarum : » venenati 
venenalorum hhi in occisione Apostolo- 
rum, quara jam meditamini, sicut patres 
vestri prophetas occiderunt. Supra, ni, 
7 : Progenies viperarum, quis demonstra- 
vitvobis fugere aventura ira ? 

« Quomodo fugietis, » falso nomine 
jactatae justitiae, « a judicio gehen- 
n:e ? » quod erit secundum cordis scru- 



76 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



lalioiiem, et non secundum exteriorem 
jactantiam. Sophon. i, 12 : Scrutabor 
Jerusalem in lucernis. Apocal. xx, 12 : 
Libri aperti sunt : et alius Liber apertus 
est, c/ui est vitcB : et judicati siint mortui 
ex his quse scripta crant in libris. 



34 « Idco ecce ego mitto ad vos prophc- 
tas, et sapientes, et scribas. 

Hic convincit jactantiam esse menda- 
cem. Et tangit duo, scilicet quodocciso- 
res sunt Prophetarum, et ingrali maxi- 
mis beneficiis Domini : et ideo extermi- 
nandi, ibi, t- 37 : « Jerusalem Jerusa- 
lem. » 

In prima harum partium sunt tres pa- 
ragraphi : in quorum primo conlinetur 
beneficium missionis Aposlolorum : in 
secundo, maleficium occisionis : in ter- 
tio, justitia vindicationis. Et haec patent 
in littera. 

Nota aulem quod excellentia scientiee 
non est nisi tribus modis, scilicet in ac- 
cipiendo, et in scito, et in generalitate 
sciendi. Excellentia autem in acceptione 
scientise est in propheta : in scito autem 
excellentia est in sapiente : quia « sapiens 
« est qui scit ea quae difficile est homini 
« scire propter sciti altitudinem, » ut di- 
cit Philosophus : et hic est, qui scit divi- 
na per experimentum divinorum. Excel- 
lentiam autem in generalitate sciendi 
est in Scriba, qui, sicut dixit Hierony- 
mus, « est in tota lege doctissimus. » In 
primo horum, preedicatio fidei habet cer- 
titudinem : ex secundo_, saporem : et ex 
tertio, probationem : et his tribus perfi- 
citur praedicator fidei. 

Dicit igitur : « Ideo. » Quia dicitis vos 
non esse socios patrum homicidarum, 
« ideo, » ut ostendam vos esse menda- 
ces, « ccce, » in proximo, « ego mitto ad 
vos. » Luc. X, 3 : Ite : ecce ego mitto vos 
sicut agnos inter lupos, Mallh. x, 16 : 



Ecce ego mitto vos sicut oves in medio 
luporum. 

« Prophetas » Act. xuu, 1 : Erant in 
Ecclesia quse erat Antiochise, PropJtetse, 
et Doctores. Joel, ii, 28 : Prophetabunt 
filii vesiri, et filiae vestrse \ I ad Co- 
rinth. xiv, 29, 31 : Prophetse duo aut 
tres dicant, etcseteri dijudicent... Potestis 
enim omnes per singulos prophetare, ut 
omnes discant, etomnes exhortentur. 

« Sapientes, » qui de magnis et arduis 
dicant, sicut sunt coelestia. Proverb. vui, 
G, dicitsapientia : De rebus magnis locu- 
tura sum. I ad Corinth. ii, 6 et seq. : Sa- 
pientiam loquimur inter perfectos,sapien- 
tiam vero non hitjus sseculi, necjue princi- 
pum hujus sseculi, qui destruuntur : sed 
loquimur Dei sapientiam in mysterio, 
quse abscondita est..., quam nemo prin- 
cipum Jiujus sseculi cognovit. 

« Et Scribas, » in lege doctissimos, Spi- 
ritu sancto docente. Act. xxvi, 2i, dixit 
Festus : Insanis, Paule : multse te litte- 
rse ad insaniam convertunt . Daniel. xii, 
3 : Qui docti fuerint^ fulgebunt quasi 
splendor firmamenti : et qui ad justitiam 
erudiunt multos, cjuasi stellse in perpe- 
tuas seternitates. 

« Et ex illisoccidetis et crucifigetis, 
et ex eis flagellabitis in synagogis ve- 
stris,etpersequemini de civitate in ci- 
vitatem. » 

Hic tangit istorum filiorum paternam 
imitationem. Et tangit duo genera pcena- 
rum, mortis scilicet et afflictionis. 

Mortis autem duo genera, quorum 
unum simplicem dicit mortis mulctam : 
aliud autem supra mulctam mortis cu- 
mulum addit confusionis. Simihter affli- 
ctiones sunt captorum, et capiendorum : 
captorum quidem flagellatio, capiendo- 
rum persecutio. Et hoc est : « Et exillis 
occidetis, » sicut duos Jacobos : unum 
procuraverunt occidi per Herodem. Act. 



< Cf. Act. n. 16 et 17. 



IN EVANG. MATniMl, XXIlI-3i, 33, 30. 



77 



XII, 2 : Occidit autem Jacobum, fratrem 
Joannis, gladio. Allerum pi\TCC[)it occi- 
di Pontifox iii tem[)lo [^erlica fuUonis. 

« Et criicifKjetis, » confusionem ad- 
dendo morlis horrori ; ut l*etrum, et ip- 
sum Dominum, et Andream: et multos 
alios. Ad llebr. xii, 2 : Proposito sibi 
(jaudio sustiniiit crucem, confusione con- 
tempta. 

« Et ex eis fJagellabitis, » quae cst 
mulcta sinc morte. II ad Corinth. xi, 2i : 
A Judaeis quinquies, ciuadragenas, una 
mimis acccpi. Act. v, 41 : Ibant, scilicct 
Apostoli llageUati, gaudentes a conspe- 
ctu conciHi, quoniam digni liabiti sunt 
pro nomine Jesu contiimeliam pati. 



lum realus. II Machab. vi, 1,") : Ut pec- 
catis nostris in finrm devolutis, ita de- 
mum in nos vindicet. 

« Supervos, » opprimcndossicut mas- 
sa. Psal. xxxvii, ;> : Sicut onus grave 
gracatse sunt supcr me. IIoc csl enim 
onus vallis visionis '. 

« Omnis sanguis, «hocest, reatussan- 
guinis, II Machab, viii, 3 et i- : Et vo- 
cem sanguiuAS ad se clamantis audi- 
ret... '. et indignaretur super his. 

« Qui effusus est super terram. » Job, 
XVI, 19 ; Terra, ne operias sanguinem 
meum, neque inveniat in te locum la- 
tendi clamor meus. 

« A sanguine Abel justi, » quem oc- 



« In sgnagogis vestris, » ubi major cidit primus hujus generationis pater 
estconfusio.Apocalyps.il, 9 : Blasphc- Cain ^ « Usque ad sanguinem Zacha- 
maris ab his qui se dicunt Judgeos esse, rise, filii Barachise. » Zacharias fuit 
et non sunt, sed sunt sgnagoga Sa- fiHus Joiadee sacerdotis, qui pro prsero- 
tanx. gativa justiliae sua? Barachias, hoc est, 

Et persequemini, » non captos, sed bcnedictus Domini cognomento diceba- 
spoliatos, « de civitate in civitatem. » tur, II ParaUp. xxiv, 20 et 21 : Spiritus 
Supra, X, 23 : Cum persequentur vos in Dei induit Zachariam, fiUum Joiadie 
civitate ipsa,fugite in aliam.l ad Corinth. sacerdotem : et stctit in conspectu populi, 
IV, 12 : Persecutionem patimur, et su- et dixit eis : Hsec dicit Dominus Deus : 

Quare transgredimini prseceptum Domi- 
ni, quod vobis non proderit, et dere- 
liquistis Dominum ut derelinqueret vos ? 
Qui congregati adversus eum, miserunt 
lapides juxta regis imperiutn in atrio 
domus Doinini. 

Et hoc est, quod sequitur : « Quem 
occidistis inter temptum, » hoc est, tem- 
pU frontem exteriorem, « et altare » ho- 
locaustorum. 

Et quia aUquis posset dicere, quod 
isti non fecerunt hoc : ideo subsequen- 
ter asserit omnes istos, et iUos de una 



siinemus, 

« Ut veniat super vos omnis sanguis 
justus qui efTusus est super terrani, a 
sanguine Abel justi usque ad sangui- 
nem Zacharia?, UUi Barachice, quem 
occidistis inter templum et altare. 

Amen dico vobis, venient hsec om- 
nia super generationem istam. » 

« Ut veniat super vos. » Ut notat 
hic consecutionem, non causam : et tan- 
git hic ex dictis cumulum damnationis 
eorum ex multo reatu sanguinis. Et di- 
cit duo : reatus cumulum ex operibus 
eorum : et quia futura hsec adhuc sunt, 
ideo asserit ea pro certo ventura etcom- tur, « venient hsec omnia. » Licet non in 
plenda. tempore eorum facta sint, quia tamen 

Uicit ergo : « Ut veniat, » per cuinu- per istos compleiitur malitioe praetenden- 



esse generatione dicens 



« Amen dico vobis, » 



Quia in veritate talis vindicla seque- 



Ci'. Isu. xxii, 1. 



- Cr. Geiics. IV, 8. 



7J 



D. ALB. MAG. ORD. 1>1{/ED. 



37( 



lium. Isa. in, 1 1 : Vx impio in ma- 
lum ! retribiUio enim maniium ejus fiet 

ei. 

« Super generationem istam » pessi- 
mam. Psal. lxxvii, 8 : Generatio prava 
et exasperans. Generalio quxnon direxit 
corsuum, etnon est creditus cum Deo 
spiritus ejus. Sicut enim generatio est 
reclorum, qu« benedicetur,qua} non est 
in uno tempore : ita etiam malorum. 



« Jerusalem, Jerusalem, quse occi- 
dis prophetas, et lapidas eos qui ad te 
missi sunt, quoties volui congregare 
filios tuos, quemadmodum gallina 
congregat pullos suos sub alas, et no- 
luisti I » 

Hic ostendlt etiam ad malos suse di- 
lectionis etTectum et afTectum, et illorum 

incrratitudinem et malitiam. Et dicit 

o 

tria : primum est pertinax judaicse per- 
vcrsitatis malitia contra beneficum revo- 
cantem : secundum est ostensio sutfi di- 
lectionis etiam nolenti : tertium est con- 
clusio capituli de justa vindicta, quae 
procedet in eos. Et haec patent in 
littera. 

De primo dicit : « Jerusalem, Jeru- 
salem. » Geminatio notat compassionis 
afTectum. Vel, quia dixerat de patribus 
viperis, et liliis serpentibus in mahtia 
convenientibus, signilicansutrumque suc- 
cessione, per metonymiam nomen civi- 
tatis ingeminat, continens ponens pro 
contento. Luc. xix, il et 42 : Videns 
Dominus civitatem Je?'usalem, flevit su- 
per illam, dicens : Quia si cognovisses 
et tu. 

« Qude occidis prophetas. » III Reg. 
XIX, i_, Jczabel occidit prophetas Domi- 
ni : « et lapidas cos qui » ex magna 
charitato, « ad te missi sunt. » Suprii, 
xxn, () : Tenuerunt servos ejus, et con- 



tumeliis affectos occiderunt. Act. vii, 
59 : Lapidahant Stephanum, ejectum 
scilicet extra civitatem. Ad Hebr. xi, 
30 et 37 : Alii ludibria et verbera 
experti, insuper et vincula et carceres : 
lapidati sunt, secti sunt, ientati sunt, 
in occisione gladii mortui sunt. 

« Quoties volui, » hoc est, quoties- 
cumque volui. Et est ostensio dilcctionis 
etiam nolentibus et reluctanlibus. 

« Congregare, » in unum cor, et unam 
animam, sicut erat mullitudinis creden- 
tium*. Psal. cxlvi, 2 : Dispersiones Israe- 
lis congregabit. Ezechiel. xi, 17 : Con- 
gregabo vos de populis, et adunabo de 
terris in quibus dispersi estis. 

a Filios tuos, » quos ex semine meo, 
hoc est, ex verbo legis genuisti. 

« Quemadmodum gallina congre- 
gat. » Gallina quae etiam non suos 
fovet et congregat et infirmatur ad pul- 
los, ita ut vox acuatur, et sibi cibum 
subtrahens pullis ministrat, et periculis 
se pro puUis exponit, et eos ad vitalem 
suum calorem sub pennis congregat. De 
primo horum, Supra, xi, 28 : Venite ad 
me, omnes qui laboratis et onerati estis. 
De secundo, II ad Corinth. xi, 29 : Quis 
infirmatur, et ego non inflrmor ? De ter- 
tio, Joan. vi, 36 : Caro mea vere est 
cibus, et sanguis meus vere est potus. 
De quarto, Joan. xviii, 8 et 9 : Si me 
quaeritis, sinite hos abire. Ul impleatur 
sermo quem dixit : Quia quos dedisti 
mihij non perdidi ex eis quemquam, 
Dequinto, Psal. cv, 47 : Congrega nos de 
nationibus, ut conflteamur nomini san- 
cto suo, et gloriemur in laude tua. 

« Congregat pullos sub alaa. » Psal. 
Lvi, 2 : In umbra alarum tuarum spe- 
rabo, donec transeat iniquitas. Deuter. 
xxxii, 11 : Expandit alas suas, et as- 
sumpsit eum, atque portavit in hiimeris 
suis. 

« Et noluisti, » hoc est, etiam quos 
congregavi, te nolente, et rcluctante con- 
gregavi. Joan. v, iO : Non vultis venire 



' cr. Act. IV, :\2 : MallHndinhcredenlkim erat cor unum et anima una. 



IN EVANG. ^FATTILKI, X.\ni-38, 30. 



70 



ad rne ut vildui habcalis : el idco jusla 
vos consequilur condeinnalio. 
VA hoc est : 



« Ecpo relinquetiir vobis domiis ve- 
stra descrta. 

Dieo enim vobis, non mo videbilis 
amodo, donec dieatis : Benedietus qni 
venit in nomine Domini. » 

« Ecce relinquetur votji.s, » non niilii 
de c»£lei'o, « dornus, » scilicet templum, 
« vestra, » non mea, « deserta. » .lerem. 
xu, 7 et 8 : Ueliqui domum meam, 
dimisi haereditatem meam.... Facla est 
mihi hasreditas mea quasi leo in silva : 
dedit contra me vocem. Isa. i, 7 : Terra 
vestra deserta, civiiates vestne succensse 
igni : regionem vestram coram vobis 
alieni devorant, et desolabitur sicut in 
vastitate hostili. Jerem. li, 9 : Dere- 
linquamus eani, et eamus iaiusquisqrte 
in terram suam. In ecclesiastica historia 
legitur, quod audilfle sunt voces in tem- 
plo dicentes : Transeamus ab his se- 
dibus. 

Probatio autem quod deserta erit, 
est quia 



« Dieo vobis, non me videbitis 
amodo, » 

A tomporo passionis, « dnner dica- 
tisy » in socundo advenlu : « /iencdi- 
ctus » cst, in quo non est nisi i)encdi- 
ctio, « qui venit in nomine Domini, » 
in quo nihil nisi nomen ot aotitia Doi 
apparuit, queni Pater misit ad nomon 
suum clarilicandum : et tunc tardc di- 
cotis. Luc. XXI, 27 : Videbunt Filium 
hominis vcnientem in nube. Zachar. xn, 
10 : Adspicient ad me quem confixerunt. 
Apocal. 1,7: Ecce vcnit cum nubibus, 
et videbit cum omnis oculus, et qui eurn 
Ijupugerunt. Isa. xxx, 27 : Ecce nomcn 
Domini venit de longinquo : ardens /u- 
ror ejus et gravis ad portandum. ILtc 
est expositio Chrysostomi. Hieronymus 
autem exponit de ultima conversione 
Judaeorum, quando vidontos se ab Anti- 
cliristo esse decoptos, convortentur et 
conlitobuntur Filium Doi esse Jesum, ol 
])onodictum qui venit in nomino Domi- 
ni, prodens multis signorum experimon- 
tis notitiam Patris. Psal. Lvni, 15 : 
Famen patientur ut cancs : ct circuibunt 
civitatem. Isa. x, 22 : Si fuerit populus 
tuus Israel quasi arena maris, i^eliquise 
convertentur exeo. 

Sic igitur terminatae sunt intermina- 
tionos maledictionum, etc. 



80 



I) ALB. MAG. ORD. PRiED. 



CAPUT XXIV. 



Prcedicit templi eversionem, monetque iit caveant a venturis sediictoribiis, fiitu- 
raprcenuntians bella ac persecutiones : surgent pseudochristi et pseudopro- 
phetce : deadventu Filii hominis prcecedentibus signis in sole, luna et stellis 
omnibus ignotum dicit Christus diemjudicii : et de fideli ac malo servo : pro- 
pter quce docet semper esse vigilandum. 



1. Et egressus Jesus de teniplo, ibat. 

Et accesserunt discipuli ejus i, 
ut ostenderent ei asdificationes 
templi. 

2. Ipse autem respondens dixit illis : 

Videtis hffic omnia? Amen dico 
vobis, non relinquetur hic lapis 
super lapidem, qui non de- 
struatur^. 

3. Scdente autem eo super montem 

Oliveti, accesserunt ad eum dis- 
cipuli sccreto, dicentes : Dic 
nobis quando hasc erunt? et 
quod signum adventus tui et 
consummationis saeculi ? 
4- Et respondens Jesus, dixit eis : 
Videte ne quis vos seducat ^. 

5. Multi enim venient in nomine 

meo, dicentes : Ego sum Chri- 
stus : et multos seducent. 

6. Audituri enim estis proelia, et opi- 

niones prceliorum. Videte ne 
turbemini : oportet enim ha^c 
fieri, sed nondum est finis. 

7. Consurget enim gens in gentem, 

et regnum in regnum : et erunt 
pestilentice, et fames, et terrse- 
motus per loca. 

8. H^ec autem omnia initia sunt do- 

lorum. 



9. Tunc tradent vos in tribulatio- 
nem, et occident vos ^ : et eritis 
odio omnibus gentibus propter 
nomen meum. 

10. Et tunc scandalizabuntur muhi, 

et invicem tradent, et odio ha- 
bebunt invicem. 

1 1 . Et multi pseudoprophetce surgent, 

et seducent multos. 

12. Et quoniam abundavit iniquitas, 

refrigescet charitas muhorum. 

i3. Qui autem perseveraverit usque in 
finem, hic salvus erit. 

14. Et praidicabitur hoc evangelium 
regni in universo orbe, in testi- 
monium omnibus gentibus : et 
tunc veniet consummatio. 

i5. Cum ergo videritis abominatio- 
nem desolationis % quai dicta 
est a aniele propheta ®, stan- 
tem in loco sancto, qui legit 
intelligat . 

16. Tunc qui in Jud^a sunt, fugiant 

ad montes : 

17. Et qui in tecto, non descendat 

tollere aliquid de domo sua : 

18. Et qui in agro, non revertatur 

tollere tunicam suam. 

19. Vce autem prcegnantibus et nu- 

trientibus in illis diebus! 



* Mcirc. XIII, 1 ; Iaic. xxi, o. 

2 Luc. XIX, 44. 

3 Ad Ephes. v, G ; ad Coloss. n, 18. 

^ Supra, X, 17 ; Luc. xxi, 12; Joan. xv, 20 ct 



xvr, 2. 

^ Marc. XIII, 14; Luc. xxii,20, 
6 DanieL ix, 27. 



CM\ XXIV MATTH/EI. 



81 



20. 



21 . 



22, 



20. 



24. 



2?. 
26. 



27. 



28. 
29. 



3o. 



33 



34. 



35. 



36. 



37. 



38. 



3i. 



Orate autcm ut non fiat fuga vc- 

stra in hicme, vcl sabbato *. 
Erit cnim tunc tribulatio magna, 32 
qualis non fuit ab initio mundi 
usque modo, ncque fict. 
Kt nisi breviati fuisscnt dies illi, 
non ficret salva omnis caro : 
scd proptcr electos breviabun- 
tur dics illi. 

Tunc si quis vobis dixerit^ : Ecce 
hic cst Chrisius, aut illic, noii- 
tc crcderc. 

Surgent enim pseudochristi et 
pseudoprophetae, ct dabunt si- 
gna magna et prodigia : ita ut 
in errorem inducantur, si fieri 
potcst, ctiam elccti. 

Ecce praidixi vobis. 

Si ergo dixcrint vobis : Eccc in 
deserto cst, nolite cxire : ecce 
in penetraHbus, nolitc crede- 
rc. 

Sicut enim fulgur cxit ab Oricnte 
ct parct usquc in Occidentem, 
ita erit et adventus Filii homi- 39. 
nis. 

Ubicumque fuerit corpus, illic 
congregabuntur et aquil^ ^. 

Statim autcm post tribulationem 
dierum illorum, sol obscurabi- 
tur ', et luna non dabit iumen 
suum, et stellte cadent de coelo, 
ct virtutes coelorum commove- 
buntur : 

Et tunc parebit signum Filii ho- 
minis in coelo : et tunc plangent 
omncs tribus terrae, et videbunt 
Filium hominis venicinem in 
nubibus coeli cum virtute multa 
et majestate ^. 

Et mittet angelos suos cum tuba 44. 
ct voce magna ^ : ct congrcga- 
bunt electos ejus a quatuor ven- 



40. 
41. 
42. 

43. 



tis, a summis coelorum usque 
ad tcrminos eorum. 
Ab arborc autcm fici discite para- 
bolam : cum jam ramus ejus 
tcner fucrit ct folia nata, scitis 
quia prope cst ii;stas : 
Ita et vos, cum vidcritis hasc om- 

nia, scitolc quia prope est in 

januis. 
Amen dico vobis, quia non pr£e- 

teribit generatio ha^c, donec 

omnia hxc fiant. 
Coelum et terra transibunt, verba 

autem mea non pra^teribunt \ 
De die autem illa et hora nemo 

scit, neque angeli coelorum, ni- 

si solus Pater. 
Sicut autem in diebus Noe % ita 

crit et adventus Filii hominis. 
Sicut enim erant in diebus ante 

diluvium, comedcntes et biben- 

tcs, nubentes ct nuptui traden- 

tes, usque ad eum diem quo 

intravit Noe in arcam. 
Et non cognoverunt donec venit 

diluvium, et tulit omnes : ita 

erit et adventus Filii homi- 

nis. 
Tuncduo erunt in agro : unus as- 

sumetur et unus relinquctur. 
Duai molentes in mola : una assu- 

metur et una rclinquetur. 
Vigilate ergo, quia nescitis qua 

hora Dominus vester venturus 

sit. 
Illud autem scitote, quoniam si 

scirct paterfamilias qua hora 

fur vcnturus esset ^ vigilaret 

utique, et non sineret perfodi 

domum suam. 
Ideo et vos estote parati, quia qua 

nescitis hora Filius hominis 

venturus est. 



*■ Act. I, 12. 

* Marc. XIII, 21 ; I.uc. xvit, 23. 
^ Luc. XVII, 37. 

* Isa. XIII, 10 ; Ezechiel. xxxii, 7 ; Joel, it, 10 
et iii, 1,") ; Marc. xiii, 24; Luc. xxi, 25. 

XXI 



* ApocaL I, 7. 

6 I ad Corinlh. xv, r)2 ; I ad ThessaL iv, lo, 
■'' Marc. XIII, 31. 

* Genes. vii, 7 ; Luc. xvii, 26. 
3 Marc. Mii, 33 ; Luc. xii, 39. 

6 



82 



D. ALB. MAG. ORD. PRtED. 



45. Quis, putas, est fidelis servus ct 

prudens, quem constituit domi- 
nus suus super familiam suam, 
ut det illis cibum in tempore ? 

46. Beatus ille scrvus quem, cum ve- 

nerit dominus ejus, invenerit 
sic facientem '. 

47. Amen dico vobis, quoniam super 

omnia bona sua constituet 
eum. 

48. Si autem dixcrit malus servus ille 



in corde suo : Moram facit do- 
minus meus venire : 

49. Et coeperit perrutere conservos 

suos, manducet autem et bibat 
cum ebriosis : 

50. Veniet dominus servi illius in dic 

qua non sperat, et hora qua 
ignorat, 
5i. Et dividet eum, partemque ejus 
ponet cum hypocritis: illic erit 
fletus et stridor dentium ^ 



IN CAPllT XXIV IMATTITyEI. 

ENARRATIO. 

.« Et egrcssus Jesus de templo ibat : 
et accesserunt discipuli ejus, ut os- 
tenderentei cedificationes templi. 

Ipse autem respondens dixit illis : 
Videtis haec omnia Amen dico vobis, 
non relinquetur hic lapis super lapi- 
dera, qui non destruatur. » 



Descripta sufficienter causa destructio- 
nis Judseorum et ahjectionis, hic tangit 
preedicationem modi destructionis eorum : 
et in modo destructionis et excidii Judsese 
includit signa, et modum consummationis 
saecuh, et adventus sui : propter quani- 
dani Discipulorum suorum quaestionem. 

Dividitur ergo capitulumtotum in duas 
partes : in quarum prima more historio- 
graphi tangit opportunitatem congruam, 
qua venil ad ista piaedicenda : in secun- 
da aulem ipsam texit seriem preedictionis, 
ibi, t. ^) : « Et responclens Jesus, etc. » 

In prima harum sunt quatuor paragra- 
plii : in quorum primo conlinetur si- 
gnum indignationis suce ad templum, 
quo jam quasi minn])atur cxcidium fu- 



turum : in secundo, ex hoc inducti disci- 
puh describuntur ostendere eedificatio- 
nes firmas templi, quae ruinam non 
paterentur suhito et de facili : in tertio, 
universalis praedictio ruinae ostenditur 
discipuhs a Domino : et in quarto, ex 
hoc dicto occasionata quaestio tiiformis a 
discipuhs Domino proponitur, propter 
quam terminandam, tota sequens in- 
ducitur narratio. Et haec patent in lit- 
tera. 

De primo igitur dicit : « Et egressus. » 
Quia enim dixerat : « Ecce relinque- 
tur vohis domus vestra deserta ^, » vo- 
luit hoc corporali signo ostendere. Et 
ideo, « egressus Jesus, « qui sanctifica- 
tor erat temph, « de templo ibat, » indi- 
gnatus de perversitate eorum qui dispo- 
nebant templi cultus. Ezechiel. ni, 12 : 
Benedicta gloria Domini de loco suo, 
supple, recessit. Et, ihidem, f. 14 : Abii 
amarus in indignatione spiritus mei. 
Osee, V, G : Ablatus est ab eis. Nec 
dicitur quo ibat, ut significetur quod 
.jam in dispersionem gentium praemedi- 
tabalur ire, et docturus ffentes, Joan. 
vn, 3.") : Numquid in dispersiotiem gen- 
tium ilurus est, et docturus gentes ? 

« Et, » videntes jam discipuli signa 
indignationis ejus ad templum, « acces- 
serunt, » scientes quod sancta non com- 



' Apocal. wii, 1.5. 

^ Supra, xui. \'l ; Infra, wv, 3^1. 



Cf. y. 38 capilis piajcedentis. 



IN EVANG. MATTUJE], XXIV-1, 2, 3. 



83 



lapidwn inriima. Isa. xxxiv, II : Ex- 
tendetur super earn mcnsura, ul rediga- 
tur ad nihiluni, el perpoidiculum ad 
desolationcrn. Luc. xix, 43 et 44 : Cir- 
cumdabunt te inimici tui vallo, et cir- 
cumdabunt te, et coangustabunt te un- 



municaret canibus ', familiarius adjun- 
gentes se ; quia dixerat, Supra, xiii, 11 : 
Vobis datum est nosse mysteria rcgni 
coelorum, illis autcm non est datum, 
sed tantum in parabolis. 

« Discipuli ejus. » Dc quibus, Joan. 
XV, 15 : Vos dixi amicos : quia omnia dique, et ad terram prosternent te, et 
qupecumque audivi a Patre meo, nota filios tuos qui in tesunt, et non relin- 
feci vobis. quent in te lapidem super lapidem, 

c< Ut ostenderent ei ledificationes tem- eo quod non cognoveris tempus visitatio- 
pli : » quain sumptuosae essent, et quam nis tuas. 
lortes : nec ut ignoranti ostenderent, 
sed ul ipsa ostensione praeloquerentur, 
ut aliquid futurum circa templum de in- 
dignatione quam prsetendebat, prsenun- 
tiaret. Unde, Marc. xiii, 3 : Interroga- 
bant eum separatim Petrus, et Jacobus, 
etJoannes, et Andrseas, qui majores erant 
zelatores doctrinae futurorum. Quaere- tui et consummationis saeculi ? » 
bantpro omnibus aliis. In signura ejus, 

quod dictum est, dicitur, Marc. xiii, 1, Hic vult ponere ordinem qusestionis. 

quod unus discipulorum dixit : Magi- Et tangit tria : opportunitatem videlicet 
ster, adspice quales lapides^ et quales respondendi ex loco acceptam, et posi- 
slructurx ! (^\XA?,\ diceret : Multa virtus tionem respondentis Domini : et digni- 



« Sedente autem eo super montem 
Oliveti, accesserunt ad eum discipuli 
secreto, dicentes : Dic nobis, quando 
heec erunt? et quod signum adventus 



requiritur ad lioc quod deserta remaneat, 
sicut jam indignatio tua praeloquitur. 

« Ipse autem respondens dixit illis. » 

Ad animura enim respondet scrutans 
corda et renes Deus ^ ; quia, sicut dicitur, 
I Regum, XVI, 7 : Dominus intuclur 
cor. 



tatem qucerontium, qui merentur ut re- 
spondeatur eis : et ordinera ipsius quae- 
stionis. 

Ex parte autem Domini, a quo quae- 
rendum est, duo tanguntur : positio cor- 
poris, et locus. 

De positione corporis dicit : « Sedente 

autem eo. » Voluit enim Dominus situ 

corporis demonstrari, qualis esse debeat 

« Videtis hsec omnia? » tam cedili- respondens interrogatus de divinis. In 

ciuin, quara cuUurn, et cultores. ' stante enira, vel arabulante non quie- 

« Arnen dico vobis. » Conrirmatio est scunt spiritus, sed protenduntur ad cun- 



futurae prophetiae : « non relinquetur 
hic, » in isto loco, a lapis super lapi- 
dem, » quia a fundamentis evertetur, 
« qui non destruatur » destructione tah, 
quod non tantura praecipitentui-, sed 
etiara lapides conlerantur, et comburan- 
tur in pulvcrera. Jerera. xxvi, 6 ; Dabo 



cta quae corpus sustentant, et portant : 
et ideo tunc abstrahuntur a virtutibus 
aniraaUbus : et ideo iUae non bene tunc 
operantur. In jaccnte autem discurrunt 
fumi ad caput, qui turbant, propter 
quod non clari sunt spiritus in capite. 
Sed in sedente quiescunt, et puri sunt : 



domum istam sicut Silo, et nrbem hanc et ideo potest loqui sapientiara inter per- 
dabo in malediclionem. Isa. xvii, 1 : fectos . Supra, v, 1 et 2 : Cum sedisset, 
Desinet esse civitas, et erit sicut acervus accesserunt ad euni discipuli ejus, et 



» Cf. Matth. vu, 6. 
* Psal. vii, 10. 



3 1 ad Corintii. 
inter perfectos. 



11, 6 : Sapientiam loquimiir 



84 



1). ALB. MAG. ORD. PR^D. 



aperiens os siiKm. docebat eos, dicens. Et 
sirailiter, Lucse, vi, 20. Hoec est causa, 
quod cathedra ponitur Doctoribus. Luc. 
II, i6 : Invenernnt illum in templo se- 
dentem in medio Doctorum. Hinc est, 
quod PsaL lxxix, 2 : Qui sedes super 
Cherubini, qui plenitudinem scientia^ si- 
gnificant. 

« Super montem Oliceti. » Opportu- 
nitas est ex loco, ubi cst generatio olei, 
quod est ministerium luminis. Et ideo 
Zacharioe, iv, 14, dicitur dc duabus oli- 
vis a dextris et sinistris lampadis : Isli 
sunt duo filii olei, scilicet splendoris. Et, 
Prudentes virgines acceperunt oleum in 
vasis suis cum lampadihus '. Isa. lxii, 
1 : Propter Sion non taceho, et propter 
Jerusalem non quiescam, doncc egredia- 
tur ut splcndor Justus ejus, et Salvator 
ejus ut lampas accendatur . Ubi enim 
aptius sederct candor lucis aeternse, et 
splendor glorioe -, nisi super minislerium 
luminis et fomitem oninis illuminatio- 
nis, cum de tantis illuminare voluit di- 
scipulos. 

Addilur aulem, Marc. xiii, 3, quod 
sedit contra templum. Sed boc dicitur, 
ut contraria dicturus oslenderetur ad 
templi statum. 

« Accesserunt. » 

Ausu familiaritatis, quem jam dederat 
eis aperiendo aliquid de futuro excidio. 
Eccli. Li, 31 : Appropiate ad me, iiulo- 
cti, et congregate vos in domum discipli- 
nse. « Discipuli ejus, » qui responsione 
digni fuerunt. Qui autem fuerint ? Marc. 
xiii, 3, dicitur, quod fuerunt Petrus, et 
Jacobus, et Joaimcs, et Andreas, qui pra3 
caiteris siliebant doclrinam de futuris 
audire. Eccli. xxiv, 4t : Quoniam doclri- 
nam quasi anlelucanum illumino omni- 
hus, et enarrabo illam usque ad longin- 
quum. Et post modicum, ^. 4.3 : Jllumi- 
na1)o omnes speranles in Domino. 

c Diccntes, » qua^rendo : « /)i,', » boc 



est, edicsonante voceclara. Cantic. ii, 14: 
Sonet vo.x tua in auribus meis : vox 
enirn tua dulcis. « Nohis, » ad intelle- 
clum unum, ut audiamus. 1 Reg. iii, 10 : 
Loquere, Domine, quia audit servus 
tuus. PrcEmittit autem, quod, « secre- 
to, » non cum turbis. Job, iv, 12 : 
Quasi furtive suscepit auris mea venas 
susurri ejus. 

« Quando hsec erunt ? » Qusestio 
esl triformis. Quserit enim quando fu- 
turum sit Judoece excidium : et hoc est 
quod dicunt : « Quando hsec crunt ? » 
Act. I, 6 : Domine, si in tempore hoc 
restitues regnum Jsrael ? Qua^runt ite- 
rum : « Quod est sigfium adventus tui, » 
ad judicium ? « Et » quod sit signum 
« consummationis sseculi ? » Et dicit 
Chrysostomus quod « primum interro- 
(1 gant propter se : alia autem duo prop- 
« ter nos posleros eorum. » Nobis enim 
expedit scire hsec, sicut dulcis est som- 
nus : et viator qucerit, ubi manendum sit. 
Mercenarius libenter computat, quando, 
finiatur annus prgegnans : semper deci-' 
mum mensem computat. Supra, vi, 21 : 
Uhi est thesaurus tuus., ihi est et cor 
tuum. Job, VII, 2 et 3 : Sicut cervus de- 
siderat umbram, et sicut m,ercenarius 
prsestolatur finem operis sui : sic et ego 
hahui nienses vacuos, et noctes laborio- 
sas enumeravi mihi. 



« Et respondens Jesus, dixit eis : 
Videte ne quis vos seducat. » 

Ilis ita praiinissis, inducitur responsio 
dicta, tria continens. Primo enim osten- 
dit signa futuri excidii : secundo, signa 
excidii et consummationis saeculi, eo 
quod hoc erit ante adventum suum, licet 
ultimum ponatur in ordine qua^sitorum, 
ibi, t- 13 : « Cum ergo videritis abomi- 
nationem, ctc. » Tertio, dal signa adven- 
tus sui ad judicium, ibi, ^. 23 : Tunc si 



.MaKli. xxv, l-. 



- Cf. adHehr. i, ;!. 



TN EVANG. MATTH.^I, XXlV-i, 5. 



qiiis vohis dixerit : tJcai liic esl Ckri- 
sltis. » 

lii priiiio liarum duo suut, scilicel tri- 
bulalio iu qua erit JuiliBoe oxcidium : et 
quod ex lioc causatur ubique praedica- 
luui Evangelium, discipulis de Judisa iu 
orbem tcrnirum exeunlibus : et bic esl 
fmis excidii Juda^ai. Et cum perfcclum 
fueril, erit signum cousummalionis sae- 
culi : et ideo in medio duariim partium 
positum diaserticum est : boc est ad prae- 
cedens, etad sequens referendum. 

Adhuc, prima pars in duas dividitur : 
in tribulationem generalem inducentem 
excidium : et iu tribulationem specia- 
lem sanclorum : quse tribulalio crit pro- 
batio meriti et fidei et virtutis, ibi, 
t. y : « Tiinc tradent vos. » 

Antecedens autem pars duo continet, 
scilicet seductionem pseudoprophetarum, 



rnedio vestrum. Ad l^^pluis. v, (i 
vos seducat iiianibtis verbis. 



8:; 

Nemo 



« Multi eiiim venieiiL iii iiomine 
meo, dicentes : Ego sum Ghristus : et 
miiltos seducent. » 

llic tangit modum seductorum. Et tan- 
git tria : multitudinem, per quam nota- 
tur diversitas seclarum : adventum, per 
quem notatur quod non babeaut aucto- 
rilalem : et quod in nomine Christi, per 
quod notatur falsi nominis pietas, et Jiy- 
pocrysis. 

Dicit igitur : « Multi enim. » Non in 
uno corde et uno spiritu, unitatem spiri- 
tus servantes in vinculo pacis » : sed 
in muUiludiue dissentientium seclarum. 
1 ad Corintb. i, 11 : Signi/icatum est 



quce est in praejudicium veritatis ad no- mihi de vohis ah his qui snnt Chloes, 
cumentum fidei : et turbationem quietis quia contentiones sunt inter vos. Et, xi. 



19 : Oportet et hsereses esse, ut et qui 
prohati sunt in vobis manifesti fiant. Et 
ideo ante hoc dicit, I ad Corinth. i, 10 : 
Obsecro vos, fratres.., ut idipsum dicatis 
omnes, et non sint in vobis schismata. 
« Venient, » propria auctoritate non 



sanctorum, in priejudicium tranquillila- 
tis ad charitatis damnum et dispendium, 
ibi, t. <> : « Audituri enirn estis proelia, 
etc. » 

In prima harum tria continentur, cau- 

tela videlicet cavendae seductionis, mo- missi. Supra, vn, 15 : Q?ii veniunt ad 

dus, seductorum, et praesumptio eorum- vos in vestimentis ovium, intrinsecus au- 

dem. 'temsunt lupi rapaces. Joan. x, 8 : Om- 

Praemittit autem Evangelista, dicens, nes quotquot venerunt, fures sunt, et 

« fJt respondens Jesus, dixit eis^ » sicut latrones. 

pius Magister omnia nota faciens disci- « In nomine meo. » Dupliciter : quia 

pulis. Deuter. xxxiii, 3 : Qui appropin- exteriori pietate visa notam Dei habent. 

quant pedibus ejus, accipient de doctri- II ad Timoth. ni, 5 : Habentes speciem 

na illius. quidem pietatis, virtutem autem ejus ab- 

« Videte ne quis vos seducat, » hoc negantes. Vel, quia etiam signa quaedam 

est, seorsum a verilate ducat. Et reddit fecerunt in suae haeresis argumentum. 

hic cautos. x\d Coloss. ii, 8 : Videte ne Supra, vii, 22 et 23 : Multi dicent mihi : 

quis vos seducat per philosopldam et Domine, Domine, nonne in nomine tuo 

inanem fallaciam secundum traditionem prophetavimus, et in nomine tuo dsemo- 

hominum : quia pseudoprophetae semper nia ejecimus, et in nomine tuo virtutes 

veniunt in sublimitate philosophici ser- multas fecimus? Ettunc confitebor illis : 

monis, et in persuasibilibus humana? sa- Quia numquam novi vos. Horum multo- 

pientiae verbis. Jerem. xxix, 8 : Non rum unus fuit Simon, magus de Sama- 

vos seducant prophetse vestri, qui sunt in ria, de quo dicitur, Act. viu, 9 : Haec est 



o 



' Ad Epties. IV, 3 : SoUiciti senare unitatem spiritus in vinculo pacis. 



86 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED. 



6 



virtus Dei, quse vocatur m«^nfl «. Qui 
etiam de se scriptam reliquit : Ego sum 
sermo Dei : Ego speciosus : Ego para- 
cletus : Ego omnipotens : Ego omnia 
Dei. Theodas etiam quidam fuit et Ju- 
das Galilceus_, et alii quam plures. Sed 
etiam Joannes, ii, 18, in prima epi- 
stola, dicit : Audistis quia Antichri- 
sius venit : et nunc aniichrisii mulli 
facti sunt. « Consuelum enim est, ut di- 
« cit Chrysostomus, in omni tribulalione 
« multos surgere, qui futura fanalico 
« proedicant spiritu, et in errorem mit- 
« tunt homineSj eo quod tunc homines 
« sicut parturientes continue conjiciunt, 
« qualis exitus debeat essebelli, et qualis 
« futurus status. » Psal. cui, 20 : Posui- 
sti tenebras, et facla est nox : in ipsa 
periransibwit omnes bcstise silvse. Eccli. 
xxxiv, 6 : Sicui parturientis cor tuum 
phantasias patitur : nisi ab Altissimo 
fuerit missa visitaiio. 

« Dicentes. » Ecce prsesumptio. 

« Ego sum Christus. » 

II ad Thessal. ii, 4 : Extolliiur supra 
omne c/uod dicitur Deus, aui qiiod coli- 
tur. Sufficeret veris Prophetis, quodvere 
ostenderent se esse Christi. II ad Co- 
rinth. xi, 23 : Ministri Christi suni, plus 
ego. I ad Corinth. iv, 1 : Sic nos existi- 
met homo ut minisiros Chrisii, ei dis- 
pensatores mijsleriorum Dei. 

« Et mulios seduceni. » Ecce elfectus 
fallaciae. II ad Timoth. iii, 13 : Maliho- 
mincs et seduciores proficient in pejus, 
erranies, et in errorem mittentes. II ad 
Thessal. ii, 3 : Videte ne quis vos sedu- 
cat ullo modo. 



« Audituri enim estis pradia, et opi- 
niones proeliorum. » 

Ecce perlurbatio quietis Sanclorum. 



Tangit autem hic quatuor : quorum pri- 
mum est cautehT a perturbatione cum 
causa perturbante : et secundo, positio- 
nem perturbantium : tertium autem est 
descriptio modi perturbantium secun- 
duin speciem periculorum : quartum au- 
tem est istorum quanlitas. 

Circa priinuin sunt duo : causa pertur- 
bans, et cautela. 

Causa autem duplex : prima est in 
hoc quod dicit : « Audiiuri enim estis 
proilia. » Luc, xvi, 9 : Cum audieriiis 
proelia ei sediliones, nolite ierreri. Prce- 
ha enim ad hostes pertinent, seditiones 
ad cives : et hcec multa fuerunt in Ju- 
da^a ante cladem communem, sicut pa- 
tet DanieL x, pertotum. Isa. ni, 8 : 
Ruit enim Jerusalem, ei Judas concidit : 
quia lingua eoruni et adinventiones eo- 
rum conira Dominum, ut provocarent 
oculos majesiaiis ejus. 

Secundum autem est : « Ei opiniones 
prceliorum, » hoc est, exspectationes. Et 
sunt dua3 causse scissurae, videlicet quas 
faciebant haeretici, et monstra quae ap- 
parebant in coelestibus. Ex praedicatione 
cnim pseudoprophetarum, discordia mo- 
ta est contra aliquos, qui de doctrina illa 
non fuerunt : quod signiticatum est, 
ApocaL XVI, id ei li : Et vidi de ore 
draconis, ei de ore besiise, et de ore pseu- 
dopropheise , spiriius tres in modum ra- 
narum... ei procedunt ad Reges toiius 
ierrse congregare illos in proelium. Alia 
causa describitur, II Machab. v, 2 et 
seq., quod contigit Jerusalem apparere 
cohortes armatas, et congressiones fieri 
cominus, et scutorum et galeatorum mo- 
tus. Quapropter omnes rogabani in bo- 
num monstra converii. Job, vii, 14 : l^er- 
rebis me per somnia, ci per visiones hor- 
rore concuiies. Unde etiam tunc audie- 
banlur voces in templo : Transeanius ab 
his sedi])us. Et sicut Josephus dicit, vi- 
tula rufa, qure ofFerebatur in sacriticiuni 
puriticationis, ex qua liebat aqua expia- 



' Act. VIII, 9 ; Vir aulcm quidam, uomine Si- genlem Samariw, diceiis fe ease ahqnevn mngmmi, 
mon qui anle fuerat in civitale magus, soducens clc. 



IN EVANG. MATTH.EI, XXlV-f), 7, 8. 87 

lionis, iuter maims oirereiitium enixa est et regnum in regnum : et erunt pe- 

agnam : qute natune inordinatio futuri stilentia*, et fames, et terrccmotus per 

excidii dedit opinionem. loca. 

,,. , , . , . . , , Htco autem omnia initia sunt do- 
« videte ne turbemini : oportet 

, p . , , . lorum. » 
enira haec lieri, sed nondum est 

finis. 

Dcscribil tribuiationis inodum per ea 

Ecce cautebT admonitio, ne turbentur. quie turbabunl. Rt tangit tribulalionem 

Proverl). xii, 21 : Non contristabit ju- ex parte pugnai liominum, et ex parte 

stum quidquid ei acciderit. Joan. xiv, corruptionis electorum. 

27 : Non turhetur cor vestrum, neque Rx parte quidem pugnaj hominum, 

formidet. Turbalio autem est inaequali- malum perturbans dupliciter est ma- 

tas, sive casus quidam cordis in pcricu- gnum, generalitate videhcet, etpotentia 

lorum angustia, lumen rationis obnubi- pugnantium. 

lans : et hoc habet triplicem gradum : Generale notat, cum dicit : « Consur- 

tangit enim afticiendo, et impedit ratio- get gens in gentem. » Luc. xxi, 9 : Cum 

nem, etprosternit. Priinum est infirmila- audieritis pra^lia, et seditiones, nolite 

tis naturae : quia licet spiritus promptus terreri : -oportet primum hxc fieri, sed 

sit, caro tamen est inlirma : sccundum nondum statim finis. Hujus conlrarium 

est venialis culpee, Haruch, lu, 1 : Anima pra^cessit Christi in carne adventum. Isa. 

in angustiis, et spiritus anxius clamat ", ^ : ^^on levabit gens contra gentem 

ad te. Tertium est vitiosae perversitatis, gladium, nec exercebuntur ultra ad 

Josue, vn, 2.5 : Quia turbasti nos, ex- proelium. Apocal. vi, 4 : Datum est ei 

turhet te Dominus. Propter hoc dicit ^t sumeret pacem de terra, et ut (homi- 

Job, xxin, 17 : Non perii propter immi- nes) invicem se interficiant. 

nentes tenebras, nec faciern meam ope- De potcntia pugnantium subdit : « Et 

ruit caligo. regnum adversus regnum. » Hoc descri- 

Assignat autem rationem, quare non bitur, Danicl. x, 20, qualiter rex austri, 

turbentur : et haec est ratio, quare per- sive ^gypti, pugnabat adversus regem 

mittit Deus talia fieri, diccns : « Opor- Grseciae. Daniel. vii, 2 : Quatuor venti 

tet, )-) hoc est, opportunum est, scilicet cceli pugnahant in mari magno. 

meritis malorum expediens, et probatio- nEteruni, » corruptione elemcntorum 

ni bonorum. tripliciter : Qualiiale quidem corruptis 

Prinium autem generale Judaeae exci- elcmcntis crunt « pestilentise : » agro- 

dium : « Ilasc fieri, » ut per hoc admo- rum sterilitate erunt « fames : » compu- 

neantur quod graviora exspectant, nisi gnationis impulsu erunt « terrsemotus 

corrigantur. per loca. » Ezechiel. vii, 14 et 13 : Ira 

« Sed nondum est finis, » et ideo non mea super universum populum ejus... 

statim a Judiea recedatis, quinimo forti- Qui in civitate sunt, pestilentia et fame 

ter praedicationi instetis. Sic etiam, Su- devorabuntur. Jerem. xxix, 18 : Perse- 

pra, xvin, 7, dictum est : Necesse est ut quar eos in gladio, et in fame, et in pe- 

veniant scandala : verumtamen vse ho- stilentia : dabo eos in vexationem uni- 

mini illi per quem scandalum venit ! versis regnis terrse. Apocalyps. vi, 8 : 

Ezechiel. vii, 2 : Finis venit, venit finis Ecce equus pallidus : et qui sedebat su- 

super quatuor plagas terrae. per eum, jwmen illi Mors. Et sequitur : 

Et data est illi polestas interfcere gla- 
dio, fame, et morte. De terraemolu dici- 

« Consurget cnlm gens in gentcm, tur, Apocalyps. xvi, 18 : Terrsemotus 



8 



88 



D. ALB. MAG. ORD. PBJED. 



O 



factus est magmis^ qiialis numquam 
fuit ex quo /lomincs fucrunt super ter- 
ram. rsai<T, xxiv, 10 et 20 : Conlrilione 
conlcrctur terra, commotionc commovc- 
hitur terra, acjitatione afjitabitur lerra. 

« Hiec autem omnia initia sunt do- 
loruni. » 

b^cce mali quanlilas : quia enim dixe- 
rat quod ?«o??c/m;« statim finis : ideo dicit, 
quod haec sunt pi'imse parturitionis con- 
ceptus. Verunitamen, « dolorum, » non 
est in hebra^o : et est male translatum, 
et deberet esse sic : « ITaec omnia initia 
sunt parturitionum : » sed translator 
ponit eflectum pro causa. Tsa. xiii, 8 : 
Torsiones ct dolores tenebtmt, quasi par- 
turiens dolebunt. Isa. xxxvn, 3 : Dies 
tribulationis, et correptionis, et blasphe- 
mi<E dics hxc : cjuia venerunt filii uscjue 
ad partum, et virtus non est pariendi. 
Luc. XXI, 2P) et 26 : Li terris erit prcs- 
sura gentium... : arcsccntibus hominibus 
prse timore et e.xspcctatione, quse super- 
vcnient universo orbi. 



« Tunc tradent vos in tribulatio- 
nem, et occident vos : et eritis odio 
omnibus gentibus propter nomen 
meum. » 

Ecce specialis tribulatio Sanctorum. 
Et hoc malum describitur quadruplici- 
ter : in afflictione Sanctorum perfecto- 
rum, in scandalo in lide infirmorum, in 
instantia pseudoprophetarum tyrannos 
confirmantium, in iniquitatis abundantia 
pr£Evalente adversus Sanctos. Et htec 
patent in littera. 

Afflictio perfectorum describilur dupli- 
citer, scilicet tribulationis modo, et tri- 
bulationis causa, quoe est nomen Domi- 
ni : et ideo « felix est tribuhitio, cujus 
« nonien Domini est causa, » ut dicit 
Auguslinus, 



In modo tripliciter describitur : tradi- 
tione, occisione, et odio persecutio- 
nis. 

Dicit igitur : « Tunc tradcnt vos, » 
non cmendati, sed exasperati inalis pioe- 
dictis, « tradeni vos in tribulationem, » 
fi-audulenter et dolose capientes, et insi- 
diantes flagellabunt. Supra, x, T7 et T8 : 
Tradent enim vos in conciliis, et in sy- 
nagogis suis flagellabunt vos. Et adprse- 
sidesetad reges duccmini. II Machab. vii, 
1, Seplem fratres flagris taurcis sunt 
cruciati. 

« Et occident vos. » Daniel. xi, 44 : 
Veniet in multitudine magna ut 'conterat 
et interficiat plurimos. Apocal^qis. xiii, 
T5 : Faciet ut c/uicumriue non adorave- 
rint imaginem bestise, occidantur. 

« Et eritis odio. » Odium est radicata 
ira : « omnibus hominihus, » huinum 
sapientibus. Exod. i, 13 : Odcranl filios 
Israel /Eggptii. Genes. xxvu, 4T : Ode- 
rat semper Esaii Jacoh. Genes. xxxvii, 
4 : Oderant Joseph fratres sui, nec poie- 
rant ei quidquam pacifice loqui. 

« Propter nomen meum. » I Petr. iv, 
1 i : Si exprohramini in nomine Christi, 
beati eriiis. Luc. vi, 22 : Beati eritis 
cum vos oderint homines..., et exprohra- 
vcrint, et ejecerint nomen vestrum tam- 
(j[uam malum propter Filium hominis : 
quia poena non facit Martyrem, sed cau- 
sa. Joan. xv, 21 : Usec omnia facient 
vobis propier nomoi meum, quia ne- 
sciunt eum qui misii mc. Et hsec omnia 
passi sunt discipuli a Judccis : et ideo, 
Supra, XXII, 6, dixit quod ienuerunt 
servos suos, et contumcliis affectos occi- 
deruni. 



« Et tanc scandalizabuntur multi, 
et invicem tradent, et odio habebunt 
invicem. 

Et multi pseudoprophetse surgent, 
et seducent multos. 

Et quoniam abundavit iniquitas, re- 
frig-cscet charitas mullorum. 



10 



II 
19 



IN l!:VAN(i. MATTIL^I, XXlV-i(l, II, 12, 13. 



8i) 



Otii nutem perseveraverit usque in 
linem, iiic salvus erit. » 

Ecce scandalum infirmoruin. El dc- 
scril)ilur Irihus uuidis : in aposlasia, in 
tradiliouc, el iu odio, quie apostasiaiu 
sequuutur. 

Dicit ergo : « El lunc scandaiizabuii- 
tur, » lioc est, iuq)inj,'endo in j)ronas ti- 
more aposlabuut a Ude. I ad Tiuiotli. iv, 

I : In novissimis temporibus disccdent 
quidam a fide, uttendentes spiritibus er- 
roris, et doctrinis dsemoniurum. Isa. 
vin, 15 : Offendent exeis plurimi, el ca- 
dent, et conterenlur, et irretientur, et 
capientur. Luc. ii, 34 : Ecce posilus est 
hic inruinam, et in resurrectionem multo- 
rum in Israel, et in siynum cui coiitra- 
dicetur. 

« Et invicem tradent, » quia cum 
aposlatal)unt, tunc tradent alios fideles 
scientes familiaria eorum. Jercm. ix, 4 : 
Omnis fraler supplantans supplantabit, 
et omnis amicus fraudulenter incedet. 

II ad Corinth. xi, 20 : Periculum in 
falsis fratribus. Jerem. xii, 6 : Fratres 
tui, et domus patris tui, etiam ipsi pug- 
nabunt adversum te. Cantic. i, 5 : Filii 
matris mccB pugnaverunt contra me. 

« Et odio habebunt invicem, » quos 
tradere non poterunt. Supra, x, 22 : 
Eritis odio omnibus propter nomen 
meum. Joan. xv, 25 : Ut adimpleatur 
sermo qui in lege eorum scriptus est : 
Quia odio habuerunt me gratis. Psal. 
Gviii, 4 : Pro eo ut me diligercnt, delra- 
liebant mUii. Psal. xxiv, 19 : Odio ini- 
quo oderunt me. 

« Et multi pseudoprophetae sur- 
gent. » 

Ecce instantia pseudoprophetarum ty- 
rannos adjuvantium. 

« Et seducent multos, » blandimenio 
religionis, et impunitatis. Mai-ci, xiii, 
22 : Exsurgent pseudochristi et pseudo- 



prophetm, et dabunt signa et portenta ad 
seducendos, si fieri potest, etiam electos. 
Apocalyps. xix, 20 : Ajjprehensa esl be- 
stia, ei cum ea pseudopropheta, qui fecit 
signa coram ipso. 

« Et qaoniam abundavit iniqui- 
tas. » 

Du[)Iiciler abundaul : muUipIicilale, 
el in hoc quod praevalet : ct secundum 
est causa primi. Ilabacuc, i, 4 : Quia 
impius prxvalel adversus justum, prop- 
terea egreditur judicium pervej'sum. 
Psal. Lxxii, 7 : Prodiit quasi ex adipe 
iniquitas eorum : transierunt in affe- 
ctum cordis. II ad Timoth. iii, 1 et 2 : 
In novissimis diebus erunt homines se- 
ipsos amantes, cupidi, elati, superbi, 
blasphemi, et cieteri liujusmodi. Ad Ro- 
inan. i, 29 : Peplelos omni iniquitale. 
Psal. Lxxii, () : Operti sunt iniquitate et 
impielate sua. 

« Refrigescet charitas multorum. » 
Psal. cxLvu, 17 : Mittit crgstallum 
suam sicut buccellas : ante faciem frigo- 
ris ejus quis sustinebit ? Eccli. xliu, 
22 : Frigidus venius acjuilo ftavit, et 
gelavit crgstallus ab aqua. Apocalyps. 
11, 4 : Ilabeo adversum te, quod charita- 
tem tuam primam reliquisti. Contra 
quod de Ecclesia dicilur, Proverb. xxxi, 
21 : Non timebit domui suss a frigoribus 
nivis : omnes enim domestici ejus vesii- 
ti sunt duplicibus, hoc est, gemino prse- 
cepto charitatis. 

« Qui autem perseveraverit usque 
in fmem. » 

Ecce consolatio (alias, confirmatio) in 
promissione salutis : et, Supra, x, 22 : 
idem dicitur ' : quia perseverandum in 
veritatis cognilione et fide, et in afie- 
ctionis cliaritate. Sapient. viii, 1 : Attin- 
git a fine uscjue ad finem fortiter. Levit. 



' Cl'. enarrutionem iJi liunc lociim Mallha.M, x, 22, pa^'. 463, Tom. XX. 



90 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



III, 9, cauda praecipitur ofTerri, per quam tionem et ahbreviationem audivi a l)o- 
perjseverantia designalur. mino. Isa. x, 22 : Consummatio abbre- 

viata inundabit justitiam. 



14 



« Et prsedicabitur hoc Evangelium 
regni in universo orbe, in testimo- 
nium omnibus gentibus : et tunc ve- 
niet consummatio. » 



Ecce tribulationis JudeecB et Sancto- 
rum fructus. Judoea enim destructa, dis- 
cipuli per totum orbem diirusi Evange- 
lium regni prsedicaverunt : propter quod 
etiam filii excussorum vocantur. Et tan- 
git tria : pra^rogativam ejus quod prae- 
dicatur, et generalitatem praedicationis, 
et iinem. 

Praerogativa est, quia est Evangelium 
regni. Apocal. xiv, : Vidi alterum An- 
gelum volantem per medium casli ha- 
bentem Evangelium geternum, ut evan- 
gelizaret sedentibus swper terram, et 
super omnem gentem, et tribum, et lin- 
guam, et populum. Apocal. x, 11 : Opor- 
tet te iterum prophetare gentibus, et 
populis, et linguis, et regibus multis. 

(( In universo orbe. » Psal. xviii, 5, et 
ad Roman. x, 18 : In omnem terram 
exivit sonus eorvm, etc. Ad Coloss. i, 
6 : Pervenit ad vos Evangelium, sicut 
et in universo mundo est, ei fructificat, 
et crescit. 

« In testimonium, » scilicet salutis, si 
credunt : et condemnationis, si non cre- 
dunt : et hic est finis. Marci, xvi^ 16 : 
Qui crediderit, et baptizatus juerit, sal- 
vus erit : qui vero non crediderit, con- 
demnabitur. 

(i Omnibus gentibus. y> Matth. xxvni, 
19 : Docete omnes gentes. Marci, xvi, 
15 : Prsedicate EvangcUum omni crea- 
turse. 

« Et tunc, M quando sic genlibus prai- 
dicabitur, « veniet consummalio » Ju- 
daeiE, vel mundi : quia, sicut diximus, 
istud ct ad antccedens et ad consequens 
referlur. Isaias xwiii, 22 : Consumma- 



« Gum ergo videritis abominatio- 
nem desolationis, qua3 dicta est a Da- 
niele propheta, stantem in loco san- 
cto, qui legit intelligat. » 



Hic incipit tangere tria signa consum- 
mationis sa?culi, in signis consummatio- 
nis Judaeoe : quia eadem particulariter 
preesignabant destructionem Judsese re- 
lata ad Titum et vElium Adrianum : quse 
univcrsaliter accepta, relata ad Antichri- 
stum finem mundi significat. Dividitur 
autom pars ista in duas partes : in qua- 
rum prima signum tanlee tribulationis, 
qualis praecedit finem consummationis, 
ponit : quod signum est completse et 
jam condemnandse iniquitatis : et secun- 
do, tribulationis dicit modum et quanli- 
tatem, ibi, i\ 16 : « Tunc qui in .ludsea 
sunt, etc. » 

Adhuc, in priori harum dicit duo, si- 
gnum videlicet, et excitationem attentio- 
nis ad signum. 

De signo dicit quinque : abominatio- 
nem, nocumentum, certitudinem, confir- 
mationem, et sacrilegium. 

Dicit igitur : « Ciun ergo videritis, » 
in successoribus vestris sanctis, vel vos- 
ipsi, « abomi)iationem » idoli, quod 
omnis abominatur humana ratio. Sa- 
pient. XIV, 27 : Infandorum idolorum 
cullura, omnis mali causa est, et ini- 
tium, et finis. 

» Desolationis » civitatis : quia post 
talem abominationem sequitur destru- 
ctio parietum templi, et eversio civita- 
tis. Daniel. ix, 26 : Post finem belli sia- 
tuta desolatio : et hoc est nocumentum 
quod inducit desolalionis. 

« Quse dicta est a Daniele propheta. » 
Ecce certitudo. Daniel. ix, 27 : Erit in 
templo abonwiatio dcsolalimiis. 



15 



IN EVANG. MATmEI, XXIV-IS, 1(1, 17, 18. 



91 



« Stantem. » Ecce coufinnatio : stat liclirisli cnim prssenlia in loco lenipli 

cnini iinniobiliter (ixa. Isa. xli, 7 : Con- est aboniinatio desolalionis. Zachariai, 

forlaml eum clavis, iil non moneretur . xi, 17 : i) paalor, el idolum derelin- 

« fn loco sancto. » Ecce sacrileyium. quois gregem ! II ad Tliessal. n, ;} el i : 

Ezccliiel. VIII, {\\ : Cerle vidisti, fili Nisi... revelatus fuerit homo peccati, 

//omt»w, scilicet abominationes pessimas /ilius perditionis, (/ui adversatur el ex- 

quas isti faciunthic, hoc est, in templo '. toltitur super onine quod dicitur Deus, 

Attende historiam : Pilatus primo po- aul quod colitur, ita ut in templo Dei 

suit in templo imaginem Ca^saris : et sedeat ostendens se tom^juam sit Deus. 

indignali JudaM crcperuiit rebellare, quod Tunc « qui )^ ha3C « tegit intelligat, r» 

Tilus viiidicans, incendit teinplum, etci- quia cito erit saeculi consummalio. 

vitatem. Postea autem /Elius Adrianus Moraliter etiam abominalio desoiatio- 

inter parietes templi posuit suam imagi- iiis iii lemplo, malus Pradatus est in V^c- 

nem, quod (\\Q,'\\,m' abominatio desolatio- clesia. l*roverb. xvi, J2 : Abominabiles 

nis : 60 quod jam desokitum fuit per Ti- regi qui agunt irnpie. 

tum, et in proximo complenda erat de- 

solatio per /Elium. Judaii autem indi- 

gnati ad imaginem yElii, confregerunt, u Tuno qui in Judaea sunt, fugiant 

et coinminuerunt eam in pulverem : ad g^^ montes • 

quod iiidii^natus yElius, penitus evertit ij^^ ^ • • i i j i t i i 

^ . ° . ^ . . r^t qui in tecto, non descendat tol- 

parietes templi, et totam civitatem, et 

,• , M ■ ]■,. ^ •. lere aliquid de domo sua : 

aiiam parvuiam ibi prope a^diticavit, ^ 

quamexnomine suo vocavit yEIiam : Et qui in agro, non revertatur tollere 

et hoc est, quod dicit : et hoc piangit tunicam suam. » 

Isaias, lxiv, 9 et seq. : Ecce, Domine, 

respice... : civiias sancti tui facta est de- Modum hic, et quantilatem turbatio- 

serta, Sion deserta /acta est, Jerusalem n'« describit. Et tangit duo, inodum vi- 

desolata est. Domus sanctificationis no- delicet mali, et quantitatcm, ibi, >^. 21 : 

strx, et glorise nostrse, ubi laudaverunt « Erit enim tunc tribulatio magna, 

te patres nostri, facta est in exustionem <^ic. « 

ignis. Circa modum duo dicit : suadet enim 

Sequitur : primo omnibus reiictis fugere : et in se- 

cundum ostendit infelicitatem eorum qui 

« Qui legit. » impedimenta fugiendi tunc habebunt, 

ibi, ^. 19 : « Vie autem praegnantibus. » 

Et monet esse attenlos. « Qui legit, » Circa primum tangit tres differentias : 

haec : tunc « intelligat » instare tempus et ioquitur Sanctis qui in Judaa erant 

expetendae ultionis de sanguine Prophe- tempore Romanae captivitatis : tunc 

tarum, et meo eiruso. Psai. lxxviii, 10 enim Agrippa tenebat terram, quae est 

et 12 : Ultio sanguinis servorum tuo- ullra Euphratem, et parebat Romano 

rum, qui effusus est... Redde vicinis no- imperio : et ideo terra iiia pacem habuit. 

stris septuplum in sinu eoriim : impro- Loquitur ergo per simiiitudinem acccie- 

perium ipsorum quod exprobaverunt ti- rantibus fugam : ilii enim generaiiter 

bi, Domine. Hoc idem generaliter ac- sparsi erant in Judaeam, aut famiiiaribus 

ceptum, et ad Antichristum reiatum rebus aliquibus dediti : et generaliter 

signum est consummationis saeculi : An- quidem hortatur eos fugere ad terras 



16 

19 

19 



* Ezechiel. vin, 14 : Et introduxit me per os- aqiiilonem, et ecce ibi mulieres sedebant plangen- 
tiuin porlx dwnus Doinini quod rc»picichat ad les .\donideiii. 



112 



D. ALB. MAG. ORD. PRJED 



montuosas Agrippae, ut ibi salventur. 
Genes. xix, J7 : Non sles in omni circa 
regione, sed in monle salvum le fac. 
Psal. cxxiv, 2 : Monles in circuitu ejiis, 
et Dominus in circuitu populi sui. 

Qui autem familiarijjus rebus sunt dc- 
diti, aut erant in domo, aut in agro ali- 
quid operantes. 

Dicit igitur : 

« Et qui in tecto. » 

In Judsea plana fuerunt tecta, et cum 
immineret captivitas, non libenter per- 
dentes ea quse erant in domo, ascende- 
runt in tecta, ut hostcs eniiims possent 
speculari : et his dicit, quod celeriter fu- 
giant, antequam praeoccupentur. 

« Et non descendat aliquid tollere de 
domo sua, » quo detineatur a fuga, vel 
onerentur fugientes : et hoc ad litteram 
plangens Isaias dicit, xxii, 1 et 2 : 
Quidnam tihi est, quia ascendisti et iu 
omnis in tecta ? Clamoris plena, etc. 

« Et qui in agro, » 

Agriculturse deditus, qui propter calo- 
rem excitatum ex labore in terra calida 
domi dimittere tunicas consueverunt, 
« non reverlatur, » domum sciiicet, « tol- 
lere tunicam suam, » vel aliquid dis- 
positurus de domo, sed omnibus di- 
missis cito fugiat. Luc. xxn, 21 : Qui 
in medio sunt Judsese, discedant : et qui 
in regionibus, non intrent in eam. Isa. 
xui, 14 : Erit quasi damula fugiens. 
Tempore autem Antichristi, cum confir- 
mabilur potestas ejus, tunc maxime 
regnabit in Judsea persequens Ecclesiam 
fideHum : ot tunc oportet ad litteram fu- 
gere ad montium speluncas et deserta. 
Ad Ilebr. xi, 37 et 38 : Circuierunt inme- 
lotis, in pellibus caprinis, egentes, an- 
gustiati, afflicti ; quibus dignus non 
erat mundus : in solitudinibus errantes, 



in montibus, et speluncis, et in cavernis 
terrsR. 

Et similiter per lectum intelliguntur 
domesticis dediti : et per agruui dediti 
laboribus, quibus, si fideles sunt, nihil 
suaj utilitatis licebit facere tempore An- 
tichristi. 

Mystice autem in Judaea sunt (quae 
confessio intcrprelatur) illi, qui confes- 
sioni laudis sunt dediti, sicut Clerici et 
Rehgiosi, quibus tempore persecutionis 
fugiendum ad culmina virtutum : quia 
virtutum perfectione tunc indigent, ut 
possint resislere in die malo, et in omni- 
bus perfecti stare '. Psal. lxxi, 3 : Susci- 
piant montes pacem. Et iterum, PsaL 
Lxxxvi, 2 : Fundanienta ejus in monti- 
bus sanclis. Qui autem sunt in tecto, 
in arce contemplalionis, quibus praecipi- 
tur, iie descendant in domum carnis, sed 
alta contemplatione veritatis postponant 
omnia commoda carnis pro Christo for- 
titer morientes. PsaL lxxxiii, G, 7 : As- 
censiones in corde suo disposuit, in valle 
lacrymarum, in loco quem posuit. In 
agro autem existentes bonos signili- 
cant activos, quibus etiam suadetur, quod 
non dimissa difficultate virtutis resoluti 
domi torpescant, tunicam veteris vitae 
reinduentes. Cantic. \, 3 : Exspoliavi 
me iunica mea, quomodo induar illa ? 
Canlic. V, 7 : Tulerunt pallium meum 
milii custodes murorum. 



« V* autem praegnantibus, et na- ^^ 
trientibus in illis diebus ! » 

Ilic tangitur infelicitas eorum qui 
subito habent etfugiendi impedimenta. 
Et habet duos paragraplios : unum qui- 
dem, quod evadi non potest : aliud au- 
tem evadi potest, sed non est in no- 
stra potestate, sed Dei omnia ordinan- 
tis et dispensantis : et contra hoc oppo- 
nit orationem. 

Priinum autem quod evadi noii j)ot- 



Cf. ad l"4jiies. vi, 13. 



est, iiifelicilulis cst 



IN EVANG. MATTILEI, XXIV-19, 20 

(>t lioc cst iinpr;e- 



03 



gnatio, V(;l nulritio parvuloriinn : pi\Te- 

gnans (Miini (!X viol(Milo motu per abor- 

luni pcriclilalur : et non abortiens gra- 

vatur, ita quod fugere non potcst. Nu- 

triens autem et ex niotu, ct cx calorc 

babet consuinptioncm laclis, ct lactans 

fugjie incurrit debilitatcm. Adliuc auteni 

onere gravatur portandi infantis : aut 

innaturale homicidium incurrit abjiciendi 

lilii quem peperit. Llnde, II Reg. iv, i, 

uxor Jonathte propere fugiens, lapsum 

puerum pcrpetuo claudum ulroque pede 

rccepit. Alitcr ctiam, sicut narrant Jose- 

phus et Ilegesippns, pra-gnantes dividc- 

bantur, et ad abortus immaturos coge- 

bantur : ut partus excussus obscssis 

fieret in cibum. Tlircn. iv, 10 : Manus 

miiliennn iniscricordiKni coxerunt filios 

siios : facli sunl cibus earum in contri- 

tione filice populi mei. Unde et Moyses, 

Deuter. xxviii, 5G et ;37, dicit, quod te- 

nera mulier et delicata, qu<e supcr ter- 

ram ingredi non valebat, nec pedis vesti- 

giwn ftgere, propter mollitiem et tene- 

ritudinem nimiam, invidebit, scilicct 

vicinae suae, de illuvie sccundarum, qu3S 

egrediuutur de medio feminum suorum. 

Narrat etiam Hegesippus et in Ilistoria 

Ecclesiastica legitur, quod matrona no- 

bilis dixit filio suo : Veni, infelicis ma- 

tris infelicior nate : et occidit eum, et gravis proslii. 



escam : nonduni enim potcratis. \d 
llebr. v, 13 : Omnis qui lactis est parti- 
ceps, expers est sermonis justitise. : par- 
vulus enini est. Omnes autem tales, (io 
quod in lide et charitate non sunt so- 
lidati, vioientia lcntationis vincuntur, el 
cedent Antichristo : et ideo vai eis. 



« Orfite autem ut non fiat fnga ve- 
stra in hiemc, vel sabbato. » 

Tangit impedimenta fugae, qua^ non 
sunt in nobis : et ideo contra illa dicit 
opponendam esse orationem. j^^t sunt 
duo : unum proveniens ex asperitate 
tem[)oris : et aliud ex rcligione feria- 
rum. 

Dicit igitur : « Orate. » Jacob. v, 1(5 : 
Multum enini valet deprecatio justi as- 
sidua. Marc. xi, 2t: Oninia quxcuni- 
que orantes petitis, credite quia accipie- 
tis, et evenicnt vobis. 

« Ut non fiat fuga vestra, » tempore 
Antichristi, vel destructionis Judeea?, 
quando fugiendum est. Isa. xvi, 3, 4 : 
Absconde fugientes, et vagos nc pro- 

das Moab, esto latibulum eorum. 

Et iterum, Isa. xxi, 15 : A facie gladio- 
rum fugerunt, a facie gladii immi- 
nentis, o facie arcus extenti, a facic 



comedit in captivitate Romana. Et istae 
sunt maledictiones Moysi '. 

In tempore etiam Anlichristi, propter 
hoc quod apud homines tunc fideles ha- 
bitare non audebunt, nimio impedimen- 
to detinebuntur prtegnantes et nutrien- 
tes. Sed et praegnantes sunt, qui de no- 
vo propositum bonum conceperunt. Isa. 
xxvi, 17 et 18 : A facie tua concepimus, 
et quasi parturivimus, ct peperimus spi- 
ritum, scilicet salutis. Nutrientes autem 
sunt, qui jam quidem proficiunt, sed 
adhuc lacte tcneriori indi^ent. I ad 
Corinth. iii, 1 et 2 : Tamquam parvulis 
in Christo, lac vobis potum dedi^ non 



« In hieme, » quando est intemperies 
elementorum : quo tempore etsi fugere 
posset aliquis, tamen permanere in de- 
serto non posset : quia tunc fugere ad 
homines non licebit : qui omnes occu- 
pantur a Romana captivitate tempore 
destructionis Judffia}, vel adha?rebunt 
Antichristo temporibus novissimis. 

Sed tunc quaeritur : Quia cum tribus 
annis et dimidio duratura sit persecutio 
Antichristi, oportebit sa^pius fugere 
hieme. Sed ad hoc dicendum, quod 
non dicitur hic hiems, pro spatio tem- 
poris, quo sol movetur circa tropicum 
Capricorni, sed potius pro temporis as- 



:9o 



Cf. Deutor. xxvin, lo et seq. 



91 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



peritate, quse hieme esse consuevit : 
quia tunc nec iu deserlis fructus, nec 
aura tolerabilis inveniretur, nec unus 
alii solamen societatis auderet exhibere : 
quia plures simul habitantes latere non 
possent : sed unus potest abscondi in 
inviis deserti. Unde Ecclesia liberata a 
persecutione dicit illud Gantic. ii, 11 
et 12 : Jarn hiems transiit, imber ahiit 
et recessit, flores apparuerunt in terra 
nostra. Est eliam hiems amoris gelici- 
dium, quo refrigescet charitas mul- 
torum, qui tunc fugere non poterunt, 
frigore charitatis membra constringente. 
Supra, jf. 12 : Quoniam ahundavit ini- 
quitas, refrigescet charitas multorum. 

« Vel sahbato, » quando propter 
religionem fugere non licebit. Sed hoc 
falsum videtur : quia dicitur, I Machab. 
]j, 41,quod cogitaverunt Sancti pugna- 
re die sabbati : ergo etiam in necessita- 
te licet fugere. Responsio est, quod in 
veritate licet fugere, sed fuga in feriis 
non potest latere. In diebus enim pro- 
fostis poterunt se subducere, tamquam 
quippiam operis vadant facturi : sed in 
die festo, cum ab opere vacat populus, 
non potest aliquis fugam abscondere : et 
ideo tunc magis est periculosa. Religio 
autem festorum ab Antichristo institu- 
torum, tunc in maxima erit veneratione. 
Tempore etiam Romanae captivitatis nml- 
tum observabatur sabbatum, quod licet 
Sancti non tenuerunt, tamen multum 
observabantur dies sabbatorum. Isa. 
Lviii, 13 : Si averteris a sahhato pe- 
dem tuum, facere voluntatem tuam in 
die sancto meo : et vocaveris sahhatum 
delicatum, etsanctum Domini gloriosum. 
Spiritualiter autem loquitur de torpenti- 
bus olio, et nihil operantibus ex inertia, 
qui tunc fugere non poterunt. Thren. i, 
7 : Viderunt eam hostes, et dcriserunt 
sahhata ejus. Tob. ii, 6 : Dies festi ve- 
stri convertentur in lamentationem et lu- 
ctum '. 



« Erit enim tunc tribulatio magna, 
qualis non fuit ab initio mundi usque 
modo, neque fiet. » 

Magnitudinem hic describit tribula- 
tionis dupliciter : quantitate mali, et 
mensura temporis. Quantitas est in 
periculo et acerbitate. Et quando haec 
magna sunt, non expedit tempus esse 
longum, sed breve : ut patet in liltera. 

Dicit igitur : « Erit enim tunc trihu- 
latio magna, » quia conflata ex tribus 
magnis, scilicet tyrannorum invasione, 
haereticorum seductionc, et falsorum 
fratrum proditione. Quae tria mala passa 
est successive Ecclesia : tyrannorum 
invasionem in principio, haereticorum 
seductionem in progressu, et in perfecla 
dilatatione proditionem patitur falsorum 
fratrum. Tyrannus persequitur potestate, 
haereticus simulata veritate, falsus frater 
ficta bonitate. Daniel. vii, 3 et seq., di 
citur, quod tres bestiae de mari ascen- 
derunt, prima similis leoni, quae tyran- 
nos significat : secunda similis urso, quae 
baereticos : tertia similis pardo vario, 
qui falsos fratres varios et dolosos. De 
conflatione harum persecutionum in 
unum, Apocal. xiii, 2, dicitur de bestia, 
per quam Antichristus figuratur, cujus 
caput simile erat pardo, et pedes ejus 
sicut pedes ursi, et os ejus sicut os leo- 
nis : et sic habet totum. Priino enim 
pardus erit simulata sanctitate, secundo 
erit ursus ore foetido simulatae verita- 
tis, quam dulci sermone proponet, sic- 
ut ursus mel sugens. Ad Roman. xvi, 
18 : Per dulces sermones et henedictio- 
nes seducunt corda innocentium. Et tan- 
dem accepta potestate ore dentato leo- 
nis, omnia devorabit, et lacerabit : sic 
ergo erit magna : magnum enim est, ut 
dicit Plato, quod componitur ex multis. 

Mensuram autem hujus magni propo- 
nit, cum dicit ad praeteritum. « Qualis 
numquam fuit ah initio mundi : » et 



91 



' Cf. Amos, viii, 10 ; I Macliab. ii, M. 



IN EVANG. MATTIT.T:!, XXIV-.^2, 23. 



ad prresens, ciiin dicit ; « Usqiic mo- 
do : » et ad fiituruin, cuni subdit : « A^e- 
qi/c fict. » I)ani(;l. xii, I : Vcniet tem~ 
piis qunle non fiiit ab co cr qno gentes 
esse coe.perunt usque ad tcinpus illud : 
et idco, nt dicit (Iregorius : « Oplat 
« Kcclesia pra^cedentibus tribnlationibus 
« afilij^n, et videnlnr ei dulces respeclu 
« mali illius quod tunc patietur. » .fob, 



te, et in miserationihus mafjis congre.gn- 
bo te. 



« Tanc si quis vobis dixerit : Ecoe 
bic est Christas, aut illic, nolito cro- 
dere. » 

Hic poriil solutionem terticE partis 



XXIX, 2 : Quis milii trihuat, ut sim qua-stionis. VA tangit duo : sij^nia ccrtis- 



juxta menses pristinos, secundum dics 
quibus Deus custodiebat me? 



simi adventns, et incertitudinem liorai, 
quando veniat, ibi, ^. 30 : « Dcdie au- 
tem illa. » 

Signa adventus sunt dupiicia, prcedi- 
catio videlicet pseudopropbetarum qucc 
prsecedit : et signa in ipso judice et ju- 
dicio sumpta. ibi, t 27 : « Sicul enim 
fulgur, etc. » 

Circa primum borum dicit tria : ad- 
monitionem cautelae, causam necessita- 
tis admonitionis, et conlirmationem ejus- 
dcm. 

De primo dicit : « Tunc, » in illo f]n;ili 
tempore, « si quis vobis, » in successo- 
ribus vestris, « dixerit. » Joan. xvii, 20 : 
Non pro eis rogo tantum, sed et pro eis 



« Et nisi breviati fuissent dies illi, 
noii fieret salva omnis caro : S€d pro- 
pter electos breviabuntur dies illi. » 

l)uo tangit : abbreviationem, et abbre- 
viationis causam. 

De abbreviatione dicit : « Nisi brevia- 
ti fuissent dies illi : » non quidem mo- 
mentis temporis, vel breviori cursu solis, 
sed polius numero : quia non dura- 
bunt nisi tribus annis et dimidio : quan- 

tum dicitur pra^dicasse Cbristus. Apocal. gfd credituri sunt per ve.rbum eorum in 

xu, 14 : Datse sunt mulieri, quai si- ^;^^. 

gniticat Ecclesiam in deserto fugientem « Dixerit, » invitans ut avertat a Deo 

Antichristum, alss dux aquilse magnie, vestro. Ad Hebr. iii, 12 : Ne forte sit in 

ut volaret in desertum, in locum ubi aliquo veslrumcormalumincredulitatis, 

alitur per ternpus, et tempora, et dimi- discedendi a Deo vivo. 

dium temporis, hoc est, per annum et Et notantur in verbo tria, scilicetmen- 

duos annos et dimidium. Apocal. xiii, dacium verbi, et diversitas schismatum, 

5 : Dala est ei potestas facere menses et admonitio ne credatur eis. 

quadraginta duos,\\OQ, est, tribus annis jMendacium notatur in hoc quod dicit : 

et dimidio, duodecim mensibus pro an- « Si quis vobis dixerit. » Quasi dicat : Si 

no compntatis. Apocal. xii, 12 : Vse seipsis loquantur ex propriis, et lingua 

terrse et mari, qiiia descendit diabolus eorum non est calamus scriboe velociter 

ad vos, habcns iram magnani, sciens scribentis *. Piophetse enim dicunt : Haec 

quod modicum tempus habet. dicit Dominus : Apostoli vero dicunt 

(.(. Sed propter electos,» nenimis tribu- illud de se, II ad Corinth. xiii, 3: An 

lentur, « breviahuntur dies illi, » scilicet experimentum quseritis ejus, qui in me 

numero : sicut etiam prolongantur in be- loquilur Christus ? Joan. viii, 44 : Cum 

jiedictione eorum. Psal. xc, 16 : Longi- loquitur niendacium, ex propriis loqui- 

tudine dierum replebo eum. Isa. liv, tnr, quia mendax est, et pater ejus. 

7 : Ad punctum in modico dereliqui Schisma notatur in hoc quod dicit : 



%'^ 



' Cf. 1'SUI. XLIV, 2. 



ya 



D. ALB PR^D.. MAG. ORD. 



«4 



«5 



« Eccehic cst Christiis, aut illic. » Chri- 
stus autem duplicitur accipilur, inpersona 
videlicet, ct in virtute operante in sacra- 
mentis. In his enim unctus unctioncm 
difTundit, et conlicit sanitates ^ Et hoc 
modo Christum jactat se hahere quoeh- 
bet hffiresis, etnegateum alteri. Eccle- 
sia autem dicit eum esse, non hic discre- 
te, aut illic, et non alibi : sed ubique 
per totam Ecclesiam in toto orbe difTu- 
sam. I ad Corinth. i, 13 : Divisus est 
Christus? Quasi dicat : Non. Joan. xix, 
24 : Non scindamus eam, sed sortiamur 
de illa cujus sit. III Reg. iii, 26 : Nec 
mihi, nec tibi sit, sed dividatur. 

« Nolite credere. » Ecce admonitio. 
I Joan. IV, 1 : Nolite omni spiritui cre- 
dere, sed prohate spiriius si ex Deo si^it. 
Eccli. XIX, 4 : Qui credit cito, levis corde 
est. II ad Thessal. ii, 2: Rogamus vos, 
utnon cito moveamini a vestro sensu..., 
((uasi inslet dies Domini. 



« Surgent enim pseudochristi, et 
pseudoprophetse, et dabunt signa 
magna et prodigia : ita nt in errorem 
inducantur, si fieri potest, etiamelecti. 

Ecce praedixi vobis. 

Si ergo dixerint vobis: Ecce in de- 
serto est, nolite exire : ecce in pene- 
tralibus, nolite credere. » 

Ecce tangit admonitionisnecessitatem. 
Et dicit tria, exaltationem seductorum, 
potestatem, et efficaciam in nocendo. 

Exaltationem tangit, cumdicit : « Sur- 
gent, » hoc est, sursum se agent. Thren. 
I, 9 : Vide, Domine, afflictionem meam, 
quoniam erectus est inimicus. 

(( Pseudochristi, » sicut hfleresiarchse 
majores,, « et pseudoprophetse, » sicut 
discipuli eorum minores. I Joan. iv, 1 : 
Multi pseudopropheice exierunt in mun- 
dum. 11 Pelr. ii, 1 : Fuerunl ei pseudo- 



prop]ietse in populo, sicutei in vobis erunt 
magistri mendaces, qui introducent se- 
cias perditionis. 

« Et dabunt signa magna ei prodi- 
gia. » p]cce polestas miraculandi. Et di- 
citur signum, quod porlencJit aliquid in 
futurum : sicutquod Jeremias vidit olKim 
succensam, quod significabat Jerusalem 
esse succendendam. Prodigium est mag- 
num miraculum, quod omnium digito 
proditur, propter admirationem, nihil in 
futurum significans. Quidam tamen di- 
cunt, quod signum est quod sigiiilicat 
aliquid de praesentibus : et prodigium 
quasi procul a digito dictum, aliquid de 
futuris designat. Sed prima exposilio 
melior est. Sunt spiritus daemoniorum 
facientes signa ^ II ad Thessal. ii, 11 
et 12 : Mittet illis Deus operaiionem 
erroris ut credant mendacio , ul judi' 
centur omnes qui non credideruni veri- 
tati, sed consenserunt iniquiiati. 

« Ita ut in errorem inducantur . » Ecce 
efficacia, qua in pejus proficiunt crrantes, 
et in errorem mittentes : « si fieri potest, 
etiam elecii. » Aliud est errore tangi, et 
aliud in errorem induci. Tangitur enim, 
qui tentatur : et hoc humanum est, quia 
humanse ignorantise est errare. Sed in 
errorem inducitur, qui errori consentif. 
Sed hsereticus est, qui defenditpertinaci- 
ter. 

Dicit autem : « Si fieri potesi, » ut 
gratiam Dei continentes Sanctos osten- 
dat. Deuter. xxxiii, 3 : Omnes sancii in 
manu illius suni : et hoc notat, cum di- 
cit : « Si fieri potesi,y> quia tantum hu- 
manum est trepidare et timere et tentari, 
dicit : « In errorem inducanlur . » Et haec 
est expositio Gregorii. Apocal. xiii, 13 
et 14 : Fecit bestia signa magna, ut etiam 
iqnem faceret de coelo descendere in ter- 
ram in conspeciu hominum. Ei seduxit 
habitantes in terra, propter signa quse 
daia suni illi facere in conspectu bestise. 
« Etiam electi, » quostamen trepidan- 



' Gf. Eccli. xxxvm, 7. 

^ Apocal. xui, H (;t 13 : Et cidi aUam bcs- 



tiam... El fecit signa magna, etc. 



IN EVANG. MATTIIiEI, XXIV-25, 2(), 27, 28. 



97 



tes gratia continebit elcctionis. Job, \li, 
21 : Sub ipso eriinl radii solis, el ster- 
net sihi aiirum quasi luturn. VA, xl, 18: 
Absorbebit fluvium^ et non mirabitur : 
et habet fiduciam qund influat Jordanis 
in os e/ns. Vcl dicatur, quod non dicitur 
hoc de eleclis gratia finali, sed de electis 
secundum prtcscnlem justitiam, qui iunc 
scepius inducentur in errorem, si hoc 
potest fieri ahqua tentationis seductionc. 
.loan. VI, 71 : Nonne ego vos duodecim 
cleiji: et ex vobis unus diabolus est? 

i( Kcce prspdixi vobis. » 

Certitudo est dictorum, quasi dicat : 
Ego, qui sum veritas * : quia inevitabili- 
ter evenicnt. .loan. xiv, 29 : Et nunc 
dixi vobis prius quam fiat : ut cum fa- enim duo profitebuntur Antichristiani, 
ctum fuerit, credatis. Eccli. xlii, 19: religionem et sapientiam. Psal. civ, 30 : 
Cognovit Dominus omnem scientiam. Et Ediditterra eorum ranas in penetralibus 
sequitur : Revelans vestigia occultornm. regum ipsorum. Ranse quibus lingua 
,\oh,iL\y\u, [{: Absconditainlucempro- faucibus adhseret, significant philoso- 

phias haerentes ad phantasias, et philo- 
sophicam linguam habentes. 

« Nolite credere. » Ad Coloss. ii, 8 : 
Videte ne quis vos decipiat per philoso- 
phiam, et inanem fallaciam. Proverb. 



significant Monachos divilias congregan- 
tcs, et lucris inhiantes, venanles in dc- 
sertis pecunias, sicutlecit Esau pilosus ^ 
Per ululas quai lixo in luto rostro tubi- 
cinant, sicut cum cornu (et est avis in- 
fausta), significantur Monaclii in cncno 
carnis conversantes. Per sirenes, signili- 
cantur foemina3 monialcs mortiferis can- 
tibus animas decipientes, hujus mundi 
mare navigantes, qualcs tempore Anti- 
christi erunt, et, heu ! nunc sunt. 

« Nolite exire, » sicut existis ad .loan- 
nem Baptistam. Supra, xi, 7 : Quid 
existis in desertum videre? etc. Exod. 
XII, 22 : Nullus egrediatur ostium do- 
mus suse. 

« Ecce in penetralibus, » in quibus 
sunt subtilitatum sapientise studia. Ilsec 



duxit. 

Repetit igilur cautclae admonitionem, 
dicens : 

« Si ergo dixerint vobis » 



XXVI, 25 : Quando submiserit vocem 
Pseudoprophetse, vel credenteseorum: suam, ne credideris ei : quoniam septem 
« Ecce in deserto est, » supple, Christus, nequitiae sunt in corde illius. 
secundum operalivam virtutem et charis- 
matum et unctionis. In deserto autem 
esse dicitur : quia aliquos sequaces ha- 
bebit primo eremitice viventes, ut sub 
specie religionis magis decipiant. .lerem. 
IX, 10 : Super montes assumam fictum 
et lamentum, et super speciosa deserli 
planctum, quoniam incensasu)it, eo quod gregabuntiir et aquilce. » 
non sit vir pertransiens. Isa. xiii, 21 et 

22 : In deserto habitabunt sruthiones, et Hic dat signa adventus vera, et vere 
pilosi saUabunt ibi : et respondebunt ibi Cliristum vcnientem demonstrantia. Et 
ululse in sedibus ejus, et sirenes in de- sumuntur in ipso judiceet judicio. 
lubris voluptatis. Per struthiones qui Sunt igitur duplicia : universafia, et 

alarum, hoc est, contempiationis spe- particulariter sumpta : et haec tangit, ibi, 
ciem habent, sed a terra non elevantur, 5'- 32 : « Ab arbore autem fici. » Post 
significantur hypocritse Monachi. Pilosi utraque autem subsequitur confirmatio 



« Sicut enim fulgur exit ab Oriente, 
et paret usque in Occidentem, ita erit 
et adventus filii hominis. 

Ubicumque fuerit corpus, illic con- 



«y 



28 



' .loan. XIV, fi : Ego mm ria, pf rerUaa, ef rUa. 

XXI 



- Cr. fiiMies. XVII, 3 et seq. 



98 



D. ALB. MAG. OKD. Pfi.ED. 



dictorum, ibi, f. 35 : « Coelurn el terra 
traiisihiint. » 

Univcrsalia autein signa sunt duplicia : 
in judice vidclicet, ct in judicii circun- 
stantiis sumpta, ibi, 5'- 29 : « Slatim au- 
leni, elc. » 

In judice autem tria notat, scilicct ad- 
ventus manifestationem in se, et mani- 
feslationis generalitatem, et sanclorum 
ad judicem congregalionem. 

Manifestalio auteni ostenditur in hoc, 
quod dicit : 

« Sicut fulcjur. » Tn quo tria nolantur, 
quod subitus, quod terribilis, quod bbin- 
dimentum liabct luminis. v Subito au- 
« tem fit, ut dicit Dionysius, quod fit pree- 
« ter spem.» I ad Thessal. v, 2 : Dies l)o- 
mini sicul fur in nocte, ita veniet. Unde 
etiam in Grammaticis iiccWn^iwv fulgur, 
fuhjuris, media correpla : eo quod su- 
bito venit, et impraemeditate : fulgor au- 
tem charilalis stantis declinatur fulgor, 
fulgoris, media producta. Et fulgeo, 
fulges, quod venit a fulgure, infinilivum 
facit fulgere, media correpta. Quod au- 
tem venit a fulgore, infinitivum facit 
fulgere, media producta, sicut tradunt 
antiqui grammatici. Terror autem est in 
ictu fulguris : quia cum tonitruo est ful- 
gur semper. .)ob, xxvi, 14 : Cum vix 
parvam slillam sermonis cjus audieri- 
mus, quis poterit tonitruum magnitudi- 
nis illius intueri ? Blandimentum autem 
habet in lumine. Psal. ciii, 2 : Amictus 
lumine sicut vestimento. Subitum igitur 
est propter omnes : ut parati sint, et ca- 
veant.Gum iclu est, propter reprobos.Cum 
l)hindimento luminis, propter electos. 

« Exit. » Ecce manifestatio : exit enim 
ad manifestationis aperlum. Psal. xux, 
3 : Deus ma)iifeste veniet : Deus noster et 
non silchit. Isa. xi, 3 : Videhit omnis 
caro saluturc Dei\ Apocal. i, 7 : Videhit 
eum omnis oculus. 

K Ah Oriente, ct patct usquc in Occi- 



dentem. » Ecce manifestalionis genera- 
litas. Psal. cxn, ;j : A solis oriu usque 
ad occasum laudahile nomen Dornini. 

Sed videtur mirabile, quod dicit : Quia 
fulgur non exit ab Oriente, sed fulgor exit 
al) Oriente^ fulgurautem exit a nube. Di- 
cendum, quod sunt multi ortus secundum 
eos qui loquuntur de astris. Ortus autem 
hic sumitur pro manifeslalione : sicut 
etiam sol et aliae slellse oriuntur aliquando 
de sub nube. Occasus autem secundum 
Augustinum, dicitur finis horizontis sen- 
sibilis : ubi visu deficiente, coelum terrae 
conjungi videtur : et est sensus, quod 
cuilibet hominum, apparebit manifestus, 
et illustrabit omnia quae videri ab ipso 
possunt loca in circuitu : ut nusquam 
liceat abscondi, vel celari. I ad Gorinth. 
IV, .3 : Veniet Dominus, qui cl illuminuhit 
ahscondila tenehrarum, ct manifestahit 
consilia cordiurn. Joan. i, 3 : Lux in te- 
nebris luccl, el tenehrse cam non compre- 
henderunt. Et ideo dicitur, Sapient. vi, (> : 
Horrcndc et cito apparehit vohis. 

« Itaeritet adventus Filii hominis. » 

T ad Thessal. v, 3 : Cum dixerint : Pax 
et securitas, tunc repentinus eis superve- 
niet interitus, sicut dolor in utero ha- 
hcnti, et non effugient. 

Dicit autem ; « Filiihominis, » et non 
I^ilii Dei : quia in forma hominis judica- 
bit nos, in qua pro nobis judicatus est. 
Joan. V, 27, 28 : Potestatem dedit ei ju- 
dicium facerc, quia Filius hominis est. 
Nolitc mirari hoc, hoc est, non vobis vi- 
deatur mirum, quod Filius hominis est : 
quiahomo ille constitutus est judcx vivo- 
rum et mortuorum,sicutdicilur,Act.x, i2, 

« Ubicumque fuerit corpus, illic con- 
gregabuntur et aquilee. » 



Dat signum congregationis Sanctorum, 



' Vul-a(;i liali.l, Jsa. xl, ii : Vidcbil oinnis )^tri. Liic. ui, 6 : Et videbit oiiuiis caru Sidutare 
(■(iro pnrilcr (juod os Doiiiini locutum esl. Isa. lii, Dci. 
H» : \'i(Ii'l,ii)ii oiiincs /iiics icrr;v sdlutarc Dci no- 



Ji\ i:VAN(i. MAH II.i:i, XXIV-28, 21). 



99 



ad ipsuiu loquens per siinililudinem : ad 
corpus eniin odorcin nidoris spar-gcMis, 
ad uUra inarina [)er odoratuni invilanlur 
aijiiihe, al) acuniine visus et odoratus 
atjuiUe vocatcB. iMulto ergo magis ad re- 
dolentiaiu suavissimani judicis, bonita- 
lem suam in omnes intcllectuales nares 
distiibuentis et spargentis, aquila,' sancta^ 
videlicet omncs sancti, aculi visu in con- 
templatione, et bene odorantes in aio- 
malum illorum perceplionc, ad judicem 
conj^reirabuntur : ut refectione bonitatis 
ct dulcedinis ejus, cum manifcstalur glo- 
i'ia ejus, satienlur. Psal. xvi, 15 : Salia- 
bur cum apyarueril gloria tua. Isa. xl, 
31 ; Assumenl pennas ut aquilse, current 
et non laborahiint, anihulabunt ct non 
deficient. I ad Tbessal. iv, 17 : Simul ra- 
piemur cum illis in nubibus obviam Chri- 
slo in aera, et sic semper cum Domino 
erimus. In aerem enim ascendit volans. 
Dicit autem : « Congregabuntur ,^^ quia 
tunc vere omnibus viribus suis congre- 
galis, altivolai in Deum ascendunt. Isa. 
Lx, 8 : Qui sunt isti., qui ut nuhes volant^ 
et quosi columbse ad fenestras suas ?Job, 
xxxix, 28 et 29, dicitur, quod aquila sc- 
det in summis rupibus, et inde contcm- 
platur escam. 



« Stalim autem post tribulatioiiem 
dierum illorum, sol obscurabitur, et 
luua non dabit lumen suum, et stellye 
cadent de co^lo. » 

Tangit signa sumpla in his quoe circum- 
stant judicium dupliciter : in coelcstibus 
bonis primo, et in terrestribus malis sc- 
cundo. 

In coelestibus autem bonis tanuit in 
corporibus ccelestibus, in virtutibus An- 
gelicis et in Sanctis in ccelum assumptis. 

Prcemittit autem lempus istorum sig- 
norum dicens : « Statim autem post tri- 
bulationem dierum illorum. » Dies enim, 
hoc est, sancti tribulabuntur : noctes au- 
tem, hoc est, mali consentient Antichri- 



slo. Job, III, 0, \ : Noctcm illam tene- 
brosus turbopossideat..., et non illustrc- 
lur lumine. Sapienl. xvni, 1 : Sanclis 
autein tuis maxima crat lu.r. 

Et langit signa in cn^lestil^us corpori- 
bus, sole et luna, el steliis, dicens : 

« Sol obscurabitur. » 

Marc. xii, 25 : Stellx casli eruut deci- 
dentes. Et dicit Interlincaris : « IIoc est, 
« lumine carcbunl : » el potest similitcr 
intelligi dc sole. Quid autem trium sen- 
tcntiarum qua^ hic dici consuevcrunt, vc- 
rum sit, non est certum : utrum enim sol 
ad tempus tunc lumcn amittat, sicut di- 
cit (liossa Interlincaris super Marcum : 
aut dicatur obscurari, quia cum duo sint 
in lumine solis, scilicet illustrarc, et mo- 
verc ad generationem : alterum amittet, 
scilicct ad gencrationem movere : aut 
quod supervenicnte majori claritate, quse 
fulget a corpore Christi ct corporibus 
glorificatis, dicatur ohscurari, quia lu- 
men cjus non percipitur : sicut nunc lu- 
men candclse non vidctur, quando tenc- 
tur in radio solis. Quod ego probabilius 
judico : quia lioc dicitur, Isa. lx, 19 : 
Non erit iibi amplius sol ad lucendum 
per diem, neque splendor lunse illumina- 
bit te. Sed potius, sicut dixit ante, i'. 1 ; 
Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit 
lumen tuum, et gloria Domini super te 
orta est. Apocal. xxi, 23 : Civitas non eget 
solc, neque luna ut luceant in ea : nam 
claritas Dei illuminavit eam, et lucerna 
ejus est Agnus. 

« Et luna non dabit lumen suum. » 

Hoc cst necessarium : sic sol obscura- 
bitur, quod luna non det lumen : quia 
non habet lumcn nisi a sole. Ilabac. iii, 
1 1 : Sol, et luna steterunt in hahitaculo 
suo. 

« Et stellee cadent de ccelo. » 

Xon casu corporali, sed potius quoad 



100 



J) ALH. MAG. OHD. PR.ED. 



efToctum, in his quai gcneranlur. Sol in- 
fundit calorem nativum, ct luna movet 
humidum, ((luod suhjecluui est vita? et 
matcria gencrationis), ct imagines stcUa- 
rum confcrunt figuram generato : et 
quoad Jios eHectus suhtrahunt himcn : et 
ideo obscr:rari et cadere de coelo dicun- 
tur, quia lunc non erit amphus gencra- 
tio : scd omnia formabuntur ad statum 
collcctionis justorum in gloriam, ct [)cc- 
catorum in poenam. Isa. xni, 10 : Stellsp. 
cosll, ct splendor earum non expandent 
Itfmen suum : obtenebratus est sol in orlu 
siio, et Inna non splendebit in lum,ine 
siio. Apocal. VIII, 12 : Quartus Angelus 
tuba cccinil : et percussa est fertia pars 
solis, et tertia pars lunse, et tertia pars 
stellarum, ita ul obscuraretur tertia pars 
eorum. Trcs cniin partes sunt, locus, lu- 
men, cl elfcctus in generabilibus : et hcec 
tertia porcutietur. Apocal. vi, 12 et 13 : 
Solfactus est niger tamcpiayn saccus ci- 
licinus,et luna totafacta estsicut sanguis, 
et stellai de c<bIo ceciderunt. De media au- 
tem cxposilionc, quod scilicet compara- 
tionc majoris luminis ohscurari vidcbun- 
tur, videtur inteUigi, quod dicitur, Isa. 
XXIV, 23 : Erubescct luna, ot confundetur 
sol, cum regnaverif Domimis exerci- 
tuum. Pcracto autem judicio, ut omnia 
ostendantur propter hominem esse facta : 
sicut homo mutabitur ad speciem glo- 
rioe, ila mutabuntur et luminaria. Isa. 
XXX, 2G : Erif lux lunse sicut lux solis, 
et lux solis erit septempliciter sicut lux 
septem dicrum. 



« Ktvirtutes coelorum conQniovebun- 
tur : 
30 Ft tunc parebit signum Filii homi- 

nis in ca^lo. » 

Tangit signa in speciali creatura : pri- 
UKi iu AngcUs, secunih) in animabus san- 
clis. 



De AngeUs enim intelUgitur, quod di- 
cit : « Virtutes coelorum. » Aut omnes 
coilestes essentiae, quae communi nomi- 
ne Virtutes(WQ\xr\\.\\v, sicutdicit Dionysius. 
Aut ille ordo, qui Virtutes vocalur : eo 
quod uUimum potenticE attingat in fa- 
ciendo miracula, qua? tunc maxima fient. 
AngeU enim ante judicium omnes sunt 
in ministerium missi, propter eos quihsc- 
reditatem capient salutis ' .* et ideo in 
colleciione eorumdcm moventur ad mi- 
racula in judicio. Psal. cii, 21 : Bene- 
dicite Domino, omnes virtutes ejus : mi- 
nistri ejus, qui facitis voluntatem ejus. 
Rabanus tamen aUter exponit « movc- 
Inmtur, » id est, timebunt : hoc est, con- 
siderato terrore judicis ad modum timen- 
tium se habebunt, aut reverentife inotu 
movebunturad gloriam judicis. Job, xli, 
Ki: Cum sublafus fuerif, timebunt An- 
geli, etterritipurgabunfur. Job, xxvi, 1 1 : 
Colummse coeli contremiscunt, et pavent 
ad nutum ejus. 

« Et tunc parebit signum Filii ho- 
minis in coelo. » 

Ecce signum in animabus sanctis, quae 
omnes consignitse merito fidei, Filio ho- 
minis Deo apparebunt. Et hoc est sig- 
num, quo distinguentur electi areprobis. 
EzechicL ix, 4 : Signa thau super fron- 
tes virorum gementium ef dolentium. 
Exod. XII, 22 et 23, signantur postes et 
superUminaria sanguine agni, contra 
percussorem Angelum. PsaL iv, 7 : 
Signatum est super nos lumen vultus tui, 
Domine. Yel, « Signum Filii hominis » 
sunt stigmata vulnerum, quje ostendit. 
Zachar. xii, 10 : Adspicient ad me quem 
confixerunt. Et idem est, Joan. xix, 37. 
Apocal. I, 7 : Videbit eum omnis oculus, 
et qui eum pupugerunt. Dicunt eliam 
quidam, quod lignum crucis, in signuin 
crucis apparebit sole splen(fidius. Sed hoc 
non asserendum, quia pcrspicue non pro- 
halur. ApocaL vii, 3 : Nolite nocere ter- 



•.\(i H(-br. I, 1'i. 



li\ KVANG. MATri(/EI, XXIV-iiU. 



101 



rae, et mari, neque arboribus, quoadus- 
que signcmus serDos Dei noslri in/ronfi- 
bus eoruni. 

« VA tanc plangentomnes tribus ter- 
r». » 

Signum dc inliniis, lioc est, de terra 
dat hic : et iioc est planctus nialoruni. 
Circa hoc auteni tangit duo : planctuni, 
et causani. 

Causa autem est triplcx, scilicet visus 
horribilis irati judicis : auditus tcrribilis 
tubce adjudiciurn vocantis : collectio tri- 
stabilis bonorum ad (^hristum, impiis in 
terra desertis. 

Dicitigitur : « Tunc plangent. » IJnus- 
quisque se ipsuin plangit accusante con- 
scientia. Ad Roman. u, 13 et IG : Jnter 
se invicem cogitationibus accusanlibus , 
aut etiam defendentibus, in die cum ju- 
dicabit Deus occulta hominum, secundum 
Evangelium meum, perJesum Christum. 
Supra, xui, i2 : Ibi erit fletus, et stridor 
dentium. Isa. xvi, 9 : Inebriabo te lacrg- 
ma mea, Hesebon et Eleale. 

« Omnestribus terrae. .» 

Hoc est, qui in coelo nullum habent 
municipatum,. quibus non est dictum : 
Vado parare vobis locum *. Apocal. xu^ 
8 : Neque locus inventus est eorum am- 
plius in coelo. In terra enim remanent, 
quam dilexerunt, sanctis raptis in nubi- 
bus obviam Christo in aera. Jerem. xvn, 
13 : Recedentes a te, in terra scribentur . 

Tribus autem terrse dicuntur : quia 
nullam nisi in terrahabent generationem 
et amicum : si enini fecissent sibi amicos 
de mammona iniquitatis, cum defecis- 
sent in terrenis, fuissent utique recepti 
ab amicis in a^terna tabernacula '-. Et 
habuerunt hic manentem civitatem, fu- 
turam non inquirentes : contra id quod. 
dicitur, ad Hebr. xui, li: Non habemus 



hic manentem civitatem, sed /uturam 
inquirimus.VA luerunt nati de sanguini- 
bus, ex voluntate concupiscenliaj carnis, 
et ex voluntate viri pertinacis ad ma- 
lum ^ : et ideo terrai sunt adscripti, de 
(|ua dicitur, Job, ix, 2i : Terra duta est 
in manus impii. 

« VX videbunt Filium hominis ve- 
nientem in nubibus cceli cum virtute 
multa et majestate. » 

Ecce visus liorribiiis. Sapient. vi, (> : 
Ilorrende et cito apparebit vobis. Et dicit 
de judice viso quinque, scilicet formam 
in qua eis apparebit, approximationem, 
gloriam, virtutem, et curiae frequentiam. 

« Videbunt » autem visu horribili. Apo- 
cal. VI, 15 et seq. : Et reges terne, et 
principes, et tribuni, et divites, et fortes, 
et omnis servus, et liber, absconderunt se 
in speluncis, et in petris montium : et 
dicunt montibus et petris : Cadite super 
nos, et absctnidile nos a facie sedentis su- 
per thronum, et ab ira Agni : quoniam 
venit dies magnus irx ipsorum. Apocal. 
xviu, 9 : Plangent se super illam reges 
terrse. Thren. i, 22 : Multi sunt gemitus 
mei, et cor meum moerens. Isa. lxv, 14 : 
Vos clamabitis prse dolore cordis, et prse 
contritione spiritus ululabitis. 

« Filium hominis. » 

Si quaeritur, in qua forma videbunt ? 
Dicit quod in forma humana. Et si quae- 
ritur utrum videbunt eum in gloria ? 
Dicendum, quod videbunt eum non in 
gloria (et tamen Filius Dei non induet 
alium habitum quam glorioe), sed sicut 
solem aquila videt in lumine. Oculo au- 
tem infirmo naluralis defectus inest, 
quod adspiciens ad solem humore con- 
fluente convolvitur, viclus fulgore solis : 
et primo apparet rubeum, deinde viride 
maais humore vincente, et tandem lit ni- 



* Joan. XIV, 2. 

^ Cr. Luc XVI, \A scq. 



» Cf.Joan. I, 13. 



02 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



grum tenebrosum quod apparet. Tta eo- 
dem modo se habcnlein jadiccm sancli 
videl)unl in gloria, propter potestatem 
oculi glorilicati : et damnati videbunl 
eum sub specie cob)ris, secundum infir- 
mitatem oculi non glorificati. Isa. xxvii, 
10 : Misoye.amw' impio,... rt non videhil 
gloriam Domini. Joan, v, 27, 28 : Po- 
testatcm dedit ci judicinm facere, quia 
Filius hominis est. Nolite mirari Jioc. 
Et sic inlelligitur illud Joan. xix, 37 : 
Videbunt in qjiem transfi.Terunt. 

« Venientem. » 

Ecce appropinquatio, quod maxime 
horrent impii. Isa. iii, 14 : Dominus ad 
judicinm veniet cumsenibus populi. Isa. 
XXX, 27 : Venit de longinquo, ardens fu- 
ror ejus, et gravis ad portondum. Tunc 
enim verificatur illud Proverb. vi, 34 et 
35 : Zelus et furor viri non parcet in die 
vindictse..., nec susripiet pro redemptio- 
ne dona plurima. 

« Iii nubibus. » 



tunc immittentur d;minandis. Sapient. v, 
22 et 2^} : Ibunt directe emissiones ful- 
giirum, et tamquam a bene cnrva/o arcu 
nubium cxterminabuntur , el ad cerlum 
locum insilient. Et a petrosa ira plrnx 
7nittentur grandines, etc. Sic beatus Dio- 
nysius, exponit cabginem, in quam in- 
gressus est iMoyses ad Dominum '\ Non 
enim consequens est, quod Deus in ob- 
scuris habitet, qui sicut dicitur, 1 ad Ti- 
moth. VI, 16 : Lucem inhabitat inacces- 
sibilem. Nec rationabile est ex cabgine 
splendidam factam esse faciem Moysi : 
ita ut non possent in gloriarn vultus ejus 
intendere filiilsrael ^ Luc. xxi, 27: Timc 
videbunt Filium hominis venientcm in 
nube. 

Et propterhocdicunlur nubes « coeli, » 
non terroe. Job, xxxvii, 11, 12 : Nubes 
spargunt lumen suum..., ciuocumque 
eas voluntas gubernantis duxerit. Apocal. 
i, 7 : Ecce venit cum nubibus. Daniel. 
v)i, 13 : Ecce cum nubibus coeli quasi 
filiiis hominis veniebat. 

« Gum virtute multa. » 



Ecce gloria venientis : nec est intelli- 
gendum, quod nubes hic sit vapor ele- 
vatus ab infcrioribus elementis, sed sicut 
diximus ante : Tunc justi fulgebuni sicut 
sol in regno Patris eoriim, sicut dictum 
est supra, xiii, 43. Et crunt circa Chri- 
stum supra modum solein in claritate ex- 
cedentem : et hujus tota claritas in oculis 
terrenorum in vi fulgoris non percepta, 
quamdam in oculis segris eorum generat 
obscuritatem. Et hcec vocatur nubes. 
III Reg. VIII, 12 : Dominus dixit ut ha- 
hitaret in nehula. Act. i, 11 : Sic ven'\et 
quemadmodum vidistis eum euntem in 
caehan, quando nubes suscepit eum ab 
oculis eorum '. Erit autem ex hoc terror 
damnatorum : quia haec nubes flammi- 
voma, ut dicit Ilieronymus, Ihesauros 
grandinis, et fulgurum significat ; quae 



Hoc est, robore, qui primo judicatus 
apparuit in infirmitate. Job, ix, 19 : Si 
fortitudo quseritur, rohustissimus est : 
virtute enim ultimum attingit omnis po- 
tentiae. Exod. xv, 11 : Quis similis tibi 
in fortibus, Domine ? quis similis tibi, 
magnificus in sanctitate, terribilis atque 
laudabilis, faciens mirabilia. 

« Et majestate. » 

Hoc referlur ad frequentia", quoe circa 
eum apparebit, solemnitatem, et ambi- 
lionem, qua impii opprimentur. Daniel. 
vii, 14 : Potesias ejus, potestas seterna, 
quse non auferetur : et regnum ejus, quod 
non corrumpetiir. 



' .VcL. 1, 9. 

» Cf. Exod. XIX, 18. 



' Cf. Exo.l. xxxiv, 30. 



IN EVANG. MATTFf^^J, XXIV-31. 



i03 



« Kt mittet Angelos suos cum tuba 



^^elus autem est ('lirislus Piinceps Ange- 
loruni, ut (licit (llossa. Et secundum 
hoc tria concurrunt ad resurrectionem, 
fraj^or ruundi in resliUilione malcria; : 
ministerium Angelorum in composilione 
[)ulverum, et corpor-um : et jussus, sive 
vox Dei et Christi in vivificatione et ci- 
talione. .loan. v, 2."j : Morhii audient vo- 



et voce magua. » 

Hic tangit auilitum tcrrihilcm vocan- 
tem ad judiciurn. .loh, xv, 21 : Soniliis 
terroris semper in aiirihus illiiis. Et tan- 
git tr'ia : Angelorum ministeriurrr in vo- 
cando, tuha? chani^or-crrr, rt vocis magni- 
hrdinem. Angelorum ministerium est in ccm Filii JJei, et qni nwlierinl, viccitl. 
collcctione cinerum, cx quihus integ^randa 
sunt corpora. Tuh^e clangor est terrihiUs 
fr^agor elementorum : ut quodlihet red- 
dat quidquid hahet de corporihus r-csur- 
gentium. Vox magna est vox Christi 
suscitans et vivificans et vocans ad judi- 
cium. 

Dicit igitur : « Et miitet Auf/elos 



Psal. Lxvu, 34 : Dahit voci suae vocem 
virtiitis. 

« Et congregabunt electos ejus a 
quatuor ventis, a summis ccjelorum 
usque ad terminos eorum. » 

ITic tangit congregationem honorum 
5^^05. » Congruum enim est, ut quos ha- ah eo futur-am, qui disper-siones Israel 
buerunt duces vice, haheant etiam colle- congregahit, relictis impiis. Dicit autem 
ctores cinerum, ct productores ad judi- tria : congregationem electorum, et gene- 
cium. Supra, xrii, 41 : Mittct Angelos ralitatem locor-um unde congregahuntur, 
suos, et colHyent de regno ejus omnia et congregandorum inlegrilatem. 
scandala, Ihidem, t- 49 : Exibunt An- «Congr-egatioestad sinumPatrisomnia 

geli, et separahunt malos de medio ju- congr-egantis », ut dicit Dionysius. Psal. 
storum.\n signum hujus, Angeli sepa- xlix, 5: Congregate illi sanctos ejus. 

Impii autem dispergentur, quia non ha- 
hehunt unum, in quo congr-egentur : sed 



raverunt Lot de medio impiorum ^ 
« Gum tuba. » 



Doc est, mundi fragore. Sapient. v, 
23 et 24 .• Excandcscet in illos aqua 
maris, contraillos stabit spiritus virtutis, 
etc, et flumina concurrent duriler. Et, 



dissipati cordihus manehunt in infei^no. 
Ezechiel. v, 1 et 2 : Divides eos,... et di- 
sperges ventum, et gladium nudabo post 
eos. Ezechiel. xi, 17 : Congregaho vos 
de populis, et adunaho de terris in qui- 
hus dispersi estis. Psal. cv, 47 : Salvos fac 



ihidem, t- 21 : Pugnahit cum illo orbis nos, Domine, Deus nostcr, ct congrega 

terrarum contra insensatos. I ad Corinth. nos de nationibus : ut confitcamur nomini 

XV, .52 : In momento, in ictu oculi, et in sancto tuo, et gloriemur in laude tua. 
novissima turha : canet enim tuha, et 

mortui resurgent incorrupti. « A quatuor ventis » 



« Et voce magna, » 

Quee est jussus Dci, quod vivant, et 
surgant mortui^ et veniant ad judicium. 
I ad Thessal. iv, 1(3 : Ipse Dominus in 
jussu et in voce Archangeli, et in tuha 
Dei descendet de ccelo : ct mortui, qui in 
Christo sunt, resurgent primi. Archan- 



Cceli pi'incipalihus : qui significant 
quatuor mundi plagas, et climata. Isa. 
XLiii, 5 et 6 : Ab Oriente adducam semen 
tuum, et ab Occidente congregaho te. 
Dicam Aqidloni : Da : et Austro : Noli 
prohihere. Supra, vrii, 11: Midti ab 
Oriente et Occidente venient, ct recumbent 
cumAbraham, etlsaac, et Jacob in regno 



' Cf. Gene?. xi\, i^. 



104 



D. ALB. MAG. ORD. PR.^D. 



3:3 



cceloriim. Psal. cvi, 3 : A solis ortii, et 
occasu, ab Aquilone, et mari. Ezechiel. 
xxxvu, 9 : A quatuor ventis veni, spiri- 
ius, etc. 



« A summis caslorum, » 

Hic langit integrilalem. Dicit enim 
Aristotelcs, quod summum, et imum, 
quod est a coelo usque ad centrum, est 
principiura longitudinis. Sed dextrum et 
sinistrum, quod est ab oriente in occi- 
dentem, est principium lalitudinis. Ab 
ante autem et retro, quod est a meridie 
in Aquilonem, est principium profundita- 
tis. Secundum primum accipitur molus 
incrementi et nulrimenti : secundum alte- 
rum accipitur motus localismembrorum : 
secundum tertium accipitur motus altera- 
tionis secundum sensum. Et hoc est : 
« A swnmis coelorum usque ad terminos » 
inlinitatis, latitudinis, et profundilatis, 
ut integre resurgant. I ad Corinth. xv, 
52 : Mortui resurgent incorrupti. Luc. 
XXI, 18 : Capillus de capite vestro non 
peribil. Unde Augustinus dicit, quod 
summum cceH dicitur zenith capitis 
uniuscujusque hominis, et terminus or- 
bis dicitur terminus horizontis visibilis : 
in cujus circumferentia sunt ditTerenlise 
quatuor situs, sciUcet dextrum et sini- 
strum, et ante et retro : aliaj autem duse 
situs difTerentiee sunt, altum in zenith 
capitis^ et imum in centro horizon- 
tis. 



33 
31 



« Ab arbore autem fici discite pa- 
rabolam : cum jam ramus ejus tener 
fuerit et folia nata, scitis quia prope 
est cRstas : 

Ita etvos, cum videritis heec omnia, 
scitole quia prope est in januis. 

Amen dico vobis,qnia non prseteri- 
bit gcncrnliohffc, donec omnia fiant. 



Coelum et terra transibunt, vorba 
autem mea non praiteribunt. » 

Ecce signum parliculare temporis, 
quod eiit tempus collectionis. Dicit au- 
tem tria : parabolam, adaptationem, et 
veritatis confirmationem. 

Circa primum dicit duo : primo enim 
innuitquod parabola sit quod dicit : et 
secundo, exponit secundum quas pro- 
prietates sit accipienda, 

Dicit igitur : « Ab arbore autem fici : » 
cui, supra, xxi, 19, maledictum est. Etde 
qua^ liabac. iii, 17 : Ficus non florebit. 

Sumite, vel « discite parabolam,)) hoc 
est, similitudinariam sententiam, Pro- 
verh. 1, 6 : Animadvertet parabolam et 
interpretationem, verba sapientum et 
xnigmata eoruni. 

Et subdit, in quo sumilur : 

« Cum jam ramus ejus tener fue- 
rit. » 

Ficus interomnes arbores tardius vi- 
rescit, elflores grossorum emittit. Transit 
cnim ver^ et in sestate fert flores : et 
longe in sestate versus autumnum dat 
fructum iii signo Leonis : et ideo a ficu 
signum temporis maturitatis, et colle- 
ctionis accipitur.Ver enim magis compa- 
ratur statui generationis : et ideo Judaei, 
qui per ficum designantur, conversionc 
sua finem mundi praeloquuntur. Joel.i, 
7 : Ficum meam decorticavit : nudans spo- 
liavit eam, et projecit : albi facti sunt 
rami ejus. Cum ergo jam ramus ejus, 
quem eodem anno emittet, tener fuerit, 
novella ad fidem conversione, Osee, xiv, 
7 : Ibunt rami ejus, et erit quasi oliva. 
Eccli.xxiv, 22 : Rami mei honoriset gra- 
tise. 

« Et folia nata, » verborum in con- 
fessionc et laude. Psal. i, 3 : Foliwn ejus 
non defluet. Proverb. xi, 28 : Justi quasi 
virens folium germi^iabunt. 



33 



IN EVANG. MATTIl/l':!, \X\\-'M, -.Vi, Vk r,, iiO. 
« Scitis quia prope ost aestas, t> 



lo:; 



Scilicet tempus niaturitatis ct colleclio- 
nis. Proverb. xx, 4 : Propter /rigiis pl- 
ger arare nolidt : mendicabit ergoxstate, 
et non dahitnr illi. 

c< Ita et vos. » 

Ecce adaj^latio. 

« Cimi videritis hfpc omnia, » quce dixi, 
« scifote qnia prope est in januis, » ut 
jam intret judex. .lacob. v, 1) : Judex 
ante januam assistit. Apocal. iii, 20: 
Ecce sto ad ostitini, et pulso. I ad Co- 
rinth. vii, 29: Tempus hreve est : reli- 
quum est, ut el qui liahent uxores, tam- 
quam non habentes sint. 

« Amen dico vobis. » 

Contirmatio est signi, quod posuit. 
« Non prsetcribit gcneratio hsec, » hoc 
est, .Tudoeorum, velsuccessio mortalium, 
« donec omnia fiant. » Exclusive : quia 
generalio Judoeorum et mortalium termi- 
nabilur ad signa inducta. Psal. lviii, 12 : 
Deus ostendet mihi super inimicos mcos, 
ne occidas eos : nequando obliviscantur 
populi mei. Eccle. i, 4 : Generatio prse- 
terity et generatio advenit : terra aulem 
in seternum stat. 

« CcDlum et terra transibunt. » 

Confirmatio est omnium induclorum 
in praecedentibus. Transibunt autem cce- 
lum et terra, non quoad substantiam, 
sed quoad actus, et figuram generationis, 
quam nunc habont. Psal. ci, 27 et 28 : 
y/?5i,scilicet cceli, peribunt, tu autem per- 
manes... : et sicut opertiorium mutabis 
eos^ et mutabuntur : tu autem idem ipse 
es, ct anni titi non deficient. Isa. lxv, 
17 et 18 : Ecce ego creo caelos novos et 
terram novam : et non erunt in memoria 
priora, et non ascendent super cor. Sed 
gaudebitis et exsultabimini usque in 
sempifernum in his quse. ego creo. Apo- 



cal. xxi, 1 : Vidi ccelum novum et ter- 
ram novam..., et mare jam non est. VX 
hoc notat ex modo hxpieudi, quando 
dicit : « Transibunt, » quia liansilus de 
uiio ad aliud esl, permanente substanlia 
transeunlis. 

« Verba autem mea non praeter- 
ribunt, » 

In lalsilalem. Supra, v, 18 : lolaunum, 
aut unus apex non prseterihit a lege, do- 
nec omnia fiant. Isa. xl, 8 : Verbum Do- 
mini nostri manet in seternum. Psal. 
cxviii, 89 : In seternum,Domine,verbum 
iuum permanct in ccelo. Isa. lv, 11 : 
Verbum meum, quod egredietur de ore 
meo, non reoertetur ad me vacuum, sed 
faciet qusecumque volui, et prosperabitur 
in his ad quse misi illud. 



(( De die autem illa et hora nemo 30 
scit, neque Angeli coelorum, nisi so- 
lus Pater. » 

Hic ostendit temporis incertiludinem, 
quando veniat judicium. Dividitur au- 
tem pars ista in duo : in quorum primo 
ostendit quod dictuin est : insecundo au- 
tem reddit nos cautos, ne nos judicium 
inconsideralos preeoccupet, ibi, "^. 42 : 
« Vigilate ergo. » 

In prima harum tria dicit, scilicet pri- 
mo, impossibilitatem praesciendi judi- 
cium ex aliquibus conjecturis : et secun- 
do, inconsiderationem hominum quos 
involvet incautos, ibi, t- 37 : « Sicul 
autem in diebus Noe, etc. » Et tertio, 
qualis erit discretio in judicio, ibi, 
f. 40 : « Tunc duo, etc. » 

In prima harum, Angelos ct hoinines 
a priccognitione judicii excludit, et so- 
lum includit Patrem. 

Dicit igitur quoad temporis qualitatem : 

« De die autem illa. » 

Dicilur aulem <;//e5quoadillustrationem 



lOB 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



judicis, et iion quoad motum solis super 
terram : quia ncscitur quando Dominus 
venlurus sit, sero, an media nocte, an 
gaili cantu, an mane, ut dicit Marc. xui, 
33. Si objiciatur per id quod in sequenti 
capitulo ' setjuitur: Media iiocte clamor 
factus est.YX per illud Sapient. xviii, 1 4 et 
seq : Cnm quieliim sileyitium contineret 
omnia, ct nox in suo cursu mcdium iter 
liaberet, etc. Dicendum, quod omnia haec 
dicuntur quoad tenebras ignorantise 
horte, et non quoad qualitatem tempo- 
ris diurni, vel noclurni. Nescitur enim 
qua temporis qualitate lucida, vel tene- 
brosa. 

Et quoad spatium quantitatis temporis 
subdit : 

« Et hora. » 

Siccnim, Infra, '^\ 30, dicit : Veiiiet do- 
minus servi illius in clie cjua non sperat, 
et hora qua ignorat. 

« Nemo scit, » 



nis ad essentiam, et non ad personam : 
quia notitia est essentialis. Et ideo una 
esl notitia trium, sicut nna est essentia 
trium : unde non excluditur Filius, ne- 
que Spiritus sanctus : et hoc notatur, 
Joan. I, 18 : Deitm nemo vidit umquam : 
unifjenitus Filius cjui est in sinu Patris, 
ipsc cnarravit. Quasi dicat : Licet nemo 
Deum novcrit et viderit, tamen Unigeni- 
tus(qui in ejusdem deitatis occulto) videt 
eum. Et ideo, quod habetur de notitia 
Dei, ex enarratione est Unii?eniti. Tta in- 
ciudit infra notitiam S])iritus sancti 
Apostolus, f ad Corintli. ii, 11 : Quse 
Dei swit, nemo cognovit nisi Spiritus 
Dci. Et, I ad Corinlh. ii, 10 : Spiritus 
omnia scrutatur, ctiam profunda Dei. 
Sic ergo solus Pater novit, hoc est, Pa- 
ter, etnon aliusin essentia quam Pater. 
Cum enim Filius habeat essentiam a Pa- 
tre, et Spiritus Sanctus ab utroque, sic 
oportet quod etiam notitiam habeat Filius 
a Patre, et eamdem notitiam habeat 
Spiritus sanctus ab utroque : quod hoc 
sit ibi esse quodnosse, et e converso. 



lioc est, nullus homo, Act. i, 7 : Non 
est vestrum nosse tempora vel momen- 
ta quse Pater posuit in sua potestate. 
Erubescant, qui de judicii tempore vati- 
cinantur. « Ncque Angcli, » quia non 
pertinet ad beatitudinem eorum. Etideo, 
Tsa. VI, 2, sicut velabant caput, per quod 
ostenditur id quod ante mundum erat in 
Deo, ita Seraphim velabant pedes, per 
quos finis mundi ostenditur, quem An- 
geU ignorant. 

Tn quibusdam codicibus additur : « Ne- 
que l^ilius. » T^^t hoc ponitur, Marc. xiii, 
32, quod ideo dicitur, quia non facit nos 
scire ; vel quia non scit ex virtutehuma- 
nitatis. 

« Nisi solus Pater. » 

Exclusionem facit respectu oppositio- 



« Sicut autem in diebus Noe, ita erit 3^ 
et adventus Filii hominis.» 

ITic tangit qualiter inconsideratos in- 
volvit. Et dicit tria : primo, preemittit as- 
similationem : secundo, ostendit negli- 
gentium et carnalium incuriam: et tertio, 
repetit quales tales praeoccupantur. 

Dicit igitur : « 5/cw^ autem in diebus 
Noe » justi ^ : quifabricando arcamprae- 
dixit diluvium, et prsedicavit poeniten- 
tiam, et non attenderunt, sed videbatur 
eis ludens loqui '. 

« Ita erit, » impra^visus negligenti- 
bus, « adventus » ad judicium « Fiiii 
hominis. » IT Petr. 111, G et 7 : T7/nc mun- 
dus aqua inundatus periit. Cceli autem 
qui nunc sunt, et terra, eodem verbo re- 
positi sunt, ig?ii reservati in diem ju- 



' Maltli. XXV, 6. 

^ Ct, Genes. vi, 9 cL seq. 



3 Genes. xix, 14 '.Et visus est eis quasi ludens 
loqui. 



IN EVAiNG. MATTII.FJ, XXII-;58, ;]!i, 4(), '. I . 



!()• 



(11(11. VA tan^uiilur duo judicia : uiiuiu 
|)cr aquainj.perquod rcfrigeratus ost ignis 
concupisccatite : altcruin pcr igncni, pcr 
qucin inccndetur frigiditas charitatis. 



j « Sicut enim eranl in diebus anle 

diluvium, comedenles et bibentes, 
nubentes et nuptui tradentes, usque ad 
eum diem quo intravit Noe in ar- 
cam, 

) Et non cognoverunt donec venit 
diiuvium et tulit omnes: ita erit et 
adventus Filii liominis. » 

Ecce incircumspectio, el inconsidcra- 
tio futuroruni, provenicns ex inordina- 
tione carnalis concupisccntioe. 

« In dicbus », scilicet Noe, qui solus 
vixit in die : alii enim erant in nocte. 
Joan. XH, 33 : Qui ambulat iii tenebris, 
nescit quo vadat. 

« Antediluvium, » quando cxspectabat 
Dei patientia homines ad pcenitentiam. 
II Petr. ni, 9 : Patiejiter agit propter 
vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad 
prenitentiam reverti. Psal. xxxi, 6 : In 
diluvio aquarum multarum, ad eum 
non approximabiint. 

« Comedentcs et bibentes^ » secundum 
gula3 inordi^nationem. Isa. xxii, 12 et 13 : 
Vocabit Dominus Deus exercituum in 
die illaad fletum, et ad planctum... : et 
ecce gaudium et Isetitia, occidere vitu- 
los, etjugulare arietes. Exod. xxxu, G: 
Sedit populus manducare, et bibere, et 
surrexerunt ludere. Sapicnt. n, 7 ; Vino 
pretioso et wiguentis nos impleamus. 

Et « nubentes » viri, « et nuptui tra- 
dentes » fseminas. Scd numquid hoc pec- 
catum est? Ad Hebr. xiii, 4: Honora- 
bile connubium in o?nnibus, scilicet nu- 
ptiae honorabiles, et thorus immaculatus . 
Sed dicendum, quod cum matrimo- 
nium sit in ofticium naturifi, et in socia- 
lem et civilem vitam, et in sacramentum 
Ecclesise, illi nihil inhoc queerebant, nisi 
sociclaloni coacupisconlia'. Tob. vi, 17 : 



/// nauKiuc qui ita conjugiam su.scipiunl, 
ut Deum a se et a mente sua excludaiit, 
et sux libidini ila vacent sicut equus rl 
rnuliis quibus non est intellectus, habct 
potestatcm diemonium super eos. 11 Pelr. 
II, 13: Dcliciis affluentes, in conviviis 
suiis luxuriantes. 

« Us(/ue ad eum diem quo mlravit Noe 
inarcain:» quia libido insatiabilis cst. 
Proverb. xxx, 15 et 10 : Iria sunt iiisa- 
turabilia, et (/uartum ([uod numquam 
dicit : Sufficit : Infernus., et os vuivse, 
el lerra quae non satiatur aqua : ignis 
vero numquam dicit : Sufficit. Infernus 
est amor carnalis : os vulvse, concupi- 
scentia venercorum : tcrra, desideriuni 
sitis : et ignis, aistus gulse. 

« Et non cognoverunt donec venit 
diluvium et tulit omnes. » 

Quia non crcdidcrunt praedicanti Noe. 
Job, XXIV, 23 : Dedii ei Deus locum poe- 
nitenti3e,et ille abutitur eo in superbiam. 

« Ita erit adventus Filii hominis. » 

Adaptatio est, et similitudo inertiae 
eorum, qui in duobus judiciis incircum- 
spectisunt. II Petr. iii, 10 : Adveniet dies 
Domini ut fur: in quo cosli magno iin- 
petu transient. I ad Thessal. v, 2 : Dies 
Domini sicut fur in nocte, ita veniet. 



Tunc duo erunt in agro : unus assu- 
metur, et unus relinquetur. 

Du8e molentes in mola : una assu- 
metur, et una relinquetur. 

Hic ponitur discretio colligendorum. 
Sunt autcm tria genera hominum, in 
quibus continelur tota hominum uni- 
versitas, scilicet Praelati, activi, et con- 
tcmplativi ; de quibus dicit Ezechiel. 
XIV, 20 : Tres viri, scilicet Noe, Daniel, 
et Job, ipsi justitia sua liberabunt 
aiiimas suas. Noe, qui rexit arcani, Prae- 



40 



41 



108 



D. ALB. MAG. ORD. PRtED. 



latos : Daniel vir desideriorum, con- 
templativos : Job dolens, activos bo- 
nos in laboribus dulentes significat. 
Luc. etiam, x, 38 et seq., significan- 
tur per duas sorores, et tertium fra- 
trem Lazarum, quibus erat amicus 
Dominus, et ad ipsos decbnabat. Maria, 
quae sedebat ad pedes audiens, contem- 
plativos : Marlha satagens circa frequens 
ministcrium et turbata crga plurima, 
activos : Lazarus autem gubernator do- 
mus, Prcelatos. IIos igitur tangit hic 
sub triplici differentia, 

Et de Pra^latis dicit sic : « Tunc, » 
in tempore fmali, « erunt duo, » duae 
Proelatorum et Praedicatorum difleren- 
tise, « in agro,^^ Ecclesise, vel cordium, 
exercentes eam vomere verbi Dei. Genes. 
XXIV, 63, Isaac exierat ad meditandum 
in agro. Supra, xiii, 38 : Ager est mun- 
dus. I ad Corinth. ui, 9 : Dei agricultura 
estis. 

« JJnus assumetur , » ad gloriam. ille, 
videlicet, qui potest dicere ilhid Apo- 
stoH, II ad Corinth. ii, 17 : Non sumus 
sicut plurimi, adulterantes verbum Dei : 
sed ex sinceritate, sed sicut ex Deo, 
coram Deo, in Christo loquirnur : quia 
et verbo Dei falsum non admiscet : nec 
malo exemplo vitiat : et ex Deo auctore 
et coram Deo, pia intenlione in Christo 
loquitur, confirmante per unctionis gra- 
tiam. 

« Et unus relinquetur , » ad poenam in 
terra, quando alius rapitur obviam 
Christo in aera. Et ille est, de quo di- 
citur, ad Philip. i, Lj : Quidam propter 
invidiam, aut propter contentionem 
Chrislum annuntiant : sive per occasio- 
nem qujestus. Sicut in eodem agro Na- 
both assumplus est, ct Achab et Jezabel 
a canibus devorantur ^ Et in eodem agro 
Abel assumptus est, et munera ejus : et 
Cain damnatus 2. Ruth, 11, 8 : A^^e vadas 



in alterum agrum ad colligendum : 
quia licet duo sint in agro, tamen ager 
Ecclesiae,quantumcumque malus sit agri- 
cola, non est nisi unus. 

« Duae molentes in mola, » 

Supple, erunt. Mohi, per quam cir- 
cuitus laboris hujus mundi designatur, 
in qua homincs conterantur. Et dicit in 
fceminimo propter foecunditatem et efToe- 
mmationem : quia molles et effceminati 
manent in ea. ApocaL xviii, 22 : Fo.r 
molae non audietur in ea amplius. 

« Una assumetur , » ad gloriam : ut 
JMartha ministrans Domino, quae consi- 
lium Domini facit. Facit enim sibi ami- 
cos de mammona iniquitalis, ut cum 
deficeret, recipiant eam in a?terna ta- 
bernacula '*. PsaL cxxvii, 2 : Labores 
manuum tuarum quia manducabis : 
beatus es, et bene tibi erit. 

« Et allera relinquetur, » labore 
stullo consumpta. De qua dicitur, Eccle. 
X, 13 : Labor stultorum affliget eos, qui 
nesciunt in urbem pergere : quia haec 
quae elaborant, non ponunt in thesauris 
cceli, sed expendunt ad vanitatem mundi. 

« Erunt duG in lecto uno \ » 

Scilicet contemplalionis. De quo, 
Cantic. i, 15 : Lectulus noster floridus. 

« Unus assumetur, » qui amplexibus 
charitatis, et dulci eloquio veritatis de- 
lectatus, in conscientia et religione re- 
quiescit. Cantic. iii, 4 : Tenui eum, nec 
dimittam, donec introducam in domum 
matris mese, gratiae scilicet, et in cubi- 
culum genitricis mese, scilicet sapientiae. 
Sapient. viii, 2 : Ilanc amavi..., et quae- 
sivi sponsam mihi eam assumere, et 
arnator factus sum formae illius. 

« Et alter relinquetur : » extra habens 



* Cf. III Reg. XXI, 13, 23 et 24. * Haec verba : Erimt duo in lecto uno : nnus 

* Cf. Genes. iv, 4 et seq. assumetur, el alter relinquetur, non sunt in 
3 (i. I,nr. XVI, (Tol). iv, 7 : riccli, iv, 1 ot Evangelio .MaHha?i, sed in Evangelio Lucjp, 

XIV, 13). XVII, 34. 



IN EVANO. MATTn.FJ, \XIV-42, 43, 44. 



100 



C()nloin[)lati()n!s liahiluin : cf interins 
(juiescit. Is;i. i.vii, 8 : JiLita mc discn- 
f)p/'rf(f.s/i, rt suscepisli aduUerum. Su- 
pra, xii, 3U : Gencralio mala et aduUeru 
sif/)n/m f/f/cvrit. 



« Vig-ilnte crf^o, quia noseitis qua 
iiora Dominus vester venturus sit. » 

llic indncit adnionitioneni cautelae, 
Et (lividilur in parles trcs. In prima po- 
nit adinonitiononi : in secnnda, liujus 
admonitionis ex rebns domeslicis ponit 
persuasionem : in tertia autem invitat ad 
eam ex consideralione judicii servi boni 
et servi mali, qni diversa a Domino ju- 
dice stipen(]ia accipiunt meritorum. Et 
hnec patent in littera. 

Dicit igitur : « Vigilate erfjo, » boc 
est, vigiianti animo vos circumspicite. 
1 Petr. IV, 7: Estote prudentes, et vifji- 
late h/ orationibus. Ad Roman. xiii, 11 : 
Hora est jam nos de somno surgere. 
I Petr. V, 8 et U : Sobrii estote et vigi- 
la(e, ijuio adversarius vester diabolvs 
tamijuam leo rugiens circuit, quserens 
quem devoret : cui resistite fortes in fide. 
Apocal. III, 2 : Esto vigilans. 

Et sui)jungit causam : « Quia nescitis 
qua hora Dominus vester venturus sit » 
ad judicium, aut particulare, quod est 
in cujusqae morte : aut universale, 
quod erit in generali resurrectione. 
Apocalyps. iii, 3 : Si non vigilaveris, ve- 
niafn ad te tamquam fur, et nescies qua 
horaveniam ad te. Eccle. ix, 12: Nescit 
homo fifiem sufim : sed sicut pisces ca- 
piufitur hamo, et sicut aves lafjfieo cofii- 
prehcfidufitur , sic capiufftur homifies ifi 
tempore malo. 



« IUud autem scitote, quoniam si 
seiret paterfamilias qua hora fur ven- 
turus esset, vigilaret utique, et non 
sineret perfodi domum suam. 

Ideo pt vos estote parati: quia qua 



nescitis hora Fiiius hominis venturiis 
est. » 

Persuasio est ad vigilandum. |-:t dicit 
duo : rationem a ininori sumptam, ct 
a(hnonitionis rcpetitionem. 

Ratio cst : quia si pro damnis tempo- 
raliiius cavendis solerter vigilatur, tunc 
multo magis vigilanduin cst soliicite pro 
prfecavendis damnis spiritualibus : et lioc 
est : « Illud autem scitote, i» boc est, 
advertite : quia quilibet hoc scit, hcet 
non semper advertat. 

« Quofiiam si sciret, » boc est praesci- 
ret, i< paterfamilias, » cujus est custo- 
dia domus, « qfia hora » noctis « fur 
venturus esset : » qui fur a furno quod est 
nigrum, dicifur, quia in nigra nocte 
furatur. Joan. x, 10: Fur tionvenit nisi 
ut furetur, et fnaclet, ct perdat. Osee, 
VII, I : Fur ifigressus est spolians, la- 
trtincfilus foris. 

« Vigilarct utiqt/e. » Isa. xxi, 8 : Su- 
per speculam Dofnifii ego stim, statis ju- 
gUer per diem : et stiper spectilcifn ffieam 
ego sum, statts totis fioctibus. 

« Et non fifteret perfodi doffium suatn » 
Veteres codices babent « perfodui, » 
est antiqua grammatica. Job, xxiv, IG: 
Perfodit i)i tetiebris dotnos, sicut in die 
coftdixerant sibi. Psal. lxxix, \1 : In- 
ccftsa igiti ct stiffossa, ab ificrepatiorte 
vuUiis ttd peribufit . 

« Ideo et vos, » 

Quibus non una bora, sed continuo 
domus sutToditur. I ad Corintb. xv, 31 : 
Qtiotidie morior per vestram gloriam, 
fratres. Nec incertum, sed certuin est, 
quod fur venturus sit. 

V. Estote parati. » Ad Titum, iii, 1: 
Adfftone illos principatibus et potestati- 
bus subditos esse, dicto obedire, ad otnfte 
optts honufft paratos esse. Psal. cxviii, 
00 : Paratus sutfi, et tiofi sum turbattts. 

« Qtiia qtia ttescitis hora. » Sancti 
tamen in omni bora putant : et ideo, 
Sapient. iv, 7, dicitur : .lustt/s si 



110 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



morte prseoccupaiiis fuerit, in refrigerio 
m7. Et. ibidein. t- 13: Consummatus in 
brevi explevit tempora mulla. iMalus 
autem (juia seniper sperat longiorem vi- 
tam, subitanea semper morte praeoccupa- 
tur. Luc. XII, 20 : Stulte, hac nocte ani- 
mom tuam repetunt a ie : quse autem 
parasii, cujus eruni ? 

« Filius hominis venturus est. » tler- 
tissime ecce veniet. Ad Hebr. x, 37 : 
Adhuc modicum aliquaniulurn.^ qui 
veniurus esi, veniei, et non tardabii. 
Habacuc, ii, 3 : Si moram fecerit, ex- 
specla illurn, quia vcniens veniel, et non 
tardabit. 



45 « Quis, pulas, est tidelis servus et 

prudens, quem constituit dominus 
suus super ramiliam suam, ut det illis 
cibum in tempore? » 

Hic invitat ex consideratione diverso- 
rum stipendiorum vigilantium et non 
vigilantium, bonoruin et malorum ser- 
vorum. Et dicit duo ; primo, qua? fiunt 
bono vigilanti scrvo : et postea, quee 
malo et dormienti, ibi, t. 48 : « Si au- 
tem dixerit malus, etc. » 

In primo autem adhuc duo dicit : con- 
siderationem videlicet ineriti, ct consi- 
derationem preemii ponendo, ibi, >^. 40 : 
« Beaius ille servus, etc. » 

Notandum autem, quod liic in fine 
tres inducit parabolas, quarum ista com- 
petit Prielatis, qui assumuntur, vel re- 
linquuntur : sequens autem contempla- 
tivis, quaj est de virginibus : el tertia 
activis, quae est de servis quibus com- 
missa sunt bona. 

De merito igitur vigilantis servi sex 
tangit : raritatem, fidelitatem, obsequii 
humilitatem, prudentiai circumspectio- 
nem, ordinariam auctoritatem, et dis- 
pensationis utilitatem. Primum est vir- 
tutis et honestatis, secundum autem 



optimse intentionis et sim[)Iicitatis, ter- 
tium est ver.ie sui domini imitationie, 
quartum provisionis et ordinis, quintum 
optimai vocationis, sextum est aedificatio- 
nis. Per primum excellit et cfricitur ido- 
neus, per secundum Deo ut domino pa- 
ratus, per tertium congruit officio, per 
quartum congruit honori gradus quem 
sortitur, per quintum utilis regimitii, et 
per sextum utilis est proximo. 
Dicit igitur : 

« Quis putas, etc. » 

Non impossibilitatem, sed rarilatem 
notat. I ad Corinth. iv, 2 : Hic jam quse- 
ritur inter dispensatores, ut fidelis quis 
invcniaiur. Proverb. xx, 0: Multi homi- 
nes misericordes vocaniur : virum autem 
fdelem quis inveniel ? Eccle. vii, 29 : 
Virum de mille unum reperi, mulierem 
ex omnibus non inveni. Et ideo cum unus 
Samuel inventus esset, dixit sacerdos 
matri : Reddat tibi Dominus pro foenore 
quod commodasti Domino \ i- 

« Fidelis » autem est intentione. Ber- 
nardus : « Profecto fidelis minister eris, 
« si de universa gloria Domini tui, etsi 
« transeunte per te, nihil manibus tuis 
« adhserere contingat. » 1 Reg. iii, 20 : 
Cognovit universus Israel a Dan usque 
Bersabee, quod fidelis Samuel propheta 
esset Domini: qui totum Deo, nihil sibi 
attribuit. SicutJoseph, xli, 10. AdHebr. 
in , 3 •.Mogses fidelis erat in tota domo Dei, 
tamquam famulus in testimonium eorum ^j 
quae dicenda erant. Eccli. xxxiii, 31 : Si 
est tibi servus fidelis, sit tibi quasi anima 
tua. Eccli. XLV, 4 : In fide et leniiaie 
ipsius sanctum fecii illum, et elegit euni 
exomnicarne. I Regum, xxii, li: Quis 
in omnibus servis tuis., sicut David fide- 
lis, et gener regis., et pergens ad impe- 
rium iuum, ei gloriosus in domo tua ? 

« Servus. » In hoc notatur obsequii 
humilitas. Supra, xx, 27 : Qui voluerit 
inter vos primus esse, erit vester servus. 



' I Rfig. H, 20. 



IN KVAiNCi. MAHn.EI, XXIV-iS, t6, 47. 



II 



A(l IMiili[). u, .') el seq. : IJoc senlile in 
vobis, qnod et in Chrislo Jesu : (jni cvni 
in forma Dei essel, non rapindin arhi- 
Iratus est esse se :equaleni Deo : sctl 
senietipsum exinanivit forniam servi ac- 



Pasce, Pasce, Pasce. Iv.ccliiel. x.wi. lu- 
luni capiluhiiii esl(Je ista niatoria. 

Sic : « Quis, pulas, » idoneitali.s di- 
gnitale, « est fidrlis, » in intenliono, 
« servus, » humilitatis allectione, « et 



cipiens. Isa. xi.ix, 'd : Servus meus cs tu, prudens^ » iii oKicii exsecutione, u quem 



Israel, quia in te (jloriabor. 

« Et prudens, » ordine oinniuiu suo- 
ruin. Sapientis eniin est ordinare : ct 
ideo prudens csse debet, ut totam ordi- 
net verho et sciciilia famiUani Domini. 
Provcrb. xiv, 33 : In corde prudentis 
requiescit sapientia, et indoclos quosquc 
erudiet. Supra, x, !(): /istote crgo pru- 
dentes sicuf serpentes, et siinplices sicut 
columhie. 

« Quem conslituit dominus suus. » 

Rccc vocationis clcctio Hujusmodi 
cnim « constituit Dominus : » non mu- 
nus, non sanguis, non fastus soecularis. 
Ad Hcbr. v, 4 : Nec (luisquam sumit sibi 
honorem, sed qui vocatur a Deo, tam- 
(luam Aaron. Jerem. i, 1(1: Ecce con- 
stilui te hodie supcr gentes et super re- 
gna. Psal. xuv, 17 : Constitues eos 
principes super omnem terram. 

« Super familiam suam.y^ Ecce utilitas 
regiminis. Exod. xvin, 21 : Constitue ex 
eis tribunos, et centuriones, et quhiqua- 
genarios, el decanos. Act. xx, 28 : Atten- 



constituit dotninus suus, » inoflicii susce- 
plionc, « supcr farniliam suam, » in 
gubernationis niansuetudinc. Estlier, 
XIII, 2 : Volui nequaquam ahuti pote- 
statis magnitudine, sed clementia et le- 
nitate guhernare suhjectos. «. Ut dct 
illis cibum in tempore., » temporali suh- 
sidio ct exemplo el prLedicationc. 



« Beatus ille servus quem, cum ve- 
nerit dominus ejus, inveneril sic fa- 
cientem. 

Amen dico vobis, quoniam super 
omnia bona sua constituet eum. » 

Hic langit primo prajmium aurcic^ ct 
postea tangit proemium aureola». Beali- 
tudo enim cst status omnium bonorum 
congrcgatione pcrfectus : ct hsec est au- 
rca^ quae imponitur capiti honorum scr- 
vorum. Eccli. xlv, li : Corona aurea 
super mitram ejus, expressa signo 
sanctitatis. 

« Quem cum venerit dominus ejus. » 
dite vobis, et universo gregi, in quo vos Proverb. viii, 34 ; Beatus Jiomo qui audit 
Spiritus sanctus posuit Episcopos regere me, et vigilat ad fores nieas quotidie, et 
Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine ohservat ad postes ostii mei. 
suo. « Invenerit sic facientem. » Ad Galat. 

Et ad quid constituit? c< Lt det illis vi, 10 : Dum tempus hahemus, operemur 
cihum in tempore. » Opportune cniin honum ad omnes, maxime autem ad do- 
distribucnda sunt pahula procongruenlia i/iesticos fidei. Ecclc. ix, iO: Quodcum- 



personarum et locorum et temporum. 
Psal. cui, 27 : Omnia a te exspectant, 
ut des illis escam in tempore. Eccli. xx, 
22 : Ex ore fatui reprobahitur parahola : 
non enini dicit illam in tempore suo. 
Cibum autem dicit verbi, exempli, et 
temporalis suhsidii : quia ad hoc aurum 
habet Ecclesia, ut dicit Ambrosius, ut 
distribuat pauperibus. Joan. xxi, 15 et 
seq., piopler hoc dicitur Petro ter : 



que facere potest manus iua, instanler 
operare : quia nec opus, nec ratio, ncc 
sapientia, nec scientia erimt apud infe- 
ros, quo tu properas. 

« Amen dico vobis. » 

« Confirmatio est, ut majus solatium 
spei sit in dicto. 

« Quoniam super omnia bona sua con- 



46 



fS 



H2 



I). MAi. MAG. ORI). PRyEI). 



4S 



49 



stUnet eiim. » Hoc est pra>mium aureo- 
Ise, quod debelur officio Christi. 1 ad Ti- 
moth. V, 17 : Qui bene prsesitnt presby- 
teri, duplici lionore digni habeanlur : 
maxinie qui laborant in verbo et doctri- 
na. Hoc enim est constituere super om- 
7iia bona, quod est gloriari in se de bono 
quod est in tota Dei familia quani optime 
gubernavit. Daniel. xii, 3 : Qui docti 
fuerint, fulgcbunt sicut splendor firma- 
menti : et qui adjustitiam erudiunt mul- 
tos, quasistellai in perpetuas sdternitates. 



« Si autem dixerit malus servus ille 
in corde suo : Moram facit dominus 
meus venire : 

Et coeperit percutere conservos 
suos, manducet autera et bibat cum 
ebriosis. » 

Sumil liic rationem a stipendiis mai 
servi, sive mah Prailati. Et tangit duo, 
malitiam culpce, et stipendium poenae. 

Malitiam culpae tripliciter exaggerat 
secundum corruptionem rationis, irasci- 
bilis, et concupiscibilis. 

Corruplio rationis nofatur in hoc, quod 
dicit : « Si autem dixerit malus servus ille 
in corde suo. » Psal. xni, 1 : Dixit insi- 
piens in corde suo : Non est Deus. Cor- 
rupti sunt, et abominabiles facti sunt in 
studiis suis. 

fn quo autem corruptus sit, subdit, 
quia dicit : « Moram facit dominus 
meus venire, » Sperat enim longam vi- 
tam, et evadere judicium. Conlra quod 
dicitur, H Machab. vn, 34 et 3,j : Noli 
frustra extolli vanis spebus... Nondum 
enim omnipotcntis Dei, etomnia inspicien- 
tis, judicium efjugisti. Eccli. xvni, 
\ : Vidit prsesuniptionem cordis corum, 
quoniam mala est, et cognovit subver- 
sioncm illorum, quoniani nequam csl. 
11 Pctr. 111, 4 : Ex quo patres dormie- 
runt, omnia sic perseverant. 



« Et coeperit percutere conservos 
suos. » 

Ecce corruptio quoad irascibilem. Est 
autem percutere anathemate, et malo 
exemplo. I adCorinth. viii, 12 : Sic au- 
tem peccantes in fratrcs, et percutientes 
conscientiam eorum infirmam. in Chri- 
stumpeccatis. Eccli. iv, 3.1 : Noli esse sic- 
ut leo in domo tua, evertens domesticos 
tuos, et opprimens subjectos tibi. 

« Manducet autem et bibat cum ebrio- 
sis. » Ebrius dicitur extra briam, hocest, 
mensuram bibens : vel brians, dicitur 
scyphus sobrio proportionatus : et ebrius 
dicitur briantem excedens, et bibens us- 
que ad sensus et rationis subversionem. 
Et langit hic concupiscibilis corruptio- 
nem : et sunt illi Praeiati, qui de subdi- 
tis non quterunt nisi voluptatem. De qui- 
bus dicitur, Eccle. x, 16 : Vse tibi, terra, 
cujus rex puer est, et cujus principes 
mane comedunt, scilicet, ad ebrietatem. 
Eccli. xxxvii, 34 : Propter crapulam 
multi obierunt. Proverb. xx, 1 : Luxu- 
riosa res vinum, et tumultuosa ebrietas. 
Ad Roman. xiii, 13 : Non in comessa- 
tio)iibus et ebrietatibus, non in cubilibus 
et impudicitiis . 

« Veniet dominus servi illius in 
die qua non sperat, et hora qua igno- 
rat. » 

Tangit hic pcenam. Et dicit duo : judi- 
cium, et poenam. 

Circa judicium tangit tria : appropin- 
quationem, praeoccupationem, ignoran- 
tiam. Ex primo est certitudo damnatio- 
nis : ex secundo, reatus accusationis : 
ex tertio, periculum sententisp mortis. 

De primo dicit : « Veniet dominus ser- 
vi illius, » cujus judicare interest et vin- 
dicare. I ad Corinth. iv, 3 : Veniet Do- 
minus, qui et iltuminabit abscondita te 
nebrarum. 

« In die qua non sperat, » quia adhuc 
speravit diu vivere : et ideo praeoccupa- 



IN EVANG. MATTILEI, XXIV-ol. 



113 



lur, Danicl. IV, K) et 11 : Vigil, el san- 
cliis de cuelo descoidit. Clamavit fortiter, 
et sic ait : Succidite arborem. 

« Et horaqua ignorat. » Quod [)ei'icu- 
losum est : quia tunc non patet locus 
fugiendi, nec ordinalde sunt rationes ex- 
cusandi, nec Iiabetur tenipus emendandi. 
Job, xLi, 3 : Non parcam ei, ct verbis po- 
teniibus, cl ad deprccandum compositis. 



« Et dividet eum, partemque ejus 
ponet cum hypocrilis : illic erit fletus 
et stridor dentium. » 

Ecce pcEna triplex, damni scilicet, et 
sortis in inferno, et afflictionis. 

Dicit igitur : « Dividet eum, » a con- 
sortio bonorum. Vel, « dividet, » quia 
cum ex duobus componatur : agni enim 
vellus est extra, in vice Cbristi quam ob- 
tinet : lupi malitia est intus in opere 
quod exbibet : et ba^c duo dividentur : 
quia locus sanctus liberatur, et ipse dia- 
bolo assignatur. II ad Corintb. vi, lY^ : 
Qu/e conventio Chrisfi ad Belial? Aut 
quse pars fideli cum infideli ? Osee, x, 
2 : Divisum est cor eorum^ nunc interi- 
bunt. III Reg. xviii, 21 : Usquequo clau- 
dicatis in duas partrs ? Mipbibosetb vir 
conlusionis, claudus erat ulroque pede '. 
Hoc est quod dicilur, Daniel. v, 25 : 
Maney Thecel, Phares. Hoc est, nume- 



ratum, appensum,divisum. Regnum eniin 
talis l*ra.dali numeratur, ut numerus pce- 
narum sit secuntJum numerum peccalo- 
rum : et apponditur, ut quantitas pcena- 
rum sit secundum quanlitalem circum- 
stantiarum, et pra^cipue intentionis : et 
dividilur ab eo, et locus libcr datur me- 
liori. 

« Partemque ejus, » boc est, sorlem, 
« ponet cum hgpocriiis, » qui aliud sunt 
extra. Extra enim oblinet Cbristi locum, 
et intus exbibet Pilalum, vel Luciferi 
actum. Psal. lxii, 11 : Partes vulpium 
erunt. Job, xxiv, 18 \ Maledicta sit pars 
cjus in terra. Jerem. xiii, 24et 23 : Dis- 
seminabo eos quasi stipulam, quae vento 
raptaturin descrto. Hsec sors tua, pars- 
que mensurse tuse. Isa. xvii, 13 : Papie- 
tur sicut pulvis montium a facie venti, 
et sicut turbo coram tempeslate. H^ec est 
pars eorum qui vastaverunt nos. Job, 
XX, 2(i, 28 : Devorabit eum ignis, quinon 
succenditur, affligetur relictus in taber- 
naculo suo... Detrahetur in die furoris 
Domini. Hsec est pars bominis iinpii. 

« Illic erit fletus, » 

Propter fuinum incendii : « et stridor 
dentium, » propler frigus. Job, xxiv, 
19 : Ad 7iimium calorem transeat ab 



aquis nivium. 
est, etc. 



Hoc 



supra ^ expositum 



• Cf. H Reg. IX, 13. 

' Cf. supra expositionem dalam,xiii, 42, pag. 



573. Tom. XX. 



XXI 



114 



D. ALB. MAG. ORD. PRJEU. 



CAPUT XXV. 



Parabolas proponit de decem pirgiiiibus, ac taleiitis distributis servis : quorum 
doifiijius peregre rediens singulos pra.'miat aut puftitjuxta ipsorum nierita : 
extremum judicium ponit ob oculos, et causas prcemiationis bonorum ac puni' 
tionis malorum. 



1. Tunc simile erit regnum cnelorum 

decem virginibus, quas accipien- 
tes lampades suas, exierunt ob- 
viam sponso et sponsse. 

2. Quinque autem ex eis erant fa- 

tuae, et quinque prudentes. 

3. Sed quinquc fatuce, acceptis lam- 

padibus, non sumpserunt oleum 
secum : 

4. Prudentes vero acceperunt oleum 

in vasis suis cum lampadibus. 

5. Moram autem faciente sponso, 

dormitaverunt omnes et dor- 
mierunt. 

6. Media autem nocte clamor factus 

est : Ecce sponsus venit, exite 
obviam ei. 

7. Tunc surrexerunt omnes virgines 

illge, et ornaverunt lampades 
suas. 

8. Fatuas autem sapientibus dixerunt : 

Date nobis de oleo vestro : quia 
lampades nostr« exstinguuntur. 

9. Responderunt prudentes, dicen- 

tes : Ne forte non sufficiat no- 
bis et vobis, ite potius ad ven- 
dentes, et emite vobis. 

10. Dum autem irent emere, venit 

sponsus : et quas paratae erant 
intraverunt cum eo ad nuptias, 
et clausa est janua. 

11. Novissime vero veniunt et reli- 

quas virgines, dicentes : Domi- 
ne, Domine, aperi nobis. 



12. At ille respondens ait : Amen di- 

co vobis, nescio vos. 
i3. Vigilateitaque, quia nescitisdiem 

neque horam '. 
14. Sicut enim homo peregre profi- 

ciscens vocavit servos suos *, et 

tradidit illis bona sua. 
i5. Et uni dedit quinque talenta, alii 

autem duo, alii vero unum, 

unicuique secundum propriam 

virtutem, et profectus est sta- 

tim. 

16. Abiit autem qui quinque talenta 

acceperat, et operatus est in eis, 
et lucratus est alia quinque. 

17. Similiter et qui duo acceperat, 

lucratus est alia duo. 

18. Qui autem unum acceperat, 

abiens fodit in terram, et abs- 
condit pecuniam domini sui. 

19. Post multum vero temporis, ve- 

nit dominus servorum illorum, 
et posuit rationem cum eis. 

20. Et accedens qui quinque talenta 

acceperat, obtulit alia quinque 
talenta, dicens : Domine, quin- 
que talenta tradidisti mihi, ccco. 
alia quinque superlucratus sum. 

21. Ait illi dominus ejus : Euge, ser- 

ve bone et fidelis, quia super 
pauca fuisti fidelis, super multa 
te constituam : intra in gau- 
dium domini tui. 

22. Accessit autem et qui duo taienta 



'^ 



' Maic. XIII, :33. 



■' [.uc. .\ix, 12. 



CAP. XXV MATTIL^J. 



115 



2D. 



•26. 






acceperat, et ait : Dominc, dtio 
talenta tradidisti mihi, qccc alia 
duo lucratus sum. 

23. Ait illi dominus ejus : Euge, ser- 

ve bone et fidelis. quia super 
pauca fuisti fidelis, super multa 
te constituam : intra in gau- 
dium domini tui. 

24. Accedens autem et qui unum ta- 

lentum acceperat, ait : Domine, 
scio quia homo durus es : metis 
ubi non scminasti, et congregas 
ubi non sparsisti : 

Et timens abii, et abscondi talen- 
tum tuum in terra : ecce habes 
quod tuum est. 

Respondens autem dominus ejus, 
dixit ei : Serve male et piger, 
sciebas quia meto ubi non se- 
mino, et congrego ubi non 
sparsi : 

27. Oportuit ergo te committere pc- 

cuniam meam numulariis, et 
veniens ego rccepissem uti- 
que quod meum est cum 
usura. 

28. Tollite itaque ab eo talentum, 

et date ei qui habet decem ta- 
lenta : 

29. Omni enim habenti dabitur^, et 

abundabit : ei autem qui non 
habet, et quod videtur habere 
aufereturab eo. 

30. Et inutilem servum ejicite in te- 

nebras exteriores : illic erit fle- 
tus £t stridor dentium. 

3i. Cum autem venerit Filius hominis 
in majestate sua, et omnes An- 
geli cum eo, tunc sedebit super 
sedem majestatis suge. 

32. Et congregabuntur ante eum om- 
nes gentes^ et separabit eos ab 
invicem, sicut pastor segregat 
oves ab hcedis : 



33. Et statuct ovcs quidcm a dcxtris 

suis, ha^dos autcm a sinistris. 

34. Tunc dicct Rcx his qui a dextris 

ejus erunt : A'enite, benedicti 
Patris mci, possidctc paratum 
vobis regnum a constitutione 
mundi. 

35. Esurivi enim, ct dedistis mihi 

manducare- : sitivi, ct dcdistis 
mihi bibcre : hospes eram, et 
collegistis me : 

36. Nudus, ct coopcruistis mc : infir- 

mus, et visitasiis me '' : in car- 
cere eram, et vcnistis ad me. 

37. Tunc respondebunt ei justi, di- 

centes : Domine, quando te vi- 
dimus esurientem, et pavimus 
te : sitientcm, et dedimus tibi 
potum ? 

38. Quando autem te vidimus hospi- 

tem, et collegimus te : aut nu- 
dum,et cooperuimus te ? 

39. Aut quando te vidimus infirmum, 

aut in carcere, et venimus ad 
te? 

40. Et respondens Rex, dicet illis : 

Amen dico vobis, quamdiu fe- 
cistis uni ex his fratribus meis 
minimis, mihi fccistis. 

41. Tunc dicet et his qui a sinistris 

erunt : Discedite a me, male- 
dicti, in ignem ceternum, qui 
paratus est diabolo et angelis 
ejus ^. 

42. Esurivi enim, et non dedistis mi- 

hi manducare : sitivi, et non 
dedistis mihi potum : 

43. Hospes eram, et non collegistis 

me : nudus, et non cooperui- 
stis me : infirmus, et in carcere, 
et non visitastisme. 

44. Tunc respondebunt ei et ipsi^ 

dicentes : Domine, quando te 
vidimus esurientem, aut sitien- 



^ Supra, xiii, 12 ; Marc. iv, 23 ; Luc. viii, 18 
et XIX, 26. 

^ Isa. Lviii, 7 ; Ezecliiol. xviii, 7 el 16. 



3 Eccli. VII, 39. 

* Psal. VI, 9 ; Supra, vii, 23 ; I.uc. xui, 2' 



110 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



tem, aut hospitem, aut nudum, 
aut infirmum, aut in carcere, 
ct non minisiravimus tibi ? 
45. Tunc respondebit illis, dicens : 
Amen dico vobis, quamdiu non 



fecistis uni de minoribus his, 
nec mihi fecistis. 
46. Et ibunt hi in supplicium aeter- 
num, justi autem in vitam «ter- 
nam'. 



IN CAPUT XXV MATTHvEl 



ENARRATIO. 



«Tunc simile erit regnum coelorum 
decem virginibus. » 



Hic adhuc inducit duas parabolas, in 
quibus monet ad vigilandum : et tandem 
in fine declarat modum et ordinem judi- 
cii extremi, propter quod vigilandum 
est : et haec estdivisio istius capituli. 

Parabola; autem istae distinguuntur : 
quia prior ad vigilantiam munditise et 
continentise contra peccatam, et preepa- 
rationem virtutis : et ideo attribuitur 
contemplativis, quorum est sludium vir- 
tutis, et puritatis et decoris proprium. 
Sequens autem indicitur ad vigilantiam 
instantiae operis, et multiphcationis bo- 
norum operum : et ideo attribuitur acti- 
vis bonis. 

Modus igitur primce parabolse est, 
quod primo iuducit parabolam, et se- 
cundo inducit intentionem vigilantise, 
cum dicit, f. 13 : « Vigilate itaque. » 

Parabola est in duobus : in studio pu- 
ritatis et decoris quoad meritum : et in 
discussione sinceritatis et intentionis 
quoad judicium, ibi, t. 6 : c< Media au- 
tem nocte. » 

Sludiura puritatis quoad meritum du- 
plex, vel triplex, sciHcet, quoad studii 
ilHus conceptum, ct quoad profectum, 
el quoad coniplemenluin perseverantiie. 
Profeclus cst, ibi, « Quae accipientes lani- 



pades siias, etc. » Complementum est, 
ibi, V. 3 : « Moram aiitem faciente, 
etc. » 

In primo horum tria notantur, scilicet 
duo assimilata, et ratio assimilationis eo- 
rum, et ratio assimilatorum est, ibi, « Re- 
gnum coelorum. n 



« Tunc simile erit regnum ccbIo- 
rum. » 

Nec regnum ccelorura hic ahud intelh- 
gitur nisi studium pulchritudinis : quod 
secundum leges ad coelum ducentes homi- 
ni proponitur. Ecch. xliv, 6 : Pulchritu- 
dijiis studium habentes : pacificantes in 
domibus suis. Supra, xm, 41 : Colligent 
de regno ejus omnia scandala. Sapient. 
V, 17 : Accipient regnum decoris, et dia- 
dema speciei de manu JJomini. 

Ahud isti assimihitum est decem vir- 
gines, cum dicit : « Decem virginibus, » 
hoc est, virginahbus mentibus, quae con- 
ceptam fidei puritatem cum nullo iUicito 
devirginant amatore. II ad Corinth. xi, 
2 : Despondi vos uni viro virginem ca- 
slam exhibere Christo. Esther, 11, 2 : 
Qussrantur regi puellse virgities ac spe- 
ciosx. Psal. XLiv, 13 : Adducentur regi 
virgines post eam. Sapient. m, 13 : Fe- 
lix, quae nescivit thorum i)i delicto. Su- 
pra, XIX, 12 : Sunt eunuchi, qui seipsos 
castraverunt propter regnum ccelorum. 

Hse virgines deceni dicuutur : aut 
propler decera mandatorura obedien- 
tiani ; sed tunc non consequenter quin- 
que essonl fatUiT, quia sununa sapientia 
est Dei mandatis intendere. Aut dicunlur 



' Daiiiel xii, 2; Jouu. v, 29. 



IN EVANG. MATTH^r, XXV-l. 117 

melius dccem, propler custodiam decem rapla est, cumegrcssa essetad videndum, 

sensuum : quinque exteriorum, et quiii- ut videret, et videretur. .lob, xxxi, 1 : 

que interiorum, qui mentcm illibatam Pepuji /cedus cum oculis meis, ut non 

denorant, et devirginant. Primus autem cogilarem quidem de virgine. 

inler extoriores est tactus, in cujus dele- Interiores autem sunt turpis imagina- 

ctatione est ipse concubitus. Tamen etiam tio, turpium mcmoria prseteritorum, sen- 

tactus impudici multum corrumpunt sualis motus turpium, et cogitatio turpis, 

mentis purilatem. LJnde, Hieronymus : et concupiscentia. Imago enim turpis proe 

« Tactus et joci, risus et sibili, moritura^ cordis oculis posita, corpus laxat ad illi- 

n virginitatis solent csse principia. » citum, et mentis puritatem violat. Unde 

Ideo de purissima cantamus : « Beata Domiims improperat, Ezechiel. xvi, 17, 

« mater et intacta Virgo, » Est etiam 2G, quod mulier fornicaria fecerit sibi 

gustus quorumdam atferens libidinem : imaginesmasculinas magnarumcarnium. 

propter quod dicitur, ad Ephes. v, 18 : Jerem. ii, 20 : Sub omni ligno frondoso, 

Nolite inebriari vino^ in quo estluxuria. lu prosternebaris meretrix : quod csse 

Et, Genes. ix, 21, verenda Noe nudata non poluit nisi per imaginationem : tur- 

sunt, cum vinumbibisset. Et, Gencs. xix, pium autem memoria multum violat. 

33 et 33, filias Lot ebrius corrupit. Tnde, Numer. xi, .3, illi, quibus vene- 

Hieronymus : « Non vEtnei montes, runt in memoriain pepones, et allia, et 

« non vulcani ignes ita eestuant, ut juve- carnes, voluerunt redire in yEgyptum. 

« niles medullae vino et dapibus inflam- h^tideo intemeratavirgo moneturin Psal- 

« matoe : » ideo dicitur, quod princeps moxLiv, 11 : Obliviscere populum tuum, 

coquorum templum Domini, quod virgo et domum patris tui. Sensualis autem 

est secundum Apostolum, succendit. Ter- motus, est animalis et brutus motus non 

tium est odorodoramentorum luxurioso- restrictus : et ille vocatur serpens, qui 

rum : |signum enim est petulantise. Isa. corrupit hevam^, II adCorinth. xi, '^:Ti- 

m, 20, habere olfactoriola, et praeferre meo ne sicut serpens Hevam seduxit as- 

rosas in manibus, et hujusmodi. Unde, tutiasua, itacorrumpantur scnsus vestri, 

Proverb. vii, 17, mulier vaga et garrula et excidant a simplicitate, quss est in 

inler aha dicit, quod cubile aromatibus Christo. Ssepe enim tit, dum motus ten- 

aspersit, et preecipue his quse libidinem tationis non restringitur, quod ingrave- 

accendunt '. Quartus est auditus tur- scente tentatione, etiam mens ad conseu- 

pium. I ad Corinth. xv, 33 : Corrum- tiendum illicitae delectalioni deducitur. 

punt morcs bonos colloquia mala. Et Cogitatio autem est, quando talia in cor- 

econtra de puris dicitur, Cantic. i, 10 : de coagitantur : et qualia sint, et quali- 

Murenulas aureas faciemus tibi, vermi- ter perficiantur, mente curiosa perquiri- 

culatas argento, hoc est ornamenta aurea tur. Et dum primo ex curiositate talia 

dabimus, divina, et candida puritate vir- rimantur, poslea ingerente se delecta- 

ginali. Psal. xliv, 11 : Audi, filia, et vi- tione, mens polluitur, et illicite delecta- 

de, et inclina aurem tuaniy etc. Visus tur : et ideo dicit Apostolus, I ad Corinth. 

est quintus : Qui enim viderit mulierem vi, 18 : Fugile fornicationem : qum]^e&i\s 

ad concupiscendum eam, jam mcechatus ista non nisi fugiendo vincitur, ut in toto 

est eam in corde suo *, Gtmes, Etiain, a cogitatione mentis abjiciatur : et ideo 

III, 6, mulier primo conspexit iignum dicit Philosophus, quod illud quod sa- 

quod esset pulchrum oculis, adspectuque pientos passi sunt ad Helenam, hoc nos 

delectabile. Genes. xxxiii, 1 et 2, Dina p:iti oportet ad delectationem veneream: 

* Proverb. vii, 17 : Aapersi cubile meum - Sujira, vi, 28. 

myrrha, et aloe, et cinnamomo. ^ Cf. Genes. iu, 1 et seq. 



H8 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



sapientes aiitem vasa Helenoe fugerunt, 
ne illicifo corruniperentur amore. Ulti- 
mum autem concupiscentia omnia vitiat : 
propter quod Deo laudabilis virgo dicit, 
Tob. III, 16 et 17 : Tu scis, Domine, quia 
numquam concupivi virum, et servavi 
animam meam ab omni concupiscentia . 
ISumquam cum ludentibus miscui me, 
neque cum his qni in levitate ambulayit 
participem me praebui. 

Vel, Quinque sensus interiores sunt, 
quos ponunt Pbilosopbi. Sensus com- 
munis, qui sensata componit : imagina- 
tio, quse imaginem absentis rei retinet et 
repreesentat : a^stiinatio, quae amicum et 
inimicum, convcniens et inconveniens sibi 
ex sensibilibus elicit : et pbantasia, quse 
elicita componit et dividit : et memoria, 
quae sicut in thesauro omnia reponit. 

Sed et adbuc quinque sensus sunt cor- 
porei, quos diximus : et quinque spi- 
rituales, qui ad malum extenti violant, 
ad bonum extenli conservant mentis 
castitatem. Et tactus quidem est expe- 
rientia conjunctionis in corde per delec- 
tationem : gustus autem est perceptio 
dulcedinis rei, quae reducitur ad cordis 
palatum : odoratus autem perceptio eva- 
porationis boni, vel inali, quodper cordis 
nares distribuitur, quando cor meditando 
illud quasi dividendo distribuit, et quid 
vigoris intus babeant, cognoscere quae- 
rit : auditus autem spiritualis est, quando 
verba, et cantus, et hujusmodi amati ad 
cor revocantur : visus autem in speciem 
amati^ quod ocuHs cordis ingeritur. 

Die tribus autem simul dicitur, I Joan. 
1, 1 ct seq. : Quod audivimus, quod vi- 
dimus oculis nostris, quod perspeximus, 
et manus nostrse contrectaverunt de verbo 
vitse:... et vidimi/s, et testamur, et an- 
nuntiamus vobis, etc. 

De gustu, I Petr, ii, 3 : Si tamen gu- 
statis quoniam dulcis est Dominus. De 
odore, II ad Corinth. ii, 15 : Christi bo- 
nus odor sumus Dco, in iis qui salvi 
fiunt, et in iis qui pereunt. Cantic. i, 
\\ : Curremus vi odorem unguentorum 
tuorum. Sic ergo decem sunt. Psal. xxxii, 



2 : Inpsalterio decem chordarum psallite 
illi. Lignum enim aridum psallerium 
supra sonans, virginitas est,quae. Isa, lvi, 
3, dicit : ^Vce ego lignum aridum\ de- 
cem autem chordae decem sunt castita- 
tem observantia, quse diximus, quando 
ad mortificationem carnis extenduntur. 

« Quce accipientes lampades suas, 
exierunt obviam sponso et sponsse. » 

Hic tangit profectum dupliciter, sub 
modo videlicet convenientiae, et suh mo- 
do differentiae. 

Sub modo convenientiae tangit qua- 
tuor, voluntarium scilicet integritatis 
propositum, pulchritudinis studium, a 
commodo carnis recessum, el ad receptio- 
nem sponsi processum. 

Yoluntarium integritatis propositum 
notatur, cum dicit : « Qu3e accipientes , » 
sponte propria : non enim est necessita- 
tis, sed liberae voluntatis, T ad Corinth. 
VII, 25 : De virginibus prseceptum Domini 
non habeo : consilium autem do ,tamquam 
misericordiam consecutus a Domino, ut 
sim fidelis. Et, in eodem, tt. 36 et 40 : 
Non peccat mulier, si nubat... Beatior 
autem erit si sic permanserit secundum 
meum consilium. Matth. xix, 11 : Non 
omnes capiunt istudverbum. 

Pulchritudinis studium notatur, cum 
dicit : « Lampades suas. » Lampas est 
lucerna lucida, perspicua, luminis con- 
tentiva : et hoc est corporis integri- 
tas perspicuae munditiae. Suse autem 
dicuntur, quia innatae sunt omnibus hu- 
jusmodi innocentis munditiae. Job, xii, 
4 et 5 : Deridetur justi simplicitas. Lani' 
pas contempta apud cogitationes divi- 
tum. Eccli. XXVI, 21 et 22 : Sicut sol 
oriens mundo in altissimis Dei, sic mu- 
lieris bonse specics in ornamentum do- 
mus ejus. Lucerna splendens super can- 
delabrum sanctum, et species faciei, hoc 
est corporis, super ^etatcm stabilem. 
Ideo dicitur, Cantic. vi, 9 : Pulchra ut 
luna, electa ut sol : quoe luminaria mundi 



J 



IN EVANG. MATTII^I, XXV-2. 



119 



sunt lampades. Ideo huni^adcs eranl in niotus corporis, ot eflicilur vuj^a, f,^arrula, 

tcmplo. quielis impaliens ^ : cum ludcntibus se 

A commodo cor[)oris reccssus notalur, miscens, ct cum his qui iu levitale aml)u- 

cum dicitur : « Exienint. » Zacliar. ii, lant, participcm se pra?bens '. Ilanc cnim 

(j : 0, o fuf/tte dc terra AquUonis. Apo- virginem ctiam vulgus faluani consuevit 

Zd\. \yn\, \ : Exitede illa.,populusmeus. appellare. Et Philosophus in VII Ethi- 



Isa. 1.11, 11 ; Hecedite, exite inde, pollu- 
twn nolitc langere : mundamini, qui fer- 
tis vasa Domini. 

« Obviam, » Christo, « spoiiso. n 
Processus notatur, cum subinfertur : 
« Obviam sponso et sponsie. » Et hoc lil 
per occursum desiderii et devotionis in 
oralione, et proiectu boni operis. Amos, 
IV, 12 : Prseparare in occursum Dei tui, 
Israel. S[)onsus autem est Christus, de 
quo dicitur in Psalmo xviii, G : Ipse tam- 
quam sponsus procedens de tlialamo suo. 
Sponsa autem est Ecclesia, ad Ephes. 



corum dicit, quod « lusivusetiam est in- 
conlinens. » Et in III Ethicorum: « No- 
« men incontinenliae ad pucrilia peccata 
« inferimus. » Quinque autem sunt, pro- 
pler quinque sensus delectabilia, in qui- 
bus fatuitates exercent. 

« Et quinque prudentes. » 

Per oppositum. De quibus dicitur, 
Eccli. XIV, 22 : Beatus vir qui in sapien- 
tia morabitur, et qui injustitia sua me- 
ditabitur, et in sensu coyitabit circum- 
IV, 2o : Viri, diliyite uxores vestras , sic- spectionem Dei. Istae enim prudentes di- 
ut el Christus dilexit Ecclesiam. Vel cunlur, quia sensus rcducunt ad justitiee 
melius : Sponsus est Filius Dei, secun- meditationem, cum prudenter circumspi- 
dum quod est Verbum Patris : et sponsa ciunt, in quibus sensus suos occupare 
est humana natura, quie est in partu vir- debeant : justitiam reducunt ad moran- 
ginis matris, Joan. ni, 29 : Qui habet dum in sapientia, cum sapientice ordi- 
sponsam, sponsus est. Sapient. viii, 2 : nem et metas in nullo excedunt. 
Hanc amavi, et qusesivi sponsam mihi Vel, Quinque sunt, propter quinque 
eam assumere, et amator factus sum quse vigorem perpetuse integritatis con- 
formse illius. servant : dum meditantur divinam in- 

corruptionem, suae integritatis causam : 

dum sinceritatis Angelicse scrvant imagi- 

« Quinque autem ex eiserant fatuae, n^m : dum plenitudinis virginalis Christi 



concupiunt decorem : dum exemplo Vir- 
ginis matris ab omni inquinamento libe- 
ram servant sanctitatem : dum ducibus 
virginibus sacris, incoinquinati certami- 
nis quod habent contra carnalia, evin- 



et quinque prudentes. » 

Tangit hic dilferentiam in merito du- 
pliciter : secundum habitum intellectus, 
et secundum habitum affectus. 

Secundum habitum quidem intelle- cunt mercedem. 

cins, qu\ai <( Quinqueex eis era)it fatUcV, y> Deitatis igitur integritatcm habent 

quaedestitutae erant habitu inlellectus. Fa- causam. Unde Augustinus dicit, quod 

tuitas enim est, quando dissoluta lascivia « Virginitas est in carne corruptibili in- 

fcrturquis adsensibilia peranimalitatem, « corruptionis perpetuae meditatio. » Ad 

quam intra metas mentis spiritus rector Hebr. viii, o : Vide, omnia facito secun- 

non continet : et haec fatuitas dicitur dum exemplar quod tibi ostensum est in 

incontinentia : quando vis illecebrosse )nonte. \i\eo,\je\'\i. \ix, 2: Sa)icti estote, 

passionis a regimine sapientiae abducit quia ego sanctussum, hoc est, mundus. 



* Cf. I Reg. 11, 3, et Zachar. iv, 2. 
» Cf. Proverb. vii, 10 et i\. 



» Cf. Tub. III, 17. 



120 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED. 



I ad Corintli. vii, 34 ; Mulier innupta, 
et virgo cogitat quse Domini sunt, ut sit 
sancla corpore et spiritu. 

Imaginis eliam Angelicfle virginilas est 
aemulatrix. ¥A hoc fit, dum adeo indesi- 
nenter vultui Dei assistit, quod etiam 
ministrans circa thorum maritalem, con- 
nubia disponens et tractans non inquina- 
tur. Sicut Raphael Angelus, Tob. vii et 
viii. Matth. XXII, 30. • In resurrectione ne- 
que nubent, neque nuhentur : sed erunt 
sicut Angeli Dei in coelo ^. Sapient. \\\, 
25 : Ni/iil inquinatum in eam incurrit, 
propter suam munditiam ; ethaecinundi- 
tia multum necessaria est Prselatis, qui 
ordinare debent actus carnalium, utnon 
polluantur ex ipsis. Et hoc proprie a'o- 
catur coelibatus : est enim dehbatio mun- 
ditise coelestis. 

Plenitudinis autem Ghristi concupiscunt 
decorem : quando Verbum ita quiescit 
in cordibus earum, quod carni mistum 
habitat in eis : effundens id quo Unige- 
nitum praefulget a VdivQplenum gratise, 
et veritatis ". Ita quod dicatur de ipsis : 
Mgrrha, et gutta et casia spirant a vesti- 
mcntis tuis, a domibus eburneis, scilicet 
castis : ex quibus delectoverunt te diviles 
filise regum nobiles in honore tuo ^. Et 
illud Proverb. xxxi, 29 : Multse fdise 
congregaverunt divitias, tu, sola scilicet, 
supergressa es universas. 

Exeinplo autem Virginis matris ab 
omni inquinainento Hberam servant san- 
ctitatem, dum totum corpus spiritui man- 
cipant, et spiritum Spiritui sancto subji- 
ciunt. Sic enim venitin eas Spiritussan- 
ctus, etvirlus^altissimiFiUi Deiconceptum 
format in ipsis. Isa. xxvi, 18 : ^ facie tua 
concepimus, et quasi parturivimus, et 
peperimus spiritum, ^oWicQisdXwWs. Eccli. 
xxiv, 42 : Inebriabo prati mei fructum. 
Ducibus autem virginibus sacris, in- 
coinquinati certaminis prsemium vincunt. 
Sapient. iv, 2, dicitur, de casta genera- 
tione : Et in perpetuum coronata triom- 



phat, adversus carnem et sanguinem re- 
sistens. I ad Corinth. vii, 34: Mulier 
innupta, et virgo cogitat quse Domini 
sunt, ut sit snncta corpore et spirilu. 
H.TC enim est illa, de qua dicitur, Genes. 
XXIV, 16 : Virgo pulcherrima, et incog- 
nita viro. Psal. xliv, 13 : Adducentur 
regi virgines post eam, proximse ejus 
afferentur tibi. 

Econtra fatuae sunt, quae diaboli habent 
integritatem in corpore, inferni semper 
plense igne et fcetore, apparentiam exte- 
rius Antichristi, spurcitias immundas 
mundi, et ad omnem virum capiuntur:, 
quse nunc in nullo nisi in exteriori opere, 
tentationi libidinis resistentes. De quibus 
dicilur, Isa. iii, 16 et 17 : quod elevatse 
sunt filise Sion..., et nutibus oculorum 
ibant..., et composito gradu incedebant : 
et ideo decalvabit Dominus verticem 
filiarum Sion, et Dominus crinem earum 
nudabit. Thren. i, 4 : Virgines ejus 
squalidse, et ipsa oppressa amaritudine. 
Eccli, XLii, 11 : Super filiam luxuriosam 
confirma custodiam. Fatuitas enim est 
virginis, gestum accipere meretricis, et 
habitum contra morem sanctarum virgi- 
num, spurcitias cordis contra sanctitatem 
gloriosae Virginis, nihil habere gratiae 
saporis conlra gratiae plenitudinem, quae 
est in Christo, ardere igne infernah libi- 
dinis contra integritatem et sinceritatem 
angehcam, et sola et sterili integritate 
corporis esse contentam, contra fcecun- 
dam incorruptionem divinam. Haec enim, 
sicut dicit Ambrosius, virgo corporeomni 
devirginatur gestu, sensu, et cogitatione, 
lupanar diaboli existens. 



« Sed quinque fatuse, acceptis lam- 
padibus, non sumpserunt oleum se- 
cum : 

Prudentes vero acceperunt oleum 
in vasis suis cum lampadibus. » 



' Cf. Luc. XX, 35. 
' Joan. I, 14. 



3 Psal. XLiv, 9. 



TN EVANf,. ^NrATTTf EI, XXV-:). 



121 



Describil hic differenliam liarum vir- 
giiium in alVectu inlelleclum sequenle. 

« Accpptis lampadibus » inlegrilatis, 
ruiei et corporis. Isliein sinistris manihus 
Jiabebant lami)ades. Judicum, vii, 20, mi- 
lites dedeonis sinistris manibus lenebant 
lampades : quiatotum adinanem {.^loriam 
referebant, interius cum diabolo luxu- 
riantes. il Petr. ii, 14: PeUicientes ani- 
mas i)istabik's. 

« A^on siimpsenmt oleum, » pielatis in 
aflectu gloriae, in testimonio conscien- 
tise : illustrationis in intentione : cbarita- 
tisin amplexu Dci : misericordiae in com- 
passione proximi. Fietas enim ungit : 
testimonium conscientiseexbilarat : recta 
intentio totam vitam iUuminat : charitas 
impinguat : et misericordia superenatat: 
quae quinque habet olei natura. iloc 
oleum non sumpserunt « secum, » quia 
haic per laudem quaesiverunt in alio, 
et non in seipsis. Eccli. xx, 13: Gratise 
fatuorum effundentur. Osee, xii, 1 : 
Oleum in A^gyptum ferebat. 

(( Prudentes vero. » 

Dictffi prudentes, quia sibi providentes, 
« acceperunt oleum^ » unctionem Spiri- 
tus, Isa. Lxi, 1 . Eo quod unxerit Domi- 
nus me. Psal. :j:liv, 8 : Unxit te Deus, 
Deus tuus, oleo Isetitiae prse consortibus 
tuis. Hilaritatem cordis in devotione, 
Psal. Giii, 15 : Ut exhilaret faciem in olco. 
Fomentam lucis in boni exempli osten- 
sione, Zachariae, iv, 14: Isti sunt duo 
filii olei., scilicet splendoris, fiui assi- 
stunt dominatori universae terrse. Pin- 
guedinem devotionis, Judicum, ix, 9, 
dicit oliva : Numquid possum deserere 
pinguedinem nieam, qua et dii utun- 
tur, et homines, et venire, per vanam 
gloriam scilicet, ut inter ligna irra- 
WondiV\\\di promovear in laude hominum? 
Ubertatem gratise, Jerem. xi, 16 : Oli- 
vam uberem, pulchram, fructiferam, spe- 
ciosam vocavit Dominus nomen tuum, 

Hse prudentes virgines « acceperunt 
oleum. » Ad Galat. vi, 4 : Opus suum 



probet unusquis(iu(', ct sic iu semetipso 
tantum gloriam habebit, et non in al- 
tero. 

« In vasissuis, » hoc est, in cordibus. 
Unde, iV iieg. iv, ;>, uxori i*roi)betaB 
filii offerebant vasa, ct illa infundebat. 
11 ad Corinlli. iv, 7 : Habemus thesaurum 
islumin vasis fictilibus: ut sublimitas 
non sit ex nobis. 

« Cum lcmipadibus, » fidei integritate 
quoad credenda, et corporis munditia 
quoad caslitatem. 

Ilae igitur quinque dicuntur : « Acce- 
peruni » cnim per meritorum conser- 
vationem, « oleum, » per pielatis aife- 
clionem, « secimi,n per propriam aedili- 
cationem, « in vasis suis, » per cordium 
custodiam, « cum lampadibus, » per ex- 
teriorem munditiam : quae omnia defi- 
ciunt fatuis, praeter ultimum, quod va- 
num est sine aliis. I^roverb. xxi, 20 : 
Thesaurus desiderabilis, et oleum in ha- 
bitaculo justi : et imprudens homo dis- 
sipabit illud. 



« Moram autem faeiente sponso, 
dormitaveruntomnes et dormierunt. » 

Hic tangitur conformitas islarum vir- 
ginum in perseverando. Et dicuntur duo, 
sciiicet dilatio judicii, et surrepens dor- 
mitatio ex dilatione judicii causata. 

De primo dicit : « Moram autem fa- 
ciente sponso, » hoc est, differente judi- 
cium. Supra, xxiv, 48 : Moram facitdo- 
minus meus venire. Et objicitur conlra 
hoc, Jacob. v, 9 : Ecce judex ante ja- 
nuam assistit. Apocal. xxii, 7 : Ecce ve- 
nio velociter. Isa. xlvi, 13: Prope feci 
justitiam meam, non elongabitur, et sa- 
lus mea non morabitur. isa. xiv, 1 : 
Prope est ut veniat tempus ejus, et dies 
ejus non elongabuntur. Responsio : Re- 
spectu aeternitatis prope est : sed respe- 
ctu desiderii sanctorum et irrisionis pec- 
catorum longe est. De desiderio sancto- 
rum, Apocal. VI, 10: Usquec/uo, Domine, 
{sanctus et verus) non judicas, et non 



122 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



vindicas sanguinem nostruni de iis qui 
habilant in terra ? Psal. xii, 1 : Usque- 
quo, Domine, oblivisceris me in finem ? 
De irrisione peccatorum, qui non cre- 
dunt venturum, eo quod ita diu dilTer- 
tur, dicentes illud epist. II Petr. iii, 4 : 
Ex quo patres dormierunt, omnia sic 
perseverant. Isa. xxviii, 10 : Irriserunt 
prophetas mandata Doinini nuntiantes et 
dixerunt : Manda, remanda : manda, 
remanda : exspecta, rcexspecta : exspecta, 
reexspecta : modicum ibi, modicum ibi. 
Contra quod dicitur, Habacuc, ii, 3 : 
Si moram fecerit, exspecta illum : quia 
veniens veniet, et non tardabit. Sponsus 
autem est Christus. Psal. xviii, 6 : Ipse 
iamquam sponsus procedens de thalamo 
suo. Et qua ratione sit sponsus, supra 
dictum est. 
Sequitur : 

« Dormitaverunt omnes. » 

Dupliciter exponitur, Dormitare enim 
est kinguore destitui : et dormire, corpo- 
raliter mori. Joan. xi, 11 : Lazarus ami- 
cusnosterdormit. Somnus eniin est mors, 
60 quod mortui sunt suscitandi sicut 
dormientes. Daniel. xii, 2 : Multi de his 
qui dormiunt in terrse pulvere, etc. Psal. 
cxxvi, 2 : Cum dederit dilectis suis som- 
num. 

Alio modo secundum Chrysostomum : 
« Dormitaverunt omnes, » prse exspecta- 
tionis taedio. Psal. cxviu, 28 : Dormitavit 
anima mea prse tsedio : confirma me, 
etc. 

« Et dormierunt, » 

Somno ignaviae et torporis a bono 
opere. Proverb. vi, 9 et 10 : Usquequo, 
piger, dormies ?... paululum dormies, 
paululum dormitabis. I ad Corinth. xv, 
34 : Evigilate, justi. Ignorantiam enim 
Dci quidam habent usque nunc. Osee, 
VII, 6 : Tota nocte dormivit coquens eos. 



« Media aatem nocte clamor factus 
est. » 

Hic tangitur prseoccupans eos in som- 
nojudicium. Et tanguntur tria, scilicet 
citatio, pra^paratio ad veniendum, et in- 
troitus. Citatio est aequalis fatuarum et 
prudentium : pr.-Bparatio partim sequalls 
et partim differens ; introitus ex toto 
ina'([uah's et differcns. 

De citatione dicit tria esse circa judi- 
cium, scilicet quod improvisum, quod 
apeitum, quod peremptorie citatorium. 

Quod improvisum, quia « media autem 
nocte, » hoc est, mediis tenebris ignoran- 
tiae. Sapient. xviii, 14 et 13 : Cum quietum 
silentium contineret omnia, etnox in suo 
cursu medium itcr haberet, omnipotens 
sermo tuus, Domine, venit. Supra autem 
dictum est, quod non pro qualitate tem- 
poris, sed pro obscuritate improvisionis 
horse judicii dicitur istud : quia, I ad Thes- 
sal. V, 2 : Dies Domini sicut fur, in nocte 
ita veniet. Sapient. xvii, 3 : Ignis nulla 
vis poterat illis lumen prsebere, nec side- 
rum limpidse flammse illuminare poterant 
illam noctem horrendam. Hieronymus 
dicit, quod traditio Hebrseorum est, quod 
media noctefuturasitjudicii dies:quando, 
Exod. XII, 29, Pascha celebratum est, eo 
quod essent ab exterminatore Angelo li- 
berati : qui media nocte transivit per do- 
mos ^gyptiorum. Unde dicit se opinari, 
quod traditio apostolica fuerit, quod in 
vigilia Paschse populus a laudibus divi- 
nis ante medium noctis dimittendus non 
fuerit, ut hora qua hberati sunt ab ex- 
terminatore, per Christi Resurrectionem 
dimitterentur : tunc securi Pascha cele- 
braluri. Psal. cxviii, t>2 : Media nocte 
surgebam ad confitendum tibi. 

c( Glamor factus est. » 

Fragoris mundi, et vocationis angeli- 
cse, et vocis Christi. De quibus, Supra 
dictum est *. Isa. vi. i : Commota sunt 



1 Cf. MaUli. XXIV, 31 et seq. 



IN EVANG. MATTFT.^J, \XV-7, 8. 



123 



» 



superlimina7'in cardimim a voce cla~ 
mantis. Joan. v, 2') : Morlui audicnl vo- 
cem Filii Dei. 

« Ecce sponsus venit, exite obviam 
ei. » 

In ista peremptoria citatione duo dicit, 
scilicet, adventuni sponsi, et citationem. 

Adventus sponsi exprimitur, cum di- 
cit : « Ecce sponsus vcnit. » Daniel. vii. 



positio non ex lihidine, sed ex virtiite 
pendehat. VA isle ornalus est in con- 
scientiije pulclira defensione, a culpae ob- 
jectione, Ad Itoman. ii, K) ol K): Inter 
se invicem cof/itationibus accusantihus, 
aul etiam defcndentibus, in die, cumju- 
dicabit Deiis occulta homintim secun- 
dum Evangelium meum. Propter istum 
ornatum dicit Apostolus, 1 ad Corinlii. 
IV, 3, quod illuminabit absrondita tene- 
braruni, et manifestabit consilia cor- 



13: Filius hominis venit, et usque ad dium : et tunc lauserit unicuique a Deo. 

Quidquid enim pulcliri ornatus in con- 
scientiis tam bonorum quani malorum, 
commendabitur a lumine judicis. 

« Lampades suas, » hoc csl, conscien- 
tias, vel corda sua. Ideo enim dicitur, 
Psal. cxxxi, 17 : Paravi lucernam Chri- 
sto meo. Luc. xv, 8 : Accendit lucernam, 
et everrit domum, et quserit diligenter, 
donec inveniat. Lampades enim parare, 
est corda lumini judicis acccndcnda, et 
illuminanda exhibere : ut in eis aperte 
luceat omne quod gesserunt. Everrere 
autem et quserere diligenter est sollicite 
volvere quid digiium lumine judicis in 
corde inveniatur. 



antiquum dierum pervenit, et in con- 
spectu ejus obtulerunt eum. 

« Exite obviam ei. » Ecce citatio. 
Amos, IV, 12 : Prseparare in occursum 
Dei tui, Israel. Isle autem exitus est vo- 
catio obviam Ciiristo in aera : sicut dici- 
tur, I adThessal. iv, 17 : Simul rapiemur 
cum illis in nuiibus obviam Christo in 
aera, et sic scmper cum Domino eri- 
mus. 



i< Tunc surrexerant omnes virgines 
illce, et ornaverunt lampades suas. » 

Ecce ad veniendum priBparatio, in 
qua in aliquo sunt similes, et iii aliquo 
dissimiles. Dicit autem tria : et in priinis 
duobus sunt similes, et in tertio dissimi- 
les. Primum est communis resurrectio : 
secundum est communis conscientiarum 
ad defendendum se prceparatio : tertium 
est differens conscientiarum excusatio. 



« Fatuse autem sapientibus dixerunt: 
Date nobis deoleo vestro, quia lampa- 
des nostrse exstinguuntur. » 

Ecce tertium, in quo est diflerentia. 
Tanffuntur autem duo. Primum est de- 



De primo dicit : « Timc surrexerunt ceptio fiducifie fatuarum, secundum est 
omnes, » ad auditum vocis et clamoris. prudentium humilitas et veritas. 



Joan. v, 25 : Venit hora..., quando mor- 
tui audient vocem Filii Dei : cl qui au- 
dierint, vivent. I ad Corinth. xv, 32 : 
Canet enim tuba, et mortui resurgent 
incorrupti. « Virgines, » in integritate 
fidei, et castitatis corporalis (qua? sunt 



In deceptione fatuarum tria notantur, 
scilicet tiducise vanoe deceptio, commu- 
nicationis bonorum alienorum petitio, et 
imperfectionis propriae confessio. 

Dicit ergo : « Fatuse autem, » videntes 
se fiduciam non habere in exteriori mun- 



communia bonis et malis). Quia, sicut ditia, et solius fidei infegritate, « sapien- 

dicitur, Jacob. ii, 19: DiEmones credunt, tibus dixerunt. » Simile quid est, Sa- 

et contremiscunt. pient. v, 3 : Ili sunt quos habuimus ali- 

« Et ornaverunt, » hoc est, orna- quando in derisum, etc. Et sequitur,t- 3 : 

mcnta virtutum, prout potuerunt, quoe- Ecce quomodo computati sunt inter filios 

siverunt. Judith, x, 4 : Omnis ista com- Dei et inter Sanctos sors illorum est. 



% 



124 



D. ALB. MAG. ORB. PR^D. 



(( Date nobis de oleo vestro. » 

Ecce petitio communicationis alieni 
boni. Sensus enim est : Communicate 
nobis de bonis, in quibus conscientise 
vestraB abundant : tarde commemorantes 
illud Apostoli, II ad Corinlh. viii, 14 : 
lllorum abundantia vestrx inopise sit 
supplementum, ut sequalitas fiat. Psal. 
Lxxv, 6 .• Dormierunt somnum suum : et 
nihil invejierunt omnes viri divitiarum 
in manibus suis. Viri enim divitiarum 
sunt illi, qui in imperfectis et informibus 
bonis exterioris munditise se putant suf- 
ficere. Job, xxvii, 19 : Dives ciim dor- 
mierit, nihil secum auferet: aperiet ocu- 
los suos, et nihil inveniet. Proverb. xx, 
4 : Mendicabit sestate etnon dabitur illi. 

« Quialampades nostrseexstinguun- 
tur. » 

Ecce confessio insufficientise. Lampa- 
des enim exstingui, est conscientias ab 
interni boniluminedestitui. Job, xxi, 17: 
Quoties lucerna impiorum exstinguetur, 
et superveniet eis hiundatio, et dolo- 
res dividet furoris sui ? Econtra de forti 
muliere dicitur, Proverb. xxxi, 18: Non 
exstinguetur in nocte lucernaejus. Joan. 
V, 35 : llle erat lucerna ardens et lu- 
cens. Sed illis accidit sicut Heli, I Ueg. 
111, 2 et 3, quod non vidit lucernam Dei, 
antequam exstingueretur. Non enim pi-i- 
mo providerunt thesauros olei in vasis : 
nec consideraverunt lampades, antequarn 
coram judice exstinctas conspexerunt. 

Dicunt autem, « exstinguuntur, » et 
non exstinctae sunt: ut notetur, quod 
bonum informe ante adventum judicis 
in oculis earum fulsit mullum : unde 
laudes (alias, lampades) queesiverunt.Sed 
lumine judicis discutiente quod ad lau- 
dem hominis factum fuerat, exstingui 
coepit et ofTuscari. DanieL v, 27 : Inven- 
ius es minus habens. ApocaL iii, 17 : 
Dicis : Quod dives sum, et locupletatus, 
et nullius egeo : et nescis quia miser es, et 



miserabilis, et pauper, et csecus, et nu- 
dus. 



« Responderunt prudentes, dicen- 
tes : Ne forte non sufficiat nobis et vo- 
bis, ite potius ad vendentes, et emite 
vobis. » 

Ista prudentiumresponsio, est proprise 
humilitatis ostensio : et peccati fatuarum 
oblique facta exprobratio. 

Et ideo dicit : « Responderunt pru- 
dentes, » ex prudentia sua providentes, 
(( dicentes. » Simile quid, Job, v, 1 : 
Voca ergo^ si est qui tibi respondeat , el 
ad alicpiem sanctorum convertere. 

(( Ne forte non sufficiat nobis et 
vobis. » 

Non est diffidentige, vel avaritiae re- 
sponsio. Ad Hebr. xiii, 3 : Sint mores 
sine avaritia, contenti prsesentibus : ipse 
enimdixit : Non te deseram, neque dere- 
linquam. Sed humilitatis est, et verita- 
tis. Humilitatem enim notant, dicentes : 
« Ne forte non sufficiat nobis. » IV Reg. 
IV, 2 : Non habeo ancilla tua nisi quid- 
quam in domo mea, nisi parum olei, quo 
ungar. Veritatis autem est, quod dicunt. 
(( Non sufficiat nobis et vobis. » Nulli 
enim suffragantur aliena, qui cum alie- 
nis non habet propria : quia sicut in se- 
quentibus ejusdem capituli dicitur, t. 29: 
Omni habenti dabitur, et abundabit : ei 
autem qui non habet, etiam id quod vi- 
detur habere, auferetur ab eo. Unde di- 
citur, Jerem. vii, 16^ ct xi, 14, et xiv, 
11: Noli orare pro populo hoc... quia 
non exaudiam te. Ad Roman. xiv, 12 : 
Lhiusqtdsque nostrum pro se rationem 
reddet Deo. 

« Ite potius ad vendentes, et emite 
vobis. » 

Non est consilium, sed oblique rcprne- 



IN EVANG. IMATTFT.El, XXV-iO. 11, 12. 



12: 



hendunt vilani praitetilain : oleuin enini 
est laus liumani favoris deniulcens, quod 
omnibus bonis suis scmperemere a ven- 
denlc mundo consueverunt. Eccle. vii_, 
: Melius est a sapienle eorripi, quam 
slullorum adulalione decipi. Psal. cxl, 
5 : Corripiet me justus in tnisericordia, 
et increpabit me : oleum autem peccato- 
ris non imphiyuet caput meum. Isa. iii, 
12 : Popule rneus, qui te beatum dicunt, 
ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuo- 
rum dissipant. 



IQ « Dum autem irent emere, venit 
sponsus : etqu6e parata3 erant intrave- 
runt cum eo ad nuptias, et clausa est 
janua. » 

Hic tangilurintoto diflerens introitus. 
Et tanguntur tria : occupatio fatuarum 
cum sponso veniente, et introilus pru- 
dentium, et perpetua exclusio fatuarum. 

Occupatio fatuarum tangitur, cum dici- 
tur : « Dum irent emere. » Ire autem est 
conatu cordis adhuc laudes Immanas 
quaerere : quia in qua voluntate peccati 
quis moritur, in ea semper permanebit. 
U IJnde, Supra^ vii, 23 : Discedite a me, 
qui operamini iniquitatem. Ezechiel. 
XXXII, 27 : Descenderunt in infernum cum 
armis suis..., et fuerunt iniquitates eo- 
rum in ossibus eorum. Eccii. xxvii, 2 : 
Inter medium venditionis et emptionis 
angustiabitur peccatum. 

« Venit sponsus. » 

Tangitur prudentium introitus : et di- 
cuntur tria, scilicet sponsi adventus, 
prudentium introitus, et ostii conclusio. 

Dicit igitur quod illis adhuc in emp- 
tione laudis occupatis, « voiit sponsus, » 
illuininans abscondita tenebrarum, et 
ostendens illas adhuc hominibus velle 
placere : et ideo Christi ancillas non 



esse '. Ezechiel. xlui, 2 : Terra sploule- 
bat a majestate ejus. « Et quoi paratie 
erant^ » soli Deo [)laccre desideranles, et 
in oieo hjclitiui abundanl(;s, et lucernas 
ardentes per charitalis lucem in manibus 
habentes. Cantic. viii, (i : Lampades ejus 
lampades ignis atque flammarum. Luc. 
xii, 36 : Similes hominibus exspectanti- 
bus dominum suum^ non vagantibus ad 
qugerendos favores hominum. 

« Intraverunt cum eo. » Infra, eodem, 
jff. 21 et 23 : Intra in gaudium Domini 
tui. Isa. XXV i, 2 : Aperite portas, et in- 
grediatur gens justa, custodiens verita- 
tem. 

« Ad nuptias, » scilicet conjunclionis 
Dei cum spiritu hominis. Apocal. xix, 7 : 
Venerunt nuptiie Agni, et uxor ejus prse- 
paravit se. 

« Et clausa est janua, » repagula ini- 
quilatis fatuarum. Luc. xi, 7 : Ostium 
clausum est, et pueri mei mecum sunt in 
cubili. Ezechiel. xliv, 2 : Porta hisc 
clausa erit : non aperietur. Apocal. 111, 
7 : Aperit, et nemo claudit : claudil, et 
nemo aperit. Janua enim regni, qua? 
modo pcenitentibus aperitur, tunc eliam 
lugentibus clauditur. 



« Novissime vero veniunt et reliquae 
virgines, dicentes : Domine, Domine, 
aperi nobis. 

At ille respondens, ait : Amen dico 
vobis, nescio vos. » 

Hic tangitur perpetua fatuarum exclu- 
sio in tribus : iii tempore adventus sui, in 
postulatione, et in exclusione. 

De primo dicit : « Novissime cero ve- 
niunt, » quando serus est adventus : 
tunc veniunt per desiderium salutis, 
cum adhuc vigeat in eis affectus iniqui- 
tatis. Eccli. v, 8 et 9 : Non tardes con- 
verti ad Dominum, et ne differas de die 
in diem : subito enim veniet ira illius, 



11 



19 



' Ad Gcilat. !, 10 : Si adhuc hominibus place- rem, Chmti servusnon esscm. 



126 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



et in tempore vindictx disperdet te. Isa. 
XXXVIII, 18 : Vivens, vivens ipse confi- 
tebitur tibi, 

« Dicentes : Domine, Domine, ape- 
ris nobis. » 

Ecce vana de Dei misericordia prae- 
sumptio. Egregia quidem confessio in 
nomine Domini : et hoc ipsum nomen 
Domini repetitum magnee fidei est indi- 
cium : sed quiaterlioDominumper opus 
non confitentur, excluduntur. Simile, 
Supra, VII, 22 : Domine, Domine, nonne 
in nomine tuo prophetavimus , et in no- 
mine tiio dsemonia ejecimus, et in nomi- 
ne tuo virtutes multas fecimus? Ad Ti- 
tum, I, 16 : Confitentur se nosse Deum, 
factis autem negant. Isa. xxix, 13, et 
Matth. XV, 8 : Populus hic labiis me ho- 
norat. Tstae virgines fatuae sunt sicut Scri- 
bae et Pharisaei h3'pocritee, extra, et non 
intus pulchrae. Supra, v, 20 : Nisi abun- 
daverit justitia vestra plus quam Scri- 
barum et Pharisseorum^ non intrabitis 
in regnum coelorum. 

<i Aperi nobis. » 

Desiderium enimhabentsalutis, quam- 
vis adhuc perseveret in eis emptio vanae 
laudis. Sed quia sponso roganti cordis 
januam non aperuerunt, ideo rogatus 
januam regni non aperit. Isa. i, l.j : 
Cu?n multiplicaveritis orationem, non 
exaudiam. Thren. iii, 8 : Cum clamave- 
ro , et rogavero , exclusit orationem 
meam. 

Et hoc est, quod sequitur : 

« At ille respondens ait, » 

Obfirmante justitia januam : « Amen 
dico vobis, nescio vos. » 11 ad Timoth. 
II, 19 : Cognovit Dominus qui sunt ejus. 
Supra, VII, 23 : Confitehor illis : Quia 
numciuam novi vos. 



« Vigilate itaque, quia nescitis diem, 
neque horam. » 

Conclusio est intenta ex omnibus prae- 
inductis. Infra, xxvi, 41 : Vigilate et 
orate, ut non intretis iu tentationem. 

Et subdit causam vigilantiae : « Quia 
nescitis diem, » hoc est, temporis quali- 
tatem : utrum in die, vel in nocte. « Ae- 
que horam, » quoad quantitatis tempo- 
ris determinationem. Apocal. xvi, 15 : 
Ecce venio sicut fur. I ad Thessal. v, 
3 : Cum dixerint : Pax et securitas, tunc 
repentinus superveniet eis interitus, sicut 
dolor in utero habenti, et non effu- 
gient. 



« Sicut enira homo peregre profi- 
ciscens, vocavit servos suos. » 

Hic induciturtertiaet ultima parabola, 
qua? est ad admonilionemactivorum, qui 
talenta Domini receperunt. 

Et habet partes tres, scilicet bonorum 
commissionem, et ex commissis negotia- 
tionem, et ex commissis et lucratis Do- 
mini cum eis positam rationem. Et haec 
patent in littera plane. 

In commissione tria sunt : providentia 
committentis, debitum ejus cui commit- 
titur, et utilitas commissi. 

Providentia enim est, quod sua Domi- 
nus interim, dum abesset, multiplicari 
voluit. Etideotria dicit: hominemvocat a 
ratione providentiae, peregre profici- 
scentem ratione absentiae, vocantem ser- 
vos ratione benevolentiae. 

Dicit ergo : « Sicuthomo, » providens 
ex ratione. Supra, v, 23 : Judex tradet 
te ministro : et sequitur, t- 26 : Non 
exies inde, donec reddas novissimum 
quadrantem. Supra, xviii, 23 : Simile 
est regnum coelorum homini qui voluit 
rationem ponere cum servis suis. 

« Peregre proficiscens, » hoc est. 
Christus in ccelum ascendens : quia locus 
carnis terra est, quae ad peregrina proli- 



13 



14 



IN EVANG MATTH.El, XXV-iJS. 127 

ciscitur, cum iu cfplc-sli sede collocatur'. quam ad pondus, et proporlio facullalis 

Uiidc licet secunduui quod Deus ubiqiie et virtutis accipientis ad acceptum, et 

sit, tamcn secundum quod liomo mutal relictum commissi ad liljerum usum. I^^t 

locum. Unde, (iencs. xx, I, Abraham haec per ordinem patebunt in iiltera. 

profectus est ad australem plagam, et Largitas est inhoc, quod dicit : « 7>y/- 

pcregrinatus est in Geraris, quaj visio didit illis bona sna, » Jacohi, i, .") : Dat 

inculatus interpretatur. omnibus affluenter, et non impropcrat. 

Et, ibidem, t. 17 : Omnc dalum opti- 

« Vocavit servos suos, » mum, et omrie donum perfectum desur- 

sum est, desccndcns a Patre luminum. 
Per benevoientiam tripiici vocatione. 

Et in omnibus oslendit benevolcntiam : « Et uni dedit quinque talenta, alii 

per creationem enim vocat omnes. Ad autem duo, alii vero unum. » 
lloman. iv, 17 et seq. : Vocat ea quse 

non sunt, tamquam ea quse sunt, etc. Deindc secundo tangit distrihutionem 

Isa. XLi, 4 : Vocans yenerationes ab cx- secundum numerum et pondus, secun- 

ordio, per segregalionem a massa per- dum ordinem su<tb sapientiae. Numerus 

ditionis : et sic vocat per primam gra- enim notatur in hoc, quod « uni dcdit 

tiam. Ad Roman. viii, 29 et 30 : Quos quinque talenta, alii autem duo, alii 

pnescivit, ct prsedcstinavit conformcs vero iinum : » pondus autem in hoc, 

fieri imagini Filii sui..., hos ct vocavit : quod talenta dedit : et mensura notatur 

et sic vocat Sanctos. Vocat etiam ad fa- in lioc, quod « unicuique secundum pro- 

miliaritatem discipulatus. Joan. i, 39 : priam virtu/cm » dedit. Sapient. xi, 21 : 

Venite, et videte. Venerunt..., et apud Omnia in mensura, et numero, ct pon- 

eum manscrunt die illo. Psal. xxxiu, dere disposuisti. 

12 : Venite, filii, audite mc : timorem Sunt autem quinque genera honorum, 

Domini docebo vos. Supra, xi, 28 : Ve- quse exercentur in Ecclesia ad meritum : 

nite ad me, omnes qui laboratis, etc. quorum primum est innatum, quod est 

Ecc\\.yi\\\,2<6:Transiteadme,omnesqui bonum naturse, sicut inlellectus, et ra- 

concupiscitis me. Paucos autem vocal ad tio et ingenium et hujusmodi, quorum 

ministerium, et negotium curae anima- habilitas est ad gratiam : et de hoc bo- 

rum, sicut servos, de quibus. hic loqui- no, Genes. i, 31 : Vidit Deus cuncta 

tur. Supra, iv, 19 : Vcnite post me, et quse fecerat : et erant valde bona. Secun- 

faciam vos fieri piscatores hominum. dum est bonum gratiae, de quo, Supra, 

VII, 11 : Si vos, cum sitis mali, nostis 

bona data dare filiis veslris : quanto 

« Et tradidit illis bona sua. magis Paler vester qui in coelis est, dabit 

Et uni dedit quinque talenta, alii au- *^"« petcntibus se ? Et hcec duo neces- 

... . . saria sunt cuilibet ad meritum. Sunt alia 

tem duo, aln vero unum, unicuique , • ^ i • 

' duo, quse necessaria sunt ad regimen 

secundum propriam virtutem,etpro- animarum commissum, scilicet bonum 

fectusest statim. » scientiae ad docendum. Sapient. viii, 9 : 

Proposui sapientiam adducere mihi ad 

Ecce commissio. In qua notantur qua- convivendum : sciens quoniam mccum 

tuor, largitas videlicet committentis, di- communicabit de bonis, et erit allocutio 

stributio sapientis tam ad numerum cogitationis et tsedii mei. Aliud est bo- 

' S. Gregorius Magnus, Ex Homil. ix in « est, qua quasi ad peregrina ducitiir, dum per 

Evans. ; « Cainis enim Incus proprius tei ra « Redemplorem nostvuni in conlo cnllocatur. » 



128 



]). ALB. MAG. ORD. PRJED. 



num ordinariae, vel vicarise, vel commis- 
sse poteslalis. Nehemise, seuIIEsdrse, ix, 
33 : liegcs nostri in regnis suis, et in boni- 
tatetuamulia quam dederas eis...,non 
servierunt tibi. Adhuc est unum bonum, 
quod insrumentaliter se habet ad meri- 
tum, et datum cst in sustentationem : et 
hoc est bonum opulentiai. Isa. i, 19 : Si 
volueritis, et audierilis me, bona ierrse 
comedetis. Luc. xii, 19 : Anima, habes 
mulia bona posita in amios plurimos. 
ll£ec igitur omnia quinque dantur Prse- 
latis : duo autem, naturse scilicet et gra- 
tiffi omnibus bonis : duo alia, necessa- 
ria ad regimen animarum commissum, 
Pradatis : unum autem, quod est natu- 
rse, datur omnibus. 

Sed tunc quseritur, quare non dantur 
tria, et quare non quatuor ? Responsio, 
quod cum naturali bono et gratise bono 
conjunctascientia inutilis est, quia non 
habet in quem expendat : conjuncta 
etiam potestas cum eisdem sine scientia 
est inutilis, quia nesciet uti : conjuncta 
autem opulentia etiam inutilis, quia opu- 
lentia datur propter familiam commis- 
sam. Necessitas autem propter perso- 
nam, quse non sonat opulentiam. Tria 
igitur ad aedificationem non sunt conjun- 
gibilia : quatuor etiam quocumque modo 
non suntconjurigibilia : quia semper heec 
duo conjuncta esse oportet, quse sunt 
naturse et gratise : et cum his conjuncta 
scientia et potestas non feliciter prode- 
runt sine operibus, cum multitudo tene- 
ri non possit sine temporalisubsidio. Un- 
de cum Dominus, Joan. vi, 5 et seq. , pavit 
multitudinem : et, Supra xiv, 15 et seq., 
et Joan. xxi, 15 et seq., Petro dixit 
ter pasce, propter verbum et exemplum 
et temporale subsidium. Patet igitur quod 
quatuor non proficiunt ad felicem guber- 
nationem. 

Hsec quinque dantur ad pondus : et 
ideo dicuntur talenta^ eo quod unicuique 
ad pondus vitse sunt reddenda. Unde, 
I Paralip. xxix, 7, dicitur, quod Princi- 
pes dederunt in opus Domini talenta 
auri, argenti, et seris, et ferri : el taleu- 



tum plumbi fertur, Zachar. v, 7, per 
aurum bonum gratise : et ideo, Apocal. 
XXI, 18, dicitur quod civitas est aurum 
mundum. \n argento bonum scientiae sa- 
crse Scripturse. PsaL xi, 7 : EloquiaDo- 
mini, eloquia casla : argentum igne exa- 
minatum. In talentis ferri intelligitur 
bonum potestatis, quod domat alia : in 
talentis seris intelligitur bonum naturse, 
quia aesconvertibile est ad alia, sicut bo- 
num naturse aptabile aliis. In talento 
plumbi, quod vilissimum est et gravis- 
simum, intelligitur bonum opulentice. 

Sancti tamen exponunt, quod quinque 
talenta sunt usus rationis bonus in quin- 
que sensibus corporis : duo autem sunt 
intellectus et operatio : unum autem est 
intellectus sohis. IIoc cst, quod dicit : 
« Alii dedil quinque talenta, » quia prse- 
cipuis supradicta quinque committuntur. 
Vel, omnibus exercitium quinque sen- 
suum ad gratiam. « Alii aulem duo, » 
quia boniscommittuntur duo, vel sapien- 
tibus intellectus et operatio. PsaL cx, 
10 : Intellectus bonus omnibus facien- 
tibus eum. VA ideo secundum dicta San- 
ctorum, plus in pondere recipit, cui dan- 
tur duo, licet plus in numero recipiat 
ille cui dantur quinque : quia plus valent 
inlellectus et operatio quam exercitia 
quinque sensuum. « Alii autem unum, » 
omnibus quidem bonum naturse : mul- 
tis autem tonum scientise, quod docet 
usum regiminis animarum, quia docet 
usum clavium. 
Sequitur : 

« Unicuique secundum propriam 
virtutem. » 

Hic tangit proportionem facultatis ad 
usum gratise. Est autem virtus ultimum, 
in quod potest potentia : et ideo dicit cona- 
tum. Unde tantum dat, quantumconando 
ad gratiam paratus est suscipere. Psal. 
Lxxx, IJ : Dilataos tuum, etimplebo il- 
lud. Os enim facultatis aperitur, quando 
cor per conatum, quod in nobis est, ad 
gratiam prseparatur. PsaL x, scc. llebr. 



IN EVANG. MVmLKI, XXV-in, 17. 120 

17 : Pvspparallonem cordis curutn aiidi- soplium. Af/cre eniiu propric pcilinel ad 
vit aicris tua. volunlaria, quae sunt viiiutis. IJndc IMii- 

losophus dicit, « quod prudonlia est cum 
« Et profectus est statim. » « ratione activus habitus. » A^n;re enim 

venit ab actu, qui complemenlum et 
Hoc cst, usum commissorum bonorum perfectio cst. Unde, ad Homan. viii, li : 
libcrtati eorum pcrmisit. Luc, xix, 13 : Quicurnque spirilu Dei a(junlur, ii siinl 
Negotianiini dwn vcnio. Proverb. vi, filii iJei. Spiritu enim Dei aguntur, (pii 
[\) el'H) : Abiit via lonf/issima... In die virtulibus (quae sunt dona Spiritus, ct 
plcnx lunai rcvcrsurus est. Cantic. v, animce actus) ad aclioncs voluntarias 
17 : Quo abiit dilcclus tuus, o puicherri- moventur. Facerc autem est super praj- 
nia niulirrum ? jacentem matcriam aliquid educerc. \j\\- 

de IMiilosoplius deliniens artem mccha- 

nicam, dicit : « Ars est cuin ratione fa- 

,,..,, . . , ctivus habitus. » Et de liis, quae ex artc 

« Abiit autem qui qumque talenta ,i;, -^^ ,, „^ ♦ i- •, r ,• ■, 

^ 1 ^ (livina proccsserunt, dicitur : I/jse dixit, 

acceperat, et operatus est in eis, et et facta sunl : ipse mandavit, ct creata 

lucratus est alia quinque. sunt^. 0/9W,9 autem, quod cst operatum, 

Similiter et qui duo acceperat, lu- vocatum est, quod per laborem et mo- 

cratus est alia duo. » ^^"^ facienlis eflicitur, sicut cultcdius, 

vel calceus : et dc hoc dicunt Sancti, 
quod hoc Graici anozilzvixu. vocant. Unde, 

Hic tangitur servorum negotiatio pcr Isa. lxiv, 8 : Fietor noster cs tu, ct ope- 

tres difTcrentias qu?e in littera tangun- ra mannum tuarum omnes nos. Opera- 

tur. tio autem proprie ((juia al) opc et opibus 

i)Q primo dicuntur tria, scilicet ap-^d vocata cst) est exercitium hoc, quod pro- 

seipsum commissi consideralio, ct labo- cedit a proprio et connaturali habilu, 

ris exercili operatio, et in lucrum ejus, quo ipsa natura propter convenientiam 

quod est coinmissum, sollicita mullipli- naturalem refloret. Unde Philosophus di- 

catio. cit, quod « delectatio conlemplativa est 

Dc primo dieit : « Abiit, » hoc est, in « operatio proprii et connaluralis habitus 

sui cousiderationcm, quod rcceperat re- « non impedita. » Refloritio enim naturuj 

duxit : et ideo receptionis facit comme- sic dilTusa in bono sibi proprio (quod est 

morationem. Joan. xx, 10 : Abierunt inteilccluale, quia hoc proprium est lio- 

discipuli ad semetipsos. I ad Corinth. mini) delcctatio vocatur. Juxta hoc no- 

II, 12 : Acccpimus Spiritum qui ex Dco tantur operationes, in quibus humanas 

cst, ut sciamus quae a Deo donata sunt et liberas quoerimus delectationcs, ex 

nobis. quibus niliil quserimus nisi operari, sicut 

De secundo dicit : vigilare, canlare, et hujusmodi. Modum 

ergo liujusmodi nolans dicit : « Opcratus 

« Operatus est in eis. » est, » ad proprium et intellectuale bo- 

num, ponens cxercitium cum delectatio- 

In donis enim bonis est operandum : ne sincera. Provcrb. xiii, i : Anima 

in laboribus autem mundi non est ope- operanfiumi mpingttabitur, sc\[\c(2ihon\s. 

randum. Et est attendendum, quod aliud Eccle. ix, 10 : Qnodcumque facere potest 

est opcratio, et aliud opus, et aiiud fa- m,anus lua, insfan/fr operarc. 
ctum, et aliud actum secundum Philo- 

' Psul. xxxu, 8. 

XXI 9 



130 



D. ALB. MAG, ORD. PR^D. 



« Et lucratus est, » 

Per sui boni propagalioncm in alios, 
« alia quinque. » Licel enim multo plu- 
ra lucralus sit, tamen quia non nisi du- 
plae est proportionis, in se videlicet, et in 
aliis, dicitur alia quinque lucratus. I ad 
Corintli. ix, 22 : Omnibvs oninia factus 
sum, ut omjws facerem salvos. Gencs. 
XXXI, 1 : De illius facultatibus ditatus, 
factus est inclytus. 

« Similiter et qui duo acceperat. « 

Idem modus est expositionis. Sapient. 

III, 15 : Bonorum laborum gloriosus est 
fructiis. « Lucratus est alia duo. » (jc- 
nes. XXX, 43 : Ditatus est homo ultra 
modum, et habuit greges multos. Psal. 

IV, 8 : A fructu frumenti, vini, et olei 
sui, multiplicati sunt. Frumentum est 
verbi pabulum : vinum, coeleste et spiri- 
luale gaudium : oleum, misericordiae le- 
nimentum in pauperes expensum. 



in foveam quam fecit. Josue, vii, 21 : 
Vidi inter spolia pallium coccineum val- 
de bonum, et ducentos siclos argenti, re- 
gulamque auream c/uinquaginta siclo- 
rum : et concupiscens abstuli, et abscon- 
di in terra contra medium tabernaculi 
mei, argentumque fossa humo operui. 
Argentum eloquentioe naturalis, et acqui- 
sitee, quod est duplcx argentum : et re- 
gulam justitioe moralis, cujus notitiam 
habuit : et pallium coccineum ordinis 
charitatis, quem exponere scivit. Isa. 
XXIX, 4 : De humo eloquium iuum mus- 
sitabit. 

« Et abscondit, » 

Sub terrena conversationc, a peciaiiam 
domini sui. » Eccli. xx, 32 : Sapientia 
abseonsa, et thesaurus invisus, quse uti- 
litas in utrisc/ue ? Proverb. xi, 26 : Qui 
abscondit frumenta, maledicetur in po- 
pulis. Econtra, Supra, ii, 11 : Et aper- 
tis thesauris suis, obtulerunt ei munera, 
etc. 



18 



« Qui autem unum acceperat, ab- 
iens, fodit in terram, et abscondit pe- 
euniam domini sui. » 

Tertia est dilTercntia. Et tria dicit : a 
bono incommutabili scrvi pigri abslra- 
ctionem, ad lerrcnam commoditatem 
boni commutabilis conversionem, et cre- 
diti talenti absconsionem pcr terrenam 
conversionem. 

De primo dicit : « Qui autem unum 
acceperat » bonum naturoe, vel intelle- 
ctus, « abiens, » abstractione boni in- 
cominutabilis. Epist. Judte, >'• 1 I : Vfi' 
illis qui in via Cain abierunt. Jacob. i, 
14 : Unusquisque tentalur a concupi- 
scentia sua abstractus, et illectus. 

« Fodit in terrain, » pcr tcrreni com- 
modi inquisitioncm. PsaL vn, 1(1 : La- 
cum aperuit, et effodit eum : el incidil 



« Post multum voro temporis, venit 
dominus servorum illorum, et posuit 
rationem cum eis. » 



Ilcec est tcrtia pars, de ratione quoe 
exigitur ab omnibus sub tribus per ordi- 
nem difTerentiis, et laude profectus. In 
bonis cnim cum crescunt dona, cliam 
rationcs crcscunt donorum L 

« Venit dominus servorum illo- 
rum. » 

Contra vidctur esse, quod dicitur, 
Apocal. xxii, 7 : Eccc venio velociler. 
Sed hoc dicitur i-espectu aiternitatis : is- 
tud autcni sccundum dccursum inlirmi- 
tatis dicitur. 



' S. GregoriusMagnl'6, Ex Huiiiil.ix iu Evaiig. : 
Cum eiiim augentur dona, ralioues cliani 



« crescunt donorum. ;> 



L\ EVAiXG. MATTIIyi:!, XXV-20, 21, 22. 



131 



« ICt pos7i'U rationem cum eis. » Luc. 
XVI, 2 : Itcddc ratio/icm viUicationis lu;v. 



« Et accedens qui quinque talenta 
acceperat, obtulit alia quinque talenta, 
dicens : Domine, quinque talenta tra- 
didisti miiu, ecce alia quinque super- 
lucratus sum. » 

Et tria dicil : primo, accessuni pcr 
rcddcndae ralionis pra?parationcni : sc- 
cundo, obtulit per meritorum cxhibilio- 
ncm : tcrtio, dixit pcr graliarum actio- 
ncm. 

Dicit igitur : « Et accedcns, » proppa- 
rando se ad rcddendam rationcm, « qui 
([ainquc talcnla accepcrat, » in sc consi- 
derando acceptum, sine quo se nihil po- 
tuissc cognovit.AdRoman.v, 2 iPer quem 



conscrvavi in bonis tuis, ct proximum 
adjuvi. I ad Corinlli. xv, 10 : Abuudan- 
tius omnibus laboravi : non cf/o aatcm, 
sed (jratia Dci mecum. Ef, ibidcm, 
t- 10 : Gratia Dci sum id quod sum, et 
(jratia ejus in me cacua non fuil. 



« Ait illi dominus ejus : Euge, serve 
bone et fidelis, quia supor pauca 
fuisti fidelis, super multa te consti- 
tuam : intra in gaudium domini tui. 

Accessit autem et qui duo taienta 
acceperat, et ait : Domine, duo talenta 
tradidisti mihi, ecce alia duo lucratus 
sum. » 



Laus et acceptatio est profcctus in gra- 



tia. 



Et dicuntur quatuor pcr ordincm : 
cthabemus accessum per fidem in (jra- aggratulatio domini dc piolcclu scrvi, 
tiam istam in qua stamus, et gloriamur laus scrvi, commcmoratio mcriti ct pro- 
in spe glorix filiorum Dci. Quasi di- missio prccmii^ 
cat : Nisi commissum datum fuissct, lu- 
crum nullum fuisset. 

« Obtulit, » in co quod Ueo tolum at- 
tribuit, « alia quinque talenta, » aut 
bona superius enumerata duplicando in 
proximum : aut exercitium bonum quin- 
que scnsuum. Baruch, iv, 28 : Sicut 
fuit scnsus vesfer ut erraretis a Deo, dc- 



ct rcmuncratio gaudii. 
Aggratuiatio Domini nolatur, cum di- 
citur : 

« Euge. » 

Quod cst inteijeclio aggratulantis ct 
gaudcntis. Luc. xv, 7 : Dic() vobis, quod 
ita gaudium erit in ccelo supcr uno pcc- 
cies tantum iierum convertentes require- catore, elc. Et, ibidem, i\ G : Congra- 
tis cum. Quinque et alia quinque dc- tulamini mi/ii, quia inveni ovem meam 
cem faciunt. Tob. xut, \i : Nationes e.x quse perierat. 
lo)iginquo ad te venient : ct munera de- 

ferenles, adorabunt in te Dominum. « Serve bonc et fidelis. » 

« Dicens, » per gratiarum aclioncm : 

Laus est scrvi : ct dicilur bonus in 

« Domine, quinque talenta tradidi- conservalionc commissi, fidelis autcm in 

sti mihi » rcportatione ct multiplicalione lucri. l']c- 

cli. XI, 17 : Dalio Dei perma)iet justis, 
Sine quibus niliil, ct pcr quoe omnia ct profectus illius successus habcbit in 
potui : ct idco tuum est, quod lucratus leternimi. Toh. vii, 7 : Bo)ii et optiini 
sura. Joan. xv, 5 : Si)ie nie )iihil potestis viri filius es, ct facientis eleemosynas. 
facere. Provcrb. x.\. (i : Multi homi)ies ))iiseri- 

« Ecce alia quhique, » profectu pro- cordes vocantur : viru)n auteni fidelcnt 
xiini, « superlucratus su))i, » supcr sor- qtiis i)ivcniet? 
tem conservatam, Quasi dicat : Et mc 



91 



•«« 



132 



D. ALB. MAG. ORi). mjED. 



« Quia super pauca fuisti fidelis. » 

Commemoratio cst meriti ct promissio 
praemii : ct sunt omnia pauca, quae in 
pra^senti pati vcl agere possumus, re- 
spectu eorum quae in remuncratione ex- 
spcctamus. 

Ethoc cst, quod dicit : « Siipei' miilla 
te constituam. » Ad Roman. viii, 18 : 
Non siint condignse passiones Jwjiis tem- 
poris ad futuram (jloriam quse revelahi- 
tur in nobis. Sapicnt. iii, 5 : Jn paucis 
vexati, in niultis hene disponentur. II ad 
Corintli. iv, 17 et 18 : Id enim quod in 
prsesenti est momentaneum et leve trihu- 
lationis nostrse, supra modum in suhli- 
mitate seternum glorise pondus operatur 
in nohis, non contemplantihus nohis ([ux 
videntur., sed quse non videntur. 

« Intra in gaudium domini lui. » 

Ecce remuneratio gaudii. Introilus au- 
tem iste significat undique circumfusum 
esse gaudium. Joan. xvi, 24 : Petite, ut 
gaudium vestrum sit plenum : supra, in 
visione Dei : intus, felici conscientia : 
subtus, in decorc justitiae : circumqua- 
que, in glorificatione crcaturce. Isa. lx, 
5 : Videhis, et afflues, mirahitur et dila- 
iahitur cor tuum. Psal. xxxv, '.) : hi- 
ehriabuntur ah uhertate domus tuse, et 
torrente voluptatis tuse potabis eos. 

« Accessit autem et qui duo talenta 
acceperat. » 

IIoc est, bonum naturae in naturali 
justilia : et bonuui gratioe iu iidc et por- 
fccla vita. Ycl, qui inlcilcctum habuit 
instruclionis et operationcm virlutis, ve- 
ritatc ct virtute lucrum rcportans : ctest 
idem modus expositionis, qui et prius. 
Accedit cnim pra^parando sc ct recogno- 
sccndo commissum. I ad (iOrinth. iv, 7 : 
Quid hahes quod non accepisti ? Qund si 
« qui duo talcnta acccperal, » I Para- 
li[). XXIX, 1 \ : Tu(i su)it oinnia : rl qn;v 
dc nianu lua accepimus, dediinus tihi : 



« obtulit » mcritorum profcctum, non 
sibi, sed Dco attribucndo. Isa. lx, 6 : 
Aurum et thus defercntes, et laudem Do- 
mino annuntiantes . Aurum graticc et 
thus redolens, boni naturae, pcrfecti in 
gratia. Vel, aurum sapicntiae, et tlius 
operationis bonae. 

« Et ait, » gratias agendo : « Domine, 
duo talenta. » II ad Corinth. ix, lo : 
Gralias ago Deo super incnarrahili dono 
ejus. « Ecce alia duo, » super conserva- 
tam sortem, « lucratus suni. » Jerem. 
XV, 19 : Convertentur ipsi ad te, et tu 
non converteris ad eos. Job, xxvii, (j : 
Justificationem meam quam coepi tene- 
re, non deseram. Apocal. iii, 11 : Tene 
([uod hahes, ut nemo accipiat coronam 
tuam. 



« Ait illi dominus ejus : Euge, 
serve bone et fidelis, quia super pau- 
ca fuisti fidelis, super multa te con- 
stiuam : intra in gaudium domini 
tui. » 

Commendatio est gratitudinis et pro- 
fcclus. 

« liuge, etc. » 

Euge multiplices notat afTectus in sa- 
cra Scriptura : est enim exsultatorium, 
Ezeciiiel. xxv, 3 : Pro eo quod di.risti : 
T2uge, euge supcr sanctuarium mcum. 
Aliquando derisorium, Psal. xxxiv, 21 : 
Dilataverunt super ine os suum : di~ 
.rerunl : TJuge, cuge, viderunt oculi no- 
slri. Aliquando adulatorium, Psal. xxxiv, 
1(5 : Frrant confcsliin confusioncm suain 
qiii dicuiit mihi : lu(gc, eugc. AHquan- 
do cxbortatorium, Psal. xxxiv, 25 : Non 
dicant in cordihus suis : Euge, euge, 
animse nostrse : nec dicant : Devoravimus 
eum. 

« Servc. » Proptcr dcl)itum. Psal. 
cxv, 10 : h'go scrvus tuus, et filius an- 
cilloi tuse. 



IIV KVAN(i. MATTir.t:!, XXV-2:3, 2i. 



133 



« Bone. » Propter roriiuuii ^ratiie, ct 
diirusioncm cominunicationis sui in altc- 
rum : bonum cnim cst (liirusivuiii sui. 
Plato : « honi est ()[)tiiiia adduccic. » 
Isa. lA, 21 ct 22 : Germen planlalionis 
me,-B, ojms manus meai ad (florifican- 
dnm. Minimus erit in millc, et parvulus 
in gentem rohustissimam. l*roverb. xi, 
10 : In bonis justorum exsultahit rivitas. 
Sapi(!nt. VIII, U : Mecum rommitnicahit 
dc honis suis. 

« Et fidelis » in commisso. Econlra 

illi expositioni quam fccimus supra. Vel, 

« fidelis » intcntione, niliil sibi do gloria 

Domini sui attribuendo. Isa. xxi, 2 : 

Qui frauduloitus ' e.v/, infideliter aget. 

Eccli. XLV, 4 : In fide et lenitate ipsius 

sanctum fecit illum, et elegit eum ex 

omni carne. Ad Ilebr. iii, o : Moyses 

fidelis erat in tota domo ejus tamquam 

famulus, in testimonium eorum quss di- 

cenda erant. 

« Quia super pauca fuisti fidelis. » 
Commemoratio meriti et promissio prse- 
mii. Isa. xlix, ('» : Parum est ut sis rni/ii 
servus ad suscitandas tribus Jacob, et 
fseces Israel convertendas : ecce dedi te in 
lucem gentium. 

« Supra multa te constituam. » Es- 



« Aocedens autem et qui uuum ta- 
lentum acceperat, ait : Domine, scio 
quia homo durus es : inetis ubi non se- 
minasti, ct congregas ubi non spar- 
sisli. » 

II ic ponilur ralio dc malis, praecipuc 
quae consistunt in omissione bonorum, 
in (juibus aliqui sc putant cxcusatos. 

Et dicuntur duo : primum cst culpa 
servi : sccundum condemnatio ejusdcm 
per sententiam domini. 

Circa primum dicuntur tria, scilicct 
acccssus praesumptionis, accusalio do- 
inini superioris, et excusatio sui torpo- 
ris. 

Accessus priesumptionis proponitur, 
cum dicit : « Accedens et qui unum ta- 
lentum acceperat, » prffisumptione pro- 
pria. Unde, Glossa Interlinearis : « In- 
« felicissimum habcns a sua conscientia 
« testimonium. » Sic dicitur, Supra, iv, 
3 : Accedens tentator dixit. 

Ununi autem talentum est naturale 
bonum, sive intcllectus, sivc quidquid 
habet homo naturalium bonorum, quae 
in unitate rctinet, et non multiplicat per 
profectum. Contra quod dicitur, Luc. 



34 



ther, VI, 9 : Sic honorahitur quemcum- xix, 13 : Negotiamini dum venio. Job, 



que voluerit rexhonorare. Luc. xxii, 29 : 
Ego dispono vohis sicut disposuit mihi 
Pater meus regnum. 

« Intra in gaudium domini tui » ut 
in abysso submergaris gaudiorum. Isa. 
XXXV, 10 : Gaudium et Ixtitiam obtine- 
bunt, et fugiet dolor et gemitus. Luc. 
VI, 38 : Mensuram bonam, et confertam, 
et coagitatam, etsupereffiuentem dabunt 
insinum vestrum. PsaL lxxxix, lo ; Lie- 
tati sumus pro diehus quihus nos humi- 
liasti, annis quihus vidimus mala. PsaL 
XV, 11 : Adimplebis me Isetitia cum vul- 
tu tuo : delectaliones in dextera tua us- 
que in finem. 



V, 7 



Ilomo nascitur ad lahorem. Eze- 
chiel. XVI, 49 : Haec fuit iniciuitas Sodo- 
mx, ahundantia, et otium. Proverb. xii, 
11 : Qui sectatur otium, stultissimus est, 

« Et ait. » Non gratias agcndo, sed 
dominum suum superiorem accusando, 
detrahendo ei in duobus, scilicet, contra 
misericordiam vocando durum vel au- 
sterum, et contra justitiam vocando ra- 
ptorem. 

Et hoc est, quod dicit : « Domine, » 
contra se vocat eum dominum, cujus 
non implevit mandatum. 

« Scio quia homo durus es, » 

IIoc est, austerus es : quia duram et ar- 



* Vulg. hahet increduhis 



134 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



ctam viam propoiiis, quse ducit ad vitam. 
Genes. xlii, 7 : Joseph quasi ad alienos 
fratribus durius loquebalur. Job, xxx, 
21 : Mutatus es mihi in crudelem, et in 
duritia manus tuae adversaris mihi. 

Et proponit contra justitiam duo : 
« Metis ubi non seminasti. » Seminare 
est verhum praedicationis proponcre. Su- 
pra^ XIV, 1() : Exiit qui seminat, semina- 
re semen suum. Metere est falce judicii 
praBcidere. Apocal. xiii, 3 : Misit Jalcem 
suam in terram, et demessa esl terra. 
Metere ubi non seminavit, est (idem per 
judicium requirerc ab his quibus per se 
ipsum verbum pra^dicationis non propo- 
suit, ut dicit Gregorius. Et hoc licet piger 
accusel, non est injustum : quia in omnem 
terram exivit sonus eorz/m \ Adhuc au- 
tem insitum est rationi verbum, et Dei 
notitia impressa omnibus. Jacob. i, 21 : 
Suscipite insitum verbum, quod potest 
salvare animas vestras. Deuter. xxx, 
14 : Juxta te est sermo valde, in ore iuo, 
et in corde tuo. Et, ad Roman. x, 8 : 
Prope est verbum in ore tuo, et in corde 
tuo : hoc estverbum fidei., quod prsedica- 
mus. 

Aliud proponit contra justitiam : « Et 
congregas ubi non sparsisti. » Congre- 
gare est virtutum fructus exigere. Eccli. 
XXIV, 23 : Elores mei fructus honoris et 
honestatis. Supra, xui, 30 : Triticum 
congregate in horreum meum. Spargere 
est virtutis exempla ostendere. Congre- 
gare autem ubi non sparsit, est per judi- 
cium futurum fructus bonorum operum 
cxigere ab his quibus cxempla virtutum 
nula per se ipsum prsebuit. Psal. cx, 1 : 
Jn consilio justorum, et congregatione. 
Supra, xiii, 48 : Elegerunt bonosin vasa, 
malos autcm foras miserunt. Tsa. xlhi, 
5 : Ab Oriente adducani semen tuum, 
ct ab Occidente congregabo te. Nec hoc 
cst injustuin : quia alii ostenderunt, 
quos misit : et virtus per se ipsam pla- 
cere debet. Undc contra hoc, quod 
dicit austerum, est hoc quod dicit. 



1 Joan. V, 3 : Mandata ejus gravia non 
sunt. Et, Supra, xi, 30 : Jugum meum 
suavecst, et onus meum leve. Contrahoc 
autem, quod dicit injustum, est quod di- 
citur in Psalmo xviii, 9 etseq. : Justiiise 
Domini reclse, Isetificanies corda... Ju- 
dicia Domini vera,... dulciora super mel 
et favum. Etenim servus tuus custodit 
ea. 



uEttiinensabii,etabsconditalentum « 
tuum in terra : ecce habes quod tuum 
est. » 

Hic sui proponit excusationem, ut cul- 
pa ab ipso retorqueatur in dominum. 
Psal. cxL, 4 : Non declines cor meum in 
verba malitise, ad excusandas excusatio- 
nes in peccaiis. Proponit autem tria, ti- 
morem videlicet amittendi, providenliam 
conservandi, et sequitatem reddendi. 

De primo dicit : « Timens abii^ » ab- 
stractus a tc ad me ipsum conservandum : 
« timens » ne dum alios lucrari vellem, 
commodum meum perderem. Sapient. 
xvii, 10 : Cum sit timida nequitia, dat 
tesiimonium condemnationis . Et est ac si 
dicat : propter alios dispendium mei non 
debui subire. 

« Et abscondi talentum tuum in ter- 
ra, » mihi terrena procurans commoda 
aliis me subtraxi. Contra quod dicitur, 
Eccli. xxix, 13 : Perde pecuniam propter 
fratrem et amicum : et ne abscondas illam 
sub lapide in perditionem. Proverb. v, 
J (1 : Deriventur fontes tui foras, et in 
plaieis aquas tuas divide. Act. xx, 2i : 
Non facio animam meam, hoc cst, ani- 
malem vitam, pretiosiorem quam me. 
II ad Corinth. xii, 15 : Ego libentissime 
impendam, et superimpendar ipse pro 
animabus veslris. 

« Ecce habes quod tuum est. » 
T^quitatem proponit reddendi. Supra, 



* Psal. XVIII, ii, et ad Roman. x, 18. 



1 



IN EVAN(i. MATTIl/EF. XXV-2f), 27. 



n- 



XX, 13 et li : Nonfacio tihi injiti-iam... 
Tolle quocl luum est, et vadc. Mcntilus 
auloiii cst in caput suuni : (juia cuui scr- 
vus sit, dcbiluui ct paraluni ol)se([uiuni 
multiplicalionis sublraxit. Dauiel. xiii, 



bas ([uia e<]o durus sum : (piia hoc 
quod dixit conlra miscricordiam, oinnino 
falsum csl. .Jocl, ii, \'\ : Jienifjiius et mi- 
sericors est. Sed dicit « (Juia melo uhi 
non semino, » (juod et Apostoli feccrunt. 



ri!) : liecle mentilus es et tu in caput .foan. iv, 38 : Kuo misi vos metere quod 



tuum. Unde, Lucae, xix, 22, addit : De 
ore tuo le judico, serve nequam. Malach. 
i, () : Si Dominus ego sum^ uhi est iimor 
meus ? 



non laborastis. iXunc autcm ct hoc non 
nisi sccundum humanam pra^scntiain vc- 
rum est : quia secunduin (bvinam opera- 
tionem Dei agricultura cstis '. Isa. 
xxviii, 2i ct 2.J : Proscindet liumum 
suam..., et seret gith.^ et cgminum spar- 
get, ct ponet triticum per ordinem. Isa. 
IV, 2 : Erit germen Domini in magnifi- 
centia et gloria., et fructus terrac subli- 
mis. 

« Et colligo ubi non sparsi. » Supra, 
XXI, 3i : Misit servos suos, ut acciperent 
fructus. Secundum divinam tamen na- 
turam per omnia opera sua significationis 
suoe sparsit indicia. Supra, xii, 30 : Qui 
innigens poenam, ibi, y. 28 : « Tollilc, ^^on est mecum, contra me est : et qui 



« Respondens autem dominus ejus, 
dixit ei : Serve male et piger, sciebas 
c[uia meto ubi non semino, et cong-re- 
go ubi non sparsi. » 

Hic ponitur condemnatio servi. Et di- 
cuntur duo : increpatio assignans con- 
demnationis causam, et condemnatio 



etc. » 

Increpando dicit duo : improperatio- 
nem culpoe et desidiae, et causam. 

Tncrepans igitur culpam transgressio- 
nis dicit : 

« Serve male. » Eccli. xxxni, 28 : Ser- 
vo malevolo tortura et compedes. Malus 
enim servus cst, qui in tantum prorum- 
pit pr(.esumplionis, quod bono et suo do- 
mino calumniam imponit. Supra, xx, 13 : 
An oculus tuus nequam est, quia ego 



non congregat mecum, spargit. 

« Oportuit ergote committere pecu- 
nia meam nummulariis, et veniens 
ego recepissem utiquc quod meum 
est cum usura. » 

Ecceconclusio : et quod putabat in ex- 
cusationem sui dicere, retorquet contra 
eum, et condemnat. Psal. xlix, 21 : Ar- 



bonus sum ? Supra, xu, 39 : Generatio guam te^ ct sfatuam contra faciem 
mala, et adultera. Deuter. xxxii, .') et G : tuam. 



Generatio prava atque perversa, Jisecciiie 
reddis Domino ? 

« El piger. » Improperat inertiam de- 
sidise. Proverb. xx, i : Proptcr frigus 



« Pecuniam meam, » l)onum tibi cre- 
ditum, « committere, » per doctrinam, 
« nummulariis, » his qui ftcnerantur 
imaglnem meam proximis : et sic multi- 
piger arare noltiit. Exhocautem, quod plicant eam. Isli cnim sunt nummularii 
malus, piger est : quia Dionysius dicit, spirituales, qui de templo non ejiciciun- 
quod « malum est infcecundum et [)i- tur -. Supra, Deuteron. xxviii, 12 : Foi- 
« grum. » nerahis gentibus multis, et ipse a nullo 

nSciebas. y> Causa increpationis. Et ha- foenus accipies. Luc. vii, 41 : Duo debi- 
bet duo : in primo ex ore servi arguit tores erant cuidam fwneratori, hoc est, 
praemittens : et in secundo concludit. praedicatori. Duo debitores : contompla- 

Attende autem, quod non dicit : Scie- tivi, etactivi. 



^7 



\ ad Corintli. iii, 9. 



2 Cf. Supra, XX, 12. 



136 



1). ALB. MAG. ORD. PR^D. 



« Et veniens ego, » ad rationem au- 
diendam in judicio. Isa. v, 3 : Judicate 
inter nie et vineam meam. 

« Recepissem iitique qiiod meum est, » 
hoc est, sortem. Supra, xxii, 21 : Bed- 
dite quse sunt Cxsaris^ Cxsari : et quiE 
sunt Dei^ Deo. 

« Cum usura » superexcrescente. Li- 
cet enim detester usuram corporalemj 
qua^, opprimit pauperes, Psal. xiv, .5 : 
Qui pecuniam suam non dedit ad usu- 
r«m. EzechieL xvni, 8 : Ad usuram non 
commodaverit, et amplius non acceperil: 
tamen exiguousuram incrementiboni spi- 
ritualis. Proverb. xix, 17 : Fceneratur Do- 
mino qui miseretur pauperis. Eccli. xxix, 
1 : Qui facit misericordiani, foeneratur 
proximo suo. Supra, vi, 20 : Thesauri- 
zate vobis thesauros in coelo. 



2^ « Tollite itaque ab eo talentum, et 
dateei qui habet decem talenta. 

^Q Omni enim habenli dabitur, et 

abundabit : ei autem qui non habet, 
et quod videtur habere auferetur ab eo. 

30 Et inutilem servum ejicite in tene- 
bras exteriores : illic erit fletus et stri- 
dor dentium. » 

Hic incipit condemnare triphciter : 
pcenalitate in subtractione boni commissi, 
et ejectione cxtra communicationem loci 
et sanctorum habitaculi, et in inflictione 
supphcii. 

In primo sunt tria : pigri spoliatio, 
operosi ditalio, et utr'iusque horum ra- 
lio. 

De pigri spoliatione dicit : « Tollite 
itaque, » o vos, daemones : et est verhum 
justa3 promissionis. Jerem. xvi, 13 : 
Servietis diis alienis, die ac nocte^ ciui 
non dahunt vobis requiem '. 'Jliren. v, 5 : 
Cervicibus nostris minabamur, lassisnon 
dabatur requies . 

« Ab co talcnlum, » honi naturffi pcr 



continuam imminutionem de peccato in 
peccatum. IIRegum, iii, 1 : Domus Saul 
erat decrescens. PsaL lxxx, 13 : Ibuntin 
adinventionibus suis. .lob, xx, 18 : Luet 
quae fecit omnia, nec tamen consumetur . 
Quia hcet continuo minuatur, non con- 
sumitur : quia naturale est : et natura 
manente, tohi non potest, quod poten- 
tiahtcr infinitum est. 

« Et date ei qui hahet quinque talenta : » 
quia sicut in malo minuitur, ita in bonis, 
continuis profectibus augetur : et hoc si- 
gnificatur in domo David, qui ibat pro- 
ficiscens, et semper seipso robustior ^. Si 
objiciatur : Quare non additur ei qui ha- 
bet duo ? Jam solutum est : quia et illi 
additur : sed additio plus apparet in eo 
qui plus proficit. Gregorius tamen dicit, 
quod « plus in pondere habet qui duo, 
« quam qui quinque, sicut supra diclum 
« est : et ideo ei qui quinque habet, ad- 
« ditur : » quia plerumque accidit, quod 
simplex bene utens sensibus donum in- 
tellectus meretur. Eccli. xv, 3 : Cibabit 
illum pane vitse et intellectus, et aqua 
sapientiae salutaris potabit illum. 

« Omni enim habenti dabitur, et 
abundabit. » 

Ratio est duorum praecedentium : et 
secundum expositionem priorem plana 
est littera : quia habenti ex habitu hona 
gratiae, superadditur incrementis conti- 
nuis bonum naturse ex profectu justitiae : 
et sic ahundabit. II ad Corinth. ix, 10 et 
11 : Multiplicabit semen vestrum, et au- 
gebit incrementa frugumjustitise vestrx : 
ut in omnibus locupletati abundetis in 
oninem simplicitatem. Ibidem, supra, 
y. 8 : Potens est Deus omnem gratiam 
abundare Jacere invobis, ut in omnibus 
semper omnem su/ficientiam habentes, 
abundetis in omne opus bo7ium. Ecch. 
XV, 10 : Sapientise Dei adstabit laus, et 
in ore fideli abundabit. Sic enim, Joan. i, 
10 : Dep/enitudine ejus nos onmes acce- 



1 Cf. Doiiler. iv, ii 



2 II We^. 111, I, 



IN EVANO. MATTIiyEI, XXV.28, 29, 30, 31 



137 



pinius, et (jraliam pro yralia. Zacliar. 
vv, 7 : Exaujuahil (jraliam (jrntisecjus. 

« Ki autem qui non hahet » liiibituin, 
(jiii cst faculUis virtutis : ille ciiini non 
habcl non alia <le causa, nisi quia poc- 
catuni adcmit cani. Luc. x, 30 : Despo- 
liaverunt eiim, et plajis impositis ahie- 
runt, semivivo rclicto. 

« Kt (/uod videtur liahere, » quia vi- 
tiatur l)onuni naturai, polius vidctur lia- 
bcrc quani liabcatur : non enini habctur 
ut bonum nisi quando intogrum et per- 
fectum habotur per gratiam. Isa. xxii, 
16 : Quid tu hic, aut (luasi (/uis hic ? 
Apocal. 111, 1 : Nomen habes quod vivas, 
et mortuus es. 

« Auferetur ah eo, » continuis defc- 
ctibus. Psal. cxxxvi, 7 : Dicunt : Exbm- 
nite, exinanite usque ad fundamentuui 
in ea. 

« Et inutilem servum. » 

Jerem. xxii, 30 : Scribe virum istum 
sterilem, virum qui in diebur. suis non 
prosperahitur. 

« Ejicite » extra habitaculum bono- 
rum. Quasi diceret : Mundate et liberate 
locum ab ipso. Jerem. xv, 1 : Ejice 
illos a facie mea, et egrediantur. Gcnes. 
IV, 1 i : Ecce ejicis rne liodie a facie tua : 
om?iis i(jitur qui invenerit nie, occidei 
rne. 

« In tenehras exteriores » tetri carcc- 
ris^ quia vixit in tcnebris ceecitatis inte- 
rioris. Thren. iii, 2 : Me minavit, et ad- 
duxit in tenehras, et non in lucem. Job, 
iii, () : Noctem illam tenehrusus turho 
possideat. Exod. x, 21 : Sint tenehrse 
tam densse, ut palpari (jueant. 

« lllic erit fletus. » 

Apocal. XIV, 11 : Funius tormenlorum 
eorum ascendet in ssecula sseculorum. 

« Etstridor dentium. » Proptcr frigus. 
Psal. GXLViii, 8 : Nix, glacies, spiritus 
pracellarum, quse faciunt verhum ejus. 



flavit, et gelavit crgstallus ab (ujua. .le- 
reni. i, I i : Ah aquilone j^andetur ina- 
luui : ventus frigidus a plaga tcnebrosu 
vcnicns. 

VX hoc esl, quod dicit : 



'< Cum autem venerit Eilius hominis 
in majestate sua, et omnes Angeli 
ejus cum eo, tunc sedebit seper sedem 
majestatis sua\ » 

Perfectis parabolis jquae movenl ad vi- 
gihintiam contra omnes pricoccupantes 
judicium, tangithic modum judicii. Cir- 
ca quciii modum dicit duo, scilicet mo- 
duni judicis : et modum judicii, ibi, 
t. 32 : (k Etcongregahuntur. » 

Modus autem judicis describitur in 
quinquc, scilicet secundum praesenliam ; 
secundum eain in qua apparcbit, natu- 
ram : secundum majestatis potentiam : 
secundum numcrosam ministrorum fre- 
qucntiam : secundum possessionem ju- 
diciariam. 

De primo horuni dicit : « Cum vene- 
rit, » lioc est, judcx prcescntialiter in 
mundo apparuerit. Actuum, i, II : Sic 
veniet, (jiiemadjnodum vidistis eum, 

Natura describitur, ibi, « Filius homi- 
nis, » quia iniila apparebit. Joan. v, 27 : 
Potestatem dedit ei judicium facere, 
(juia Filius hominis est. Acluum, xvii, 
3 1 : Statuit diem in quo judicaturus est 
orhem in sequitate, in vir(j in quem sta- 
tuit, fidem prsebens omnihus, suscitans 
eum a rnortuis. Constituit virum, in quo 
judicabit orbem terrarum. Daniel. vii, 
13 : Ecce cumnuhihus cceli (juasi Filius 
Jiominis voiiebat ,\\\ majestate sua. Daniel. 
VII, 14 : Potestas ejus potestas seterna, 
(juse non auferetur : et regnum ejus, quod 
non corrumpetur. Psal. lxxi, 19: lieple- 
biturmajestate ejus omnis terra. 

« Et omnes Angeli ejus cum eo. » l)a- 
niel.vii, 10 :Milliam illiumministrabant 
ei, et decies millies centena millia assi- 



31 



Eccli. xLiii, 22 : Frigidus ventus aquilo stehant ei. Supra, xxiv, 31 : Mittet Ange- 



138 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



los siios ciim tiiba, et voce macjna. Su- eas in vallem Josaphat : et disceplabo 
pra, XIII, 41 : Mittet Angelos siios, et cumeis. 11 ad Corinlh. v, 10 : Omnes nos 
colligent de rcgno ejus omnia scandala. manifestari oportet ante tribunal CJiri- 

sti, ut referat unusquisque propria cor- 
« Tunc sedebit, » poris, prout gessit. 



Ecce auctoritas judiciaria. Apocalyps. 
IV, 2 : Sedes posita erat in ccelo, et supra 
sedem sedens. Daniel. vii, 9 : Throni po- 
siti sunt. Psal. lxxxvui, 38 : Thronus 
ejiis sicut sol in conspectu meo. Isa. vi, 
1 : Vidi Dominumscdentem super solium 
excelsum et clevatum : et plena crat om- 
nis terra majestate ejus. 

Et attende ditTerentias primi adventus 
et secundi. Primus enim fuit in infirmi- 
tate, in humilitate, et in salutem, et 
Apostolorum missionem. Et de inlirmi- 
tate, Isa. ix, 6 : Parvulus natus est no- 
bis. De Jmmilitate, Ad Philip. ii, 8 : 
Humiliavit semetipsum factus obedicns, 
etc. De salute, Joan. lu, 17 : Non enim 
misit Deus Filium suum in mundum, 
ut judicet mundum sed ut salvetur 
mundus per ipsum. De missione Apo- 
stolorum tamquam pusilli gregis '. Su- 
])ra, XI, 25 : Confiteor tibi Pater..., quia 
abscondisti hsec a sapientibus et pruden- 
tibus, et revelasti ea parvuUs. Secundus 
autem est in potestate et majestate ad 
judicandum, et cum frequentia Angelo- 
rum, sicut patet per antedicta. 



3* « Et congregabuntur ante eum om- 
nes gentes. » 

Ilic tangitur modus judicii. 

Et tanguntur tria. Primum est congre- 
gatio judicandorum ante tribunal Christi: 
secundumest discretio judicandorum bo- 
norum a malis : tertium est sententia cum 
causa sua, quce est commendatio meri- 
torum, ct exprobratio demeritorum. 

De primo dicit « Congregabuntur 
ante eum omnes gentes » Joel, m, 2 : 
Congregabo omnes gentes, et deducam 



« Et separabit eos ab invicem, sicut 
pastor segregat oves ab hoedis : 

Et statuet oves quidem a dextris 
suis, hoedos autem a sinistris. » 

Eccce secundum. Et dicit tria, sciHcot 
quis, qualiter, et quomodo separabit. 

Quis, quia ipse separabit eos : virtute 
enim gratise et veritatis, quoe per Jesum 
facta est, separabuntur. llcec enim gratia 
est, quae assimilat sanctos judici, et di- 
vidit intcr lilios rcgni et filios perdi- 
tionis. Apocal. xviii, 4 : Exite de illa, 
populus meus. Numer. xvi, 28 : Rece- 
dite a tabernaculis hominum impio- 
rum. 

« Sicut pastor, » jam ad caulas gre- 
gem congregans. Ezechiel. xxxiv, 11 et 
12 : Ego ipse requiram ones meas, et 
visitabo eas, sicut visitat pastor gregem 
suum in die, quando fuerit in medio 
ovium suarum dissipatarum. 

« Segregat oves, » bonos, mansuetos, 
simplices, et utiles. Psal. xciv, 7 : Nos 
populus pascuse ejus, etoves manus ejus. 
Ezechicl. xxxiv, 31 : Vos autem, greges 
mei, greges pascuse mex, homines cstis : 
et ego Dominus Deus vester, dicil Domi- 
nus Deus. Joan. x, 11 : Ego eognosco 
ooes meas, et cognoscunt me moB. Et, 
ibidem, tt. 3 et 4 : Proprias oves vocat 
nominatim..., et ante eas vadit : et oves 
illum sequuntur. 

« Ab hadis, » indomitis, fcetentibus, 
scandentibus alla, depasccnlibus viridia 
ramorum, cornibus acutis et altis impin- 
gentibus. Zacharice, x, 3 : Super hircos 
visitabo. Dc ista sogregatione, Osee, xiii, 
14 et 13 : Consolatio abscondita est oh 



* Cf. Luc. \\\, 32 : ^olUe timere, pusUhts grex, cfc, 



i 



TN EVANC,. MATTITyEI, XXV-32, 33, 34. 



139 



ociilis mcis. Quia ipsc uiler fratrcs di- 
vidcl. 

Quomodo autcm staluet separatos, 
suhjuiiyit dicens : 

« Et statuet oves quidem a dextris 
suis. » 

In praecedenlibus dictum est, quarc 
dextera significat aiterna et potiora bona. 
Ad Coloss. III, J : QucB sursum sunl, 
quceritc, uhi Christus est in dextera Dci 
scdens. Ad ITebr. i, 3 : Scdct ad dexte- 
ram majcslatis in excelsis. Unde ctiam, 
I ad Thessalonic. iv, 17, dicitur, quod 
simul rapicmur obviam Christo in acra, 
ct sic sempcr cum Domino erimus. 

« Iloedos autem a sinistris : » inferius 
in tcrra mancnlibus, et non diu. Pro- 
verb. IV, 27 : Vias quse a dextris sunt 
novit Doininus : pervcrsse vero sunt c/use 
a sinistris sunt. Silus enim loci re- 
spondet cordis amori. Sursum pcrgent, 
qui coelestia : deorsum in tcrram, qui 
terrena dilexerunt. Cantic. ii^ G : Lseva 
ejus sub capite meo, ct dextcra illius 
amplexabitur me. 



« Tunc dicet rcx his qui a dextris 
ejus erunt. » 

Hic ponitur scntentia cum causa sua. 

Et habet duas partes, sententiam vi- 
dftlicet, et etTectum, il)i, >'• 'iG : « Et 
ibunt hi, etc. » 

Sententia etiam hahet duas partes. 
Primo ponitur sentcntia salutis a dcx- 
tris : et postea sententia condcinnationis 
a sinistris, ibi, t- il '• Tunc dicet ct 
his, etc. » 

Tn prima harum sunt tres paragraphi : 
quorum primus continct invitationem, 
qu« est per inodum scntentiffi : secundus, 
meritorum commendationem : tertius, 
commendalionis admirationem, Et hoec 
per ordinem jacent in littera. 

Tn invitatione primo describit judicis 



majeslatem et juslitiam, (beens : « 7'uiic 
dicct rex. » Vere rcx a rcgendo. Qui, 
sicut dicitur, Apocalyps. xix, 11 et 1(5: 
Vocatur Fidclis, ct Verax : et cum ju- 
stitia judicat ct pugnat... : ct hahct in 
vestimento et in fcmori' suo scriptum : 
llcx regum, ct Dominus dominaiitium. 
Jcrem. xxiii, .'i : Uegnahit rcx, ct sa- 
piens crit : et faciet judicium et justi-^ 
tiam. 

« Ilis qui a dcxtris ejus erunt. » Psal. 
cix, 1 : Scdc a dextris meis, etc. Psal. 
xLiv, 10 : Adstitit rcgina a dcxtris tuis 
in vcstitu deaurato circumdata varietate, 
hoc est, bonorum lilcclesia. 

« Venite, benedicti Patris mei. » 

Tangit duo : invilationem, et ejus ad 
quod invilat, magniludinem et hono- 
rem. 

In invitatione duo dicit : invitalio- 
nem, et invitatorum honestatem. 

De invitatione dicit : « Venitc. » Je- 
rem. li, 50 : Qui fugistis gladium, vc- 
nite, nolitc starc : rccordamini procul 
Domini, et Jerusalcm asccndat supcr 
cor vcstrum. Ibi verificabitur quod su- 
pra dixit, xi, 28 : Vcnitc ad me, etc, ct 
cgo rcficiam vos. 

Invitatorum honestas tangitur secun- 
dum gratiam, et secundum justitiam. 

Secundum gratiam, cum dicitur : uBc- 
ncdicti. » Benedictio enim ad gratiam 
rcspicit, in qua benedicti sunt omnes. 
I Petr. III, 9 : In hoc vocati cstis, ut bc- 
nedictionem lisereddatc possidcalis . 

Juslitia tangitur pcr hoc quod dicitur : 
« Patris mci. » Per hoc enim quod adop- 
tati sunt a Patre unum naturalem filium 
habente (quia aliter non adoptaret, si 
omnino inffficundus esset) facti sunt hse- 
redes. Ad Iloman. vm, 17 : Hseredes 
quidcm Dei, cohseredes autcm Christi. Ad 
Coloss. 1, 13, 12 .- Eripuit nos de pote- 
state tenebrarum, et transtulit in regnum 
filii dilcctionis suse, et dignos nos fecit 
in partem sortis sanctorum in lumine. 
Psal. XV, G : Funes ceciderunt mihi in 



140 



n ALB. MAG. ORD. PRtED. 



prseclaris : etenim hseredilas mea prsecla- 
ra est mihi. 

« Possidete paratum vobis regnum 
a constitutione mundi. » 

Eccc ad quid invilat. Et tangit tria . 
fructum, prcedeslinationem, et gloriam. 

Fructum in lioc quod dicit : u Possi- 
dete. » Dicit enim liermes Trismegistus, 
quod possessio est post sessio, et cum 
homo subnixus sit Deo, sub Deo sedere 
in deliciis et bonis Doi_, ct ad nutum illa 
et quiete liabere est possidere. Job, 
XXXVI, 33 : Anniintiat de luce amico suo, 
quod possessio ejus sit, et ad eam possit 
ascendere. Numer. xvni, 20 : Ego ero 
possessio eorum\ 

lloc ergo pertinet ad fructum. 



Sic enim est Alpha et Omega, principium 
et finis ^ ; ut reducat nos in se, ubi pri- 
mo praeparavit, ubi vita, et lux fuimus, 
et erimus. Ad Roman. ix, 23 : Volens 
ostendere divitias f/loriai suse in vasa 
misericordise, quse prseparavit ui glo- 
riam. Psal. xxx, 21 : Ahscondes eos in 
abscondito faciei liue, a conturbatione 
hominum. 

« Regmim. » Hoc pertinet ad glo- 
riam : et hoc est regnum, in quo omnes 
sancti ut reges regnabunt. Apocal. i, o : 
Princeps regum terrse. Sapient. v, 17 : 
Accipient regnum decoris et diadema 
speciei de manu Domini. Apocal. xxii, 
3, 5 : Factum est regnum Dei nostri, et 
Ghristi lilii ejus : et regnabunt in ssecula 
sscculorum^ . 



« Paratum vobis regnum a consti- 
tutionemundi. » 

Hoc est prcedestinationis, in qua est 
Deus ipse priBparans : et nobis prsepa- 
rans, ut bcnevolentiam ostendat : et 
prgeparans a priina mundi constitutione, 
quse in mentc sapientite ab aeterno fuit, 
ut in praeparatione potentia. Et in hoc 
quod « vobis, » notatur benevolentia. In 
hoc autem, quod « a mundi constitutio- 
ne, » sapientia denotatur. De primo, Isa. 
Lxiv, 4 : Oculus non vidit, Deus, absque 
te, quse prseparasti exspectantibus te. 
I ad (^orinth. ii, 9, dicitur, quod oculus 
non vidit, nec auris audivit, nec in cor 
hominis ascendit, quse prseparavit Deus 
iis qui diligunt illum. De secundo, Sa- 
pient. XVI, 21 : Substantia tua dulcedi- 
nem tuam quam in filios habes, osten- 
debat. Psal. lxvii, 11 : Parastiin dulce- 
dine tua pauperi, Deus. De tertio, ad 
Ephes, 1, 3et 4 : Benedixit nos in omni 
benedictione spirituali..., sicut elegitnos 
in Christo ante mundi constitutionem. 



(( Esurivi enim, et dedistis mihi 
manducare : sitivi, et dedistis mihi 
bibere : hospes eram, et collegistis 
me : 

Nudus, et cooperuistis me : infir- 
mus, et visitatis me : in carcere eram, 
et venistis ad me. » 

Ecce meritorum commendatio. 

Et attende, quod commendat opera 
misericordiae, quia in ilHs homo maxime 
de suo facit : humanum enim est fluere 
pietate in poximum. Justitia autem non 
sic, sed obligatio efficit opus. Similiter 
charitas ex vinculo dilecti : et sicde aliis. 
Et non facit mcntionem de sepultura 
mortuorum, quia licet dicatur Cliristus 
esurire in pauperibus, non tamen con- 
grue dicitur mori in morientibus : et 
mortuus non vere dicitur membrum ca- 
pitis vivi. De aiiis autem omnibus facit 
mentionem. 

Qusedam autem suiit a defectu interio- 
ri dissolvente substantiam : ct subslan- 



S5 



36 



^ Vuliiata liahcl, Num(M', xviii, 20 : Fajo pars ^Apocal. xxn, 3 ol ."i : ScdeA Deiet Agni in illa 

el hiercdUati tua in inedio fdiorum hrael. erun(... Et jrtjnabiint in swcula sxciilonun. 

2 Cf. Aixjcal. 1, 8, el xxi, 6, ot xxii, 13. 



IN EVANr.. iMAn II.FJ, XXV-:jr), 3(). 



141 



liiun siccaiii (lissulvil funics. l^^t dc illo 
(Jicit : 

« Esurivi enim, et decJistis milii 
manducare. » 

Isa. Lviii, 7 : Frangc esurienli pancni 
tuwn. Eccli. IV, '1 : Aniniani esurien- 
tem ne dcspexcris. Ad Uonian. .\ii, 20 : 
Si esurierit inirnicus tuus, ciba illuni : 
si sitit, potum da illi ', 

Contra dcfcctum autem, qui dissolvit 
liumidam substanliam, dicit : « Sitivi, 
et dedistis mihi bibcre. » Supra_, x, 42 : 
Qui dederit calieem aquse friyidse, non 
pcrdct merccdem suam. (icncs. xxiv, 
J8etl9 : Bibc, doniine mi... quin ct 
camclis tuis Itauriam aquam, etc. 

« Hospes eram, etc. » 

Hospitalitas est bcneficium quod or- 
dinatur contra dissolvens extrinsecus : 
et boc est aer continens. Est autcm liE- 
dens impugnando turbine tempestatum, 
et pluviarum et caumatum et fiigorum. 
Et contra Iioc est Iiospitium, in quo 
clausus aer quiescit ab hujusmodi turl)i- 
nibus. Et de boc dicit : « IIospcs crani, 
ct collcgislis me. » Et boc notat ex modo 
loquendi : (( Collcgistis, » boc est, turiii- 
ne aeris me dissolutum recollegistis. 
Job, XXXI, 32 : Foris non maiisit pcre- 
grinus, ostium meum viatori paiuit. 
Luc. XXIV, 29 : Ft coeycrunt illum, di- 
centcs : Ma)ie nobiscum, Domine^ quo- 
niam advesperascit. Ad Ilcbr. xui^ 2 : 
Hospitalitatem nolitc oblivisci, per hanc 
enim latucrunt ([uidam, Angclis hospitio 
reccptis. Genes. xviii, 3etseq., dc Abra- 
bam, qui rccepit Angelos, et Genes. 
XIX, J et seq., de Eot. 

« Nudus, elc. » 

Sccunda laesio aeris est altcrando cx 
sua qualitate, frig^ofis quidem aliquando. 



(;t aliquando caloris ; qui cvocat calorcm 
naturalem, et dissolvit corpus : ct coii- 
tra duo ista cst vestimcntum, dc (juo 
dicit :« A'^?fr//6y, suj)plc, cram, ^ii cooperui- 
stis me. » Isa. lviii, 7 : Cum vidcris 7iu- 
d/rni opericum. Job, xxxi, 19 et 20 : Si 
dcspexi pereuntcm, co quod non ha- 
bucril indumentum, ct absquc opcri- 
mcnto paupcrem. Si )ion boicdixcrunt 
mihi latera cjus, et dc velleribus ovium 
mearum calefaetus est. 

« Infirmus, ctc. » 

Infirmitas cst dcfectus intcrior, non ■ 
substantiam nisi per accidens, sed quali- 
tatcm complexionis per se dissolvens : 
etest dcfectus accidcntalis, dc quo dicit : 

« Infirmus, supple, fui, ct visitastis 
mc. » Eccli. vii, 39 : Non te pigcat visi- 
tare infirmum : ex his oiim in dilectione 
fi rmabcr is. ioh, V, 2i : Visitaris specicni 
tuam, no)i pcccabis. Jacob, i, 27 : licli- 
gio munda et i)nmaculata apud Deum 
et Patron, lisec cst : Visitarc pupillos ct 
viduas i)i tribulatio)ic eorum, et imma- 
culatum se custodirc ab hoc sseculo. 

« Iii carcere eram, elc. » 

Ilaic est consolatio contra injuriam 
violentam illatam extrinsecus ab bominc. 
Job, XXIX, J7 : Contercbarn )nolas i)ii- 
qui, ct dc doitibus illius aufcrebam prse- 
dam. Sic enim intelligitur : Et vcnistis 
ad )nc, » scilicct liberandum. Provcrb. 
XXIV, 11 : E)'uc eos qui ducwitur ad 
mortem, ct qui trahmitur ad i)itcritum 
libcrarc ne cesscs.Di\mQ\h, xiv, 39, Ucx 
vcnit ad Daniclcm in lacu leonum. Jc- 
rcm. xxxviii, II ct 13, dc Ahdcmelccb 
TJEthiopc, qui extraxit de lacu Jercmiam 
prophetam. 

Sunt ergo opcra misericordice contra 
defectus misericE, intcriores naturales, 
et exteriorcs naturalcs : intcriorcs nalu- 
ralcs dissolvcntcs subslantiam bumidam, 



' Cf. rioverl) xxv, 21. 



142 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



vel siccam : exleriores naturales impu- 
gnanlcs lurbine, vel qualilate. Similiter 
sunt contra defectus accidentales, inte- 
rius impugnantes, vel exterius : et sic 
etiam ordinantur a Domino, et conlinen- 
tur in lioc vcrsu : 

Visito, polo, cibo, redimo, tego, colligo, condo. 



37 c< Tanc respondebunt ei justi^ dicen- 

tes : Domiiie, quando te vidimus esu- 
rientem, et pavimus te : sitientem, et 
dedimus tibi potum ? 

3S Quando autem te vidimus hospitem, 

et collegimus te : aut nudum, et co- 
operuimus te ? 

3f) Aut quando te vidimus infirmum, 

aut in carcere, et venimus ad te ? 

40 l^t respondens rex, dicet illis : Amen 

dico vobis, quamdiu fecistis uni exhis 
fratribus meis minimis, mihi feci- 
stis. » 

Tangitur commendalionis hujus ad- 
miratio. Non enim est ignorantise quse- 
stio, scd attendentcs quod nihil taUum, 
tantae commendationis, et remuncralio- 
nis digiium fecerunt : vidontcs qiiod non 
sunt condignoe passiones hujus temporis 
ad gloriam qure manifostatur tunc eis ' : 
prjB admiratioiic, « Respondcbunl el jii- 
sti, dicentes : Donilne, quando te vidi- 
mus csurientem, etc. » 

Et admirationi corum « respondens 
rcx dicelillis : Anien dico vobis, etc. » Et 
hsec plana sunt. 

Sed nolandum est, quod Dominus in 
die honorum non est immcmor malo- 
rum. Pauper enim expertus nccessitales 
pauperum, in gloria ctiara judiciariae 
potestatis praefulgons, dicit sibi omnia 
facla essc in pauporibus. Vaj crgo his 
qui pcrsequuntur pauperem ot inopom, 



et compunctum corde morlificare ^ 
Veniat mors supcr illos, et desccndant 
in infernum vivoitcs '. 



c< Tunc dicet et his qui a sinistris 
erunt : Discedite a me, maledicti, in 
ignem eeternum, qui paratus est dia- 
boloet angelis ejus. 

Esurivi enim, et non dedistis mihi 
manducare : sitivi, et non dedistis 
mihi potum : 

Hospeseram, et non collegistis me : 
nudus, et non cooperuistis me :infir- 
rnus et in carcere, et non visitastis 
me. 

Tunc respondebunt ei et ipsi, dicen- 
tes : Domine, quando te vidimus esu- 
rientem, aut sitientem, aut hospitem, 
autnudum, aut infirmum, autincar- 
cere, etnon ministravimus tibi ? 

Tunc respondebit illis, dicens : 
Amen dico vobis, quamdiu non feci- 
stis uni de minoribus his, nec mihi 
fecistis. 

Et ibunt hi in supplicium a^ternum, 
justi autem in vitam geternam. » 

« Tu)ic dicet et his qui a sbiistris ejus 
erunt, etc. » Sapient. xi, II : lllas tam- 
quam durus re.r intcrroga)\s condomia- 
sti. 

« Disccdite. » Sententia est cum ex- 
probrationc demeriti. Sententia continct 
quatuor, scihcot, a vultu Dei et l)onis 
soparationem : culp^e cxprobrationem : 
iiinis a^tcrni afUiclioneni : Diaboli et 
malorum omnium societatem. 

De primo dicit : « Discedite a )ne, » 
qui dum vixoralis, dixistis mihi, Job. 
XXI, 14 : Jieccde a )iobis, ct scioitiani 
viarinn tuaru))i )wlu)nus. Supra, vii, 



41 



49 



49 



44 



46 



" Cf. ;h1 Honiaii. vm, 18. 
2 Cf. l>sal. cviii, 17. 



3 Psal. Liv, IG. 



IN EVANG. MATrn/EI, X\V-:n, 38, :i\), 40, il, 42, 43, 34, 43, iO. | i3 

XX, 12 : Aliiis Libi'1- apcrliis rsl, qui est 
viUff : etjudicati sunt morlni cr liis (/uie 
scriptd eraut in libris : cl iii illa .scriptu- 
ra quilihet lc'f;et suorum morilorum ;iul 
commcudalioneiu, aut exj)robralioncm. 
Saucti etiam peiTecti, (jui cum Clirislo 
judicabunt, ex contempjatione sapientiie 
continua corda liabebunt inscripta : et il- 
lorum cordium propalatio Sanctorum cst 
judicium. Daniel. vu, 10, et Apocal. xx, 
12 : Libri aperti sunt. 



23 : Disccdile a me, qui operamini ini- 
quitateni. 

« Malcdicti. » I^xprobratio cst culpae. 
Psal. cxviii, 21 : Maledicti qui declinant 
a mandalis luis. « A/aledicti, » lioc cst, 
malo adilicti. Ad llebr. vi, 8 : Tcrra... 
pro/ercns spiims ac tribulos, rcproba est, 
et malcdicto proxima : eujus consum- 
matio in combustionem. ,lob, iii, 8 : 
Maledicant ei qui maledicunt diei, qui 
parati sunt suscitare Lcviatlian. 

« In igiicm seternum. » Ignis ct afdi- 
ctio. Isa. Lxvi, 21 : Vermis eorum non 
morietur, ct ignis eorum non exstingue- 
tur. 

« Qui paratus est, » a Dco praesciente 
culpam et parante poenam, « diabolo et 
Angelis ejus. » Societas est malorum. 
Ad Roman. ix, 22 : Sustinuit in 
multa potcntia vasa irce, apta in in- 
teritum. Isa. xxiv, 23 : Congregabuntur 
in congregatione unius fascis in lacum. 
Luc. iii, 17 : Purgabit aream suam, et 
congregabit triticum in Jiorreum suum : 
palcas autem comburet igni inexstin- 
guibili. 

« Esurivi, etc. » 

Ilsec est demeritorum cxprobratio. 
Non fiet voce corporali sonante, cum, 
sicut dicitur, I ad Corinth. xv, 52 : Rc- 
surrectio fulura sit in momcnto, in ictu 
oculi, iii novissima tuha, sed fit con- 
scienlia dictanle. Est enim Christus li- 
bcr vitcP, scriptus justitia Dei : et illc 
aperitur oumibus, sicut dicitur, Apocal. 



« Tunc respondebunt ei. » 

lla^c quoestio etiam admirationis dc 
hoc, quod tantaB gloriae et rex paupcri- 
bus vult connumerari. Sapient. v, 2 et3 : 
Videntcs turbabuntur timore horribili, et 
mirabuntur in subitationc insperatx sa- 
lutis,dicentcs intra se^pcenitentiam agen- 
tes, et prae angustia spiritus gementes : 
Ili sunt quos habuimus aliquando in 
derisum, elc. 

Et hoc est, quod sequitur : « Tunc 
respondebit illis., » inconscientiis eorum. 

« Et ibunt hi, etc. » 

Ecce effectus sententiaj. Daniel. xii, 
2 : Multi de his qui dormiunt in terrse 
pulverc evigilahunt, alii in vitam seter- 
nam, ct alii in opprobrium seternum ut 
videant semper. Joan. v, 20 : Proce- 
dcnt qui bona fecerunt, iii resurrectio- 
nem vitgs : qui vero mala egerunt, iii 
resurrectionem judicii. 



144 



D. ALB. MAG. ORD. PRiEI). 



CAPUT XXVI. 



Consultant principes sacei^dotum de occidendo Jesu : qui ung-uento pretioso a 
muliere perfunditur, murmurantibus discipulis : i>enditur a Juda : de cujus 
proditione discipulis in coena loquitur, in qua panem in corpus suum, et vi- 
num iu sanguinem consecrata tradit discipulis : pra^dicit omnes scandali^aji- 
dos, trinamque Petri negationem : et post trinam orationem capitur a Ju- 
da^is : quorum uni Petrus abscidit auriculam : discipulis fugientibus, coram 
Caipha a falsis testibus accusatus, nwrtisque reus judicatus, conspuitur ac ca.'- 
ditur, et tera Petro negatur. 



1. Et factum est, cum consummasset 

Jesus sermones hos omnes, di- 
xit discipulis suis : 

2. Scitis quia post biduum pascha 

fiet S ct Filius hominis trade- 
tur ut crucifigatur. 

3. Tunc congregati sunt principes 

sacerdotum et seniores populi 
in atrium principis sacerdotum, 
qui dicebatur Caiphas : 

4. Et consilium fecerunt ut Jcsum 

dolo tenerent, et occiderent. 

5. Dicebant autem : Non in die fe- 

sto, ne forte tumuhus fieret in 
populo, 

6. Cum autem Jesus esset in Betha- 

nia in domo Simonis leprosi, 

7. Accessit ad eum muher habens 

alabastrum unguenti pretiosi, 
et effudit super caput ipsius re- 
cumbentis -\ 

8. Videntcs autem discipuh", indigna- 

ti sunt, dicentes : Ut quid per- 
ditio ha;c ? 

9. Potuit enim istud venumdari mul- 

to, et dari paupcribus. 
10. Sciens autem Jesus, ait iUis : Quid 
molesii estis huic mulicri? opus 



enim bonum operata est in 
me : 

1 1. Nam semper pauperes habetis vo- 

biscura, me autem non semper 
habetis. 

12. Mittens enim hasc unguentum hoc 

in corpus meum, ad sepelien- 

dum me fecit. 
i3. Amen dico vobis, ubicumque pvae- 

dicatum fuerit hoc evangehum 

in toto mundo, dicetur et quod 

ha3c fccit in memoriam ejus. 
14. Tunc abiit unus de duodecim », 

qui dicebatur Judas Iscariotes, 

ad principes sacerdotum : 
i5. Et ait iUis : Quid vuhis mihi 

dare, et ego vobis eum tradam? 

At iUi constituerunt ei triginta 

argcnteos. 

16. Et exinde quferebat opportunita- 

tem ut eum traderet. 

17. Prima autem die azymorum S ac- 

cesserunt discipuli ad Jesum, 
dicentes : Ubi vis paremus tibi 
comedcre pascha? 
iS. At Jesus dixit : Ite in civitatem 
ad quemdam, et dicite ei : Ma- 
gister dicit : Tcmpus mcum 



* Maro. xi\ , 1 ; ijic. xxii, I . 

2 Marc. XIV, 8 ; Joaii. xi, 2 cL .\ii, 3. 



' Marc .\iv, U) ; l.ur wii, 4. 
■* Marc. XIV, 12 ; l.uc. xxii, 7. 



CAP. XXVI xMATTH/EI. 



145 



prope est : apud te facio pascha 
cum discipulis mcis. 

19. Et fecerunt discipuli sicut consti- 

tuit illis Jesus, et paraverunt 
pascha. 

20. Vespere autem factoi, discumbebat 

cum duodecim discipulis suis. 

21. Et edentibus illis, dixit : Amcn 

dico vobis quia unus vestrum 
me traditurus est '. 

22. Et contristati valdc, coeperimt 

singuli dicere : Numquid ego 
sum, Domine ? 

23. At ipse respondens, ait : Qui in- 

tingit mecum manum in parop- 
side, hic me tradet. 

24. Filius quidem hominis vadit sic- 

ut scriptum est de illo ^ : vaj 
autem homini illi per quem 
Filius hominis tradetur ! bonum 
erat ei, si natus non faisset ho- 
mo ille. 

25. Respondens autem .Judas qui tra- 

didit eum, dixit : Numquid ego 
sum, Rabbi? Ait illi : Tu di- 
xisti. 

26. Coenantibus autem eis \ accepit 

Jesus panem, et benedixit, ac 
fregit, deditque discipulis suis, 
et ait : Accipite et comedite : 
hocestcorpus meum, 

27. Et accipiens calicem, gratias egit, 

et dedit illis, dicens : Bibite ex 
hoc omnes. 

28. Hic est enim sanguis meus novi 

tcstamenti, qui pro multis ef- 
fundetur in remissionem pecca- 
torum. 

29. Dico autem vobis, non bibam 

amodo de hoc genimine vitis, 
usque in diem illum cum illud 
bibam vobiscum novum in re- 
gno Patrismei. 



3o. Va hymno dicto, exierunt in mon- 
tem Oliveti. 

3i. Tunc dicit iUis Jesus : Omnes vos 
scandalum patiemini in me in 
ista noctc '. Scriptum cst enim "^ : 
Percutiam pastorem, et disper- 
gentur oves gregis. 

32. Postquam autem rcsurrexero, prae- 

cedam vos in Galil^am \ 

33. Respondens autem Petrus, ait illi : 

Et si omnes scandalizati fuerint 
in te, ego nunquam scandali- 
zabor. 

34. Ait ilii Jesus : Amen dico tibi 

quia in hac nocte antequam 
gallus cantet, ter me nega- 
bis^ 

35. Ait illi Petrus : Etiamsi oportuerit 

me mori tecum, non te nega- 
bo 9. Similiter et omnes disci- 
puii dixerunt. 

36. Tunc venit Jesus cum illis in vil- 

lam quas dicitur Gethsemani, 
et dixit discipulis suis : Sedete 
hic, donec vadam illuc, et orem. 

37. Et assumpto Petro et duobus 

filiis Zebed^i, coepit contristari 
et mcestus esse. 

38. Tunc ait illis : Tristis est anima 

mea usque ad mortem : susti- 
nete hic, et vigilate mecum. 

39. Et progressus pusillum, procidit 

in faciem suam, orans et di- 
cens : Pater mi, si possibile 
est, transeat a me calix iste : 
verumtamen non sicut ego volo, 
sed sicut tu. 

40. Et venit ad discipulos suos, et in- 

venit eos dormientes : et dicit 
Petro : Sic non potuistis una 
hora vigilare Tnecum? 

41. Vigilaie et orate, ut non intretis in 

tentationem. Spiritus quidem 



* Marc. XIV, 17; Liic. xxii, 14. 

^ Joan. xm, 21. 

3 Psal. XL, 10. 

^ I ad Corinlh. xi, 24. 

^ Marc. XIV, 27 ; Joan. xvi, .32. 

XXI 



® Zachar. xiii, 7. 

■> Marc. xiv, 28 et xvi, 7. 

* Marc. XIV, 30 : Joan. xiii, 38. 

' Marc. XIV, 31 ; Luc. xxii, 33. 



10 



i46 



D. ALB. MAG. ORD. PR/EI). 



promptus est, caro autem in- 
firma. 

42. Iterum secundo abiit, et oravit, 

dicens : Patermi, si non potest 54 
hic calix transire nisi bibam 
illum, fiat voluntas tua. 53. 

43. Et venititerum, et invenit eosdor- 

mientes : erant enim oculi eo- 
rum gravati. 

44. Et relictis illis, iterum abiit, et 

oravit tertio, eumdern sermo- 
ncm dicens. 56. 

45. Tunc venit ad discipulos suos, et 

dicit illis : Dormite jam, et re- 
quiescite : ecce appropinquavit 
hora, et Filius hominis tradetur 57. 
in manus peccatorum. 

46. Surgite, camus : ecce appropin- 

quavit qui me tradet. 

47. Adhuc eo loquente \ Qcce Judas, 58. 

unusde duodecim, venit, etcum 
eo turba multa cumx gladiis et 
fustibus, missi a principibus sa- 
cerdotum et senioribus populi. 

48. Qui autem tradidit eum dedit illis Sq. 

signum, dicens : Quemcumque 
osculatus fuero, ipse est : tenete 
eum. 

49. Et confestim accedens ad Jesum, 60. 

dixit : Ave, Rabbi. Et osculatus 
est eum. 

50. Amice, ad quid venisti ? Tunc ac- 

cesserunt, et manus injecerunt 
in Jesum, et tenuerunt eumi. 
5i. Et ecceunus ex his qui erant cum 
Jesu, extendens manum, cxemit 
gladium suum, et percutiens 
servum principis sacerdotum, 
amputavit auricuiam ejus. 

52. Tunc ait illi Jesus : Converte gla- 63. 

dium tuum in locum suum : 
omnes enim qui acceperint gla- 
dium gladio peribunt -. 

53. An putas quia non possum rogare 64. 



(M 



(32. 



Patrem meum, et exhibebit mi- 
hi modo plus quam duodecim 
legioncs Angelorum? 
Quomodo crgo implebuntur Scrip- 

turae 3, quia sic oportetfieri? 
In illa hora dixit Jesus turbis : 
Tamquam ad latronem cxistis 
cum gladiis et fustibus compre- 
hendere me : quotidie apud vos 
sedebam docens in templo, et 
non me tenuistis. 
Hoc autem totum factum est ut 
adimplerentur Scriptur^e pro- 
phetarum \ Tunc discipuli om- 
nes, relicto eo, fugerunt \ 
At illi tenentes Jesum, duxerunt 
ad Gaipham \ principem sacer- 
dotum, ubi scribas et seniores 
convenerant. 
Petrus autem sequebatur eum a 
longe, usque in atrium princi- 
pis sacerdotum. Et ingressus 
intro, sedebat cum ministris, 
ut videret finem. 
Principes autem sacerdotum, et 
omne concilium, queerebant fal- 
sum testimoniumcontra Jesum, 
ut cum morti traderent : 
Et non invenerunt, cum multi 
falsi testes accessissent. Novis- 
sime autem venerunt duo faisi 
testes, 
Et dixerunt : Hic dixit : Possum. 
destruere templum Dei, et post 
triduum reiedificare illud -. 
Et surgcns princeps sacerdotum, 
ait illi : Nihil respondes ad ea 
quiE isti adversum te testifi- 
cantur? 
Jesus autem tacebat. Et princeps 
sacerdotum ait illi : Adjuro te 
per Deum vivum, ut dicas no- 
bissi tu es Christus, Filius Dci. 
Dicit illi Jesus : Tu dixisti : ve- 



' Marc XIV, 43; Luc. xxiii, 47 ; Joan. xviii, .3. 
2 (ieiifib. IX, G; Apocal. xiii, 10. 

Isa. Liii, 10. 

Thren. iv, 20. 



'" Marc. x;v, 50. 

* Luc. xxii, 34; Joan. xviii, 24. 

' Joan. II, 19. 



IN EVANG. MATTn.EI, XXVI. 



147 



rumtamen dico vobis, amodo vi- 
debitis F^iiium hominis scdcn- 
tem a dextris virtutis Dci, ct 
venientem in nubibus coeli '. 

65. Tunc princcps saccrdotum scidit 

vestimenta sua, dicens : Blas- 
phemavit : quid adhuc egemus 
testibus? ecce nunc audistis 
blasphemiam : 

66. Quid vobis videtur? At illi re- 

spondentes dixerunt : Rcus est 
mortis. 

67. Tunc exspuerunt in taciem ejus ^ 

et colaphis eum c^eciderunt : 
alii autem palmas in faciem ejus 
dederunt, 

68. Dicentes : Prophetiza nobis, 

Christe : quis est qui te percus 
sit ? 

69. Petrus vero sedcbat foris in 

atrio * : et accessit ad eum una 



"O, 



72. 



73. 



74. 



75, 



ancilla, dicens : Ki tu cum Jesu 
Galilaio cras. 

At ilie negavit coram omnibus, 
dicens: Nescio quid dicis. 

Exeunte autcm illo januam, vidit 
cum alia ancilla, et ait his qui 
erant ibi : Et hic crat cum Jcsu 
Nazarcno. 

Et iterum negavit cum Juramcnto : 
Quia non novi homincm. 

Et post pusillum accesserunt qui 
stabant, et dixerunt Petro : Ve- 
re et tu ex illis es : nam ct lo- 
quela tua manifestum te facit. 

Tunc ccepit dctestari ct jurarc 
quia non novissct hominem. Et 
continuo gallus cantavit. 

Et recordatus est Petrus vcrbi 
Jesu quod dixerat : Priusquam 
gailus cantet, tcr me negabis. 
Et egressus foras, flevit amare. 



IN CAPUT XXVI MATTH.EI 

ENARRATIO. 

« Etfactum est, cum consummasset 
Jesus sermones hos omnes, dixit di- 
scipulis suis : 

Scitis quia post biduum Pascha 
fiet. » 



Hic incipit agere de duol)us sacramentis , 
per quse omnia complenlur, hoc est, de 
sacramento Passionis et nioi'tis primo, 
et Resurrectionis secundo, ibi, xxvui, I : 
« Vespere mitem sabbati : » quorum pri- 
tnum est ad deletionem pcccati, ct alte- 
rum ad justitiai innovationem. Ad Ro- 
inan. iv, 25 : Traditus est proptcr dclicta 
nostra, et resiirrexit propter justificatio- 
nem nostram. Gregorius : « Qui mortem 



« nostram moriendo destruxit, et vitam 
« resurgendo reparavit. » 

Adhuc autem, sacramentum Passionis 
in duo dividitur : prirno cnim agit de 
Passione, et secundo de officio sepultu- 
ra3, ibi, xxvii, 62 : « Altera autem die, 
(/UcB est post Parascevcn. » In justifica- 
tione per Passionem oportel nos et mori 
peccato, et complantari sepullurae in 
baptismo. Ad Roman. vi, i : Consepulti 
enim sumus cum illo per baptismum in 
mortem, ut qiiomodo resurrexit Christus 
per gloriam Patris^ ita et nos in novitate 
vitse ambulemus. 

Adhuc autem , pars quse de Passione est, 
habet partes duas, quia secundum quod 
ipse, supra, xx, 18 et 19, pra^dixit, tra- 
ditus est Juilaeis, et a Judseis traditus est 
Gentibus. Etideo de traditione, qua tradi- 
tus est Judoeis a discipulo, agit primo : 
detraditioneauteni,qua traditus est gen- 
tibus ad crucifigcnduni, agit secundo, 
ibi, xxvii, 1 : « Maiie autcm facto, etc. » 

Adhuc, prior pars quae continetur in 



- Supra, XVI, 27 ; ad Uomaii. xiv, 10 ; 1 ad 
Tliessal. iv, 16. 



^ Isa. L, ; Maic. xiv, Gii. 

•^ Luc XXII, ."ij ; Joan. kviii, 17. 



148 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



isto capitulo, dividitur in tria : primo 
enim agit de traditione, qua per Judam 
traditus est Judaeis : secundo, de com- 
prehensione, ibi, in medio f. 50 : « Tunc 
accesserunt, et manus injecerunt, etc. » 
Tertio, de illusione et condemnatione 
facta per linguas Judaeorum, ibi, t- 39 : 
« Principes autem sacerdotum, et omne 
concilium, etc. » 

Adhuc, priorharum partium dividitur 
in tres partes penes circumstantias : con- 
sideratur enim traditio in pacto, in op- 
portunitate, et in facto : et penes hoc 
dividitur pars ista. Secunda incipit, ibi, 
t. 16 : « Et exinde quserebat opportuni- 
tatem, etc. » Terlia, ibi, f. 47 : « Adliuc 
eo loquente. » 

Adhuc, prior harum dividitur in qua- 
tuor, secundum ea quse circumstant 
pactum traditionis : quorum primum est 
temporis secundum prophetiam congruen- 
tia : secundum autem qugerentium eum 
ad mortem completa malitia, ibi^ t- 3 : 
« Tunc congregati, etc. » Tertium pretii, 
pro quo tradebatur ex facto, quod accidit, 
occasionata avaritia, ibi, t- 6 : « Cum 
autem Jesus esset in Belhania. » Quar- 
tum est pactionis ipsius perfecta conven- 
lio, ibi, t. 14 : « Tunc abiit unus, etc. » 

Quocumque autem modo facta sittra- 
ditio, tunc voluit tradi, ut ignorans : ut 
peccata destrueret quae fiuntper ignoran- 
tiam : unde dixit,Luc. xxiii, 34 : Dimit- 
te illis : non enim sciunt quid faciunt. 
Comprehendi voluit, ut infirmus : ut 
peccata destrueret quse fiunt per impo- 
tentiam : unde, Marc. xiv, 38 : Caro vero 
infirma. Iliudi voluit, ut reus malorum, 
et malus : ut destrueret peccata quae 
fiunt per certam malitiam. Marc. xiv, 
28 : Cum iniquis deputatus est. Isa. lili, 
10 : Si posuerit pro peccato animam 
suam, videbit semen longaevum, et vo- 
luntas Domini in manu ejus dirigetur. 
Sic enim destruxit peccatum in Patrem, 
et peccatum in Filium, ct peccatum in 
Spiritum sanctum : et factus est vere 



Jesus, universaliter salvans populum 
suum a peccatis eorum. 

In prima harum sunt tria : primum 
continet effectum totius Passionis et con- 
gruentiam : secundum est traditionis 
praediclio ne a discipulis crederetur in- 
voluntaria : tertium, quod medium est 
inter duo, temporis a lege et Prophetis 
prsedicti congruentia. Et hsec patent in 
Littera. 



Dicit igitur : « Et factum cst, cum 
consummassel , » hoc est, ad summam et 
perfectionem deduxisset, per hoc quod ul- 
timo adjecit ; et hoc est passio. AdHebr. 
II, 10 : Decebat eum, propter cjuem om- 
nia, et per quem omnia, ciui multos 
filios in gloriam adduxerat, auctorem 
salutis eorum per passionem consum- 
mare. Ad Hebr. x, 14 : Una oblatione 
consummavit in sempiternum sanctifica' 
tos. 

« Sermones hos omnes, » qui ab ini- 
tio in Evangelio scripti sunt, cum omni- 
bus conlirmantibus eos et ex lege, et ex 
prophetis. Eccli. xliii, 29 : Multa dice- 
mus., et deficiemus in verbis : consumma- 
tio autem sermonum ipse est. Unde, 
Joan. XIX, 30, in cruce pendens dixit : 
Consummatum est. 

« Dixit dlscipulis suis. » Quibus spe- 
cialiter instruendis insistebat. Supra, 
xiH, 11 : Vobis datum est nosse myste- 
ria regni ciElorum. 



« Scitis. » 

Exod. xu, 18, Quartadecima die ad 
vcsperum pascha Domini est'. 

« Quiapost biduum Pascha fiet, » 

Hoc est, solemnitas Paschse, id est 
transitus. Non enim pascha a passione 
diciiur, sicut quidam existimanl : sed 



* Exod. xii, 18 : /'nmo mense, quarlodecima die mensisad vesperam, comcdetis azyma, elc. 



II 



IN EVANG. MATm^El, XXVI-2, 3. 4, 5. 



149 



grsece pascha, phase hebraice, latine di- 
citur transitus. Luc. xxu, 1 : Appropin- 
quabat dies festus Azymorumf qui dici- 
tur Pascha. 

« Post biduum. » Hoc ergo fuit in 
quarta feria, quando jam fuit luna tertia- 
decima. 

« Et Filius hominis tradetur ut cru- 
cifigatur. » 

In ista prcedicationc Iraditionis tria 
dicuntur, secundum quam vidclicet na- 
turam est traditus : et prjedictio traditio- 
nis, ne videatur ignarus : et ad quid tra- 
ditus, quiest linis traditionis. 

Dicit igitur : « Et Filius hominis, » 
in quantum fdius hominls, quia secun- 
dum naturam divinam tradi non potuit. 
Supra, XX, 19 : Filius hominis tradetur 
ad illudendum, et flagellandum, et cru- 
cifiyendum. 

« Tradetur » a Juda active, a Patre et 
a seipso dispensative. Ad Roman. viii, 
32 : Etiam proprio Filio suo non peper- 
cit, sed pro nobis omnibus tradidit il- 
lum. 

« Ut crucifiyatur. » flic est linis tra- 
ditionis. Malach. iii, 8 : Si affliyet homo 
Deum, quia vos cotifiyitis me ? 



« Tunc congregati sunt principes 
sacerdotum et seniores populi in 
atrium principis sacerdotum, qui di- 
cebatur Caiphas : 

Kt consilium fecerunt ut Jesum dolo 
tenerent, et occiderent. 

Dicebant autem : Non in die festo, 
ne forte tumultus fieret in populo. » 

Hic tangitur quserentium eum ad mor- 
tem completa mahtia : et hic tanguntur 
octo : in fortitudinis ipsorum concordi 
congregatione : in congregatorum au- 
ctoritate : in ordinaria ad hoc accepta 
potestate : in consilii machinatione : in 
cautelarum dolositate : in violentiae illa- 



tiono : in pessima intenfione : et impe- 
dimenlorum astuta exclusione. 

De congregata et unanimi fortitudine 
dicit : « Tunc conyreyati sunt, » ut mul- 
tifudinc armarentur. Psal. ii, 2 : Con- 
venerunt in unum adcersus Dominum, 
et adversus Christum ejus. Joan. xi, 47 : 
Colleycrunt pontifices et Pharissei conci- 
lium. 

« Principes. » Tria genera tangit_, in 
quibus erat auctoritas agendorum : Prin- 
cipes in quibus potenlia justa, ut videba- 
tur. Isa. xxxii, I : Principes in judicio 
prxerunt. Sed isti erant de illis, de qui- 
bus, Isa. I, 23 : Principes tui infideles, 
socii furum. Sophon. iii, 3 : Principes 
ejus in medio ejus quasi leones ruyien- 
tes : judices ejus lupi vespere, non re- 
linquebant in mane. 

« Sacerdotum. » In quibus debuit esse 
sanctitatis bonitas (alias, sanctitas boni- 
taiis). Exod. xxviii, 41 : Cunctorum con- 
secrabis manus, sanctificabisque illos, ut 
sacerdotio funyantur mihi. Sed econtra 
isti sunt, de quibus, Sophon. ni, 4 : Sa- 
cerdotes ejus polluerunt sanctum, inju- 
ste eyerunt contra leyem. 

•( Et seniores populi. » In quibus de- 
buit essesapientia. Job, xii, \'2\ In anti- 
(juis est sapientia, et in multo tempore 
prudentia. Sed econtra de istis dicitur, 
Job, xxxii, 9 : Non sunt lenysevi sa- 
pientes. Daniel. xui, .3 : Eyressa est ini- 
quitas a senioribus judicibus, qui vide- 
bantur reyere popuLum. Sophon. iii, 4 : 
Prophetse ejus vesani, viri infideles. 

« In atrium principis sacerdotum, ([ui 
dicebatur Caiphas, » eo quod, sicut di- 
citur, Joan. xi, 49, esset Pontifex afini 
illius, ut ab ipso ordinariam acciperet 
potestatem, et sic formam justitiae habe- 
ret iniquitas. Eccle. x, o et (5 : Est ma- 
lum quod vidisub sole :... positum stul- 
tum in diynilate sublimi,et divites sedere 
deorsum. II Machab. iv, 2,3 : Nihil ha- 
bens diynum sacerdotio, animos vero cru- 
delis tyranni, et ferae belluse iram ye~ 
7'ens. 



150 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



« Et consilium fecerunt. » 

Ecce consilii macliinatio : ut ex con- 
sensu et praenieditatil procederet iniqui- 
tas. Genes. xlix, 6 : In consilium eorum 
non veniat anima mea, et in ccetu illo- 
rum non sit gloria mea. Isa. vn, 5 : Con- 
silium iniit contra te Syria in malum. 
Syria suhlimitas (alias, sublimis) inter- 
pretatur : quia ibi erat sublimitas poten- 
tise sanctitatis apparentis et potentise 
(alias, potentia). 

« UtJesum. » Act. nj, 1.^ : Auctorem 
vitse inter fecistis . 

« Dolo. » Ecce cautelarum dolositas. 
Jerem. ix, 6 : Ilabitatio tua in medio 
doli. In dolo renuerunt scire me, dicit 
Dominus. Quia extenderunt linguam 
suam quasi arcum mendacii, et non ve- 
ritatis. Psal. xxxvii, 13 : Dolos tota die 
meditabantur. 

« Tenerent. » Ecce violentia. Psal. xxi, 
22 : Salva me ex ore leonis, et a cor- 
nibus unicornium humilitatem meam. 

« Et occiderent. » Ecce intentio. Ge- 
nes. xxxvii, 20 : Venite, occidamus eum. 
Supra, XXI, 38 : Venite, occidamus eum, 
et habebimus haereditatem ejus, 

« Dicebant autem. » 

Ecce impedimentorum exclusio. 

c( Non in die festo. » Non quod curarent 
de violatione festi. Isa. i_, 13 et 14 : Nco- 
meniam, et sabbatum, et festivitates alias 
non feram... : facta sunt mihi molesta, 
laboravi sustinens. Sed potius, « ne forte 
tumultus fieret in populo. » jMarc. xi, 
32, et, Supra, xxi, 2G, cum queereret, 
Baptismus Joannis uiide erat, etc, po- 
pulus videns prudentiam ipsius, defende- 
bat eum, quia sicut prophetam eum ha- 
bebant : et timebant, quod si iterum 
injicerent in eum manus coram populo, 
quod siiniliter defenderetur. Joan. vii, 
43 et 4(1 : Quare non adduxislis illum ? 



Responderunt ministri, qui missi fuefant 
ad capiendum eum : Numquam sic locu- 
tus est homo, sicut hic homo loquitur. 



« Curo autem Jesus esset in Betlia- 
nia, in domo Simonis leprosi, 

Accessit ad eum mulier habens ala- 
bastrum unguenti pretiosi, et effudit 
super caput ipsius recumbentis. » 

Hic ponit factum incitans avariliam 
tradentis, et hoc est perditio unguenti, 
de cujus venditione concupivitfurtum de- 
cimae : et quia perdidit, vendidit pro tri- 
ginta, qu8e sunt decima trecentorum quos 
hoc unguentum valuit. Dicuntur autem 
hic tria : mulieris pietas, discipulorum 
in mulierem fremitus et impietas, et Do- 
mini mulieris de facto, quod fecit, excu- 
sationis ostensio. 

In primo notantur quatuor, scilicet 
mulieris confidentia, providentia, hirgi- 
tas, et pietas. 

Gonfidentia accipitur ex loco : et ille 
describitur ex nomine villae, et ex domus 
hospite. 

De nomine villae dicit : « Cum esse.t 
Jesus inBethania : » indomo obedienlite : 
priesignans se tunc perfecturum obedien- 
tiam, de qua dicit Apostolus, ad Philip. 
II, 8 : Factus cst obediens Patri usque ad 
mortem, mortem autcm crucis. 

« In domo Simonis leprosi. » Non 
quod tunc leprosus fuerit, sed ante, et 
nomen retinuit in signum memorise tanti 
])eneficii. Supra, viii, 3 : Confestim 
mundata est lepra ejus, IV Reg. v, 14, 
Mundata estlepra ejus, et restitula est ejus 
caro, sicut caro pueri parvuli '. Et ex 
hoc concepit mulier audaciam, non prae- 
sumptionis, sed confidentiae : quiavidit, 
quod non abhorruit eum qui leprosus 
exstiterat, qui multis sunt horrori etiam 
post sanilatem, praesumpsit, quod etiam 



^ IV Reg. V, 14 : Descendit, scilicet Naaman, 
et lavit in Jordone acptiei^ ju.vta seimovem viri 



Dei, et restituta est caro ejus sicut caro pueri 
parvuli, et inundatus cst. 



IN EVANG. MATTIl/EI, XXVI-7, 8, 9. 



151 



oflicium pielatis ab ea fullirum nou ;il)- 
lioirerel. 

El lioc est, quod dicit : 

« Accessit aJ eum mulier. » 

Dicit auteui llieronynHis, quod « nc- 
'< mo [)utet eamdem esse, (juie super ca- 
« put eirudit, et super pcdes : illa enim 
« et lacrymis lavit, et crine tersit, et ma- 
« nifeste merelrix appellatur '. I)e liac 
« autem niliil tale scriplum est. Nec enim 
« potei'al statim ca[)ili Domini meretrix 
« dij^na tleri. » Item, Clirysostomus : 
« Mulicr ista videtur esse una ct eadem 
« apud omnes Evangelistas : non est au- 
(( lem, sed apud tres una quidem milii 
« videlur : apud Joannem autem non 
« adhuc, sed mirabilis qua;dam soror 
« Lazari. » In contraiium hujus est Ra- 
banus : « MuHer ista Maria Magdalena 
« erat, soror Lazari. » lloc idem dicit 
Gregorius. Dicunt ad hoc quidam, quod 
eadem in persona, altera in hal)itu : quia 
prima peccatrix et capite Christi indi- 
gna, postea justilicata, et tunc digna. 
Ego puto esse dicendum, quod de hoc 
Sancti dissentiunt, quia spiritu suo lo- 
quuntur, et non est de fide et moribus. 
Unde Clirysostomus super Joannem dicit 
Mariam Magdalenam virginem perman- 
sisse, et numquam fuisse [)eccalricem. 
IV Reg. IV, 37, cum Sunamitis venis- 
set ad viium Dei, corruit ad pedes ejus. 

« Habens alabastram unguenti. « 

In hoc notatur providentia. Est autem 
alabastrum album trenus marmoris : sic- 
ut si nitoi' argenti permistus sit niveo 
candori, et ost perspicuum, frigida.^ natu- 
ra", habens vim conservandi unguenta. 
Cantic. iv, JO : Odor nnguenlorum luo- 
rum super omnia aromata. 

« Pretiosi. » Marc, xiv. 3 : iXardi spi- 
cati preiiosi. Nardus auti'iii h'Lilex cst, 
crescens supcrius in figuram spicarum, 



qu.T (qnia suhlilins humidum est, q.iod 
altiusasceiidil, et in;igis digesfum) magis 
sunt odoriferaj et |»relios;fi. .loannes au- 
tem dicit, xii, :\ : ^Xardi pistici : quia 
contusae eranl arista\ Llnguentum enim 
non penelrat nisi sit subtile, et non est 
suhtile nisi s[)ecies contusee valde sint 
iu eo. Caiilic. 1. II : JJum esset rex in 
accubito suo, nardus mea dedil odorem 
suuin. 

« Et effudit. » 

Ecce lil)cralilas : in eHusioue enim 
nutatur abundantia, nihil in vase reti- 
nens. Cantic. i, 2 : Oleum e/fusum no- 
men luum. Cantic. i, 2 : Fragranlia un- 
guentis optimis. Unde, Joan. xii, 3, di- 
cit quod domus im.pleta est ex odore 
unguenti : tam abundanter eirusum fuit. 
« Super caput ipsius recumbentis. » 
Ecce pietas : quia scivit, quod ad occi- 
sum accessum non haberet : et vivo exhi- 
buit oflicium funeris. Psal. cxxxu, 2 : 
Sicut unguentum in capite, quod descen- 
dit in barbam, etc. Proverb. xxvii, IJ : 
Ungucnto et variis odoribus delectatur 
cor. 



« Videntes nutem discipuli, indi- 
gnati sunt, dicentes : Ut quid perditio 
hpec? 

Potuit enim istud venumdari multo, 
et dari [jauperibus. » 

Tlic tangilur indignatio discipulorum. 
Et tanguntur tria : [)rimum est oculus 
nequam : secundum, indignationis mur- 
muratio : tertium, causa. 

Dicit igilur : u Videntes autem disci- 
puli. » Sed contra, Joan. xii, 4, Judas 
solus indignatus dicitur. E]t dicendum, 
quod solus Judas movit alios : alii autem 
non cousenseriint nisi o[)inando, quod 
inde impedita fuisset misericordia inpau- 



S 



O 



' Cf. Luc. VII, 37. 



152 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



peres. Solus autem Judas fecit hoc ava- 
ritise respectu. Eccli. xiv, 10 : Oculus 
malus ad mala : et non satiahilur pane^ 
sed indigens et in tristitia erit. Et paulo 
supra : Insatiabilis oculus cupidi. 

« Indignati sunt. » 

Duo dicit, indignationem cordis, et 
murmurationem oris. De indignatione, 
Daniel. xiv, 27, Indignati sunt Babylonii 
contra regem pro Daniele. Iste enim mi- 
ser quia jam vilipendit Dominum indi- 
gnabatur, quod mulier abquid expendit 
in eum. 

« Dicentes : Ut quid perditio hsec?» 

Arguunt enim eam ut prodigam. Pro- 
verb. xxix, 22 : Qui ad indignandiim 
facilis est, erit ad peccandumproclimor. 
Sapient. i, 11 : Custodite vos a murmu- 
ratione, quse nihil prodest, ct a detra- 
ctione parcite linguse. 

« Potuit enim istud. » 

Arguunt hic quasi impiam in pau- 
peres. « Venumdari multo. » Ahus 
Evangehsta : Plus quam trecentis de- 
nariis K 

« Et dari pauperibus. » Joan. xii, 6 : 
Dixit hoc, non quia de egenis pertinebat 
ad eum, sed quia fur erat, et loculos 
habens, ea quse mittebantur, portabat, 
hoc est, asportabat. Supra, xix, 21 : Si 
vis perfectus esse, vade, vende quse ha- 
bes., et da pauperihus. Hujus pra^textu 
verbi volebat suae consulcre avaritia^. 
Psal. cxi, 9 : Bispersit, dedit pauperi- 
bus : justitia ejus manet in sseculum sa'- 
culi. 



-H « Sciens autem Jesus, oitilli : Quid 

molesti estis huic mulieri? Opusenim 
bonum operata esL in me ; 



Nam semper pauperes habetis vobi- 
scum, me autem non semper habetis. 

Mittens enim hcec unguentum hoc 
in corpus meum, ad sepeliendum me 
fecit. » 

Hic ponitur per Dominum excusatio 
facta. Et tangit duo : plenam excusatio- 
nem, et operis remunerationem, ibi, 
t. 12 : « Mittens enim hsec unguentum 
hoc. » 

Operis excusatio tangitur per tria : per 
murmuris et molestise repressionem : per 
operis laudem : per temporis, in quo 
factum est, opportunitatem. 

De primo dicit : « Quid molesti estis 
huic mulieri? » Ruth, n, 9 : 3Iatidavi 
pueris, ?it neino molestus sit tihi. 

« Opus enim bonum. » 

Ecce laus operis. « Operataestin me, » 
quia pielatis opus bonum est. Joan. x, 
32 : Multa bona opera ostendi vobis 
ex Patre meo, propter quod eorum opus 
me lapidatis ? Quasi dicat : Vos lapidatis 
eam de bono opere. 

« Nam semper pauperes habetis vo- 
biscum. » 

Ecce temporis opportunitas. Deuter. 
XV, 11 : Non deerunt pauperes in terra 
habitationis tuse : Idcirco ego prsecipio 
tihi, ut aperias manum fratri tuo egeno 
et pauperi. 

u Me autem 7ion semper habetis, » se- 
cundum corporalem infirmitatis praesen- 
tiam : secundum deitatem enim, Infra, 
xxvui, 20, dicit : Ecce ego vobiscum sum 
omnibus diehus, uscj[ue ad consummotio- 
nem sseculi. II ad Corinth. v, 16 : Kt si 
cognovimus secundum carnem Christum, 
sed nunc jani non novimus. Supra, ix^ 
15 : Venient dies cum auferetur ab eis 
sponsus. 



11 
1% 



Marc. XIV, o : Potevat ungucntum istud ve- nimdari phisquam trecenfis denariis, etc. 



IN EVANG. MATTUAL], XXV-13, 14, 15. 



« Mittens enim haic, » 

Scilicct iiiulicr. T;ui-il inoduiu quali- 
tcr opus opporlununi fucrit tempori. 
« Unguenlnm hoc in corpus meum, » 
quod Spiritu sancto uncluin est. Isa. lxi, 
1 : Spiritus Domlni super me, eo quod 
unxeril Dominus me. 

« Ad sepeliendummc fecit, » quia tunc 
erat consuetum ungere corpora defunc- 
torum. lAJarc. xiv, 8 : Prsevcnit ungcrc 
corpus mcum in scpulturam. 



« Amen dico vobis, ubicumquepra^- 
dicatum fuerit tioc Evangelium in toto 
mundo, dicetur et quod h^c fecit in 
memoriam ejus. » 

Tangitur hic operis remuneratio. Et 
duo tanguntur, scihcet prffiscientia Evan- 
gehi praedicandi, et laus operis in prae- 
dicato Evangelio. 

Be primo dicit : « Ubicnmque pra^di- 
catum fuerit hoc Evangclium in toto 
mundo. » Psal. xviii, 5 : In omnem ter- 
ram cxivit S071US eorum. Marc. xvi 15- 
Euntes in mundum univ'ersum,pr^dicat'c 
J^vangclium omni crcaturx. 

« Dicetur, » et hoc est etiam cum 
Evanoeho, « quodha^c fccit inmemoriam 
ejus, » muheris videlicet. Proverb x 7 • 
Memoria justi cum laudihus. Psal. cxi" 
^'In mcmoria xtema erit justus. Sa- 
pient. IV, 1 ; Immortalis cst enim me- 
moria illius, quoniam et apud Deum no- 
ta cst, et apud homines. 



133 

Et ait illis : Quid vultis milii daro, 
et ego vobis eum tradam ? » 

Eccc hic ponilur paclum trudilionis sc- 
cundum operis pcrfcctionem. Et dicun- 
tur tria, scilicet Domiiii vilipendium, el 
pretii conslitutio, et traditionis promis- 
sio. 

Primum tangitur in hoc quod .ludas non 
einptores sanguinis exspectavit, sed prai- 
vcnit : et pcr hoc, quod in arbitrio eo- 
rum posuit ulrum parum, vcl multum 
dare vellent. 

Dicit ergo : « Tunc, » prctio unguenti 
amisso. 

« Abiit unus. » Psal. i, 1 : Dcatus vir 
qui non abiitin consilio impiorum. Joan. 
xiu, 30 : Exivil continuo. Erat aulcm 
nox. A vero enim lumine oculos averlit, 
cupiditate excaecatus. 

Et tangit ingratitudinem per hoc, quod 
dicit : « Dc duodccim,^) cui gratiam illam 
fecerat, quod inter duodecim prffifecerat 
Apostolum \ Psal. uv, 14 et 15 : Dux 
mcus, ct notus meus : qui simul mccum 
dulces capicbas cibos. 

Et describit eum nomine et patria : 
« Qiii dicebatur Judos, » nomine : « Is- 
cariotcs, » patria : a villa unde natus est. 
« Ad principcs sacerdotum. » I Esdr. 
IX, 2 : Manus principum et magistra- 
tuum fuit in transgressione hac prima. 

« Et ait illis, » 

Quaerens avaritiae recuperationem. Pro- 
verb. XXX, 15 : Sanguisugx dux sunt 
fHi.-E, diccnles : Affcr, affer : furtum vide- 
licet in Juda, et perditio sanguinis. Eccli. 
X, 9 : Avaro nihil est scelestius. Et pau- 
lo infra. t. |() .- Uic et animam suam 



15 



intra, :v 

„ rp„„ , .., venalem habct, quoniam in vita sua pro 

lunc abiit anus de duodecim, qui jecit intima sua. 
dicebaturJudas Iscariotes, ad princi. 
pes sacerdotum. 



« Quid vultis mihi dare, elc? » 
Ecce quasi vile mancipium conslituit 



* Cf. Supra, X, 4. 



194 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



iri potestate ementium, quid dare velint. 
Asinum onim suum nemo sicvendit, ut 
Judas Salvatorem. Eccli. xx, 10 : Est 
datum quod non est utile. Et paulo in- 
fra t. l^ : Datus insipientis non erit 
utilisy etc. Genes. xxv, 3i : Abiit parvi- 
pendens quod primogenita vendidisset. 



« At illi constituerunt ei triginta ar- 
genteos. 
1© Et exinde quaerebat opportunilatem 

ut eum traderet. » 

Ecce pretii constitutio. 

K Triginta argenteos.y) Zachari8e,xi, 12 : 
Appenderunt mercedem meam triginta 
argenteos. Genes. xxxvu, 28, venditus 
est Josepii viginti argenteis, quia melius 
debuit esse forum servi quam Domini. 
Isa. Lxn, 11 : Ecce merces ejus cam eo, 
et opiis ejus corarn illo : et ideo eadem 
prophetia Isaiae legitur in Ecclesia, quarta 
feria ante Pascha. Et quia tunc venditus 
fuit Dominus, ideo in jejunio, quod fit 
honore passionis post sextam feriam (in 
qua crucilixus est Dominus) secundum 
locum tenet quarta feria, in qua est tra- 
ditus et venditus. Sed qui jejunant in ho- 
nore Virginis matris sabbatum, jejunant 
congruentius : quia illa die caeteris dubi- 
tantibus, fides in ea stetit : et ideo in 
sabbato inolevit consuetudo solemnizare 
de gloriosa Virgine. 

« Et exinde, » 

Pacto firmato, « quxrehat opportuni- 
tatem ut eum, » sine turbis existcntem, 
« traderet. « I ad Timoth. vi, 9 : Qui vo- 
lunt divites fieri, incidunt in tentationem, 
et in laqueum diaboli, et in desideria 
multa inutilia et fiociva, qme mergunt 
hoinines in interitum et perditionem. 
Unde, Luc. xxn, 6, apertius dicitur : 



Quxrebat opportunitatem ut traderet 
illum sine turbis,T\Q, scilicet auxiiio, vel 
tumultu turbarum evaderet manus tra- 
dentium. 



« Prima autem die Azymorum ao- 
cesserunt discipuli ad Jesum, dicen- 
tes : Ubi vis paremus tibi comedere 
Pascha ? » 

Peracta traditione secundum conrirma- 
tionem pacti, tangit eamdem secundum 
opportunitatem : hoc autem est, ut in- 
veniatur sine turbis. Dute igitur sunt 
opportunitates, una remota, et altera 
propinqua, et conveniens malitise prodi- 
toris. Prima est ccena sacramentalis in 
quadeclinare necesse fuit a turbis : alia 
est locus secretae orationis, cui non com- 
petit etiam intimorum accessus, ibi, in 
medio ^. 31 : « Tunc dicit illis Jesus : 
Omnes vos scandalum patiemini, etc. » 

Et prima concluditur ad secundam : 
et ideo prima duas habet partes, scilicet, 
in sequestro turbarum coense prseparalio- 
nem : et post coenam gratia orationis ad 
secretum locum declinationem, ibi, y. 30 : 
« Et hgmno dicto exierunt, etc. » Un- 
de alius Evangelista ' dicit, quod sciebat 
autem et Judas locum : quia frequenter 
ibi introibat Jesus, etc. 

Adhuc autem prior harum partium in 
tria dividitur secundum tres partes ccena? 
sacramcntalis : in quarum prima Sacra- 
mentum vetus terminatur : in secunda 
autem Sacramentum novum instituitur, 
ibi, t- 20 : « Coenantibus auiem eis, ac- 
cepit Jesus panem, etc. » In tertia, ratio 
terminationis veteris assignatur, ibi, t^ 29: 
« Dico autem vobis. non bibam amodo, 
etc. » 

Prima liarum adliuc liabet parles tres : 
quarum prima est de cceme typicie, sive 
figuralis prseparatione : secunda autcm 



• Joan. xviii, 2 : Sciebat aulem et Judas, qui nerat ilhic cum discipulis suis. 
tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus conve- 



IN EVANG. MATTHyEI, XX\M7. 



1M f> 
00 



[)ra3niillil : Non in fermento veteri, neque 
in jermenlo nialiUn\ el nequitiiv, olc. 

« Accesserunt, » 

Ausu familiaritalis ct (lcl)ito sui ortli- 
nis, « (lisci[)2ili nd Jesum, dicenles. » 



tnr niihi. 



« Ubi visparemus tibi comederePa- 
scha ? » 



de proditoris henigna ct cauta a proposito 
nialo revocationc : tortia autcm dc |)ro- 
diloris tcmcraria et pcrtinaci in m;dilia 
obdurationc. Et hoec patcnt in littcra. 

Circa coenaj typicae praeparationcm 
quinquo opponuntur, scilicct tomporis 
conf^rucntia, ministrorum potestas ordi- 
naria, loci proprletas dctcrminata, de- Exod. xxviii, 11, dicitur : Consecrahis 
terminanlis auctoritas divina, et coenaj sacerdotum rnmius^ut sacerdotio fungan- 
sanctai cum sanctis communio figurativa. 
Et hoec per ordinem jaccnt in Uttera. 

Dicit igitur de primo, quod cum quae- 
reret opporlunitatem Judas cresccns in 
maUlia, occurril 

« Prima dies azymorum, » 

In qua, sicut dicit Lucas', necessc fuit 
occidi Pascha, ct parari : et hoc fuit luna 
decima quarla ad Vesporum. Exod. xii, 
19 : Septem diebiis non invenietur fer- 
mentatum in domibus vestris. Et hoc 
ideni dicitur, Numer. xxviii, 17, ct Lcvit. 
xxiii, 6, ct Deutcr. xvi, 3. Et, iterum, 
Exod. xii, 6 et seq., Quarta decima die 
ad vcsperum Pasclia Domini est, ct in 
quinta decima solemnitatcm celchrabitis 
altissimo Domino. Hoc autcm fuitquinta 
feria ad noctem, quando non erat fcrmcn- 
tatum in domihus Judteorum : eo quod 
illa nocte, sicut dicitur, Exod. xu, 39, 
annis revolutis multis tulerat populus 
conspersam farinam^ quae fermentari non 
poterat, compellcntibus ^^gyptiis exire 
populum de i^gypto. Et cx hoc accipi- 
mus ritum nostrum, quia consccramus 
in azymis, convenientiorem esse ritu 
Graecorum qui consecrant in fermentato. 
Si enim in domihus Judaeorum non crat 
tunc fcrmentatum, non accepit Dominus 
in consecratione sui sacrosancti corporis 
nisi azymum. Dicitur enim azymum 
ah a quod est sine, et zt/ma, quod est 
fermentum -. Convenit autcm hoc etiam 
mysterio. I ad Corinth. v 8 : /{puleniur. . . 
in azymis sinceritatis et veritatis : et 



Non puto quemquam legisse, quod dis- 
cipuli so ad coquinandum cxliihuei unt 
nisi lioc loco. Joan. enim iv, 8, lcgitur, 
quod discipuU ahieranl in civitatem ut 
cibos emerent, scd non ut coquinarent. 
Causa autcm est, quia sacramentaUs ccEna 
ordinata, et consecratse potestatis exigit 
ministrum, ct illos ministros opportuit 
esse Apostolos, qui ordinati a Domino 
inteUiguntur. AUhi ctiam cum comnmnis 
esset refectio, dicit gratia humiUtatis : 
Ego in medio vestrum sum, sicut qui 
ministrat -K 

Et attendo ordinem. Discipuli parant 
Sacramentum vetus : et Jesus inchoat 
novum, et discipuUs committit frequen- 
tandum, et intordicit usuni votcris. Infra, 
in codem, 5'- 26 : Cwnanlibus autem, ctc. 

Dicunt aulem : « Uhi vis ? » Non enim 
hahebat ccrtam hahilationem : sed sicut 
supra, vui, 20, dixit : Vuipes foveas ha- 
hent, et volucres cadi nidos : filius au- 
tem hominis non hahetubi caputreclinet. 
Joan. 1, 11 : Inpropria venit, et sui eum 
non receperunt. 

« Paremus, » nos qui ministri sumus, 
te nos ordinanto. Isa. lxi, (> : Vos outem 
sacerdotes Domini vocahimini : Ministri 
Deinostri, dicetur vobis. I Petr. ii, 9 : 
Genus electiim, regale sacerdotium, gens 
sancta, populus acquisitionis : ut virtu- 



* Cf. Luc. XXII, 7. 

* Ta a^jfjta [d priv. et ^jfxx, fermentum] 



* Luc. xTii, 27. 



156 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



tes annuntietis ejus qui de tenehris vos 
vocavit in admirabile lumen suum. 

« Comedere Pascha, » hoc est, agnum 
typicae et veleris immolationis, cum la- 
ctucis agrestibus et azymis panibus. Non 
enim dicitur hic Pascha solemnitas ipsa, 
quam nemo comcdit, sed id quod in Pa- 
scha oirerebatur. Joan, xviii, 28 : Ipsi non 
introierunt in prsetorium, ut iXon conta- 
minarentur, sed ut menducarent Pascha. 
Similiter accipitur, I ad Corinth. v, 7 : 

Poscha nostrum immolatus est Chri- 
stus. 



18 « At Jesus dixit : Ite in civitatem ad 

quemdam. » 

<i At Jesus dixit.r» Locum determinans : 
in quo tria dicit. Discipulis enim mini- 
sterium coense injungit,locum determinat, 
et praetendit pauperlalis humilitatem. 

Per hoc enim, quod dicit : « Ite » in- 
jungit ministerium. Similc, Luc. x, 3 • 
Ite : ecce ego mitto vos. Marc. xvi, 13 : 
Euntes in mundum universum, etc. 

« In civitatem. » Loci determinatio, in 
quo notatur, quod communicare debet, 
qui coenam Domini coenat : quia civitas 
dicitur civium unitas. Non communicat 
autem sacramentaliter, qui excommu- 
nicatus est Ecclesioe jurisdictione : spiri- 
tualiter autem non communicat, qui 
excommunicatus est Ecclesise triumphan- 
tis excommunicatione, quse fit pro mor- 
tali peccato. I ad Corinth. xvi, 22 : Si 
quis non amat Dorninum nostrum Je- 
sum Christum, anathema sit, Maran 
Atha. Ha'C communio significatur in 
Psahiio Gxxi, 3: Jerusalem,, quae aidifi- 
catur ul civitas, cujus participatio ejus 
in idipsum. ApocaL iii, 20 : Si quis ape- 
ruerit mihi, inirabo ad illum, etcoenabo 
cum illo, et ipsemecum. Non ergo coenat 
cum Domino nisiin quem jam per gra- 
tiam iniiabitat Deus. Ideo communis con- 
fessio et poenitentia instituitur ante gene- 
ralem, quse in Pascha cebibratur, commu- 
nionem : et indicitur generale jejunium. 



« Ad quemdam. Ecce paupertatis hu- 
militas. Pauper enim erat, non clarae di- 
gnitatis, etnominis inter cives. Unde,Luc. 
XXII, 10 : Occurret vobis homo quidam 
amphoram aquae portcms. Paupertatis 
enim judicium dedit, qui per se non vi- 
num, sed aquam ad festum Paschae cele- 
brandum portavit. Zachar. ix, 9 : Ipse 
pauper. Psal. lxxxvu, 16 : Pauper sum 
ego, et in laboribus a juventute mea. 
Unde etiam Apostolus in tali ccena vitu- 
perat praeparationes divitum, I ad Co- 
rinth. xi, 18, 20 et 21 : Primum quidem 
convenioitibus vobis in Ecclesiam.. . , jam 
non est dominicam coenam manducare. 
Unuscpdsque enim suam coenam prsesu- 
mit ad manducandum . Et alius quidem 
esurit, alius vero ebrius est. Unde et Ra- 
banus hic exclamat, dicens : « Audiant 
« quibus sedificandarum domorum vita 
« est, quos pretiosorum marmorum co- 
lunmae delectant ! » Jerem. xxii, 13 et 

14 : Vse ([ui sedificat domum suam in in- 
justitia ! Qui dicit : yEdificabo mihi do- 
mum latam, et ccenacula spatiosa : qui 
aperit sibi fenestras, et facit laquearia 
cedrina, pingitque sifiopide. Amos, iii, 

15 : Percutiam domum hiemalem cum do- 
mo sestiva : et peribunt domus eburnese. 

« Et dicite ei : Magister dicit : Tem- 
pus meum prope est : apud te facio 
Paschacum discipulis meis. » 

Instituentis et terminantis hic tangitur 
auctoritas. Et dicit quatuor, scilicet ter- 
minantis lypicum sacramentum auctori- 
tatem : et ejusdem in passione sua, qua 
omnia consummantur, terminationem : 
et ultimam istius Sacramenti cclebratio- 
nem : et significatam iu illo Sacramento 
communionem : et haec tanguntur per 
ordincm. 

De primo dicit ;« Magister dicit. n Po- 
tius dicit Magister quam Donunus : quia 
sacramentum est signum, quod praeter 
speciem quam ingerit sensibus, aliudfacit 
in nolitiam venire : et usus ejus est to- 
tus in significando doctrinam spiritualem : 



IN EVANO. MATTILEI, XXVI-18, 19. 



157 



et lioc poUus ad niagislcriiim, quain ad 
doininiuni [)(Miinet. Isa. i,, .") : DominHs 
Dcus aperuil mihi (nirc.m, ut audiam eum 
tamquam magistrum : ego aulem uon 
contradico. .loan. iii, '1 : Scimus quia a 
Deo venisii niatjister. Luc. iv, 32 : .S7/^- 
pehant in doctrina ejus, quia inpotestate 
erat sermo ipsius. 

« Tempus mcum prope est. » Cum tcm- 
pus sit quidani numci'us, ut dicit Philo- 
sophus, non habctur tcmpus hominis 
nisi sicut numerus vitoe hominis : et hoc 
est per ultimae horoe adjectionem, sicut 
et numcrus constituitur pcr ultimae unita- 
tis adjectionem : sic enim tcmpus est mcn- 
sura vitcE et numerus. Undc quidam di- 
xit, Isa. xxxviii, 10 : Ego dixi : In dimi- 
dio dierum meorum vadam ad portas in- 
feri. Qucdsivi residuum an)iorum meo- 
rum. Hoc autem tempus duplicilcr fuit 
Christi : uno quidcm modo, qui dictus 
est : aUo autem modo, qui in dispositionc 
sua fuit, quantus esset numerus tempo- 
ris. In nobis enim non est, quantum vi- 
vamus : ct ideo tempus nostrum semper 
est in termino quasi liniente vitam : scd 
non sic Christo, Joan. vii, 0: Tcmpus 
meum nondum advenit : tempus autem 
vestrum semper est paratum. IIoc igitur 
modo (tempus Christi passio est in linita 
vita) dixit : Comummatum est ', omni- 
bus legalibus linem imponens. Et hsec est 
ratio, quare de tempore suo in coena fa- 
cit mentionem. Ex hoc autem cliam dis- 
cipuli instruebantur, quod non ignorans 
prseoccupabatur passione, sed volens, ct 
omnia ex sapientia prajordinans. Ad Ro- 
man. xi, 34 et 30 : Quis enim cognovit 
sensum Domini ? Aut quis consiliarius 
ejus fuit ?... Quoniam ex ipso, et per 
ipsum, et in ipso sunt omnia. 

« Apud te facio Pascha. » 

Ecce Sacramenti ultima celebratio. 



Iloc autem quod dicit, « facio, » cx mo- 
do loquendi, notat poteslalcm (•cichiaii- 
tis : ut faciat de sacramenlis sicut vult. 
Joan. XIII, 3: Sciens quia omnia dedit 
ei Pater in manus, et quia a Deo exivit, 
et ad Deum vadit. IIoc signilicatum est, 
III Esdroi, I, I, ubi, fecit .losias Pascha, 
quale non est factum a diebus regum et 
judicum Israel. 

« Cum discipulis mcis. » Ecce signi- 
ficata in sacramento communio : et ideo 
fit cum discipuhs : quia significatur in 
co mcmbrorum cum capite communi- 
catio in Spiritus unionc. Ad Ephes. iv, 
4 : Unum corpus, ct unus Spiritus. Ad 
Iloman. xii, 4 et o : Sicut in uno corpore 
niulla memhra habemus, omnia autem 
membra non eumdem aclum hahent, ita 
mulli unum corpus sumus in Christo K 



« Et fecerunt discipuli sicut con- ^^ 
stituit illis Jesus, et paraverunt Pa- 
scha. >) 

Hictangitur modus celebrationis. Etin 
hoc quod dicit : « Sicut constituit illis 
Jesus, » notatur, quod non est priesumen- 
dum ab aliquo, quod aliter celebret Sacra- 
mentum, quama Deo est institutum. I ad 
Corinth. xi, 29 : Qui manducal et hi- 
hit indigne, judicium sihimanducat ct bi- 
bit. Ibi Glossa Augustini : « Indigne su- 
«mit, quialitercelebrat, quam inslitutum 
« est. » I adCorinth. xi, 23 : Ego accepia 
Domino quod et tradidi vohis. Et, ibi- 
dem, t.2 : Laudo autem vos, fratres., quod 
per omnia mei memores estis, et sicut 
tradidi vohis, pnecepta niea tenetis. 

« Et paraverunt pascha, » quod certe 
non fecissent, nisi formam, qua institu- 
tum est, retinuissent. Joan. xv, ,3 : Sine 
menihil potestis facerc. Jsa. xxvi, 12: 
Quia opera nostra operatus es nobis, 



' Joan. XIX, 30. 6ra corporis cuin sini niiilld, unuin tamen corpus 

^ ladCorinlli. xii, 12 ; Sicut corpus itnum sunt, ita et Christns. 
est, et membra habet multa, omnia autem mem- 



158 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



9« 



93 



94 



Domine. Exod. xii,21 : l(c, lollentes ani- 
nial..., et immolate Phasc. 



« Vespere autem facto, discumbebat 
cum duodecim discipulis suis. 

Et edentibus illis, dixit : Amen dico 
vobis, quia unus vestrum me traditu- 
rus est. » 

Et contristati valde, coeperunt sin- 
guli dicere : Numquid ego sum, Do- 
mine ? 

At ipse respondens, ait : Qui intingit 
mecum manum in paropside, hic me 
tradet. 

Filius quidem liominis vadit, sicut 
scriptum est de illo. » 

Hic tangitur quadruplex revocatiopro- 
ditoris. Nam qui pati vcnit, et voluit, ta- 
men actioncm tam detestahilem noluit, 
et ab ea minislrum sceleris revocavit, 
Primo autem revocat, se prtescire tradi- 
tionem et traditorom ostendendo, ut 
deitatis scientia perlustratus erubescat : 
secundo^-beneflcium commensalitatis prae- 
tendendo, ut beneficum tradere verecun- 
detur : tertio coraminationes ceternarum 
pcenarum terrendo ingeminat, ut sallem 
timore retrahatura mahtia : quarto et ul- 
timo, manifestando subobscure, ut sic no- 
tatus confundutur, et a proposito desistat. 

Dicit igitur tria circa primum, scilicet, 
quando dixit et aperuit prffiscientiam pro- 
ditoris, et ipsum dictum, et turbationem 
ex hoc ortam inter discipulos. 

Dicit igitur : « Vespcre autem facto,^) 
lunse quarteedecimiB, « discumbebat cum 
duodecim discipulis suis, » pcr quos ad 
omnes ahos ordinatio sacramentorum 
descenderc debuit. Psal. cxxxii, 2 : Sicut 
unguenlum in capite, quod descendit in 
barbam, barbam Aaron, quod descendii 
in oram vestimenti ejus. Non excludit 



proditorcm, ut revocet beneOcio. Cantic. 
I, f) : Indica mihi qiiem diligit anima 
mca, ubi pascas, ubi cubes in meridie, 
hoc est, in plcno lucis splendore et pleniB 
charitatis fervore, et hoc in sacramento 
coense nos illuminans et accendens. Hoc 
impletum est, Gcnes. xuu, 1() : Intro- 
duc viros domum..., quoniam mecum 
sunt comesturi meridie. Gantic. v, 1 : 
Comedite amici, et bibite, et inebriamini, 
charissimi. Exod. xxiv, 11 : Viderunt 
Deum, et comederunt, et biberunt. 

« Et edentibus illis, dixit. » 

Isa. xxi, 3 : Comedentes et bibentes, ' 
surgite, principes, arripite clypeum. 

« Amen dico vobis, quia unus vestrum 
me traditurus est. » Ut impleatur, quod 
dixit Psalmus xl, 10 : Uomo pacis mese, 
in quo speravi : qui edebat panes meos, 
magnificavit super me supplantationem. 

« Et contristati valde^ » 

Eo quod intolerabiie erat eis aliquid 
contra dilectum magistrum audire. Su- 
pra, xvu, 22 : Absit a /e, Domine : non 
eril tibi hoc. Unde et Joan. xni, 24, Pe- 
trus innuit Joanni, ut diligenter investi- 
garet quis esset. Et dicit Chrysostomus, 
quod « ideo hoc fecit, quia proditorem 
« cogitabat interficere, et sic Dominum 
« liberare, ignarus sacramenli Passionis. » 

« Coeperunt singuli dicere, » quia licet 
conscientia non accusaret eos, tamenplus 
Magistro de se, quam propriis credebant 
conscientiis. Joan. xvi, 30 : Scimus qiiia 
scis omnia, et non opus est tibi ut quis te 
interroget. Job, x, 13 : Scio quia univer- 
sorum memineris. Et, ibidem, xlii, 2 : 
Scio quia omnia potes, et nulla te lalet 
cogitatio. 

« Niimquid ego sum, Doniinc ? » Psal. 
XXV, 2 : Proba me, Domine, et tenta me : 
ure renes meos et cor meuni '. Ad Hebr. 



1 Et iteruni, Psal. cxxxviii, 2i o( 2,") : Proba coynosce semilas ineas. El vide $i lia inigiiilalis 
me, Deus, ct scilo cor meuin : intcrruya mc, et in me est, elc. 



IN EVANG. MATTILEI, \XVI-22, 23, 2i. 159 

« Filiiis quidem hominis vadit, » 



IV, 12 ct 13 : \'ivi/s est sernio Dei, el <'f- 
fiCdJ-, el penetiabiHor onini (jladio anri- 
piti : et perliiKjens nsque ad divisioneni 
anirme ae s/iiritns, eonipagum ([uoque 
ac meduUaruin^ et discretorcojitatioiniin 
et intentionum eordis. Et non est ulla 
creatura invisibilis in conspectu ejus : 
omnia autem nuda et aperla sunt oculis 
ejus. 

« At ille respondens, ait, » 

Volens revocare commemoralione Le- 
nelicii. Eccli. xn, 9 ; /n bonis viri, ini- 
mici illius in trislitia : et in malitia il- 
lius, ainici/s ajnitus est. 

« Qui intingit inecum manum in paro- 
pside. » Attcndc quod paropsis est vas 
magnum a paribus absidibus dictum, 
quod Marcus ' vocat catinum : licct cali- 
num proprie sit vas fictilc. I^^rat autcm 
vas magnum, in quototus jaccbat agnus, 
in extremitatibus habens parva recepta- 
cuhi, in quibus erat sapor lactucic agre- 
stis. Unde licet omnes accipercnt de agno 
de paropside, non tamen omncs inting^e- 
hant in eodem saporc_, sed Judas cum 
Domino. Joan. tamcn, xiu, 2(j, dicitur 
sic : Cui ego iniinclum panem porrexe- 
ro, quod idcm est, et majoris indicium 
amicitice, quod inter tot charos sibi soli 
manupropria saporcm porrexit. 

« Hic me tradet. » Jerem. ix, 4 : Unus- 
quisque se aproxiino suo custodiat, etin 
omni fratre non habeat fiduciam : quia 
omnis frater supplantans supplantabit, 
et omnis amicus fraudulenter incedet. 
Mich. vu, 2, ; Vir fratrem suum vena- 
tur ad mortem...j'et inimici hominis do- 
mestici ejus. 

Ne autem dicat aliquis, quare Christus 
non subduxit, nc Judae daret occasioncm 
se prsecipitandi in lantum scelus ? Ideo 
sequitur : 



Ad Passioncm volualarius, « sicut 
script/im esl de eo : » cl facit quud j)raj- 
ordinatum cst : ncc aliquid dimitlit de 
his ([Uic ad redcmptionciu pcrtincnt. Ipse 
aulcm Judas caveat quid faciat, quia ego 
faciendo quod convenit, monco eum ut 
sibi caveat. Sic ergo non dans Juduj uc- 
casionem, « vadit Fiiius liominis » ad 
Passionem. Joan. xiv, 31 : Ut cognoscal 
mundus (juia diligo Patrem, et sicut 
mandatum dedit mihi Pater, sic facio. 
Surgite, eamus hinc. i\on est dubiuni, 
quin ad Passioncm. Joan. xvi, ."> ; Vado 
ad eum, qui misit me. 

« Sicut scriptum est de eo, » hoc est, 
sicut Scri[)tura tcstante pra?ordinatum 
est, Psal. XXXIX, 8 ct 9 : In capitc libri 
est scriplum de me, ui facerem voluiiia- 
teni iuain. Deus meus, volui, et legem 
tuain in medio cordis mei. Luc. xxiv, 
44 : Necesse est impleri omnia quae scri- 
pla sunt in legc Mogsi, ei Prophctis, ci 
Psalmis de me. 

« Vee autem homini illi per quem 
Filius hominis tradetur ! Bonum erat 
ei, si natus non fuisset homo ille. » 

Ecce revocatio comminatione pceucB. 
« Vse autein, » a^terna damnationis, n ho- 
niini illi per (luem, » sicut scclcris mini- 
strum, « Filius hominis tradelur ! » Isa. 
X, 5, simile : Vae Assur : virga furoris 
mei et baculus ipse est : iii manu eorum 
indignalio mea. F.ccli. ii, li ; ViB duplici 
corde, ct labiis scelestis, et manibus ma- 
lefacientibus, et pcccaiori terram ingre- 
dienii duabus viis ! 

« Bonum erat ei, si natus non fuisset 
homo ille. » 

Contra hoc ol)jiciunt quidam : Quia si 
natus non fuisset, non esset ; etsi non os- 
set, non cssct ei ncque bonum, nequc 



1 Maic XIV, 20. 



160 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED. 



t35 



malum. Ad hoc dicit Hieronymus, quod 
« modus est loquondi : quia melius esset 
« non esse, quam in exlremo infelicitalis 
c< infelicem esse. » Et intendit quod non 
esse dupliciter consideratur : in se vide- 
licct, et sic nihil est, nec est ei aliquid 
bonum, vel malum : aut ut est oppositum 
ad esse, etin tali oppositione, csse potest 
esse minus quam non esse : et sic est pu- 
tativum, vel negativum, et per conse- 
quens mali et infelicis esse : et hoc modo 
sumitur hic. Cum dicit : « Bonum, » 
virtutem habet comparationis in opposi- 
to, hoc est, minus malum, a eval ei, si 
natusnon fuisset liomo ille. » II ad Tiies- 
sal. 11, 3 : Ne quis vos seducat : cjuo- 
niam... nisi revelatus fuerit liomo pecca- 
ii, filius perditionis. Joan. xvii, 12 : Ne- 
mo ex eis periit, nisi filius perditionis, 
ut Scriptura impleatur. Job, x, 18 et 
19 : Quare de vulva eduxisti me ? qui 
utinam consumptus essem, ne oculus me 
videret. Fuissem quasi non essem, de 
utero translatus ad tumulum. 



« Respondens autem Judas qui tra- 
didit eum, dixit : Numquid ego sum^ 
Rabbi?Ait illi: Tu dixisti. » 

Post alios omnes usque post commi- 
nationem tacet, induratus malitiae perti- 
nacia : et tunc non interrogat nisi videa- 
tur tacendo se prodere. Unde, Joan. xiu, 
2, dicitur : Cum diaholus jam misisset 
in cor, ut traderet cum Judas Simonis Is- 
cariotse. Et propter hanc pcrtinaciam ir- 
revocabilem, dicitur non diabolicus, sed 
diabolus. Joan. vi, 71 : Nonne ego vos 
duodecim elegi : et ex vobis unus diabo- 
lus est ? 

« Nuniquid ego sum, Rabbi ? » Dicit 
Glossa quod in ipsa interrogatione nota- 
tur affectio. Quasi dicat : Ego sum, Rab- 
bi : et numquid non ita est? ct est ejus, 
qui confundi nescit. Jorem. ui, 3 : Frons 
mulieris meretricis facla est tibi : nolui- 
sti erubescere. 



n Ait illi .lesus : Tu dixisti. » Quasi 
dicat : Tu teprodidisti. Eteodem scrmone 
usus ost Domiuus contia Pilalum, Joan. 
xvui, 37 : Tu dicis quia rex sum ego. 



« Coenantibus aatem eis, accepit 
Jesus panem, et benedixit, ac fregit, 
deditque discipulis suis, et ait: Acci- 
pite et comedite : hoc est corpus 
meum. » 

Hic tangitur Novi Testamenti Sacra- 
mentum, quod Eucharistia, hoc est, bo- 
na gratia vocatur : eo quod contineteum 
qui est et auctor ot causa et vas omnis 
gratiae secundum corpus et animam et 
deitatem. 

Tangit autem hic tria,sicut eliam in par- 
to ante diximus, scilicet Sacramenti in- 
stitutionem,et alterius Sacramenti (quod 
typus hujus fuit) terminationem, et gra- 
tiarum actionem. 

Sacrainenti autem institutio dupliciter 
tang^itur, scilicet institutio corporis, et 



institutio sanguinis. 

Circa institutionem autem Sacramenti 
corporis dicuntur octo secundum ordi- 
nem in littera, quorum primum est con- 
gruitas temporis. Et hoc notat, cum di- 
cit : 

« Coenantibus autem eis, » 

Hoc est, coenam typici agni complen- 
tibus : illo enim ultimo facto, ad ipsum 
immediate continuatum est novum : ut 
post illam ultimam coenam numquam 
ampliusin eo spes poneretur. Levit. xxvi, 
10 : Comedetis veiustissima veterum, et 
vetera novis supervenieniibus projicieiis : 
sed usque ad nova comodelis vetera. I*^t 
in hujus signum deteguntur, ct lavantur 
altaria in die Coenae. Isa. xxvi, 3 : Vetus 
error abiit. I ad Corinth. v, 8 : Epuh' 
mur, non in fermenlo veteri, olc. 

Sed tunc qua^ritur qualitcr suis Apo- 
stolis dedit corpus suum complofa ccEna : 



IN EVANCj. MATTll.V:!, XXVl-2(). 



Ii)l 



nobis aiilcm propcipitur, iil jcjuni suina- 
mus? Viderctur cnini, quod riluin Apo- 
stolicuni aimulari dcbcrcmus. hll dicen- 
dum est ad lioc, quod Apostolis postcoe- 
nam dedit, ut vcritatcui H^urjc conti- 
nuaret : et ut illud, quod maximi amoris 
est indicium ultimo datum, magis memo- 
riae commendarct, cl ut Domini et Jled- 
emptoris et amici hoc memoriale rclin- 
qucretur, I ad Corinth. xi, 24, ct Luc. 
XXII, lU : Hoc facite in meam commemo- 
rationem. Thrcn. ui, 20 : Memoria me- 
mor ero, et tabescet in me <inima mea. 
IIoc enim raemoriale maximum dilectio- 
nis est si^^nuui : maximc nostri ad Dcum 
unitivum, et amici abeuntisquotiesplacet 
revocativum. Sic enim dicil : Majorem 
hac dileclionem nemo hahet, ut animam 
suam ponat qids pro amicis suis *. Unde 
in hoc suos in finem dilexit 2. De secun- 
do, Job, xxxL, '\\ : Si non dixerunt viri 
tabernaculi niei : Quis det de carnibus 
ejus, ut saturcniur ? hoc est, corpori 
ejus uniamur. Joan. vi, 57 : Qui man- 
ducat nieam carnem, et bibit meum san- 
guinem^ in mc manet, ct ego in illo. De 
tertio dicitur, Joan. vi, 52 : Panis quon 
ego dabo, caro mea est pro minidi vita. 
Secundum autcm est operatio virtulis 
divinse. Et hoc notatur, cum dicit : 

« Accepit Jesus. » 

Adhoc enim accepit in manibus, ut ta- 
ctu suo transsubstantialitatem(alias,trans- 
substantiabilitatem) confcrret materiae 
Sacramenti : ut quando forina accederct, 
lieri posset, et ficrct Sacramentum. Sic 
etiam tactu suaj mundissimte carnis vim 
rcgenerativam contulit aquis 3. Hoc quo- 
que significatum est, Supra, xiv, 19, et 
Joan. VI, 11, ubi tangcns panes multi- 
plicavit eos in pastum et satietatem mul- 
torum millium hominum. Non est enim 
mirum si manus, qua condidit cliam 



crcatiiras, mulct in (luod V(jlucrit. riaulic. 
v, I i : Manus illius lornatiles, aurent, 
plenn'. hyacinthis. Tornatilcs dicunlur 
propter opcratiouis facilitatem : aureae, 
proptcr divinai potcntia> in opcre quo- 
libct fulgorem : plcuaj liyaciulhis, propler 
operis ccelcstem prctiositatem. 

« Panem. j) 

Tertiumest, in quo nolatur Sacramen- 
ti propria materia. In speciebus enim 
quibusdam, licet multa' species esse vi- 
dcantur, tamen una est quae attingit com- 
plemciitum, ct alia? sunt distantes ab ea 
quibusdam aegritudinibus, sicut dicunt 
Alchimici dc auro : ct idco omne metal- 
lum purgatione maferiae in aurum dicunt 
transmutari. Sicut etiam videmus de 
granis : quoniam bonitate terrac siligo in 
triticum nobilitatur, ct cjusdcm malitia 
triticum dcgcncrat in siligincm. Et ideo 
simpliciter et absolute /?«??« triticeus est 
panis. Hinc est, quod ipse Christus inhoc 
Sacramenlo contcntus se grano frumcnti 
comparat, Joan. xii, 24 : Nisi granuni 
frumenti, etc, Et quoad hochabet simili- 
tudincm ad corpus Christi verum. Com- 
parat etiam clectos tritico, Supra, xiii, 
30 : Trilicum congregate in horreum 
meuni. Et sic liabct convenieiitiam ad 
corpus Christi mysticum. In cfTcctu 
etiam maxime convenit : quia puritate 
maxime nutrit, ct viscositate maxime 
membris adhaeret nutrimentum, quod 
exinde sumptum est : et quoad haec duo 
dicitur in Psal. ciii, 13 : Panis cor ho- 
minis confirniet. Genes, xviii, : Ponam 
bucccllani panis, et confortate cor ves- 
trum. Act. ix, 19 : Cum accepisset cihum , 
conforlatus est. Est aulem etiam hoc 
granum nobilissimum et cibis homi- 
num communissimum (alias, convenien- 
tissimum) quia competit infirmis et sanis. 
De nrimo dicit Psaimus lxxvii, 23 : Pa- 



' Joaii. XV, 13. 3 Vido siipradicta in expositiono cap. 111, 13 et 

* Joan. xni, 1 : Cum dilexhset suos qui erant seq. Tom. XX hujnscc editionis. Cf. ctiam. 

in mundo, in fmem dilexiteos. Maic. i, 9, et L.uc, iii, 22. 

XXI 11 



1G2 



D. ALB. MAG. OKD. PR.ED. 



nem Angelorum manducatit homo. In 
hoc enim notalur nobilitas. Communitas 
autem notatur, Sapient. xvi, 21 : Deser- 
viens voluntali uniuscujusque eorum, 
ad quod quisque volebat, converlebatur, 
Est autem et alia convenientia : quia 
sicut ex multis granis dcpuratis a pa- 
leis fit unus panis, ita de multis lideli- 
bus a peccato depuratis una fit Ecclesia. 
I ad Corinth. x, 17 : Unus panis, unum 
corpus multi sumus, omnes qui de uno 
pane participamus. Adhucautem in pane 
quffilibet pars integra cibi et refectionis 
habet plenam i-ationem : ita in Sacra- 
mento, quffilibet pars formte divisse ha- 
bet integrum Christum totum reficientem. 
Joan. VI, .")8 : Qui manducat me, et ipse 
vivet propter me. Psal. cxlvii, 1 i : Adi- 
pe frumenli satiat te. Sapient. xvi, 20 : 
Paratum panem de caelo prsestitisti illis 
sine labore, onDie delectamentum in se 
habentem, ei omnis saporis suavitateui. 

« Et benedixit. » 



Quaenam fuit ista benedictio ? Aliqua 
benedixitbenedictione speciali, qua etiam 
a discipulis agnitus est, Luc. xxiv, 35 : 
Quomodo cognoverunt eum in fractione divinae, tam in vivos quam in mortuos 
panis. Eccli. xxxix, 27 et 28 : Benedi- in purgalorio existcntes : et bonitatem 
ctio illius quasi fluvius inundavit. suam in eos qui feliciter jam regnant 



« Ao fregit. » 



Fractio est quintum, et est in acci- 
dentibus, qua^ non afliciunt corpus Do- 
mini, sed circumstant ipsum, ut osten- 
dat ibi Dominum esse in cibi elfeclu 
spiritualis. Osoe, xi, 4 : Declinavi ad 
eum ut vesceretur . Et ideo mirabile est 
accidens ibi esse sine subjecto, ad hoc 
quod cibi effectum in corpore ostendat : 
et ideo etiam sicut corpus panis trans- 
substanliatur in carnem Ghristi veram, 
ita etiam accidens in obsequium Sacra- 
menti recipit virtutera super posse acci- 
dentis exaltatam : ut circumstando cor- 
pus Sacramenti, sicut dixinms, ostendat 
virtutem : ut etiam fractio sit in ipsis : 
quia verum corpus non frangitur, sed 
fractis accidentibus, sub qualibet specie 
et parte fractionis tolum est corpus 
Christi. Et ideo, Act. ii, 42, dicitur, 
quod Apostoli erant persevcrantes in 
fractione panis. Alarc. vi, 41 : Fregit 
panes, et dedit discipulis suis, ut po- 
nerent ante eos. Et praecepit, Joan. vi, 
12, ut fragmenta colligerent, ne perirent. 
Thren. iv, 4 : Parvuli petierunt panem, 
et non erat (pui frangcret eis. Haec enim 
fractio sigiiificat etiam irae fractionem 



Quomodo cataclgsmus aridam inc- 
biavit, sic, etc. Hac benedictione etiam 
ipsum Sacramentum benedictione gratise 
exuberat. Unde, Sapient. xvi, 27 et 28 : 



cum ipso. Et ideo in tres partes frangi- 
tur hostia. Psal. cv, 23 : Dixit Deus 
ut disperderet eos, si non Mogses, electus 
ejus, stetissct in confractione in conspe- 



Manna quod ab igne non poterat exter- ctu ejus. xMoyses electus significat Ghri- 
minari, statim ab exiguo radio solis ca- stum in istius hostise fractione. 
lefactum tabescebat, ut notum omnibus 



essetquoniam oportet prsevenire solem ad 
benedictio)iem tuam. Et pro hac benedi- 
ctione Ecclesia utiturcollectis ctiam ante 
transsubstantiationem, et post, tam pro 



« Deditque discipulis suis, » 

Hoc est sexlum, quod ad dislributio- 
nem pertinet Sacramenli : ideo eniin 
vivis quam pro morluis : eo quod ad yocdUn- communio\i\\^mQ, sgnaxis ^v^Rce, 
omnes hoc Sacramentum gratiai exu- quia oinnes in eo communicant, ut Ghri- 
berat. Genes. xlix, 20 : Asrr, pinguis stus in omnibus sit. I ad Gorinth. x, 10 : 
panis ejus, et praebebit delicias regi- Panis, quein frangimus, nonne partici- 
bus. patio corporis Domini est ? \deo, Supra, 

VI, II, dicitur : Panem nostrum, non 



fN EVANd. MAnir/i:r, x.\vi-2(;. 



103 



meum. Idoo eliam David rox, II Keg'. 
VI, 11), populo (livisit (oi'luIam jianis, 
qure tortula sij^aiilicaljal Clirisli passio- 
ncm : quo faclo httantes abierunl ad 
pro[)ria. « Dcdil » autem, non lam ul 
munus, quam postestatem dandi de cae- 
tero. Unde ista datione translulit in eos 
j)otestatem conficiendi et distribuendi. 
Llndc, Luc. xxu, l'.l : IIuc facilc in 
meam commcmoralioiicm . In quo verbo 
notatur acceptjie poteslalis exercitium : et 
forte in lioc ipso verbo sacerdotcs ordi- 
nati intcllij.;untur per translationem talis 
potestatis. Iloc sigiiificatum est supra, 
XIV, 19, et Joan. vin, 10, ubi dicitur, 
quod dedit discipulis, ut apponercnt tur- 
bis, el non tantum ut comcdcrent. Su- 
pra, X, 8 : Gratis acccpislis, tjratis 
datc. Dcdit autem ad induendum, ad 
otferendum, et ad sumendum. De indui- 
tione, ad Galat. iii, 27 : Quicumquc 
in Christo baptizati cstis, CJiristwii in- 
duistis. Ad Roman. xui, li : Iiiduimi- 
ni Dominum Jcsum Christum. De obla- 
tione, Tsa. liu, 7 : Oblatus est quia ipse 
voluit. Ad suinendum, ,Toan. vi, .dO : 
Caro mea vere est cibus, ct sanguis 
meus vere est potus. Tnduitur in orna- 
mentum conversationis, olTertur in pre- 
tium redemptionis, sumitur in rcstau- 
rum deperditae spiritualitatis. De primo, 
Tsa. Lxi, 1(1 : Sed induit mc Dominus 
vestimcntis salulis, et indumcnto justi- 
tise circumdedit me. De secundo, 1 T^elr. 
i, T8 et T'J; Non corruptibilibus auro vel 
argcnto rcdempti estis dc vana vestra 
conversatione palcrnse traditionis, scd 
prctioso sanguinc quasi agni immaculati 
Christi. Dc tcrtio^ .Toan. vi, o8 : Qui 
inanducat me, et ipse vivct propter me. 
Primum lit (Ihristi virtute, secundum va- 
lore, et tertium nostri ad ipsum mutatio- 
ne. Est ille mutans nos ad ipsum, et non 
mutatus, Jerem. xv, 11) : Convcrtentur 
ipsi ad tc, ct tu non convertcris ad eos. 
TJnde Augutini dictum est voce sonantc 
de sublimi : « Gibus sum grandium, 



(( crescij, <'t manducabis me : nec tu me 
« mutabis in t(( sicut cibum carnis tua*, 
« scd tu mutabcris in me. » 

« Kt nit : Acci))ite et comcdite. » 

lloc est septimum, et perlinct ad ve- 
rum Sacramenti usum. Et duo modi 
usus langunlur : sacramentalis quidem, 
quando dicit : « Accipitc : » liax enim 
pertincnt ad acceplioncm, quae cst in 
specie sacramentali. Quod autem dicit : 
« Comeditc, » pcrtinet ad usum (alias, 
esum) spiritualem. 

Dicit igilur : « Accipitc, » in fidc, ct 
devotionc, ct reverentia. In lidc, quia 
mysterium cst fidei : in devotione, quia 
est plenae ciiaritatis sacramentum : in 
rcvcrentia, quia omnium dignorum cst 
dignissimum : et ideo tria sunt in man- 
na, nomen, et collectio, et reservatio '. 
Nomcn manna quod est : quid cst boc ? 
proptcr lldci admirationcm : collectio, 
proptcr donationem : rcservalio in urna. 
Urna aurea propter reverentiain ad di- 
gnitatem. Accipitur igitur lide, ut creda- 
tur, Unde Augustinus : « Ut quid paras 
« dentem et ventrcm ? credc, ct man- 
« ducasti. » Golligitur pcr devotionem, ut 
desidcretur, l*sal. lxxvu, 29, 30 : Man- 
diicaverunt, et saturati sunt nimis, ct 
desidcrium corum attulit cis : non sunt 
fraudati a desiderio suo. Gonservatur in 
apotiieca cordis, ut in memoria reserve- 
tur. Si enim amici abeuntis ad prandium 
olerum nos invitantis recordamur, indi- 
gnum cst nos proprii corporis convivium 
Domino abcuntc deinccps non recordari. 
Tsa. xliii, 20 : Reduc me in memoriam, 
ct judiccmur simul. 

« Et comcditc, » spiriluali manduca- 
tione : vos mibi incorporate, ut masticatio 
liat pcr meditationem (quoe est frequens 
reditus memoria? super idem) : digestio 
non corporis, scd noslri liat pcr confes- 
sioncm, qu.Te ])urum ab impuro novit 
sepai'are : suctio autem corporis fiat per 



' Cf. Exod. XVI, lo et 16. 



164 



D. ALB. MAG. ORD. PllyED. 



charilalis calorem : et unio fiat per spiri- 
tus unitatem. Sic enim Christo incorpo- 
ramur, et incorporati secum ascendimus 
in coelum : et sic totum corpus mysticum, 
hoc modo efficitur corpus Christi. I ad 
Corinth. xii,27 : Vos estiscorpus Cliristi, 
et membra de membro. De primo dixit, 
Psal. cxLii, 5 : In factis manuum tua- 
rum meditabar. Et iterum, Psal. lxxvi, 
4 : Memor fui Dei, et delectatus sum, 
et exercitatus sum, et defecit spiritus 
meus, scilicet prae admiratione bonitatis. 
De secundo, Josue, vii, 19 : Fili mi, da 
gloriam Domino Deo Israel, et confi- 
tere, scilicet peccatum tuum, atcjue in- 
dica mihi quid feceris. De tertio, Isa. 
Lxvi, 11 : Ut sugatis...., et deliciis af- 
fluatis ab omnimoda gloria ejus. De 
quarto, Joan. xvii, 23 : Ego in eis, et tu 
in me : ut sint consummati in unum. 

Sic ergo « comeditc, » hoc est, spiri- 
tualiter sumite. 

Et ait : 

« Hoc est corpus meum. » 

Hoc est octavum et ultimum, quod 
pertinet ad formam. Et si quteritur : 
Quid per pronomen hoc demonstratur ? 
Dicendum, quod tota hsec oratio resol- 
vitur ad rem, et res ipsa in unita et in- 
divisa virtute divina operatur. Et ideo 
non est quserendum, quid dictiones in 
hac oratione positse divisim operentur : 
ethoc est, quod dixerunt antiqui Docto- 
res, quod quando dictum est totum, 
tunc totum factum est. Cum autem ele- 
vatur jam consecratione facta, tunc ite- 
rum potest dici, quia hoc est corpus 
Christi verum : licet enim accidentia non 
afficiant corpus Christi, verumlamen 
sunt de essentia Sacramenti, et osten- 
dunt Sacramenti verum efTectum, et 
hunc ostendunt sacramentaliter : et ideo 
faciunt ad veram Christi demonstratio- 
nem sacramenlalem. Sicut enim dicit 
Innocentius, « Corpus Cliristi per figu- 
« ram propriam est in coelo, sacramen- 
« taliler in altari, et ul Deus, est ubi- 



« quc. » IJnde sicut propria lux, et pro- 
pria figura et habitudo corporis vere de- 
monstrant eum in coelo, ubi est per 
proprice (igurje reprsesentationem : ita 
accidentia coloris et figurse et saporis et 
odoris refectionis (alias, repraesentative) 
demonstrant eum in altari, in quo per 
veri cibi veritatem et repraesentationem 
est : et ideo vere demonstratur, quando 
dicitur : IIoc est corpus meum. Nec est 
verum, quod dicunt quidam, quod vide- 
tur sicut homo tectus velo : hoc enim 
non est verum : sed videtur sub specie- 
bus veri Sacramenti, sicut dictum est. 
Et commendatur devotio fidehum mani- 
bus protensis, et visu occurrentium ei : 
et significatur hoc, Exod. xix, 17 etseq. , 
ubi legitur, quod cum Dominus descen- 
deret, omnes occurrerunt ad ostia taber- 
naculorum suorum, et viderunt Domi- 
num. Cenes. xxxii, 30 : Vidi Deum fa- 
cie ad faciem, et salva facta est anima 
mea. Numer. xxi, 8 : Fac serpentem 
seneum, et pone eum pro signo : c/ui per- 
cussus adspexeril eum, vivet. 

Sic ergo terminatur pars, qua; est de 
Sacramento corporis. 



« Et accipiens calicem, gratiasegit, ^ 
et dedit illis, dicens : Bibite ex hoc 
omnes. 

Hic est enim sanguis meus novi « 
testamenti, qui pro multis efTundetur 
in remissionem peccatorum. » 



Tangit hic Sacramentum sanguinis. Et 
si quaeritur, cum corpus non sit sinc 
sanguine, nec sine anima : et haec ambo 
non sinl sine deitate, cui unita sunt : 
quare oportuit haberi specialiter Sacra- 
mentum sanguinis ? Et dicendum adhoc, 
quod in mcmoriale summa? dilectionis 
instituit Deus hoc Sacramentum. Opor- 
(uit autem nos maxime recordari maxi- 
mi in factis Christi, et maximi in passio- 
nibus. Maximum autem in factis est; 
quod corpus suum dedit in cibum : 



I 



IN EVANG. MATTJI^I, XXVI-iT, 28. 



11)5 



quia per hoc omnes nos sibi univil, cum ordinavit in me charitatem. Fulcite me 
incarnationc non univeril sibi nisi unius /lori/ms, stipate me malis, quia amore 



solius nalurani, Undo Hilarius dicit, 
quod c< per istud Sacramenlum onmes 
« naturaliter Ghristo unimur. » JMaxinmm 
autem in passionibus est, quod sangui- 
nem fudit et nobis illum iufudit : ct ha3c 



liuKjueo. Psal. xxn, \\ : Calix rneus ine- 
brians quam pneclarus est ! Sic ergo 
vinum est cabdum, portativum, Iwtifi- 
cans, spem elevans, et inebrians : quae 
omnia sunt in Sacramento, quod calefa- 



est causa quod oportebat habere speciale cit dcvotione, potat refectione, iictilicat 

memoriale Passionis. Est autem corpus spirituali exsultalione, spem certificat 

in cibum, et sanguis in potum, et cor- magni meriti, quod est in Passione : ine- 

pus in pretium, et sanguis in ablutio- briat autcm charitate. Psal. cxvi, 13 : 

nem. Apocal. i, 5 : Dilexit nos^ et lavii Caliceni salutaris accipiam, etc. Genes. 

nos a peccatis nostris in sanguine suo. xlix, H : Lavabit in vino stolam suam, 

Dicit igitur : et in samjuine uvse pallium suum. 



« Et accipiens. » 

Dicit autem hic novem circa Sacra- 
mentum sanguinis : quorum primum 
est operatio divinae virtutis in manibus 
humanis : et hoc notatur, cum dicit : 
« Accipiens. » Tactu enim enim contu- 
lit transsubstantiabilitalem, sicut dictum 
est *. Psal. Lxxiv, 9 : Calix in manu 
Domini vini meri plenus misto. 

Secundo tangit materiam, cum dicit : 

« Galicem. » 

Galida est potio, simplex vinum, quod 
vere potus est, praecipue dulce et ru- 
beum, quod designat sanguinem : unde 
comparat se viti, Joan. xv, 3 : Ego sum 
vitis, vos palmites. Hoc est vinum, de 
quo dicitur, Gantic. vii, 9 : Dignum di- 
lecto meo ad potandum, labiisque et 
dentibus illius ad ruminandum. Psal. 
ciii, 15 : Vinum lietificat cor hominis : 
et bonae spei facit hominem, ut dicit 
Philosophus. Judicum, ix, J3, dicit vi- 
tis : Numquid possum deserere vinum 
meum, quod Isetificat Deum el homines ? 
Inebriat etiam, III Esdrae, iii, 10 : For- 
te est vinum. Gantic. v, 1 : Inebria- 
mini, charissimi. Gantic. ii, i et o : In- 
troduxit me rex in cellam vinariam : 



« Gratias egit. » 

Supra dixit : lienedixit, hoc est, gra- 
tias egit, dicens, quod in passionibus de- 
bemus gralias agere, dicentes illud 
Apostoli, ad Roman. viii, 18 : Non simt 
condignse passiones Jiujus tcmporis ad 
futuram gloriam quse revelabitur in 
nobis. Joan. xi, 41 : Pater, gratias ago 
tibi, quoniam audisti me. Supra, xi, 
23 : Confiteor tibi, Pater, Domine coeli 
et terrse. I ad Gorinth. x, Itl : Calix be- 
nedictionis, cui benedicimus, Jionne com- 
municatio sanguinis Christi est ? 

Sed hic non dicitur calix mistus aqua : 
quare ergo Ecclesia miscct ? Ad hoc di- 
cendum, quod Apocal, xvii, 15, dicitur, 
quod aquai sunt populi et gentes ^ : et 
quia vult signiticare transitum populi in 
Christum, ideo miscet : insipidum popu- 
lum designans in saporem gratiae Ghristi 
transiturum : ethoc designatur, Proverb. 
IX, 3, ubi sapientia loquitur dicens : 
Dibite vinum quod miscui vobis. Et de 
hoc specialiter gratias agit : quia in hoc 
redemptus est populus : ct hoc signilica- 
vit, Joan. ii, 7 et seq., aquam mutans 
in vinum. Unde et tam paruin aquae de- 
bet poni, quod tota transeat in vini na- 
turam. Ex quo enim non ponitur nisi 



* Cf. Supra, XIV, 19. 

^ Apocal. XVII, 15 : Aqux quas vidisti. 



popu- 



li sunt, et genles, et linguae. 



166 



D. ALB. MAG. ORD. PRJED. 



propter signiric<ituni, tantum facit ibi 
gutta, quantum faceret mare totum. 

Quartum est in potestatis coUationc : 
et hoc tangit, cura dicit etiam : 

« Et dedit illis, » 

In potestate consecrandum, et confi- 
ciendum, et distribuendum : et hoc si- 
gnificatum est, Supra, xxv, 1 i : Tradi- 
dit illis bona sua. Isa. lxiii, 7 : Miscra- 
tioiium Domini recordabor, laudem Do- 
mini super omnibus ciuse largitus est no- 
bis. II ad Corinth. ix, 15 : Gratias Deo 
super inenarrabili dono ejus. 

« Dicens : Bibite ex hoc omnes. » 

Quintum est, quod est sumptio com- 

municationis. Psal. lxxx, 17 : De petra^ 

melle saturavit eos, hoc est dulcissimo 

sanguine de petra Christo fluente. I ad 

Gorinlh. x, 3 et 4 : Omnes eamdem es- 

cam spiritalem manducaverunt , et om- 

nes eumdem potum spiritalem biberunt 

[bibebant autem de spiritali, consequente 

eos, petra : petra autem erat Christus). 

Hic sanguis habet ea quse sunt potus : 

nutrimentum enim vehit, membris in- 

fluit, incensa exstinguil, arida infundit, 

indurata remollit, sitim exstinguit : et 

ideo vere cst potus. Joannis, vi, o() : 

Sanguis meus vcrc est potus. Propter 

primum dicitur, Isa. lxvi, 12 : Ego decli- 

nabo sicut flumen pacis, et quasi torren' 

tem inundantem gloriam gentium, quam 

sugetis. Propter secundum dicit, Psal. 

XXXV, 9 : Inebriabuntur ab ubertate do- 

mus tuse: et torrente voluptatis tux po- 

tabis eos. Propter tertium dicilur, Eccli. 

XV, 3 : Aqua sapientise salutaris potabit 

illum. Aqua enim refrigerat, et praecipue 

quge de latere Christi est egressa '. ]*ro- 

pter quartum dicitur in Psalmo lxiv, i J : 

In stillicidiis ejus laetabitur germinaiis, 

ariditate jam amissa. Propter quintum 

dicitur, quod sicut sanguis hirci mollit 



adamantem, ita sanguis Christi pro pec- 
catis oblatus mollit cor durum, Ad Hebr. 
IX, 13 et li : Si enim sanguis hircorum 
ct vitulorum inciuinatos sanctificat ad 
emundationem cafnis, quanto magis 
sanguis Christi emundabit conscientiam 
nostram ad serviendum Deo vivcnti. 
Propter sextum dicilur, Joan. iv, 13 : 
Qui biberit ex aqua cjuam ego dabo ei, 
non sitiet in seternum. Haec est enim mi- 
sta sanguini lateris Christi. 

« Hie est enim sanguis meus. » 

Hoc est sextum, et pertinet adformam 
Sacramenti : in verbis enim his fit trans- 
substantiatio vini in sanguinem. Et quod 
additur : « Novi et ceterni testamenti, » 
et « mysterium fidei, » competit Sacra- 
mento jam perfecto. 

Sed tunc quseritur : Utrum sint duo 
Sacramenta propter duas materias et 
formas ? Et dicendum, quod non : quia 
verum Sacramentum est corpus Christi, 
quod idem et totum est sub formapanis, 
et sub specie vini. Et si objicitur de col- 
lecta, qucB dicitur : « Perficiant in nobis, 
« Domine, tua Sacramenta quod conti- 
« nent. » Dicendum, quod hoc dictum 
est propter species exteriores visibilium 
elementorum Sacramenti, Ad Hebr. ix, 
12 : Per proprium sanguinem introivit 
semel in Sancta, seterna redemptione in- 
venta. 

« Novi testamenti. » 

Hoc est septimum, ct est sanguinis 
proprius effectus : quod videlicet dedicator 
est novi testamenti quo testatus est no- 
bis haereditatem. Ad Hebr. viii, 8 et 9 : 
Ecce dies venient, dicit Dominus, et 
consummabo super domum Israel, et sii- 
pcr domum Juda testamentum novum : 
non secuiidum testamentum quod feci 
patribus eorum ^. Ad Ilebr. ix, lo : Ideo 
novi testamenti mediator est, ut morte in- 



* Cf. Joan. XIX, 34. 



* Cf. Jerem. xxxi, 31. 



TN EVANCl. MATTH.EI, \.\VI-28, 20,30. 



107 



tcrccdcnlv , in icdcmplioncm cannn prie- 
varicationum qiiiv: crant sub prinri tcsta- 
mcnto, rcpromissioncm accipia^il, qui 
vocati siDit ictcrn/c li;ercdilalis. 

(( Qui ppo mullis etlundolur. » 

Octavuin cst, et esl linis. I^t dicil : 
(( l*r() multis » eireclivo, liccl pro oin- 
nihus sidficicnter clVusus sil. Psal. xxik^ 
10 : Qu;r> utilitas in sanguinc nico, d//m 
dcsccndo in corrt/ptioncm ? su|)[)lc, in 
his pro quihus cirudi sanguincm. 

« In remissionem peccatorum. » 

i\onum est, et est intentio. Ad Ilebr. 
IX, 22 : Sinc sanguinis cffusionc non fit 
rcmissio. Ad Hebr. xnr, 12 : Jcsus, ut 
sanclipcarcl per suum sa/iguincm popu- 
lum, cxtra porlam passus est. Hinc cst, 
quod dicit Apostolus, ad Hcbr. ix, 19 ct 
20 : Lccto omni mandato lcgis a Mogsc 
univcrso populo, accipiens sanguinem vi- 
tulorum et hircorum, cum aciua, et lana 
coccinca, et hgssopo, ips//m quoque li- 
brum et omncm populum aspcrsit, di- 
ccns : Hic cst sangi/is testamenti, quod 
ma/idavit ad vos Deus '. 



(( Dico autem vobis, non bibain 
amodo de hoc genimine vitis, usque 
in diem illum cum illud bibam vobis- 
cum novum in regno Pntris mci. 

Et hymno dicto, exierunt in mon- 
tem Oliveti. » 

Hic ponitur Vctcris Tcstanicnti cl Sa- 
cramcnti lcrminalio. Et dicit duo, scili- 
cet cessationcm Veteris, et inclioationcm 
Novi. 

Ccssationcm Vcteris tan^it dupliciter, 
per auctoritatem finienlis i[)suni, el pcr 
inliibitionem ritus : 



l)c [)rim() (licit : « Dico aulcm voliis, » 
(Jiii auclor siim legis. Ex quo cnim cahx 
san-^ninis mei novi tcstamenti dedicator 
cst, ideo velcravil. Ad Hebr. viii, Ei : 
Dircndo novum, velcravil prius. Quo/l 
aulcm antiq//atur, nt scnescit, propc iu- 
tcritum c.st. n Dico autcm vobis, » \h^v 
qucm gratia ct veritas facla csf '. Et ideo 
scmen saeculare et sanctilicationis cultu- 
r;r dc ctelero tcrmino : ([uia sicut supra 
(hxi, XI, |:}: Omncs prophctn' ct lcx 
usq//c ad Joanncm prophetavcrui/t : et 
ex tunc apcrtc nova gratia pra^dicari in- 
cc[)it, quoe modo in passionc mea con- 
summatur. 

Et idco dicit : (( Non bibam, amodo, » 
ego in membris meis, (( dc hoc gcnimine 
vitis, » dc cujus gcniminc bibi in ccena 
agni typici. Lcvit. xxvi, 10: « Vetcra no- 
vis s/ipcn:cnicntibus projicictis. « (\<;- 
q//c. » Exclusivum est, quia nec tunc 
bil)am. (( In dicm » surgcntis auroric 
resurrcctionis, quando ad matutinum 
surgit la?titia post fletum passionis, qui 
ad vesperam demorabitur, quando post 
noctem, quae prsecessit, abjectis operibus 
tencbrarum, indutus armis lucis filios iu- 
cis cfficiam. 

« Cuni, )) in membris meis, (( ill/id 
bibam novum, » quod nunc institui, 
« vobiscum, » quos ministros institui, 
« in » novo « rcgno Patris mei : » quod 
csl 1'kclesiasticae potestatis perfectio, in 
sacro principatu et urbanitatc continente, 
et ofliciorum distributione, ct leiiibus 
justitiai' : lucc cniin omnia sunt dc regno, 
juxta ilhid Malach. i, 10 ct II : M//nus 
non s//scipiam dc manu vestra. Ab ortu 
o/im solis //sq/ic ad occasum, magn//m 
cst nomci/ incum in gentib//s : et in 
oinni loco s//nct/fcal//r ct offert/ir i/omini 
meo oblatio nii/nda. Hoc significalura 
cst, Gencs. xiv, 18, ubi JMclchiscdech 
obtulit pajicm et vinum AbraliaB reverso 
a csede rcgum. Et idco post Sacerdotium 
hndticum dixit Spiritus sanctus : Tu es 



' Cf. Exod. XXIV, 31. 

- Joan. I, 17 : Grntia el rnila^ per Jesum 



Cliristum facla est. 



168 



D. ALB. MAG. ORD. PR^ED. 



SR 



»9 



Sacerdos m a^lernum secundum ordinem 
Melchisedech * : eo quod post sacerdo- 
tium non succedet aliud. 

Aliter etiam exponitur, sed non ita 
bene, quod sit sensus : « Non biham 
amodo, » a tempore passionis, « de hoc 
genimine vitis, » hoc cst, mei calicis : quia 
non plus patiar : et tunc quod sequitur : 
« Usque dum,- etc, » esl inclusivum : 
quia etiam de caetero non bibam plus 
calicem passionis. Et sic dicebat, Supra 
XX, 22 : Potestis bihere calicein, ciuem 
ego hibiturus sum ? Ad Roman. vi, 9 et 
10 : Christus resurgens a mortuis jam 
non moritur, mors illi ultra non domi- 
nahilur. Quod enim mortuus peccato, 
mortuus est semel : quod autem vivif,vivit 
Deo. 

« Et hymno dicto, etc» 

Pars est, in qua est gratiarum aclio. 
Psal. XXI, 27 : Edent pauperes, et satu- 
rahuntur, et laudahunt Dominum qui 
requirunt eum : vivent corda eorum in 
saeculum saeculi, 1 ad Thessal. v, J8 : 
In omnibus gratias agite. 



« Tunc dieit illis Jesus: Omnes vos 
scandalum patiemini in me in ista 
nocte. Scriptum est enim : Pcrcutiam 
pastorem, et dispergentur oves gregis. 

Postquam autem resurrexero, pra- 
cedam vos in Galileenm. » 

Hic incipit ponere circumstantias op- 
purtanitatis ex loco, in qno caplus esl 
Dominus sine turbis, ad quem decbnavit 
propter sequestrum quod exigit quies 
orationis. Unde, Joan. xii, 2, dicitur, 
quod sciehat autem ct Jndas locuin, quia 
frequenter Jesus convcncrul illuc curndis- 
cipulis suis. 

Dividitur autem iu duas partes ita : 
Prima continef tracHlionis fulura^, se- 



cundum quod inductiva est scandali, 
prsedictionem : in secunda autem tangi- 
tur soHtudo captata propter oralionem, 
ibi, ^. 3(j : « 7Vmc venit Jesus cum illis 
in villam, qux dicitur Gethsemani. 

\n prima duo continentur : quorum 
primum est praedictio scandali gcneralis 
ex traditione : in secundo autem tangi- 
tur scandalum spirituale Petri, ibi, t- 33 : 
« liespondens autem Petrus. 

Circa primum tangunlur Iria, scilicet 
praedictio scandab, quod est signum 
prsescientiae divinse : confirmatio Scrip- 
turee, quod est signum divin^praeordina- 
tionis eoruin quae sunt in passione : et 
prsedictio resurrectionis, quse est tempe- 
ramentum tristitiee : prinmm enim os- 
tendit passionem esse voluntariam in 
ipso patiente, secundum confirmat fidem 
in audiente, teitium autem praevenil tem- 
perando scandalum in infirmitate. 

Dicit igitur : « Tunc, » in monte Oli- 
veti constitutus, ubi exspectabat tradito- 
rem, « dicit illi Jesus, » volens praemu- 
nire de futuro scandalo. Gregorius : « Mi- 
« nus enim jacula feriunt, quae praevi- 
« dentur. Et nos tolerabibus mundi mala 
« suscipimus, si contra haec per clypeum 
praescientiae communimur. » Joan. xiv, 
29 : Et niinc dixi vohis prius ([uam fiat, 
ut cum factum fuerit, credatis. 

« Omnes vos, » eo quod estis adhuc 
pusilU in fide. Supra, xiv, 31 : Modicae 
fidei, quare duhitasti ? 

« Scandalum patiemini. » Supra, xviii, 
7 : Necesse est enim ut veniant scandala : 
verumtamen vaehomini illiper quem scan- 
dalum venit ! Intelligiturautem hic scan- 
dalum passivum, quod est impactio in in- 
firmitatem Christi : activum autem scan- 
dalum fecit Judas : de quo dicitur, Su- 
pra, xviii, 6 : Qui scandalizaverit unum 
de pusillis istis qui in me credunt, expe- 
dit ei ut suspendatur niola asinaria in 
collo ejus, et demergatur in profundum 
maris. 

« In me, » lioc est, in mea infirmitate : 



* Psal. cix, 4. 



IN EVANG. MATTHtET, XXVI-31, 32, 33. 



169 



quia tradar sicul ignarus futurorum, ca- ejus quia surrexit^ et ecce prsecedit vos 

j)i;ir sicul iinpotens agendoruni, illudar in Galilieam : ihi eum videbitis : ecce 

et accusahor sicut reus maloruni. Luc. pnedixi vobis. Ibi enim incepit pra-di- 

II, Si : Ecce positus est hic in ruinam et care, et ibi voluit bjcein resurrectionis 

i)i resurrectionem midtorum in Israel, et ostendere : non quoniam prius non ap- 

in signum cui contradicetur. paruerit, sed quia primo ibi mandata de 

<i In isla nocte, » quando non modo Ecclesia instituenda dedit. Ibi enimdixit: 



lucis exterioris occasus est, scd lux vera, 
qux illuminat omnem hominem venien- 
tem in liunc mundum ', sua2 claritatis 
pati videbitur occasum. Job, ui, (1, i ; 
Noctem illam tenebrosus turbo possi- 
deat... et non illustretur lumine. 

« Scriptum est enim. » 

Et sic patet, quod est ordinatio divina 
prcfidicta a Prophetis. Eccli. xxxvi, 18 : 
Prophetae tui fideles inveniantur . Est au- 
lem scriptum, Zacliariee, xm, 7 ^ : « Per- 
cutiam pastorem^ » Cliristum, qui dicit, 
.Toan. X, 11 : Bonus pastor animam suam 
dat pro ovibus suis. « Et dispergentur 
oves gregis. » Tll Reg. xxii, 17 : Vidi 
cunctum Israel dispersum in montibus, 
quasi oves non habentes pastorem, sine 
consolatione de dispersione. Quia dicitur, 
Ezecbiel. xxxiii, 11 et 12 : Ecce ego re- 
quiram oves 7neas..., et liberabo eas de 
omnibus locis in quibus dispersse fuerant 
in die nubis et caliginis. Et, Joan. xvi, 
32 : Ecce venit hora, etjam venit, ut dis- 
pergamini unusquisque in propria, et me 
solum relinquatis. Nostra littera sic ha- 
bet, Zachar. xiii, 7 ; Framea, suscitare 
super pastorem meum, et super virum 
cohxrentem mihi, dicit Dominus exerci- 
tuum : percute pastorem, et dispergentur 
oves. Septuaginta sic : « Percute pasto- 
rem, et eripe oves. » 

« Postquam autem resurrexero. » 
Temperamentum est tristitise. « Prgece- 
dam vos in Gaiilseam. » Sophon. iii, 8 : 
Exspecta me in die resurrectionis. Tnfra, 
xxviu, 7 : Cito euntes, dicite discipulis 



Euntes hi mundum universum. etc. ^. 

« Respondens autem Petrus, ait illi : 
Etsi omnes soandalizati fuerint in te, 
ego numquam scandalizabor. » 

Tlic tangit scandalum specialc Petri, 
qui vertex vocatur Apostolorum, Et tan- 
guntur duo : quorum primum est, in quo 
Petrus ex fervore prseponit se imbecilli- 
tati aliorum : secundum autein, in quo 
confidit se fortiorem omni gravitate peri- 
culorum, ibi, >r. 3a : « Ait illi Petrus : 
Etiamsi oportuerit , etc. » 

In primo horum adhuc sunt duo : in 
quorum primo Petri fervor minus exper- 
tus (^xprimitur : in secundo autem per 
sa[)ientiam Ghristi modesle reprimitur, 
ibi, t. 34 : Ait illi Jesus : Amen dico 
tibi, etc. 

Dicit igitur : 

« Respondens autem Petrus, ait illi. » 
Nec est mendacium, nec temeritas : sed 
fervor dilectionis sapienler diligentis. 

« Elsi omnes scandalizati fuerint in 
te, » hoc est, in tua infirmitate causam, 
vcl occasioiiem ruinee acceperint, « ego 
numquam scandalizabor. » Accepit (idu- 
ciam ab eo, quod ante, multis retro 
abeuntibus, cum Ghristus diceret paucis, 
qui remanseranl : Numquid et vos vultis 
abire ? dixerat Petrus : Domine, ad quem 
ihimus ? verba vitfe seternse habes *, Et 
quia lunc perstiterat, putabat se in seter- 
num non commovendum. Psal. cxxiv, 1 : 
Qui confidunt in Domino sicut mons 
Sio/i, non commovehifur in ;pternum. 



33 



* Joan. I, 9. 
' Zacliar. xiii, 
gentur oves. 



Percute pastorem, et disper- 



^ Marc. XVI, 15 

4 Cf. Joan. VI, 68 et 69. 



l70 



I). ALB. MAG. ORD. PRtED. 



Amor enim ita ropleverat eum, quod de 
nullo nisi de non recedendo a Christo 
cogitabat. Ad Roman. vui, 38 et 39 : 
Certus sum quia neque mors, neque vi- 
ta..., neque creatura alia poterit nos se- 
parare a charitate Bci, quce est in Chri- 
sto Jesu. 



« - « Ait illi Jesus : Atnen dico tibi, qaia 

in hac nocte, antequano gallus cantet, 
ter me negabis. » 



Repressio est fervoris Petri. 

« Amcn dico tibi, » hoc est, vere, qui 
sum veritas. Joan. xiv, 6 : Ego sum via, 
et veritas, et vita. « Quia in hac nocte, » 
non tam exteriori quam interiori. Sa- 
pient. xvn, 3 : Ignis quidem nuUa vis, 
nec siderum limpidae flammse poterunt 
ilhiminare illam noctem horrendam. 

« Antequam gallus cantet, » Sic tres 
Evangelistae dicunt : Matthaeus, Lucas, 
Joannes. Solus Marcus xiv, 30, dicit : 
Priusquam gallus bis voccni dederit. Et 
solvitur contrarietas, quse videtur : quia 
in mente quidem Petri concepta negatio 
tota deliberatione perfecta fuit ante pri- 
mum gallicantum, sed in operis exsecu- 
tione non fuit ante primum perfecta 
trina negatio, nisi postquam gallus bis 
vocem dedit, sicut dicit Marcus. Job, 
xxxvHi, 36 : Quis dedit gallo intelligen- 
tiam ? Naturale enim est, quod anima- 
lia, quse parum circa propria sollicitan- 
tur, fortiter percipiunt mutationes ele- 
mentorum qua3 fiunt ex renovatione an- 
gulorum solis : et ideo sero et media 
nocte ct mane, quando angulos horizon- 
tis et mcdiae terrse mutat sol, gallus can- 
tat : ct hoc vocatur intelligentia. 

« Ter me negabis. » Sed cum Petrus 
liberum arbitrium ex dicto Domini non 
amiserit, potuit fieri post hoc diclum, 
quod non negasset : igitur potuit va- 
cillare diclum Domini, quod est impossi- 
bile. Supra, xxiv, 3.'i : Ccelum et terra 



iransibunt, verba autem mea non prse- 
teribunt. Adhoc dicendum videtur, quod 
cum dicitur, « ter me negabis, » est di- 
ctum quasi res dependens ad futurum, et 
ideo contingens, quod neque verum est, 
neque falsum, et quoad hoc super ipsum 
cadit Petri liberum arbitrium. Dictum 
autem hoc in dicente consideratum non 
respicit futurum, sed ab seterno praesci- 
tur : et quoad hocest immobilis veritatis, 
et sic non cadit super ipsum arbitrium. 
Unde non sequitur, si non negasset, quod 
vacillasset dictum Domini : sed sequitur, 
quod tunc non fuisset prsescitum : etideo 
a Domino non prsedictum fuisset. Non 
advertit Petrus illud Ecclesiastici, xxvii, 
(i : Vasa figuli probat fornax, et homi- 
nes justos tentatio tribulalionis . Domi- 
nus autem et hunc caecum fervorem et 
casum Petri permisit, ut in seipso disce- 
ret, qualiter aliis compati pastor Eccle- 
siae deberet : et hsec est sententia Grego- 
rii. Eccli. xxxiv, 9 : Quinon est tentatus, 
quid scit ? Et, Eccli. xxxi, 18: Intellige 
qux sunt proximi tui ex te ipso. 



« Ait illi Petrus ; Etiamsi oportuerit 
me mori tecum, non te negabo. Simi- 
liter et omnes discipuli dixerunt, » 



Dic ostenditur, qualiter Pctrus pro- 
miltit se omnibus peiiculis fortiorem. Et 
tanguntur duo : promissio conlidenlioe 
Pelri, et aliorum consensus discipulo- 
rum. 

« Dicit igitur : « Eiiamsi opporiuerit 
me mori iecum. » Sciebat enim illud 
Cantic. viii, (>, quod fortis est ut mors 
dileciio. II Reg. xv, 21 : Vivit Dominus, 
ei vivit dominus nwus re.x, quia in quo- 
cumque loco fueris, domine mi re.i , 
sivc in morte, sive in vita, ibi erit servus 
iuus. IV Reg. II, 2, l, () : Vivit Dominus., 
et vivii anima tua, quia iion derelin- 
quam te. Advertit forte, quod Dominus 
prceceperat : Ne terrecmwii ab his qui 



IN EVANG. MATTll.^EI, XXVi-:i3, ;5G, 'M, 38, :iy. 



171 



occidwit corpus, ei posl luec non liabent 
aniplius quid faciaiit '. 

« Similiter et omiies discipuli dixe- 
runt. » 

Peiro consctilicntes : ct idco ctiam solus 
Pctrus corrigilur, ut pcr ipsuni alii corri- 
gantur. Luc. xxu, :}l et 32 : Simon, Si- 
mon,ecce Satanas expeticit vos ut cribraret 
sicut triticnm : ego auiem rogavi pro te 
ut non deficiat fides tua : et tu aliquando 
conversus, confirma fratres tuos. Istis 
poterat dici quoddicit Apostolus adTitum, 
I, 1(5 : Confitentur se nosse Deum, factis 
auiem negant. Et illud Eccle. v, 3 : Si 
quid vovisii Deo, ne moreris reddere : 
displicet enim dei infidelis ei siulia pro- 
missio. 



n^ « Tunc venit Jesus cum illis in 

viilam quse dicitur Gethsemani, et 
dixitdiscipulis suis : Sedete liic, donec 
vadam illuc, et orem. 

15^ Et assumpto Petro et duobus filiis 

Zebedaei, ca?pit contristari et moestus 
esse. 

3g Tunc ait iliis: Tristis est anima mea 
usque ad mortem : sustinete hic, et 
vigilate mecum. 

j^ Et progressus pusillum, procidit in 
faciem suam, orans et dicens : Pater 
mi, si possibile est, transeat a me calix 
iste : verumtamen non sicut ego volo^ 
sed sicut tu. » 

Hic langit sequestrum orationis, quod 
qusesivit : ubi orans pro Immani genei'is 
redemptione inveniretur a traditore, et a 
turbis Tangit autem hic tria : scilicet, 
quam quiete, etquam vigilanter, et quam 
instanter oportel orare in tentatione. Et 
post haec tria, docet quam patienter, et 



quam constantcr opoitet se exliiberc 
passioni, ibi, in medio f. i.j : « Dorniiie 
jam, et requiesciie . » 

Prima tria patent in Littera. 

Circa [)rimum dicit septem : primum 
cst, quod elcgit hjcum orationi quictae 
congruum : secundo, a communifrequcn- 
tia etiam bonorum recessum : tcrlio, 
i^uarum passionum lidule adhibet testi- 
nuuiium : quarto, in oratione etiam a 
paucis procurat silcntium : quinto, hu- 
militalis in orando praetendit signum : 
sexto, in prima orationis parte humanum 
ostendit alfectum : septimo, divinte vo- 
luntatis in omnibus praeponit consilium : 
et islaper ordinemin Litteracontincntur. 

De primo dicit : « Tunc cenit Jesus cum 
illis in villam qux dicitur Gethsemani. » 
Lucas dicit in monte Olivarum factum 
esse^, Joan. xvni, 1, dicit, quod egressus 
est Jesus trans tot^rentem Cedron, ubi erat 
hortus in quem introivit ipse el discipuli 
ejus. Et dicendum, quod idem lotum : 
quia torrens Ccdron est in valle montis 
Olivarum, quam transgressus fuit Jesus. 
Gethsemani autem est casale quoddam 
ad radices montis Oliveti, juxta quod 
erat hortus consitus arboribus, in quo 
facta sunt quse hic narranlur. II Reg". xv, 
23 : Rex transgrediebaiur iorrentem Ce- 
dron, et cunctus populus incedebat con- 
tra viam qux respicii ad dcserium. Et in 
hoc notatur captatio occulti loci seque- 
strati a tumultu mundi, quando volumus 
orare. iMarc. vi, 31 : Venite seorsum in 
deserium locum, ei requiescite pusillum. 
Osee, II, li : Ducam eam in soliiudi- 
nem, et loquar ad cor ejus. 

« Ei dixit discipulis suis, » volendo 
secedere etiani ab intimis tempore oratio- 
nis, ne interrogationibus inquietarent 
eum : « Sedeie hic, donec vadam illuc, et 
orem.. » (ienes. xxn, o : Exspectaie hic 
cum asino : ego ei puer illuc usque pro- 
perantes, posiquani adoraverimus, rever- 
ieniur ad vos. In hoc autem quod dicit : 



' Luc. XII, 4. Cf. etiam, Matth. x, 28. constietiidincm in montcm Olivarwn. Seciiti sunt 

* Luc. XXII, 39 : Et cgressus ibat secimdum autem lUum et discipuU. 



172 



D. ALB. MAG. ORD. PRJED. 



« Sedele, » quietem indicit, qua indiget 
orans. Psal. cxl, 2 : Dirigatur oratio 
mea sicut incensum in conspectu tuo : 
clevatio manuum mearum sacrificium 
vespertinum. » 



« Et assumpto Petro, » 



Qui Apostoloruni fuit princeps, et Ec_ 
clesise fundamenlum, « et duobus filiis 
Zebedsei, » quorum unus Theologorum 
summus, alter primus Apostolorum pro 
Christo martyrio laureatus, qui testes 
essent Immanarum passionum, quas sus- 
tinuit : et per hoc a futuris caverent hse- 
resibus. Cantic. ii, 15 : Capite nobis vul- 
pes parvulas, qucp demoliuntur vineas : 
nam vinea nostra floruit . Deuter. xix, 15 : 
In ore duoriim aut trium lestium stabit 
omne verbum. Isa. liv, 2 et 3 : Vidimus 
eum..., novissimum virorum, virum do- 
lorum, et scicntein infirmitatem. Unde 
unus teslium Petrus dixit, 11 Petr. i, 10: 
Non enim doctas fabulas secuti notam fe- 
cimus vobis Domini nostri Jesu Christi 
virtutem. Alter autem, I Joan. i, 1 et 2 , 
dicit: Quod fuit ab initio, quod audivi- 
mus, quod vidimus oculis nostris, c/uod 
perspeximus et manus nostrse contrecta- 
verunt de verbo vitse : et vita manifes- 
tata est, et vidimus.^ et testamur, et an- 
nuniiamus vobis, etc. 

Quid autem isti testificentur, subdit : 
quia coram eis 



« Ca^pit contristari et moestus esse, » 



Lt scirent eum [)ropheliiE congruere, 
quce inducta est : Virum dolorum, et 
scientem infirmitatem, et verum homi- 
nem veras sentire passiones humanas, et 
jam in coi'de pati angustias, ut interior 
passio exteriorem praevenirct : jani enim 
gladius intus vulnerabat. Isa. liu, t: 
Vere lanyuores nostros ipse tulit, et dolo- 



res nostros ipse portavit. Erubescat igitur 
Manichaeus haec phantastica dicens fuisse, 
et non vera. Marc. xix, 33 : Ccepit pa- 
vere, et tsedere. 

Sed objicitur quod, Proverb. xii, 21, 
dicitur : Non contristahit justum quid- 
quid ei acciderit. Christus autem super- 
JQstus fuit, Ad hoc dicit Hieronymus, 
quod est tristitia passio, et tristitia pro- 
passio. Passio est^ quse movet sensuali- 
tatem, et qualitatem suam fortiter impri- 
mit in eam. Propassio subitus motus est, 
qui licet tangat, tamen cor ab aequalitate 
deducens non alterat : et hunc dicit mo- 
tum in Christo fuisse. Sed contra hoc 
est, quod ul dicit Dionysius ad Gaium 
monachum : « Subito fit, quod fit praeter 
spem. » In Chrislo autem nihil preeter 
spem factum est, et praevisionem : nihil 
igitur subitum fuit in ipso. Adhuc autem 
de Sanctis, qui minus fortes sunt, dici- 
tur, Sapient. iii, 1 : No7i tanget illos 
tormenturn mortis : ergo multo minus 
tetigit Christum, qui comprehensor fuit, 
et viator: et gaudium comprehensionis 
exclusit in eo vim passionis. Et his con- 
sentire videtur Hilarius. Sed dicendum, 
quod Christus vere propassione tristatus 
est, et contristatus, hoc est, simul in 
sensualitate, et ratione sive corde trista- 
tus : et magis etiam tristatus omnibus 
aliis Sanctis. Quanto enim vita sua fuit 
melior et dignior, tanto etiain fuit an- 
gustia mortis amarior. Et subilum, quod 
in Chrislo fuit, non dicitur respectu ra- 
tionis praevidentis, sed respectu mensu- 
rantis temporis. Et quod objiciturde aliis 
Sanctis, non est simile : quia anima illo- 
rum non habuit duas conjunctiones : et 
ideo conjuncta Deo abstrahebalur a 
carne (alias, corpore) et minus sensit 
pcenarum acerbitates. Sed Christi anima 
in comprehensioue, quae continua fuit in 
ipso, non abstrahebatur a carne : et ideo 
remansit sensus acerbitatis, et totus pa- 
tiebatur. Quia et ratio, ut erat natura et 
forma corporis regens corpus, necesse 
fuit ut eo plus doleret de morte immi- 
nente, quo scivit vitam esse meliorem, 



IN EVANG. MATT[r/EI, XXII-38, 39. 



173 



cujns privalio mors fuil. liide nunc vcre 
de ipso dicilur, quod laclus dolure cordis 
fuit inirinsecus '.Et J(!rem.xxxi, 20 : Con- 
turhald sunl viscera niea ^ Thren. i, 22 : 
Multi (jernilus mei, et cor meum mcerens. 
Et sicut in veritate patiebatur intus, 
ita expressit foris ad suarum passionum 
tesles, dicens : 

« Tunc ait illis: Tristis est anima 
mea. » 

« Ad lilteram, quia scivit privandam 
esse oplimam de mundo vitam, in qua 
necesse estplus dolere, sicut dicit Pliilo- 
sopims in Ethicis. 

« Usque ad morlem. » Usque non di- 
cit hic intensionem dejicientem in mortis 
desperationcm, sed dicit passionem du- 
rantem usque ad mortem. Ad Pliilip. n, 
8 : Factus obediens iisque ad mortem, 
mortem autem crucis. Simul autem do- 
cet eos in oratione in an^^usliato spiritu 
et contribulato esse ante Deum. Barucb, 
111, 1 : Anima in angustiis, etspiritus an- 
xius clamat ad te. Daniel. iir, 39 : In 
animo contrito et spiritu humiHlatis sus- 
cipiamur, etc. Psal. l, 19 : Sacrificium 
Deo spiritus contrihulatus , etc. 

« Sustinete hie. » 

Hic ulterius ostendit orantem esse de- 
bere solitarium. Unde ad tres quos pas- 
siouum testes assumpserat, dicit : « Sus- 
tinete hic, et vigilate mecum,)) ut omnia 
percipiatis veslra^ salutis mysteria. 

1 Pelr. IV, 7 : Estote itaque prudentes, 
et vigilate in orationihus. Ad Coloss. iv, 

2 : Orationi instate vigilantes. Eccb. ii, 

3 et 4 : Sustine sustentationes Dei : con- 
jungere Deo, et sustine, ut crescat in 
novissimo vita tua. Omne quod tihi ap- 
plicitum fuerit, aecipe : et in dolore sus- 
tine. Psal. xxiv, 3 : Universi qui susti- 
nent te, non confundentur. Psal. xxvi, 



I i : Exspecta Dominum, viriliter age : 
et con/ortetur cor tuurn^ et sustine Do- 
minum. I ad Corinlh. xvi, 13: Vigilate, 
state in fide, viriliter agite. 

« Et progressus ])usilluin. » 

Luc. XXII, il : Quantum j actus est la- 
pidis. Threii. iii, 28 : Sedehit solitarius, 
et tacehit : quia levavit super se. 

« Procidit in faciem suam, » videns 
quo caderet : non sicut Ileii, qui cadens 
retrorsum fractis cervicibus exspiravit ^. 
Et notat humilem debere esse orationem. 
Eccli. XXXV, 21 : Oratio humiliantis se 
nuhes penetrahit. I ad Corinth. xiv, 2o : 
Cadens in faciem suam adorahit Deum. 

« Orans. » Augustinus : « Oratio est 
« pius afTectus mentis in Deum. » Da- 
mascenus: « Oratio est ascensus intelle- 
« clus in Deum. » Et notat in hoc, quod 
abstractus a carne, et altus in spiritu de- 
bet esse orans. Joan. iv, 23 : Veri ado- 
ratores adorahunt Palrem in spiritu et 
verilate. Nam et Pater talcs quserit, qui 
adorent eum. I ad Corinth. xiv, l'> : Ora- 
bo spiritu, oraho et mente. Isa. xxvi, 9: 
Anima mea desideravit te in nocte, sed et 
spiritu meo in prsecordiis meis de mane 
vigilaho ad te. 

« Et dicens : Pater mi. » 

Notat dulcis alfectus debere esse ora- 
lionem : (( Quee enim dulcescit nomine 
« Patris, dat impetrandi fiduciam, » ut 
dicit Bernardus. Joan. iii, 33 : Pater dili- 
git Filium, ct omnia dedit in manu ejus. 

« Si possibile est. » 

Duo continct ista oratio : consona enim 
est oranti, et ei qui adoratur. Prima pars 
congruit oranti, cum dicit : « Si possi- 
bile est, transeat a me calix iste. » Per 
hoc enim, quoddicit : « Si possibile esf^ » 



' Genes. vi, 6. mea. 

- Osee, XI, 8 : Pariter conturbata est poenitudo ' Cf. I Reg. iv, 8. 



174 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



humani affeclus notat subjcctionem. VA 
per hoc, quod dicit : « Transent, » ha- 
mani affectus nolat veritatem, qui horret 
passionem. El ista est discreta et ordina- 
ta oratio : et ideo non est illi similis, de 
qua dictiim est, Supra, xx, 22 : Nescilis 
qiddpetatis. Et illi, de qua, 111 Reg. ii, 
23, diclum est : Vivit Dominns, quia 
contra animam siiam locutus est Adonias 
verbum hoc. Alius autem Evangelista 
Marcus, xiii, 30, dicit: Pater, omnia tibi 
possibilia sunt. Et lioc est verum de po- 
testate absoluta. Sed hic loquitur de po- 
testate ordinata per dispositionem consi- 
lii de rcdemptione humani generis et 
est sensus : Si possibile est salutem hu- 
mani generis, salvo per omnia tuo con- 
silio, aliter per me procurari. Tunc af- 
fectus humanus horret istam passionem : 
et hsec est agonia, qua natura passionem 
abhorruit : et ratio consilium statc vo- 
luit: et spiritus elegit voluntatem Patris 
impleri. Luc. xxii, 43 et 4i : Factus in 
agonia proUxius orabat : ct (aclus est 
sudor ejus, sicut guttx sanguinis decur- 
rentis in ierram. Hic Moyses electus Dei 
stans in confractione, tria habens in 
seipso agoniam moventia : in quibus no- 
tatur naturiE verilas, rationis prudcntia, 
etoptimoe obedientia voluntatis. 

Et hoc est, quod scquitur : « Verum- 
tamen non sicut ego, » sccundum natu- 
ralem humanae natur* atfectum, « volo, 
sed sicut tu. » Non sohim illud, quod 
volo tibi et tua^. conformctur voluntati, 
sed ctiam in forma, et modo, et tine tuae 
voluntatis : ut quod vis, et sicut vis, ct 
propter quod vis, per omnia fiat. Fecit 
enim, quod supra, vii, 10, docuit : Fiat 
voliuitas tua sicut in caelo, et in terra. 
Isa. XLvi, 10 : Consilium meum stabit, 
et omnis voluntas mea fiet. Quod autcm 
voluntas Dci fuit Llliristuiii pati, ct non 
transire ab eo cahccm, Isa. lui, 10 : Si 
posuerit pro peccato animam suam, vidc- 
bit semcn loiujievum, et voluntas Domini 
in manu ejus dirigetur. 



« Et venit ad discipulos suos, et in- 
venit eos dormientes : et dicit Petro : 
Sic non potuistis una hora vigilare 
mecum ? » 

llic tangit quam vigilantcr oportctora- 
re : et hoc docet exhorlatione, et exem- 
plo. 

In exhortatione tria facit : arguit, cx- 
hortatur, et causam exhortationis sub- 
jungit : et haec patent in littera. 

In redargutione causam pnTmittit red- 
argutionis praecepti in obedientiam, 
cuQi dicit : « Et venit ad discipulos 
suos, » tres vidclicet, quos sibi vicinio- 
res habuit : sicut et Moyses quasi tribus 
gradibus ad Dominum appropinquavit. 
Primo enim terminos circa montem po- 
suit, quo non appropinquaret populus : 
et secundo, paucis assumptis montem 
ascendit : et tertio^ etiam ab illis avulsus 
solus in cahginem intravit. Primum, 
Exod. XIX, 12. Secundum et tertium, 
Exod, XXIV, 14, 18. Sic Christus pluraU- 
tatem discipulorum primo divisit, et se- 
cundo paucos, quos assumpsit dimittens, 
solus ad orandum Patrem accedit. 

« Et invenit eos dormientes. » Contra 
hoc, quod dixerat : Sustinete hic, et vi- 
gilate meciim. Isa. li, 20 : Filii tui dor- 
mierunt in capitc omnium viarum..., 
pleni indignatione Domini, et incrcpa- 
tione Dei tui. I ad ThessaL v, 7 : Qui 
dormiunt, nocte dormiunt. 

ii Et dicit Petro, » qui se magna fa- 
cturum promiserat : et in eo increpat aUos. 
(c Sic non potuistis una hora vigilare 
mecum ? » quod tam modicum est : qua- 
si dicat : Memoriam habe tuce fragiUta- 
tis, et ne confidas tibi. Cantic. ii, 7 : 
Si ignoras tc, o pulcherrima inter mulie- 
res, egredere, ct abipost vestigia gregum, 
et pasce hoedos tuos juxta labernaculn 
pastorum. Ilcedi sunl defectus nalurales. 
Quasi dicatur : Considera te juxta eos, 
(jui pascunl, hoc est, satisfaciunt defedi- 
bus naturaUbus. Ad Roman. vii, 18 : 
Scio (luia non habitaf in mc, hnc est in 



40 



IN EVANG. MATTILEI, XXVI-il, 42, i;j, ii. 



17.") 



cnriie mea, honuin. Sain velle, adjacvt animani, el tencna inhabilatio depriniit 
mi/ii : /ler/icere autein bonum, non in- sensum muUa cofjilanleni. Ad Kijiaau. 
venio. vii, 2i : Infeli,jc ego liomo ! quis ine libe- 

rabit de corpore mortis hujus ? 



« Vigilate et orate, ut non intretis 
in tentationem. Spiritus quidem prom- 
ptus est, caro autem infirma. 

Itcrum secundo abiit, ct oravit, di- 
cens : Pater mi, si non potest hic ca- 
lix transire nisi bibam illum, fiat vo- 
luntas tua. » 

l']xhorlatio esl diio continens, scificot 
vigilanduin esse et oranduni. N^igilanduiu 
contra niahnn insidiaus, et oranduni, ut 
delur Ijonuui promovons. Quia dicit Da- 
mascenus, quod « oratio cst petitio de- 
« cenlium a l)eo. » « Vigilate. » I Petf. 
V, 8 : Sobrii estote et vigilate, quia ad- 
versarius vester diabolus taniquam leo 
rngiens circuit, qUcvrens quein devoret. 

« Et orate, ut non intretis in tentatio- 
neni. » Inlrare in tentalionem est per 
gradus tentationis, conseutiendo tenta- 
tioiii, progredi in praecipitium peccali. 
Su{)ra, VI, 13 : Et ne nos inducas in ten- 
tationeni. I ad Corinth. x, 13 : Tentalio 
vos non apprehendat nisi Jiumana : Fi- 
delis autem Deus est, qui non patietur 
vos tentari supra id quod poteslis, sed 
faciet etiam cum tentatione proventum 
ut possitis sustinere. 

IIujus cxhortationis subjungit causam 
dicens : 

« Spiritus quidem promptus est, » 

Qui superior pars est hominis, ad ima- 
ginem Dei insignita. Ad Roman. vn, 22 : 
Condelector legi Dei sccundum interio- 
rem hominem. 

« Caro auteiii infirina. » Joh, iv, 19 : 
Qui tcrrenum habent fundainentum, 
consumentur velut a tinea. Sapient. ix, 
lo : Corpus quod corrumpitur aggravai 



« Iterum secundo abiit, etoravit,di- 
cens. » 

Exempio docul, quod suasit exlior- 
tando. 

« Paler mi, si non potest, » consilio 
tuo moventc, « Iransire hic calix » pas- 
sionis, « Fiat voluntas tua, » quia luuc 
calicem salutaris accipiam, el nomeii 
Doinini invocabo ' : sicut prius exj)osi- 
tuui est. 



« Et venit iterum, et invenit eos dor- 
mientes : erant enim oculi eorum 
gravati. 

Et relictis illis, iternm abiit, et ora- 
vittertio, eumdem sermonem dicens. » 

Hic tertio ostendit orationera debere 
esse instantem : et est idem modus ex- 
ponendi, qui prius. « Invenit eos dor- 
mienles. » Et suhjungit causam : « Erant 
eiiim oculi eorum gravati, » prae tristi- 
tiffi ttedio. Psal. cxvni, 28 : Dormitavit 
anima mea pr<s txdio : confirma me in 
verbis tuis. Supra, xxv, o : Moram au- 
tem faciente sponso, dormitaverunt om- 
nes et dormierunt. 

Et ideo etiam hic non arguit eos, sed 

« Relictis illis, » 

IJt quicscant, ut postea recreati fugere 
possint, « iterum ahiit » ah eis, « et ora- 
vit lcrtio, eumdein sermonem dicens, » 
quem serael et secundo dixcral. 

Sed contra hoc esse videtur, quod di- 
citur, Eccli. vn, 1.3 : Ne iteres verbum in 
oratione tua. Sed dicendura, quod sen- 
sus aucloritatisest, quod ita atlente oran- 



43 



41 



' Psal. cxv, 13. 



176 



D. ALB. MAG. UKD. PR.ED. 



45 



46 



dum sit, quod pro negligeiitia iterare 
non oporteat. 

Tertia aulem Doniini oratio fuit contra 
mortis horrorem, crucis confusionem, et 
doloris aceibitatem. Vel propter veniam 
prseteritorum, tutelam pra-sentium, et 
cautelam futurorum. Et multis aliis mo- 
dis facile est hoc variare. 



« Tunc venit ad discipulos suos, et 
dicitillis : Dormite jam et requiescite : 
Ecce appropinquavit hora, et Filius 
hominis tradetur in manus peccato- 
rum. 

Surgite, eamus : ecce appropinqua- 
vit qui me tradet, » 

Hic ostendit, quam patientes et iortes 
debemus esse in periculis. Et ideo tria 
hic dicit, scilicet compassionem discipu- 
lorum, patientiam periculorum, et con- 
stantiam in comprehensione hostium. 

De compassione venit, quod dicit ; 
« Dormiie jam et requiescite, » quia 
somnusrecreatio estsensuumet spiriluum 
et membrorum quies. Isa. Lvin, II : Re 
quiem tibi dahit Dominus semper. 

Sed tunc quseritur ; Quomodo dormi- 
re poterant, cum statim subdat : « Ecce 
appropinciuavit hora. » Et dicendum, 
quod interposita fuit hora et spatium no- 
ctis, in qua dormierunt : unde,Marc. xiv, 
4l. interponitur : Sufficit. Voluit auteni 
eos quiescere, sicut diximus, ut recreati 
fugere possent. Et custodivit eos, vigi- 
lans super custodiam gregis sui '. Jsa. 
XXI, 11 : Custos, quid de nocte? custos, 
quid de twcte ? Psal. cxx, 4 : Ecce non 
dormitabit nerjue doruiiet, qui custodit 
Israel. 

« Ecce appropinquavit hora, » 

PraTmita a Patre, « ct Fjlius ho))ii- 
nis, » secundum naluram humauam, 



« tradetur in manus, » hoc est, in pole- 
slatem « peccatorum. » .fob, ix, 24 : Ter- 
ra dala est in manus impii, vultum ju- 
dicum ejus operit. Habacuc, i, 4 ; Quia 
impius j)rsevalet adversus justum, pro- 
pterea egreditur judicium perversum. 
Isa. Liu, 12 : Trudidit inmortem animarn 
suam, et cum sceleratis reputatus est. 
Simile dictum propheticum est, IV Heg. 
VI, .32, ubi Eliseus dixit ad senes Israel : 
Numquid scitis quod rniserit filius ho- 
micidse, ut prsecidatur caput meum ? 
Unde patet, quod suae traditionis non erat 
ignarus. 

« Surgite, eamus » 

Obviam eis, conslantiam ostendentes. 
Joan. xviii, 4, 3, 8 : Processit, et dixit 
eis : Quem quseritis ? Responderunt ei : 
Jesum Nazarenum. Dicit eis Jesus : Ego 
surn .. Si ergo ine quasritis, sinite hos 
abire. Joan. xiv, 31 : Ut cognoscat mun- 
dus quia diligo Patrem, el sicut manda- 
tu)n dedit mihi Pater, sic facio. 

« Surgite, eamus » ad locum videlicet 
Iraditionis et passionis. 

« Ecce appropincjuavit qui )ne tradet . » 
I Petr. II, 23 ; Tradehat autem judican- 
ti se injuste. Joau. xvii, 19 ; Pro eis ego 
sanctifico meipsum, hoc est, sacrifico 
meipsum. 



« Adhuc eo loquente, ecce Judas, 
unus de duodecim, venit, et cum eo 
turba multa cum gladiis et fustibus, 
missi a principibus sacerdotum et se- 
nioribus populi. » 

Hic tangitur traditio secundum operis 
perfectionem. Et tangit duo : prodilio- 
nein videlicet tradentis, el palionliam el 
benignitatem Chrisli Iraditi, ibi, t. 30 : 
« Diuitque illi Jesus. » 



• Cf. Luc. II, 8. 



IN i:VANG. iMATTH.KI, XXVI i7, i8, 49,50. 



177 



In prinu) suut duo : miuistri videlicot 
scelcris, et si<,niuui ti'aditionis. 

Miuistri scelcris describuutur iu ducc, 
ct scquacibus. 

De duce dicit : « Adhuc. eo lo^iuoilc^ » 
ut arctius incorde discipuloruni inligere- 
lur, quod non erat ignarus oninium quae 
venerunt super euni, scd praescius. .loan. 
XIII, I : Sciois Jesits quia vcnil hora 
ejus, etc. 

« Kcce Judas, unus de duodccim, » 
ingratus et proditor, Act. i, 16 : De Ju- 
da, qui fuit dux corum qui comprehen- 
derunt Jcsum. Joan. vi^ 71 : Nomic ego 
vos duodccim elegi, ct cx vobis unus dia- 
holus cst. 

« Et cum co turba, » multitudine for- 
tis, armis impugnationis armata et mu- 
nita, « missi, » ut ordinariam et publi- 
cam viderentur habere potestatem : et 
lioc cst, quod dicit : « Cum co turba 
multa : » a turbando vere turba dicta. 
Sicut rex Syriae misit excrcitum ad com- 
prehendum Eliseum '. Et sicut Saul ele- 
git tria miUia virorum fortium, et egres- 
sus est ad comprehendendum David -. 

« Cum gladiis cl fustibus. » Quae sunt 
arma impugnationis, non defensionis : 
et idco illicita, quando adhibentur ad no- 
cumentum innocentis : uiide, infra,t- 3o '• 
Tamquam ad latroncm existis cum 
gladiis et fustibus comprehcndere me. 
Exod. XV, 9 : Dixit inimicus : Perse- 
quar ct comprchendani, dividam spolia, 
implebitur anima mca : cvaginabo gla- 
dium mmm, interficiet eos manus mea. 

« Missi a principibus, » in quibus pu- 
blica potestas judiciorum fuit, « Sacer- 
dotum, » in quibus scientia legis et san- 
ctitas del)uit esse ordinis, « ct senioribus 
populi, n in quibus debuit esse consilium 
agendorum in humanis. Et hsec omnia 
perversa factasunt: quia, Proverb. xxix, 
24, dicitur : Qui cum furc participat, 
odit (mimam suam. Jam autem partici- 
pabant cum Juda, dc quo dicitur, Joan. 
XII, () : Quia fur erat et loculos habens, 



c(i qu;e inittcbuntur portabal . Isa. i, 'l'.\ .^ 
Principcs tui infidclcs, socii furum. De 
senioribus auleni dicitur, Daniel. xni, o : 
Egressa est iniquitas a senioribus judi- 
ctbus, qui vidcbantur rcgere populum. 



« Qiii autem tradidit eurn dedit illis 
signutn, dicens : Quemcumque oscu- 
hitus fuero, ipse est : tenete eum. 

Et confestim accedens ad Jesum, 
dixit : Ave, Rabbi. Et osculatus est 
eum. 

Dixitque illi Jesus : Amice, ad quid 
venisti ? » 

Ilic {)onitur traditoris signum. Et taii- 
guntur duo. Dcterminatio videlicet signi 
per vcrbum : et cxhibitio per opus. 

De primo dicit : « Qui autem tradidit 
cum. » Joan. xiii, '1 : Cum diabolus jam 
misisset in cor ut tradcrct cum Judas 
Sifuonis Iscariotse. Et nola studium ina- 
liticie, et dohim. Sludium in hoc quod 
signuiii dedit : dolum in hoc, quod non 
aperte videretur eum persequi, sed ex 
confidentia familiaritatis accedere ad os- 
culum amoris. Proverb. vi, 12 et seq. : 
Ilomo apostata, vir inutilis, graditur 
ore pervcrso, annuit ocuiis, tcrit pcde, 
digito loquitur, pravo corde machinatiir 
malum. Isa. xxxii, 7 : Fraudulenti vasa 
pessima sunt : ipse enim cogitationes con- 
ci7%navit ad pcrdendos mites in sermone 
mendacii, cum loqueretur paupcr judi- 
cium. 

Sed quBBritur, Quare signum dabat de 
eo, qui omnibus continuo fuit manife- 
stus? Et ad hoc dicit Hieronymus, quod 
putabat signa, quse fecerat Salvator, rna- 
gicis esse facta artibus. Et quia in monte 
audierat transfiguratum, limebat ne aliam 
faciem sibi sumeret, et sic evaderet ina- 
nus capientium, si palam ut persecutor 
accessisset. 

« Dedit eis signum » suse proditioni 



4» 



4» 



50 



' Cf. IV Reg. VI, 14. 



2 Ct'. I Heg. XXIV, 'i. 



12 



178 



D. ALB. MAG. 0111). PR/ED. 



congruuin, sed homicidio valde inconso- 
num. Psal. lxxui, 4 : Posuerimt signa 
sua, signa. II ad Thessal. ii, 9 : Cujits 
est advenlus secundurn operationeni Sa- 
tanse, inomnivirtule, etsignis, et prodi- 
giis mendacibus. 

« Quemcumqiie osculalus fuero, ipse 
est. » 

Sicut agnusa lupo osculatur. Proverb. 
xxvu, 6 : Meliora sunt vulnera diligen- 
tis, quam fraudulenta oscula odientis. 

« Tenete eum. » Marcus, xiv, 44, ad- 
dit : Et ducite caute. Quasi dicat : De 
manibus non dimittite, ne transfiguratus 
evadat. 

« Et confesiim accedens. » 

Ecce signi oxhibitio. « Ad Jesum, 
dixit : Ave, Rabbi. » Falsa salutatio per 
ave, quod vae mortis ministrat et procu- 
rat. Jerem. ix, 8 : Ore suo pacem cum 
amico suo loquifnr, et occulte ponit ei 
insidias. 

« Et osculatus est eum. » II Reg. xx, 
9 et 10, dixit .Toab Amasai : Salve, nii 
frater. Et tenuit manu dextera mentiim 
Amasse, quasi osculans eum..., et per- 
cussit eum in Latere, et occidit eum. 
Proverb. xi, 9 : Qui despicit amicum 
suum, indigens corde est. 

« Dixitque illi Jesus. » Patientiam 
opponens contra omnia illata mala. Ja- 
cob. I, t : Patientia opus perfectum lia- 
bet, ut sitis perfecti et integri, in nullo 
deficientes. 

« Araice. » 

Ex parte C.hristi cuim amicitia salva 
fuit : quia l)onum pro mah) reddi(Ht, 
quod est amicorum. Sed quia amicitia 
inter duos est, et Judas egil iiiimicitias, 
ideo dicit Glossa, quod est ironia. Supra, 
XXII, 12 ; Amice, quomodo liuc inlrasti 
)wn habens vestem nuptialem, lioc est, 
amici liabilum, sed pi'oditoris ? Eccli. vi. 



8 : Esl umicus secundum tempus, et non 
permanebit in die tribulationis. 

« Ad quid venisti ? » 

Hoc est, de statu Apostoli in quam vi- 
lem foveam proditoris cecidisti ? Isa. 
XIV, 12 : Quomodo cecidisti de ccelo, Lu- 
cifer, qui rnane oriebaris ? corruisti in 
terram. Ezechiel. xxviii, 1(> : Ejeci te 
de monte JJei..., demedio lapidum igni- 
torum. 

« Tunc accesserunt, et manus in- 
jecerunt in Jesum, et tenuerunt eum. « 

Hic post perfectam traditionem tangi- 
tur captivitas sive comprehonsio Domini, 
quae terminatur ad illusionem, sicut ante 
dictum est. Habet autem partes duas : 
comprchensionem videlicet, ettractionem 
in captivitalem, ibi, y. 57 : « At illi te- 
nentes Jesum, etc. » Coraprehensio tollit 
agendi iibertatem : tractio compeUit ad 
sustinentiae difficultatem. Compreheusio 
(M-i-o sua solvit in nobis difiicullatem ad 
bene opcrandum : el tractio sua redimit 
iaclinationem ad malum, qua trahimur 
ex lege membrorum. Haec autem duo 
tangunlur, adRoman. vii, 18 et 19 : Per- 
ficere bonum non invenio. Non enim quod 
volo bonum, hoc facio : sed quod nolo 
nialum, hoc ago. 

Prima adhuc dividitur in duo : in com- 
preliensionem, et in auxiliantium destitu- 
tionem, ibi, in medio y. .'3G : « Tunc dis- 
cipuli, relicto eo, etc. » 

Adhuc prior dividitur secundum ea 
quae circumstant comprehensionem, quae 
sunt quatuor: quoruin primum est, quod 
comprehenditur ut infirmus : secundum 
autem est, quod ostenditur comprehcnsio 
non esse infirmitatis, sed dispensationis 
discipulis : in tcrtio, ostendilur volunta- 
ria esse comprehensio turbis : in quarto 
autem oslenditur esse praeordinata consi- 
lio Patris, quod expressum est in Scrip- 
turis : et istae partes palent in littera. 

lu piima, qua osleuditur inlirmitas 



IN i:VANC;. MATTILEI, XXVI-ol, 52. 



179 



comprohensi, tanguiilnr Ires aclus nialo- 
rum : unus cst pi-icsumptuususacccssus : 
secundus csl violenlus ca[)lus sai rilegu' 
manus : et tei'tius csl [)crtinacis nialilia' 
tenlus. 

Dicit igilur : « Taiic acccs.seruiil., » 
signo accepto. I^ccli. i, iO : Acccssisli 
rnaligne ad Duniinuin, ct cor tuuni plc- 
num estdolo. Isa. lvu, 3 : Acccdite liuc, 
filii auguratricis, semen adultcri, ct jor- 
nicarise. Exod. xix, \'-\ : Si bestia tetige- 
rit monlem, lapidabilur. liestia (quasi 
vaslia dicta) homicidiie sunl. 

« Etmanus » sacrilegas « injeceruntin 
Jesum. » Job, xvi, 1 2 : Conclusit nie Deus 
apud iniquum, et manibus iinpiorum me 
tradidit. 

« Et tenuerunt eum : » perlinaci mali- 
tia « tenuerunt » tenentem omnia. Tliren. 
IV, 20 : Ante faciem nostram Christus 
Dominus captus cst in pcccatis nostris : 
cui diximus : In umhra tua vivemus in 
(/entibus. 

« Etecce unus ex his qui erant cum 
Jesu, extendens manum, exemit gla- 
dium suum, et percutiens seivum prin- 
cipis sacerdotum, amputavit auricu- 
lam ejus. » 



cumin tentationibus incis. Joan. xv, 27 : 
Ab initio mccum estis. 

« Ejctcndens manum, » ut fortiorem 
daret ictum. Isa. v, 2.') : i\on est aversus 
/urorejus, scd adhuc manus ejuscxlenta 

<( Exemit (jladium, » codem zelo quo 
dixerat : Tecum paratus sum et in carce- 
rem et iii mortcm ire '. Forte putabat sc 
ila debcre faccre : quia, Luc. xxu, 30, 
dicitur : Qui non habet, vendat tunicam 
suain, et einat yladiiiin. LJnde etiani 
ibi dicitur, quod dixerunt,>y. il) et .jI : 
Domine, si perculimus in (jladio ? Et 
Jesus dixit : Sinitc usr/ue huc, Iu3C est, 
permittile cos captivarc me. Sed inter 
loquendum, antcquamPetrus hocintelli- 
geret, fervore succensus dedit ictum. 

« Et /)ercutiens servum princi/)is sa- 
cerdotum, » co quod ille i^otestatc do- 
mini sui accepta, videbatur esse caput 
cohortis, et cogitabat Petrus, quod ilio 
interfccto, alii confusi fugerent : et volens 
vibrare gladium in ccrebrum ejus, decli- 
nato capite ad latus, « am/mtavit auri- 
culam ejus dexteram. » Et Lucas addit, 
quod Jcsus tangens auriculam sanavit 
eum 2 : ut probaret illud Psalrai cxix, 7 : 
Cum his qui oderunt pacem, eram paci- 
ficus : cuin loquebar illis, impiKjnabant 
me yratis. 



Hic ostendilur liajc comprehensio non 
esse infirmitatis, sed dispensationis : ct 
in hac dicuntur quatuor. Llnum el pri- 
mum paratum auxilium, quod Pctrus ex- 
hibuit : secundum, repressio zeli auxi- 
liantis : tertium est ratio i"epressionis : et 
quartum, ostensio dispcnsationis. 

De primo ergo dicit : « Et eccc unus, » 
inter tot discipulos, et est illc, qui fer- 
vore se omnibus praetulit. Unde, Juan. 
xvHi, 10 : Simon Petrus luibens (jla- 
dium, eduxit cum, et percussil ponti/i- 
cis servum, etc. 

« Ex his cjui erant cuin Jc.su. » Luc. 
xxii, 28 : Yos estis c/ui permansistis me- 



« Tunc ait illi Jesus : Converte gla- 
dium tuum in locum suum : omnes 
enim qui acceperint gladium gladio 
peribunt. » 

Ilic tangitur coinpressio expetentis vin- 
dictam duobus modis: primo, per inhibi- 
tionem : secundo, pcrpoena? comminatio- 
nem. 

De primo dicit : « Converte gladium 
tuum in locum suum. » Cesset vindicta, 
exhibealur patientia. Supra, v, 30 : Si 
quis tr percusserit in dexteram maxil- 
laintuam, pnebe illi et alteram. II Wag. 



5« 



* Luc. XXII, 33. 



^ Luc. XXIV. 51. 



480 



D. ALB. MAG. OKD. mJEY). 



XIX, 22 : Quid mihi cl vobis, filii Sar- 
viiB ? ciir efficimini mi/ii hodie iii Sa- 
tan ? an ignoro me hodie factum regem 
super Israel ? 

Sed hic objicilur : quia dicit Beda, 
quod non sunt immunes a scelere, qui 
permiserunt Christum occidere, cum po- 
tuerint prohibere. Hoc igitur defendens 
Petrus, non videtur esse prohibendus. Et 
dicendum, quod injuria potest repelli 
pluribus modis. Aut enim repellitur per 
impedimentum aliquod, sicut, Act. xxui, 
10, fecit Paulus, quando fecit prsemuniri 
Prsesidem, ut custodiretur a mililibus, 
ne interficerctur : et sicut aliquis tenct 
manum alicujus, ne la-dat : vel etiam 
totum insanientem, ne Isedat : ethoc cui- 
libet tam clerico quam laico concedilur. 
Potest etiam repelli injuria propulsando 
eam : et hoc dupliciter : aut cnim fit vi 
privata, aut publica. Si vi privata : aut 
cum armis, vel sine armis. Sine armis : 
aut zelo dcfensionis, aut vindictai. Et 
zelo defensionis sine armis impugnatio- 
nis, etiam cum armis defensionis omni- 
bus licet tam clericis quam laicis. Si au- 
tem publica et cum armis impugnationis, 
non licet clericis, sed permittitur kiicis, 
flagrante injuria statim cum moderamine 
inculpataj tutelse. Sed si intervallum sit 
inter injuriam illatam et defensionem, 
non permittitur nisi per eum qui judex 
est^ et ordinariam habet ullionis pote- 
statem : ille enim justa bella moverepot- 
cst contra injuriam facientes. 

« Omnis enim qui gladium accepe- 
rit. » 

Comminatio est, per quam reprimit 
Petrum. Est autem accipere invectus ad 
capientem : et intelligitur gladium acci- 
pere propria spontc, capiens gladium ad 
expetendam ultionem : si enim datur 
ordinarie sibi gladius, tunc exercet com- 
missum, et non accipit usurpatum. Ad 
Roman. xni, 4 : Non sine causa gladium 



portat princeps : vindex in irain est ei 
qui malum agit. II Machab. xv, 10 : Ac- 
cipe sanctum gladiuni munus a Deo, in 
quo dejicies adversarios populi mei Is- 
rael. Sed quia Petrus fuit sacerdos, et 
passio fuit dispensatoria, ideo est prohi- 
bitus. Ad Titum, i, 7 : Oportet Episco- 
pum sirie crimine esse, no7i violentum ', 
non percussorem. 

« Gladio peribit : » materiali et spiri- 
tuali, qui est excommunicatio: quia rea- 
tum interius incurrit^ qui gladium non 
juris ordinc suscipit. Job, xix, 29 : Fu- 
gite a facie gladii, quoniam ultor ini- 
quitatum gladius est. Apocal. i, 16 : De 
ore ejus gladius ex utraque parte acutus 
exibut. Psal. vii, 13: Gladium suum vi- 
bravit, arcum suum tetendit, et paravit 
illum. 



« An putas quia non possum rogare 
Patrem meum, et exhibebit mihi mo- 
do plus quam duodecim legiones An- 
gelorum ? 

Quomodo ergo implebuntur Scriptu- 
ra3, quia sic oportet fieri ? » 

Hic ostendit discipulo, qui caput est 
ahorum, quod dispensative patitur, et non 
ex infirmitate. Propter quod etiam, Su- 
pra, XVI, 23, dixit : Vade post me, Sa- 
taua : quia non sapis ea quae Dei sunt. 

Et dicit sic : « An putas. » Quasi di- 
cat : Mirum est, si hoc putas, tot signis 
potentiam meam expertus. 

« Quia non possum rogare Patrem 
meum, » de quo, Joan. xi, 42, dixi : Quia 
semper me audis : « et exhibebit mihi mo- 
do, » in hac necessitate, x< plus quam 
duodccim legiones Atigelorum : » quo- 
niam scriptum est - : Quoniam Angelis 
suis mandavit de te, etc. Qui enim hoc 
feci servis, IV Reg. vi, 17 : Ecce mons 
plenus equorum, et curruum igneorum 
in circuitu Elisei : inulto magissi vellem, 



' VulguLa luilirl, )wn cinulcnluin. 



MSul. \c, 11. 



I 



IN KVANfi. MATT[LEI, XXVI-:)3, U, 5:;. 



181 



facerem lioc luilii Magistro et J)omino. 
Quasi (licat: Quid niilii prodest defeusio 
Apostolorum, qui possuni habere duode- 
cim legioues Angelorum, in quibus sunt 
septuagiutaduoniilliaAngelorum,sexmiI- 
libus pro legione una computatis? El hi 
sunt innumeri Angeli qui per tolum mun- 
dum pra^sunt septuaginta duabus linguis 
hominum ; et post Resurreclionem cum 
Tito et Vespasiano venientes, perdide- 
runt homicidas illos : do quibus, Supra, 
XXII, 7 : Missis exercitibus suis, perdidil 
homicidas illos, et civitatein illorum suc- 
cendit. 

« Quomodo ergo implebuntur Scrip- 
turae ? » 

Ecce ostendit praiordinationem. Act. iii, 
18: Deus, quse prsenuntiavit per os om- 
nium prophetarum, pati Christum suum , 
sic implevit. 

« Quia sic oportet fieri. » Si enim, ul 
Gassiodorus dicit, Prophetia est divina 
inspiratio rerum eventus immobili veri- 
tate denuntians, tunc oportet fieri ne- 
cessilate ordinis, quamvis non sit ibi rei 
ordinatae necessitas. Quamvis enim de 
potentia absoluta fuerit alius modus pos- 
sibilis nostree liberationis, tamen de po- 
tentia ordinata, et prsenunliata, non fuit 
alius possibilis. Luc. xxiv, 25. 26:^ 
stulti, ct tardi wrde ad credendum in 
omnibus quse locuti sunt Proplietfe! Non- 
ne hsec oportuit pati Clwistum, et ita in- 
trare in gloriam suam ? 



« In illa hora dixit Jesus turbis : 
Tamquam ad latronem existis cum 
gladiis et fnstibuscomprehendere me: 
quotidie apud vos sedebam docens in 
templo, et non me tenuistis. » 

Ostendit hic turbis, quod voluntarie 
se obtuHt : et dicit duo. Primum est re- 



preliensionis modeske de inutilitate ar- 
morum contra iiinocenlem et non se dc- 
fendentem : secundo, dicit innuendo quod 
cum tempus suum nondum advenerat, 
eum tenere non poluerunt : cum autem 
teinpus prsefinitum venit, sine armis po- 
tuerunt tcmuisse. 

Et lioc est : « In illa hora, » cum de- 
fensionem respuit, « dixit Jesus turbis. » 
Joan. vii, 49 : Turba hsec, qux non no- 
vit legein, maledicti sunt. 

« Tamquam ad latronem » nocentem, 
et se defendentem, « existis cum gladiis 
et fustibus, » qu» arma sunt expugnatio- 
nis, « comprehendere me, » qui licet sim 
similis peccatori, non sum latro : sed 
propter verba labiorum Patris, custodivi 
vias latronis, cauterium habens circum- 
cisionis, et possibililatem primi latronis, 
qui similitudincm Dei furari voluit, et 
per rapinam voluit osse sequalis Deo : 
ego autem cum in forma Dei sim, non 
rapinam arbilror me esse ffiqualem Deo \ 
« Quoiidie, » hoc est, s.-epe his diebus : 
et tangit hic quatuor, qua? debet habere 
Doctor, scilicetprsedicationis instantiam, 
cum dicit : « Quotidie. » II ad Timoth. 
IV, 2 : Itista opportune, importune: ar- 
gue, obsecra, increpa, in omni patientia 
et doctritia. 

Secun6!«m esf, quod quserataudientes : 
et hoc notat, cum dicit : « Apud tws. » 
Supra, IX, 35 : Circuibat Jesus omncs ci- 
vitates, et castella, docens iii sgnagogis 
eorum, et prsedicans Evangelium regni. 
Tertium est quies, quod notat, cum 
subdit: « Sedebam. » Psal. cvi, 32: In 
cathedra seniorum laudent eum. 

Quartum est locus publicus, cum di- 
cit: « In templo. » Joan. xviii, 20 : Ego 
semper dociii in sgnagoga, et in templo, 
quo omnes Judsei conveniunt. 

« Et non me tenuistis, » quia tempus 
meum nondum venerat. Quasi dicat : Sic 
nec modo teneretis nisi vellem. Psal. 
Liii, 8 : Voluntarie sacrificabo tibi. Psal. 
XXXIX, 8, 9 : In capite tibri scriptum est 



» Cf. ad Philip. ii, 6. 



182 



D. ALB. MAG. ORD. PRJ5D. 



de me, ul facerem volunlatem tuam. 
Deus meus, volui, etc. 



50 « Hoc autem totam factum est, ut 
adimplerentur ScripturcT propheta- 
rum. M 

Hic ostenditur passio essc a Spiritu 
sancto praeordinata. 

Et hoc est, quod dicit : « Hoc autem 
totum^ » quod dictum est de traditione 
et comprehensione, « factum est, » in 
expletione operis, « ut » consecutionem 
notat, non causam, « adimplerentur , » 
supcrimplerentur, « ScripturiB propheta- 
rum. » EccH. xxxvi, 18 : Da mercedem, 
Domine, sustinentibus te, ut prophetie 
tui fideles inveniantur. Psal. l, 6 : Ju- 
stificeris in sermonibus tuis, et vincas 
cum judicaris. 

« Tanc discipuli omnes, relicto eo, 
fugerunt. » 

HIc auxilii tangitur destitutio : quia si 

aUquis auxiliari dehuit, discipuli debuis- 

sent : et in littera patet, Job, xix, 13 et 

14 : Noti mei quasi alleni recesserunt a 

^"^^''^liguerunt me propinqui mei. 

■ \"^h,nuit me virtus 
PsaL xxxvii, 11 : Derti,.^,. '. .,,.. 

mea : et lumen oculorum meorum, hoo 

est, Apostoli, etipsum non est mecum. 



&7 



« At illi tenentes Jesum, duxerunt 
ad Gaipbam, principem sacerdotum, 
ubi Scribai et seniores convenerant. » 

Hictangitur quahter tractus est Domi- 
nus a ministris sceleris ad hujus sceleris 
auctores et ordinalores.'Et tanguntur hic 
duo, scilicet qualiter Irahebatur : etqua- 
liter omni solatio prsesidii destiluebatur, 
ibi, f. 58 : « Petrus aulein sequehatur. » 
Dicit igitur: « At illi, » sceleris mini- 
stri, « tenentes Jesum, » qui tamen om- 
nia tenebat. Ad Hebr. i, 3 : Portans om- 
nia verho virtutis suae. « Duxerunl il- 



lum, » ductu tractionis, « ad Caipham. » 
1 Parahp. xxm, 5 et seq., legitur, quod 
David volens ampliare cultum Domini, 
instituit viginti quatuor summos sacer- 
dotes. Qui ordo tamen postea in capti- 
vitate babylonica corruptus est, sed rein- 
tegratus ab Esdra. Quod sacerdotium 
Herodessub Romanis imperans vendidit, 
et quaestum suum fecit : et emerunt ip- 
sum Annas et Caiphas, et per vices anni 
instabant. Tunc autem administrabat 
Caiphas : et hoc est, quod dicit : 

« Principein sacerdotmn. » Joan. xi, 
49 : Uwius ex ipsis, Caiphas nomine, 
cum esset Pontifex anni ilUus. Sed con- 
tra, Joan. xvni, 13 : Adduxerunt eum 
ad Annam primum. Dicendum, quod 
primum ad Annam duxerunt, sed non 
ut audiretur, sed ut in Isetitiam et deri- 
sum ibi ostenderetur : sed ad Caipham 
ducilur, ut audiatur in judicio, et accu- 
sationes ejus ibi ordinentur. 

« l'bi » omnes « Scribse, » qui littera- 
turse calumnias invenire scirent. Luc. 
XI, 52 : Vds vobis legisperitis, quia tuli- 
stis claveni scientix : et Pharisaei, qui 
simulata sanctitate accusationes zelo ju- 
stitise factas esse probarent. Supra, vi, 
IG : Exlerminant facies suas. 

« Et seniores, » qui longa experientia 
malitiae multa objicere scirent, et re- 
'^'^onsis obviare. Jerem. iv, 22: Sapientes 
7unt, ut facianl mdiz, hz^.t autem face- 
re nescierunt. Omnes isti « convene- 
rant. » Act. iv, 27 et 28 : Convenerunt 
in civitate ista adversus sanctum puerum 
tuum Jesum..., facere quse manus tua et 
consilium tuum decreverunt fieri. Psal. 
11, 2 : Convenerunt in unum adversus 



Dominum, etc. 



« Petrus autem sequebatur eum a j^% 
longe, usque in atrium principis sa- 
cerdotum? Et ingressus intro, sedebat 
cum ministris, ut videret finem. » ,j 

His tangitur destitulio solatii : Petrus 



IN EVANf}. iMATTII 1:1 

onini, qui so promiserat socium esse tri- 
bulationis, jam non cum ipso in carcc- 
reni vadit, sod longe scquilur. 

El dicit hic quatuor per ordinem : 
Petrus milem se(iuebatur, » hoc esl, 
non obhtus charilalis pristince. Daniel. 
lu, 41 : Ser/uimur te in loto cordc, ct 
timemus te. .loan. xni, :}() : Quo ego vudo, 
no)i potes me modo sequi, hoc est, con- 
sequi : sequeris autem postea. 

« A Iniuje. » Hoc esttimoris, et hoc est 
secundum. 

Sed quomodo dicitur secjui, cum anto 
dictum sit, quod discipuli omnes relicto 
eo fugerunt ? Sed dicendum, quod pri- 
mo fugerunt, sed postea occulte rever- 
tentes, sequohantur duo, Petrus et disci- 
pulus alius, qui erat amictus sindone su- 
per nudo '. Oui erat notus Pontifici^ 
sicut narrat .loannes, xviii, !'). 

« Usque ad atrium principis sacerdo- 
tum : » exterius in curiam, quia ibi erat 
multitudo ministrorum qui adduxei'an1 
.lesum. Principes autem jam inlra se in 
domum receperant vinctum Jesum. 

« Et ingressus intro. » 

Hoc sig^niticabat desiderium Petri. In- 
gressus autem fuit per discipulum qui erat 
notus Pontifici. « Sedcbat cuni mini- 
stris, » exspectans, a ut viderct finem » 
eorum qu?e fiebant circa Jesum. 

Sed quseritur, cum iste percusserit au- 
riculam servi Pontificis, qualiter audel)at 
sequi ? Dicendnm, quod in tonel»ris por- 
cussit, et ideo notus non luit : multis 
enim ibi adstanlibus nesciverunt qui 
ictum doderat : et ideo supra, y. 51, 
Evangelista dixit : Unus ex his qui erant 
cum .Jesu. VA quod Joannes, xviii. 10. 
dicit : Simon erqo Pctrus liabens f/la- 
dius : hoc scivit famiiiaritei", quia som- 
per proximi esse consueverunt Joannos 
et Potrus : et ideo Joannes hoc vidit, sod 
alii non vidorunt. 



, .\XVI-:i8, 59, 00. 183 

« Ppincipes autora sacerdotum, ot 
omne concilium quccrebant falsum 
testiraonium contra Jesum, ut oum 
morti traderent. 

Et non invenerunt, cum mulli falsi 
testes accessissent. » 

Jlic tangitur do condomnationo facta 
per linguas etconsilium .ludaeorum. Sunt 
autem in hoc duo principaliter inducta, 
quse Christum multuin afllixerunt : quo- 
rum unum est falsi criminis impositio 
pcr inimicum : socundum est veritatis 
negatio per eumqui prsecipuus erat inter 
amicos. Et haec patont in littora. 

In prima parte tria sunt per ordinem, 
vidolicet accusalio, condomnatio, et illu- 

sio. 

In accusaliono dupliciter procedunt : 
prn'ordinatur onim accusatio cx tosti- 
monio aliorum : ot subjungitur accusalio 
ex confessione proj)ria. 

Item, testimonium alionum duplex 
inducilur ; falsuin videlicet, ot verum, 
sod falso intcnortu inductum. Et hsec 
omnia por ordiiiom patentin littera. 

In primo falso testimonio quatuor di- 
cuntur, videlicet tostantium instantia, 
tostimoniifalsitatisinsuflicientia : testan- 
tiuni malitia : ot ad invcniendum etiam 
falsum tostimoniuin impotentia. 

l)o primo dicit : « Principes autem 
saccrdotum, » sicut auctores, « et omne 
concilium, » sicut consentiens neci. 
Eccli. xvi, 7 : f}} si/nagoga peccan- 
lium ejcardebil i(/)iis, el i)i (jenle i)2cre- 
dibili c.rardescrt ira. Isa. 1, 13 : I)iic/ui 
s//)il caUus veslri. (jones. xlix, C» : hi 
(■(Btu il/ortim )iO)i sil jloria mca. 

« Qwocbanl. » hxce instantia Psal. 
XXXVII, 13 : Qui i)u/uirebant mala mihi, 
loculi s/tnl va))itates. « Falsu/n testimo- 
)iiui)i, » quia defecit eis veritas. Job, 
XVI, 18: IJcFX passus sum absqz/e iniqui- 
lale incmus mcse, cum haberem mundas 
ad Deum preces. Job, xvi, 9 : Suscitatur 



S9 



60 



' Marc. XIV, 51 et o2. 



184 



D. ALB. PRMJ). MAG. ORD. 



falsiloquus adversus faciem meam con- 
tradicens mihi. 

« Ul eum morli traderent. » Ecce ma- 
litia. Ostondunl se esse genimina vipera- 
rum : sic enim falso lestimonio bonum 
civem Na])oth interfecerunt patres eo- 
rum '. 

« Et non invenerunt, » 

Quia honestas fanice falsitatem menti- 
tam exclusit. 

« Cum multi falsitestes accessissent. » 
Multi enim laboraverunt. Psal. Lxni, 7 : 
Defecerunt scrutantes scrutinio. Jerem. 
n, 5 : Quid invenerunt patres vestri in 
me iniquitatis, quia ambulaverunt post 
vanitatem, et vani facti sunt ? Unde de 
taHbus, Daniel. xni, "35 : Recte mentitus 
es in caput tuum. 



Ql « Novissime autem venerunt duo 

falsi testes, 

Et dixerunt : Hic dicit : Possum de- 
struere templum Dei, et post triduum 
reaedificare illud. » 

Hic tangiturverum perverso intellectu 
acceptum. 

IJnde dicit : « Novissime, » quando 
jam omnes defecerant, « venerunt duo 
falsi testes. » h^xod. xx, 16 : Non loque- 
ris contra pro.rimum tuum falsum testi- 
monium. Ouia vero sciverunt, quod lex 
dicit, Deuter. xix, lo : Non stabit uniis 
testis contra aliquem..., sed in ore duo- 
rum, vel triuni testium stabit omne ver- 
^?/m .' ideo jungunt se duo falsi testes, 
quia falso intellectu quod vere dictum 
erat, acceperunt. Job, x, 17 : Instauras 
iestes tuos contra m.e, et multiplicas iram 
tuam adversum me. Jerem. xn, 8 : Fa- 
cta est milii haereditas meu quasi leo in 
silva : dedit conlra me vocem. 



« Et dixerunt ^ : Hic dixit : Possum 
destruere templum Dei, et post tri- 
duum reaedificare illud. » 

floc non dixit Dominus, sed sic, 
Joan. n, 19 : Solvite templum Jioc, elc. 
Sed isti videntes, quod facilius erat de- 
struere quam construere : et audientes, 
quod post triduum excitaret, arguebant 
quod etiani in triduo destrueret. Et iioc 
dixit Dominus prsedicens sacramentum 
Passionis suse, et pra;dicens Resurrectio- 
nem : unde, ibidem, Joan. n, 21 , additur : 
Ille autem dicebat de templo corporis 
sui. 



« Et surgens princeps sacerdotum 
ait illi : Nihil respondes ad ea quee isti 
adversum te testificantur ? 

Jesus autem tacebat. » 

Tncipit exigere propriam confessionem, 
ut accuset ex ipsa : et dicuntur hictria. 
Primo enim in furorem captus exigit ob- 
jectorum responsionem : secundo, adju- 
rans exigit confessionem : terlio, ex con- 
fessione format accusationis condemna- 
tionem. Et haic patent in littera. 

Dicit ergo : « Et surgens princeps sa- 
cerdotum, » quia motu corporis indicabat 
insaniam mentis de lioc, quod conve- 
niens testimonium contra Dominum non 
inveniebatur, ita avidus fuit mortis ejus. 
Proverb. i, 16 : Pedes illorum ad ma- 
lum currunt, et festinant ut effundant 
sanguinem. Tsa. Lvn, 20 : Impii quasi 
mare fervens, quod quiescere non potest. 

« Dixit ilii, » insidiose. Eccli. xi, 33 : 
Bona in mala convertens insidiatur, et 
in electis imponet maculam. Psal. x se- 
cundiim TJebrfeos, 9 : Insidiatur quasi 
leo in spelunca sua : insidiatur ut rapiat 
pauperem. 



%t 



63 



^ Cf. III Reg. XXI, 13. diehm excitaho illuiL 

2 Juaii. ]i, 19 : Solrile templum hoc, rt in tribus 



IN I^^VAN^;. MA TTH/El, XXVI-(13. 61, (io, (Ui. 



185 



« Niliil fcspondes ad ea quse isli » lal- 
si lostes « adversuni lc teslificanluv ? » 
Ipse polius pririceps respondere debuil, 
el fiilsos testes exurninare, (^t dijudicare, 
et facere eis sicut male e^erunt contra 
innocenteni : sicut fecil Daniel, xiu, ')l 
et seq. Iloc enim erat officii sui. Pro- 
verl). XIX, !l : Falsus tcstis non cril ini- 
pnnilus. 

« Jesus autem tacebat. » 

Proverb. xxiii, 9 : In auribus insi- 
pientium ne loquaris, quia dcspicicnt 
doctrinam cloquii tui. Isa. liii, 7 : Quasi 
agnus coram tondcntc sc obmutescct , et 
non aperict os suum, Psal. xxxvii, 15 : 
Factus sum sicut homo non audiens, ct 
non liabens in ore suo redargutioncs. 



« Et prinoeps sacerdotum ait illi : 
Adjuro te per Deum vivum, ut dicas 
nobis si tu es Ghristus, Filius Dei. 

Dicit illi Jesus : Tu dixisti : verum- 
tamen dico vobis, amodo videbitis Fi- 
lium hominis sedentem a dextris vir- 
tutis Dei, et venientem in nubibus 

COBli. )) 

Et hoc est secundum. « Adjuro te per 
Deum vivum, » in comparatione idolo- 
rum, de quibus dicitur : Ncque enim cst 
spiritus in ore ipsorum *. Interrogat au- 
tem primum, antequam in vituperia illu- 
sionum prorumpat, ut conformet se sa- 
pienti. EccH. xi, 7 : Priusquam interro- 
ges, nc vifupercs quemquam. 

(( 67 dicas nobis, » Joan. i, 22 : Quid 
dicis dc tc ipso ? Quasi dicat : Audisti 
quid alii de te dicunt : et voluit aUos 
primo proponere, ut ex dicto illorum 
irritaretur, et sic provocatus mala dice- 
ret. 

« Si tucs Christus, » Messias in lege 
promissus, et hoc quoad humanitatem. 



« Filius Dci » vivi (juoad d(;ilatem. Hoc 
Maitha simpliciter confessa est, Joan. xi, 
27 : Kgo credidi, qui<i tu cs Ckrislus 
Filius Dci vivi, qui in hunc mundum 
venisti. Sed isto quaerit insidiose. 

« Dicit illi Jesus : Tu dixisti. » 

Joan. xviu, 37 : Ego in hoc natus 
sum, ut teslimonium perhibeam veritati. 
Et caute dicit : <( Tu dixisti, » quia et si 
non affirmando, tamen quserendo dixit. 
Joan. vui, 23 : Tu quis es ? Et respon- 
dit : Principium qui ct loquor vobis. 
Joan. v, 18, propterea persequebantur 
eum Jud.'ei, non solum quia frangebat 
sabbatum, sed quia se dixit Fihum Dei, 
a^qualem se faciens Deo. 

(c Vcrumtamcn dico vobis, » licel mo- 
do absconditus sit vultus meus, et de- 
speclus -. « Amodo, » post Passionem in 
secundo adventu, '( videbilis Filium ho- 
minis. » Joan. v, 22 : Pater non judicat 
quemquamy sed omne judicium dedit 
Filio. « Sedcntem, » regnantem, « a 
dextris virtutis Dei, » in potioribus bo- 
nis. Psal. cix, 1 : Dixit Dominus, etc. 
Act. VII, l)ij : Video coelos apertos, et Fi- 
liutn Iwminis stantem a dextris Dei. 
Apocal. I, 7 : Ecce venit cum nubibus, et 
vidcbit cum omnis oculus, et qui eum 
pupugcrunt. (( Et venientcm in nubibus 
cacli. » Daniel. vii, 13 : Eccc cum nubi- 
bus coeliquasi Filius hominis veniebat. » 



« Tunc prineeps sacerdotum scidit 
vestimenta sua, dicens : Blasphema- 
vit : quid adhuc egemus testibus ? 
Ecce nunc audistis blasphemiam : 

Quid vobis videtur ? At illi respon- 
dentes dixerunt : Reus est mortis. » 

Iloc est tertium. Et dicuntur in eo 
quatuor : primum est signum detestatio- 
nis dicti Salvatoris : secundum, senten- 



65 



06 



Psal. cxxxiv, 1" 



- Cf. Isa. Liii, 3. 



186 



D. ALB. MAG. ORD. PR^ED. 



tia PontiHcis de crimine imposito Salva- 
tori : tertium est inquisitio sententise 
condemnationis : el quartum est senten- 
tia consilii communis. 

Dicit igitur : « Tunc, » hoc audito, 
« princeps sacerdotum. » Sophon. iii, 
4 : Sacerdoies ejus polluerunt sanctum. 
« Scidit vestimenta sua, » quasi volens 
ostendere detestationem blasphemise. 
Sicut Ezechias audiens J)hisphemiam 
Rapsacis scidit vestimenta sua exsiliens 
de solio ', et tamen iste libenler audivit. 

« Dicens : Blaspliemavii, » in hoc 
quod se Filium Dei fecit. Joan. x, 33 
et seq. : De bono opere non lapidamus ie, 
sed de blasphemia : et quia iu homo 
cum sis, facis teipsum Deum. Sed ad hoc 
respondet Salvator : Si illos dixit Deos, 
ad quos sermo Dei facius est, ei non pot- 
esi solvi Scripiura, ciuem Pater sancti- 
ficamt, ei misil iii mundum, vos dicitis : 
Quia blasphemas, quia dixi : Filius 
Dei sum. 



judicastis, 7iec custodisiis legem justiiice, 
neque secundum voluniatem Dei ambu- 
lastis. Exterius tamen volebant se con- 
formare legi, Levit. xxiv, 16 : Qui blas- 
phemaverit nomen Domini.^ morte mo- 
riatur. 



« Tunc exspuerunt in faciem ejus. » 

Ilic tangitur illusio, quae conficitur ex 
tribus : ex illusione vilitatis immunditiae, 
et ex afflictione verborum exprobratse 
blasphemiffi, et ex irrisione tamquam 
prolatse stultitise. 

De primo dicit : « Tunc exspueruni in 
faciem ejus, » tamquam os illud con- 
spuentes, quod immuriditia bhisphemioe 
se polluit. Lsa. l, 6 : Faciem meam non 
averti ab increpantibus et conspueniibus 
in me. Job, xxx, 10 : Faciem meam con- 
spuere no?i verentur. 



6S 



« Quid adhucegemus testibus ? » 

Quasi dicat : Frustra biboramus. 
« Ecce nunc audistis blasphemdam » qua 
sibi attribuit divinitateni. Job, xv, 5 ot 
6 : Docuii iniquitas tua os fuum, ei imi- 
ta7'is linguam blasphemaniium. Con- 
demnabii ie os iuum, et non ego. 

« Quid vobis videtur ? » 

QucErit judicium ab his qui sitiunt san- 
guinem ipsius, quos scivit cilo (hituros 
mortis sententiam. Exod. xxiii, 7: In- 
nocentem et jusLum non inierficies ^. 
Exod. xxiii, 2 : In judicio uon plurimo- 
rum acquiesces scnleniise, ut a vero de- 
vies. 

« At illi rcspondmies dixerunt : Reus 
estmortis. » Sapient, ii, 21 : flcec cogi- 
taverunt et erraverunt : exccecavit enim 
illos maliiia eorum. Sapienl. vi, .5 : 
Cum esseiis mitiislri rcgni illius, uon recie 



« Et colaphis eum Ccficiderunt : alii 
autem palmas in faciem ejus dederunt, 

Dicentes : Prophetiza nobis, Ghriste : 
quis est qui te percussit ?» 

Tangit afflictionem duplicem : cola 
phos in coUo, quo Adam gluttivit veti- 
tum pomum : alapas in maxilla, qua 
masticavit. 

Dicit igitur : « Et colaphis cum cseci- 
derunt » Isa. l, 6 : Corpus meum dcdi 
percutientibus, et genas nieas vellenti- 
bus. 

« Alii autem palmas, » extensas, « in 
faciem ejus dederunt , » percutientes ma- 
xillas ejus. Thren. m. 30 : Dabit percu- 
tienti se maxillam, saturabitur oppro- 
6;77.9. .lob, XVI, 11 : Exprobranles percus- 
serunt maxillam meam. Mich. v, I : In 
virga percutient maxillam judicis fsracl. 
Proverb. xvii, 26 : No)i esi bomnn dam- 



* Cf. Isa. xxxvii, \. 



Cf. Daniel. xin, 53- 



IN EVANG. MATTJ{/Er, XXVI-()8, (.9, 70. 



187 



num hiferre justo, iirc percutere princi- impatiens, nec valens in donw consistere 

pedibiis siiis. 

« Una ancilla. » Provcrb. xxx, 21 et 
seq. : Per tria movetur terra, ct quarlum 
non potest sustinere : per servum, cum 



jicm qui recta judical. 
« Dicentes, » 
Trridendo. 
« Prophetiza nobis, Ghriste. » 

Luc. xxui, 6i, dicitur, quod volaverunt 
facicm ejus. 

« Quis cst qui te percussit ? » Jerem. 
XX, 7 : Factus sum in derisum tota die : 
omnes suhsannant me. Thrcn. iii, G3 : 
Ego sum psalmus^eorum. Job, xn, 4 et o : 
Deridetur justi simplicitas. Lampas con- 
temptaapud cogitationes divitum, para- 
ta ad tempus statutum. 

« Petrus vero sedebat foris in atrio : 
et accessitad eum unaancilla, dicens : 
Et tu cum Jesu Gnlileeo eras. » 

Hic ponitur secundum, in quo tangitur 
defectus veritatis : qui in tantum affhxit 



regnaverit : pcr stultum, cum saturatus 
fuerit cibo : per odiosam muliercm., cum 
in matrimonio fuerit assumpla, et per 
ancillam, cum fuerit Jiiercs dominie suae. 
Potuit esso, quod in templo viderat Pe- 
trum Sciepe cum Domino : et ideo discre- 
vit eum inter alios. 

Ad cxaggerationem autem timiditatis 
Potri tria concurrunt : quod una fuit, 
quia muhiludo plus timetur : et sexus 
fconiineus, qui minus timetur : et condi- 
tio, quia ancilla minus timotur quam do- 
mina. Levit. xxvi, 30 : Terrebit eos soni- 
tus folii volantis. Psal. xiii, o : Trepida- 
vcrunt timorc, ubi non erat timor. Causa 
autem erat, quiaspiritum ad rolmr adhuc 
nondum accoperat. Luc. xxiv, 49 : Se- 
dete in civitale, quoadnsquc induamini 
virtute ex alto. Et verificatum est in Pe- 
tro, quod dixit sibi Christus, Supra, y. iJ : 
Spirilus quidem promptus cst, caro au- 
Cliristum, quod fecit eum respicere Pe- tem infirma. Ex promptitudine enim 
trum. Et tangunlur duo, negatio videh- spiritus processit, quod supra dixit : Te- 
cet, et poenltentia, ibi, t. 75 :« Et recor- cum paratus sum et in carcerem, el in 



datus est Petrus. » 

Adhuc autem nogatio hic inducitur 
triplex, et secundum hoc patet divisio. 

In prima tanguntur tria : locus, et oc- 
casio, et negatio ipsa. 

De loco dicit : « Petrus vero, » qui se- 
quebatur ut videret finem, « sedebat fo~ 
ris, » extra domum, « iii atrio, » cum 
ministris. Et secundum Augustinum, hoc 
dicitur per rocapitulationem : et est fa- 
ctum in atrio Annoe, quia in illo dicit in- 
cepisse negationem. Sed alii expositores 
dicunt factum in atrio Caiphae. 

« Et accessit ad eum, » 

Ut melius discerneret. Proverb. vii, 10 
et 11 : Mulier garrula, et vaga, quietis 



mortem ire ' : ex infirmitate autem car- 
nis, quod negavit advocem uniusancillai 
dicentis : 



« F]ttu cum Jesu GalilaBO eras. » 

GaHlseus (Hcitur quia ibi fuit nutritus 
et conceplus, et incJo incepit priedicatio 
sua, et ibi fecit inilium signorum, sicut 
dicitur, Joan. ii, I J . 



« At ille negavit coram omnibus, 
dicens : Nescio quid dicis. » 



70 



Tria dicit : nogationem, et pubticum 

gatiouis, ot modum. 

Primum signilicatur, cum dicit : « At 



"^ Luc. xxu, 33. 



188 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



71 



72 



illenegavit. » Ad Titum, i, JG : Confi- 
tentur se nosse Deiim, factis autem ne- 
gant. 

« Coram omnihns. » Supra, x, 33 : 
Qni autem negaverit me coram homini- 
bus, negaho ct ego eum coram Patre 
meo. (kusa autem negationis erat, quia 
non abnegaverat semetipsum, sicut dixe- 
rat, Supra, xvi, 24 : Si quis vult post me 
venire, abneget semetipsum, et tollat 
crucem suam, et sequatur me. 

Id autem quod in manifesto fecit nega- 
tionem, hoc fecit ad scandalum, « Di- 
cens : Nescio quid dicis. » Modus est ne- 
gationis : et dicunt quidam, quod hic non 
negavit Christum, sed dictum : et contra 
hoc dicit Augustinus, quod si isti verum 
dicunt, tunc respondeant ad dictum Do- 
mini, quo dixit : Ter me negabis' : et 
non dixit ter dictum muheris negabis. 
Contra }iocdicitur, Eccli. iv, 24, 33: Pro 
anima tua ne confundaris dicere ve- 
rum... : et usque ad mortem certa pro 
justitia. 



« Exeunte autem illo januam, vidit 
eum alia ancilla, et ait his qui erant 
ibi : et hic erat cum Jesu Nazareno. 

Et iterum negavit cum juramento : 
Quia non novi hominem. » 

Hic ponitur secunda negatio. Et duo 
tanguntur, scihcet occasio negationis, et 
negatio. 

Occasio negationls tangitur ex loco, et 
allocutione accusantis foemina. 

Ex loco, cum dicit : « Exeunte aulem 
illo januam. » Contra : Nonne ante di- 
ctum est, quod sedehat foris ? Dicendum 
secundum Lucam, xxn, 58, quod post 
pusillum o.um alius videns, dixit : Et tu 
de illis es? In hoc ergo pusillo timore 
perterrilus exivit : et iteruni amore Ma- 
gistri, cujus (Inem videre desidcravit, re- 



divit, ct lunc facta est negatio. Et quod 
Lucas innuit virum hoc fecisse, hic au- 
tem dicitur quod fcemina, Dicendum, 
quod fcemina incitavit ahos primo : et 
tunc accessit vir et impetivit Petrum. 

« Vidit eum, » dihgcnter intuens, 
« alia ancilla, » de qua scriptum est, 
Genes. xxi, 10 : Ejice ancillam hanc, et 
filium ejus. Istius enim ancihae petulan- 
tis et tradentis discipulos Domini figura 
est Oha Ilerodiadis, quse saltihus fecit 
aniputari caput Joannis Baptistae ^ Ideo 
Paulus dicit : Non sumus ancillce filii, 
sed liberse, qua lihertate Christus nos 
liheraviti. 

« Et ait his qui erant ibi. » Et ideo in 
ista negatione major est causa timoris, 
quia multi concitantur ad tenendum Pe- 
trum. Eccle. vn, 27 : Inveni amariorem 
morte mulierem, quse laqueus venalorum 
est, et sagena cor ejus, vincula sunt ma- 
nus illius. 

« Et hic cum Jesu Nazareno erat. » 
Job, II, JO : Quasi una de stultis mulie- 
ribus locuta es. Quid enim maH fuit cum 
Jesu Nazareno esse? Supra, xii, 30 : Qui 
non est mecum^contrameest : etquinon 
colligil mecum, dispergit. Si enim Jesus' 
est, non salvatur qui secum non est. Si 
Nazarenus, non tloret virtutibus qui re- 
cedit ab ipso. 

« Et iterum negavit. » 

Et quia major erat causa timoris, ma- 
jor ponitur confirmatio negationis : et 
ideo additur, « cum juramento. » Exod. 
XX, 7 : Non assumes nomen Domini Dei 
tui in vanum. Zachariae, v, 4, dicitur, 
quod volumen maledictionis veniet ad 
domum furis, et ad domum jurantis i)i 
)wmine meo mandaciter. 

« Quia uon luwi liominem. » Quidam 
dicunt eum intendisse, quia non nosset 
Christurn esse purum hominem. Sed hoc 
nihil, ut prohatum est prius. Jerem. ix, 



' Maltti. supra, y. 34. 

* Cr. Supra, XIV, 8 el sfq. 



3 Ad Galat. iv, 31. 



IN EVANi;. MATTILEI, XXVI-73, 7i, 7.). 



180 



(i : 1)1 dula icniienint scirc nic, duii l)o- 
minus. Job, xxi, li : Dixeriod Deo : lie- 
cedc a nobis, cl scicntiam vianim luarum 
nolumus. 



S « Kt post pusilluiii accesserunt qui 

stabant, et dixerunt Pelro : Vere ettu 
ex illis es : nam et loquela tua mani- 
festum te facit. » 

Tlic iiu'i[)il tertia ne^iUio : ei iu ipsa 
est causa majoris iiinoris : et itJeo eliam 
adjungitur inajor conrirmatio negalionis. 

Tanguntur auteiu in causa timoris tria : 
lempus, cum dicitur : a El post pusil- 
lum. » Luc. XXII, .^9 : Intcrcallo facto 
quasi horie unius. 

« Accesserunt, » causa tenendi, et ut 
diligentius considerarent qui stabant se- 
cum, sicut dicit .loannes, xvm, 18, quod 
inter ministros stabat et calefaci(d)at se. 
Et ideo paiet quanium nocet malorum 
societas. I ad (lorinih xv, 33 : Corruni- 
punt rnorcs bonos colloquia mala. Psal. 
XVI 1, 27 : Cum perverso perverteris. Ec- 
cli. XIII, 1 : Qui communicaverit super- 
bo, induet superbiam. 

a El dixerunt Petro. » Luc. xxii, 39, 
et Joan. xviii, 2(5, dicunt unum solum 
cognatum Malchi (cui Petrus amputavit 
auriculam), hocdixisse. Sed hoc solvitur, 
quod ille primo dixit, et alios advocavit : 
et tunc multorum simul concUimatio fa- 
cla est in Petrum. 

« Vere et tu ex illis cs. » Non enim 
qua;rebani tantum pastorem, quem jam 
tenebant : sed etiam mactare volebant 
totum gregem. Joan. x, 10 : Fur non ve- 
nit, nisi ut furelur., ct mactet, et perdat. 
Sed verus pasior venii, utvitam habeant, 
ct abundantius habeant. 

« Nam et loquela tna. » Adhibet si- 
gnuin probabilitalis dicii sui, « manife- 
stum tefacit. » Luc. xxn_, .j9 : Nam et 
Galilseus est. Licet enim oinnes loque- 
rentur hebraice, tamen (sicut est in qua- 
libet piovincia) modos pronuntiandi ha- 



i)ebant (bversos (jalila'i ei Jerosolymitie. 
Aci. 11, 7 : Nonne ecce omiws isti, qui 
loquuntur, (jalilxi sunt ? Simile, Judic. 
XII, .') et : Numquid Ephrathseus cs ?... 
Dic ertjo : Scibboleth. Et ille non pote- 
rat dicere Scibbolelh, sed Sibboleth, alia 
littera posila : propter divcrsum modum 
pronuniiandi conlribulium suorum, in 
quibus fuerat conversatus. 



« Tunc ca?piidetestari et jurarequia y^. 
non novisset hominem. » 

Ecce quomodo mali homines proficiunt 
in pejus, et soductores errantes, et in er- 
roreni mittenles. Primo enim aperte, se- 
cundo cum juramento, teriio cuin deie- 
siaiione et jurejurando negavit. Et priino 
quidem coinpulit ancilla, sccundo advo- 
cavit adstanies, et tertio adstiintes con- 
clamaverunt. 

Deiestatiu auiem est exsecratio, qua 
sibi malum imprecabatur, si nosset Chri- 
stum. Eccli. xxiii, 9, 12 : Jurationi non 
assuescat os tuum : multi cnim casus in 
illa... Vir mulluin jurans replebitur ini- 
quitate, et non discedet a domo iltius 
plaga. 

« Quianonnovisscthominem. »^1 Joan. 
II, 22 : Quis est mendax, nisi is qui ne- 
(jal, quoniam .Jesus est Christus ? Sed 
Peirus erai primo moUis cordis. Job, x, 
9 : Memento, quseso, quod sicut lutum fe- 
ceris me. Quod facile omnem recipit im- 
pressionem. Jsa. lxiv, 8 : Pater nostcr cs 
tu, nosvero lutum. Et ideo in monte, Su- 
pra, xvii, i, videns Christi gloriam, facile 
impressus est, et manere statuit dicens : 
Bonum est nos hic esse. Et nunc videns 
Christi poenam, fugit timore perterritus : 
et allocutione comprehendeniium Cliri- 
stum negat, tolus intra se confusus. Pro- 
verb. xiii, 19 : Detesfantur stulti eos qui 
fugiuntmala. 

« Et continuo gallus cantavit. 

Et recordatus est Petrus verbi Jesu y^ 



190 



D. ALB. MAG. ORD. PR.ED. 



quod dixerat ; Priusquam gallus can- 
tet, ter me negabis. Et egressus foras, 
flevit amare. » 

llic incipit Pehi pceiiitentia. Et dicun- 
tui" tria : primo enim brutum (;t irratio- 
nale animal reducit in sensum Aposto- 
lorum principem : secundo, recordatur 
pnescienliai futurorum, quam audivit a 
Christo : et terlio, lacrymis lavat deli" 
ctum. 

Dicit igitur : « Etcontinuo, » ut magis 
esset commonitio divinse dispositionis 
quam naturse inslinctus. Sicut enim prse- 
ceptum divinum venit ad vermiculum, 
qui percussit hederam ', ita etiam sen- 
tentia divinee dispositionis movit gallum, 
ut continuo inclamaret Petrum. II Petr. 
11, IG : Subjugale mutum aiiimul pro- 
hibuit prophetse insipientiam. Designat 
etiam hic gallus clamorem, quo a priedi- 
catione inclamandus est peccator. Isa. 
Lviii, 1 : Clama, nc cesses : quasi tuba 
exalta vocem iuam, et annuntia populo 
meo scelera eorum, el domui Jacob pec- 
cata eorum. 

« Et recordatus est Petrus verbi 
Jesu, )) 

Per cantum galli commonefactus, Isa. 
XLiii, 20 : Reduc nie in memoriam, et ju- 
dicemur simul. 

« Quod dixerat : Priusquam gallus 
cantet, ter me negabis. » Et per lioc venit 
in lidem deitatis, quae pra^scia fuit futu- 
rorum casuum. Job, x, 13 : Scio quia 
Universormnniemineris. Et,ibidem, xlii, 
'1 : Scio quia nulla te tatet cogitatio. Luc. 
tamen, xxu, Gl, additur, quod conversus 
Dominus respexit Petrum. Quod Augu- 
btinus dicit intelligcndum dc respectu mi- 



sericordiae polius iuterius, quam de re- 
spectu oculi exterioi'is : cum, ut dicit, 
Christus oculos velatos habuerit, et in in- 
terioribus penclralibus domus conclusus 
fuerit, et Petrus extra cum ministris. Ego 
tamen sine proejudicio loquens opinor de 
respectu simul exleriori ct interiori intel- 
ligendum esse : quia oculi damnandorum 
non ligantur, anlequam ultima sententia 
damnali sint : nec legitur de Salvatore, 
quod oculos velatos liabuerit, nisi ad de- 
risum eorum qui colaphos et alapas da- 
bant ei, et eum prophetare jusserunt, 
quis esset percuticns. Puto etiam non ita 
in penetralibus esse conclusum, sed po- 
tius irrisioni publicae et interrogationi 
expositum, ut omnes accederent, qui ali- 
quid imponere vellent : unde, supra di- 
ctum est, t. 39, quod Principes sacerdo- 
tumet onine concilium quserebant falsum 
teslimonium contra Jesum, nt eum mor- 
ti tradcrent. Puto etiam, quod frequens 
respectus Petri, et frequens mutatio vul- 
tus ad tormenta Jesu prodiderunt Pe- 
trum, quod suspicio adstantium move- 
batur contra eum. Sapient. iv, lo : Re- 
spectus ejus in electos illius. Isa. lxvi, 2 : 
Ad quem respiciam, nisi ad paupercu- 
lum, et coniritum spiritu, et trementcrn 
sermones meos ? 

« Et egressus foras, » 

Extra malorum societatem. Apocal. 
xviii, 4 : Exite de illa, populus meus. 
Jerem. l, 8 : Recedite de medio Rabg- 
lonis, et de terra Chaldeeorum egredimi- 
ni. 

« Flevit amare. » Jsa. xxii, 4 : Rece- 
dite a me, arnare flebo. Psal.vi, 7 : La- 
vabo per singulas noctes lectum meum, 
lacrgmis meis stratum meum rigabo. 



* Gf. Joiiic, IV. 7. 



GAl». XXVll MATHLEl 



llJl 



CAPUT XXVII 



Judas, relatis argenteiSj laqiieo se sitspendit : Jesus coram Pilato accusatus, 
non respondet : uxor autem Pilati dicit ipsum justum : prceeligitur tamen 
Barabbas : Pilatus lotis manibus Jesum Jlagellatum tradit crucijigendum : 
qui a militibus multipliciter illusus dicitur ad crucijigendum : et felleo pino 
potatus, inter latrones crucifigitur, divisis ipsius vestimentis : et a variis mul- 
ta.'jactantur in ipsum blasphemia: : suboriuntur tenebrx : et clamans Jesus 
Eli, acetoque potatus,\cum clamore exspirat, ac signa varia Jiunt : corpus Jesu 
a Joseph sepultum, custoditur a militibus. 



I. Mane autem facto, consilium ini- 
erunt omncs principes sacerdo- 
tum et seniores populi adversus 
Jesum, ut eum morti traderent. 

2. Et vinctum adduxerunt eum, ct 

tradiderunt Pontio Pilato pr«- 
sidi'. 

3. Tunc videns Judas, qui eum tra- 

didit, quod damnatus esset, 
poenitentia ductus, retuiit tri- 
ginta argenteos principibus sa- 
sacerdotum et senioribus, 

4. Dicens : Peccavi, tradens sangui- 

nem justum. At illi dixerunt : 
Quid ad nos ? tu videris. 

5. Et projectis argenteis in templo, 

recessit, et abiens laqueo se 
suspendit 2. 

6. Principes autem sacerdotum, ac- 

ceptis argenteis, dixerunt : Non 
licet eos mittere in corbonam, 
quia pretium sanguinis est. 

7. Consilio autem inito, emerunt 

ex iliis agrum figuli, in sepultu- 
ram pcregrinorum. 

8. Propter hoc vocatus est ager ille 

Haccldama, lioc est, ager san- 



guinis, usque in hodiernum 
diem \ 
9. Tunc impletum esl quod dictum 
est per Jeremiam prophetam, 
dicentem : Ei acceperunt tri- 
ginta argenteos, pretium appre- 
tiati, quem appretiaverunt a 
filiis Israel * : 

10. Et dederunt eos in agrum figuli, 

sicut constituit mihi Dominus. 

1 1 . Jcsus autcm stetit ante preesidem : 

et interrogavit eum prceses, di- 
cens 5 : Tu es rex Judieorum? 
Dicit illi Jesus : Tu dicis. 

12. Et cum accusaretur a principibus 

sacerdotum et senioribus, nihil 
respondit. 
Tunc dicit illi Pilatus : Non audis 
quanta adversum te dicunt te- 
stimonia ? 
Et non respondit ei ad ullum ver- 
bum, ita ut miraretur praeses 
vehementer. 
i5. Per diem autem solemnem con- 
sueveratprceses populo dimitte- 
re unum vinctum, quem vo- 
luissent. 



I j 



H 



I 



' Marc. XV, 1 ; Luc. xxiii, 1 ; Joau. xvui, 28. 

^ Act. I, 18. 
3 Act. I, 19. 



'• Zacliai'. XI, 12. 

■' .Marc. XV, i ; Luc. xxiii, '.] ; Joau. xviii, 33. 



11)2 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED 



i6. Habebat autem tunc vinctuni insi- 
gnem, qui dicebatur Barabbas. 

17. Congregatis ergo illis, dixit Pila- 

tus : Quem vultis dimittam 
vobis? Barabbam, an Jesum qui 
■ dicitur Christus ? 

18. Sciebat enim quod per invidiam 

tradidissent eum. 

19. Sedente autem illo pro tribunali, 

misit ad eum uxor ejus, dicens : 
Nihil tibi et justo illi : multa 
enim passa sum hodie per vi- 
sum propter eum. 

20. Principes autem sacerdotum et se- 

niores persuaserunt populis ut 
peterent Barabbam, Jesum vero 
perderent '. 

21. Respondens autem pr«ses ait 

illis : Quem vultis vobis de duo- 
bus dimitti ? At illi dixerunt : 
Barabbam. 

22. Dicit illis Pilatus : Quid igiturfa- 

ciam de Jesu, qui diciiur Chri- 
stus? 

23. Dicunt omnes : Crucitigatur. Ait 

illis prseses : Quid enim maii 
fecit? At ilii magis clamabant, 
dicentes : Crucifigatur. 

24. Videns autem Pilatus quia nihil 

proficeret, sed magis tumultus 
fieret, accepta aqua, lavit ma- 
nus coram populo, dicens : In- 
nocens ego sum a sanguine justi 
hujus : vos videritis. 
2.5. Et respondens universus populus, 
dixit : Sanguis ejus super nos, 
et super filios nostros. 

26. Tunc dimisit illis Barabbam, Je- 

sum autem flagellatum tradidit 
eis ut crucifigeretur. 

27. Tunc milites prfesidis, suscipien- 

tes Jesum in pra;torium, con- 
gregaverunt ad eum universam 
cohortem \ 



30. 



3i 



28. Et exuentes eum, chlamydem 

coccineam circumdederunt ei : 

29. Et plectentes coronam de spinis, 

posuerunt super caput ejus, et 
arundinem in dextera ejus^ Et 
genu tlexo ante eum, illudebant 
ei, dicentes : Ave, rex Judae- 
orum. 

Et exspuentes in eum, acceperunt 
arundinem, et percutiebant ca- 
put ejus. 

Et postquam illuserunt ei, exue- 
runt eum chlamyde, et indue- 
runt eum vestimentis ejus, et 
duxerunt eum ut crucifigerent. 

32. Exeuntes autem, invenerunt ho- 

minem Cyrenasum, nomine Si- 
monem * : hunc angariaverunt 
ut tolleret crucem ejus. 

33. Et venerunt in locum qui dicitur 

Golgotha, quod est Calvarice 
locus \ 

34. Et dederunt ei vinum bibere cum 

feile mistum. Et cum gustasset, 
noluit bibere. 

35. Postquam autem crucifixerunt 

eum, divisenmt vestimentaejus, 
sortem mittentes, ut impleretur 
quod dictum est per prophetam 
dicentem : Diviserunt sibi ve- 
stimenta mea, et super vestem 
meam miserunt sortem '. 

36. Et sedentes servabant eum. 

37. Et imposuerunt super caput ejus 

causam ipsius scriptam : Hic 
EST Jesus, rex Jud^orum. 

38. Tunc crucifixi sunt cum eo duo 

latrones : unus a dextris, et 
unus a sinistris. 

39. Pra^tereuntes autem blasphema- 

bant eum, moventes capita 
sua, 

40. Et dicentes : Vah qui destruis 

templum Dei et in triduo illud 



' Marc. XV, H ; Liic. xmii, 18 ; Joan xvin, 40. 

^ Marc. XV, d6; Psal. xxi, 17. 

^ Joan. XIX, 2. 

* Maic. XV, 21 ; Luc. xxiii, 26. 



5 Maic. XV, 22; Luc. xxiii, 33 ; Joan. xix, 17. 
* Marc. XV, 24 ; F.uc. xxiii, 34; Joau. xix, 23. 
^ Psal. XXI, lU. 



CA1>. XXVII MArTIT/KI. 



m 



reaedificas, salva temetipsum : 
si Filius Dei es, descende de 
cruce 1. 

41. Similiter et principes sacerdotum, 

illudcntes cum Scribis et senio- 
senioribus dicebant : 

42. Alios salvos fecit, scipsum non 

potest salvum facere : si rex 
Israel est, descendat nunc de 
cruce, et credimusei ". 

43. Confidit in Deo *, liberet nunc, si 

vult eum : dixit enim : Quia F^i- 
lius Dei sum. 

44. Idipsum autem et lairones qui 

crucifixi erant cum eo, imprope- 
rabant ei. 

45. A sexta autem hora tenebrcC factse 

sunt super universam terram 
usque ad horam nonam. 

46. Et circa horam nonam clamavit 

Jesus voce magna, dicens : Eli, 
Eli, lamma sabacthani? hoc est : 
Deusmeus, Deusmeus,ut quid 
dereliquisti me * ? 

47. Quidam autem illic stantes et au- 

dientes, dicebant : Eiiam vocat 
iste. 

48. Et continuo currens unus ex eis, 

acceptam spongiam implevit 
aceto et imposuit arundini, et 
dabat ei bibere. 

49. Cceteri vero dicebant : Sine vi- 

deamus an veniat Elias liberans 
eum. 

50. Jesus autem iterum clamans voce 

magna, emisit spiritum. 
5i. Et ecce velum templi scissum est 

in duas partes a summo usque 

deorsum ^ et terra mota est, et 

petr^sciss* sunt, 
5?. Et monumenta aperta sunt : et 

multa corpora sanctorum qui 

dormierant surrexerunt. 
53. Et exeuntes de monumentis post 

resurrectionem ejus, venerunt 



m sanctam civitatem, ct appa- 
ruerunt multis. 

54. Centurio autem et qui cum eo 

erant custodientes Jesum, viso 
terra^^motu et his quai fiebant, 
timuerunt vaide, dicentes : Vere 
Fiiius Dei erat iste. 

55. Erant autem ibi muiieres multic a 

longe, qua3 secutai erant Jcsum a 
Gaiilaia, ministrantes ei : 

56. InterquaseratMariaMagdalene,et 

Maria Jacobi, et Joseph mater, 
ct mater fiiiorum Zebedaei. 

57. Cumautemsero factum esset, ve- 

nit quidam homo dives ab Ari- 
mathasa, nomine Joseph, qui et 
ipse discipulus erat Jesu ". 

58. Hic accessit ad Pilatum, et petiit 

corpus Jesu. Tunc Pilatus jussit 
reddi corpus. 

59. Et accepto corpore, Joseph invol- 

vit illud in sindone munda. 

60. Et posuit illud in monumento suo 

novo, quod exciderat in pe- 
tra. Et advolvit saxum ma- 
gnum ad ostium monumenti, et 
abiit. 

61. Erat autem ibi Maria Magdalene, 

et altera Maria, sedentes contra 
sepulcrum. 

62. Altera autem die, quse est post 

Parasceven, convenerunt Prin- 
cipes sacerdotum et Pharis«i 
ad Pilatum, 

63. Dicentes : Domine, recordati su- 

mus quia seductor ille dixit 
adhuc vivens : Post tres dies 
resurgam. 

64. Jube ergo custodiri sepulcrum 

usque in diem tertium, ne forte 
• veniant discipuli ejus, et furen- 
tur eum, et dicant plebi : Sur- 
rexit a mortuis : et erit novis- 
simus error pejor priore. 



* Joau. II, 19. 

* Sapient. 11, 18. 
' Psal. XXI, 9. 



XXI 



* Psal. XXI, 2 

•"' II Paralip. iii, 14. 

•^ MaiT. XV 42 ; Luc. xxiii, ."iO ; .Joaii. xix, 38. 

13 



194 



D. ALB. MAG. OKD. PR/ED. 



65. Ait illis Pilatus : Habetis custo- 
diam : ite, custodite sicut sci- 
tis. 



66. Uli autem abeuntes munierunt se- 
pulcrum, signantes lapidem, 
cum custodibus. 



JN CAiniT XXVIl iMATTHyEl 



ENAHRATIO. 



Mane autein fuetOy consi/ium inierunt 
onines ^rincipes sacerdotuni et senio- 
res populi adversus Jesuni, ut eum 
morti traderent. » 



Ab hoc loco ostendit Evangelisla tra- 
ditionem prosequi, qua traditus est Chii- 
stus gentibus ad crucifigendum, qua 
sicut reus niakiruni condeninalus est, 
et cum sceleratis deputatus ad cruceni. 

Tangit igitur tria, in quibus hoc per- 
fecte ostenditur, scilicet, innocentem 
condemnatum, impie crucitixum, et po- 
testateni mortis liabere etiam mortuum. 
Secundum est, ibi, t. 27 : « Tunc mili- 
tes prsesidis. » Tertium, ibi, t. 4.3 : « /1 
sexta auteni hora^ etc. » 

Prima harum partium adhuc liabet 
tria, scilicet accusantium rnalitiam : ex- 
cusantium sufficientiam, ibi, t. 3 : 
« Tunc videns Judas. » Et iniquc datam 
vel potius permissam, secundum ipsius 
juJicis protestationem, sententiam, ibi, 
t. 24 : « Videns autem Pilatus. » 

In prima harum partium duo indu- 
cuntur : malitia et violentia, ibi, y. 2 : 
« Et vinctum adduxermit. » 

Malitia autem tradentium Judseorurn 
exaggeratur in sex, scilicet in fervore, 
studio, consensu ad malum, poteslate, 
malignitate, et intentionis perversitate. 

Eervorem eorum ad nocendum notat 
in hoc, quod dicit : 

« Mane autem facto. » 
Pri.evenerunl enim tempus judicii, et 



anticipaverunt judicem ex niniio occi- 
dendi desiderio. Job, xxiv, 14 : Mane 
primo consurgit homicida, intcrficil 
egenum et paupcrem : per iioctem vero 
erit quasi fiir. 

« Consitium inierunt. » Ecce studuini. 
Isa. XXX, 1 : Vx, filii desertores, ut face- 
retis consitium, et non ex me. Jerem. xi, 
19 : Ego quasi agnus mansuetus, qui 
portatur ad victimam i et non cognovi 
quia cogitaverunt adversum me consilia, 
dicentes : Mittamus lignum in panem 
ejus, et eradamus eum de terra viventium. 

« Omnes. » Ecce ad malum consensus. 
Psal. xin, 3 : Omnes declinauerunt^ 
siniiil inutiles facti sunt : non est qui 
faciat bonum, non est iisque ad unum. 
Jerem. xv, 10 : Omnes maledicunt mi- 
Jii, dicit Dominus. 

n Principes. » Ecce potestas duplex : 
auctoritatis et consilii. Auctoritatis, quia 
dicitur : « Principes sacerdotum. » Eze- 
chiel. xxn, 27 : Principes ejus in medio 
illius, c^uasi lupi rapientes prxdam 
ad effundendum sanguinem. 

Consilii autem et senatus potentia 
notatur in hoc, quod dicit : « Et senio- 
res popiili. » Daniel. xm, 5 : Egressa 
est iniquitas a senioribus judicibus, qui 
videbantur regere populum. Ezechiel. 

VIII, 12 : Certe vides, fili hominis, qux se- 
niores domus Israel faciunt in tenebris. 

« Adversus Jesum » Salvatorem. Ecce 
malignitas in Deum salvantem. iMalach. 
III, 8 : Si affligct homo Deum, quia 
vos configitis me ? 1 Reg. ii, 2.j : Si 
pcccaverit vir in virum, placari ei pot- 
est Deus : si autem in Dominum pec- 
caverit vir, quis orabit pro eo ? Osee, 

IX, 9 : Profunde peccaverunt, sicut in 
diebus Gabau. 

« Ut eum morii traderent. « Ecce 
intenlionis perversitas : quia non cor- 
rectioni, sed morti studuerunl. Isa. x. 



liN EVAN(;. MATTII Kl, \.\VII-J, :}. 



m 



7 : /Iri cuiilcrenduin crU cor cju.s, ct (id 
inlcrnccionem (icnlium non inincarum. 
Sapiont. ii, 20 ; Murc lurpissima coii- 
demnemus ewn. 



« Kt vitioturn adduxerunt eiim, et 
tradideruut Pontio Pilato prciisldi. » 

Hic tanj^it viulenliani ligalionis, quiB 
auftM't ni(.>tus libei-tuteni : tractionis, 
qua3 infert niotus violenti voluntatein. 
.loan. XXI, 18 : Alius te cinget, el ducct 
quo tu non vis. Et tradionis, qujje sistit 
ad condeninalionem. Dicit ergo : « Vin- 
ctum. » Ezecliiel. iii, 2o : Fiii hominis, 
ecce data sunt super te rincula, et li- 
(jabunt te in eis : ct non cgredieris. 

« Et adduxcrunl, » hoc est, traxerunt. 
Nahuni. ii, 7 : Miles captivus abductus 
cst. 

« Et Iradiderunt, » proditione em- 
ptum, « Pontio Pilalo prxsidi. » Ponlius 
dicitur ab cvenlu, quia devicit Pontum, 
et sul)jecit Romanis : Pilalus proprio 
nomine : preeses autem poteslate digni- 
tatis : unde, Joan. xvni, 35 : Gens tua 
et ponlificcs trudidcrunt te milii, quid 
fecisti ? Psal. lxxxvii, V) : Traditus suin, 
et non egrediebor. 



« Tunc videns Judas, qui eum tra- 
didit, quod damnatus esset, poeniten- 
tia ductus, retulit triginta argenteos 
principibus sacerdotum et seniori- 
bus. » 

Hic tangitur de ostensione innocentice 
Domini. Et habet partes duas : in qua- 
rum prima sufficienter innocens osten- 
ditur Dominus : in secunda, quod non 
valuerunt efQcere per justitiam, suadcnt 
et efficiunt per tumultum populi, ibi, 
y. 20 : Principes autem sacerdotem sua- 
serunt populo, etc. » 

Adhuc, prior harum partium subdi- 
viditur secundum ea quae excusant l)o- 



ininuiu ; et lucc suiit tradiloiis coiilV-s- 
sio, judicis diligens in(|uisitio et al)solu- 
tio, uxoris judicis revelatio ; et luec 
palent in litlera. 

Traditoris confessio cum suis circum- 
stantiis describitur hic tii[)liciter : in 
p(Denilentia Judae : in dissimulatione 
sacerdotuni, qui dissimulant .ludoe p(eni- 
tentiam, ct obiimbranl (;am, iie veniat 
iu lucem, et ex ea putetur Dominus in- 
nocens : et in confirmatione prophe- 
tia^. 

Pa3nitentia Judie tangitur in dolorc 
cordis, in confessione oris, et in quadam 
salisfactione operis : quie pcr ordiriem 
patent in littera. 

Uicit igitur : « Tunc, » quando tradi- 
tus est piaesidi, « videns Judas, qui 
eum Iradidit, » ad dilTei-entiam Jiida; 
ThaddsBi, qui eum non tradidit, « quod 
condemnatus csset » Jesus jam linguis 
Judicoruin, el ad occidendum traditus : 
ut opere complerelur per gentes, quod 
jam linguis sentenliaverant : « pceniten- 
tia ductus. » Ecce dolor, qui peccala 
non delevit, quia cum spe venice non 
fuit : et intelligitur, quod Judas non cre- 
didit, quod sacerdotes deberent euin in- 
terficere, sed cmendatum per llagella 
dimittere. Sapient. v, 3 : Dicentes intra 
se, poeniientiam agentcs, cf prse (in- 
gustia spiritus gerneiites : Hi sunt, quos 
liabuimus aiuiuando in dcrisum, et in 
simiiitudinem improperii. 

<( Rctuiit triginta argenteos, » quos 
adhuc apud se habuit : avarus enim 
erat, et diligenter conservavit. Eccle. 
v^ 9 : Avarus non implcbitur pecunia. 
Et, Eccli. XIV, 9 : Insatiabiiis oculus 
cupidi. 

« Principibus sacerdotum ct senio- 
ribus poptiii, » a quibus acceperat, ut 
restituto pretio Cdiristus liberaretur. Job, 
XX, lo : Divitias quas devoravit evomet, 
et de ventre illius extrahet eas Deus. Re- 
tulit autem cum proposito reddendi. 
Genes. xliv, 8 ; Pecuniam, ([uam inveni- 
rnus in summifate saccorum, reportavi- 
inusad te de tcrra Chunaan. Heec autem 



190 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



pnenitentia est, de qua, ad Hebr. xii, 17, 
dicilur : Non iiivenit pcRnitenliai locum, 
quamquam cuin lacrijmis inquisi.sset 
eam. 



41 « Dicens : Peccavi, tradens sangui- 

nem justum. At illi dixerunt : Quid 

ad nos ? tu videris. 
5 Et projectis argenteis in templo, 

recessit, et abiens laqueo se suspen- 

dit. » 

Ecce confessio oris el dolor cordis 
cum proposito satisfactionis. Et tan- 
guntur duo : confessio proditoris ad 
exemplum sacerdotum facta, et sacerdo- 
tum pertinacia in malilia. 

Confessio est, quse dicta est : et ex- 
primit reatum, cum dicit : « Peccavi : » 
et ingratitudinem, cum dicit : « Tra- 
dens : » et peccati speciem, cum dicit : 
« Sanguinem : » et peccati ex circum- 
stantia quantitatem, cum dicit : » Ju- 
sium. » Et lia^c omnia frustra sunt pro- 
pter veniaj desperationem. Genes. iv, 
13 : Major est iniquitas rnea, quam ut 
veniam nierear. Sanguis autem clamaret 
pro eo, si veniam speraret. Ad Hebr. xii, 
24 : Accessislis ad sanguinis apersio- 
nem melius loquentem quam Ahel. 
Sanguis enim Abel loquitur vindictam. 
Genes. iv, 10 : Vox sanguinis fra- 
tris tui Ahel clamat ad me de terra. 
Sanguis Christi clamat veniam. Luc. 
xxiu, 34 : Pater, dimitte illis, non enim 
sciunl quid faciunt. Et quia veniam 
non speravit, fiebat in eo quod dicitur, 
Genes. xlu, 22 : En sanguis ejus ex- 
quiritur. Et illud Apostoli ad Hebr. 
X, 29 : Quanto magis putatis deteriora 
mereri supplicia, qui Filium Dei con- 
culcaverit, et sanguinem testamenti pol- 
lutum duxerit, in quo sanctificatus est, 
■ et spiritui graliie contumeliam fecerit ? 



« At illi dixerunt : Quid ad nos. » 

Pertinacia est sacerdotum : quia vi- 
denles Judam poenitere, non sunt com- 
puncti : et haec verba possunt referri ad 
hoc, quod dictum est : lletulit triginta 
argenteos. Vel ad hoc, quod dixit : 
Peccavi. 

Primo quidem modo sensus est : 
Quid ad nos de pecunia ? « Tu vide- 
ris : » quando ponderasti et probasti eftni 
sufticiens esse pretium pro vendito san- 
guine justi : igitur possidc eam, quia 
nos tenebimus quod nobis vendidisti. 
Secundo autem modo sensus est : Quid 
ad nos si peccasli ? « Tu videris, » si 
contra conscientiam operatus es : quia 
nos de peccato tuo non curamus, dum- 
modo voluntas nostra perficiatur. Hi 
sunt ligura malorum sacerdotum, qui 
non curant peccata subditorum, sed 
mittunt ad interitum. Osee, vi, 9 : Par- 
ticeps sacerdotum, in via interficientium 
pergentes de Sichem. Unde quoad hoc, 
sceleratiores fuerunl sacerdotes quam 
Judas : sed quoad ingratitudinem et 
desperationem, Judas omnibus fuit sce- 
leratior. Psal. cviii, 7 : Oratio ejus fial 
in peccatum. 

« Et projectis argenteis. » 

Hic ponitur satisfactio operis informis 
et infamis. Ad hoc enim projecit, quia 
recipere noluerunt ; in templo autem 
projecit, ut oblatio satisfaciens esset, ct 
in thesaurum Dei reponerentur. 

« Recessit, et abiens. » Sapient. iii, 3 : 
Abierunt ab itinere recto in extermi- 
nium '. 

« Laqueo se suspendit.y) 1 ad Timoth. 
VI, 9 : Qui volunt divites fieri, inci- 
dunt in laqueum diaboli, et in desideria 
multa inutilia et nociva, qitse mergnnt 
Iiominem in interitum ct perditionem. 
\\ Rcgum, XVII, 23 : Achilophel videns. 
quod non fuisset factum consiliuni 



' Viilgata habet, Sapicnt. iii, 3 : Et quod a nobis e$t itcr exterminiiim. 



IN i:VANG. MATni/EI, XXVII-fi. 7, 8. 



VM 



suiini..., abiit in flomurn suum, et dis- 
posita domo sua, suspendio intcriit. llic. 
pendct Atnan iniquus in ligno, quod 
Mardoclia3o paravit '. Act. i, 18 : Sus- 
pensus Judas crepuit medius, ef difju- 
sa suni omnia visccra ejus. 



« Principes autem sacerdotura, ac- 
ceptis argenteis, dixerunt : Non licet 
eos mittere in corbonan, quia pre- 
tium sanguinis est. 

Gonsilio autem inito, emerunt ex 
illis agrum figuli, in sepulturam pe- 
regrinorum. 

Propter hoc vocatus est ager ille 
irlaceldana lioc est, ager sanguinis, 
usque in hodiernum diem. » 

Ilic tangitur confessionis hujus ohum- 
bratio per sacerdotes, ne per eam Chri- 
stus credalur innocens : et ideo pretium 
tamquam immundum in templo rehn- 
quere noluerunt. Et dicuntur hic tria, 
scilicet, ejectio pretii de templo, ct em- 
ptio agri, et nomen. 

Dicit igitur : « Principes autem sacer- 
dotum, » qui auctores sunt et capita 
malitioe, « acccptis argenteis, » de loco, 
in quo projecerat eos Judas, <( dixerunt,-)^ 
eadem impietate, qua primo eos dede- 
rant : « Non licel eos mittere in corbo- 
nam. » Tria erant in templo reservato- 
ria oblationum : Musach sahbati, in quo 
principum ohlata reponebantur : ct (ja- 
zophylacium, in quo reponebantur obla- 
ta plehis : et Corhona, in quo poneban- 
tur ohlala sacerdotum. Ouia iuitur.ludas 



ohtulit eam sacerdolihus, et a sacerdo- 
tihus acceporat, ideo ad corbonam per- 
tinere videhatur : et ideo dicunt : « Non 
licet eos mittere in corbonam, » tam- 
quam immundos : et reddunt causam : 
« Quia pretium sanguinis est. » Pro- 
verb. XV, 8 : Victimse impiorum abomi- 
nabiles. Eccli. xxxiv, 21 : Immolantis 
ex iniquo, oblatio est maculata. 

« Consilio autem inito, <> 

Qualiter Dominum reddercnt accusa- 
hilem. Joh, xxi, IG : Consilium im- 
piorum longe sit a me. Eccli. xxvii, 30 : 
Facienti neciuissimum consilium, super 
ipsum dcvolvetur. 

« Emerunt ex illis ogrum figuli. » 
Vel, qui possessio erat hguli : vel, qui 
erat de terra fictili, significante Spiritu 
sancto eis invitis, quod ficti de lutofiguli 
redempti essent isto protio. I ad Corinth. 
VI, 20 : Empti estis pretio magno. Glo- 
rificate et portatc Deum corporc vestro. 

a In sepulturam peregrinorum. » An- 
tiquitus locus immundus sepulturae ex- 
sulum deputahatur. Quasi dicat : Ipso 
facto quod immunditiae esset signum, 
quia immundi hominis pretio esset com- 
paratum, Contra quod dicitur, Isa. xi, 
10 : Erit sepulcrum ejus gloriosum. 
Genes. xxiii, 20 et 21 : Confirmatus 
est ager... Abrahse in possessionem, 
scilicet sepulcri, videntibus filiis Heth. 

« Propter hoc vocatus est, etc.') 

Tangit monumentum per nomen. 
« Ager ille Uaceldama -, ut esset per- 



1 Cf. Esther, vii, 10. 

- Haceldaina ; plus exarlement Hakal-Dema, 
les deiix mols aianirens N)2~ Spn qui sif;ni- 
fient <( cluimp du sang ». Dapies S. Ma- 
thieu, le santi; serait celui de Jt'^sus, ce qui 
lait dire ^ S. Joan Chrysostfime : « lloc vero 
et testiinonium contra illos et prodilionis 
argumentum fuit. Nomen quippe loci ciarius 
quani tuba ca-dera al) iliis perpetratam omni- 



bus proclamat. » Hom. lxxxv in Malth. r)'apres 
S. Pierre, Act. i, 18, 19, ce serait celui de 
Judas, car c'est dans le chanip du potier 
qu'auraient eu lieu ie suioide du traitre et 
relTusion affreuse de son sang. Mais rien n'em- 
peche que les deux circonstances r^unies aiiMit 
contribue a la formation du nom Haceldama. 
(Fillion, Xot. in Matlh.) 



198 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 







lO 



tetuum inonumentum, et detestatio no- 
minis Jesu Christi usq\ie in hodiernum 
diem. Et est nomen impositum ab eventu, 
sicut etiam simile dicitur_, II Reg. ii, 16 : 
Vocatum est nomen loci illius : Ager ro- 
bustonim in Gabaon. 



« Tunc impletum est quod dictum 
est per Jeremiam prophetam, dicen- 
tem : Et acceperunt triginta argen- 
teos, pretium appretiati, quem appre- 
tiaverunt a filiis Israel : 

Et dederunt eos in agrum figuli, sic- 
ut constituit mihi Dominus. » 

Tangitur hic condrmatio per prophe- 
tam : et est hic quaestio, quia hoc, quod 
hic dicitur, in Jeremia non invenitur : et 
ideo dicit Hieron^^mus in originali su- 
per locum istum, quod antiqui latini co- 
dices hic habeant sic : « Tunc impletum 
est quod dictum per Asaph prophetam. » 
Quod quidam non intelligentes, correxe- 
runt per Isaiam, quidam autem per Je- 
remiam, ct quidam aliter. Sed in He- 
braeo, in quo scripsit Mattha^us, inveni- 
tur sicut hic continetur : et idco dicit 
Hieronymus, quod nuper invenit quae- 
dam Jeremiae apocrypha, in quibus de 
verbo ad verbuni scriptum fuit sicut hic 
habetur : et dc istis apocryphis etiam fit 
mentio in H Machab. i\, 4 et seq. Legi- 
tur in descriptionibus Jeremise, quod ar- 
cam contutavit in locum secretum, et 
oravit, ut omnibos incognitus essetlocus, 
etc. Et bene potest esse, quod Jeremias 



in illis descriptionibus ista dixerit : ficet 
ad nos non venerit ista scriptura. Au- 
gustinus dicit quod Spiritu sancto ordi- 
nante Evangelistce subvenit de Jeremia, 
licet hoc dixerit Zacharias \ ut ex hoc 
intelligatur omnes Prophetas uno spi- 
ritu esse locutos : et ideo uni attribui 
quod alius dixit. Possumus tamen di- 
cere, quod hoc, quod dixit Evange- 
lista, non refertur ad immedialum, sed 
ad hoc, quod dicitur : « Et dederunt eos 
in agrum figuli, » quiade agri emptione 
hic agilur, et non de quantitate pretii, 
de cujus quantitate supra determinatum 
est. 

Unde scnsus : « Tunc impletum est 
ciuod dictum est per Jeremiam propJie- 
tam, » qui dicit hanc sententiam de agri 
emptione. Bene dico quod impletum est : 
quia ipsi sacerdotes « acceperunt triginta 
argenteos » quod erat « pretium » JudLB 
« appretiati, quem » sacerdotes « ap- 
pretiaverunt a filiis Israel, » assum- 
ptum non ab alienigenis, quia minus es- 
set inconveniens, si hoc fecisset alieni- 
gena: et sicut dixit Jeremias, xxxn, 7 et 
seq. : Eme tibi agrum meum qui est in 
Anathoth, etc. 

« Dederunt eos in agrum figuli, » 

Sicut mihi, Jeremise, constituit, lioc 
est, ex revelatione sua preecepit Domi- 
nus. Verba autem Jeremiae, xxxu, 8 et 
9, sunt haec : Intellexi quod verbum Do- 
mini esset : et emi agrum ab Hanameel , 
filio patrui mei. Et iste est sensus lit- 
terae ^ 



' Zacliar. xi, 12 : Et appenderunt mercedem 
meam trirfinta argenteo!>. 

^ Super explationem v^-. 9 et 10 iMatthcei, 
hcec ait 1). Fillioii (Not, in Matth. xxvii, 9 et 10, 
pp. 1)33 et 534) : « Le nom.de Jeremie que Ton 
rencontre dans la pluparl des manuscrits etdes 
veT'sions, cree en cet endroit de tres serieuses 
difficultes, car on ne trouve dans les ecrits de 
ce propliete rien qui ressemble au passage 
cite par S. MallhiiMi. r)'iin autre cote, Zacharie 
a quelques lignes qui sont a peu pres identi- 



ques a celles que Tevangeliste atlribue a Jere- 
mie ; Cf. Zachar. xi, 12 et 13. Comment expli- 
quer cet etat de choses ? Origene s'en preoc- 
cupait deja, et tous ceux qui, depuis lui, onl 
etudii' le premier Evangile ont d\\ s'en prdoc- 
cuper a leur toui-. Jansenius, Comment. in 
Hnrmon. Evangel. c. r.xL, complait dix opi- 
nions qni s'etaient formes sur ce point delicat. 
Aujourdhui, il faudrait peut-^tre en compter 
vingt si ron voulait elre complet; mais nous 
nous restreindrons aux plus serieuses. I.es 



TN RVANG. MATTH/EI, XXVH-II 



199 



« Jesus autem sletit arite prff'sidem, 
et interrogavit eum pr£Dses, dioens : 
Tu es rex JudcPorum ? Dixit illi Je- 
sus : Tu di(;is. » 



(acilurnitatis, quod ctiam prfpsos admi- 
raUir. 

hicit igitur : a Jesim mitem, » ut jii- 
dicandus, « stetlt, » conslanler aj^onizans 
ante pr.Tsidem, Sapient. v, I : Stahiint 
justi in rnaijna constantia adversus cos 
<liii se anfjustiaverunt. 

« Etinterrofjavit euin priescs, » volcns 
lormam servare justitia^ : quia ex ore, 
vcl cx tcstimonio quisquc condemnan- 
dus csl. Rccli. XI, 7: Prius^iuam inter- 
rofjes, ne vituperes quemquam : et eum 
interro(javeris,corripe juste. ioh, xxix, 
10 : Causam quamnesciebam., diligoitis- 
sime investigabam. 

« Tu es rex. Judeeorum? » 

Objiciunt Iria, dicentcs : Hunc inveni- 
sationi auditus lanta rospondet patientia mus subvertentem gentem nostram, et 



llic ostcndilur Dominus iunoccns pcr 
praesidis inquisilioncm ct inlcrrogatio- 
ncm. Hic aulcm duo dicunlur: unum 
cst diligens auditus accusanlium, ct in- 
tcrrogalio vcritalis : secundum autem 
est voluntas absolutionis Ghristi post in- 
ventam insuflicientiam accusationis, ibi, 
t. 15 : « Per diem autem solemnem. » 

Tn prima parte duo sunt : interrogatio 
pra^sidis, et auditus accusationis. 

Tnterrogationi praesidis respondct T)o- 
minus per confcssioncm veritatis : accu- 



manuscrits 33 ot 157, les versions syriaque, 
porsane, etc., omettant le nom de Jeremie, 
plusieurs auteurs ont pense qu'il s'etait glisse 
dans le recit par suite d'une interpolation. 
lls retablissent donc ce qui etait suivant eux 
le texte primitif, en supprimant 'lepejjLtcj. 
D'autres, qui croient la lecon actuelle authen- 
tique (Oi'igene, S. Augustin, de Cons. Evang. 
ui, 7, S. Jeromenflirment expressement qu'elle 
Test en realite), supposent que S. Matthieu 
mentionne soit une prediction orale de Jere- 
mie, restt'e int'dite Jusque-la, soit un passage 
de ses ecrits qui se serait perdu (Rerlepsch, 
Ewald, etc), ou qui aurait ('te supprime a 
dessein par les Juifs (S. Jean Chrysostome), 
soit un texte de quelque ouvrage apocryphe 
faussement attrihue au prophete (Origene ; 
S. Jt^rome est ht''sitant). Lighfoot qui pretend 
prouver a Taide de diverses traditions juives, 
que le livre de Jeremie a occupe pendant quel- 
que temps la premiere place parmi les DiiJinN 
DV'^^; de la Bible h('braique, conclut de la que 
S. Mattliieu a voulu d^signer tous les ^crits 
prophf^tiques en nommant Jert^mie : les mots, 
per Jeremiam prophetam, dquivaudraient donc 
u « per prophetas » ^c'est du reste ropinion 
d'Albert-le-Grand). Tout cela est assez aibi- 
traire. Nous aimerions a penser avec Jansenius 
que la variante oio(.l~o~j^Zoc'iapio'j, qu'on trouve 
dans le Cod. 22 cl ailleurs, reprt'sente le vrai 
texte officiel; la question serait alors bien 
simplifit^e. Mais qu'est-ce que deux ou trois 



autoiit('s coiitie cent t('moins st^rieux? II reste 
encnre uiie conjeclure qui nous semble m('ri- 
ter assez df confiance. EUe consiste a dire que 
S. Matthieu, usant (rune libert^dont on trouve 
phis trun exemple chez les vieux t'crivains 
Juifs, aurait combint', amalgami' ensemble 
plusieurs passages proplitMiques, tires en paitie 
(](" J(''i'(''mie, en parlie df Zacharic, et donnt'- 
au lexte ainsi protluit lc nom du plus ct^lt''bre 
(les deux prophetes. Phisieurs passages de 
Jt^rt^mie, en parliculicr xviii, 2 et seq., xxxii, 
8-14, peuveut se prtiter a une combinaison 
de ce genre. Le prophete d'Anathoth y parle 
trun cliamp, et mSme d'un cbamp tle polier 
situ^ ilans la vallt''e d'Hiiinom, que le Seigneur 
ordonna d'achetei'. Dans la prcdiction de Za- 
cliarie, il irest pas question de champ ; mais 
les trente picces d'argent y sont nettement 
dt'-terminees. Pourquoi S. Matthieu, eclaire 
par rEsprit-Saint, et envisageant les pr('dic- 
tions anliques au brillant reflet de riiistoirc de 
J('sus, n'aurail-il pas compost- un alliage qui 
manifestait mieux la pensee des Pmphetes? 
D'ailleurs, des les premieres pages de son 
Evangile, il extrait de tous les prophetes reunis 
un texte qu"aucun d"eux pris a part n'avait 
ccrit : Nazarxus vocabitur. Cest un resum^ 
analogue, quoique moins extraordinaire, qu'il 
faitala derniere page du mt^me Evangile. (On 
Irouvera dans Hengstemberg, Christologie des 
A. Test. t. II, p. 2:i7. et seq., des preuves dt-- 
taillees de cette opinion qui remonte du reste 



200 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



19 



13 



14 



prohlbentem tiihuld dare Csesari, et di- 
centem se Cliristuin Recjem esse * : et de 
duobus quidem non interrogat praeses, 
quia primum frivoluni reputabat : de 
secundo autem audierat oppositum, quod 
dixerat : Reddite qux sunt Coesaris Cse- 
sari, et quse sunt Dei Deo ^. Et ideo quae- 
rit solum de tertio, quod remansit. 

« Dicit ei Jesas : Tu dicis » 

Tamen dicit Joannes, quod addidit : 
Regnum meum non est de hoc rnundo. 
Si ex hoc mundo esset regnum meum^ 
ministri rnei iitique decertarent, ut non 
traderer Judaeis ^ Et quod dicit.-« Tu 
dicis, n sensus est : Tu dicis, sicut se ha- 
bet veritas. Nulla autem causa fuit con- 
demnationis, nisi ista confessio : et ideo 
haec tituio crucis inscribebatur. 



« Et cum accusaretur a principibus 
sacerdotum et senioribus, nihil re- 
spondit. 

Tunc dicit illi Pilatus : Non audis 
quanta adversum te dicunt testimo- 
nia? 

Et non respondit ei ad uUum ver- 



bum, ita ut miraretur pra'ses vehe- 
menter. » 

Istud est secundum de auditu accu- 
sationum : hoc enim exigit ordo judicia- 
rius. Joan. viu, .51 : Numquid lex nostra 
judicat hominem, nisi prius audierit ab 
ipso ? 

Dicuntur hic quatuor, accusatio sacer- 
dotum, taciturnitas Domini, provocatio 
judicis ad respondendum, et admiratio 
patientiae. 

De primo dicit : « Et cum accusaretur 
a principibus sacerdotum, » in quibus 
potestas, « et senioribus » populi, in 
quibus debuit esse veritas, « nihil re- 
spondit. » Chrysostomus : « Quia omni- 
« bus patuit, quod non erant convenien- 
« tia testimonia : et etiam quod digni 
(( non fuerunt. » Judici autem respondit : 
quia ad minus ille formam juslitiae tcnuit, 
et invitus fecit quod fecit. Tacuit autem, 
ut adimpleretur quod dicit Isaias, uii, 7 : 
Quasi agnus coram londente se obmute- 
scet. 

« Tunc dicit illi Pilatus, » 

Libenter volens audire accusatio - 
nem. « Non audis quanta, » hoc est, quot, 
<( adversum te dicunt testimonia ? » Non 



jiisqu'a Sanclius). Mais comme sa citalinn se 
i-allaclir' davaniiiiie au texle de Zacliario, pour 
rexpiiquer nous aurons plus specialement re. 
cours aux paroies de ce pioplnMe Dans son 
douzieme chapitre, Zaclinrie agit au nom de 
Jrliova, et represenle d une maniere symboli- 
que Tingratitude de la nation juive a Tf^^gard de 
son Dieu. 11 est pasteur d'un troupeau qui 
ligure Israel ; fatiguti des ennuis que lui cau- 
sent ses brebis, il demande son compte pour 
se retirer ensiiitc On liii (irire le prix (hhi- 
soire de trente deniers ; mais Dieu lui com- 
mande de jeter cet argent daiis le Temple. 
« Et je saisis, raconte-t-il d'apr(js le texte he- 
breu, les trente deniers. » J(''hova lui dit:Jelte- 
le au potier, ce prix magnitique auquel ils 
ni'ont estime. » II ob^it aussitot ii cet ordre : 
« Et je les jetai au polier dans la maison du 
Seigni'ur. » 



D"apres S. Matlhieu, les Irente pieces d"ar- 
gent proph(':tisaienl la soinme pour laquelle 
Jesus-Christ, le bon pasteur, lul livrt^ a ses 
eunemis : prclium appreciatl. Cesl a ce vil prix 
qu'il fut tax('' par les princcs des prefres, 
comme autrefois Zacharie, representanl de 
J(ihova. I.^e-vangeliste cite lihremenl, a la facon 
des Targums, alin de rendro rapplication plus 
sensible. De la les chaugements de personnes, 
les insertions de mots nouveaux et les autres 
modifications qu"il introduit dans le texte pro- 
plit''tique. Mais il ne change rien a la subslance 
de la pr^diction. » 

' Luc. xxiii, 2. 

- Supra, XXII, 21. 

•^ Joan. xviu, 30. 



IN EVANG. MATTH/KI, X\VII-lo, Hi, 17, IS, 19. 



201 



(licit probanl, sed dicunl, (jiiia niliil 
potorant probare eoruni ([Uce dicebant. 
Jerem. ix, 8: Stujilta vulneraiis ling?ia 
eurum, duluni lucula ei/. Psal. xiii, :{ : 
Venenuni aspiduni suh labiis eorum. 

« Rt non respondit ei ad ulium ver- 
bum, ita ut miraretur prseses. » 

Kccli. XX, 7 : Ilomo sapiens lacehil 
usque ad tempus. Psal. xxxvm, 2 et -5 : 
Posui ori meo custodiam, cum consiste- 
ret peccatur adversum me. Ohmutui, et 
silui a bonis. Isa. xlii, I i : Tacui semper, 
silui, patiens fui. 



« Per diem autem solemnem con- 
sueverat pra^ses populo dimitlere 
unum vinctum, quem voluissent. 

Habebat autem tunc vinctuminsi- 
signem, qui dicebatur Barabbas. 

Gong-regatis ergoillis, dixit Pilatiis : 
Ouem vultis dimittam vobis : Barab- 
bam, an Jesum qui dicitur Christus ? 

Sciebat enim quod per invidiam 
tradidissent eum. 

Sedente auteni illo pro tribunali, 
misit ad eum uxor ejus, dicens : Nihil 
tibi et justo illi : multa enim passa 
sum hodie per visum propler eum. » 

Ilic post inventam veritatem qua^rit 
innocentis absolutionem, sed humano 
timore detenlus, quaerit lioc facere de 
bona eorum voluntate. Kt dicuntur hic 
quatuor : primo enini Evangelisla faci- 
lem absoiutionem allegat nactus tempo- 
ris opportunam consuetudinem : secundo, 
ejus qui cum Domino captus erat, scele- 
lis iinmanilatem : tertio, proponit quae- 
stit)nein : quaito, allegat causam, (piare 
quffisivit liberationem. 

Dicit igitur : « Per diem autem solem- 
nem » Pasclise, quo liberati fuerant ab 
v^Egyptiaca captivitate, « consiieverat 
pneses, » captans amorem populi, ne 



diutius eum sustinerent, « popnlu » [)e- 
lenti « dimitterc unum vinctum, » in 
memoriam antiquoe liberationis dc 
yEgypto : « (/uem voluissent, » ut dare- 
tur honor populo. Isa. lviii, (i : Diuiilte 
eos qui confrazti sunt liberos, et omne 
onus dirumpe. 

« Habebat autem tunc vinctum in 
signem, » 

Hoc est, vulgalum in malitia : vel se- 
cundum alios insignem, id est, nohilem. 
« Q}(i dicehatur liarabhas. » iMarc. xv, 7, 
qui propter seditionem et homicidium, 
quod commiserat in civitate, positus erat 
in carcerem. Et captavit Pilatus illum 
nominare : quia probabile erat multos esse 
potentes, quos ille otlenderat, ut illi pe- 
terent Jesum diinitti, et persuaderent 
populo, quod ideo peterent secum : de 
quo dicitur, Exod. xxii^ \^: Maleficos 
non patieris vivere. 

« Congregatis autem illis, dixit Pila- 
tus. » 

Congregati autem tunc ad serviendum 
Domino in die festo. Psal. ci, 2^} : In 
conreniendu populos in ununi, et rcfjes 
nt serviant Duminu. 

« Quem de duuhus vultis vubis di~ 
niitti ? Barahham » latronem, « an 
Jesum qui dicitur Christus ? » A populo 
unctus vocabatur, et rex irrosorie : sed 
a Sanclis secundum veritatem. Joan. 
XI, 27 : IJ(/(j credidi quia lu es C/irisif(S, 
Filius Dei vivi, qui in liunc mundum 
venisti.^QXitwx. xxi, 8: Ecce egu do cu- 
ram vobisviamvifse, etviam mortis. Deu- 
ter.xxx, I.") : Consideraquod hodie propu- 
suerim in cunspectu tuo vitam et hun((m, 
et econtrario mortem et malum. 

« Sciebat enim, quod per invidiam 
tradidissent eura, » 

Et hac de causa qucesivit eum libc- 
rare. Genes. xxxvii, 33 : Fera pessinia 



202 



«O 



:^t 



«9 



«3 



comedit filiiwi moKm, bestia devoravit 
Joseph, hoc est, invidia. Sapient. ii, 24 : 
Invidia diaholi mors introivit in orbem 
errarum. 

« Sedente autem illo pro tribunali. » 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 

illis preeses : Quid enim malifecit? 
At illi magis claraabant, dicentes : 
Crucifigatur. » 



Ecce excusatio facta per revelationem 



Hic incipit pars illa, quae est petitio 
condeninationis Christi pertumultum ini- 
quse voluntatis, qui condeinnari non 



diaboli, qui per uxorem quaesivit subver- poterat propter accusationem alicujus 
tere forlitudinem Christi, sicut dejecit iniquilatis 



Samsonem per Dalilam '. fncipiebat enim 
jam aestimare Christum Dominum esse, 
et se perdilurum potestatem per ejus 
crucifixionem : et immisit terribilia visa 
uxori, si cruciiigerelur Dominus. Est au- 
tem tribunal sedes judicum, sicut solium 
est sedes regis, et cathedra sedes docto- 
rum. 

« Misit ad eum uxor ejus dicens, » in- 

spirata per diabolum : « NiJiil tibi et 

justo illi. » Hic est enim justus, de quo, 

Proverb. xii, 24 : Qui negligit damnum 

propter amicum, justus est. 

« Multa enim passa sum hodie » 
terribilia, « per visum propter eum. » 
Haec autem justiti» Cliristi indicia im- 
misit dial)olus vera visa, non ex volun" 
tate : quia sicut dicitur, Joan. viii, 44" 
Mendax est, et pater ejus : sed magis 
volebat uni parcere et omnes perdere. 
Eccli. xxxiv, (i : Sicut parturientis, cor 
tuumphantasias pafitur. Nisi ab Altis- 
simo fuerit emissa visitatio, etc. 



« Principes autem sacerdotum et se- 
niores persuaserunt populis ut pete- 
rent Barabbam, Jesum vero perde- 
rent. 

Respondens autem prseses ait illis : 
Quem vultis vobis de duobus dimitti? 
At illi dixerunt: Barabbam. 

Dicit illis Pilatus: Quid igitur fa- 
ciam de Jesu, qui dicitur Christus? 

Dicunt omnes : Grucifigatur. Ait 



Dicit ergo : « Principes sacerdotum, » 
quos non excusat impotentia, « et se- 
niores, » quos non excusat ignorantia, 
« persuaserunt populis ut peterent lia- 
rabbam, » homicidam et latronem et se- 
ditiosum, « Jesum vero perderent, » hoc 
est, perdi postularent. Jerem. viii, 3 : 
Eligent magis mortem quam vitam, om- 
nes qui residui fuerint de cognatione hac 
pessima. Proverb. xvii, 15 : Qui justi- 
ficat inipium^ ef qui condemnat jusfum, 
abominabilis est uferque apud Deum. 



« Respondens autem 
illis, » 



prfeses ait 



Refricando qusestionem : « Quem vulfis 
vobis de duobus dimilfi ? » Quasi dicat : 
Tn electione vestra pono. Eccli. xv, 17: 
Apposuit tibi aquam et ignem, ad quod 
volueris, porrige manum tuam. 

« At illi dixerunf : Darabbam. » Act. 
m, 14 et l.j : Petistis virum homicidam 
dari vobis : auctorem vero vitse interfe- 
cistis. 

« Dicit illis Pilatus, » 

Adhuc instans pro liberalione : « Quid 
ergo faciam de Jcsu, <iui dicitur Chri- 
stusY Quasi dicat : Rex vestcr est : ma- 
gnuni dedecus facitis. Luc. i, 32 : Dabit 
illi Dominus Deus sedem David patris 
cjus, cf regnahit i/i domo Jacob in cVfcr- 
num. 



" Gf. Judicum, xvi, 18 et seq. 



TN RVANG MATTH.I^J, XXVf-23, 24, 25. 20 

« Dicunt omnes. » 



203 



Josue, IX, I ct 2 : Conf/regali sunf 
cuncti paritcr (/ni erant Irans Jordanem, 
ut pitgnarent conlra Josue et Israel uno 
animo, eademque sentmtia. 

(( Crucificjatur. » Joau. xix, Ij : 
Tolle, tolle^ crucifige eum. 

« Ait illis prxses: Quid enim mali fe- 
r//?))Joaii. XIX, 4 : Ego nttltam invenio 
in eo causam. Job, xvi, 18 : I/cec passus 
sum absque iniquitate manus mese, cuni 
haherem mundas ad Deum preces. 

« At illi magis clamabatU, dicentes : 
Crucifigatur. » Tsa. v, 7 : Exspectavi 
ut faceret judicium, et ecce iniquitas : et 
judicium, et ecce clamor. IjUC. xxiii, 23 : 
At illi instabant vocibus mag?iis, postu- 
lantcs ut crucifigeretur. Et patct, quod 
a judice absolvendus judicalur : nec 
causa condcmnationis babctur nisi pro- 
terva voluntas. 

Et baec est pai"S prima istius partis, in 
qua per disceplationcm po[)uli et judicis 
Domiuus probatur innocens. 



« Videns autem Pilatus quia nihil 
proflceret, sed magis tumultus fieret, 
accepta aqua, lavit manus coram po- 
pulo, dicens : Innocens ego sum a 
sanguine justi hujus : vos videritis. 

Et respondens universus popuhis, 
dixit : Sanguis ejus super nos, et su- 
per fihos nostros. 

Tunc dimisit ilhs Barabbam : Je- 
sum autem llagellatum tradidit eis ut 
crucitigeretur. » 

In secunda autem parte se innocentem 
a sententia ostendit, etcausam voiuntati 
eorum et favori condescendens, Chii- 
stum cruciligendum tradit. Et idco bic 
tria dicuntur, scihcet falsa innocenlia 
judicis, a Judteis electio ut sibi impona- 



lur reatus sanguinis, et hachho facta per 
judicem ad crucifigendum Dominum. 

De [)rimo dicil : « Videns autem Pila- 
tus (luia nihil proficeret, )> instando pro 
Iil)eralione. Froverb. i, i(i : Pedes illo- 
rum ad matum currunt, et festinant ut 
effundant sanguinem, sciiicel, iiinoxium. 
l*sal. xiii, 3 : Veloces pedes eorum ad 
effundendum sanguinem. 

(i Sed magis tumultus fieret, » etiam 
in periculum judicis et lleipublicoe sub- 
versionem. Isa. iii, IS: Tumulliiabitur 
puer contra senem, et ignobilis contra 
nobilem suscitabitur. « Accepta aqua, 
lavit manus suas. » Ista ablutio non 
justificat, cum tradat eum voluntati po- 
puli, quem liberare debuerat. Proverb. 
xxiv, 1 1 : Erue eos qui ducuntur ad 
mortem, et cjui trahuntur ad interitum 
liberare ne cesses. Job, xix, 17 : Conte- 
rebam molas iniqui, et de dentibus illius 
auferebam prsedam. (( Coram populo. » 
Non coram Deo. Supra, xxiii, 28 : Afo- 
ris paretis hominibus justi, intus autem 
pleni estis hgpocrisi, et iniquitate. Non 
enim profuit, quod innocentem absol- 
venduni judicavit, et postea crucitigen- 
dum tradidit, nisi in testimonium suae 
condemnationis. 

(( Dicens, » ut quos signo sedare non 
poterat, verbo sedaret. 

« Innocens ego sum a sanguine 
justi hujus. » 

Eccle. vii, IG : Justus perit in justitia 
sua, et impius multo tempore vivit in 
malitia sua. Isa. lvh, 1 : Justus perit, 
et non est qui recogitet in corde suo. 

« Vos videritis, » ex quibus allegatio- 
nibus eum condemnetis : quia in eo non 
est causa ex allegatione. Sed nonne, 
Joan. XIX, 7, dicunt : Nos legem habe- 
mus, et secundum legern debet mori, 
quia Filium Dei se fecit ? ergo suificiens 
erat allegatio. Ad lioc dicendum, quod 
Pilatus videns eum infirmum stare co- 
ram se, repulavit hoc frivoluni. 



204 



D. ALB. MAG. ORD. PhMB. 



« Et rt3spondens universus populus, 
dixit, » 

Quia inducli per Pontilices concordes 
erant in malum. Genes. vi, 12 : Omnis 
caro corruperat viam suam. 

ct Sanguis ejus super nos, » 

Hoc est, reatus snnguinis, « et super 
filios nostros, » per successionem. Exod. 
XX, .5 : Ego sum Deus zelotes, visitans 
iniquitatem patrum in flios, in tertiarn 
et quartam generationem. Et iste rea- 
tus opprimit eos liodie, quod dati sunt 
in reprobum sensum. Dictum tamen op- 
timum licet perverse inleilexerunt: su- 
per quem enim sanguis Jesu non est, 
non sanctiticatur : et super cujus filios 
non est, non mundatur ab originali ge- 
neratio illa. Ad Hebr. ix, 14 : Sanguis 
Christi emundahit conscientiam nostram 
ab operibus mortis, ad servioidum Deo 
viventi. 

« Tunc dimisit illis Barabbam, » 

Justificans impium pro dilectione suae 
potestatis, « Jesum autern » injuste 
« flagellatum tradidit eis. » Condem- 
nans Justum : et ideo ex duabus caiisis 
Deo abominabilis. Daniel. xui, 53, di- 
cente Domino : Innocentem etjustum non 
interficies. Sapient. vi, .") : Cum essetis 
ministri regni illius, non recte judica- 
stis, nec custodistis legem justitise. 

« Ut crucifigeretur, cum horrore pce- 
nalis mortis confusionem copulans, ut 
ostentui liabeatur. Ad Hebr. vi, G : Cru- 
cifigentes Filium Dei, et ostentui hahen- 
tes. Joan. xix, I , apertius dicitur : Twic 
apprehendit Pilatus Jesum, et, scilicet 
in conspectu Jud«orum, flagellavit eum. 
Psal. xxxvu, 18 : Ego in flagella para- 
tus sum, et dolor meus in conspectu rneo 
semper. Et ideo merito dicitur eis illud 
Jeremice, ii, 13 : Duo mala fccit popu- 
lus meus : A/e dereliquerunt fontem 
aqu.e vivie, et foderunt sibi cisternas, 



cisternas dissipatas, quse continere non 
valent aquas. Et, 111 Reg. xx, 42 : Quia 
dimisisti virum dignum morte, erit ani- 
ma ti/a pro aninia ejus. 



« Tunc milites pra^sidis, suscipien- 
tes Jesum in prsetorium, congregave- 
runt ad eum universam cohortem. 

Et exuentes eum, chlamvdem coc- 
cineam circumdederunt ei: 

Et plectentes coronam de spinis, 
posuerunt super caput ejus, et arun- 
dinem in dextera ejus. Et genu flexo 
ante eum, illudebant ei, dlcentes : 
Ave, rex Judeeorum. 

Et exspuentes in eum, acceperunt 
arundinem, et percutiebant caput 
ejus. » 

Hic agitur de Domini crucifixione. Et 
dicuntur duo : illusio videUcet prseam- 
bula, et crucifixio : et haec patent in lit- 
tera. 

Illusio autem componitur ex tribus : 
derisione, vilificatione, et ex afflictione. 

Derisio autem describitur ex ministris 
ejus, etloco, et spectaculo, et instrumen- 
tis sive modis. 

De ministris dicit : « Tunc milites, » 
quia ministri erant sceleris : contra il- 
lud, quod dicitur eis, Luc. ih, 14: Ne- 
minem concutiatis, neque calumniam 
faciatis : et contenti estote stipendiis ve- 
stris. Job, XXV, 3 : Numquid est numerus 
tnilit/nn ejits ? et super quem non siirgot 
lumen illius? Nihil autem horum isti fe- 
ccrunt, sed erant ministri diaboH. 

« Siiscipientes Jesum inprxtorium. » 
Ecce locus incongruus derisioni^ eo quod 
debuit esse locus justitia.^. Amos, vi, 3 : 
Separati estis in dieni malum, vt nppro- 
pinqiiatis solio iniquitatis. 

« Congregaverunt ad eum universam 
cohortem. » Ecce spectaculum universah^ 
fecerunt do Fiiio Dei, ul ab omnibus de- 
rideretur. Psal. xxi, 8 : Omnes videntes 



IN EVAN(J. MATTH.1^:i, XXVir-28, 29, 30, 3), 3?. 



20: 



me, deriseruiit >//e. .loreni. xx, 7 : Factus liomo, coiifiin^elur, ct pei'foral)it rnariuni 

suin iii (/crisum, sciliccl oinni populo illius -. 

nico. 

« Et genuflexo arite illiim, illude- 
« Et exuentes eum, » bant ei. » 



Propr-iis vestibus. Cantic. v, 7 : 7\ile- 
ru)it pallium meurn mihi custodes muro- 
rum. 

« Chlamijdem coccineam circumdede- 
runtei. » Tr-ia er*ant insignia regalia, clila- 
mys coccinea, corona, cl sceptrum : etper 
hsec tria dcridctur : quia confessusfuit il- 
lam accusationcm coi-am judicc, quod di- 
ceret se esseregeniJudaiorum : et illi inlu- 
lcrunt, quod in lioccontradiceret Ca'sari : 
et Iroc tangit hic in modo derisionis. Et 
quod chlamys fuerit de insignibus regali- 
bus habelur, 1 Machab. xiv, 43 et 44, ubi 
Demetrius rex concessit Simoni uti 
chlamyde coccinea. Erat autem purpura, 
qua reges induebantur. Herodes autem 
derisit eum indutum veste alba *. Pro- 
verb. XXXI, 22 et seq. : Ihjssus et purpiira 
indumentum ejus, etc. 

« Et plectentes coronam de spinis, ->- 

Hoc est, de juncis spinatis et aculea- 
tis, qua? plexse fuerant ad modum capil- 
lorum foeminse, et aculei conversi ad in- 
terius circuli, ut caput compunger-ent. 

« Posuerunt super caput ejus. » Can. 
tic. iri, 11 : Egredeminiet videte, filise 
Sion, regem Salomonem in diademate 
ciuo coronavit eum mater sua, scilicet 
synagoga. 

« Et arundinem in dextera ejus, » loco 
sceptri r-egalis, in signum quod vacuum 
et inane fuerit regnum ejus et instabile. 
Supra, xt, 7 : Quid existis in desertum 
videre ? arundinem vento agitaiam ? Un- 
de, Isa. xxxvi, G, regnum ^'Egypti dicitur 
baculus arundineus, cui si innixus fuerit 



Tangit modum bonor-is r-egalis Ir-actum 
in derisum. Eccli. xix, 23 : Est qui ne- 
quiler humiliat sc, et interiora ejus ple- 
na sunt dolo. 



« Ave, rex Judaiiorum. » 

Isa. xxrx, 13 : Appropinquat populus 
iste ore suo, et labiis suis glorijicat me : 
cor autem ejus longe est a me. 

« Et exspuentes in eum. » 

Ecce vilihcatio, quam eliam supr-a 
passus est a suis. Isa. lvu, 3 et 4 : Filii 
augurairicis, semen adulteri et fornica- 
rice, super quem lusisiis, super quem eje- 
cistis linguain ? Job, xxx, 10 : Faciem 
meam conspuere non verentur. 

« Acceperunt arundinem. « Erat autem 
arundo magna, qua3 sambucus vocatur : 
« et percutiebani capui ejus. » Ecce illu- 
sio afflictionis. Michse», v, 1 : In virga 
percuiieni maxillam judicis Israel. Job, 
XVI, 1 1 : Exprobrantes percusserunt ma- 
xillam meam : saiiaii suni poenis meis. 



« Et postquam illuserunt ei, exue- 
runt eum chlamyde, et induerunt eum 
vestimentis ejus, et duxerunt eum ut 
crucifigerent. 

Exeuntes autem, invenerunt homi- 
nem Cyrenaeura, nomine Simonem : 
hunc angariaveruntut tollereterucem 
ejus. » 



31 



33 



Tangitur hic crucilixio cum su 



rs cir-- 



1 Cr. Luc. xxiii, 11. cuisi innixus fuerit homo, intrabit in iiianum 

2 Isa. xxxvi, 6 : Ecce confidis super bacuhim fj<^'^, ^t perforabit eam. 
arundineum confractum isfuin, super Mgyptuin : 



206 



D. ALB. MAG. ORD. PR^ED. 



cumstantiis praecerlentibus, concomitan- 
tibus ct sequentibus eam : et secunduni 
istud dividitur. 

Dicit autem duo praeambula, reindui- 
tionem, et eductionem, in qua notatur 
crucis portatio. 

De reinduitione dicit sic : « Et post. 

qicam illusenuit ei, » quod ipse, Supra, 

XX, 10, praidixerat : Tnident eum yeii- 

tibus ad illudenduiri, et flayellandum, 

el erucififjendum. « Exuenint eum ehla- 

myde. » Jusserunt deponere signa rega- 

lia, cum tamen ipseesset, de quo dicitur, 

ad Philip. ii, 9 et seq. : Donavit illi no- 

nien, c/uod est super omne nomen., ut in 

nomAne Jesu omne ye)m fleetaluv coele- 

slium,terrestrium, et infernorum, et om- 

nis linyua confiteatur quia Dominus Je- 

siis Christus in yloria est Dei Patris. 

« Et induerunt eum vestimentis suis, » 
in signum assumptae paupertatis et infir- 
mitatis. II ad Corinth. viii, 9 : Scitis yra- 
tiam Domini nostri Jesu Christi, quo- 
niam propter vos eyenus factus est, cum 
esset dives : ut illius inopia vos divites 
essetis. Job, xvi, 16 : Saccum consui su. 
pcr cutem meam. Psal. xxix, 12 : Con- 
scidisti saccum meum, et circumdedisti 
me Irctitia. 

« Et duxerunt eum, » hoc est, traxerunt 
eum, sed obedientem. Unde hancductio- 
nem vocat portationem, Jerem. xi, 19 : 
Eyo quasi aynus mansuetus, qui porta- 
tur ad victimam. 

« Ut crucifiyeretur. » Job, vii, 15 : 
Eleyit suspendium anima mea, et mor- 
tem ossa rnea. 

« Exeuntes autem. » 

Hic tangit communicationem crucis 
Ghristi in via eductionis factani gentili, 
antequam communicaretur Israeli, in si- 
gnum redemptionls gentilium. 

Dicit igitur, quod « invenerunt, » di- 
vina ordinatione procurantc hoc in proe- 
sagium futurorum, « hominem n natura, 
licet uioribus esset silvestris. Psal. cxxxi, 
<i : Invenimus eam in campis silvse. 



« Cyrenseum » de Cyrene, quee est in 
ijybia, ul)i gentilitas habitabat. « Somine 
Simonem, » propter fuluram obedientiam 
mandatorum. 

»< fltmc anyariaverunt. » Angaria est 
servitus violenter exacta, et in propria 
persona exhibita : perangaria autem est 
servitus violenta in rebus personae im- 
pensa, etnon inpropriapersona : et signi- 
licateos, qui inviteChristi crucem propter 
carnis contradictionem suscipiunt, et ta- 
men portant. Ad Calat. v, 2i : Qui sunt 
Christi, carnemsuam crucifixerunt cum 
vitiis et concupiscentiis suis. « it tolle- 
ret crucem ejus. » Supra, xi, 29 : Tol- 
lite juyum meum super vos, etc. Ad 
Roman. xv, 1 : Debemus nos firmiores 
imbecillitates infirmorum sustinere, et 
non nobis placere. Christus enim sicut 
dicitur, Joan. xix, 17, primo exivit baju- 
lans sibi crucem. Deinde inlirmatus las- 
situdine illusionum et verberuin, qu* 
tota nocte et partediei sustinueral, volens 
nobis verae infirmitatis ostendere indicia, 
destitutus infirmitate, supportante indi- 
guit : et ad hanc compassionem genlilis 
subservivit. Et dicitur, Marc. xv, 2 1 , 
quod iste Simon fuit pater Alexandri et 
Rufi : qui rustici noti erant ab omnibus, 
et post Resurrectionem fidem suscipien- 
tes. 



«Etvenerunt in locum qui dieitur «^ 
Golgotha, quod est Calvaria^ locus. 

Et dederunt ei vinum bibere cum .. 
felle mistum. Et cum gustasset, noluit 
bibere. * 

Postquamautem crucifixerunt eum, 35 
diviserunt vestimenta ejus, sortem 
mittentes, ul adimpleretup, quod di- 
ctum est per Prophetam dicentem : 
Diviserunt sibi vestimenta mea, et su- 
per vestem meam miserunt sortem. 

Et sedentes servabant eum. 9# 

Et imposuerunt super caput ejus jgr 



IN EVANG. MATTlfyEI, \X Vl|.;5:i, :{i., .'io, :}(), :n, 38. 



2(17 



causam iqsius scriplnm : llic est Je- 
sus, rex Judaiorum. 

Tunc crucilixi sunt cum oo duo la- 
trones : unus a dextris, et unus a sini- 
stris. ;> 

lltJBc suiil ciucilixionciu conconiiUui- 
liu : horror loci, potus amaritudinis, ex- 
spolialio cl suspimsio nudae veritatis, 
ciiTumvaljatio violentte crudclitalis, su- 
perscriptio reatus, el turpium associatio, 
quos idem locus optimo Domino socia- 
vit. 

Dicit ii;itur : « El venemiU in locuni » 
supplicii, c< qtii dicilur Gol(/olha, » quod 
i^vangelista interpretatur, « c/uod est Cal- 
vari<e locus. » Non a Calvaria Adse, queni 
ibi quidam sepuitum menliuntur, cum 
Adam in Josue, xiv, I"), juxla Hebron 
sepultus esse legatur : sed quia ibi calva- 
riu3 jacebant latronum et damnatorum 
per justitiam publicam. Et lioc fuit, ut 
ipse horror ioci, morli poenam cumu- 
laret. Ad He])r. xiii, 12 et 13 : Jesus, ut. 
sanctificaret per suum sanguinem popu- 
lum, extra portam passus est. Exeamus 
igitur ad eumcxlra castra^ improperium 
ejus portanles. 

« Et dederunt ei » 

Debilitato et lassato verberibus e Itra- 
ctibus sitienti, « vinumbibere cum felle 
mistum, » ut impleretur quoddictum est, 
Deuter. xxxn. :32 : Uva eorumuva fellis, 
et boiri amarissimi. Et attende, quod his 
potatus est suspendendus, et in cruce 
suspensus. Suspendendus hic, Habacuc, 
11, 15 : Vx qui potum dat amico suo im- 
mitens fel ! Dicit autem, Marc. xv, 23, 
qiiod dederunt ei vinum myrrhatum '. Et 
dicendum, quod myrrhalum, et felle 
mistum fuit : vel propter amaritudincm 



dicitur hic fellemistum. Drima responsio 
convenientior est. Dsal. lwiu, 22 : Dede- 
runl in escam meam fel, ct in sili mea 
/jotavcrwit me aceto. Qu\d<im etiam di- 
cunt, quod j)()tavcrunt cum, ut ciliiis 
moreretur : et lioc falsum est, quia non 
compatiebaiitur ei : et non est natural',!, 
ut lioiiio citius moriatur [)roptcr [)otuin, 
nisi cum fel)re moriatur : sed ideo voluit 
hoc Cliristus lieri, ut dilueret deleclatio- 
nem vetili, quam gustavit Adam. Thren. 
ui, lU : Hecordarr paupertatis et trans- 
yressionis mese, absynthii, et fellis. 

« Et cum gustasset, » 

Ad fauces et linguain, « lutluit bibere, )> 
gluttiendo : unde Marc. xv, 23, dicitur, 
quod non accepit : quia quamvis accepit 
ad gustandum, non tamen accepit ad 
gluttiendum. 

« Postquam autem crucifixerunt 
eum. » 

In ipsa crucifixione, « diviserunt sibi •>•> 
quatuor « vestimenta ejus : » quilibet 
tollensunura vestimentum : sicut dicitur, 
Joan. XIX, 23, 24, sortem mittentes de 
quinto vestiinento, quod erat tunica in- 
consutulis ^ : unde, Joan. xix, 2i : i\o?i 
scindamus eam, sed sortiamur dc illa 
cujus sit . Proverb. xvi, 19 : Melius est 
humiliari cum mitibus, quam dividere 
spolia cum superbis. Isa. ix, 3 : Sicut 
exsultaid victores capta prseda, quatido 
dividuntspolia. Job, xxiv, (i et7 : Ayrum 
non suum demetwit : et vineam ejus, 
quem vioppresserint,vindemiant. Nudos 
dimiitunt homines, indumenta tollentes. 

« Ut adimpleretur quoddictum est per 
Prophetam dicentem : Diviserunt sibi 
vestimenta mea » quatuor, « et super ve- 
stem meam, » quintam tunicam inconsur 



' Marc. XV, 23 : Et dabant eihiheremyrrhatum 
vinum : et non accepit. 

* Joan. XIX, 23 : Milites ergo cum criicifixissent 
eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt qua- 



tuor partes, unicuique milili partem, et tunicam. 
Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta 
per totum. 



208 



D. ALB. MAG. ORD. PRtED. 



tileiii, « miserunt sortem '. » Job, xix, t) : 
Spoliavit me gloria mea. 

« Et sedentes. » 

Quiesceiites crudcliter in pcenis ejus, 
« servabant eum, » ne turbis abeuntibus 
a discipulis deponeretur. Job, xix, 12 et 
13 : Ohsederunt in gijro tabernaculum 
meum. Fratres meos longe fecit a me, et 
noti mei c^uasi alieni recesserunt a me. 

« Et posuerunt super caput ejus, » 

In tabula aflixa cruci contra caput, 
« causcan ipsius scriptam, » quani confes- 
sus est coram Pilato, quia aliud probare 
non poterant. 

« Hic est Jesus, Rex Juda3orum. » 

Unde, Joan. xix, 21 : Noli scribere, 
Rex Judseorum : sed qida ipse dixit : Rex 
sum Judxoriim. Rex tamen est, quia ti- 
tulus crucis eum Regem fecit. Jerem. 
xxni, 5 : Regnahit rex, et sapienserit. Et 
potest esse quod quia praedicavit novum 
regnum,judex credidit quod hoc esset 
mundanum : et quod se regem vellet fa- 
cere in illo. 

u Tunc, » 

In ipsa crucitixione, « crucifixi sunt 
cum eo, » ut major esset sui detestatio, 
quasi fuisset socius latronum, « duo la- 
trones, » propter duo genera latronum 
spiritualium, Adam, qui surripere voluit 
divinitatem secundum omnem scientiam, 
et qui in actuali peccalo surripere vult 
Deo honorem imperii, quia non vult 
subdi preecipicnti Deo. « Unus a dex- 
tris, )) qui poenituisse dicitur, « et alter 
a sinistris, » qui remansit in perlina- 
cia. Marc. xv, 28 : Et impleta est Scri- 
piura quse dicit : Et cum iniquis reputa- 
tus est. Tsa. lhi, 12 : Cum sceleratis re- 



putatus est. llabacuc^ ni,2, secundum 
translationem Septuaginta : In medio 
duum animalium innotesceris, hoc est, 
duorum bestialiter viventium. Et signifi- 
cat spiritum salutis in medio carnis et 
mundi crucitixum. 



« Prgetereuntes autem blasphema- 
bant eum, moventes oapita sua, 

Et dicentes : Vah qui destruis tem- 
plum Dei, et in triduo illud raiedifi- 
cas salva temetipsum : si Filius Dei 
es, descende de cruce. 

Similiter et principes sacerdotum 
illudentes cum Scribis et senioribus, 
dicebant : 

Alios salvos fecit, seipsum non pot- 
est salvum facere : si rex Israel est, 
descendat nunc de cruce, etcredimus 
ei. 

Confidit in Deo : liberet nunc, si vult 
eum: dixit onim : Quia Filius Dei 
sum. » 

Hic tangit sequentia*crucihxionem. Et 
horum quffidam sunt facientia ad hono- 
rationem intirmitatis : qusedam autem ad 
demonstrandam potestatem majestatis, 
ibi, ji. 43 : « A sexta autem hora, etc. » 

Prima harum partium dividitur secun- 
dum dilferentiam eorum qui Domino 
illuserunt : et isti sunt plebeii, etprinci- 
pes, et latrones. 

De plebeiis dicit : « Praetereuntes au- 
tem hlasphemahant eum, » hoc est, ma- 
ledicebant ei. Speciem enim pro gencre 
ponit : velquia sedixit Deum, irrisio ma- 
jeslatis (qu(e ininfirmitatem convcrsaesse 
videbatur) bhasphemiavocatur. Matlli. xii, 
31 et 32 : Spirilus blaspJiemia non remit- 
tetur... neque in hoc sseculo , neque infu- 
turo. 

« Movenles capita sua. » Psal, cvui, 25 : 



Psal. XXI, 19 : Diriserunt s</'t veslimenta mea, et super veslem meam miserwit sortem. 



IN EVANd. MATm.EI. XXVII- 40, 41, t2, 43, 44. 



201J 



Faclus sum oitprobriutn illis : vidcrnnl 
nic, el muvertinlcapila siia. IV llc^. xix, 
21, ct Isa. xxxvii, 22: Despcxit te, el 
subsannavil te virgo filia Sion : post te 
capnt movit filia Jerusalem. (Molus au- 
tcni capitis atrocitateui sigiiificat cordis). 

« VX di(;entes, » 

Irrisorie : 

(( Vah qui destruis templum Dei, et 
in triduo illud reci^diiicas. » 

Dictum cst duoruui ralsoiuin tesliuin 
in praeccdenti capitulo posituni, quod nio- 
do sine scitu ipsoruin inipleri incepit : 
quia modo templuni solverunt. 

« Si Filius Dei es. » Sapient. ii, 13, 
10 : Filium Dei se nominat, et gloriatur 
Patrem se habere Deum. 

« Descende de cruce. » Jerem. xiv, 1) : 
Quare futurus es velut vir vagus, ut 
fortis qui non potest salvare, etc. Ha- 
bacuc, III, 4 et 5 : //;/ abscondita est 
fortitudo ejus : ante faciem ejus ibit 
mors. 

(( Similiter et principes sacerdotum 
illudentes. » 

I Esdrae, ix, 2 : Manus prmcipum et 
magistraluum eral in transgrcssione liac 
prima, 

« Cum Scribis. » Isa. xxxiii, 18 : Ubi 
est litteratus, ubi legis verba ponderans ? 
Psal. Lxx, 15 et 10 : Quoniam non co- 
gnovi litteraturam, introibo in potentias 
Domini. 

(( Et senioribus. » Job, xxxii^ 9 : Non 
sunl longaivi sapientes, nec senes inlel- 
ligunt judicium. 

« Dicebant : Alios salvos fecit. » 
Ironice dicunt. Luc. iv, 23 : Utique di- 



cetis mihi hanr simiHtudincin : Mcdice, 
cura teipsum. 

« Seipsumnon potest saivum facere. » 
(^ontra hocdicitur, Isa. mx, I ; Fcce non 
est abbreviata manus Domini,ut salvare 
nequeat. 

« Si rex Israel est, » sicut dicit jactaii- 
do. Isa. IX, 7 : Super solium David, et 
super regnum ejus sedebit, ut confirmet 
illud et corroborel amodo et usque in 
sempiternum. 

« Descendat nunc de cruce, » libcrans 
se a passione : contra quod est consilium 
Patrisde ccjelo. Eccii. vii, 28 : Non credas 
te odibih in toto corde tuo '. Proverb. i, 
10 : FiH mi, ne acquiescas eis. 

« Et credimus ei. » Mentiuntur. Sed 
dicerent sibi sicut supra, xu, 2i, in Beel- 
zebub principe daimonioruni hoc (ieri. 

« Gonfidit in Deo. » 

Daniel. xiii, 35 : Erat enim cor ejus 
fiduciam habens in Domino. 

« Liberet nunc, si vult euni. » Eccli. 
II, 11 etl2 : licspicite, filii, nafiones ho- 
minwn : et scitote quia nullus speravit 
in Domino, et confusus est. Quis enim 
permansit in mandatis ejus, et derelictus 
est ? 

« Dixit enim : Quia Filius Dei sum. » 
Propterea persequebantur eum Judjpi : 
non solum quia boc fecit in die Sabbati, 
sed quia dixit se Filium Dei, sequalem se 
faciens Deo '-. 



« Idipsum autem etlatronesquicru- 
cifixi erant cum eo, improperabant ei. » 

Tertia est pars. Jerem. xv, 10 : Ojn/ics 
maledicunt mihi. Et, Jerem. xx, 7 : Om- 
nes subsannant me. Sed contrarium vide- 
tur dici, Luc. xxiii, 40 et 41, ubi dicitur, 
quod unus latronuni arguit alium dicens : 
Neque tu times Deuui, quod in eadem 



41 



' Vulyala liabet, Eccli. vii, 28 : ndibHi non cn 
das le. In (olo cordc tuo lionoia patrem luum. 



xx; 



- Joan. V, 18 : Palrem suum dlcchat Dcuin, 
sequalem sefaciens Deo. 

14 



210 



n. ALB. MAG. OHI). Vn/RD. 



45 



(lamnalio)ie es : etnos quidemjuste, nam 
digna factis recipimus : hic vero nihil 
niali gessit. Respondens autem Augu- 
stinus dicit, quod plurale ponitur pro sin- 
gulari, sicut usitato nomine dicimus, 
scilicct, rustici derident nos, quamvis 
non rideat nisi unus. Melius dicitur, quod 
primo ambo improperabant : et postea 
dexter videns signa, compunctus est, et 
socium in perversilate perdurantem ar- 
guit. 



« A sexta autem hora tenebrse factae 
sunt sLiper universara terram usque 
ad horam nonam, » 

Hic incipit agere de demonstratione 
divinse virtutis Christi patientis, quse us- 
que huc abscondita fuit in passione as- 
sumptoe infirmitatis. Argumenta autcm 
ostensionis sumita sex difTcrenliis, sicut 
et principium mundi in senario est per- 
fectum. Sumit enim a destitutione orna- 
tus ccelestis : et acalamitate assumptiho- 
minis, qui etiam clamavit se derehctum 
propter protophisti peccatum : sumit 
etiam a mysticis argumentis aperte re- 
velatis : et sumit a mundi elementis reve- 
lationem : sumit etiam a mortuis sanctis : 
et sumit a confessione facta a vivis. Pri- 
mum ostendit patientis autoritatem, se- 
cundum passibilis naturae veritatem, ter- 
tium figurarum impletionem, quartum 
Passionis virtutem, quinlum sanctam ex 
l*assionc redemptionem, sextum futuram 
ex passione fidei dihitationem. 

Circa primum dicit tria, sciHcet, quid 
factuni, quamdiu, et quantum secundum 
latitudinem terrarum. 

Quid, quia « tenehriv factm sunt. » 
Quamdiu? quia « a sc.rta hora usque ad 
nonam, » quod estper tres horas, quam- 
diu eclipsis naluralis non durat. Quantum 
dilatatse perterras ? quia (( per universam 
terram : » aut .fuda^orum, ut dicit Oi'i- 



gencs : aut etiam sinipiiciter, sicut vide- 
tur Dionysius dicere, qui dicit se hanc 
eclypsim cum sancto Apollophane vidisse 
apud Helio[)ohm civitatcm J\uypli : et 
dicit quod facta fuil, cum luna jani decs • 
set : et hoc est, cum essetquinla decima, 
quando nuila potest esse naturalis cclyp- 
sis, quia illa non ht nisi in conjunctione 
luminarium : unde et multa dicit fuisse 
in illa eclypsi : quod videlicet luna tan- 
tum in ti'ibus horis movebatur, quantum 
in triginta diebus moveri debuit : et quod 
per eamdem portionem "circuli ad solem 
accessit et recessit : et quod obscurilas 
solis a parte Orientis incepit, et ex parte 
Occidentis incepit reilluminari : quorum 
quodlibet magis fuit impossibile secun- 
dum astrorum cui"sum quam ipsa cclyp- 
sis : et quod hajc omnia indicahant pati 
Jesum, qui est omnium causa : ct hoc di- 
cit Dionysius in duabus Epistolis, qua- 
rum unamscripsit Polycarpo, el alteram 
Apollophani '. 
Dicit igitur : 

« A sextaautem hora. » 

Etvidetur esse contrarietas : quia, Marc. 
XV, 2.J, diciiuv: Erat autem hora tcrtia, 
et crucifixerunt eum. Et dicenduni secun- 
dum Augustinum, quod in tertia con- 
demnatus est. Et ut notetur crucihxus 
magis linguis Judteorum clamanlium : 
Crucifige, crucilige, quam manibus gen- 
tiliumj ideo dicit tunc in hora terlia ciu- 
cifixum. Potest ctiam dici, quod ^Marcus 
tangit inceptionem crucilixionis, et htec 
fuit sententia, cl eductio, et hujusmodi. 
jMattheeus autem ponit ipsain horam sus- 
pensionis, 

« Tcnebrse factse sunt, » per lunam se 
soli supponentem, ut dicit Dionvsius, ct 
non per retractionem luminis, ut quidam 
mentiuntur. Amos, vui, 9 : Occidct sol 
in mcridie, et ohtencbrescere faciam tcr- 
ram in die hnninis . Job, v, H : Pcr diem 



* Cf. edilionem noslram Opp. Dionysii .\reo- 
pagitfp, Tom XIN' liujusce editionis, Epist. 7 ad 



Polycarpum, et II ad .Xpoliophanem. 



IN EVANG. MATHI.KI, 

inciirreiil lcnrbras, el quasi iii nuclc. sic 
palpabuiil iit iiicridic. Joel, ii, 10: Sol 
cl luiia ohlcncbraLi suiit, cL sLclUc rclra- 
xcrunL splendoreni suuiii. .Instiiiii [U(j- 
foclo luit, ul ciiiii iiicoiTiiptihilc lurncn, 
quod illuniinat onmeni lioniinciu venicii- 
tcin in hunc niundum, paliebalur eclyp- 
siin, etiani ex.tei'ius luinen occunihcret, 
ne inferioris luininis defcctuni adspiceret. 

« Supcr univcrsam Lcrrani. rt Orii^e- 
nes dicit, (juod sicut, Exod. x, 22 et 23, 
/Egypliis fuerunt lenebrse, ct sanctis lux 
in eadein terra, ita nunc .luda^is conversis 
iu .^jgyptios erant tcnebrai, et aliisbonii- 
nihus lux. Dionvsius aulem dicit quod le- 
nebrie extendchantur usquc in Plirygiain 
ad partes lliacas, ubifuit Troja. Sapient. 
XVII, 11) et 20 : Oinnis enim orbis terra- 
rum limpido iUuminabalur lurnine... So- 
lis aulem illis super posita craL yravis 
nox, imatjo tcnebrarum ([use superven- 
tura iliis crat. 

« Lsque ad lioram iiuiiam, » duranli- 
bus tcnebris : quando etiain luinen gra- 
tise in Adam occuhuit. Gcnes. iii, (S et 1), 
dum dcambularet Domiiius in paradiso 
ad auram post meridiem clamavit, et di- 
xit : Adam, ubi es ? Et in eadem liora 
postea clamavit in cruce obtenebrata 
utraque interiori luce. 

Et hoc est, quod sequitur: 



« Et ciTCdi horam nonam clamavit 
Jesus V0(?e magna, dicens : Eli, YAi, 
lamma sabacthani ? hoc est : Deus 
meus, Deus meus, ut quid dereliquisti 
me ? 

Quidam aulem illic stantes et au- 
dientes dicebant : Eliam vocat iste. 

Et continuo currens unus ex eis, ac- 
ceptam spongiam implevit aceto, et 
imposuit arundini, et dabat ei bibere. 

Gd'teri vero dicebant : Sine videa- 
mus an veniat Elias liberans eum. 



XXVH-iii, i7, i8, iO, .^0. 211 

Jesus autem iterum (damans voce 
magna, emisit spiritum. » 

« /i7 circa Iiorain noiiain clamavit 
Jcsus. » Et hoc est, quod ibi ostcndilur, 
veritas assumpta; inlirmitatis. j-^t dicunlur 
tria. Primuin estclamor })ro maguitu(Jin(! 
causa; Passionis, qinc est p(,'ccatuin pro- 
toplasti : sccundum cst pcrlinax malitia 
turbu3 circumstantis : tertium cst itcralus 
cliimor pro magnitudine j)assionis. 

Dicit igitur : « Et circa huram iio- 
nam, » quando sol dcclinaverat. Jcrcm. 
VI, i : Vai nobis, quia dcclinavit dics, 
(juia lurujiores factse sunt uinbne vcspe- 
ri ! 

<•<. Clamavit Jesus, n licct esset dchili- 
tatus. Et cum in debilihus, ct pru^cipuc 
qui cxsangues, et jam pciic exanimcs 
facti sunt, sit vox acuta et debilis, tamen 
clamavit « voce magna., dicens : » ut dc- 
monslrarct illud quod dixit, Joan. x, 17 : 
Ncmo tollit animain meain a mc : scd 
cyo poiio cam a mcipso, ct polestatem 
habco poneiuli eam, et potestatem haheo 
iterum sumendi cam. Et eadcm virlutc 
Iranscendens dcbilitatcm nunc clamat. 
Ad Hebr. v, 7 : Qui iii diebus carnis suw, 
prcces supplicationesque ad Dcuin..., 
cum clamore valido ct lacrijmis ojfcrcns, 
in omnibus cxauditus cst pro sua rcvc- 
reiUia. 

Et hsec est vox turturis, qua? au- 
dita cst in terra nostra \ 

« VA\, Eli. » 

Dis dicit : quia in duahus naturis vere 
lilius fuit : ct iu utraquc Patcr vcrc suus 
Dcus sihi in idcntitate csscntite secun- 
dum deitatem, et in inliabitatione sum- 
mae gratia? secundum humanitatem con- 
junctus. Joan. xx, 17 : Asccndo ad Pa- 
trem meum et Patrem vestrum, Dcum 
meuni ct Deum vestrum. 



50 



Cf. Cantic. ii, 12. 



212 D. ALB. MAG. ORD. PRyflD 

c< Lamma sabacthani. » 



Miseriaiu piolupiasloram deplorat, 
pro qua rediuienda protectio divinitatis 
infirmitatcm humanitatis passioni expo- 
suerat, et sic derehquerat. 

nHoc est, Dcus meiis, etc. » Verhum 
est Evangclislse interpretantis sermonem 
hehraicum. Isa. liv, 7 ; Ad punctum in 
modico dercliqui te, et in miserationibus 
magis congregabo te. Isa. lx, 10 : In 
indignatione mea percussi te, et in re- 
conciliatione mea misertus sum tui. Isa. 
Liii, 4 : Nos putavimus eum quasi lepro- 
sum, el percussum a Deo, et humilia- 
ium. Dicunt quidam, quod post hunc 
clamorem Salvator legit centum quin- 
quaginta versus, qui ahhoc loco psalterii 
usque ad islum versum Psalmi xxx, G : 
In manus tuas commendo spiritum me- 
um, continentur '. 

« Quidam autem » 

Romanorum gentilium ignarisermonis 
hehraici, « illlc stantes, » et custodientes 
eum, « et audientes dicebant : Eliam 
vocat iste, » proptcr figuram dictionis 
similem Eli et Elias : et perversi cor- 
dis perlinacia, quod judicahant eum alie- 
no indigere auxiho, cum deeo dicatJere- 
mias, xxxii, 17 : Ecce tu, Domine, fecisti 
coelum et terram in fortitudine tiia ma- 
gna...: non erit tibi difficile omne ver- 
bum. Isa. xl, 13 : Quis adjuvit spiritum 
Domini ? aut quis consiliarius ejus fuit ? 

« Et continuo currens unus ex eis, » 

Volens ut magis puniretur, « acce- 
ptam spongiam, » qua? multum in se 
trahit humorem, « implevit aceto, » 
quod acutum est in actione et penetrati- 
vum, « et imposuit arundini, » samhu- 
co videlicet, ut tangere posset ad os exal- 
tati in cruce, « et dabat ei bibere, » ut 



impleretur iilud 'Jliren. iii, Jo : Replevit 
me amaritudinibus , inebriavit me ab- 
sgnthio. Joan. xix, 28, dicilur, quod in 
cruce pendens dixit : Sitio : et quod 
tunc accurrens iste, fecit quod hic di- 
ctum est : et sic his potatus in lingua 
sustinuit passionem, eo quod linguacon- 
gruit in duo officia, in gustum et in iur 
terpretationem : in quorum utroque pec- 
cavit protoplastus gustando vetitum, et 
loquendo cum serpenle. 

« Gaeteri vero, » 

Damnahili deteuti curiositate, « dice- 
bant : Sine. » Non inferendo ei acetum, 
quod exasperat arteriam vocalem, et sic 
raucescere facit vocem. Ac si dicat : Per- 
mitle eum clamare et invocare Elitfi 
auxilium. « Et videamus an veniat Elias 
liberans eum. » Isa. xxviii, 11 : In loque- 
la labii, et lingua altera loquetur ad 
populum istum. Et sequitur, y. 12 : Et 
noluerunt audire, dicit Dominus. 

« Jesus autern iterum, » 

Prse magniludine passionis, « clamans 
voce magna. » Erat enim passio Domini 
omnihus passionihus major. Et hoc tri- 
hus de causis : quarum una est melior 
omnihus natura, unione deitatis nohili- 
tata, peccato non corrupta, non inlirmi- 
tate, vel senio deslituta : et ideo necesse 
est amarissimam fuisse separationem.Alia 
est honitas vita^, quce maxime diligitur 
ah anima : ex malitia enim vitae quidam 
taedium vitae concipientes interficiunt 
seipsos. Tertia causa est sumpta ex cir- 
cumstantiis : quia innocens : quia coram 
notis : quia a vilibus personis sacerdo- 
tum ministris : quia ex causa invidiae, et 
hujusmodi. De prima dicitur, Thren. i, 
12 : Ovos omnes, qui transitis per viam, 
attendite, et videte si est dolor sicut do- 
lor meus ! Do secunda dicitur, Jereni. 



• Ab lioc Psalmo xxi, 2 : Deus, Deus meus, 
quare rne dereliqinsti? ad Psal. xxx, 6 : In ma- 



nus luas commendo spiritum meum. 



IN EVANG. MATTIF.Iil. XXVII-:3(), .il 



213 



XII, 7 



licluiiii dumum incam, ditntsi 
hsereditatcm meam : dedi dilcctam ani- 
matn meam in manu inimicoriim cjns. 
Et Aristoteles iii Ethicis, quod « foiiis 
«virtuosus amariori morle moritur, iii 
« quantum multisbonis privatur scieiis'.» 
Et Auguslinus narrat, quod quidam sloi- 
cus magnje virtutis in periculo niaris 
valde timcre inventus est^ in quo servus 
nauticus inventus est non timere : et 
cum a periculo maris liheratus servus 
nauticus insultaret stoico, dicens quare 
timuisset, cum probalum sit apud stoi- 
cos.perturbationem non cadere in sa- 



Sapient. \\ i, li : Cnm exieiit sinritns, 
mm reverteticr, iiec revocahit aitimam 
quai recepta est, scilicet sub virtute iiatu- 
rae. 



« El eccevelurn terapli scissum est 
in duas partes a summo usque deor- 
sum. » 

Sumit hic argumentum a mysticorum 
revelatione. Et lioc est, quod « velum 
scissum cst, » quod velabat arcam conti- 
nentem signa gratiae, et apparuit nuda 



pientem. Respondit sloicus non esse mi- veritas. 



rum quod timuit, cum sciret quantis bo- 
nis privaretur per mortem : sed mirum 
esse quod servus non se diu in mare 
priecipitaverit, cum desiderio sibi esse 
deberet ut atam turpi vita citius absolve- 
relur. De tertio dicitur, Cantic. i, 12 : 
Fasciculus mijrrhae dilectus rneus mihi, 



« In duas partes » mysticorum pro- 
])antium veritatem, et per gratiam ju- 
vantium ad bonitatem. Primum deseruil 
lidei, secundum virluti. 

« A summo, » quod est significatum 
in ccelo quoad gaudium felicitatis, « us- 
que deorsum, » in profundum inferni, 



inter ubera mea commorabitur. Quid ubi ostenditur judicii severitas in poenis. 
autem clamaverit in tanto isto clamore, Isa. vii, 11 : Pete tibi signum a Domino 
dicitur, Lucae, xxiii, 34, quia duo clama- Deo tuo in profundum inferni^ sive in 



vit, scilicet : Pater, dimitte illis, non 
enim sciunt quid faciunt. Et illud, 
t. 40 : Pater, in manus tuas commendo 
spritum meum. 

El hoc est, quod sequitur : 

« Emisit spiritum. » 

Nullus igitur extorsit : sed propria 
voluntate et potestate, sicut voluit, pro 
pretio redemplionis in manus Palris 



excelsumsupra. Apocal. xi, J9 : Visa est 
arca testamenti Dei in templo Dei. Hanc 
expositionem probat Apostolus, II ad 
Corinth. lu, 16 etlT : Cum conversus 
fucrit quis ad Dominum, auferetur ve- 
lamen. Dominus autem Spiritus est. 

« Et terra mota est, et petrffi scissse 
sunt. )) 



Accipit 



argumentum 



ab elementis 



posuit. Hic coIumi)a evoLit de arca, re- mundi dupliciler : a terra quidem, ex 



ditura cum signo clementise Dei raino 
virentis olivse '. Hic benedicta gloria Do- 
mini recedit de teinplo *. Isa. i.iii, 10 : 
Si posuerit homo pro peccato animam 
suam, videbit semen longsevum, et voluii- 
tas Domini in maiiu ejus dirigctur. Tn 



qua materialiter corpus hominis consti- 
tuitur : et ex hipidc, per quem durities 
cordis infidehs designatur. 

Dicit igitur : « Et terra rnota est. » 
Psal. Lxvii, 1) : Terra mota est, etcnim 
caeli distillaverunt a facie Dei Sinai, a 



ahorum autem potestate non est ponere, facie Dei Israel. Et significat motus iste 
vel emittere spiritum. Luc. xu, 20 : Stul- compunctionis justificationem. Isa. xxiv, 
te, hac nocte animam tuam repetunt a te. I-*: Contritione conteretur tcrra, com- 



51 



' Aristoteles, Lib. III Etliicorum. 
* Cf. Genes. vin, 11. 



3 Cf. Ezeciiiel. x, 18. 



I 



214 



D. ALB. MAG. ORD. PR.^D. 



5« 



53 



jnotioiie commovebitiir lerrn. Tremore 
enim reverentise concutilur a majestate 
ejus quom susceptura erat. Eccli. xxiv, 
45 ; Penetrabo omnes inferiores partes 
ierrse, et inspiciam oinnes (hrmientes, el 
illianinabo om,nes sperantes in Domino. 
« FA petrx scissse sunt, » in signum 
scissuroe duri cordis, quod sanguis pas- 
sionis emollit. Ezecliiel. xi, 11», etxxxvi, 
20 : Auferam cur lapidewn de carne 
vestra, et dabo robis cor carneum. Joel, 
II, 1:5 : Srindite corda vestra, et non ve- 
stimenta vestrn, et convertimini ad Do- 
mimim Deum vestrum. Zachar. xiv, i : 
Scindeiur mons Olivarum ex mediu 
parte sui ad orientrm ct ad occidentem, 
prcerupto grandi valde. 



« Et monumenta aperta sunt : et 
mulla corpora Sanctorum qui dor- 
mierant surrexerunl. 

Et exeuntes de monumentis post re- 
surrectionem ejus, venerunt in san- 
ctam civitatem, et apparuerunt mul- 
lis. » 

Hic sumit argumentum ab ipsis mor- 
tuis et morte. Et dicit tria : obeclien- 
tiam elementi mortuos rcddentis, et 
mortuorum resurrectionem, et fidei te- 
stimonium quod dederunt. 

De primo dicit : Monumcntn aprrta 
sunt, » ad littcram. Ezechiel. xxxvii, 
12 : Aperiain tumulos vestros, et edu- 
cam vos dr sepulrris vrstris populus 
meus. Et attende, quod licet aperta fue- 
rint monumenta in Christi Passione, ta- 
men non surrexerunt corpora ante ter- 
tium diem. Christus enim primus liber 
inter mortuos surrexit. T ad Corinth. xv, 
23 : 'Primiiise Chrislus : deinde ii qui 
simt Chrisii, qui in advrntu ejus credi- 
derunt. Apocal. i, 5 : Primogenitus mor- 
iuorum, et princeps regum terrse. 

« Et multa, » non omnia, « corpora 



Sanctorum, » ibi sepultorum, a qui dor- 
mieranl. » Psal. cxxvi, 2 et 3 : Cum 
dedrrit dileciis suis somnum, ecce hsere- 
ditas Domini. 

« Surrexerunl. » Et ideo in terra illa 
scpeliri petiverunt Abraham, Isaac, Ja- 
cob, Joseph et alii : et hoc est signilica- 
tum IV Hog, xui, 21, ubi ad taclum 
ossium Elisei surrexit mortuus. 

« Et exeuntes de monumentis post 
resurrectionem ejus, » 

Hoc est, Christi, « veneruni in sqn- 
ctam civitalem, » olim sanctam, sed 
tunc per immunditiam hoinicidarum fa- 
cta est Sodoma etTEgyptus \ Isa. i, 21 : 
Justitia habitavit in ea, minc aulem 
homicidse. 

« Et apparuerunt multis. » Ila quod 
in Evangelio Nicodemi dicitur, quod 
fdii sancti Simeonis duo, qui surrexe- 
rant coram sacerdotuni principibus ma- 
nifeste in templo testimonium dabant 
Resurrectionis. Isa. xxvi, 11) : Exper- 
qiscimini, et laudate, qui habilatis in 
pulvere, ciuia ros lucis ros iuus, ei 
terram gignnium detrahes in ruinam, 
hoc est, homicidarum Judseorum per Ti- 
tum et Yespasianum. 



« Centurio autem et qui cum eo 
erant cust.odientes Jesum, viso terra^- 
motu et his quffi fiebant, timuerunt 
valde, dicentes : Vere Filius Dei erat 
iste. » 

Sumit hic argumentum a conversione 
gentilitatis. Est autem Cenlurio, qui cen- 
tum sub se habet milites. « Ei » illi 
• qiii erant cuni ro, » qui sibi commissi 
fuerant a Pilato, ut procuraret suppli- 
cium. Et hoc est, quod soquitur : Cu- 
stodirntes Jrsum., » cuslodem hominutn. 
Job, vn, 20 : O cusios hominum. quare 



' Cf. Apocal. XI, H. 



IN i:vAi\(i. iViATTii/Ki, xxvii-.i:;, r)(i, i\i,:\h. 



•>\:\ 



jiosuisli mc c(nttrnrium lihi, cl faclus 
sum mihimelipsi gravis ? 

Viso lerraBmotu et his (juse fiehant . » 
JjUC. XXIV, iC», (licil, quod vidontcs, 
quod sic ciamans exspirassct, (|uod 
ficilicet ad chunorcm lot apparuc- 
runt signa, quod totus mundus concla- 
mavit so mortem illam suslinere non 
posse. 

« Timuermit vaUle. » Luc. xxiii, i8 : 
Pcrcutientes pectora sua revertehanlur. 

« Dicentcs. » Et sicut dicit Lucas, 
confessionc lidei glorilicaverunt Deum : 
« Verc Filius Dei erat iste » Eccli. xxxvi, 
17 : Da testimonium his qui ab initio 
creaturce tuce sunt. Supra, iii, 17 : Ilic 
est Filius meus dilectus, in quo milii 
complacui. 



« Erant autom ibi miilieres multcB 
a louge, qucD secutse erant .lesum a 
Galilsea, ministrantes ei : 

Inter quas erat Maria Magdalene, et 
Maria Jacobi, et Joseph mater, et ma- 
ter filiorum Zebedcnei. » 

Hic tangitur obsequium sepultur». Et 
primo languntur person.ne, per quas ofli- 
cium illud completur. Et secundo, tan- 
gitur modus, ibi, y. 60 ; (( Et accepto 
corporc, Joseph, etc» Tertio, tangitur 
sepulcri custodia, ibi, "^^. 02 : « Allera 
autem die, quse est post Parasceven. » 

In primo tanguntur mulieres, quae aro- 
inatibus sepulcrum visitare disponebant : 
secundo etiam tangitur Joseph, qui rod- 
di corpus impetrabat. Et haec patent in 
bttera. 

In prima dicit tria, scibcet, communi- 
ter mulieres, et ad quid illuc convene- 
rant, et tertio tangit principales. 

Dicit igitur : (( Erant autem ibi mu- 
lieres multge. » Quod signficatum est, 
Job, XIX, 20 : Pelli mese, consumptis car- 
nihus, adligesit osmeum. Os enini forti- 
tudo est Christi : caro Apostoli, qui per 
fugam et dubitationem recesserant : pel- 



lis autem mulieres, qu;o adhaisil ossi- 

1)US. 

« A lonf/e. » Contra, Joan. xix, 25 : 
Stahant ju.rta crucem Jesu Maria mater 
ejus, cl s(rror matris ejus. ]{ksi»onsio. 
Priino stolerunt prope : quia non nega- 
batur damnatis ut sua cum suis dispone- 
rent : et tunc coinmisit matrem discipu- 
lo. I^t poslea cum hoc factum fuerat, 
0[)(jrtuit ut longius starent : et hoc tan- 
git iMatthiPus. 

« Quir. secutse eranl Jcsum. » Daniel. 
III, 11 : Nunc sequiniur te in toto corde, 
et timemus le. 

(( Et minislrahant ei, » de facultatibus 
suis. IV Heg. IV, 13 : Ecce scdule in 
omnihus ministrasti nohis. Eccli. xxiv, 
14 : In hahitatione sancta coram ipso 
ministravi. Luc. x, 40 : Martha autem 
satagehal circa frequens minisierium. 

(( Inter quas erat Maria, » 

Proprio nomine, « Magdalene, » co- 
gnomento a castro unde orta est. Marc. 
XVI, 9, dicitur, de qua ejecerat septem 
dsemonia. (( Et Maria, » quce erat « Ja- 
cobi » minoris, et ((Joseph,» qui cogno- 
minabatur justus, « mater. » 11 Machab. 
vii, 20 : Sitpra modum mater mirahilis, 
el honorum memoria digna. (( El mater 
filiorum Zebcdrei, » quse supra, xx, 21, 
regnum liliis postulavit. Dicilur autem 
quod et Maria Salomc ibi fuit, sed tunc 
forte lassa ab eis parum diverterat. 



« Cum sero autem factum esset, ve- 
nitquidam hom.o dives ah Arimathfea, 
nomine Joseph, qui et ipse discipulus 
erat Jesu. 

Hic accessit a(i Pilatum, et petiit 
corpus Jesu. Tunc Pilatus jussit reddi 
corpus. » 

Hic describit personam quoe corpus 
impetravit. Dicit Matthaeus circa hoc : 
tempus, naturam, fortunam, locum, no- 



57 



5^ 



216 



D. ALB. MAG. ORU. PR^D. 



men, professionem, et modum impe- 
trandi, et concessionem IMati. 

Dicit igitur : « Ciim sero aiitem factum 
esset. » Postquam uterque sol lucem 
suam abscondit in Parasceve. Psal. xxix, 
6 : Ad vesperum demorabitur flelus, et 
ad malutinum lcetitia. 

(( Venit, » quia de die manifeslare non 
ausus fuit. Simile, Joan. iii, 2 : Hic venit 
ad .Jesum nocte. 

« Quidam liomo. n Nalura rationalis, 
et discernens, et humanorum studium 
liahens. Econtra de quibusdam dicit 
Psalmus XLViii, 21 : Homo, cum in ho- 
nore esset, non intellexit : comparatus 
est Jumentis insipientibus , et similis fa- 
clus est illis. Hic est homo, qui ad ima- 
erinem Dei factus est et similitudinem 
hominis, qui secundum Deum creatus est 
in justifia et sanctitate veritatis '. 
- « Dices. » Ecce fortuna. Cnde, Marc, 
XV, 43, dicitur nobilis decurio, eo quod 
ofHcium publicum minislrabat. « Ab 
Arimallisea, » quee est civitas suee nati- 
vitatis : quee est Remata " Elcanae et Sa- 
muelis civitas, ut dicitur, I Regum, i, 1. 

« Nomine Joseph, » preesago nomine, 
qui crtivit in virtute. Psal. lxxxiii, 8 : 
Jbunt de virtute in virtutem : videbitur 
Deus deorum in Sion. Tn cujus ligura 
Joseph Patriarcha prcecessit ^ Et Joseph 
nutrilius Domini fuit i, 18 ". Et iste se- 
quens obsequitur mortuo. 

« Qui » accessil, « et ipse discipulus 
eratJesu. n Ecce professio. Joan. vm, 
'.][ et 32 : Si vos mariseritis in sermone 
meo, vere discipuli rnei eritis, et cocjno- 
scetis veritatem, cl vcrilas liberabit vos. 

« Hic accessit ad Pilatum. » 

« flic, » ut amicus, a accessit ad Pila- 
tum, » quia de curia (alias, decurio) erat 
et familiaris. Marc. xv, 43, hic audacter 

i A(i Eplies. IV, 24, 

- 1 IWs.. 1, I : Fuit vir unus de Ramathaim-So- 
phhn,. . el nomcn ejus Elcana. 
3 Cf. (Jciiies. xxxvii, 2 et seq. 
M:f Luc. I, 27 etMallh. i, iS. 



accessit °, Eccli. vi, 7 : Si possides ami- 
cum, in tentatione, scilicet Iribulationis, 
posside eum. 

« 1^1 petiit corpus Jesu. » Eccli. vii, 37 
et 38 : Mortuo non prohibeas gratiam. 
Non desis plorantibus in consolatione, 
et cum lugentihus ambula. 

« Tunc Pilatus jussit reddi corpus. » 

Moc est enim pignus, quod ante occa- 
sum solis debebat reddi «, Unde etiam, 
Joan. xix, 31, ait quod petierunt ut non 
remanerent corpora in cruce in die sab- 
bati, ut frangerentur eorum crura el de- 
ponerentur. 



« Et accepto corpore, Joseph invol- 
vit illud in sindone munda. 

Et posuit illud in monumento suo 
novo, quod exciderat in petra. Et ad- 
volvit saxum magnum ad oslium mo- 
numenti, et abiit. 

Erat autem ibi Maria Magdalone, et 
allera Maria, sedentes contra sepul- 
crum. » 

Tangiturhic modus sepulturai. Et dicit 
duo : modum sepulturai, et muUerum 
nomina praenominatarum, quse sepultu- 
rcp interfuerant ut iocum sepulcri no- 
tarent. 

Modus autem sepulturse describitur 
primo ex parte corporis, quod Joseph, 
« accepto corpore, » ut munere pretioso, 
« involvit illud in si?idone munda, » 
hoc est, linteo mundo : et ideo etiani 
statutum est, ut corpoialia non nisi de 
lineo mundo liant, quod signilicat mun- 
ditiam sanctitatis. Proverb. xxxi, 13 : 
Qucvsivit lanam et linum, et operuta est 
consilio manuum suarum. Lanam ad 

^* Marc. XV, 43 : Venit Joseph ah Arimathxa, 
nobilis decurio,... et andacter introivit ad Pila- 
tum, o\c. 

'^ Cf. Exod. xxii, iC. 



IN EVANG. MATTH EI, XXVII-OO, (il. (\2, c:}, ()4, 63, 60. 



21 



vesliineiiluiu virtulis, ct linuiii de iunu- 
cenlia candoiis. 

Deinde diiscribil ex parte se^julcri, 
dicens : 

« Kt posuit illud in monumento. » 

Quod quasi monimenlum. eo (juod in 
ipso sit monitio el recordatio morluo- 
rum. « Suo, » non alieno, ne quisquam 
ejicere posset. « lYovo, » ne si forte alius 
ibi scpultus fuisset, quod ille et non l)o- 
minus resurrexisse diceretur : « quodex- 
ciderat in petra : » ne si forle in tcrra 
esset, quod eifossum mentirentur : et si 
esset de pluribus petris, diceretur quod 
per remotionem lapidum et repositio- 
nem esset ablatum. 

« b]t advolvit saxum, » 

Hic tanj^itur sepulcri custodia, Et di- 

Integrum, « magnum, w non nisi plu- cunlur tria : custodiae impetratio, et 
rium auxilio removenduin, ut indubitata 
esset lides integri sepulcri : et ideo dici- 

tur, Isa. XI, 10 : Erit sepulcrum ejus Gustodiae autem impetratio tangilur 

gloriosum. Job, v, 2() : Ingredieris hi descripta sccundum tempus et secundum 

abundantia sepulcrum, sicul infertur dignitatorn impetrantium, et rationem 

acervus tritici in tempore suo, hoc est, impetrationis, et rpsamjpostulationem. 



« Altera autem die, quit' est post 
Parasceven^ convenerunt principos 
sacerdotum et Pharisffii ad Pilatum, 

Dicentes : Domine, recordati su- 
mus, quia seductor ille dixit adhuc vi- 
vens : Post tres dies resurgam. 

Juhe eigo custodiri sepulcrum us- 
que in diem tertium, ne forte veniant 
discipuli ejus, et furentureum, et di- 
cant plebi : Surrexit a mortuis : et erit 
novissimus error pejor priore. 

Ait illis Pilatus : Habetis custodiam : 
ite, custodite sicut scitis. 

Uli autem abeuntes munierunt se- 
pulcrum, signantes lapidem, cum cu- 
stodibus. » 



custodiai concessio et monumenti sigilla- 
tio. 



in abundantia honoris. 

« Et abiit, » dimittens sepulcrum 
custodiae tortorum. Ezechiel. m, 14: Abii 
amarus in indignatione spiritus mei. 

« Erant autem ibi Maria Magdalene, 
et altera Maria, » 

Mater filioruin ZebedaM, « sedentes 
contra sepulcrum. » nt notarent^Iocum. 
Ruth, I, 17 : Quw te terra morientem 
susceperit, hsec et rae suscipiet. Joan. xi, 
^IO : Eamus et nos, ut moriamur cum eo. 
Et non lit hicmentio de matrcDomini, 
nec de tertia Maria : quia mater Domini 
afflicta nimis ad quietem ducta] fuissc 
creditur : et in ejus obsequio tertiaMaria 
abierat, et quadam de nmlieribus aliis. 



Et subjungit causam timoris si non cu- 
stodiretur. 

Dicit igitur : « Altera autem die., quie 
est post Parasceven, » hoc est, in die 
sabbati. Sed contra. Tunc non licuit opc- 
rari, ergo nec sepulcrum munire. Ad 
hoc dicunt, quod custodia sepulcri non 
est opus servile, sicut nec sigillatio litte- 
rarum. Aliter dicitur secunduni Rcini- 
gium, quod Parasceve non ponitur pro 
die, sed pro pra^paratione ad festum : 
unde dies alteraa proeparatione fuitsexla 
feria, quse erat luna decima quinta, quia 
in quinta feria praeparatio facta fuit : et 
hoc probabile fuit, quia nisi statim inuni- 
tum fuisset sepulcrum in prima nocte, 
poterant timere furtum. 

« Convenerunt, » 



«'< 



o:{ 



64 



65 



66 



Ut nec mortuo parcerent, « Pri^icipes 



218 



D. ALB. MAG. ORD. PRiED. 



sacerdotnm, » in quibus auctoritas, « ct 
Scribfe, » in quibus magisterium erroris. 
Jerem. iv, 22 : Sapientes siint, ut faciant 
mala : bcnefacere autem nescieruni. « Et 
Pharissei, » in quibus simulata sanctilas, 
(( ad Pilatum, » qui prsefuit rcipublicse. 

« Dicentes, » 

Detractorie. Ezecbiel. xxii, 9 : Viri 
detractores fuerunt in te ad effundendum 
sanguinem. Job, xix, 18 : Cum ab eis 
recessissem, detrahebant mihi. 

(( Domine. » 



tanto fides Resurrectionis cerlior a()pare- 
ret, et hoc significatum est, Judicum, 
XVI, 2, ubi Pbilistiim obsedcrunt Samso- 
nem in Gaza gloriantes, quod jam com- 
prehendissent eum conclusum infra suas 
portas et seras. 

(( Usque in diem tertium, » quando 
putabant et corruptum fuisse corpus, et 
falsificatum verbum : non attendentes, 
quod Psalmisla dicit : Non dabis san- 
ctum tuum videre corruptionem : notas 
mihi fecisti vias vitse ^. Act. ii, 24 : Quem 
Deus suscitavit, solutis doloribus infer- 
ni. Juxta quod impossibile erat leneri 
illum ab illo. 



Allegant rationem, qua persuadeant. 
« Recordati sumus. » Multorum bono- 
rum nullam habebant memoriam : sed 
ejus, quod obesse poterat, optime recor- 
dantur. (( Quia seductor, etc. » Et de ta- 
libus dixit, Joan. vm, 49 : Honorifico 
Patrem meum, et vos inhonorastis me. 
Psal. cvin, 4 : Pro eo uf me diiigerent, 
detrahebant mihi : ego aittem. oraham. 
Erat tamen seductor in bono. Jerem. xx, 
7 : Seduxisti me, Domine, et seductus 
sum : fortior mc fuisti, et invaluisti. 
Sed isti dicunt in malo, secundum quod 
seductor dicitur : seorsum vero a veritate 
ductor. Joan. vii, 12 : Quidam dicebant : 
Quia honus est. Alii autem dicebant : 
Non, sed seducit turbas. 

« Dixit adhuc vivens. » Putabant enim 
cum in toto mortuum, qui dixit : Ego 
sum via, ct veritas, et vita '. 

(( Post tres dies resurgam. » Supra, 
XX, 19 : Et tertia die resurget. Osee, vi, 
\\ : Vivificabii nos posf duos dies : in die 
tertia suscifahit nos. 

(( Jube ergo. » 

Petitio est. n Custodiri scpulcrum. » 
Et licct hoc in malitia dicerent, tamen 
hoc Spirilu . sancto prffiordinante dixc- 
runt, ut quanto custodiverint diligentius, 



Et subjungunt timoris causam, quse 
non fuit fides veritatis, sed mendacii 
pertinacia : 

« Ne forte veniant discipuli ejus. » 

Et hoc mirabile est : quia discipuli 
videntes eumpermanere in morte, potius 
recederent detestando eum, et propalan- 
do vias ejus, quam quod de morte causas 
erroris fabricarent : et propter hoc dici- 
tur in Psalmo xl, 11 : Tu autem, Do- 
minc, miserere mei, ct resuscita me : el 
retribuam eis. 

(( Ef furcntur eum. » Turpe furtum 
esset fcetidi hominis mortui : et ideo di- 
citur, Job, XIX, 3 : En decies confudisfis 
mc, cf non erubescitis opprimentcs me. 

(( Et dicant plebi. )) IIoc fuit eis tota 
causa timoris. « Surrexit a mortuis. » 
Et est stullitia custodire quoad eos : quia 
si vincens mortem et infernum surgit a 
mortuis, quid prodesl custodia infirmi 
hominis ? Et hoc est, quod prius dictum 
est, quod omnia hsec ordinavit Spiritus 
sanctus in fidei demonstratione. Osee, 
xni, 14 : Ero mors tua, o mors : morsus 
fuus ero, inferne. 

« Et erif )U)vissimus error, » de praMli- 
catione vitte immortahs per multos (Hs- 
seminatus, « pejor priore, » qui per 



' Jouii. xiv^ 6. 



2 Psal. XV, 10. 



CAP. XXVin, MATTH/ET. 



219 



uuuni ct nioilaleui cJissenuualus est. 
II Petr. 11, 22 : Canis reversus ad suurn 
comilum : c/, Sjts lola in volutabro Inti. 
Dicunt farn(Mi verum quoad sc : quia 
priiuo iguorabaiit : modo aulem con- 
[cmuunt jxruitentiam. Act. xiii, iC» : Hc- 
pellitis verbum, et indignos vos judica- 
tis ieternae vit^e. Isa. vi_, 10 : Excseca 
cor populi /lujus, et aures ejus aggrava, 
ct Qculos cjus claudc : nc forte vidcat 
oculis suis, ct auribus suis audiat, ct 
corde suo intelligat, et convertatur, ct 
sanem eiim. 

« Aitillis Pilatus, » 

Annuens petitioni eorum, quia huma- 
num captabat favorem. Psal. lii, : 
Confusi siint qiii hominibus placent, 
quoniam Dcus sprevil eos. 

« llabetis custodiani, » hoc est, cu- 
stodes sunt parati, milites videlicet Prse- 
sidis. « ItCy custodite sicut scitis. » Qua- 
si dicat : Sufficiat vobis quod in mortem 



cousensi iiiuocoulis : quic restant, facile 
sicut vultis. Jerem. u, 12 : Levate si- 
gnum, augctc custodiam, levate custo- 
dcs, prwparate insidiwi : quia cogilavit 
Dominus, ct /ecit qmecumquc Inculus 
esl. 

« Illi autem abeuntes, » 

Accepta potestatc, v munierunt scpul- 
crum. )) .lob, xix, 12 : Obsederunt in ggro 
tabernaculum meum. Eccli. xi, 31 : Mul- 
t<e sunt insidiiv dolosi. 

VA subdit modum muuitionis dupli- 
ccm : « Signantes, m annulis suis, « la- 
pidem » suppositum, « cum ciistodi- 
buSy » in circuitu positis. Daniel. vi, 17, 
obsignavit rex lapidem qui positus erat 
supcr os laci annulo suo, et annulo op- 
timatum suoruin. Genes. xlix, 9 : Re- 
quicscens accubuisti ut leo : quis suscita- 
vit eum ? 

Sic igitur terminatur sepulcri custo- 
dia. 



CAPUT XXVIII. 



Facto terrcemotu, exterritisque custodibus, angelus mulieribus [narrat Christi 
1'esnrrectionem : qui ipsis apparens jubet {sicut et angeluslfusserat) ut disci- 
pulis nuntient, quod Dominum in Galilcea pisuri sintj: milites sepulcri custo- 
des, pecunia corrupti, dicunt corpus Christi furto sublatum : discipuli viden- 
tes in Galihva Dominum, jubentur ire ad docendas et bapti:{andas onines 
gentes. 



i. Vespere autem sabbati quse luce- 
scit in prima sabbati ','venitMa- 
ria Magdalene et altera Maria 
videre sepulcrum. 

2. Et ecce terr^motus factus est ma- 
gnus. Angelus enim Domini 



descendit de ccelo, et accedens 
revolvit lapidem, et sedebat su- 
per eum. 
Erat autem adspectus ejus sicut 
fulgur, et vestimentum ejus sic- 
ut nix. 



* Marc. XVI, 1 ; Joan. xx, ii. 



220 



D. ALB. MAG. ORD. VnMB. 



4. Prse timore autem ejus exterriti 

sunt custodes, et facti sunt veiut 
mortui. 

5. Respondens autem angelus, dixit 

mulieribus : Nolite timere vos : 
scio enim quod Jesum qui cru- 
cifixus est quasritis. 

6. Non est hic : surrexit enim, sicut 

dixit. Vcnite, et videte locum 
ubi positus erat Dominus. 

7. t!t cito euntes, dicite discipulis 

ejus quia surrexit, et ccce pr^e- 
cedit vos in Galiia^am : ibi eum 
videbitis : ecce prasdixi vobis. 

8. Et exierunt cito de monumento 

cum timore et gaudio magno, 
currentes nuntiare discipulis 
ejus. 

9. Et ecce Jesus occurrit illis, di- 

ccns : Avete. Illae autem ac- 
cesserunt, et tenuerunt pedes 
ejus, et adoraverunt eum. 

10. Tunc ait iliis Jesus : Noiite time- 

re : ite, nuntiate fratribus meis 
ut eant in Galiiaeam, ibi me vi- 
debunt. 

1 1 . Quffi cum abissent, ecce quidam 

de custodibus venerunt in ci- 
vitatem, et nuntiaverunt Prin- 
cipibus sacerdotum omnia qu^ 
facta fuerant. 



12. Et congregati cum senioribus, 
consilio accepto, pecuniam co- 
piosam dederunt militibus, 

i3. Dicentes : Dicite quia discipuli 
ejus nocte venerunt ct furati 
sunt cum, nobis dormientibus. 

14. Et si lioc auditum fuerit a prse- 
side, nos suadebimus ei, et sc- 
curos vos faciemus. 

i5. At illi, accepta pecunia, fecerunt 
sicut erant edocti. Et divulga- 
tum est verbum istud apud Ju- 
dasos usque in liodicrnum diem . 

16. Undecim autem discipuii abierunt 

in Galilaeam, in montem ubi 
constituerat illis Jesus. 

17. Et videntes eum, adoraverunt : 

quidam autem dubitaverunt. 

18. Et accedens Jesus locutus est eis, 

dicens : Data est milii omnis 
potestas in coelo et in terra. 

19. Euntes ergo, docete omnes gentes, 

baptizantes eos in nomine Pa- 
tris, et Filii, et Spiritus san- 
cti ' : 

20. Docentes eos servare omnia quas- 

cumque mandavi vobis. Et cc- 
ce ego vobiscum sum omnibus 
diebus, usque ad consummatio- 
nem sa^culi. 



* Marc. XVI, 15. 



IN EVANd. MATHI/EI, XXVIII, 1 



221 



IN CAPUT XXVIII MATTM.EI 



ENARRATIO. 



praeconium, ibi, f. 7 : Et citu euntcs, di- 
cite discipulis, elc. » 

Circa priinum Iria dicuntur, sciiicct, 
lcinporis conj^rui circurnslanlia, advcn- 
tus personaruni (juihus testilicatio esi 
facla, et ipsa Kesurrectionis teslilicatio. 



« Vespere autem subbati, qua' luce- 
scit in prima sabbati,venit Maria Mag- 
dalene et altera Maria videre sepul- 
crum. )) 



Sicut Clirislus niortuus esl propter de- 
licta nostra, ut nos a morte absolveret : 
ita resurrexit propter nostram justifica- 
tioneni, ut nos ad immortalitatem secum 
educeret, et ut sua U(isurrectio nostroe 
resurrectionis causa esset. Etde resurre- 
ctione Christi ayit Evangelista in isto 
ultimo capitulo, ostendens eam triplici- 
ter. Primo, in testimonio ereaturarum. 
Secundo, in testimonio custodum inimi- 
corum suorum, quia non est suspectum 
testimonium veritatis ah hoste perhibi- 
tum. Deuter. xxxn, 31 : Non enim est 
Deus nosler ut dii eorum, et inimici no- 
stri sunt judiccs. Hoc autem testimonium 
inducit, ibi, t- H '. Quac cum abiissoit, 
ecce quidam de custodibus, etc. » Tertio 
autem adstruit fidem Resurrectionis cum 
demonstratione potestalis, qua dat man- 
data prsedicandte veritatis, ibi, t- l'J : 
<( Undecini autem discipuli. » 

Prima harum subdividitur in duas : 
in quarum prima adstruitur Resurrectio 
per creaturas Christo resurgenti deser- 
vientes : et in secunda, testimonium hoc 
confirmatur per apparitionera Christi 
aperte factam, ibi, t- 9 : a Et ecce Jesus 
occurrit illis, etc. » 

Circa testimonium Resurrectionis duo 
inducuntur, scilicet, ipsum testimonium, 
et rei testificataB mulierihus injunctum 



l)e primo liorum dicitur : « Vespere 
autem sabbati. n Vesperam Scriptura 
computat pro nocte : unde, Genes. i, 5 : 
Factum est vespere et mane, dies unus. 
Et sic conjungit hic duos terminos no- 
ctis, in quorum primo lux recumhit : et 
in secundo oritur : dicens, « (iwe, » 
transacta nocte, « lucescit, » in mane, 
« in prima » feria « sabbati, » hoc est, 
a sabbato: et non facit mentionem noc- 
tis, significans, ut dicit Petrus beati 
Gregorii diaconus, quia « haec nox est, 
« quse sicut dies illuminabitur, et nox 
'( illuminatio mea in deliciis meis '. » 
Michaege, vii, 8 : Cu7n sedero in tenebris, 
Domuius lux mea est. Significat autem 
Evangelista ex modo loquendi, quod 
sanctae mulieres in nocte post sabbatum 
venire disponebant : per hoc quod aro- 
mata empta praeparaverunt, etin dilucu- 
lo pervenerunt : unde, Marc. xvi, 2 : 
Valde mane una sabbatorum, hoc est, 
prima sabbatorum, veniunt ad monu- 
mentum, orto jam sole. Et ideo dicitur, 
Luc. XXIV, 1, quod ibant diluculo ad mo- 
numentum. Cum enim Marcus, xvi, 2, 
dicat, orto jam sole, intelligit quando 
radii solares apparent in nubibus, non 
super terram : et hoc est, quando luce- 
scit hora in mane diei sequentis. Hoc 
est, quod dicit Psalmus xxix, 6 : Ad 
cesperum deniorabitur fletus, et ad ma- 
tutinum Isetitiai. 

« Venit Maria. » 

Tang-it adventum personarum, quihus 
factum es testimonium. « Madyalene, » 
quae ardentius caeteris amabat cum, « et 



' Vide hyranuin Exsultet jam angelica turba sancto 
cadorum, in ofTicio matutino in Sabbato 



090 



D ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



2 



altera Alaria, » una de tribus Mariis. 
Rulli, lu, 11 : Scit omnis populus, sci- 
licet Israel,... uiuHerem te esse viriulis. 

« Videre sepulcrum. » Per metony- 
miani, hoc est, sepullum. Ul imgercnt 
Jesum, sicut dicit alius Evangelista *. 

Si queeritur de tempore Resurrectio- 
nis, diversi diversa sentiunt. Gregorius 
dicere videtur, quod media nocte surre- 
xit : per illud Judicuni, xvi, ^i, Samson 
fortissimus media nocte surrexit, et 
portas (iazae tulit ad supercilium montis. 
Proverb. xxxi, 15 : De nocte surrexit, 
deditque preedam domeslicis suis, et ci- 
baria, hoc est, refectioneni de gaudio 
Resurrectionis, ancillis suis. Augustinus 
videtur dicere, quod ante auroram pa- 
rum, ut tenebras nostras in lucem se 
mutare designaret. (jenes. xxyiii, 18 : 
Surgens Jacob mane, etc. Et ideo beata? 
fuerunt mulieres, quaj mane vigilabant 
ad ipsum. Psal. lxu, 2 : Ad te de luce 
vigilo. Proverb. vni, 34 : Bealus hoino 
qiii audil me, et qui vigilat ad fores 
meas quotidie, etobservat ad postes ostii 
mei. Tsa. xxvi, 9 : Anima mea deside- 
ravit te in nocte, sed et spiritu meo in 
prsecordiis meis de mane vigilabo ad te. 



(. Et ecce terrfemotus factus est ma- 
gnus. » 

Hic dantur Resurrectionis testimonia. 
Primo quidem de profundo inferni, et 
secundo de excelso supra, sicut dicitur, 
Isa. vii, H : Pcte tibi signum a Domino 
Deo tuo in profundum inferni, sive in 
ercelsum supra. 

De profundo dicit evidentiam testimo- 
nii, cum dicit : « Ecce. » Psal. xcii, 5 : 
Testimonia tua credibilia facta sunt ni- 
mis. Secundo, tangit rem testantem. 
« Terrannotus. » Et tertio, quantitatem, 
cum suhdit : « Factus est magnus, » 
quia ab intimis terra concutitur, (juia 
Christus victor ab inferis resurrexit. 



Psal. Lxvii, 9 : Terra mota est, etenim 
cmli distillacerunt a facie Dei Sinai, a 
fdcie I)ei Isruel. Psal. lxxv, \) et 10 : 
Terra tremuit ct quievit, cum exsurgeret 
in judicium Deus. Et hoc esl testimo- 
nium de infci'no. 

Testimonium autem de excelso supra 
subdit, cum dicit : 



« Angelus enim Domini descendit 
de coelo, et accedens revolvit lapidcm, 
et sedebat super eum. 

Erat autem adspectus ejus sicut ful- 
gur, et vestimentum ejus sicut nix. 

Pra3 timore autemejus exterriti sunt 
custodes, et facti sunt velut mortui. » 

Et dividitur in duo. Priino enim po- 
nit descriptionem testilicantis, et secun- 
do, certitudinem teslimonii, ibi, '^i. V) : 
« Respondens autem Angelus. 

Descriptio autem Angeli ponitur liic, 
ab oflicio, ab auctoritate, a loco, a vir- 
tutis opere, a forma adspeclus, ab ha- 
bitu, et a terrore. 

Ab officio, cum dicit : « Angelus, » 
quod est idem quod nuntius. Psal. cni, 
4 : Qui facis Angelos tuos spiritus. Isa. 
xviii, 2 : Ite, Angeli veloces, ad gentem 
convulsam, et dilaceralam, hoc est, ad 
discipulos dispersos, et tristitia dilacera- 
tos, et dubielate convulsos. 

« Domini. » Ecce auctoritas : quia 
ministri sunt Christi Domini sui, et ab 
ipso habent legationis auctoritatem. Su- 
pra, IV, 11: Angeli accesserunt et rnini- 
strabant ei. Daniel. vii, 10 : MiUia mil- 
lium ministrabant ei, et decies millies 
centena niillia assistebant ei. 

« Descendit, » et condescendit honiini- 
bus, « de coilo, » ut hominihus operare- 
tur. Et videtur contrarium, quod dicit, 
.loan. XX, 12, ulii dicuntur duo AngeH 
visi fnisse, unus ad ca[)ut, unus ad pe- 
des. Sed dicendum, ijuod in nionnmoii- 



' Marc. XVI, I , 



i 



IN EVANG. MATTH/EI, XXMll-2, 3, 4, o. 22.3 

« Vriv tiraoreaulcm ojiis. » 



lo visi siint diio : sod inoiiumontnm ro- 
seravit unus, noc ciltoi'ius indiguil auxi- 
lio : ot forto niulti valdociroa nionunion- 
tuni orant, cuni ol i[)S(! Doniinus cssct 
circa nionunicntum : ot lioc si^niilicatum 
osl, (lonos. xxxii, 2, ul)i diciiur : Castra 
Dcl snut hfec : ct appclavit noincn loci 
iUins Mahanaim, id cst , Castra. 

« Et acccdens, » ut s\ui accessu lidu- 
ciam darot, « rcDolvit lapidcm, » in suae 
virtutis dcmonstrationeni ccjnlra custi)- 
des. Prcecipue quia muliores ^i6'e/'«y/^ ad 
inviccni : Quis rcvolvet nobis lapidem 
ab obslio monnmcnti ? El respicientes 
viderunt revoiutum lapidem. Eral quip- 
pe magnns valdc '. 

« Et scdebat snpcr cu)n. » Qul, sicut 
dicitur, Taic. ii, 0, in Nativitate pastori- 
bus gaudia nuntians stabat : ut ipso 
silu ostenderet, quod qui in nativitate 
pugnaturus venerat, modo resurgons a 
mortuis quiete in dextera Doi consideret. 
Ad Goloss. m, 1 : Si consurrexistis cum 
Christo, qiirie sursum sunt qucprite, ubi 
Christns est in dextcra Dei scdens. Isa. 
xxxii, 18 : Sedcbit populus meus inpul- 
chritudinepacis, in tabernaculis fiducise, 
et in requie opulenta. 

« Erat autem aclspectus ejus. » 

Descriptio est ab adspoctu. « Sicut 
fulgur, » in quo adspectu terror est ma- 
lorum. Apocal. i, 14 : Ociili ejus tam- 
quam flamma igiiis. Psal. cxLni, 6 : 
Fulgnra coruscationem, et dissipabis 
eos. 

« Et vestimcntnm cjns sicnt nir. » In 
quo notatur blandimentum oorum qui 
ccelestis sunt conversationis, et vesti- 
mentum decoris Cbristi. Isa. xlix, 18 : 
Omnibus his velut ornamento vestieris, 
et circujndabis tibi eos quasi sponsa. 
Psal. ciii, 2 : Amiclus lumine sicut ve- 
stimento . 



Doscribil bic a tcrroro lulguris. Tanla; 
enim majoslatis apparuil, (pii locit Angc- 
los suos spirilus ot minislros suos llam- 
inam ignis % quod in corde « cjternli 
sunt custodcs. » Et quia cor oinnibus 
niembris ministrat motum et vitam, idoo 
otiain in corpoie « /acti snnt velut mor- 
Ini. » Exod. xxxiii, 20 : Non videbit me 
homo, ct vivrl. Et ex quo sic cmarcuo- 
runt custodes visum unius, quid ossol 
si duodecim legiones taliuni misissot? 
Daniol. IX, 1(5 : Doniine mi, in visione 
tua dissolutse sunt compages mcm, et 
nihil in nie remansit virium. Sapient. 
V, 2 : Vidcntes tnrbabnntur timore hor- 
ribili, etc. 



« Respondens autem Angelus, dixit 
mulieribus: Nolite iimere vos. » 

Hic tangitur tostimonium quod conti- 
netur in duobus : in confortatione vidc- 
licei contra iimorem, et veritatis de- 
monstratione contra dubiotatem. 

Sed boc praemiitii Evangeiisia, di- 
cens : « Hespondois, » non ad verba, 
sed ad corda irepidantia, « Angelus di- 
xit mulieribus, » exierius sonans per 
corpus assumpiurn. Et hoc dignum fuit : 
quia istse fuorunt quaj luclabantur ora- 
tione ei desiderio cum Angelo, non diniit- 
tentes eum nisi benediceret eis. Genes. 
xxxii, 2() : Non dimittam te, nisi bcne- 
dixeris mihi. Osee, xii, i : Invaluit ad 
Angelnm, el conforlatus est : flevit, ct 
rogavit enm. Et est concordans tempus : 
quia lucta Jacol)facta est in aurora, quae 
auream horarn pr^ligurabai Ressurre- 
ctionis, quando jam radii gloriosae fe- 
licitaiis dilfusi sunt in nube assumptse 
carnis. 

« Nolite timere vos. » Discretionem 
notat pronomen, Quasi dicai : Illi ti- 
meant, qui ad gloriam nostram non per- 



' Marc. XVI, 3 et 4. 



Psal. cui, 4. 



224 



D. ALB. MAG. OKI). mJE\). 



6 



tinont : vos auteni (juid timctis, qu* 
vestros concives videlis ? .ludicuni, vi, 
23 : Pax tccum, ne timeas, non morie- 
ris. Daniel. x, 19 : Noli timere, vir desi- 
deriorum : pa-r tibi : confortare," et esto 
rohustiis. 



('. Scio enim quod Jesum qui cruci- 
fixus est qua^ritis. Non esthic. » 

Hic ponitur veritatis assertio, quam 
asserit a tribus : a conscientia revelatio- 
ne, ut csetera melius credant : a praeteri- 
torum recordatione : a prsesentium de- 
nionstratione. 

De revelatione conscientise est : « Scio 
enim quod Jesum qui crucifixus est 
quxritis. » Psal. xxin, G : Hsec est gene- 
ratio quserentium Dominum. Sapient. 
i, i : In simplicitate cordis quserite 
ilium. Quod autem dicit : « Qui crucifi- 
xus est, » non dicit ad specificandum, 
sed ad dubium de cordibus earum ex- 
pellendum. 

Et subinfert ex hoc assertionem, di- 
cens : <( Non est hic, » corporali prce- 
sentia : sicut enim dicit alius Evangeli- 
sta, Luc. XXIV, 5 : Quid quieritis vicen- 
tem cum mortuis ? 

c< Surrexit enim, sicut dixit. » 

?]cce adstruitur a memoria preeteriti. 
J)ixit enim, Supra, xx, 19 : Et tertia 
die resurget, et xxvi, 32 : Postquam 
autem resurrexero, prxcedam vos in 
Galilseam. Supra, xii, iO : Sicut fuit 
Jonos in ventre ceii tribus diebus, etc. 

« Venite, et videte locum ubi positus 
erat Dominus. » 

Adstruit hic a demonstratione praesen- 
tium, dicens : « Venite. » .loan. xx, 11 : 
Inclinavit se Maria, et prospexit in nio- 
nwnentum. « Et videte, » consideratc 



diiig^enter locum. Quia sicut dicilui, Luc 
XXIV, 3, 12, corpus Jesu non invene- 
runt : sed linteamina, et sudarium quod 
fuerat super caput Jesu scorsum posi- 
tum involutum in unuin locum '. 

« Ubi positus fuerat Dominus. » Ln- 
dedicitur, Joan. xx, 15, quod sublatum 
credidit, et dixit : Domine,si iusustulisti 
eum, dicilo niihi ubi posuisii eum : et 
ego eum tollam. 



« lilt cito euntes, dicite discipulis 
ejus quia surrexit, et ecce prsecedit 
vos in Galila^am : ibi eum videbitis : 
ecce prasdixi vobis. » 

Hic injungit nuntiationem llesurrectio- 
nis, in qua sanctae mulieres ApostoljE 
sunt Apostolorum : sicut enim in prima 
prcevaricatione mors per angelum ma- 
luin malum venit ad foeminam, et per 
fceminam ad virum, ita nunc nuntia vi- 
tse per Angelum veniunt ad fceminas, et 
per foeminas ad viros. 

Dicuntur autem hic duo : injunctio 
nuntii boni, et confirmatio veritatis. 

Injunctio autem nuntii optimi perfici- 
tur in velocitate nuntiantium, et deter- 
minatione eorum quibus lit nuntium, 
€t quid nuntietur. 

De primo dicit : « Et cito euntes, » 
et notat velocitatem, et velocitatis con- 
tinuationem. 

De velocitate dicit : « Cito. » Isa. xl, 
31 ; Curreni, et non laborabwit : am- 
bulabunt, el )ion deficient. v Ciio, » in- 
quam,gaudio vos agitante et incitante. 
Psal. Gxviii, 32 : Viam mandatorum 
tuorum cucurri, cum dilatasti cQrmeum. 
Psal. cxLvii, 15 : Velociter currit sermo 
ejus. 

« Eunies, » continuo sine mora in- 
terposita. IV Reg. vi, 2i, dixit Suna- 
mitis pergens ad Prophetam : Ne mihi 
fucias moram in eundo. 



' C-l'. eliam, loan. xx, 7 ot 8. 



IN EYANG. MAniLEI, XXVIII-7. 8. 



22.0 



« Dicite. )) IV Reg'. vii, : Hivc dics 
hoiii nunlii esl : si lacuerinius, el nolue- 
riinus nuntiare usque mane, sceleris ar- 
ijuemur. Provcrb. xxv, 25 : Jc/zm f''i!ji- 
da animis sitienti, ct nunlius bunus de 
terra longi^ujua. « Discipulis ejus, » li"i- 
slitia deteulis, el dubietale vacillautibus. 
.lob, IV, i : VaciUantes confirmaverunl 
sermones lui, et goiua tronentia confor- 
lasti. « Et Petro, » ne desperet propter 
ucj^atioucui. Luc, xxii, 31 et 32 : iii- 
mo)i, Simon, eece Satanas expetivit vos, 
ut cribraret sicut triticum : ego autem 
rogavi pro te ut non deficial fides tua : 
et tu aliquando conversus con/irma fra- 
tres tuos. 

« Quia surrexit. » 

Tria suut nuutianda : Resuirectio, 
praecessio iu Galileaui, et leeta vislo. 

Resurrectio iuteutiouem elevat, prse- 
cessio dirigit, et visio illuminat intelle- 
ctum. Vel, Resurrectio elevat cor, pra^- 
cessio rectificat opus, et visio cousolatur 
peregriuationem incolatus. 

« Quia surrexit : » de caetero iiumor- 
talis sursum a mortalitate se erexit. Ad 
Coloss. lu, 1 et 2 : Si consurrexistis cum 
Christo, quse sursum sunt quaerite, ubi 
Christus est in dextera Dei sedens : qme 
sursum sunt sapite, non quiE super ter- 
ram. 

« Et ecce pnecedit vos. » Quasi dicat : 
In evidenti est statim. Mich. ii, 13 : As- 
cendet pandens iter ante eos. Joan. x, 3 
et 4 : Proprias oves vocat nominatim..., 
et a)ite eas vadit : et oves illum sequiin- 
tur. 

« In Gatilseam, » Qua^ transmigratio 
facta intcrpretatur, uta vitiis ad virtutes, 
a miseria ad gloriam, a dissimilitudinis 
exsilio in imaginem Dei transmigremus. 
De primo, 1^/echieL xii, 3 : Transmigra- 
bis per diem coram eis. De secundo, Psal. 
x, 2 : Transmigra in monlem sicut pas- 



ser : et est traushitio ilicMonvmi. Dc ter- 
tio, II ad Coriuth. iii, 18: Nos omnes, 
reveiata facie gioriam Domini speculan- 
tes, in eamdem imaginem transforma- 
mur a claritate in ciaritatem, famquam 
a iJomini Spiritu. 

« Jbi eum videbitis, » visioue kelitiie, 
quiE merces est heatorum. Isa. xxxiii, 
J7 : Itegem iu decore suo videbunt. Isa. 
Lxvi, I i : Videbitis, et gaudebit cor ve- 
strum, ei ossa vestra quasi herba germi- 
nabunt. 

« Ecce pricdixi vobis. » 

Conlirmatio est dictorum, quod verum 
esl, quia ego nuntius veritatis dico vobis. 
ApocaL III, 14 : Hiec dicit : Amen, testis 
fideiis. Ad Roman. ix, J : Veritatem di- 
co in Chrislo Jesu. non mentior. 



« Et exierunt cito de monumento 
cum timore et gaudio magno^ curren- 
tes nuntiare discipulisejus. » 

Hic incipit mandati EvangeUci perfe- 
ctio. Et quia ohedientia velox meretur 
remunerationem, ideo inter obediendum 
visione Dei sacrae mulieres remuneran- 
tur, et certificantur de uuntio, quod An- 
gelus asseruerat. 

Dicit igitur in primo quatuor : oinnis 
enim honestatis mulieres nouiinat, velo- 
citatem commemorat, exitus de monu- 
meuto, cursum charitatis : etiam dicit 
ad nuutiaudum discipulis et quibus pas- 
sionibus afticiebantur, dum ista perlice- 
reut. 

Dicit igitur : « Maria ^. » Rene Maria 
amaritudine plena de hoc quod desoLata, 
quem auima quiesivit, non invenit. Ruth, 
1, 20 : Vocate me Mara{id est, amaram), 
quia amaritudi)ie caide replevit me 0))i- 
)iipote)is. « Magdaiene, » lurrita. Proverb. 
XVIII, Hl : Turris fortissima no))ie)i Do- 



» 



' Expositio ii^la uomiiuuu piaruiu luulieiuua 
quae veneraut priuio maue et cilo exeuut de 

XXI 



uinuumenlo ad >. 1 refeienda est. 



la 



226 



D. ALB. .MAG ORD. PR^D. 



mini, ad ipsam confuglt justus, el sal- 
vahitiv. Canlic. vii, i : Collum iuum 
sicui lurris ehurnea. Collum nexus est 
capitis et corporis : el significat gratiam, 
quae nectil nos cum capite, Christo : ebur 
autem candensct infrigidans, refrigcrium 
est, et munditia castilatis : turris autem 
forlitudinem et altitudinem et rectitudi- 
nem, fortitudo est in adversis, altitudo 
in prudenliee et sapienlia^ contemplatione 
et circumspectione, sed rectitudo in ope- 
ribus justitiae et recta intentione. 

« Et altera Maria : » altera amaritu- 
do do peccatis in poenitentia. Ezechiel. 
ni, I i : Ahii amarus i)i i)idignatio7ie spi- 
riius mei. Hse duse sunt myrrha ungentes 
Dominum ; una amara, quia non est 
praesens ad dilectum : altera amara, quia 
a dilecto perpeccatum recesserat. Cantic. 
V, o : Manus mese stillave)"ant mijrrha)n, 
et digiti mei pleiii myrrha prohatissima. 

« Exierunt cito de moniimento, » 



sed magni quod apparuerat : et ilh^ est 
timor, in quo cor fugit in stupore et ad- 
mirationo : et gaudium est diffusio qua- 
dam, et dilalatio animi in concepiu boni : 
ut dicere possint : Lwtetur cor meum, ut 
timeat )wme)i tuum '. Et illud : Servite 
Dornmo in tiniore, ei exsuUale ei cum 
tremo)-€ 2. 

« Curroites, » ,)oan. xx, 2 : Cucurrit 
Maria, et venii ad Simo)iem Pelru))i. 
I ad Corinth. ix, 26 : Sic curro, )W)i 
quasi in incerium. Act. xx, 24 : Nihil 
horwn vereor,... dummodo co)isummem 
cursum meum. 

« NiDitiare discipulis ejus. » Isa. xii. 
i : Notas facite i)i populis adinve)itio)ies 
ejus : monoitote quo)uam excelsum esi 
nomen ejus. Psal. xxi, 23 : Narraho 110- 
men tuum frairihus meis. II oc enim cou- 
ceptum gaudium pi'oferendum est ad du- 
com. Psal. Lxv, 16: Na)'raho... qua)i- 
ta fecii a)ihme mese. Apocal. xxn. J7 : 
Qui audit, dical : Voii. 



Non invento corpore, nec ipso Jesu, 

Eccli. XXXI, 27 : I)i om^rihiis operihus 

iuis esto velox. Proverb. xxii, 29 : Vidi- 

sti virum velocem i)i opere suo ? coram 

regihus stahit. Ezechiel. \, ii : Quatuor 

a)iimalia ihant, et reverteha)itur i)i simi- 

litudinern fulguris corusca)iiis. Notat 

autem quod de raonumento, ubi non est 

Jesus, cito exoundum est imperantibus 

Angelis, Jioc est, de religione, in quanon 

invenitur Christus, sed tantum vestis : ihi 

enim periculum estremanore. Luc. xxiv, 

.5 : Quid quxritis vivoitern cum mortuis ? 

lila enim sunt monumenta, quoedicuntur 

sepulcra concupiscentise, ubi non est stu- 

dium nisi ventris. Ad Roman. xvi, IS : 

Christo l)o))iino nosiro ))on servimit^ sed 

S)io voitri. Ad PJiilip. 111, 19 : Quorum 

Deus venter est Numor. xi, 34 : Vocatus 

esi ille locus, Sepulcra co^icujiiscfnticB. 

« Cum timore et gaudio niag^io. » Ecce 
quilnis alfoctibus movebantur in corde. 
Timore eniin non mali quod non aderat, 



« Et ecce Jesus occurrit illis, dicens : 
Avete. » 

Hic ponit apparitionem Domini certi- 
licantem vcrba Angeii. Et dicit quatuor : 
benignam et plenam alfectu salutationcm, 
devotam sanctarum mulierum et plenam 
charitate adorationem, Domini apparen- 
tis quam mulieribus fecit fiduciam etcon- 
fortationem, et iteratam ut gaudium dis- 
cipulis nuntictur injunctioncm. 

Dicit igitur Evangelista : « Et ecce, » 
evidenter. I Reg. ii, 27 : Nu))iquid non 
aperte revelatus su))i do)nui pairis iui ? 
« ,/esus occurrii iUis. » Isa. lxiv, 5 : Oc- 
curristi l<eta))ti, et facioiii jusiitia))i i)) 
viis tuis. Isa. xxi, 14 : Q)ii hahitaiis 
ierra)n Ausiri, cuui panih)ts occurrite 
fugioiti. 

« Dicois : Avele. » Avo boala^ Viryini 
datum purgavit a vae culpae in nalivilale : 
sed inodo purgata} sitis a vae miseriit in 



' Psul. LXXXV, 11, 



2 Psal. II, 11. 



IN EVANCl. MATTH.t:i, .\XVIll-9, 10. 



227 



Uesiirrectioiu'. I^ccli. xxii, :{l : Amician 
salutare no)i confnndar. Iste est ramus 
virenlis olivcc, qiicin columlm aniinu (^iiri- 
sii reverteiis ah iiiferis ad corpus, fraclis 
clatisliis inferni, roporlavit atl inuntluui '. 
IJoc cst osculuin oris sui, Canlic. i, I : 
Osculcluv rnc osrulo uris sui, in signo 
pacis, propulsala miseria infernalis pcE- 
nalitatis. 



« lila^ autem aocessenint, ot tenue- 
runt pedes ejus, et adoraverunt eum. 

Tunc ait illis Jesus : Nolite timere : 
ite, nuntiate fratribus meis ut eant in 
Galilceam, ibi me videbunt. » 

liic tangit tria : accessum charitalis, 
tenlionem peduin imitationis, et adora- 
tionem lidelis confessionis et veritatis. 

Dicit igitur : « lUx auteni accesse- 
runt, » quia dilectio quierit conjunctio- 
nem. Cantic. i, 12 : Inter uhera mca coni- 
morabitur. Psal. xxxiii, G : Accedite ad 
eum, et illuminamini. 

« Et tenuerwit pedes ejus, » nt et re- 
verentiam exhiberent, et loca clavorum 
deoscularentur, ut vestigia imitarentur. 
Psal. Gxxxi, 7 : Adorohimus in loco ubi 
steterunt pedes ejus. IV Reg. iv, 27,cuin 
venisset illa Sunamitis ad virum Dei, 
apprchendit pedes ejus. 

« Et adoraverunt eum, » confessione 
deilatis. Isa. xlix, 23 : Vultu in terrani 
demisso adorahunt te. Isa. lx, I i : Ado- 
rabunt vesligia pedum tuorum. Supra, 
11, 11 : Procidentcs adoraverunt eum. 



« Tunc ait illis Jesus : Nolite ti- 
mere. » 

Ecce confortatio. Luc. xii, 32 : iXolite 
iimere, pusillus grej-, quia co)nplacuit 
Patri vestro dare vobis regnum. Isa, vii, 
4 : Noli timerCj etcor tuum ne formidet. 



« lle^ nuntiutc. » Injunclio (!st r)flicii. 
« Fratribus mcis^ » (•ohjorodibus gh)ii;e 
11100». Ad llebr. ii, II cl 12 : Qui sancti- 
ficat, ct qui sanclificantur, c,i uno oiniws. 
Proptcr quam causuin non confuntlitur 
fratres eos vocarc, diccns : NuiUiabo iio- 
men tiium /rairibus meis : in medio Ec- 
clesise lauduho tc. (jcnes. xlv, i : Ego 
sum fraier vesier, quem von/idistis in 
/Eggpto. Et sequitiir, ,\'. .'i : Pro salulc 
vcstra misit mc Dominus ante vos. Non 
enim spernere potest fratres^ qui sunl os 
de ossibus suis, et caro de carne sua. 

« Ui eant in GalilfCam. » II ic eiiim 
locus competit, eo quod jam a morlali- 
tale ad immortalitalis f^loriam transnii- 
graverim. Isa. ix, 1 et 2 : Aggravata cst 
via niaris trans Jordanem GalilsesR gcn- 
tium. Populus qui anibulabut intenehris, 
vidit lucem magnam : liahitantihus in re- 
gionc umbrse moriis, lux ortu est cis. 
Etiam est et alia causa : quia finem prin- 
cipio conjungere voluit : ibi enim pra*- 
(licaro incepit : et ideo ibidem lucein vo- 
luit Resurrectionis clarescere. Apocal. i, 
(S : Ego sumAlphaei Omega, pri)wipium 
ei fi)iis. 

« Ibi mc vidcbu)ii, » visu purgante 
tristitiam, tjuae ex compassione accidorat. 
Joan. XVI, 22 : Iterum autcm vidcho vos, 
ct gaudcbit cor vestrum, et gaudiuin ve- 
strum nemo tollct a vobis. Islud autom 
non est sic dictum, quod ante non vido- 
rint : quia ipso die Rosurreclionis qnin- 
quies visusesl. l*riino, xMarite lAlagdalonfe 
in specie hortulani, quando dictuiii ost 
ei ; Nolime tangere ^. Deindc, eidem Mti- 
ricc MaydalencO cum aliis mulieribus, cuin 
irent nuntiare discipulis gaudia Resurro- 
ctionis, ut hic dictum est. Tertio, visus 
est duolius discipiilis euntibus in castol- 
lum Einmaus in specio peregrini ^ 
Postea, visus est Potro : quod qua- 
liter ot ubi factum sit, nullus nai- 
rat Evangelistarum, sed quod factuin 
sit lAicas commemorat ^. Deinde, red- 



^ Genes. viii, il. 
' Joan. XX, 17. 



3 Luc. XXIV, 13 et seq. 
'• Cf. Luc. XXIV, 3i-. 



228 



D. ALB. MAG. ORD. PR/ED. 



euntibus illis duobus in Jerusalem, et 
uan-antibus quomodo coj^noverunt cum 
in fractione panis : stetit iterum Jesus in 
medio eorum : quod itera est in evange- 
lio Lucse, XXIV, ;}6 et seq. Et post dies 
octo iterum visus cst ab eis, quando Tho- 
mas erat cum eis '. Et iterum ad mare 
Tiberiadis, quando stetit in littore '. Et 
istse sunt septem apparitiones, oinnes fa- 
ctffi antequam in Galilaia videretur : sed 
omnes illa3 non sunt facta? nisi ad fidem 
Resurrectionis confirmandam : sed in 
Galilaea praedixit locum, unde (ides illa 
per tolum mundum, et ordo Ecclesiasticus 
per praedicationem Apostolorum deriva- 
retur. Hic igitur est sensus littera;. 



11 « Qucb cum abiissent, ecce quidam 

de custodibus venerunt in^civitatem, 
et nuntiaverunt principibus sacerdo- 
tum omnia quse facta fuerant. » 

llic tangitur testimonium Resurrectio- 
nis factum ab inimicis : et ideo est minus 
suspectum. Tanguntur autem duo : quo- 
rum primum est simplex testificatio veri- 
tatis : secundum aulem astuta nequitia 
inducens veritatis corruptionem et falsi- 
tatis assertionem, ibi, f, 12 : « Et con- 
gregati cum senioribiis^ etc. » 

Girca primumnotandum est : quando, 
et qui, et ubi, et quibus, et quid nuntia- 
verunt. 

Quando : « Qiae, » mulieres, « cian 
nbiissent, » quia durante visione et allo- 
cutione Angeli jacebant immobiles quasi 
mortua3. Job, xxv, 2 : Potestas et terror 
apud cum est. Sapient. v, 2 : Videntes 
lurbabuntnr timore horribili^ et mirabun- 
tur in subilatione insperatee salutis. 
Amos, iii, 8 : Leo rugiet, quis non time- 
bit? Exod, XV, 10 : Fiant immobiles 
quasi lapis, donec transeat populus tuus, 
Dominc, donec pertranseat populus tuus 
iste quem possedisti. 



« Ecce quidam dc custodibus. » Non 
omnes : quia quidam illorum territi^sunt 
compuncti, et fugerunt. Nahum, ni, 17 : 
Cuslodes tui quasi locustai : et parvuli 
tui quasi locustx locustarum, quse consi- 
dent in sepibus in die frigoris : sol ortus 
est, et avolnverunt. 

« Et venerunt in civitatem. » Dc qua, 
Isa. 1, 21 : Justitia liabitavit in ea, 
nunc auton homicidfe. Nalium, ui, I : 
Vge, civitas sanguinum, universa mcnda- 
cii dilaceratione p lena . 

« Et nuntiaverunt . » Indocta enim sim- 
plicitas fatetur veritatem. c< PrincipHms 
sacerdotum. » Isa. i, 23 : Principes lui 
infideles., socii furum. « Omnia quse fa- 
cta fuerant, » miracula et apparitiones et 
terrores, quse viderant. II Machab. iii, 
36, Heliodorus omnibus nuntiabat, quam 
cxpertus fuerat magnificam Dei virtu- 
tem. 



« Et congregati cum senioribus, con- fo 
silio accepto, pecuniam copiosam de- 
derunt militibus, 

Dicentes : Uicite quia discipuli ejus f 3 
nocte venerunt, et furati sunt eum, 
nobis dormientibus. V 

Et si hoc auditum fuerit a prasside, ,|j 
nos suadebimus ei, et securos vos fa- 
ciemus. 1 

At illi, accepta pecunia, fecerunt fj( 
sicut erant edocti. Et divulgatum est 
verbum istud apud Judicos usque in 
hodiernum diem. » 

Hic tangitur veritatis corruptio. Et di- 
cuntur duo, videlicet corruptio, et corru- 
ptionisnocumenlum, ibi, in medio y. lo : 
« Et divulgatum est verbum istud. » 

Gorruptio autem tangitur ex parle cor- 
rumpentium, et ex parte corruptorum, 
ibi, t- 13 : « At illi accepta pecunia. » 

Ex partc iiutem corrumpenlium tan- 



* Cf. Joan. XX, 26. 



- Cf. Joan. .\xi, i et seq. 



IN EVANG. MATTU/VA, XXVIII-II, 12, 13, 14,15. 



22f) 



gunlur quinquo : quoruni [)iiniuni (!st ad 
corrumpentlain verilatcni concordia : se- 
cunduin est sludiuni : tertiuin cst avari- 
liae,quie excsecat oculos, instrumentuin : 
quartum est persuasum mendacium : 
quintum est assecuratio iinpunitatis : et 
haec patent per ordineni in littera. 

De priino dicit : « A7 co)irfregati cum 
senioribus, » ut simul possent quod sin- 
guli non potuerunt. Isa. viii, 9 et 10 : 
Congreyamini, populi, et vincimini :... 
(juia nobiscum Deus 2. Psal. xv, 4 : Non 
cotigregabo conventicula eorum de san- 
guinibus, nec memor ero nominum eo- 
runi per labia inea. Psal. lv, 17 : Ope- 
ruit terram super congregationeni Abi- 
ron. 

« Cotisilio accepto. » Ecce sludiuin. 
Genes. xlix, (i : In consilium eorum no)i 
veniat auima mea, el in coetu illoruin 
non sit gloria mea. Isa. viii, 10 : Inite 
co))silium, et dissipabitur : loqunnnti 
verbum, et tion fiet. 

« Pecuniam ropiosam dederunt mi- 
litibus. » 

Ecce avaritia? instrumenta, per quam 
corrupta concupiscibilis : et ideo indu- 
cta est caicitas bonffi rationis. Diciturau- 
tem, a pecujiia copiosa, » quaetanta est, 
quod supj)lens necessitales etiam refundi 
potest ad alios : et sic custodes, et custo- 
dum amici ditati sunt al) eis. I ad Timoth, 
VI, 10 : Radix onDiium malonnn est cu- 
piditas. Eccle. x, P) : Pecuniie obednuit 
omtiia. Deuter. xvi, P.) : No)) accipias 
munera quse excsscatit oculos sapioilum, 
et mutant verba justorum. 

« Dicentes : Dicile. » 

Ecce persuasum falsitatis mendacium. 
« Quia discipuli ejus voierwit nocte, » 
quasi essent fures mortui et foetidi cor- 



poris, ut seipsos (leci[)ei('iil, ct iii lalsi- 
tat(! detinercnt, ex qua nihil einolumenti 
consequerentur nisi [)ersecutionem et 
exspolialionem rerum suarum, et morlem 
turpem : unde constat nihil habere pro- 
babilitatis. 

« Et furati sunt eum, nobis dormioi- 
tibus. » Si enim dormiverunt, quomodo 
viderunt?et si non dormiverunt, quo- 
modo auferre discipuli potuerunt ? Psal. 
XXVI, 12 ; LisurrexeriDtt iti me testes ini- 
qui, et mentita est iniquitas sibi. Job, xiii , 
3, 4 : Disputare cutti Deo cupio : prius 
vos ostetidens fabricatores jnendacii, et 
cultores perversorum dogmatwn. Jerem. 
i\, ."5: Docuerunt linguam suatn loqui 
mendacium : ut inique ageretit laborave- 
rimt. 

« Et si hoc, etc. » 

Ecce promissio impunitatis : ut sicut 
concupiscibilis corrupta corrumpit ratio- 
nem, ita irascibilis corrupta per spem 
securitatis, in corruptione teneat corrup- 
tam rationem, et non rcdeatad veritatem. 

« Auditutn fuerit a prxside, » qui in- 
vitus condemnavit eum, et ideo citius 
puniret lestes falsitatis, « suadebunus 
ei, » non ratione, sed pecunia : et ita « se- 
curosvos faciettius n a pcena,non a culpa. 
Jerem. xvi, lU : Vere mendacium posse- 
derunt patres nostri, vanitatem qux eis 
non profuit. Job, xvi, : Suscitatur 
falsilofiuus adversus faciotti ineam coti- 
tradicetts milii. 

« At illi accepta pecunia. » 

(^orruptio cst ex parte corruptorum. 
1 ad Timoth. i, 19 : Habens fidem, et bo- 
nam conscientiam, quam quidatn repel- 
letites, scilicet homines corrupti mente, 
circa fidem )iaufragaverunt. i*sal. xi, 3: 
Vana locuti sunt unusquisque ad proxi- 



* Isa. VIII, 9 et 10 : Conciregamini, populi, et cimini : inile consilium, el diAsipabitur : Inf/ui- 
vincimini : et audite, universx procul terrx : mini verbum, et non fiet, qiiia nobhcum Deus. 
conforiainiiii, et vincimini : accingile vos, et viu' 



230 



I). ALB. MAG. ORD. PJ\JED. 



miim suum : lahia dolosa^ in corde el 
corde loculi sunt. 

« Fecerunt » igitur « sicut erunt edo- 
cli. » Joan. vui, 4^- : Cum loquitur men- 
dacium.^ ex propriis loquitiu\ quia men- 
dax est, etpater ejus. III lleg. xxii, 22 : 
Egrediar, et ero spiritus mendax in ore 
omnium prophetarum ejus. 

« VX divulgatum esi verbum hoc, » 

Hoo est, in cominune vulgus deriva- 
tum apud JudcTBOS mendacium diligentes. 
Isa. xxviii, 15: Posuimus mendacium 
spem nostrarn, et mendacio protecti su- 
mus. 

« Usqiie in hodicrnum diem.n Sic im- 
pletum est illud Psalmi xi, 2 : Diminu- 
tse sunt veriiatcs a /iliis hominum. Us- 
que in hodiernum enim diem in menda- 
cio illo perseverant. llieronymus liic di- 
cit in Glossa quod eadem avaritia, quce 
captivavit discipulum comitem Domini, 
decepit et milites custodes sepulcri. Et 
qui rebus Ecclesise abutuntur in abis 
rebus, quibus suam expleant voluptatem, 
similes sunt Scribarum et Pharisaeorum 
et Sacerdotum redimentium mendacium 
per sanguinem Salvatoris. 

Hcec est Glossa Augustini sumpta de 
concordiis EvangeHstarum valde bona, 
quse sex determinat circa litterani qua^- 
stiones : quarum prima est de tempore 
terrsemotus, quando acciderit : secunda 
quando Magdalense apparuerit: tertia de 
numero mulierum quse quandoque duse, 
quandoque tres dicuntur : quarta de ap- 
paritione Angelorum, quia quandoque 
duo, quandoque unus leguntur appa- 
ruisse : quinla de Angelorum positione^ 
quia quandoque stantes, quandoque se- 
dentes leguntur : sexta de Angelorum 
allocutione. HaecGlossa Augustini incipit 
sic : « Prima sabbati diluculo, etc, » 
et non est necesse quod verba (jlossae 
ponamus, quia quilibct per seipsum re- 
legere polerit. 



« Undecim autem discipuli abierunt 
in Galibi3am, in montem ubi consti- 
tuerat illis Jesus. 

Et videntes eum, adoraverunt : qui- 
dam antem dubitaverunt. 

Et accedens Jesus locutus esteis, di- 
cens : Data est mihi omnis potestas 
in coelo et in terra. » 

Hic incipit pars iUa, quae est de argu- 
mento vera^ Resurrectionis : facta ad 
hoc, quod fides indubitata per mundum 
ad ipsis testibus prredicelur. 

Habet autem quatuor paragraphos : 
in quorum primo fides adstruitur Resur- 
rectionis, ut testes ejus in veritate con- 
firmentur : secundus, demonstrationeni 
habet potestatis, ut ordo Ecclesiasticus 
ab ipso per gradus instituatur, ibi, in flne 
t. 18 : « Data est 7nihi omnis potestas, 
etc. » Tertius, sub hac potestate continet 
coltatam ministris potestatem docendi, 
sacramenta dispensandi, et ordinem vitae 
secundum divina mandata determinandi, 
ibi, t- P' •" « Euntes ergo docete. » Quar- 
tus et ultimus continet indeQcientiam 
fontis in gratia, et potestate semper in 
Ecclesia manendi, ibi, in fme t- 20 : 
« Et ecce vobiscum sum, etc. » 

In primo autem dicuntur tria : locus, 
visus, et per confortationem tremor du- 
bitationis abiatus. 

In loco duo sunt : communis, et pro- 
prius. 

Dicit igitur : « Undecim discipuli, » 
qui principales erant, qui Apostoli no- 
minati sunt K Gum quibus tamen multi 
abi pergebant credentes ut beata visione 
fruerentur. I ad Corinth. xv, Vy et (i : Vi- 
sus est Cephse, et post hoc undecim : 
deindr visus est plus quam quingentis 
fratribus simul, ex quibus multi manent 
usque adhuc, quidam autem dormierunt. 

« Abierunt, » a Jei"usafem, « in Gali- 
tccam. n Causa quidcm est : quia GaliU^a 
a Gentibus in parte, el inparte a Judaeis 



16 



' Supi';!, Xj -2 rl sci 



FN i:VAN(}. MATTII/EI, WVIII-Ki, 17, 18. 



2:n 



luibiliilmlur : ct |)i'.T(iicati() a .ludoeis cle- git (.'.\ .stupore adniiraliouis: ali(|uau(l(» cx 

buit ad g(mtes transire. Act. xiii, 40 : Vo- uia<^nitudiuc signoruin ad uiiaru [lailciu, 

/fis uporlehdt primum loqui vcrbu^n Dci, ct voritatc tralicutc ad aliaiu : i'\ aliqiiau- 

s('<l quoniam rcpeltilis iUud, ct iudif/nos do contingit ex [jictatc aircclus, (jna! i(a 

vos judicatis xternse vitse, ccce coiverti- dctinct rationcin ad unuru quod cruerc sc 

niur ad gcntes. VA iioc dixcrat sanctus non potcst ad spccuiandum ailcruui : ct 



ideo distiui^uilur iuuiti[)icx dui)ilatio. 
Est euini duliitalio lardilatis, sicul fuit 
Tliomui et luultoruni discipuiorum, Luc. 
xxiv, 2i : O sultif cl tardicorde ad crc- 
dendum ! Est ctiani dubitatio adiniratio- 
nis, ut liic et Luc. xxiv, il : Ad/iuc uu- 
tem illis non credentibus et mirantibus 



Simeon, Luc. ii, ^^2 ; Luincn ad revcla- 
tioncm gentium, el gloriam plcbis tuse. 

« In montem » Tliabor, ubi cliam 
Iransligurntus cst, ut |)ulatur '. 

(( Ubi constitucral ittis Jcsus. » Supra, 
XXVI, 32 : Postquam aulcm rcsurrcxero, 
prseccdam vos in Galilaiam. (^onstituit 
cliam per sermouem angciicum ct pro- prse gaudio. H^st ctiam dubitatio ratioci- 
[)rium. Isa. ii, V) : Domus Jacob, vcnite, nalionis, Joan. i, ili ; A Nazarctk potest 
ct ambulemus in lumine Dci nostri. Psal. aliquid boni c.<ise ? Luc. i, 31- : Quomodo 
Lxxv, .^ et () : Illuminans tu mirabiliter fict istud ? Est etiam dubitatio erroris, 
a montibus seternis : turbati suiit omnes .loan. x, 24: Quousquc animam nostram 
insipientcs cordc. Iste est mons, in quo tollis ? si tu cs Christus, dic nobis pa- 
beneplacitum est Deo liabilarc in eo -. lam. Est etiain dubitatio pietatis, Supra, 
Lsa. XL, U ; Super montcm excclsum as- xi, 3 : Tii cs qui venturus es, an aliuin 



cende, tu qui evangelizas Sion. 
(( Etvidentes. » 

Kcce visus qui conjungitur dcvotionis 
adorationi. 

Dicit igitur ; « Et videntes eum, » cor- 
poreo intuitu in argumcntum vcrae Re- 
surrectionis. Genes. xxxii, 30 : VidiDeum 
facie ad faciem, et salva facta est anima 
mea. Luc. xxiv, 39 : Palpate, et videte 
quia ego ipse sum. 

« Adoraverunt » verum Deum, et vi- 
ventem ex mortuis confitentes. Exod. 
IV, 31 : Proni adoraverunt in terram. 
Psai. Lxv, 4 : Oninis terra adoret tc, JJeus. 

« Quidam autem » 



Ex Apostolis adbuc « dubitaverunt. » 
Dubitalio est tremor rationis, quo in- 



exspectamus ? Quidam igitur liic dubi- 
taverunt ex admiratione stupefacti. Ge- 
nes. xxvii, 33 : Ullra quam crcdi potest, 
admirans, ait : Quis igitur ille est qui 
dudum captam venationem attulit mihi ? 
Isa. Lx, .") : Tunc vidcbis, ct af/lues, rni- 
rabitur et dilatabilur cor tuum. 

(( Et acredens, » 

Ut suo acccssu ausum darct discipulis ; 
quia sicut dicitur, Genes. xlv, 3 et i, 
cum diceret Joseph : Ego sum Joseph... 
Non poterant respondere fratres nimio 
terrore pcrterriti. Ad quos illc clementcr : 
Acceditc, inquit, ad mc. Et cuni accessis- 
sent prope : Ego sum, ail, Joseph, fralcr 
vester. 

« Locutus est eis, diccns » multa [)er- 
tincntia ad iiluminationem dubitationis. 
Unde, Marc. xvi, 14 : Apparuit illis Je- 
sus, et exprobravit incredulitatem eorum. 



tcrminate movetur ad utramque partem et duritiam cordis : quia iis qui viderant 
contradictionis : et iioc aiiquando contin- cum resurrexisse, non crcdidcrunt. 



' Vide expositionem iii i. 2 ca[). xvii. Toiii. - Vsal. lxvii, 17, 



XX 



232 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



« Data est mihi omnis potestas. » 

Et quare non dicit : omnis sapicntia, 
vel bonitas ? Dicendum, quod sapientia 
nota fuit eis, eo quod sciverunt, sicut di- 
citur, Luc. XXIV, 19, quod fuit vir pro- 
pheta, potens in opere et sermone coram 
Deo et omni popido. Bonitas etiam nota 
fuit, eo quod animam volunlarius posuit, 
et corporis et sang^uinis communicatio- 
nem dedit. Sed potentia in inllrmitate 
nmlta depressa videbatur : ct ideo illam 
ostendit. Et tunc quaMMtur :Qualitcr illam 
imnc datam sibi dicit, cum omnipoten- 
tiam ab seterno habuerit ? Si dicatur, 
quod dicit sibi datam secundum huma- 
nitatcm, non est solutio, quia illa etiam 
data sibi fuit ab instanti suse conceptio- 
nis. Rj-;spoNSio,.quia dicitur dala, quan- 
do innotescit secnindum Augustinum. Ad 
PhiHp. II, 9 et 10 : Donavit illi nomen 
quoil est super omne nomen : ut in no- 
mine Jesu omne genu flectatur coelestium, 
terrestrium et infernorum. 

« In ccbIo et in terra. » 

Quare non in inferno ? Responsio. No- 
tum erat hoc per Resurrectionem : quia 
nisi potestatem super inferna habuissel, 
victor ab inferis non resurrexisset. EccK'. 
viii, 3 : Omne quod voluerit faciel, ct 
sermo illius potestnte ploius est. Psai. 
cxxxiv, () : Omnia quaicumque voluil 
Dominus fecit, in coelo, in terra, in 
mari et in omnibus abijssis. Supra, vi, 
10 : Fiat voluntas tua, sicut in coelo et 
in terra. 

Vel, possumus dicere quod dicit : 
« Data est milii omnis poteslas^ » et non 
potentia : quia potestas nomen est civih^ 
et dicit potenliam slantem adjuris ordi- 
nem : et ideo ordinaturus Ecclesiam fa- 
cit mentionem de plenitudine potestalis, 
dicturus Petro de pastura ovium sicut di- 



citur, .loan. xxi, 13 et seq. Et commis- 
surus discipulis dispcnsationem doctrinse 
et sacramentorum.AdRoman.xiii, 1 et 2 : 
Non est poteslas nisi a Deo : quse autem 
sunt, a Deo ordinata sunt. Itaque ([ui re- 
sistit potestati, Dei ordinationi resistit.. 
Qui autem resistunt, ipsi sibi damna- 
tionem acquirunt. Et tunc planum est 
quare dicit, « in coelo et in terra: » in 
quibus operatur potestas clavium, qui- 
bus licet non preevaleant porta^ inferi, 
tamen non sunt claves inferni, sicut do- 
cuimus supra, xvi, 18 et 19. 

Attende autem, quod propter apparitio- 
nes septem, quas supra notavimus, Au- 
gustinus hic in Glossa ponit tres esse 
factas : octava autem est, quce narratur 
hic facta in monte Galilaese : et nona est, 
quando recumbentibus undecim discipu- 
lis apparuit '. Et est simiiis isti : sed non 
eadem, nec eadem die facta ; quia etiam 
discipuli noii ita cito reversi sunt de (ia- 
hlaea. Oecima autem fuit, quando eos 
eduxit extra Jerusalem in Bethaniam, et 
a monte Oliveti ascendit coram eis, sicut 
dicitur, Luc. xxiv, ol, et Act. i, 9. 

Attende, quod apparuit discipuUs plo- 
i-anlibus, ut Petro et Mari;» Magdalena', - : 
per quod intelliguntur poenitentes, qui- 
l)us apparet per gratiam. Apparet eliam 
piscantibus '^ : per quod intelliguntur pree- 
dicantes. Apparet etiam currentibus cum 
limore et gaudio '• : per quod intelligun- 
tur bene in charitatis fervore operantes. 
Apparuit et de se conferentibus in via ' ; 
per quod intelliguntur legentes Scriptu- 
ram. VA hsec omnia sunt de perfectione 
activse vitae. Apparet etiam vacantibus 
sive feriantibus otio sacro, .loan. xx, 19 : 
Cum sero esset, et forcs essent clausie : 
per quod intelligitur olium contempla- 
tionis. Apparuit etiam in (ialila?am as- 
cendenlibus, ut hic : per quod inlelligi- 
tur ascensus de virlute in virtutcm. Ap- 
paruit etiam iii monte * : per quod intelli- 



' VS. Marc. xvi, 14. 

■' (ir. Jorin. XX, 14 et seq. 

■' (il'. .1(1.111 \\i, 3 el se(|. 



* Cf. Supra, y. '.). 

° Cr. Luc. XXIV, l.'i et sc(| 

6 Cf. Mavc. vvr, 19. 



IN EVANG. MATTH/Er, XXVHF-19, 20. 



233 



gitur exaltatio iiitellectus, et excessus in Jem Christi (jlori<e. Isa, xlix, fi : Dedi 

luminc. Apparet ctiain cceluin intucnti- te in lucevi (jenliurn, nt sis salus mea 

bus ', quod signilicat raptuin cum Paulo us^iue ad ultiuium lernv. VX attcndc quod 

in tertium crelum, iioc cst, per considc- jam dilatat Evangclium, ut totum capial 

rationem Crcationis, Redcmptionis, ct mundum, qui, Supra, x, .'i, dixciat : /// 

aeternae beatitudinis : quorum primum viam (jentium ne abierilis., el in eiritates 

est in Chrisli nativitate, sccundum in Samaritanornm ne intraveritis. 
Passione, et terlium in liesurrectione et 

Ascensione. « Baptizantes eos. » 



(' Euntes ergo, dooete omnes gentes, 
baptizantes eos in nomine Patris, et 
Filii, et Spiritus sancti : 

Docentes eos servare omnia qua^- 
cumque raandavi vobis. » 

Commcmorata potestate, hic transfun- 
dit eam in pcrsonas Rcclesiasticas sccun- 
dum ordincs tres : praedicandae fidci, dis- 
pcnsationis Sacramentorum, et ordinan- 
dae vitae : et haec tangit per ordinem. 

De primo dicit : « Docete omnes (fen- 
tes. » Doctrina proprie rationi subjecto- 
rum est, sicut supra, iv, 17, notatum est : 
et hicimproprie sumitur: et idco expres- 
sius dicitur, Marc. xvi, 15 : Prsedicale 
Evangelium onmi creaturse. Praedicarc 
enim pertinet ad ea quae sunt supra na- 
turam, quae noster intellectus non capit 
nisi pcr fidem. Isa. vi^ *), secundum 
afiam translationem : « Nisi credideiitis, 
non intelligelis. » 

Per hoc autem quod dicit : « Euntes, » 
notat instantiam. II ad Timoth. iv, 2 : 
Prxdica verhwn, insta opportune, im~ 
portune. IJnde, Supra,xx, 4, 7 : Ite et vos 
in vineam meam. Psal. cxxv, (i : Euntes 
ibant et flebant, mittentes sernina sua. 

Quod autem dicit: « Omnes gentes, » 
sine pcrsonarum acceptione, generaliter 
notat esse praedicandum. Sapienl. vi, 8: 
Pusillum et magnum ipse fecit, et 
seciuseliter cura est illi de oninibus. 
Jacob. 11, l : Nolite in personarum ac- 
ceptione liabere fidem Domini nostri 



Hoc solum tangit Sacramentum : quia 
hoc cst janua sacramcntorum et dat esse 
spirituale, per hoc quod est generatio 
spiritualis, et est ad salutcm necessarium 
et justo et injusto ubi sacramcntum non 
excludit neccssitas : ibi cnim baptismus 
flaminis vel sanguinis vicem supplent 
sacramcnti. Joan. iii, 5 : Nisi quis rena- 
ius fuerit e.r uqua et Spiritu sancto, n<jn 
potest uitroire in regnum Dei. IV Ueg. v, 
10: Vade, et lavare septies in J(rrd(ine, 
et recipiet sanitatem caro tua, atque 
mundaberis. I ad Corintli. x, 2 : Omnes 
in. A/ogse bdptizati sunt in nube, et in 
niari. De baptismo require, Supra, iii, 
G et seq. 

« In nomine, » 

Non in nominilms : quia una est es- 
scntia trium quae operatur in baptismo. 
Numer. vi, 27: hivocahunt nomenmeuni 
super eos, et ego benedicam eis : et ideo 
non tit in iiomine baptizantis, quia solus 
Deus benedicit in Sacramentis. Joan. i, 
33 : Super quem videris Spirilum de- 
scendentem, et manentem super eum, hic 
est qui haptizat. 

« Patris,et Filii, et Spiritus sancti, » 

Ad fidei distinctionem : ideo fiunt ca- 
tcchismi in baptismo : ct ideo hanc for- 
mam nulli licet mutare. Jerem. xiv, : 
Tu auteni in nobis es, Domine, et nomen 
tuum invocatum estlsuper nos: ?ie dere- 
linquas nos. 1 Joan. v, 7 : Tres sunt ([ui 



t cr. Act. 1, 



234 



D. ALB. MAG. ORD. PR^D. 



testmionkim dant in c(bIo : Pater, Ver- 
buniy el Spiritus sanctus : et hi tres 
unum sunt. 



« Docentes eos servare, » 

Per memoriarn ct opus. Et hoc cst 
tertium, quod est doctrina mandatorum : 
quod cst secundum viitutes qua3 rationi 
consentaneae sunt : unde Philosophus : 
« Innati sumus eas suscipere : perficere 
« autem est ab assuetudine. » Et hsec 
sunt doctrinalia vere, sicut dicit Chry- 
sostomus. Unde , Jacob. i, 21 : In 
mansuetiidine suscipite insitum verbum, 
quod potest salvare animas vestras. 
Deuteron. XXX, l4;Nonlonge est ver- 
bum a corde tuo '. Ad Roman. x, 8 : 
Prope est verbum inore tuo, etin corde 
tuo : hoc est verbum fidei, quod praedi- 
camus. 

« Omnia, » generaliter : quia dicitur, 
Jacob. II, 10 : Qui offendit in uno, factus 
est omnium reus. 

« Qugecumqiie mandavi vobis. » Psal. 
cxviii, 4 : Tu mandasti mandata tua 
custodiri nimis. Iste igitur est congruus 
ordo : ut potestas detur per gratiam, in- 
tellectus purificetur per fidei doctrinam. 
Act. XV, 9 : Fide purificans corda eorum. 
Et peccatum emundetur per regeneratio- 
nis sacramentum. Ezechiel. xxxvi, 2S : 
Effundam super vos aquam mundam^ et 
mundabimini ab om?iibus inquinamentis 
vestris. Et demuni vita perficiatur per 
mandatorum obedientiam. Joan. xiv, 
23 : Si quis diligit me, sermonem meum 
servabit : el Pater meus diliget eum, et 
ad eum veniemus, et mansionem apud 
eum faciemus. 

De qua mansione subdit : 



« Et ecce ego vobiscum sum omni- 



bus diebus, usque ad consummalio- 
nem sseculi. » 

Et tangit quinque : potestatis videlicet 
divinae demonstrationem, et ejusdem 
verum et primum auctorem, et ejusdem 
in ministros transfusionem, et ejusdem 
per ministros successionem, et ejusdem 
usque in finem sseculi durationem. 

Demonstrationem notat, cum dicit : 
« Ecce. » Unde, Marc. xvi, 20, dicit: 
Domino cooperante, et sermonem confir- 
mante, sequentibus signis. Signum enim 
fit in demonstrationem potestatis. 

Auctoritatem notat, cum dicit : 

« Ego. » 

Joan. XV, : Sine me nihil potesti.s 
facere. Isa. xxvi, 12 : Omnia opera no- 
stra operatus es nobis, Domine. II ad 
Corinth. xni, 3 : An experimentum 
quseritis ejus, qui in me loquitur Chri- 
stus ? 

Transfusionem potestatis notatper hoc 
quod dicit : 

« Vobiscum sum. » 

Isa. VII, 14 : Et vocabitur nomen cjus 
Emmanuel, hoc est, nobiscum Deus ^ 
Luc. X, 16 : Qui vos audit, me audil : et 
qui vos spernit, me spernit. Est tamen 
Deus etiam aliter nobiscum : est enim 
nobiscum meditantibus, Job, xxix, 2 et 
4 : Quis mihi tribuat ut sim juxla dies 
pristinos..., quando secreto Deus erat in 
tabernaculo meo ? Est etiam nobiscum 
laboranlibus, Sapient. ix, 10 : Ut mecum 
sit et mecum laboret. Est item nobiscum 
orantibus, Supra, xviii, 20: Ubi sunt 
duo vel tres congregati in nomine meo, 
ibi sum in medio eorum. Est etiam no- 
biscum loquenlibus vel prsedicantibus, 
Jerem. i, 8 : Ne tinicas, quia tecum ego 
sum. Est item nobiscum fruclus compor- 



1 Deuter. xxx, 14 : Juxta le esl sermo mlde, ' Mallli. i, 2:} : Et vocabunt nomen ejus Emma- 

in ore tuo, el in corde tuo, ut faciai illum. nuel, quod est interpretatum : Xobiscuin Deus. 



1 



tantibus, Kulh, ii, i : JJomimis vobiscum. 
VA, Judicuni, vi, 12, (jedeoni exculienli 
IVuinentuni in ai-ea dicitur : Dominus tc- 
cum, vironim /orlissime. Et per islain 
comporlationein inlelliguntur studenles, 
grana verilalis colligentes. Esl itein no- 
biscuin patienlibus, Psal. xc, lo: Cu)}i 
ipso sum in tribulationc. Psal. xxii, I : 
Non limebo in</la, quoniam tu mecum 
cs. Est etiain nobiscum pugnantibus, 
il l'ai'aliponi. xx, 17 : Juda, elJcrusa- 
lcm,nolitc timere^ nec paveatis : cras cgrc- 
diemini conlra cos^ ct Domimis erit vo- 
bisciim. Est etiam nobiscum perseveran- 
tibus, Gencs. xxviii, 20 el 21 : Si fucrit 
Deusmecum, et custodierit mc in via pcr 
quam cgo ambulo, et dcderit mihi pa- 
ncm ad vcscendum et vestimcntion ad 
indumcntum... : crit milii Dominus in 
Deum. II Paralipom. xv, 2: Dominus 
vobiscum, quia fuistis cum eo. Est 
etiam nobiscum triumphantibus, Judith, 
XIII, 13: Aperitc portas, quoniam nobis- 
cum Dcus, qui fccit virtutem in Israel. 
Hic autem intelligitur, itvobiscumsum, » 
in operatione Ecclesiasticse potestatis. 
Joan. XVII, 23 : Ego in eis, et tu in mc, 
ut sint consummati in unum. 



m EVANG. MATTH.EI, \XVIII-1«), 20. 

« Omnibiis diebus. » 



23:; 



Per hoc nolatur successio lucis Eccle- 
siaslicae. Psal. cxviii, 01 : Ordinatione 
tua perseverat dics, quoniam omnia scr- 
viunt tibi. I*sal. xliv, 17 : Pro patribus 
tuis nati sunt tibi filii: constitues eos 
principes super omnem terram. 

« Usque ad consummationem sse- 
culi. » 



Per hoc notatur duratio. Tunc enim 
nobiscum regnabit in saecula. Sapient. 
xix, 20 : In omnibus magnificasti popu- 
lum tuum, Dornine, et honorasti, ct non 
dcspexisti, in omni temporc, ct in omni 
loco assistcjis eis. Ezechiel. xlviii,3.j : Non 
vocabcris ultra Dcrelicta^ et terra tua 
non vocabitur amplius Desolata : scd 
vocaberis Voluntas mea in ea, et lerra 
tua inhabitata. Ilic enim Ghristus est 
sacerdos in aiternum secundum ordinem 
Melchisedech ', cui est honor et gloria 
in seecula sseculorum. Amen, 



' Psal. cix, 4 : Tm es sacerdos in aeternum se- cundiim ordinem Melchisedech. 



t~-~SJISLJ^-- 



INDEX 



Capitmn in alteram Partem Matthaei 



(XXI-XXVIII) 



Caput XXI. Jesiis super asinam /erusalem cum triumpho ingressus, ne- 
gotiatores de templo ejicit, ct Pharisxis de triumpho in~ 
dignantihus respondet : discipulis autem de ficulnea 
Christi verbo arcfacta utirantihus, declarat fidei effica- 
ciam : interrogationem de sua potestate retundit quxstione 
de foannis haptismo: et ex paraholis de homine duos Jilios 
hahente, et de patrefamilias, cujus vinitores, post alios 
servoSy etiam filium vinese Ixredem occiderunt, prxdicit 
regnum Dei a Judxis ad Gentes transferendum. 
In caput XXI Matthaei enarratio. 



I 
4 



C^APUT XXII. Parahola de rege quifecit nuptias ftlio suo^ in quihus dis- 
cumhens absque, veste nuptiali, in tenebras eficitur exterio- 
res : tentatur Jesus a Pharisxis super censu dando Cae- 
sari, et a Sadducxis super resurrectione : quorum redar- 
guit inscitiam, mortuorum evincens resurrectionem : rur- 
sumque a legis doctore tentatur super magno legis man- 
dato : vicissim quoque interrogat Pharisaeos, cufus filius 
sit Christus. 
In caput XXII Matth^ei enarratio. 



35 



Caput XXIJI. Scrihis et Pharisseis super cathedram Moysi sedentihus prae- 
cepit Jesus ohedire, ipsorum autem opera non imitari, re- 
iegens ipsorum hypocrisim et ambitionem, discipulos vero 
contrariam docens humilitatem : deinde multiplex vae illis 
ob hypocrisim ac reliquas suas iniquitates interminatur, 
praedicens eos patrum suorum mensuram in jnstorum per- 
secutionibus impleturos, ac Jerusalem deserendam. 
In caput XXIII Matthaei enarratio. 



59 
6i 



238 



INDEX CAPITUM 



Caput 



'n caput 



XXIV. Praedicit templi eversionem, mo)ietque nt caveant a venttiris 
sediictoribus^futura prxnuntians hella ac perseciitiones : 
surgent pseudochristi et pseudoprophetae: de adventu Filii 
hominis, prxcedentibus signis in sole, luna, ct stellis : 
omnibus ignotum dicit Christus diem judicii : et de fidcli 
ac malo servo, proptcr qux docet semper esse vigilandum. 

XXIV iMatthiei enarratio. 



80 
82 



Caput XXV. Parabolas proponit de decem virginibus, ac talentis distri- 
buiis servis : quorum domimis peregre rediens singulos 
prmmiat atit punii juxia ipsorum merita : extremtim judi- 
cium ponil ob oculos, et causas prxmiationis bonortim ac 
ptmitionis malorum. 
In caput XXV Matthaei enarratio. 



ii4 
116 



Caput XXVI. Consttltant principes sacerdotum de occidendo Jesu: qtii 
ungticnto pretioso a muliere perftittdittir , murmurantibtis 
discipulis : vendittir a Juda : de cttjus proditione discipu- 
lis in ccena loqtdttir., in qua pattem in corptis stiunt, et vi- 
num in sattgtiinem consecrata tradit discipulis : prcedicit 
omnes scattdali^andos ,trinamque Petri negationem : etpost 
trinam orationem capittir a Judxis : qttortim tini Petrtis 
abscidit auriculatn : discipulis fugietttibtis, coram Caipha 
afalsis testibtis accusattis^ mortisque retis jtidicattis, con- 
spttitur ac ccedittir, et ter a Petro negattir. 
In caput XXVI Matthaii enarratio. 



'44 
147 



Caput XXVII, Jiidas^ relatis argenteis, laqueo se sttspendit : Jesus coram 
Pilato acciisatus, iion respondet : tixor atitem Pilati dicit 
ipstim jtistum : prxeligttur tamen Barabbas : Pilatus 
lotis manibus Jestint flagellatum tradit crticifigendum : 
qui a militibtis mtiltipliciter illusus, ducitur ad crucifi- 
geitdttm : et felleo vino potattis, inter latrones crtici/igitur, 
divisis ipsitis vestimentis : et a variis multx jactatttur itt 
ipsuin blasphentix : sttboriuntur tenebrx : et clamans Jestis 
Eli, acetoqtte potatus,cuin clamore cxspirat, ac signa varia 
fiunt : corpus Jesu a Joseph sepultum, custoditur a militi- 
bus. 
In caput XXVII Matthaei enarratio. 



191 
194 



Caput XXVIII. Facto terrxmotu, exterritisqtie custodibtis, Angelus inulieri- 
bus narrat Christi resurrectionem : qui ipsis apparens ju- 
bet (sicut et Angelus jtisserat) ut disciptilis nuittient, qtiod 
Dominum in Galilxa vistiri sint : milites scpulcri custo- 
des, pecunia corrupti, dicuitt corptis Christi ftirto subla- 
ium : disciptili videittes in Galilxa Dominum, jubentur 
ire ad docendas et bapti^andas omnes gentes. 
In caputXXVlII Matthasi enarratio. 



219 
22 1 



INDEX 



Analyticus et historicus in alteram partem Matthoei 



( XXI-XXVIII) 



PARS TERTIA. 



Ultimi dies Domini Jesu. 



§ I. — JeSUS TRlUilPHALITEB INGREDITLR .JeROSOLYMAM. 



Christi triumphus. 



XXI, 1-li. 



!^ II. — CHRISTI MliMSTERIUM I.N lERUSALEM I.NSTANTE PASSIO.NE. 



Venditores e teraplo ejecti. 
Ficulnea arefacta. 
Synedri confutati. 

1" In qua potestate Jesus agat. 

2° Parabola de duobus filiis. 

3° Parabola de perfidis vinitoribus. 

4° Ira Synedrorum. 

o" Parabola de nuptiis regis. 
Pharisaji confutati. 
SadducaM confutati. 
Iterum confutaniur Pharisasi. 

i° De maximo legis mandalo. 

2° De Messia filio David. 
Jesus denuntiat hypocrisim Pharisxorum. 

Sermonis prima pars : monitum ad plebem. 

Sermonis secunda pars : octo vae. 

Sermonis tertia pars : dira coinrainatio. 



XXI, 12-17. 
XXI, 18-22. 

XXI, 23-27. 
XXI, 28-32. 

XXI, 33-44. 
XXt, 4o et 46. 

XXII, 1-14. 

XXII, i;i-22. 
XXII, 23-33. 

XXII, 33-40. 

XXII, 41-40. 

XXIII, 1-12. 
XXIII, 13-32. 

XXIII, .33 -.39. 



240 



INDEX ANALYTICUS 



Prophetia de ruina Jerusalem ac mundi fine. 
i° Occasio prophetiae. 
2o Indicantur sigua ruiucB. 
3" Adhortatio ad vigilantiam. 

1) Vigilate. 

2) Parahola deceni virginuni. 
'S) Parabola talentorum. 

4° Ultimi judicii descriptio. 



XXIV, i-3. 

XXIV, 4-3.0. 

XXIV, 36-.ii. 
XXV, 1-13. 

XXV, ii-30. 
XXV, 31-46. 



NaRRATLR PA.sSlO CHRISTl. 



Instantis passionis pra.-dictio. 

Deliberant synedri de Jesu tenendo et occidendo. 

Unctio Ghristi in Bethania. 

Judae pactuni de Jesu tradendo. 

UItima3 ccenaB prseparatio. 

Ccena legalis, in qua prwdicitur Jud* proditio. 

Sanctissimae Eucharistiac institutio. 

Prfedicitur Petri lapsus. 

Agonia Jesu in Gethsemani. 

Jesus comprehenditur a Judscis. 

Jesus coram Synedris. 

Negatio Petri. 

Jesus traditur Pilato. 

Juda3 desperatio et suicidium. 

Jesus coram Pilato. 

Spinea corona. 

Via dolorosa. 

Circumstantia^ crucifixionis et mortis Cliristi. 

Ejus sepultura. 

Custodia sepulcri. 



XXVI, i et 2. 

XXVI, 3 5. 

XXVI, 6-13. 

XXVI, 14-16. 

XXVI, 17 19. 

XXVI, 20-2.;. 

XXVI, 26-29. 
XXVI, 30-35. 
XXVI, 36-46. 
XXVI, 47-36. 
XXVI, .57-6H. 

XXVI. 69-73. 

XXVII, 1 et 2. 

XXVII, 3-iO. 

XXVII, li-26. 
XXVII, 27 30. 
XXVII, 3i-34. 
XXVII, 33-56. 

XXVII, 57-61. 
XXVn, 62-66. 



PARS QUARTA, 



Christi resurrectio gloriosa. 



I 



Pia; mulieres sepulcrum invisunt. 

Custodes sepulcri pecunia corrupti. 

Chrislus redivivus apparet discipulis in Galihva. 



XXVIII, 1-10. 
XXVIII, 11-15. 
XXVIII, 16-20. 



INDEX RERUM 



Et verhoi^um notahilmm,qucB in Commcntmnis in Matt/iaeuni 

continentur. 



N.-B. — Numerus primus romanus designat caput, secundus arabicus versi- 
culum capitis, tertius vero romanus tomum hujusce editionis. Verbi gratia : 
ABBREVIATUM verbuin quomodo fcril Dominus super terram ? I, 18-XX. Expositionem 
hujus sententiae require in capite I, versiculo 18, in tomo XX. 



Abreviatum verbum quomodo fecit Dominus 
super terram? I, 18-XX. 



Absolvit Deus, absolvit Sacerdos, sed longe 
diversa ratione : quae sit? XVI, 19- 

XX. 



Abstinere a quibus debeant jejunantes? 
VI, 17 et 18-XX. 



Ex ABUNDANTIA cordis quomodo loquatur 
homo? XII, 34-XX. 



Ablutio corporis ex se nihil penitus confert 
ad munditiam mentis. XV, 20-XX. 

Accessit diabolusChrislum tentaturus aliter 
I quam nos. IV, 3-XX. 

Abnegare seipsum quomodo oporteat qui 
vult venire ad Christum ? XVI, 24-XX. 

AcciDENTiA quare maneant in sacramento 

Eucharistige? XXVI, 28-XXI. 

Abscondita quse sint a sapienlibus? XI, Accideintia non afficiunl corpus Christi, sed 

23-XX. circumslaiit ipsiim. Ibid. 

XX ( 16 



I 



2'j-2 



.M)i:X riKKU.M 



Ut acciperf.t coujugem quomodo admone- Adoitivi filii in vero filio adoplanlur. 
lur Josepli ab Angelo cum non dimisisset XVI, 16-XX. 

eam ? h 2U-XX. 



AciEM mililum quomodo nobis comparamus 
parlicipando perfeclionibus Angelorum? 



Yl, lO-XX. 



Acus foramcn dicebanlur porlulse in muro 
Jerusalem. XIX, 24-XX. Vide in Luc. 
XYIII, 2o-XXiy. 



Advenut regniim tuum, quare dicitur, non 
autem, Veniamusad regnum ? VI, 

10-XX. 

Quomodo AiJVENiT regnum Dei ? Ibid. 

Adventum primura Domini in Gaiilaeam tres 
Evangeiista> omillunt, solus Joannes qui 
ullimo scripsit, commemorat. IV, 

12-XX. 

Adventus Antichristi duo signa sunt. 
XXIV, 23-XXI. 



AoAMsi in similitudine Dei incorruplus per- 
slilisset, ad similitudinem illam omnes 
genuisset In argumento S. Hieronymi, 
circa finem. 

Adam nomen veri palris amisit, et nomen 
corruploris obtiouit. Ibid. 

Adam in monte Calvariae sepaltum auctor 
non approbat. XVII, 33 XXI. 



AdiMi'LE[U cl impleri quomodo difTerunl? 
II, 15-XX. 



Adulterans mulier quatuor peccata com- 

mittit. V, 32-XX. 
Adultera quaiido dimilteiida ? XIX, U-XX. 
Adulterium quare appellatur fornicalio ? 

V, 31-XX. 



^^tates hominum significantur per horas 
quibus paterfamilias conduxit operarios. 
XX, 1-8-XX. 



Adjutorium triplex conlra tres infirmilates. 
VI, 13-XX. 



Affectum carnalem non esse prajponendum 
operi spirituali. XII, 46 ct 47-X.X. 

Affectus tnalos nou sctnper immillit diabo- 
lus. XV, 19-.\X. 



Admiratio quid sit ? VII, 28-XX. 

Admiratio est inilium omuis iniiuisitionis Affligi nt calor el frigus in inferno, non in 



veritatis. Ibid. 

Admiratio quomodo fueiit in Chrislo ? 

XII, 10-XX. 

Admihatio ducit ad fideiR. VIII, 27-XX. 



Admqnitus qiiare dicitur Joseph insomnis? 
II, 19 XX. 



ratione qualitatum elemcnlaliiim. VIII, 
12-XX. 



Agar quomodo interprelatur, el quid signi 
ficat? In argumenlo 

S. Hieronymi, ad inilium 



Aglns negotia eorum quibus lenelur, licet 



INDKX RKKIIM 



2i:{ 



illicile acquisita accipial, polesl ab eis Amuulo undedicalur? Xlf 43-\X 

acciperevictum inslipendium necessilalis. Ambulatio Jcsu super mare quale fuenl 
IX, 10-XX. miraculum? XIV 25-XX 



Aggb est mundus. XIII, 3S-XX. 

Agrr cordis nolat oplimam exercilalionem 

per disciplinam. XIII, 24-XX. 

AGEft est cor humanum. XIII, 44-XX 

Ager dicilur mundus, Ecclesia, etc. 

XXIV, 40-XXI. 
Ageb figiili cur sic dictus? XXVII, 

7 et 8-XXI. 
Ager ille cur fuerit in scpulturam peregri- 

norum deputatus ? Ibid. 

Agri fundus quomodo debeat esse disposi- 

tus? XIII, 8-.XX. 



Agilitatis usum non assumpsit Dominus 
quando ambulavit super mare. XIV, 
25-XX. 



Amen, .lua^pars, et cujus lingua^ vocabu- 



lum? 



V, 18-XX. 



Amkn quare subjungiturorationi Dominicee? 
VJ, 13-XX. 



Amiciti.e quam Dominus prnedicit, mulli- 
plex gradus. X, 35-XX. 



Amor duplex : amicitiw, et concupiscenlia.'. 

V, 43-XX. 
Amor, dileclio, et charitas quomodo dille- 

runt? Ibid.,etXXII, 37-\XI. 

Amor Chrisli praeponendus amori suiipsijs. 

X, 38 XX. 



Agricolj: indisposili ad virtutem. XXI, 

38-XXI. 
Agricultura prsecipuum est in quo laborat 

humana necessitas. XXI, o-XXII. 



AxATnoTii interprelaUir mh ohedientia. 
XIII, 44-XX. 



AsciLLA unde dicalur? 



1, I8-XX. 



Alleluia, quae pars? V, i8-XX. Andkkas interpretalur fnrtis vel vinlis. 

IV, 18-XX. 
Andreas et Petrus ter vocati sunt a Do- 
Altare allegorice dicilur fides, moraliter mino. Ibid., iO-XX. 

cor humanum. V, 23-XX. 

.Vltaria quare detegunlur in die Ccenee ? 
XXVI, 26-XXI. Angaria quid sit, et quomodo difPerat a pe- 

rangaria? XXVIF, 32-XXI. 

Angaria est coaclio ad opera servilia. V, 



.Vltus status non sanclificat. 



X, 4-XX. 43-XX. 



Ambitio conjuncta guJEe, superbiae, favori .\.vgelis suis mandavit de 'e, his verbis tria 
populari, et laudi. XXIII, 6-XXI. dicuntur. !V, 6-XX. 

Ubitio quid sit .? Ibid. 



244 



INDEX RERUM 



Cutn Angelis ambulanl qui eoruni dona 
parlicipanl. VI, 10-XX. 

A^GELOs Ciiristus ad custodiam non habuit. 
IV, 6-XX. 

Angelum cuslodem deputatum habet quipJi- 
bet anima. XVIII, 10-XX. 

A^GRLUM unum descendisse de cailo qui re- 
volvit lupidem, dicit Matthijeus : Joannes 
vero ait duos visos fuisse in monumenlo, 
quomodo conciliantur ? XXVIII, 

2-XXI. 

Angrlus idem quod nunlius. Ibid. 

Angrlus Domini verax : Satanee, mendax. 
I, 20-XX. 

Angelus quare non inslruxit Joseph anle- 
quam veiiiret in agoniam dubii ? I, 

21-XX. 

Angelus quare dixit Joseph, Acci/jc pucru-. , 
non autem tuum ? II, 20-XX. 



Anna ex Iribus viris peperit tres Marias. 
X, 3et4-XX. 



Annis scptem permansit Jesus in .Egypto. 
11, 15-XX. 



ANTicnRisTi adventus duo signa. XXIV, 

23 et 27-XXI. 
Anticmristi perseculio durabit tribus annis 

cum dimidio. XXIV, 20-XXI. 

Anticuristi lempore Iribulatio magna erit 

proptertria. XXIV, 21-XXI. 

Antichristus significatur per besliam. Ibid. 
Anticuristus maxime regnabit in Judaea. 

XXIV, 10-XXI. 
Anticuristus quare habebit aliquos sequa- 

ces eremitice vivenles ? XXIV, 

26-XXI. 



Angustia duplex : bona, et mala. 
21-XX. 



XV, 



Antelucanum noclis quid sit? 
20-XXI. 



XXIV, 



Anima jusli est sedes sapientiae, V, 

34-XX. 
Anima dicitur ab animalitate, et ab ani- 

meitate. VI, 25-XX. 

Animam quomodo perdere debeamus, ut 

eam salvemus? XVI, 25-XX. Antiquum quid dicatur ? 

Animarum magna dignilas, Angelorum ha- 

bere custodiam. IV, 

11 et XVIII, 10-XX. 



Antidota salulis tria conlra tres operationes 
dsemonum. XII, 22-XX. 



V, 27-XX. 



Apex et iota quomodo diflerant, et quid 

V, 18-XX. 



significent ? 



Animal monslruosum quare dicitur porcus? 

VIII, 31-XX. 
Animales et terreni qui dicantur ? 

28-XX. 



Animus quomodo est perfeclus, et ordinator 
lotius vitiB ? 



Apostoli congrne duodecim. X, 1-XX. 

XI, AposroLi qui fuerint fratres, versu exprimi- 
tur. X, 2-XX. 

ArosTOLi quomodo putaverunt Chrislum 
ambulantem super mare phantasma esse? 
XIV, 26-XX. 
V, 3-XX. Apostoli quomodo fuerunt increduli ? 
XVII, 22-XX. 



INni:X RERUiM 



2'^) 



Apostoli cur ante Ilesurreclionem jussi sunl 

solis Judaeis praidicare, ct non rTenlibus, 

triplex assignatur causa. X, 5-XX. 

Apostolorum vocationes figuralcc sunt. 

IV, 20et 21-XX. 
Apostolus primus dignitate, non vocatione, 

Simon Petrus. X, 2-XX. 

Apostolorum licet Petrus sit primus, tamen 

Andreas non dicilur secundus, nec Phiiip- 

pus tertius, etc, quare ? Ibid. 

Apostolorum duodecim figurse quantum ad 

ea quai eis conveniunt, Ibid. et seq. 

Apostolorum missio significala est in Joseph 

missione ad fralres. X, 16-XX. 

Apostolorum parcitas iii cibo. XIV, 

17-XX. 
Apostolos non habuisse fidem, quia montes 

non eradicarunt, arguitur. XXI, 

21-XXI. 
Apostol^ Apostolorum fact» sunt mulieres. 

XXVIII, 7-XXI. 
Apostolic^ vitse austeritas. XIV, 17-XX. 



Apparere debuisse Dominum per seipsum 

Joseph, et Angelum arguitur. I, 

20-XX. 
Apparere proprie quae dicantur? Ibid. 

Apparere discipulis quare voluit Jesus 

post resurrectionem ? XXVIll, 9 et 

10-XXI. 
Apparitio in somnis mulliplex. Ibid. 

Apparitio facta Joseph in somnis qualis 

fuerit? Ibid. 

ApPARiTio facta pastoribus de puero nato 

quare praitermittitur a iMatthaeo? II, 

1-XX. 
AppARiTioNES septem faclae sunt Christi post 

Resurrectionem anlequam in Galiiaea vi- 

deretur. XXVIII, 9 et 10-XXI. 

ApPARuiT Jesus qninquies ipso die Hesurre- 

ctionis. Ibid. 

Apparuit mulliplici generi hominum, Ibid. 



Appetitus nimius mundii.iee corporis inducil 
sordes meniis. XV, 20-XX. 

Appetitum principalus inlerdicit Dominus, 
et suadet aclum luimililalis et vilitatis, 
XXIII, 5 et 6 XXI, 



Aqum quomodo habeant vim regenerativam 
ex contactu Chrisli? III, 13-XX. 



Arbor duplici causa exciditur. III, 

10-XX. 
Arbor bona dicilur delectabilis, et salularis, 

et utilis in fructu. VII, 17 et seq.-XX. 

Arbor quffidam mala, quaedam inutilis. 

Ibidem. 
Arbor bona quomodo non possit malos 

fruclus facere, et bona malos facere ? 

Ibidem. 
Arbor quae bona, et quae mala ? XI b 

33-XX. 
Arbor, frutex, herba, olus, et germen difTe- 

runt etiam in eadem specie planlae. 

XIII, 32-XX. 
Arbori comparat Joannes Baptista condem- 

nandos, lil, 10-XX, 

Arboris praecisio est praecisio ab Ecclesia, 

VII, 19-XX. 



Area esi Ecclesiu. 



III, 12-XX. 



Arena vocalur congeries peccanlium. 
VII, 26-XX, 



Arguitur contra tilulum Matlhaei, I, 

1-XX. 
Arguitur contra ultimam quaterdenam ge- 

nealogiae Christi. I, 12-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicitur, .1 al/tan 

genuit Jacob. I, lo-XX, 

Arguitur conira genealogiam Christi ex hoc 



2ir, 



quod Josepli non fiiit cjus pater. 
16XX. 
Arguituu lonlra hoc quod dicitur, Antequam 
conuenirent, inventa est in ulero habem. 

I, 18-XX. 

Arguitur Joseph non fuisse juslum. I, 

19-XX. 
Ahguitur Dominum per se debuisse appare- 

re Joseph, non autem Angelum. I, 

20-XX. 
AaGuiTUrt conlra hoc quod dicitur, Et tu, 

Bethlehem, nequaquam minima es, etc. 

II, 6-XX. 

Ahguituh Magos non inlrasse domum. If, 

U-XX. 
Arguitur cum dicitur Joseph mansisse in 

^gyplo, hoc non convenire cum superio •■ 

ribus. II, 13-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicitur, Rachel 

plorans filios suos. II, 18-XX. 

Arguitur Joannem non baptizasse in igiie. 

III, H-XX. 

Arguitur Joannem uon debuisse recusare 

baptizare Christum. III, 14-XX. 

Abguitur conlra id quod dicitur, Ul tenta- 

retur a diabolo. IV, 1-XX. 

Arguitur contra id quod dicitur, nos non 

debere facere nobis occasiones tenla- 

tionis. IV, 1-XX. 
Arguitur neminem tentari a Deo. IV, 

1-XX. 
Arguitur contra id quod dicit Matlhaeus, 

Vocavit duos fratres, Petrum et Andream. 

IV, 18-XX. 

AuGuiTUR filios Zebedaei non debuisse relin- 
quere patrem. IV, !22-XX. 

ArGuitur non fuisse sermonem Christi fa- 
ctum in monte. V, 1-XX. 

Arguitur qui persecutionem patitur non esse 
beatum. V, 10-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicitur, Non veni 
solvere Legem aut Prophetas. V, 17-XX. 

Arguitur conlra hoc quod dicit Christus se 
venisse adimpleie Legem, et non addit 
Prophetas. Ibid. 



INDEX RERUM 

I, 



Arguitur conlraid quod dicitur, ^M/irasci/i/r 

fratri sao, reus erit judicio. V, 22-XX. 
Arguitur Ghristum inconvenicnler dixisse, 

non esse resistendum malo. V, 

39-XX. 
Arguitur ex hoc quod Christus non praebue- 

rit maxillam alleram perculienti. V, 

39-XX. 
Arguitur eleemosynam semperesse dandam. 

VI, 2-XX. 
Arguitur Chrislum posse dici Filium no- 

strum. VI, 9-XX. 

Arguitur debere dici, Pater mi, vel meus, 

non autem, Pater noster. Ibid. 

Ahguitur hanc petitionem, Panem noslrum 

supersubstantialem, elc, non esse suffi- 

cientem. VI, 11-XX. 

Arguitur petendum esse panem annuum, 

vel mensurnum, non aulem quotidianum. 

Ibidem. 
Arguitur Deum neminem inducere in tenla- 

tionem. VI, 13-XX. 

Arguitur debere dici, Ne nos permittas in 

tentationem, non autem, Ne nos inducas in 

tentationem. Ibid. 

Arguitur pluribus mediis conlra hanc pelitio- 

nem, iSed libera nos amalo. Ibid. 

Arguitur Patrem coelestem non dimittere 

nobis propter hoc quod proximo dimilla- 

mus. VI, 14 et lo-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicilur, Nemo 

potest duobus dominus servire. VI, 

24-XX. 
Arguitur diabolum posse esse dominum ho- 

minis. Ibid. 

Arguitur soliicitudinem non interdici. VI, 

25-XX. 
Arguitur Deum non providere homini de 

necessariis. VI, 28 et seq.-X.X. 

Arguitur conlra hoc quod dicilur : Nolitc 

judicare, et non judicabimini. VII, 

1 XX. 
Arguitur contra hoc quod dicitur : Attendite 

a /alsis Prophetis. VII, lo-XX, 

Arguitur conlra hoc quod dicilur : Non 



INDEX RlillUM 



2i7 



potest arbni" bona malos /i-uctus facerc. 

VI I, 18-X\. 

Arguituk conlra hoc quod dicilur : Num- 

quain novi vos. VU, 2;{-XX. 

ARGUITUU contra hoc quod dicitur : Discedite 

a me, etc. Ibid. 

Arguitur contra id quod dicit turbas adrnira- 

tas fuisse. VII, 28-XX. 

Ahguitui^ non fuisse conveniens Christum 

tangere leprosum. VIII, 

3.XX. 
Arguituh leprosum curatum non paruisse 

praiceplo, eoquod ccepil difiarnare et prae- 

dicare. VIII, 4-XX. 

Arguitur male dici, quod centurio accessit 

ad Jesum. VIII, 5-XX. 

Arguitur, quod Dominus dixit se venturum 

ad servum Centurionis, et non venit. 

VIII, 7-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicitur : Audiens 

Jesus miratus est. VIII, 10-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicitur : 

Non inveni tantam fidem in Israel. 

Ibidem. 
Arguitur contra id quod dicit fletum in in- 

ferno. VIII, 12-XX. 

Arguitur in inferno non esse calorem, nec 

frigus. Ibid. 

AhGuiTUR contra ordinem illorum miraculo- 

rum. VIII, 14-XX. 

Arguitur neminem posse esse obsessum a 

diabolo. VIII, IG-XX. 

Arguitur quod Dominus fecisset ista mira- 

cula absens. VIIl, 28-XX. 

Arguitur contrahoc, quod dicil duosdcemo- 

niacos occurrisse Domino. Ibid. 

Arguitur contra hoc quod dicitur, quod 

CapharnauiQ fuerit civilas Christi. 

IX, 1-XX. 

Arguitur contra hocquod dicitur : Non veni 
vocare justos, etc. IX,13-XX. 

Arguitur contra ordinem miraculorum, et 
solvitur. IX, 18-XX. 

Arguitur quod male dicalur : Filia mea 
modo defuncta est, Ibid. 



Arguituu c.tcos illuminatos fccisse contra 

iiihibitionem. IX, 3i-XX. 

Ah(;uituh coiilra hoc quod dicit : Tolerahi^ 

iius erit terrx So/omorum. X, lo-XX. 

Arguitur contra hoc quod dicit de cura Doi 

de passeribus. X, 29-XX. 

Ahguituh de hoc quod dicit : Ca/ji(li capitls 

vestri numerati sunt. X, 30-XX. 

Arguitur conlra hoc quod dicit grauurn si- 

napis minimum. XIII,32-X.X. 

Arouitur contra hoc quod (WvM : JSolite ar- 

bitrari quia pacem venerim mittere in ter- 

ram. X, 3i-XX. 

Arguitur Joannem non essse Prophetam. 

XI, 9-XX. 
Arguitur Joannem male nominari Eliarn. 

XI, 14-XX. 
Arguitur sabbatum non violari per opera 

templi. Xii^ 5-XX. 

Arguitur Judaeos non dixisse Christum fi- 

lium fabri. XIII, 5o-XX. 

Arguitur peccata semel dimissa redire post 

lapsum. XVIII, 35-XX. 

Arguitur Apostolos non habuisse fidem, 

quia montes non eradicaverunt. XXF, 

21-XXI. 
Arguunt quidam Dominum tamquam phy- 

sicffi disputationis ignarum. XV, 

17-XX. 
Arguuntur Sacerdotes et Scribae de tribus. 

II, 6-XX. 



Argumentum ab aucloritale in Evangelio est 
infallibile. In argumento 

S. Ilieronymi. 

Argumenta ponuntur per ordinem de hoc, 
quod Joseph ponilurin genealogiaChrisli, 
cum tamen non sit pater ejus. I, IG-XX. 



Aridam manum habens et curalusa Domi- 
no, csementarius fuit. XII, 10-XX. 



248 



INDEX RERUM 



Afiiollp, incanlaior, niagu% malhemalicu?, 
etc.differunt. II, 2-XX. 



Aristocratia quse sit potestas, et unde di~ 
catur ? Vi. 10-XX. 

Aristocratiam spiritualem quomodo habe- 
mus? Ibid. 



AsiNi pius valent in petrosis quam equi. 

XXI, 2 XXI. 
Asinj: pullus quomodo dicitur fuisse cum ea : 

cum lamen, Marci, xi, 4, dicatur sletisse 

antejanuam. Ibid. 

Asinam et pullum quare jussit adduci : cum 

tamen non sedit super utrumque ? 

XXI, 35-XXI. 



Arma exercere torneamentis, et cursibus Assumpsit diabolus Christum in sanctam ci- 

equorum, et lelis, erat officium railitum. vitatem : vide an portando, vel ducendo. 

VI, 10-XX. IV, 3-XX. 

Arma quibus roboratur regnuni spirituale. 
Ibidem. 

Arma ista sunt solerlise et audacise obviandi Attendendum quomodosit a falsis Prophetis? 



tentamenlis diaboli. 



Ibid. 



VII, 15-XX. 



ARUNDOnon fuitJoannes. Xl, 7-X\'. 

Arundinis proprietates. Ibid. 

Arundo quassata fuit cor Judseorum. XII, 
20-XX. 



AucroRiTATEM Evangelicae veritatis omnibus 
humanisesse anteponendam determiuatur. 
XV, 2 et seq.-XX. 

AuCTORiTAS praedicandi ex missione. X, 

5-XX. 



Aruspex, incantator, ariolus.magus, mathe- 

maticus, etc, differunt. II, 2-XX. Audire non polest Paler coelestis, contra 

quem clamet alius, VI, 

J4etI5-XX. 
AsCENDiT Christus in montem, docensnosas- Audiens Jesus centurionem quomodo mira- 

cendere per verbum suum. V, 1-XX. tus est? VIII, 10 XX. 

AscENsiONiBussuis Christus nostras ascensio- 

nes disposuil. VIII, 23-XX. 

Ascendere nos fecit Christus via Passionis ^ugustini glossa de resurrectione et appari- 

suffi devirtuteinvirtut<>m. XX, tionibus commendalur. XXVIII, 

netl8-X\. 15.XXI. 



AsER i{»ca/t<s interprelatur. 



II, 1-XX. AuHis triplex notatur. 



VII, 24-XX. 



AsiNA alligata cum pullo quid significel ? 

XXI, 2-XXI. 
AsiN^ lac valet ptisicis, quare ? 
AsiNi proprielatos qiife sint ? 



AuRUM obtulerunt Magi in signum regalis 
Ibid. dignitalis. H, 11-XX. 

Ibiil. AuRUM possidere interdicitur Doctoribus 



(Lhrisliana! roli^ionis 
X, 9-XX. 



INDEX REULM 

non liimon iisue. 



2i9 



AusTERiTAs vilae Apostolicse. 
17-XV. 



AvARis maledicil Chi-istus. 

23-XXI. 
AvARus quare jejunet? 

4 7etseq.-XX. 



XIV, 



XXIII, 
VI, 



AzYMO in pane 
XXVI, 17-XXl. 



quare consecrannus ? 



Baptismus in se Iria habet. III, 11-XX. 

liAPTisMus Christi quomodo requirat poeni- 

tenliam? III, G-XX. 

Bapiismus Joannis utrum conferebat gra- 

tiam, vel non ? Ibid. 

Baptismus Joannis nullam conferebat gra- 

tiam, et hujus tres sunt causae. Ibid. 

Bapti?mi Chrisli efficacia in comparatione 

Baptismi Joannis. ITI, H-XX. 

Baptismi formam nulli licet mutare. 

XXVIII, 19-XXI. 
Haptist.e Joannis commcndatio ponitur. 

III, 3-XX. 
Baptista quare dicebatur Joannes a baplis- 

mate suo, non autem Petrus vel Paulus? 

III, 6-XX. 



B 



Barjona filius columbse interpretatur, et quis 



sit 



XV],17-XX. 



Babylon quomodo dividatur in tres partes ? 
VII, 27-XX. 



Baculum in manibus tollere quid sit ? 
10-XX. 



X, 



Baptizasse Joannem in igne falsum esse ar- 

guitur et solvitur. 111, 11-XX. 

Baptizari Christus quare voluit? III, 

13-XX. 
Baptizatus Ghristus slatim ascendit, et quid 

hac ascensione nos docuit ? III, 

16-XX. 
Baptismatis doctrina quantum ad id quod 

in baptizando requiritur. III, 2-XX. 

Baptismatis figura pouilur. 1II,6-XX. 

Baptisma Christi dicitur omne baptisma, in 

quo Christi gratia laval interius. Ibid. 
Baptismatis Joannis finis ponitur. Ill, 

1-XX. 



Beatitudo quomodo differt a felicitate et vir- 

tute? V, 3-XX. 

Beatitudo est potius perfectionis, quam ac- 

tus, vel operatio. Ibid. 

BeatitudilMS definitio declaratur. Ibid. 

Beatitudo quomodo sit status in optimo ? 

Ibid. 
Beatitudines multiplicantur a Domino se- 

cundum status optimos. Ibid. 

In qualibet Beatitudine a Mattheeo inductae 

considerantur tria. Ibid. 

Beatitudo quae consistit iu abdicatione re- 

rum, status allissimus est. Ibid. 

Beatitudo secunda ponitur cura dicitur : 

Beati mites. V, 4-XX. 

BEATiTUDOtertia : Beati qui lagent. V, 

5-XX. 
Beatitudo quarta : Beati qui esuriunt et si- 

tiunt juslitiam. V, 6-XX. 

Beatitudo quinta : Beati misericordes. V, 

7-XX. 
Beatitudo sexta : Beati mundo corde. 

V, 8-XX. 



250 



INDEX RERUM 



Beatitudo seplima : Beati pncifici. V, Bkstf^e tres qiisp ascendrrunt de mari, quid 

9-XX. significenl ? XXIV,21-XXI. 

Beatitudo octava : Beati qui pcrsecutionem Bestia significat Anlichrislum. Ibid. 

patiuntur. V, 10-XX. 

Beatitudinum oclo sufficientia ponitur. 

Ibidem. Bethania domus obedientix interprelalur. 

Bbatitudo multiplex, et quid sitqua'Iibet? XXI, 17-XXI. 

XVI, 17-XX. 



Beatus quomodo vir Sanctus dici possit ? 

V, 3-XX. 
Beati mendici, habet translatio de Grseco 

facla, ubi aha habet : Beati pauperes. 

Ibidem. 
BiiATi pauperes spiritu. Ibi, spiritu, potest 

accipi sequivoce. Ibid. 

Beatis omnia bona parata sunt. VI, 

20 et 21-XX 



Bethlehem quomodo Maria venit quando 

peperit Filium prseterit Matlhaeus, quare? 

II, 1-XX. 
Beutlehem Judte dicit ad difTerenliam al- 

terius lielhlehem. Ibid., et II, 

6-XX. 
Bethlehem dignitas notatur. Ibid. 



Betphphage est nomen compositum ex Gree- 
coetHebraeo. XXXI, 1-XXI. 



Beelbzebub vir muscarum inlerpretatur. 
X, 25-XX. 

Bel, Baal, et Beelphegor quae idola ? 
Ibidem. 



Bethsabee ponitur in genealogia Christi, 
non tamen sub nomine proprio, et quare ? 
I,6-XX. 



Benedictio qua Ghristus benedixerit panem 

ignoralur. XIV, 19-XX. 

Benefacere debemus his qui nos oderunt. 

V, 44-XX. 
Beneficium cui sit impendendum ? V, 

43-XX. 
Beneficium quanlo est magis requisitum, 

tanto est magis gratum. VlII, 

14-XX. 
Beneficium facienti tria conveniunt. XI, 

23-XX. 
Benefici qui, et qui malefici dicantur? 

XX, 2o-XX. 



Bethsaida interpretatur domus venatorum, 
et significat divites. XI, 24-XX. 

Bethsaida est civilas sita in Galilsea. Xf, 
21-XX. 



Bigamia duplex quae iiiducit irregularita- 
lem, non peccatum. XIX, o-XX. 



BiMOS pueros et infra occidit Herodes : qui 
dicantur infi^a ? II, 16-XX. 



Beselfel umbraculum divinum interpretatur, 
et signat Sanclos in umbra alarum Dei 
sperantes. VI, 9-XX, 



Blandiuntur missi a Judseis ad tentandum 
Christum a quatuor. XXII, 16-X,\I. » 



iM)i:x Ri:iiLiM 



^yi 



Hf.\si>iiKMiA esl qiiando lionor divinus ad res 

mutas transferlur. VI, 9-XX. 

BLAsrniiMiA esl impositio falsi criminis in 

Deum. IX, 3etxn, 3i-XX. 

liLAsrnEMLE spirilus dilTert a blasphemia. 

Ibidcm. 
nLASiMiEMos esse derelinquendosostondit Je- 

sus. XII, ;n et 32-XX. 



BoNAarbor quaesit? XII, 33-XX. 

BoNA non cxeunt de corde, scd ex Deo. 

XV, 18 et 1<J-XX. 
BoNA omnia parata in nuptiis illis. XXII , 

4-XXl. 
BoN-os amariori morte mori, aucloritatibus 

et exemplo probatur. XXVII, 

50-XXI. 
BoNORUM quae exereentur in Ecclesia ad me- 

ritum quinque sunt genera. XXV 

14-XVI. 
BoNUM et malum quomodo habeant se ad 

invicem penes divisionem, et quomodo 

sint in genere ? VI 13-XX. 

EuNUM increatum quibus adipiscimur ? 

VII, 7-XX. 
BoNUM multiplex significalum per septem 

Panes. XV, 34-XX. 

BoNUM unum est Deus. XIX, 17-XX. 



C^ECOs istos illuminatos nullus Kvangeligla 
commemoral nisi Mallhffius. Ibi,). 

G/EGUM unum sedisse secus viam quare Mar- 
cus dicit, Matlhajus vero duos. XX, 

30-XX. 



C.KREM0NIALIA legis pneccpta quro sinl? 

V, 17-XX. 

CyEHEMONiALiA omnia ad veritalem spirilus 

sunt revocata. XV, 18-XX. 



CyESAREA Philippi civilas quare sic dicta ? 
XVI, 13-XX. 



Calceorum portatura notatur humilitas ob- 

sequii, et prffiparalio l^vangelii. III, 

11-XX. 
Calceus quid significet? Ibid. 

Calceamentum est necessarium, quod intel- 

ligilur habuisse Dominus. X, 10-XX. 

Calceamentis non esse utendum dixerunt 

quidam haeretici. Ihid. 



C 



Calix dicitur calida potio. XX, 22-XX. 

Calix unde dicitur, et quare dicitur passio? 

Ibidem. 
Calix communicatio sanguinis Christi dici- 

tur. ibid. 

Calix in malo dicitur potio iraj vindicantis. 

Ibidem. 

Calix dicitur aliquando oblivio insaniae. 

Ibidem. 

Calicem meum bibelis, quomodo verifica- 

lum sit hoc verbum de Joanne ? Ibid. 



Cadere in prostrationem est proprie homi- 
nis coram Creatore. IV, 9-XX. 



CiECi illuminali quia fecerint contra inhibi- 
tionem, arguuntur. IX, 30 el 31-XX. 



Calor et frigus quomodo affligtint in in- 
ferno? VIII, 12-XX. 

Calores tres habet vinum novum. IX, 

17-XX. 



252 



INDEX RERUM 



CALVAnLE locus quare dicalur? Aucloris sen- 
tenlia. XXVII, 33-XXI. 



Candelabrum est fasligium Ecclesiasticae 
dignilatis. V, 15-XX. 



Castitatis amore Origenes dicilur seipsum 
mutilasse. y, 29 XX. 

Castitas quibus custoditur? XXV, 1-XXI. 

Casti debent esse traclantes florem castita- 
tis. I, 18-XX. 



CATnEDRA cur ponitur Doctoribus, et judi- 
Canis proprietates malae quid significent? cibus thronus? V, 1-XX, el XXIV, 

ViI,6-XX. 3.XXI. 



Cantus columbaj dicitur meditatio. 
16-XX. 



X, 



Capharnaum incepit Christus prsedicare, 
quare? IV, 13-XX. 

Capharnaum quomodo dicatur Christi civi- 
las? IX, d-XX. 

Capharnaum villa pulcherrima interpreta- 
lur. Ibid. 



Capilli capitis quomodo sint numerati apud 
Deum, et quomodo se habeant ad corpus, 
et an reassumendi in resurrectione? X, 
30-XX. 



Census an Csesari esset dandus vel non, 
quare Judtci a Christo qujKsiverunt ? 
XXII, 17-XXI. 

Census ultroneus debet oflferri. XVII, 

26-XX. 



Centurio laudatur a Domino. VIII, 

10-XX. 
Centurionis potestati comparatur potestas 

Christi in quantum est homo. VIII, 

9-XX. 



Cepram vocant Hebraei et Syri, quem nos 
Petrum vocamus. XVI, 18-XX. 



Gaptivitas sive comprehensio Jesu ponitiir. Cqanan^ea qnse mulier dicalur ? 
XXVI, 50-XXI. 22-XX. 



XV, 



Capiti Ecclesiai Christo qu» conveniant? Cqaritas, dileclio, amor, quomodo difte- 



XH, 18-XX. 

Carnalem afTeclum non esse praeponendum 
spirituali operi innuit Christus. XII, 

18-XX. 

Camo in qua quantitate reassumenda in re- 
surreclionc? XV, 17-XX. 



rant? V, 43-XX, et XXII, 37-XXl. 

CflARiTAS, qua Deus diligit nos spontance 

non ex meritis, avertit furorem. VI, 

12-XX. 
Charitatis sollicitudo deprehenditur in 

quatuor. VI, 13-XX. 

CiiARiTAS ligat Deum et hominem. XI, 

29-XX. 
Charitas significalur pcr fermenti natu- 

ram. XIII, 33-.\-\. 



INDKX RKRCM 



233 



CuKiSTUs in |),'iliibu3 Iriplex opus perfecil. GuiiiSTUS iion pnedicavit aperle, adhuc vi- 

In argumento S. Hieronymi. vente Joanne, quare ? IV, 13-XX. 

GiiRiSTUS est idem quod unctus, et quomodo Curistus quare non inoepit praedicare Na- 



differt ab hoc nomine Jesus, et quare di- 

catur nomen officii? I, 1-XX. 

Ghristus Hex fuit, et Sacerdos, Ibid. 

GuKiSTi gcneratio describitur dupliciter. 

ibidem. 
CiiuiSTi goneratio inelTabilis eliam huma- 

na. I, 18-XX. 

GuRisri generationis et conceptus sincerita- 

tem ponit, ct tanguntur septem. Ibid. 
GuRiSTUS nasci voluit de virgine desponsata, 

cujus ponunlur octo causae. Ibid. 

Cqristum non natum esse de materia semi- 

nali oslenditur. Ibid. 



zarelh, ubi nunliatus, conceptus et edu- 

catus fuit? Ibid. 

CuRisTUM sequebantur multi, cujus (piatuor 

tangunlurcausae. IV, i2o-XX. 

CiiRisTus est Princeps, Dux et liberator. 

Ibidem. 
CuRiSTUs per quid excitahatur montem as- 

cendere .? V, i-XX. 

CuRisTus quomodo impleverit legem ? V, 

17-XX. 
Cqristus dixit se venisse non solvere Legem, 

et non addit Prophetas, quare? Ibid. 

GHRisTusnon potestdicifilius nosler. VI,9-XX 



GuRisTUS Jesus polest nos salvare per hoc Curistus curavit infirmos multis modis. 
quod est Deus, el debet [)er hoc quod ho- VIII, 16-XX. 



mo. I, 22-XX. 

GuRisTUM genlibus juJicium non nunliatu- 

rum arguilur et solvitur. XII- 18-XX. 

GuRiSTi opus est congregare, diaboli disper- 

gere. XII, 30-XX. 

CuRisTus de Juda nasci debuit. II, 

6-XX. 
GuRiSTUs quo anno fuerit adoratus a Ma- 

gis, baptizatus, etc? III, 13-XX. 

Christus quot annos vixerit ? Ibid. 

Christus quare baptizari voluit ? Ibid. 

Christus baplizatus quare statim ascendit? 

III, 16-XX. 

Christus esuriit, quando voiuit : et quando 
voluit, non esuriit. IV, 2-XX. 

Christus quare non videbatnr ab homini- 
bus, quando super pinnaculum templi ip- 
sum statuit diabolus? IV, 5-XX. 

Christus Angelos ad custodiam non habuit. 
Ibidem. 

CuRiSTi adventum primum tres Evangelislae 
prfetermittunt, sed solus Joannes ponit. 

IV, 12-XX. 

GuRisTus secessil in Galilaeam, ubi prsedica- 
tionem suani initiavit. Ibid. 

CuRisius sece.-sit a Judeea in Galilseam pro- 
pter tres causas. Ibid. 



CuRisTUs ascensionibus suis disposuit ascen- 
siones in cordibus nostris. VIII, 23-XX. 

Christus quomodo dicatur magister, quo- 
raodo Dominus, quomodo paterfamilias 
secuudum tria in ipso ? X, 24-XX. 

Ghristum fuisse Filium Dei quomodo dsemo- 
nessciverunt? VIII, 29-XX. 

Geristum dixerunt filium David propter 
quatuor. IX, 27-XX. 

Christi veritas omnibus quae diliguntur, 

est anteponenda. X, 32-XX. 

Christi amor prajponendus suiipsius amori. 

X, 37-XX. 
CuRibTi crucem quod debeamus quotidie 

portare. X, 38-XX. 

Ghristi actus proprius. XII, 18-XX. 

CuRiSTUS accipitur dupliciter, in persona, et 

in virtute operanle in sacramentis. 

XXIV, 23-XXI. 
Christum quievisse in sepulcro tribus die- 

bus et tribus noctibus, quomodo inlelligi- 

tur? XII, 40-XX. 

Christus bis polatus fuit, suspendendus et 

suspensus. XXVIl, 34-XXI. 

Christus docuit nos antequam snmamus ci- 

bum, ad Patrcm coelestem adspicere. 

XIV, 19-XX. 



2.3 i 



INDRX RERUM 



CflRiSTUS qua benediclione panem benedi- 

xerit, ignoratur ? Ibid. 

Christus docel ad humililatem confugere 

post magna facta. XIV, 22-XX. 

CuRisTus docet post magna orare, et ad 

Doum confugere. XIV, 23 XX. 

CflRisTUs quare solus erat in moiite? XIV, 

13-XX. 
Christus incipit illuminare discipulos. 

XVI, 8-XX. 
Christi discipuli veri tribus perficiuntur. 

XVI, IG-XX. 

Coristus traditus est a Patre, a se, a Juda, 
a Judseis, differenter. XVII, 21-XX. 

Cqristus ulrum habuerit pecuniam ad sol- 
vendum didrachma, seu Iributum? 

XVII, 26-XX. 

Cdristus passionem suam anle revelavit, 
quare? XX, 18-XX. 

CnaisTUS dat resurreclionem celerem, qua- 
re? XX, 19-XX. 

CiiRisTUS pro mullis passus est efficienter, 
pro omnibus sufficienler. XX, 28-XX. 

CuRisTUM congruit pati in Jerusalem. XXI, 
1-XXI. 

Cdristus quare passurus ivit ad inontem 

Oliveti? Ibid. 

Christus describitur ab octo. XXI, 

5-XXt. 
Christus ejecit vendentes et ementes de 

lemplo. XXI, 12-XXI. 

CnniSTus in quo fecerit miraculum maxi- 

mum? Ibid. 

Christum cognoverunt Judaei quomodo, et 

quomodo non ? XXI, 38-XXI. 

Christi haereditas duplex. Ibid. 

Christus loquebatur in parabolis propter 

duas causas. XXII, 1-XXI. 

Christum tentaverunt Judaei de verilate ju- 

diciietjustitiae. XXII, 16-XXI. 

Christum tentaverunt de veritate fidei et re- 

ligionis. XXII, 23-XXI. 

CiiuisTUM tentaverunt de veritate vitae. 

XXII, 34-XXI. 
CuRiSTUS secundum quod Deus, ubique est, 



secundum quod homo locum mulal. 

XXV, 14-XXI. 
Christus est liber vitte, qui aperietur omni- 

bus in judicio. XXVI, 5o-XXI. 

Cuhisti corpus differenter in allari el in coe- 

lo. XXVI, 26-XXI. 



CiBOS corporis vel mentis non esse sumen- 
dos sine benedictione docuit Christus. 
XIV, 19-XX. 

CfBUS non bene nulrit nisi fraclus. Ibid. 

CiBUS triplex, verbi, exempli, et lemporalis 
subsidii. IbM. 



Circumcisionis Chrisli Malthaeus non facil 
mentionem, tamcn meminil nominis Jesu, 
quare? I, 21-XX. 



CiRCUMSTANTi.E ponunlur quibus daiida est 
eleemosyna. Y, 42-XX. 



CiviTAS quse fuerit in qua Dionysius vidit 

eclipsim tempore Passionis Christi? II, 

13-XX. 
CiviTAS Babylon quomodo dividalur in tres 

partes? VII, 27-XX. 

CiviTAS quae dicatur Chrisli? IX, 1-.\X. 

CiviTAS dicitur alicujus dupliciler. Ibid. 
CiviTATis munitio in quibus consislal ? 

XII, 25 -XX. 



Clamor triplex notatur, et quomodo Chri- 
stus non clamabat? Xll, 19-XX. 



Claves datae sunt his qui sunl in regno 
Chrisli. XI, H-XX. 

Claves Ecclesice quae sint? XVI, 19-X.K. 

Claves Ecclesiae quomodo acceplac a Petro 
el ab aliis in unitale Ecclesise? Ibid. 



iNi)i<x HEnrM 



2d:; 



C(»;li quumodo aperli sunl Ghrislo el mem- 

bris? 111, 16-XX. 

Cu-;li natura cst nobilis, ingenerabilis, et in- 

corruptibilis : quare omnes Philosopbi di- 

xerunl coelum locum Dei ? VI, 9-XX. 

CoF.Li forma seu species, cui nihil potest 

admisceri foedum. Ibid. 

CCELi usus est ad splendorem conlemplatio- 

nis in gloria, Ibid. 

C(ELi quamdam simililudinem habenl in si- 

gnificandaSanctorum gratia. Ibid. 

CCELUM quomodo repiaesentet pulchritudi- 

nem Dei, et cur non liceat jurare per 

cffilum? V, 34-XX. 

CcELUM dicitur quies et sedes regia. VI, 

9-XX. 
CcELUM vespere rulilans quid significet? 

Ibidem. 
CcELUM inlrare desiderantem oportet conti- 

nuis profectibus intrare. XVlII, 

3-XX. 
CoELUM et terra transibicnt, non quoad sub- 

stanliam, sed quoad actum et generatio- 

nem. XXIV, 3o-XXI. 



C(ENA completa, Ghristus corpus suum dedit 
Apostolis, tamen nobis prsecipilur ut je- 
juni sumamus illud, quare ? XXVI, 

26-XXI. 

CcENAM Domini qui coenat, commuiiicare 
dcbet. XXVI, 10-XXI. 

CtENANDUM an sit, et quomodo? VI, 

H-XX. 

CoGNiTUS an et quomodo fuerit Christus a 
Judaeis? XXI, 38-XXI. 

CoGMTUs an et quomoilo fuerit Christus a 
Joanne Baptista ? III, 14-XX. 

CoGNOSCENDA tria in littera Evangelii. In 
argumento S. Hieronymi. 



CoiNOuiNATUR homo ex eo quod de ore 
procedit. XV, 18-XX. 



CoiTis non habens riiodum generaiilis in 
viro et adjuvantis in foemina, damnalus. 
XIX, 5-XX. 



CoLUMB.K species convenit Spirilui. 111, 

16-XX. 
CoLUMBA mea in foraminebus pelrie, expo- 

nitur. IV, 1-XX. 

CoLUMHA quu3 nihil serpenlis habet, esl fa- 

cile seducibilis. X, 10-XX. 

CoLUMB.E cantus dicitur meditalio, quare? 

Ibidem. 
CoLUMB.K proprielates. Ibid. 

CoLUMBAs vendentes in tomplo significant 

vendentes Sacramenta. XXI, 12-XXI. 

De serpentina prudentia el Columbixa sim- 

plicilate. X, 16-XX. 



Collum tium sicut turris eburnea, exponi- 
tur myslice. XXVIIJ, 8-XXl. 



CoMEDENDi necessitas quotidiana, unde ? 

VI, IIXX. 
CoMEDENDUM an sero ? Ibid. 



CoMMUNiGATio Sauguiuis Christi dicitur ca- 
lix. XXVI, 27-XXl. 



CuMMUNioNfcM generalem in Pascha debet 
prsecedere confeasio et poenilenlia. 
XXVI, 18-XXI. 



CoMPASsTo Chrisli describitur. X, 38-XX. 



GoMPLACUiT quomodo Pater in Filio? IJI, 
17 et XVII, 5-XX. 



INDEX RERUM 

CoMPLETA coena corpus suum Clirislus dedit Gonsilio humano deficiente, justis seniper 
Apostolis. XXVI, 26-XXI. adest divinum. I, 20-XX. 



CoMPREHENsio Jesu, sivc caplivitas. XXVI, 
50-XXI. 



CoNCiLiUM et consilium diirerunl. 
22-XX. 



V, 



CoNCiPiET etpariet, quare? I, 23-XX. 

CoNCiPERE, et in ulero liabere differunt. 
Ibidem. 



CoNCORDiA Evangelislarum de Aposlolorum 
vocatione et enumeratione. X, 2-XX. 



CoNTEMPLAKvis sludium virlutis, purilatis, 
et decoris est proprium. XXV, i-XXI. 

CoNxriMPLANTiBus aptus est locus desertus. 
III, 1-XX. 



CoNTEMPTUM laudis post magna facla docet 

Chrislus. XIV, 22- XX. 

CoNTEMPTUs habitualis quis sil? IV, 1-XX. 



CoNTENTio, quid? XII, 19-XX. 

CoNTENDERE quomodo dicitur Christus ? 
Ibidem. 



CoNTENTORUM in libro Evangeliorum Mat- 

CoNCUPiscENTiA carnis immensa, et infinita thaei enarratio, et ordo. In argu- 

in desideriis. IV, 4-XX. mento S. Hieronymi. 

CoNCUPisciBiLiUM mundi enuraeratio. X, 

9 et 10-XX. 

CoNTiciNiUM pars noctis quae sit? XIV, 

25-XX. 

CoNDEMNATUR nullus ad tantam poenam, 
quantam meruit. VII, 1-XX. 

CoNTiNENTi^ inter virtutes altribuitur fru- 
ctus, quare? XIII, 9 -XX. 

CoNDOLENDUM tentatis. VI, 13-XX. 



GoNFESSio triplex, laudis, verilatis in prse- Contra Deum quomodo aliquis possit esse ? 

dicatione, et peccati X, 32 et XI, XII, 30-XX. 

25-XX. 

CoNFiTENDUM cui sit? XI, 25-XX. 

CoNFESSio el poenitentia quando instilui- 

, ■ YXVI 18-X\I CoNTRADiCENTiBus veritali necessarium esl 

resistere. IX, i-XX. 



CoNGREGARE opus Chrisli, dispergere diabo- 
li. XII, 30-XX. 



GoNTRARiETAS intcr Mallhceum, et Lucam, 
cnjus filius sit Joseph. I, 15-XX. 



INDEX RRRUM 257 

CoNVERSio est per spem. VI, 12-XX. Gorporalia mis.«arum debent fieri de panno 

lineo. XXVII, 59-XXI. 

CoRPORALiTER non potest homo esse a dia- 

CoNVOCATis duodecim, quare non vocatis? bolo obsessus, nec spiritualiter : arguitur 

X, 1-XX. et solvitur. VIII, IG-XX. 



CoPiiiNcs quid sitet quid significet? XIV, Gohrectio duplex, fraterna scilicet, et alia, 

20-XX. quae cogit per censuras. V, 

22-XX. 
CoRRECTio est de mortalibus peccatis, non 

CoRDis mundilia ad plenum tribus perfici- de venialibus. XVIII, 15-XX. 

^^^' V» 8-XX. De nullius Correctione desperandum. 

CoRDA daemoniacis operationibus plena di- XVIII 12-XX. 

cuntur vasa. XII, 29-XX. Correctionis et revocalionis modum tangit. 

CoR quomodo terra habeat? Ibid. XVIII lo-XX. 
CoR tritum consuetudine peccati et delecta- 

tionum, non recipit verbum Dei iu pro- 

fundum. XIII, 4-XX. Gorrigia calceamenti quid significet? III, 

CoR terrenis sollicitudinibus obumbratum, 11-XX. 

quomodo significetur per spinas? XIII, 

7-XX. 



CoRBONA quid sit, et quod tria repositoria 
erant in templo ? XXVIl, 6-XXt. 



CoRVUS qui pavit Eliam, ministros Ecclesise 
significat. XIV, 19-XX. 



Crassitudo unde proveniat, et quid signifi- 
cet? XIII, 15-XX. 



CoROZAiM est clvitas in Galileea sita. XI, 

21-XX. 
CoROZAiM secreium meum interpretatur. Crasttnus dies soUicitus erit sibi ipsi, expo- 

XI, 22-XX. nitur. VI, 34-XX. 



CoRPUS terrenum et corruptibile obumbrat Creatura omnis sensum habet, quo impe- 

mentis oculum, non autem gloriosum. rium Creatorispercipit et perficit. VIII, 

V, 8-XX. 27-XX. 

CoRPUs dupliciter accipitur, et quomodo, 

cum dicitur, Lucerna corporis tui est 

oculustuus? VI, 22-XX. Credendum non est, quod Dominus curam 

CoRPUS non resurgere cum anima arguitur necessitatis prohibeat. X, 9-XX. 

et solvitur. XXII, 31 et Credenti omnia sunt possibiiia. XVII, 

32-XXI. i9-XX. 

Corporeus actus noster dicitur tenebra^ 

quare ? VI, 22 et 23-XX. 



258 



INDEX RERUM 



Orimen judicis dicitiir majus duobus modis. 
VII, 3-XX. 



Crucem significat navicula, in qua Jesus 
ascendit. VIII, 23-XX. 

Cruci conformata est vita Ecclesiastica. 
Ibidem. 

Crucem Christi portare quotidie debemus. 
X, 38-XX. 

Crucem suam Christus portavit. Ibid. 



Crucifixus quoto anno sit Dominus ? III, 

13XX. 
Crucifixi sunt cum Jesu duo latrones, qua- 

re? XXVII, 38-XXI. 

Crucifixionem Christi concomitantia . 

XXVII, 33 et seq.-XXI. 
Crucifixionem sequentia, potestatem osten- 

dentia ponuntur. XXVII, 45 etseq.-XXI. 
Crucifixionis hora. Ibid. 



GuLPA, vitium et macula quomodo differant ? 
IV, 17-XX. 



CuRAM necessitatis Dominus non prohibet. 

X, 9-XX. 
CuRA de futuris quando fuit prohibita Apo- 

stolis, et quando non. Ibid. 

CuRA et scientia providenliae differunt. X, 

29-XX. 
CuRAviT Christus infirmos multis modis. 

VIII, 16-XX. 



D 



D^MONEM unum esse raro in homine obses 

so, probabile est. VIII, 28-XX, 

D^MON unus est qui uni vitio dominatur. 

XII, 4o-XX. 
Dj:mon assumit septem alios spiritus ne- 

quiores se. Ibid. 

D^MONEs quomodo sciverint Christum fuisse 

FiliumDei? VIII, 29-XX. 

D^MONES dixerunt Christum venisse ad tor- 

quendum eos ante tempus, quomodo ? 

Ibidem. 
Djhmones in animal irrationale et mundum 

poteslatem non habent nisi permissi. 

VIII, 31-XX. 
D^MONiACUs iste de quo Matthseus, non est 

idem illi de quo Lucas, xi, 18 et seq., 

loquitur. IX, 82-XX. 

D^EMONiUM quid ? VIII, 28-XX. 

Dj;monium Latinum est, sed Graece 8a(;jiwv 

est intellectus. Ibid. 

DiEMONiuM est collectivum daemonum. 

Ibidem. 
D^MONiA quare quidam dicuntur habuisse, 

cum lamen dsemonia potius habaerunt 

eos? Ibid. 

D^MONiA septem esse dicuntur, non per nu- 

merum personarum, sed malitiarum. 
Ibidem. 



CusTODiA castitatis. 



XXV, 1-XXI. 



Damnatis in inferno debetur frigus, quare ? 

VIII, 12-XX. 
Damnantur juste qui virtuti divinre detra- 

hunt, innuit Dominus. XIII, 58-XX. 

Damnum tale in porcis quare Dominus per- 

misitfieri? VIII, 32-XX. 



INDEX RERUM 



259 



Dandum hilariler, cito, large, et opportune, Denarius diurnus quis sil quem paterfami- 



et discrete. V, 42-XX. 

Dahe eleemosynam praecipitur, et quomo- 

do pauperes hoc praeceplum impleant? 

Ibidem. 
Dat Deus large, prudenter, utihter, et sine 

improperio. , VI, 11-XX. 



lias deditoperariis? 



XX, 2-XX. 



Dentium stridor ex frigore provenit. Vill, 
12-XX. 



Deprecatio, oratio, obsecratio, postulatio. 
David et Abraham in genealogia Christi petilio, gratiarum actio differunt. VI, 

quare prsemiltuntur? I, 1-XX. 9-XX. 

David filium vocaverunt Ghristum propter 

quatuor. IX, 27-XX. 

David quatuor habuit virtutes. Ibid. Deriserunt Christum tribus insigniis regali- 



bus, quare ? 



XXVII, 28 ec seq.-XXI. 



Debita nostra dimitti petimus, quare dici- 

tur, debita, in plurali? VI, 12-XX. 

Debiti recognitio sine spe veniae nihil valet. 

Ibidem. 
Debitoribus nostris quomodo debitum di- 

mittimus? Ibid. 

Debitoribus suis non dimittens, an possit 

dicere dominicam orationem? Ibid. 



Desertus locus aptusest contemplationibus. 

III, 1-XX. 
Desertum intra cor et extra. IIT, 3-XX. 

Desertum locus tentationi congruus, et quid 

sit desertum? IV, 1-XX. 

Desertum dicitur mens : vide quotuplex sit, 

et qui inhabitent. Ibid. 



Decentia quee peti a Deo possunt ? VI, Desiderantem intrare ccelum oportet conti- 

5 -XX. nuis profectibus intrare. XVIII, 

3-XX. 

Declinandi rabiem persequentium dedit 
exemplum nobis Ghristus. XII, 15-XX. Desponsata de virgine Christus nasci voluit 

propter octo causas. I, 18-XX. 



i 



Defendere se quando licet, et quando non. 

XXVI, 52-XXI. Deus quomodo diciturtentare? IV, 1-XX. 

Defensio libertatis nimia, ne fiat scandali Deus a nemine comprehenditur, sed ipse 

occasio, instruitur. XVII, 24-XX. est suiipsius visor et comprehensor. V, 

8-XX. 
Deus quomodo sit ens primum, simplex, 
Demonstratur res homini multipliciter. fontale, immutabile, perfectissimum ? 
I, 20-XX. VI, 9-XX. 

Deus an ducat nos in tentationem? VI, 

13-XX. 
Denarius quantum valeat? XXII, 19-XXI. Deum an aliquis odit? VI, 24-XX. 



260 



INDE RERUMX 



Deus sequaliler omnibus se exhibet, sed non 
oequaliter on:ines eum recipiunt. XI, 

23-XX. 

Deus quomodo dicatur proficisci ? XXI, 

33-XXI. 
Deus unde dicatur? XXH, 37-XXI. 



DiABOLi tentamenta quomodo irruant in do- 
mum diaboli ? VII, 27-XX. 

DiABOLUs qualem domum habeat ? Ibid. 

DiABOLUs utrum possit possidere hominem, 
et quomodo obsidet hominem ? VIII, 

16-XX. 



Dei notitia omnibus naturaliter est impres- Diabolus non illabitur, animae, sed opera- 



sa. 



Deus est nobiscum mullis modis. 
20-XXI. 



Ibid. 
XXVIII, 



DaxTEii oculus quis dicatur? V, 29-XX. 

Dextera manus quee sit, et quid significet? 
V, 30-XX. 



tiones animee impedit. Ibid. 

DiABOLi voluntas semper est ad nocendum. 

VII, 28-XX. 
DiABOLi opus est dispergere, congregare 

Ghristi. XII, 30-XX. 

DiABOLus quomodo dicitur exire ab homine ? 

XII, 43-XX. 
DiABOLUs dicitur mwnicMs homo. XIll, 28- 

XX. 



DiABOLO partus virginis occultatus est. I, 

iS-XX. 
DiABOLUS quot modis tentet hominem ? IV, 

1-XX. 
DiABOLus per quse tentet, et quod tentare est 

officium ejus. Ibid. 

DiABOLUS quasi deorsum fluens, vel crimina- 

tor interpretatur. Ibid. 

DiABOLUS quomodo differenter accesserit ad 

Christum, et accedat ad nos tentandos? 

IV, 3-XX. 
DiABOLUs quando statuit Christum super 

pinnaculum templi, quare non videbatur 

abaliis? IV, 5-XX. 

DiABOLus quando assumpsit Christum in ci- 

vitatem sanctam, an portaverit vel duxe- 

ritipsum? Ibid. 

DiABJLus semper usurpavit sibi reverentiam 

Creatori debitam, et ideo idololatriam in- 

troduxit. IV, 9-XX. 

DiABOLUs victus ab aliquo, non audet et ul- 

terius tenlare. IV, li-XX. 

DiABOLUS qui tentavit Christum, fuit Lucifer. 

Ibidem. 
DiABOLUs semper est odio habitus. VI, 

24-XX. 
DiABOLUM qui praiest divitiis, potius nomi- 

nat quam alium, quare? Ibid. 



DicERE, docere, et prsedicare, quomodo dif- 
ferant ? IV, 17-XX. 



DiDRACHMA est munus duos valens usuales. 
XVII, 23-XX. 



DiES accipiturproclaritate sermonis Christi. 
VI, 34-XX. 



DiFFERENTER conveniunt alicui sedere, stare, 
bborare, ambulare, jacere. V, 1-XX. 

DiFFERUNT virtus, felicitas et beatitudo. 
V, 3-XX. 



DiLATATio seminis Patriarcharum notatur. 

I, 4 et 5-XX. 
DiLATATio seminis tria exigebat. Ibid. 



DiLECTio, libilum, complacitum, quomodo 
difTerant ? IH, 17-XX. 

DiLECiio, amor et charilas, quomodo difTe- 
rant ? XXI!, 37-XXI, et V, 43-XX. 



INDEX RERUM 



201 



DiLECTiONis causam in proximo quomodo 

Pharisaei acceperint ? V, 43-XX. 

DiLECTiONis proximi vera ratio. Ibid. 



DiLiGENDi plus sunt parentes quam proximi. 

Ibidem. 
DiLiGENDUs semper est Deus. VI, 24-XX. 
DiLiGERE ex toio corde, ex tota anima, et ex 

tota mente, quid sit ? XXII, 37-XXI. 

DiLiGES Dominum Deum iuum dicitur : et 

non dicitur, cogoosces, quare ? Ibid. 



DiMiCATio post transmigralionem Babylonis 
pro patriis et Dei legibus facta, in quin- 
que perficitur. I, 12-XX. 



DiMissA peccata an redeant ? XVIII, 

35-XX. 
DiMiTTE nobis debita nostra : in ista petitione 

quatuor dicuntur. VI, 12-XX. 

DiMiTTE nobis debita nostra, quare dicitur 

debita nostra ? Ibid. 

DlMiTTfiRE proximo debemns, ut Pater coe- 

lestis dimittat nobis. VI, 14-XX. 

DiMiTTi adultera quando debeat, et quando 

non ? XIX, 8-XX. 



DiONYsius, vidit eclipsim in die passionis 
Dominicae in civitate. II, 13-XX. 



DiPONDius, quid sit ? 



X, 29-XX. 



DiscEDiTE a me, quomodo Christus ut Deus 
dicere possit, cum ubique sit ? VII, 

23-XX. 



DisciPULi vita perversa redundat in infa- 
miam magistri. IX, 14-XX. 



DisciPULi Joannis murmuraverunt, quare ? 

IX, 14-XX. 
DisciPULi Christi quare non jejunaverunl ? 

IX, 15-XX. 
DisciPULi aple sunt duodecim. X, 

1-XX. 
DisciPULi duodeoim figurantur in duodecim 

filiis Jacob. Hiid. 

DisciPULORUM spicas vellentium famis causa 

qucofuerit? XII, 1-XX. 

DisciPULORUM vitae austeritas notatur in hoc. 

Ibid. 
DisciPULi obliti sunt panes, quos, et quare ? 

XVI, 7-XX. 
DisciPULi veri Ghristi tribus perficiuntur. 

XVI, 16-XX. 
DisciPULi missi ad asinam adducendam cre- 

duntur fuisse Petrus et Philippus. 

XXI, 1-XXI. 



DiscuBiTUS est positio composila ex sedere et 
jacere. IX, 10-XX. 

DiscuMBEBAT Jcsus vcsperc lunae decimae 
quartae. XXVI, 20-XXI. 



DisPENSATio non debet fieri nisi causa publi- 
cae necessitatis. XII, 4-XX. 

DiJ^PENSATiVE Christus passus esl. XXVI, 
50-XXI. 



DisPERGERE est opus diaboU, congregare ve- 
ro Christi. XII, 30-XX. 



DisPOsiTio Docloiis Evangelici notatur. 
XII, 30-XX. 



DiviDiTUR totalis liber Matthaei in titulum et 
tractatum. I, 1-XX. 



262 



INDEX RERUM 



DiviNA intelligere non possumus nisi sensi- 
bilibus coaptata, XIII, 1-XX. 

DiviNATiONBs ex somniis quomodo fieri pos- 
sunt? I,20-XX. 

DiYiNATio per cursus siderum aliquando est 
bona, aliquando mala. II, 1-XX. 



DiviTiis qui praeest, diabolum potius nomi- 
net quam alium, quare ? VI, 19-XX. 

DiviTES illi significanlur per Belhsaidam. 
XI, 22-XX. 

DiviTEM intrare regnum Dei difficile est. 
XIX, 24-XX. 



DocTORis Evangelici dispositio. XIII, 

2-XX. 
DocTOREs quomodo sacram Scripturam ex- 

ponerent, docuit Dominus ? XV, 

34-XX. 
DocTOREM humilem decet humilis innocentia. 

XVIII, 3-XX. 
DocTOKES multi sunt sub Christo, ab ipso 

illuminati. XXIII, 10-XXI. 

DocTOREs docendo debent sedere. XXIV, 

3-XXI, et V, 1-XX. 
DocTOR debet habere quatuor quse tangun- 

tur. XXVI, 55-XXI. 



DiURNUS denarius quis sit quem paterfamilias 
dedit operariis ? XX, 2-XX. 

DocERE, dicere et prsedicare, quomodo diffe- 

rant? IV, 17-XX. 

DocENs quomodo se habere debeat, an se- 

dere, an stare ? V, 1-XX, 

DocENTis potestas quadruplex. VII, 

28-XX. 
DocEHE non debet non doctus. XIII, 

52-XXI. 
DocERE in veritate quid sit ? XXII, 

16-XX. 

DocTOR Evangelii non debet sedere in uno 

loco. IV, 23-XX. 

DocTORES in docendo comparantur civitati. 

V, 14-XX. 
DoCTORES Ecclesiae dicunlur Prophetae. 

VII, 15-XX. 
DocTOREs veri et falsi qui dicantur, et quo- 

modo differant falsi inter se, et quomodo 

cognoscantur fructibus eorum ? Ibid. 

DocTOH verbis propriis ostendit se ad opera 

obligatum. IX, 37-XX. 

DocTOREs operarii sunt pauci. Ibid. 

DocTORES Christianse religionis quomodo 

prohibentur possidere aurum? X, 

9-XX. 



DoCTRiNA sacra non debet esse divisa per 

haereses et schismata. V, 14-XX. 

DocTRiNA verorum Prophetarum quse sit ? 

VII, 16-XX. 
DocTRiNiE usurpatio sine justitia, non est 

veritas regni, sed vanitas nudi sermonis. 

VII, 21-XX. 
DocTRiNA proprie dicitur disciplina, quse ? 

VII,28-XX. 
DocTRiNiE veritatis contradicentibus resiste- 

re est necessarium. IX, 1-XX. 

DoctriNjE Apostolorum ordo determinatur 

secundum quatuor. X, 3-XX. 

DocTRiNA nulla ita humilibus innititur sicut 

doctrina fidei. X, 7-XX. 

DocTRiNAM homo ex se facere non potest. 

XV,9-XX. 
DocTRiNA perversa si dicitur fermentmn, 

consequens est ut Catholica dicatur panis. 

XVI, H-XX. 
DocTHiNA bona est accipienda ab homine 

malo, et vita spernenda. XXIII, 3-XXI. 



DoLOREs matris Virgo Maria inexperta. 
I, 18-XX. 



DoMiNATio quid dicat secundum Dionysium'' 
XI, 25-XX. 



INDEX RERUM 



263 



DoMiNATUS in quo consistat ? VI, 10-XX. 

DoMiNATUs perlinet ad potestatem qua con- 

tinentur mulliludines. Ibid. 

DoMiNATUS est nomen potestatis : animata 

justitia secundum Ambrosium. Ibid. 

DoMiNATUM regni in spiritualibus quse fa- 

ciant ? Ibid. 

DoMiNiUM an diabolus possit liabere in ho- 

minem? VI,24-XX. 

DoMiNus ubi est, et ubi non ? VI, 

6-XX. 

Hoc nomen, Dominus, quid dicat secundum 

Dionysium, et quid requiratur ad domi- 

num secundum Ambrosium ? VI, 

10-XX. 

DoMiNi potestatem oportet esse ordinatam 

legibus. Ibid. 

DoMiNUS nomen potestatis est. Ibid. 

DoMiNus nomen majestatis est. VIII, 

2-XX. 
DoMiNus an venerit ad servum Cenlurionis 
sicut dixerat ? VIII, 7 -XX. 

DoMiNus quomodo suscitator spiritualiter ? 

VIII, 25-XX. 
DoMiNus fortis : illius est mundus, conscien- 
tia et infernus. XII, 28-XX. 



DoNUM consilii attribuitur beatitudini mise- 
ricordise, quare? V, 7-XX. 



DoRMivissE Dominum super cervical in navi 
dicitur, Marci, iv, 38. Ex quo notatur, quod 
aliquid commodi in viasecum deferebatur. 
VIII, 24-XX. 

DoRMiRE in lecto eburneo est resoiutum esse 
in voto castitatis. XXII, 12-XXI. 



DuBiTATio quid sit, et quomodo causetur, ct 
quotuplex ? XXVIII, 17-XXI. 



DucENTiA ad bonum increatum, bonum vir- 

tutis, et lumen veritatis. VII, 7-XX. 

Duci et agi quomodo differant ? IV, 

i-XX. 
DuciT nos Deus in tenlatione, sed non in 

tentationem. VI, 13- XX. 

DucTUS est Jesus in desertum a Spiritu sancto. 

IV, 1-XX. 



DuoDECiM sunt discipuli apte. X, 1-XX. 

DuoDECiM discipuli figurantur in duodecim 

filiis Jacob. Ibid. 



E 



Ebionitj: haeretici dicunt Ghristum habuisse 
fratres. XII, 50-XX. 



Ebrius dicitur extra briam, hoc est, mensu- 
ram bibens. XXIV, 49-XXI. 



DoTE agilitatis non est usus Dominus quan- 
do super mare ambulavit, sicut neqne 
subtilitatis usum assumpsit in nativitate. 
XIV, 2o-XX. 



EccLEsiA est area quam Christus permunda- 

bit. III, 12-XX. 

EccLESiA quomodo fundetur in Apostoiis ? 

X, 1-XX. 
EccLEsiA Apostolica sancta est, et habet 

quatuor. XVI, 18-XX. 

Ecclesij: claves quae sint ? XVI, 19-XX. 

EccLESiJE sententia timenda est valde. 

XVIIl, 19-XX. 
EccLESTA dicitur ager, et est unus. XXIV, 

40-XXI. 



264 INDEX RERUM 

EccLESiA ad hoc liabet aurum, ut distribuat Elegit Dominus piscatores, non nobiles, non 
pauperibus. XXIV, 45-XXI. lilteratos. IV, 18-XX. 

ECCLESIA3TICA bona qui petunt, sere sonante 

significantur. XXI, 12-XXI. 

Emmanuel, nobiscum Deus. I, 18-XX. 

EcLiPsis tempore Passionis et mortis Christi 

qualis fueril ? XXVil, 4S-XXI. Emutilantes se sunl irreguiares. V, 

29-XX . 

Edulium hominis Iriplex. VI, H-XX. 

T^ ', ^ ^.i r^^r^ic T?n/.Viar;eiifp Ens primum, simplex, fontale et immutabile 

Edulium compositum est panis Eucnarisiiee. t' ? i > 

., ., perfectissimum quomodo Deus sit ? 

VI, 9-XX. 
Ens est nomen Patris. Ibid. 

Effectus tres peccati notantur. IV, i7-XX. 

Erroris causa tangitur dupliciter. XVI, 
Efficacia Baptismi Christi. III, H-XX. 17-XX. 

Errore tangi et errore duci difTerunt. 
XXIV, 24-XXI. 



Ejecit Christus spiritus immundos verbo. 
VIII, 16-XX. 



Eruendus an sit oculus ? V, 29-XX. 

Eruitur oculus dupUciter. Ibid. 



Elefmosyna praecipilur, cui, et quomodo sit 

danda, et quibus circumstantiis ? V, 

42-XX. EsAU significat illos, qui ex spiritu ad con- 

ELEEMOSYNAMinnuit voluntariam esse. VI, cupiscentiam mutantur. 1, 2-XX. 

2-XX. 
Eleemosyna unde dicatur ? Ibid. 

ELEEMOSYNAan sitdanda ? Ibid. Esuriit Chrislus quando voluit. IV, 2-XX. 

Eleemosynam faciendimodus verus tangitur. Esurire justitiam, et sitire justitiam diffe- 

VI, 3-XX. runt. V, 6-XX. 

Eleemosyna cur vocatur omnia gratia ? 

Ibid. 
Eleemosyn^ perfectio unde sit? Ibid. EucnARisTiiE panis quod efficax, et quomo- 

Elemosyna quomodo debet esse in abscon- do sumitur ? VI, 11-XX, 

dito ? VI, 4-XX. Eucharistia sanctum sacrans. VII, 6-.XX. 

Eucharisti^ cibus quomodo confeclus ? 
XI,28-XX. 
Electi ad mililiam non sunt permissi uxo- Eucharistia quibus adminislranda ? XII, 

res videre. VI, 10-XX. 4-XX. 

EucHARisTiiE Sacramentum quare coena ul- 



INDEX UEKUiM 205 

tima complela inslilulum ? XXVI, Exauditio oralionis qualuor exigit. VI, 
26-XXI. 13-XX. 

ExAUDiT Deus semper suos quando oralio 
est ad salutem. Ibid. 

EuGE est interjectio aggratulantis. XXV, 

21-XXI. 

EuGE multiplices notat affectus in sacra Excjscationis Deus non est causa, sed illu- 

Scriptura. XXV, y3-XXI. minationis. XI, 55-XX. 

ExciECATiONis meritum obslinalorum unde 

veniat? XIII, 14-XX. 



EuNUcni in triplici gradu ponuntur. XIX, 
12 XX. 



Evacuatur aliquid dupliciter: vide quomodo 
Lex vetus evacuetur? V, 17-XX. 



ExcELLiiNTiA scicnliae esl in tribus. XXlIl' 
34-XXI. 



ExciDiTUR arbor duplici de causa. III, 
17-XX. 

EvANGELiSTARUM primus cur ponitur Mat- 
thaeus ? In argumentoS. Iliero- 

"ynii' ExcoMMUNiCATioNis vi rapicnles non suum, 

EvANGELiST^ trcs intermittunt facta Ghristi cum latronibus conveniunt. XXI. 

unius anni : quae solus Joannes ponit, eo 13-XXI. 

quod ultimo scripsit. IV, 12-XX. 

EvANGELiSTARUM concordia circa enumera- 

tionem et vocationem Apostolorum. X, Excutite pulverem de pedibus vestris, multi- 

2 et seq.-XX. pliciter exponitur. X, 14-XX. 

EvANGELii in littera tria sunt cognoscenda. 

In argumento S. Hieronymi. 
EvANGELiUM in omnibus abundat a Prophe- Exempla duo ponuntur quomodo lentatio sit 

tia. I, 23-XX. a Deo, et quomodo a tentato. VI, 13-20. 

EvANGELii Doctor non debet in uno loco se- 

dere. IV, 23-XX. 

Evangelium est bonum nuntium quod ducit Exercenssc dignus est cibo et veste. VI, 

ad regnum. Ibid. 30-XX. 

Evangelium secundum finem differt a lege 

Moysi. X,7-XX. 

EvANGELiciE veritatis auctoritas humanis est Exeundum est usque ad Joannem. Vide 

omnibus anteponenda. XV, 3-XX exeuntium triplicem diversitalem, et 

Evangelizare non debetis ut manducetis. quid signiticent. XX, 1-XX. 

VI, 33-XX. Exitus patrisfamilias ad condncendum ope- 

rarios qui et quot, et quid significent ? 

Ibidem. 
ExALTATio seminis Patriarcharum, ad quam 

duo exiguntur. I, 5-XX. 



266 



INDEX RERUM 



ExpoNi quomodo debeat sacra Scrlptura 
docet Dominus. XXVIII, 20-XXI. 

ExpROBRAT tribus generibus hominum Do- 
minus. XI, 21-XX. 



F 



if/nis, non autem si cum causa. V, 

22-XX. 
Fatu^ virgines quomodo non sumpserunt 

oleum ? XXV, 3-XXI. 

Fatuitas quid sit ? XXV, 2-XXI. 

Fatuitas est virginis, accipere gestum me- 

retricis. Ibid. 

Fatuum dicere illum quem Deus sale sapien- 

tise condivit, furor non modicus est. 

V, 22-XX. 
Fatuus quis dicatur ? Ibid. 



Facere, etagere, etoperari, quomodo diffe- 
rant ? XXV, 16-XXI. 

Facta post magna docet Christus ad humi- 
litatem confugere. XIV, 12-XX. 



Febris quid sit, et quomodo causetur ? 
VIII, 14-XX. 



Felicitas difTert a virtute et beatitudine. 
Facies hominis secundum totum librum V, 3-XX. 

Matthseo convenit. I, 1-XX. Felix quis sit ? Ibid. 



Falsus Propheta dicitur dupliciter. VII, Fermenti natura significat charitatem. 

17-XX. XIII, 33-XX. 

Falsi Prophetee Simon Magus, Theodas, Fermentum erroris et corruptionis quid sit ? 
Judas Galil8eus. XXIV, 5-XXI. Ibidem. 

Fermentum significat hseresim Pharisaeorum . 
XVI, 6-XX. 
Familia est multitudo ex uno exorta et ab Fermentum dicitur perversa doctrina, ergo 
uno denominata. X, 25-XX. Calholica dicitur /jan<s. XVI, Il-XX. 



Famis discipulorum spicas vellentium quse Festuca dicitur subditus : quare non ponit 
fuerit causa ? XII, 1-XX. festucam in judice ? VIII, 3-XX. 



Farina significat virtutis innocentiam. Fibula datur regibus ad quid, et quid signi- 



XIII, 33-XX. 



ficet ? 



VI, 10-XX. 



FASTUMinterdicitChristushis qui prsesunt. ^icus quatuor habet quando bona est. 

XX, 26-XX. ^"' ^^'^^- 

Ficus fructum facit duplicem. XXI, 

19XXI. 

Fatue dicens sine causa, reus erit gehennx Ficis quare a Christo maledicta ? Ibid. 



INDEX RERUM 



267 



FiDEM propriam quare paralyticus habuit ? 

Nota ibi de fide propria et aliena IX, 

2-XX. 
FiDEi fuit debilis infirmus curatus : quod 

notatur ex hoc quod dicit : Confide. 

Ibidem. 
FiDEs salvam fecit mulierem et Ghrislus, sed 

differenter. IX, 22-XX. 

FiDEi cur attribuuntur miracula, non spei, 

vel charitati ? VIII, 13 et IX, 29-XX. 

FiDEi lumen absconditur a sapientibus. 

XI, 25-XX. 
FiDEi verbum habet proprietates sinapis, et 

fides quomodo potest omnia, et quomodo 

fidei subjectum est prima veritas ? 

XVII, 19-XX. 
FiDEM Apostolos non habuisse arguitur ex 

hoc quia nou ejecerunt montes in mare. 

XXI, 21-XXI. 



FiLius noster, quare non dicimus in oratione 

Dominica, sed Pater noster ? VI, 9-XX. 
FiLius non petit nisi quod est ad honorem 

patris. Ibid. 

FiLiUM David vocaverunt Christum propter 

quatuor. IX, 27-XX. 

FiLio Dei quomodo omnia tradita sint a 

Patre ? XI, 27-XX. 

FiLius qua notitianoscatPatrem,etquomodo 

nemo alius ? Ibid. 

FiLius fabri dicitur Ghristus. Xlll, 

55-XX. 
FiLiuM hominis quem dixerunt, et quibus 

motivis movebanlur ? XVI, 13-XX. 

FiLii omnes adoptantur in Dei Filio. XVI, 

16-XX. 
FiLiuM occidit et comedit mater. XXIV, 

19-XXI. 
FiLii duo in vineam missi quid significent ? 

XXI, 28-XXI. 



FiGURA partus Virginis. I, 18-XX, 

FiGURA Baptismatis. III, 6-XX. 

FiGURA numeri Apostolorum. X, 1-XX. 

FiGURAT^ quomodo sint Apostolorum voca- 
tiones ? IV, 21-XX. 



FiLius David est Ghristus propter regnum, 

et Abraham propter sacerdotium. I, 

1-XX. 
FiLius David dicitur Christus prius, et 

postea Abraham propter diversas ratio- 

nes. Ibid. 

FiLius Melchisedech an deberet dici Jesus in 

genealogia ? Ibid. 

FiLius David et Abraham quare dicitur 

fuisse Christus potius quam aliorum ? 

Ibidem, 
FiLios et patres legales Lucas frequenter 

ponit in genealogia, quare ? I, 15-XX. 
FiLios quatuor reliquit Herodes. II, 

22-XX. 
FiLii Dei quomodo nunc simus per graliam, 

et postea per gloriam ? V, 9-XX. 



FiMBRiAs magnificare quid sit ? 
5-XXI. 



XXIII, 



FiNALis impoenitentia quomodo sit peccatum 
in Spiritum sanctum? XII, 31-XX. 



FiNis quadruplex. In argumento 

S. Hieronymi. 
FiNis Evangelistse Malthaei triplex. Ibid. 
FiNis alius est operis, et aiius intentionis 

Ibidem. 
FiNis studentium et legenlium in Evangelio. 

Ibidem. 
FiNis baptismatis Joannis. III, U-XX. 

FiNis simpliciter est Ghristus, et est finis 

conjungens nos fini ultimo. XIII, 

4o-XX. 

Fletus quomodocausetur, et quot ad ipsum 
exigantur, et quomodo sit in inferno, et 
quomodo non ? VIII, 12-XX. 



268 



INDEX RERUM 



Flos quare dicitur Jesus ? I, 18-XX. 

Flos quomodo dicilur Ciiristus ? II, 
23-XX. 



FoNs quare dicitur Virgo Maria ? I, 23-XX. 
FoNS vilse estPaler, Filius, Spiritus sanctus. 

XVI, 16-XX. 
FoNs fundens vitam esl Deus Paler. VI, 

9-XX. 
FoNTALiTATE causalitatis suse Deus inebriat 

omnia bonis suis. Ibid. 



FoRAMEN acus dicebantur portulae parvae in 
muro Jerusalem. XIX, 24-XX. 



FoRMA Sacramenti Corporis Christi ponitur. 

XXVI, 26-XXI. 
FoRMA Sacramenti Sanguinis Christi poni- 

tur. XXVI, 28-XXl. 
FoRMAM Baptismi nulli licet mulare. 

XXVIII, 19-XXI. 



FoRNlCATio prohibelur. V 28-XX. 

FoRNiGATio pro adulterio ponitur. V, 
32-XX. 

FoRNicATRix et meretrix quomodo differant? 
XXI, 31-XXI. 



FoRUM ponitur pro theatro, quare ? 
16-XX. 



XI, 



Fractis speciebus Sacramenti, Corpus sub 
qualibet specie manel integrum. XXVI, 
26-XXI. 

Quare Frangitur in tres partes hoslia ? 
XXVI, 26 XXI. 



Frater tuus si habet aliquid adversus te : qua- 

re non dicit, tu adversus illum ? V, 

23-XX. 
Fratres Christum habuisse dicunt quidam 

haerelici. XII, 49-XX. 

Frater dicitur multis modis : de hocdantur 

versus. Ibid. 

Frater quis dicatur quando dicitur, Quiira- 

scitur fratri suo ? V, 22 -XX. 



Frigiditas inducens somnum, ex tribus cau- 
sis provenit. I, 20-XX. 

Frigus quare debetur damnatis in inferno ? 
VIII, 12-XX. 

Frigus et calor in inferno affligunt non in 
ratione qualitatum elementarium. ibid. 



FflUCTUS studii Evangelii duplex. In 

argumento S. Hieronymi. 
Fructibus cognoscuntur Prophetee falsi, et 

qui sunt fructus illi? VII, 16-XX. 

Fructus mali sunt indelectabiles, pestiferi, 

et inutiles. VII, 17-XX. 

Fructum centesimum quomodo faciant vir- 

gines ? Xlil, 8-XX. 

Fructum sexagesimum quomodo faciunt vi- 

duse, et trigesimum conjugati ? Ibid. 
Fructus quare inter virtutes attribuitur po- 

tius continentiae ? Ibid. 

Fructum ficus facit duplicem. XXI, 19-XX. 



Frutex, herba, germen, olus, arbor diff^erunt 
in eadem specie plantse. XIII, 3o-XX. 



Fugere debere eum in ^gyplum qui natus 
est de Spiritu sancto, videtur mirabile. 
II, 13-XX. 

Fugere quare debuit Jesus potius in ^Egyp- 
tum quam in aUum locum ? Ibid. 

Fugere quando liceatPraedicatori, etquando 



non 



X, 23-XX. 



INDEX RKHUM 



209 



FuLGEBUNT justi skut sol : quomodo expoiii- 
tur de dotibus bealorum ? XIII, 43-XX. 

FuLGUR et fulgor quomodo differunt ? 
XXIV, 27-XXI. 



Gallus anlequam cantet, Ircs Kvangelislfe 
dicunt Petrum negalurum : Marcus, an- 
tequam bis ; vide concordiam. XXVI, 

34-XXI. 

Gallus quare cantet in nocte ? Ibid. 



FuNDATUR Ecciesia in Apostolos. 
t-XX. 



FuNDi bona disposilio. 



X, 



Gaudium est difTusio animse in conceptione 
et adeptione boni. V, 12-XX. 



XIII, 8-XX. 

Gehenna est pcena acerba a judice inQicta. 
V, 22-XX. 
FuROR est non modicus dicere fatuum Hoc nomen, Gehenna, in veteribus libris 
illum quem Deus sale sapienlife condivit. non legilur, sed a Domino est imposilum 
V, 22-XX. X, 28-XX. 



FuTURUM est ut Herodes quserat puerum : ar- 
guiturcontra. II, 13-XX. 



Genealogiam Glirisli quare incepit ab Abra- 

ham, etnon Adam. I, 2-XX. 

Genealogia quam Lucas ponit, ad quid sit ? 

I, 1-XX. 
Genealogiam Christi non texit Lucas sicut 

Matlhaeus. I, 2-XX. 

Genealogia nulla per fceminas texi potuit. 

I, 16-XX. 



Gabaonit^, proclives iniqmtate. 
10-XX. 



X, 



Galil.ea locus communis, in quo conve- 
niebat Christura iniliare suam praedicatio- 
nem. IV, 12-XX. 

Galil-E^ erant duse parles. IV, 13-XX. 

Galil^ei dicebantur omnes credentes. IV, 
16-XX. 



Gallicinium, qu9e hora noctis dicatur ? 
XIV, 2o-XX. 



GENERAREimpotenspater, adoplare non pot- 

est. XVI, 16-XX. 

Genuit quare dicitur in genealogia ? I, 

16-XX. 
Generatio Ghrisli est facta, ut in nobis per- 

ficiat regenerationem. I, 1-XX. 

Generatio passiva Christi et activa nostii 

significalur cum dicitur : Liber gcneratio- 

tiis, sed differenter. Ibid. 

Generatio Chrisli describilur dupliciter. 

I, 2-XX. 
Generationes quadraginta duee, quare po- 

nuntur in genealogia Christi a Matthaeo ? 

I, 17-XX. 
Generatio Christi etiam humana est ineffa- 

biiis. Ibid. 

Generationis et conceptus Christi sincerita- 



270 INDEX RERUM 

tem tangit, et ponit septem ad eam perti- Joannis, cujus Ires ponunlur causae. 

nenlia. I, 18-XX. III, 6-XX. 

Generatio temporalis et aeterna quomodo Gratia omnis cur vocatur eleemosyna ? 

conveniant et differant ? Ibid. YI, 3-XX 

Generatio multiplex, et quomodo Ghristi Gratias debemus agere in passionibus. 

generatio se habeat ad alias ? Ibid. YI, 3-XX. 

Generatio Chrisli refertur ad noslram re- Gratle Christi plenitudo dicitur quadrupli- 

generationem. III, 1-XX. citer. XXVI, 27-XXI. 

Generatio quare dicitur mala, quare adul- Gratiarum actio quid sit ? XI, 2o-XX. 

tera ? XVI, 4-XX. Gratiam remissionis peccatorum significant 

Generatio petens signum a Domino, qualis et continent Sacramenla. XIV, 20-XX. 

fuerit? XII,39-XX. 

Gratis accepisds, gratis date, intelligitur tri- 
Genitalia membra quare erunt in resurre- pliciter. X, 8-XX. 

clione ? XXII, 30-XXI. 

Gubernatio officiorum coelestiumin Ecclesla 
Gentes immundse sunt, et significautur per dicitur regnum coelorum. XI, 2-XX. 

canes. X, 5-XX. 

Gutta aquae in calice vino mixta sufficit. 
Genu quare curvatur Deo ? XVII, 14-XX. XXVI, 27-XXI. 

Genuflexio est proprie ad humanitatem, 
prostratio ad deitatem. Ibid. 

H 

Germen, herba, frutex, olus, arbor differunt 
etiam in eadem specie plantse. XIII, 

gc>_Yv 

IIabetur vir a muliere, et mulier a viro. 
I, 18-XX. 

Gladii duo quos habet Ecclesia. X, 10-XX. 

H^MORRnoissA unde dicatur? IX, 

20-XX. 
Glossa Augustini de resurrectione et appari- 
tionibusChristi commendatur. XXVIII, 
15-XXI. HjEreditas Christi duplex. XXI, 38-XXI. 



Granum sinapis minimum est. XIII, H^resis nova confunditur, quee dicitaliquos 

32-XX. repelli posse ab auditu sacrse doctrinse. 

V, 15-XX. 
HiEREsis significatur per leprosum. X, 

Gratiam nullam conferebat Baptismus 8-XX. 



INDEX RERUM 



271 



H^RESisPharisseorum, qualis fuerit? XVI, 

6-XX. 

HiERESis Sadduccoorum, qualis fuerit? Ibid. 

H.EKESES sunt porlae inferi. XVI, 18-XX. 

HiERETici Helvidiani dicentes Spiritum san- 
ctum Patrem Christi, secundum tempora- 
lem generalionem, mentiuntur. I, 

18-XX. 

HyERETici quidam nolentes petere nisi terroe- 
nascenlia. VI, 11-XX. 

HuERETici quomodo dicuntur lupi rapaces ? 
VII, lo-XX. 

Hereticos quomodo Chrisluscuret? VIII, 

n-xx. 

H.ERETICUM quomodo leprosus significet ? 

Ibidem, et X, 8-XX. 
H.ERETicus Porphyrius arguit Mattheeum de 

levitate. IX, 10-XX. 



Helvidius hsereticus dicit virglnem plures 
filios concepisse. I, 18-XX. 



Her et Onan frater suus quare non comme- 
morantur in genealogia Ghristi ? I, 

3-XX. 



Herodes quarc turbatus fuil ex adventu 

Magorum? II, 3-XX. 

Herodis dolosa de inquirendo puero simula- 

tio. II, 7 et 8 XX. 

IIerodes quare et quando inlerfecil pueros, 

et quare se putavit illusum? II, 10-XX. 
Herodis crudelitas comparatur crudelitati 

Pharaonis. Ibid. 

Herode defuncto quare Angelus dixit, De- 

functi sunt guiquaerebant, etc. ? II, 

20-XX. 
Herodes reliquitquatuor filios. II, 22-XX. 
Herodes quis luit qui tenuit Joannem, et 

occidit Jacobum? XVI, 1-XX. 

Herodes seipsum accusat. XIV, 2-XX. 

Herodi quomodo dicere potuit Joannes, Non 

licet tibi habere uzorem, cum tamen fuit 

alienigena? XIV, 4-XX. 

Herodes fuit turpis in causa jurandi, stul- 

tus in jurando, et impius in reddendo. 

XIV, 7-XX. 
In juramenlo Herodis tria considerantur. 

Ibidem. 
Herodis corruptioest occulte insidiari Chri- 

sto. XVI, 6-XX. 

Herodi persuaserunt Judeei ut occideret 

Joannem. XVII, 12-XX. 



Herba, olus, germen, arbor, frutex, quo- Herodiani quare dicantur qui missi fuerunt 



modo difTerant etiam in eadem specie 
plantse? XIII,32-XX. 

Herb^ quae creverunt sub fimbriis figurae 
Ghristi,eamdem habuerunt virtutem quam 
fimbrise Christi : narratur. IX, 22-XX. 



a Judaeis adChristum tentandum? 
16-XXI. 



XXII, 



Herodias erat filia Arethae. 



XIV, 3-XX. 



Herodes quare plurimos libros combussit ? HiSTORiAnulla authentica invenitur de Abiud 

I, 13 et seq.-XX. usque ad Joseph. 1, 13 etseq.-XX. 

Herodes 8ub quo natus est Christus, non Historia de interfectis pueris ab Herode 



fuit tetrarcha, sed totam tenebat regni 
monarchiam. II, 1-XX. 

IIerodis dierum mentionem quare facit Mat- 
thaeus, non autem Augusli Ccfisaris ? 
Ibid. 



narratur. II, 16-XX. 

HiSTORiAM non ordinat Matthaeus secundum 

quod gesta est. XII, 1-XX. 

HiSTORiA destructionis Judeeae et Jerusalem 

ponitur. XXIV, lo-XXI. 



272 



INDEX RERUM 



Hoc, quid demonslret in forma consecratio- HoKREUMunum commune est in coelo, quam- 
nis corporis Chrisli ? XXVI, 26-XXI. vis mansiones mullse sint. XIII, 

30-XX. 



HoMO liberalur a malo Iribus raodis et per 

triaadjutoria. VI,13-XX. 

HoMO se exercens, dignus est cibo et veste. 

VI, 30-XX. 
HoMO malus est pejor omni animali in duo- 

bus, et nocivior in uno, diabolo. X, 

17-XX. 
HoMo numquam polest esse perfeclus nisi 

capiatDeum. XI, 28-XX. 

HoMo triahabet tempora. XIII, 3-XX. 

HoMO inimicus quare dicitur diabolus ? 

XUI, 28-XX. 
HoMO non potest facere doctrinam ex se. 

XV, 9-XX. 
HoMO rex, qui fecit nuptias filio, qualis fue- 

rit ? XXII, 2-XXI. 

HoMiNi cum debilissimus sit, quare fortissi- 

ma imperantur? VH, 7-XX. 

HoMiNi nihil melius fieri potest quam quod 

divinus sit. XXII, 2-XXI. 

HoMiNES qui mirati sunt, quando Christus 

imperavit ventis et mari, an fuerint in na- 

vi ? VIII, 27-XX. 

HoMiNUM duo genera quibus non est pryedi- 

candum. X, 5-XX. 

HoMiNUM tribus generibus exprobrat Domi- 

nus. XI, 22-XX. 

HoMiNUM tria genera in quibus continetur 

tota hominum universitas. XXIV, 

40-XXI. 



IIoRTus conclusus quare dicitur Virgo Ma- 
ria ? 1, 23-XX. 



HosANNA, hoc e?t, obsecro, salva : composi- 
tum ex integro et corruplo. XXI, 

9-XXI. 



HosPEs dignus tria habet in se. I^ 11-XX. 



HosTiA quare frangitur in tres parles? 
XXVI, 26-XXI. 



HuMANis omnibus veritas Evangelica est an- 
teponenda. XV, 3-XX. 

HuMANUM est fluere pietate in proximum. 
XXV, 35-XXI. 



HuMiLiARi debemus corde, opere et ore. 

XXIII, 12-XXI. 
HuMiLiTAs in imo stans, firmo stat pede. 

XVHI, 2-XX. 
HuMiLiTATEM tria custodiunt. XXIII, 

12-XXI. 
HuMiLis innocentiae doctrina quae decet hu- 

milem doctorem. XVill, 3-XX. 



HoR^ diei et noclis duodecim, et quomodo 

horse noctisvocentur? XIV, 2o-XXI. 

HoR^ quibus paterfamilias exit conducere 

operarios, quce sint, et quid significent? 

XX, 1 et seq.-XX. 
HoRA tertia stantesotiosi quare a patrefami- 

lias non reprehenduntur ? Ibid. 

IIoRA mortis Christi, et de hoc concordia 

Evangelistarum. XXVH, 45-XXI. 



HuR occiderunt stupis. 



XXI, 35-XXI. 



Hypocrisis semper mendax est. VI, 16-XX. 

Hypocrisis perversitas triplex. XXIII, 

13-XXl. 

Htpocrita quasi subresponsor. VI, 2-XX. 

Hypocrita unde dicitur? Ibid. 



HDEXRERUM 273 

MPERANruR liomini forlissima licet debilissi- 
mussit. V1I,7-XX. 



Impetum naturaepraevenit Spiritussanctus in 
Chrislo. IV, 1-XX. 



Ide.e omnium faclorum splendent in verbo 
Dei. IV, 4-XX. 



Impoenitentia finalis quomodo sit peccatum 
in Spiritum sanclum? XII, 31-XX. 



Impugnatio agnitae veritatis vocatur hoc pec- 
catum. ibid. 



Idololatriam quare diabolus inlroduxit ? 

IV, 9-XX. 
Idolum non fuit in lemplo, quod non corrue- Incitativa tentationum qneedam extra nos, 

ret dum Jesus puer intravit .^gyplum. qusedara in nobis. IV, 1-XX. 

II, 13-XX. 
Idolum abominalur omnis liumana ratio. 

XXIV, I5-XXI. Inconttnentia fatuitas dicitur. XXV, 

2-XXI. 

Ignis unde habebit actionem purgationis 

mundi innovandi? V,18-XX. Incredulitas dicitur dupliciter, et quomodo 

Ignis quomodo possit agere in animam et Apostoli fuerunt increduli? XVII, 

Spiritum? Ibid. 19-XX. 

Ignis cur semper incendit existentes in in- 
ferno? VII, 23-XX. 

Indifferens et otiosum differunt. XII, 

36 -XX. 

Illuminationis Deus causa est, sed non ex- 
caecalionis. XI, 26-XX. 

Illuminatio quatuor ficit. XVI,8-XX. Individuitas inter virum et mulierem quo- 

Illuminari incipiunt d s p . Ibid. modo causetur ? 1, 18-XX. 



Illusisse quare Magi Heiodi dicuntur, et Inducatne Deus aliquem in tentalionem ? 

quare Herodes sic pi iavit ? II, 16 XX. VI, 13-XX. 
Illudere alicui, bonorum virorum non est. Induci in tentationem quid sit ? Ibid. 

Ibidem. 
Illusio Christi conficiebatur ex tribus. 
XXVI, 67-XXI. iNDULGENriA quid sit, et quot requiranlur 

ad indulgonlias conforendas ? XVI, 

19-XX. 
xxt 18 



274 INDEX RERTJM 

iNDULGENTiAsconsequendoquanlum oporteat In injuria nostra decet nos esse patienles, 
dare? XVI, 19-XX. sed nullo niodo in divina. IV, 

Indulgentiis stanlibus omnibus causis totum 10-XX. 

remittilur. Ibid. Injuria potest repelli pluribus modis. VI, 

12-XX. 

Infantes quomodo laudare possunt ? XXI, 

16-XXI. Innocentia, simplicitas, mansuetudo, in ove 

et homine difTerenler. XII, 12-XX. 

Infelix, infelicior, infelicissimus quis sit? 

V, 3-XX. Innovandus quod sit mundus, et quomodo, 

et ad quam speciem, et an tolus, etc. ? 
V, 18-XX. 
Infirmus quis dicatur? V, 40-XX. 

Infirmitatibus tribus adjutoria tria compo- 

nuntur. VI,13-XX. Insignia regalia qnibusChristum deriserunt. 

Infirmitatem triplicem incurrit homo per XXVII, 28 XXI. 

malum seu peccatum. Ibid. 

Infirmitates et tentationes conlingunt quin 

que modis. IX, 2-XX. Institutio Sacramenti Eucharistise perfici- 

Infirmitas et languor quomodo difTeranl? tur octo. XXVI, 26-XXI. 

IX, 35 etX, 1-XX. 
Infirmitas impediens, a bono retrahens quo- 

tuplex? X, 8XX. Instrumenta uUionisetira judicis. XXII, 

7-XXI. 

Inflictio poenaeduplex. VII, 23-XX. 

Intellectus bonos et memorias quee faciant ? 
V, \'XX. 
Influentia primi parentisexceditinfinitatem Intellectus est Iocus specierum. VI, 

maris. VI, 9-XX. 9 XX. 

Intellectus in anima et verbum ejus habent 
se sicut pater et filius in divinis. XI, 

Inimicis benefacere prsecipit lex, V, 27-XX. 

"^^-XX. Intelligere divina non possumus nisi sensi- 

Inimicos diligere pra^cipitur. V, 44-XX. bilibus coaplata. XIII, 1-XX. 

Inimicus ho7no quomodo dicitur diabolus? Inteiligibilibus studens quare facilius fit in- 

XIII, 28-XX. telligens? XI, 28-XX. 



Iniquitas abundat dupliciter. XXIV, 9-XXI; Intempestum quee hora noclis vocetur? 
Iniqui judices minus experiuntur de miseri- XIV, 25XX. 

cordia relaxanle quam alii peccatores. 

VII, 1-XX. 



INDEX RRRUM 



275 



iNTicNTA qualiior in Evangelio Mallhoei. 

In argumenlo S. Ilieronymi. 
Intentio legislatoris duplex. V, 22-XX. 

Intentio dicitur oculus dexter, qiiare? 

VI, 22-XX. 
Intentio est voluntas cum fine secundum 

Augustinum. Ibid. 

Intentionis usus est sicut usus lucernse. 

Ibidem. 



Inventa est in ulero hnbens de SpirUus san- 
do : ha3C lociitio polest csse composila 
vel divisa. i, 18-XX. 



Invidentia fraternae gralifn quomodo sitpec- 
catum inSpirilum sanctum ? XII, 

32-XX. 



NTERR0GAS3E Pharisoeos Christum an liceat 
Sabbalo curare, dicitur Matthaei, xir, 10 : 
et Luciie, vi, G, dicitur Christus eos inter- 
rogasse. XII, 10-XX. 

Quare interrogavit Dominus non ignorans? 
XVI, 13 -XX. 



Intitulat Evangelista Matthseus librum 
suum, qiiod sil de generalione Jesu Chri- 
sti. I, 1-XX. 



Intrare regnum coelorum vel non, el esse 

in regno coelorum, vel non, difTerunt. 

V, 20-XX. 
Intrarb in tentationcm quid sit? VI, 

3-XX . 
Intrare oportet nos ad vitam per angustam 

portam. VII, 13-XX. 

Non intratuk in regnum ccelorum nisi per 

observalionem justitiee et legum. VII, 

21 -XX. 
Intrare in regnum coelorum est continuis 



profectibus proficisci. 



V, 20-XX 



Chrislus a nullo invitatus. XXI, 17-XXI. 



Invocatio perfecta perficitur ex tribus. 
VII, 21-XX. 



lOTA quare Dominu? nominavit, et non iod 7 
quid significet iola ? V, 18-XX. 



Ira quid sit? et dicuntur tria in gradibus 
iree, et tria in poenis irse. V, 22'XX. 

Iha duplex, passio et propassio. Ibid. 

Ira qusedam est per zeluai, qugedam per vi- 
tium, et quomodo ita per zelum sit ma- 
gistra disciplina3 ? Ibid- 

Ira judicis etinstrumenta ultionis. XXII, 
7-XXI. 



BAsciTUR fratri suo qui sine causairascitur: 
et qui eum corrigit, non peccat. V, 

22-XX. 



IsAiAS Propheta occisus ligneaserra. XXI, 
35-XXI. 



Introitus ad vitam redemptionis EcclesisB 
ad vitam gratise, ad vitam gloriee. VIII 
13-XX. 

Introitus ad perdilionem duplex. Ibid. 



270 



TNDEX RERUM 



Jejunium cur non habuerunt dlscipuli Do_ 
mini. IX, 14-XX. 

Jejunium triplex : sanctificativum, contrista- 
tivum, laetificativum. IX, 15XX. 

Jejukium quod fil in feria quarla, fit in ho- 
norem passionis, quia traditus et venditus 
estChristus. XXVI, 13-XXI. 



Jacobus devovit jejunium donec vidisset 
Chrislum resurrcxisse. IX, 13-XX. 

Jacobus et Joannes fuerunt consobrini Do- 
mini. ^' ^-^^- 

Jacobus minor quare fraler Domini sit ap- 
pellatus? IJ^if^- 



Januam clausam faluis virginibus quare 
sponsusnon aperit? XXV, 12-XXI. 



jEcnoNiAs de quo in genealogia, an fuerit 
unus vel duo? I. H-XX. 



Jejunant repleti, avari, hypocritee, differen- 

ter. VI, 17-XX. 

Jejunant justus, medicus, simulator, ava- 

rus. Ibid. 

Jejunatur sabbalo in honorem Virginis. 

XXVI, 15-XXI. 
Quare jejunaverunt Moyses et Apostoli? 

IX, 15-XX. 
Jejunavit Jacobus donec videret Christum 

surrexisse. Ibid. 

Jejunando a quibus abslinendum est, et 

quare non a vino ? VI, 16 et 17-XX. 

Jejunantibus quarc non prohibeotur legu- 

mina? Ibid. 

Jejunantes quomodo debeant ungere caput, 

et faciem lavare ? Ibid* 

Jejunii praiceptum affirmalivum, non obli 

gat ad semper. Ibid. 

Jejunii lempus. I bid 

Jejunium debel nobis esse volunlarium. 

Ibidem. 



jEREMijEquare attribuilurtestimonium, quod 
in eo non invenitur ? Hieronymi, Au- 
guslini, et auctoris de hoc loco difficili 
sententia? XXVII, 9-XXI. 



jERicno interpretatur defectus. XX, 29-XX. 



Jerusalem quare dicitur civitas sancta ? 

IV, 3-XX. 
Jerusalem, Jerusalem : geminatio notat com. 

passionisafTectum. XXIII, 37-XXI. 

Jbrusalem et Judsese destructio. XXIV, 

15-XXI. 
JiiRUSALEM fuitlocussolemnis et sacerdotum 

el religionis. XVI, 21-XX. 



Jesse cur non nominatur in genealogia Isai 
nomine proprio? I,3-XX. 



Jesus quomodo sit Salvator, et quomodo 

sit nomen nalurse? I, 1-XX. 

Jesus quare non assumpsit nostram natu- 

ram in sexu foemineo? I, SJl-XX. 

Jesus quomododicalur flos? II, 23-XX. 

Jesus cum sit nomen naturse, quare dicitur 

Matlhsei, i, 21 : Vocabis, etc. I, 21-XX. 
Hoc nomen Jesus, tripliciter consideratur 

secundum tria quse sunt in ipso. Ibid. 
Jesus cum non nascatur Joseph, sed beatae 

Virgini, quare non injungit nominisimpo- 



silionem beatcc Virgini? 



Ibid. 



INDEX RERUIM 



277 
XIV, 



JeoUS quare fugere debuil in iEgyptum? Joannis occisio describitur. 

II, 13-XX. 3etscq.-XX. 

Jesus quando rediil ex /Egypto Nazarelh, Joannes Baplista ubi sepultus sit? XIV, 

fuit septem annorum. III, 13-XX. 12-XX. 

Jesus duclus esl in desertum a Spiritu san- Joannis morlem persuaserunt Judaei Herodi. 

cto. IV, 1-XX. XVI, 12 XX. 



Jesus Nave quare non ponilur in tilulo ge- 

neralionis JesuChrisli? I, 1-XX. Joanni quandoGhrislus dixit, Calicem meum 

bibetis. XX, 23-XX. 



JoANNES incepit prsedicare, cum esset trigin- 

ta annorum. III, 1-XX. 

JoANNis Baptistce commendatio. III, 

3-XX. 
JoANNES commendatur a vilee perfeclione. 

IM, 4-XX. 
JoANNEs quare dicitur Baptista a baptismo 

suo, non autem Petrus, vel Paulus? III, 

6-XX. 
JoANNES reprehendit Pharisseos et Saddu- 

cseos. III, 7-XX. 

JoANNEs Baptista quo tempore sit incarcera- 

tus, et quando decollatus ? III, 

la-xx. 

JoANNEs in quo est gratia, signiQcat mini- 

strum Ecclesise, non hserelicum. Ibid. 
JoANNKs baptizare Ghristum qualiler recu- 

savit? III, 14-XX. 

JoANNEs quomodo cognovit Christum ? 

Ibidem. 
JoANNES quare dicit se debere baplizari, 

cum tamen sanctificalus fuerit in utero? 

Ibidem. 
JoANNEs et Jacobus fuerunt consobriui Do- 

mini. X, 3-XX. 

JoANNEs Baptista utrum dubitaverit de Ghri- 

sto? Xf, 2-XX. 

JOANNES quomodo non fuit arundo, vel mol- 

libus vestitus? XI, 7 et 8-XX. 

JoANNES commendatur auctoritatedoclrinse, 

et quodnon est solumProphela, sed plus- 

quam Prophela. XI, 9-XX. 

JoANNEs commendatur ab officio et perfe- 

ctione virtutis. Ibid. 



JoN.E signum fuit signum morlis Chrisli ; et 
(}uomodo inlelligitur fuisse tribus diebus, 
et tribus noclibus in corde terrse. XII, 
39-XX. 



JORAM qui nequam fuit, ponitur in catalogo 
Regum propler bonum patrem, quem ha- 
buit. I, 8-XX. 



JosEi'a a Matlhseo dicitur filius Jacob, el a 

Luca, Heli. I, 15-XX. 

JosEPH laus exprimitur in quatuor : in Dei 

familiaritate, in clarorum virorum educa- 

tione, in proposili sanctitate, et in virtulis 

commendatione. I, 18-XX. 

JosEPU vir Marise a fide sponsionis. I, 19-XX, 
JosEPU apparitio, an somnium fuerit ? I, 

20-XX. 
JosEPn quare Angelus non plene inslruxit, 

antequam veniret in agoniam dubii ? I, 

21-XX. 
JosEPH accrescens significat Chrislum. I, 

25-XX. 
JosEPH quare non commemoratur invenlus 

a Magis? II, 11-XX. 

JosEPLi quare debuit cum puero et matre 

fugere in iEgyptum potiusquam in alium 

locum? II, 13-XX. 

JosEPH quare Angelus non determinavit 

tempus, qno maneret in M^y^\o ? 

Ibidem. 



278 



INDEX RERUM 



JosEPn quare nocle, ct non die secessit in 
^gyptum? R, 14-XX. 

JoSEPH quare potius timuit ire in Judseam, 
ubi Archelaus regnavit, quam in Galilaeam, 
ubi Herodis filius regnavit? II, 22-XX. 

JosEpn quare dicitur admonilus in somnis? 
Ibidem. 



JuDAs et fratres ejus quos significeni? 
2-XX. 



T, 



JuDiciALiA legis pra3cepta qusesint? V, 

17-XX. 
JuDicio an liceat sua re[)etere? V, 40-XX. 
JuDiciuM fit multis modis, et sufficienlia, et 

qualiler liceat et qualiter non, et plura 

alia de judiciis nolantur ? VII, 1-XX. 

JuDiciUM extremum quae signa circumstenl 

et sequanlur ? XXIV, 29 et seq.-XXI. 

JuDiciuM sanclorum et cordium illorum pro- 

palatio. XXV, 42-XXI. 



JuGUM vinculi charitalis toilere debernus. 
JUDAS non credidit, quod deberent Judsei XI, 29-XX. 

Jesura inlerficere. XXVII, 3-XXI. 



315DJEM et Jerusalem destructio. XXIV, 

15-XXI. 

JuDvEAMPompeius fecit Iributariam. XVlT, 

23-XX. 
JuD^i inexcusabiles. II, 2-XX. 

JuD^os quare vocat Christus ovcs ? X, 

6-XX. 

JuD-Eiresurreclionem non credentes arguun- 
tur. XIV, 2-XX. 

JuDiEORUM destructio. XXII, 7-XXI. 

JudJlI cur dicuntur /h?ces? XXII, 8-XXI. 

JuD^i teutaverunt Christum de veritate ju- 
dicii et jusliliai. XXII, 16-XXI. 

Item, de veritale fidei et religionis. 
XXII, 23-XXI. 



Judex debet cogi ab allegalis, el quomodo 

debet esse sciens? VII, 1-XX. 

JuDicis nostri ira et instrumenta ultionis. 

XXII, 7-XXI. 
JuDiciscrimen dicitur majus duobus modis. 

VII, 3-XX. 
JuDiCEs iniqui minus experiuntur de miseri- 

cordia relaxante quam alii peccatorcs. 

VII, 1-XX. 
JuDiCARE prohibemur ut non judicemur. 

Ibidem. 



JuNCisignificant pietatem ex notitia Scriptu- 
rarum. XVI, 10-XX. 



JuRAMENTUM quid sit, et ejus necessitas et 

fiois, et quae exigantur ad juramenlum? 

V, 23-XX. 
JunAMENTi Ires comites secundum Hierony- 

mum, et quae exiganlur ad juramentum 

licitum? Ibid. 

JuRAMENiuM scmper oportel intelligiin illam 

partem in quam accipit ille, propter quem 

fit, quacumque arte verborum jurans 

ulatur. Ibid. 

JuRAMENTUM quare a jure denominatur ? 

Ibidem. 
JuRAMENTUM reddcre quid sil? Ibid. 

JuiiARE periculosum est, etassuescenslabitur 

inperjurium. Ibid. 

JuRATUR duobus modis in genere. Ibid. 
JuRARE quomodo prohibeat quando dicil: 

JSgo dico vobis non jurare omnino ? V, 

34-XX. 
JuRABANT homines per creaturas duobis mo- 

dis. Ibid. 

JuRAUE quare non debemus per coelum? 

Ibidem. 
JuRARE quare non debemus per lerram, per 

Jcrosolyman, pcr caput ? V, 3rj-XX. 



I 



f 



1NDI:X RERUM 



279 



Quarf, JURAT Ecclesia per Evangelia et reli- 
quias Sanctorum? V, 36-XX. 



JuRA et leges oequissimas, qui discunt 
propler cavillaliones causarum, foveas 
astuliarum faciunt. VIII, 20-XX. 

Jus naturale non contineri in his duobus 
mandatis oslenditur. Vil, 12-XX. 



JusTiTiA duplex : generalis, et specialis : et 

quid utraque ? V, 6-XX. 

JusTiTfAM facere, el facere justiliam justi- 

tiae modo, et appetere facere, et esurire 

justiliam et silire differunt. Ibid. 

JuSTiTiAM quomodo quis esuriat et sitiat, et 

quid sit saturari juslitia ? Ibid. 

JusTiTiA Pharisaeorum quse fuerit, et quae 

Scribarum ? V, 20XX. 

JusTiTiA dicit rectitudinem. VI, 1-XX. 

JusTiTiAMfacere coram hominibus monemur, 

sed non ut videamur ab eis. Ibid. 

JusTiTiA Pauli et justilia Ghrisli. Ibid. 

JusTiTLE secunda pars, scilicet oralio, inci- 

pit determinari. VI, o-XX. 

JuSTiTi^ et caslitati studens, facilius opera^ 

turjusta. Xt, 28-XX. 

JusTiTiA dal lucem iu merito, et ideo dat 

lucem in praemio. XIII, 43-XX. 

JuSTiTiAM rex negligere non potest. XXII, 

7-XXI. 
JusTus dicitur a justitia generali, et an Jo- 

seph fuerit justus? I, 19-XX. 

JusTis semper adest consilium divinum, de- 

ficienle consilio humano. I, 20-XX. 

JusTi fulgebunt sicut sol. XIII, 43-XX. 



Labor spiritualis et corporaUs, et quilibet 
duplex. VI,26-XX. 

LABORcausatur ex tribus. XI, 28-XX. 

Laburare quomodo tenetur homo? VI, 

26-XX. 

Laborantes labore universali possunt acci- 
pere ab illis ciroa quos laborant. Ibid. 



LAMPAsquid sit et quid significet? XXV, 

1-XXI. 
Lampades exstingui est conscientias ab in- 

terni bonilumine destitui. XXV, 8-XXI. 



LANGUORquid sit? IV, 24-XX. 

Languor et infirmitas quomodo differant? 
IX, 35-XX. 



Lanis ovium induuntur omnes. VII, IS-XX. 



Lapides duodecim quos Joannes demonstra- 

vit venientibus ad se, quid significent? 

III, 7-XX. 
Lapis significat cordis duriliam charitati 

contrariam. VII, 10-XX. 

Lapis quem reprobaverunt xdificantes, qua- 

lisfuerit? XXI, 44-XXL 



Largus est Pater coelestis in filios. 
11 XX. 



VI. 



280 



iNDKX \\\mm 



l,ATii()N(',H (Iiio (|iiiii() cnicilixi sunl ciim I-himiusijs cfncitur oicns Blaliin cum una 
Jchii ? XXVil, yS-XXi. posl lc|jr(j3uni. XXJI, i2i-XXI. 



liAiinAnit inrant<)H(|ii()m(i(lo'p()Bsunl? XXI, 

i(;xxi. 

Laudaiiimh H()lli(-,itii(lo (tsl inuiliplcx. VI, 

!2(J-XX. 
Lauh .lositpli (M)njiif^is Maiiiit cxpriiniliii' in 

(pialiior. 1, IS X\. 

Laiiiiks (1() mngnis ('iicliH ('.oiilomiKtru doc^tl 

dlirisliiH. XXIII, 7 cl 8C(|.-,\XI. 



LicriAiis iniHsiHail capicndos inalos hiiiiI, diio 
noccssaria. X, Kl-XX. 



Lkuict (piilil)cl si-.riptiiram siiorum mcrilo- 
rum iii jiiilicio. XXV, -iii-XXI. 



Lkoihlatou ipiid inlciidat cl ipioiiioilo i')iis 
inlciilio cHt diiplcx? V, 22-XX. 

LicoiHLATOiiKS ad coiiliiK-ndam miilliLiidiniMn, 
oportct, Irihiis iiiodis su liabcrc ad caiu. 

v,yi-xx. 



LKmiMiNA vcntosa siiiit, (piaro non proliilioii- 
lur jcjuiianlilius? VI, 17 XX. 



Li<ntA (•orruplio ost niilriiiHMiti. Nlll, I \\. 
LiriiA cst corniptio vasoniiii (piic coiriiiii 

puiil luitriinciiliiiii. \'lll, .'l-X\. 

LKniOKim (piarc (llirislus iion solo vcrbo cii- 

ravit sicul Kliscua Naaman. Ihiil. 

Li' piiosus ciir non obodivcrit praiccpto, (piaii- 

do coopit dilVamarc ct pi;cdicarc? N'II1, 

4-XX. 
Lkphosus t]uaro dcbcat so oslciulcro Sacor- 

dotibua? Ibid. 

Licrwosus (]uoino(lo siguillccl lucrcticum ? 

VIII. I(i W. 



I.isvi noincn di^nilatts fuit. 



IX, O-XX. 



Lnx coiiciipisccntiin rcgnavil anlc Abrabam. 

I, 2-\\. 
Lkx a iigando dicla, cl (piomodo lcx vclu8 

cvacuclur? V, I7-\X. 

I,i:x contiiKit iiiora ia, jiidicialia, cairemo- 

nialia, Hacraiiicnlalia, cl promissa. Ibid. 
Lkx lalioiii», iiivciil.i ost pro [)ace. V, 

'iU-XX. 
I,i',\ niisipiam contincbat dc odio inimici, 

inio pricccpil inimicis bcncracorc Ibid. 
I,Kx cst jiis scriplum ascisccns lioiicslum, 

proliil)Oiis(piccoii',rarium. V, 1()-X.\. 

Lkx licct juslo posita noii sit, lamen ajusla 

mente. Ibid. 

Lk.v cf /\i)jilic(;e usqiic ati Junnnoii. XI, 

i:ixx. 

Lkx t(!rmiiiala ost diiin iii crucc dixit : 

(Mnaummntitni est. Ibid. 

Li (;i'M (pioiiiodo fJirislus implovcrit ? Ibid. 
Lkukm solvcro cst vincula logis non atton- 

dcro. V, lU-XX. 

Lkgkm docons imp. cro (piaro ouiiltat aliipia 

mniidata? Ibid. 

Li.ciM duplicoin posuerunt Scribu;. Ibid. 
liKC.uM ipiatuor tiansgrcssioncs. In 

argumcnto S. Ilicroiiymi. 
Li CKs diviiuu inscribunlur cordibus nostris 

iiiviolahililer obsiuvandat Yl, iO-X.\. 

Lkhkm si justus rc.t violat, cxcmplaria erit 

violatio ot doctrinalis. XII, ^-XX. 

1,1 (iis vclcris diHi''ultas, ct novic levitas. 

V, 17-X\. 



Liincii.us rcpudii (juarc pcrmUlcbatur a 
Moysc? V, 31 -XX. 



INDEX RERUM 



281 



LiUER vilae scriptus juslitia [Uei aperielur 
omnibus in judicio, XXV, 42-XXI. 

LiBER primus in Veteri Teslamenlo est de 
generatione, simililer in Novo, sed dille- 
renter. I, 1-XX. 

LiBHi in quibus scribilur consilium Aposto- 
lorum. V, 22-XX. 



LiGATio Sacordotis praecedit absolulionem. 
XVII, 19-XX. 



Per LiLiouuM agri similitudinem probibet 
sollicitudinem, VI, 28-XX. 



LiBER secundum Philosophum dicitur, qui 
sui causa est. VI, lO-XX. 

LiBER est homo, quando in Deum libere et 
consulle et placite movelur. Ibid. 

LiBERTAS triplex, naturEe,consilii, et compla- 
cili. Ibid. 

LiBERTAS voluntatis Iriplex, naturse, gratiee, 



et slorise. 



Ibid. 



LiBERTAS consilii quse sit, et quse benepla- 

citi ? Ibid. 

LiBERTAS naturee est quando natura se nulli 

subdit servili. Ibid. 

LiBERTAS gloriae perfecte habetur in palria : 

hic tamen habentur primilise. Ibid. 

Quge sit libertas in qua debet fieri voluntas 

Patris ? Ibid. 

LiBERTATis nimia defensio ne fiat scandali 

occasio, instruit. XVII, 26-XX. 



Locus orationis et exauditionis noslraj in 
coelo est duplici de cuusa. VI, 10-XX. 



LocusT^ quales fuerint, quas Joannes com- 



edit ? 



III, 4-XX. 



LoQUi in parabolis quid sit ? XIII, 

3-XX. 
LoQUUNTUR omniasapienliam Dei in myslerio 

verbi abscondilam. XIII, 3oXX. 

Quare loquebatur Jesus in parabolis? 

XIII, 1-XX, et XXII, 1-XXI. 



LucAS non texit genealogiam Christi sicut 
. Matthaeust I, 2-XX. 



Libera nos a malo : contra hanc petitionem 
multipliciter arguitur : nota etiam de quo 
malo intelligitur, et plura alia. VI, 

13-XX. 

Liberatur homo a malo tribus modis, et per 
tria adjutoria. Ibid. 

Liberatio Patriarcharum quatuor exigebat. 
I, 2-XX. 



Liberum arbitrium vocatur arbor bona. 
VII, 18-XX. 



Libtdo quid sit ? 
LiBiDiNEM faciunt tria. 
Libido insatiabilis est. 



IV, 1-XX. 

VI, 16-XX. 

XXIV, 38-XXI. 



Lucerna ardens est Praelatus, lucens scientia 

et ardens charitate. V, 15 XX. 

LucERNA corporis est oculus. VI, 22-XX. 



LuciFER lentavit Christum : quomodorelega- 
tus sit in infernum ? IV, H-XX. 



Luctus duplex, et secundus habet gradus. 
V, 5-XX. 



LuMEN triplex, gratiae, revelalionis divinae, 
et theophaniae. V, 8-XX. 

LuMLN veiilatis et bonum virtutis ducunt ad 
bonum increatum. VII, 7-XX. 



282 



INDEX RERUM 



LuMEN fidei absconditur a sapientibus. Magmficare fimbrias quid sit? 
yi, 25-XX. 5-XXI. 



XXIII, 



LuMiNARiA coeliin judicio, et peracto jucJicio 
quomodo mutabunlur? XXIV, 29-XXI. 



LuN^ rubor quare est signum pluvise? 

XVI, 3-XX. 
LuNATicus quem Dominus curavit, quomodo 

surdus et mutus factus sit ? XVII, 14-XX. 



Lupus non solum habet dentes mordaces 
sed et venenatos. Vll, 15-XX. 

LuPi rapaces quomodo dicantur hseretici ? 
Ibidem. 



Lux ut nos illuminet, oportet obicem remo- 

vere. XI, 2o-XX. 

LucEAT lux vestra, exponitur. V, 16 XX. 



M 



Macula qualis sit et cur dicatur peccatum ? 
IV, 17-XX. 



Magnum esse in regno coelorum bonum est, 
sed non magnum sibi videri. XVIII, 

1-XX. 

Magnum mandatum quod sit? XXII, 

36-XXl. 



Magus, maleficus, mathemalicus, incantator, 

necromanticus, ariolus, aruspex, divina- 

tor, differunt. II, 

2-XX. 
Magi evidenter et patenter inquisiverunt de 

Christo. ' Ibid. 

Magi quomodo venerint ofFerre, narratur. 

Ibidem. 
Magi in terras suas revertendo multos con- 

verterunt. Ibid. 

Magi grammalice magni sunt. Ibid. 

Magi unde venerunt, et quomodo fuerunt 

reges ? Ibid. 

Magi quomodo fuerunt certi de nato rege? 

Ibidem. 
Magis stella occultata erat propter tria 

Ibidem. 
Magi quanto tempore pervenerunt ad Chri- 

stum ? II, 2-XX. 

Magos quare Herodes clam vocavit ? II, 

7-XX. 
Magi dicuntur invenisse matrem et puerum : 

et nihil dicitur de Joseph, quare? II, 

11-XX. 
Magorum munera oblata puero quid signifi- 

cent ? Ibid. 



Magister dicitur Christus Dominus et pa- 

terfamilias. X, 25-XX. Major quomodo slt Joannes ? 

Magisterium non interdicit Christus, sed ne H-XX. 



XI, 



vacuum nomen appetamus. XXIII, Majus miraculum quod Christus fecit, quod 

fucrit? XXI, 12-XXI. 



8-XXI. 

Magisterium praelalionis intcrdicit, non ac- 
lum. Ibid. 



INOEX RERUM 



283 



% 



Malkdictio conlra recliludinem joramenli. 

XXIII, 16-XXI. 
Malkdictio de erronea mandalorum compa- 

ralione causala ex avarilia. XXIII, 

23-XXI. 
Maledictio conlra vanilalem observantia- 

rum. XXIII, 2.0-XXI. 

Maledigtio contra sermonis jaclanliam. 

XXIII, 29XXI. 



Malitia sua quie dici sufficeredicitur, qualis 
sil? YI, 34-XX. 



Mali ortus. XIII, 27- XX. 

Malum a quo pelimus liberari in oratione 

Dominica, quod sil? VI, 13-XX. 

Malum an sit amplioris divisionis, quam bo- 

num, et quomodo in generesint? Ibid. 
Malum est infirmitas modi commensuralio- 

nis et harmonise. Ibid. 

Malum quomodo tribus infirmilatibus homi- 

nem destiluat, et infirmum reddat ? 

Ibidem. 
Mala an aliquando sint facienda, ut inde 

eveniant bona ? V, 3i-XX. 

Malo quomodo non debeamus resistere 

docet Chrislus. V, 39-XX- 

A MALi contagione. causa, et defectu quo- 

modo liberatur homo ? V, 13-XX. 

Mali in inferno an possint consumi ? 

VIII, 12-XX. 
Malus minister regni ccelorum quomodo 

major est Moyse, Prophetis. et Joanne ? 

XI, 11 -XX. 
Malus accipitur pro diabolo. XIII, 19-XX. 
Malus semper morte subitanea praeoccupa- 

tur. XXIV,43-XXI. 

Mali cur tolerantur? • XIII, 29-XX. 

Mali servi vel pr&elali stipendia. XXV, 

lo-XXI. 



Mammona quid significet? 



VI, 24-XX. 



Mandatum minimum, magnum, et maxi- 
mum, quod dicatur? V, 18-XX. 

Mandatum communicationis proximi. 
VII, 12-XX. 

Mandatum est signum voluntalis Dei. 
XXII, 3G-XXI. 

Mandatum primum quod sit? AXII, 38-XXI. 

Mandatum secundum cur dicitur simile pri- 
mo? XXII, 39-XXI, 

Mandatorum via quomodo sit paranda? 
'.II, 3-XX. 

Mandata quae sint maximi meriti in obser- 
vanlibus, et minimi peccati in transgre- 
dienlibus? V, 18-XX. 

Mandata aliqua de his quse ponuntur Exod. 
XX, 2 et seq., quare Salvator docens legis 
impletionem, omitlit? V, 21XX. 



Mansiones quamvis multoe sint in coelo, ta- 
menestunum communehorreum. XIII, 
30-XX. 



Manus organum. est inlellectus operalivi. 

IV, G-XX. 
Manus dextera et manus sinistra quse sinl ? 

y, 30-xx. 

Manus est organum organorum, et signifi- 
catvirtutemdivinamuniversalem. VIII, 

3-XX. 

Manus Christi virtutem habet multiplica- 
tricem. XIV, 19-XX. 

Manum aridam habens et curatus a Domino, 
fuit csementarius. XII, 10-XX. 



Margabita quid sit, et quid significet ? 

VII, 6-XX. 
Margarit^ bonse dicuntur colore, nalura et 

effectu. XIII, 45 et 46-XX. 

Margaritarum conchse sunt odoriferse. 

Ibidem. 
MAnGAuiTUM dicitur congrogalio talium mar- 

garitarum. 



284 



INDEX RERUM 



Maria, illuminatrix, stella maris, Domina, Matrimonium verum fuit Virginis beatse et 

amarum mare. I, 18-XX. Joseph, I, 18-XX. 

Maria commendatur ex hoc quod despon- Matrimonium Virginis Iribus suis bonis est 

sata fuerit Joseph virgini. Ibid. perfectum. Ibid. 

Maria virgo quare dicitur hortus conclu- Matrimonii actus, et quis finis? XIX, 

sus, et quare /b)is? I, :23-XX. 5-XX. 

Marias tres genuit Anna, et qui sint earum Matrimonium et foecunditas sunt officia mor- 

filii? nota versus. X, 3-XX. tahum, non immortalium. XXII, 

Maria Magdalena virgo fuisse creditur. 28-XXI. 

XXVI, 7-XXI. 



Maris motus dicitur magnus. Vlll, 

24-XX. 
Maris motus seu tempestas quomodo cau- 

setur? Ibid. 



Martha secundum Ambrosium fuit quae ha- 
buit profluvium sanguinis, et curata per 
Jesum. IX, 20-XX. 



Martyrem causa facit, non poena. XX. 
23-XX. 



Matthjiius nomen commune fuit. X, 

9-XX. 
Mattd.eum arguit Porphynius haerelicus de 

levitate. IX, 10 XX. 

MATTHiEUS quando vocatus sil? Ibid. 

Matth^us non ordinat historiam secundum 

quod gesta est. XII, 1-XX. 

Matth^us donator consiUi. In S. Hiero- 

nymi argumento. 
Matth^us in convcrsione quare sic dictus 

est, et ratio quare primus Evangelistarum 

ponitur ? Ibid. 

Matth^us quare non facit mentionem cir- 

cumcisionis, sed nominis Jesu ? I, 2i-XX. 



Mater Jesu, mater immaculata, mater in- 

tacta. 1, 18-XX. 

Matris dolores virgo Maria est inexperta. 

Ibidem. 
Mater et pater tripliciter accipiuntur. 

XIX, 5-XX. 
Mater occidit et comedit filium. XXIV, 

d9-XXI. 



Maxill^ percussionem quare potius tangit, 
quarn alterius partis ? V, 39-XX. 

Maxillam alteram quomodo debeamus prae- 
bere percutienli ? Ibid. 



Maximum mandatum quod sit? 
36-XXI. 



XXil, 



Matuematicus, maleficus, magus, incanta Medi adsequanles et mensurantes. X, 

tor, necromanticus, etc, differunt. II, 9-XX. 

1-XX. 
Mathematicus duplex sicut mathesis. 

Ibidem. MELcnisEDEcn figura Christi Rex fuit et 

Matqesis dicitur dupliciter prout media pst Sacerdos. I, 1-XX. 

brevis vel longa. ihij. MELCiiisrLUECU (ilius quarc non dcbuil Chri- 

stus dici ? Ibid. 



I 



INDEX RKRUiVI 285 

Membra genitalia crunt in resunectione. Milites non permiltebanlur uxores videre. 
XXII,30-XXI. VI, iO-XX. 

MiLiTUM duo officia. [bid. 

MEMORiAset intellectus bonos quoe faciunt? 

V, 1-20. MiNiSTER legis gratiae quomodo sit major 

Joanne? XI, H-XX. 

MiNiSTRi Ecclesisesignificantur per corvum, 

Mrndacium prohibetur. V, 37-XX. qui pabulum praebuit Eliae. XIV, 

Mendacia dicuntur miracula duobus modis. 19-XX. 

VII, 22-XX. MiNisTRORUM Ecclesiae duoe sunt vocationes 

formaliler dislinctae. IV, 18-XX. 

Mendicitatem in praedicatoribusquidamcon- 

demnant. X, 9-XX. Minimus in regno coelorum quis dicatur? 

Mendicus et pauper differunt. V, 3-XX. V, 19-XX. 

MiNOR in regno ccelorum qui est, major est 

illo : exponitur mullipliciter. XI, 11-XX. 

Mens unde dicatur, et quotuplex sit in no- 

bis? IV,1-XX. 

Ad munditiam Mentis nihil penitus confert Mirabilia quare dicitur Jesus fecisse potius 

ablulio corporis. XV, 20-XX. quam miraculum? XXI, 15-XXI. 



Mensura eadem qua mensi fuerimus, quo- Miraculum quantum fuit, quod Jesus am- 
modo remetietur nobis ? VII, 2XX. bulavit super mare. XIV, 25-XX. 

In expostulatione Miraculi Iria exiguntur. 

VII,1-XX. 

Meretrix omnis est crudelis. XIV, Miracula non eodem modo ordinant Evan- 

8-XX. gelistae. VIII, 14-XX. 

Mbretrix quomodo difTeral a fornicatrice ? Miraculorum eirectus quare plus attribuitur 

XXI, 31-XXI. fidei quam spei et charitati ? IX, 

22-XX. 
Miracula quare Dominus fecerit aliquando 
Meritum efficiunt quinque, quorum duo absens, aliquando praesens? Vlll, 

sunt necessaria. XXV, 15-XXI. 28-XX. 

MERiTASanclorum sunt dispensatoribus cre- Miracula omnia attribuuntur fidei. IX, 

dita. XVI, 18-XX. 29-XX. 



Messis quidem multa dicitur, et non semina. Mibum omnium mirorum. I, 20-XX. 

IX, 37-XX. 
Messis esl consummatio sfeculi. XIII, 

39-XX. MisERABiLissolIiciludo est multiplex. VI, 

2o-XX. 



286 



INDEX RERUM 



MiSERiA duplex ex Prselatorum defeclu Mollities du()lex. XI, 8-XX. 

IX, 3G-XX. MoLLiBus qui induantur moraliter? Ibid. 



MiSERicoRDiA triplex, et quse perfectissima? 

V, 7-XX. 
MiSERicoRDiA duplex relaxans et liberans. 

Ibidem. 
MiSERicORDiA quae debetur misericordia^ 

beatiludini. Ibid. 

MiSERicORDiA relaxans si non remilteret, 

peccator in nihilum esset conterendus 

VII, l-XX. 
MiSERicoRDiiE opera Christus commendat. 

XXY, 35-XXI. 
MiSEBicoRDiiE opera enumerando quare non 

facit mentionem de sepultura mortuorum ? 

Ibidem. 
MisERicoRDLE operum sufficientia. Ibid. 



MisiT ppcedicare solum Judaiis in prima mis- 
sione propter trescausas. X, 5 et 6-XX. 

Missio Apostolorum significata est. X, 
16-XX. 



MoNACHi liypocritae per struthiones signifi- 
cantur. XXIV, 2o-XXI. 

MoNAcni et moniales qualcs crunt tempure 
Antichristi? Ibid. 



MoNARCniA quid sit ? 



VI, 10-XX. 



MoNiALES mortiferis cantibus animas deci- 
pientes, significantur per Sirenas. 
XXIV, 26-XXI. 



MoNs in quo diabolus Dominum tentavit, et 
qualis ille mous in nobis sit ? IV, 8-XX. 

MoNS in quo civitas ponitur, quid sit? V, 
1 et 14-XX. 

MoNs in quo Jesus transfiguratus est, fuit 
Thabor. XVII, 2-XX. 

MoNTEM se esse notat Christus. V, 1-XX. 



MiTis est aliquis tripliciter. V, 4-XX. 

MiTEM oportet prius esse pauperem spiritu 

Ibidem. 
MiTiuM magistrnm se fecit Christus. Ibid. 
MiTiTAS quam quidam mansuetudinem vo- 

cant, est trium graduum. V, 4-XX. 



MoDius tria significat. 



V, 15-XX. 



MoDus praedicalionis duplex. .1V,23-XX. 



MoNSTRUOsuManimal dicitur porcus. VIII, 
31-XX. 



MoNUMENTA in Chrisli p?ssione apeita fue- 
runt, non tamen surrexerunt corpora an- 
te terlium diem. XXVII, 52-XXI. 



I 



MoRALiA legis prsecepta quse sint? 
17-XX. 



V, 



MoLA asinaria significat hominem. XVIII, 
6-XX. 



MoRiUNTUR boni morte amariori inquantum 
multis bonis privantur. XXVII, 50-XXl. 

MoRS Christi significatur per dies, et per il- 
lam destruxit duplicem mortem nostram. 
XII, 40-XX. 



INDEX RERUM 



287 



MoRTE subilanea scmper malus praioccupa- 

tur. XXIV, 44-XXI. 

MonTALiuM bona et officia sunt matrimonium 

et ftecundilas, non immortalium. XXII, 

28-XXI. 
MoRTUi in peccatis el mortui in Domino. 

VIII, 22-XX. 



MoTUS primi divisio in primo primum et se- 
cundo primum non approbatur. IV, 

3-XX. 

MoTUS maris dicilur mngnus, et quomodo 
causetur? VIII. 24-XX. 



MuLiER et vir quomodo se habent penes pa- 

ritalem ct suppositionem ? I, 18-XX. 

MuLiER adulteransquatuor peccata commit- 

tit. V, 32-XX. 

MuLiER quai fuit in profluvio sanguinis, quo- 

modo audebat tangere Christum ? IX, 

20- XX. 
MuLiER alia quare vocabatur Chanansea ? 

XV, 22-XX. 
MuLiER quse lavit pedes et quae unxit caput, 

utrum eadem fuerit .? XXVI, 7-XXI. 

MuLiEREM qui viderit, quare dicitur potius, 

quam qui odit, vel olfacit? V, 28-XX. 
MuLiERES formas prospectibus hominum ob- 

jicientes vituperantur. V, 29-XX. 

MuLiERts factaj sunl Apostolae Aposlolorum. 

XXVIII, 7-XXI. 



MuLTi primi novissimi, et novissimi primi. 
XX, 16-XX. 



MuNDiTiA cordis ad plenum tribus pnrficitur. 

V, 8-XX. 
MuNDiTLE corporis appetitus nimius, sordes 

inducit raentis. XV, 20-XX. 



MuNDUS est innovandus. V, 18-XX. 

MuNDUS in quo sit iiinovandus, et quomodo 

innovabilur? Ibid. 

MUNDUS est ager. XIII, 24 et 38-XX. 



MuNERUM quae Magi obtulerunt puero Jesu, 
exposiiio. II, 11-XX. 

MuNus quod offers, debet esse tuum. V, 

23-XX. 



Musicis dulcibus milites post exercitum 
erant dediti. VI, 10-XX. 



MusTUM quare vaporosum est et bullit? 
IX, 17-XX. 



MuTANDUM nihil est in sacro eloquio. II, 

6-XX. 



MuTUARE praecipitur nobis. 



V, 42-XX. 



MuTus ejecto daemonio locutus est : hsec hi- 
storia non est eadem quae a Luca narra- 
tur. IX, 33-XX. 

MuTi frequenter sunt surdi. XV, 30-XX. 



Myrrhv quid significet, et quos effectu!? ha- 
MuLTiLOQUiuM prohibendo, orationes longas u t? II 11-XX 

non prohibuit. VI, 8-XX. 



MuLTiPLiCAviT panes Dominus in deserto 
propter duas causas. XV, 34-XX. 



Mysterium undc dicitur.^ 



XIII, 11-XX. 



288 



INDEX RERUM 



Negotia. eorum agens ([uibus tenetur ille 
qui iilicite accipit, potest ab eis accipere 
victum in stipendium necessitatis, si non 
habeat unde vivat. IX, 10-XX. 



N 



Nemo potest duobus dominis sesvire. 
24-XX, 



VI, 



Nasci voluit Christus de virglne desponsata, 
cujus ponuntur octo causae. 1, 18-XX. 

Nasci debuit Christus de Juda. II, 5-XX. 

Nativitati Christi tres sunt in coelo qui te- 
stimonium dant. U, 1-XX. 



NiHiL noslrum est, si agitur inter nos et 
Deum. VI, H-XX. 



Nix est rara, alba et mollis, quare, et quid 
significet? XVII, 2-XX. 



Natura vel spiritus noster nubere allius vel 

gloriosius non polest quam Filio Dei con- Nobilitas regni cceleslis in quibus cousislat ? 

jungatur. XXII, 2-XXI. XXII, 2-XXI. 

Natur^ impetum praevenit Spiritus san- 

ctus in Christo. IV, 1-XX. 

Naturale est homini in mari timere. VIII, Nobiscum est Deus mullis modis. XXVIII, 

25-XX. 20-XXI. 



Nayicula in quam ascendit Christus, signi- Nocumentum, quando veritas non lucide do- 
ficat crucera. V1II,23-XX. cetur. XV, 14-XX. 



Nazar^us vocatur Christus. II, 23-XX. 



Necessaria Deus omnibus providel. VI, 

28 et seq.-XX. 
Necessaria duo sunt ad vitam. VII, 7-XX. 
Necessitatis curam Dominum prohibere 

credendum non esl. X, 9-XX. 



Negromanticus, magus, mathematicus, ma- 
leficus, differunt. II, 1-XX. 



Negavit Pelrus Ghrislum : nota concordiam 
Evangelislarum. XXV!, 35-XXI. 



NoLiTE pulare qnoniam veni solvere Legem 
multis raodis exponitur. V, 17-XX. 

NoLO in oranibus condecliniis relinquit vo- 
lunlalem affirmatam, et negat volitum. 
Ibidem. 



NoMEN Jesus, et nomen Chrislus quid [signi- 

ficent, et quomodo difTeranl? I, 

1-XX. 

NoMEN duplex, personae et naturae. VI, 

9-XX. 

NoMiNis hujus octo efTectus proprii. Ibid. 

NoMEN declarat rem, cui datur? Ibid. 

NoMEN declarans rera est super rem, cui da- 

tur? Ibid. 



INDEX RERIIM 



2S9 



NoMEN quod imponilur, soepiussine nominis 

causa imponilur : quod autem datur, sem- 

per cum causa dalur. VI, D-XX. 

NoMKN Dei, quod sanclum est, sanclificatur 

adhuc quadruplici sanclificalione. Ibid. 
NoMEN Domini qualuor polluunt. Ibid. 

NoMEN Patris quare potius'sanclificatur in 

nobis quam alia nomina? Ibid. 

NoMiNiBus quomodo possumus genealogiam 

Ghrisli conjicere? I, 2 et seq.-XX. 

NoMiNis Jesus ratio ponitur. I, 21-XX. 

NoMiNiBUS divinis quibus possit addi noster, 

vel meus. VI, 9-XX. 

NoMEN Palris cum dicllur Patev noster, sup- 

ponit pro tola Trinitate. ■ Ibid. 



Nox morlis Christi non omnino fiiit nox. 

XII, 40-XX. 
NocTE quare Joseph fugit, cum lamen An- 

gelus non dixit? II, 14-XX. 

NocTis horac sex sunt, et quomoda vocan- 

tur? XIV, 2o-XX. 



NuBKRK natura vel spiritus noster altius non 
potest, quam ut Filio Dei conjungatur. 
XXII, 2-XXI. 



NuBES, in qua Dominus ad judicium veniet, 
qualiserit? XXIV, 30-XXI. 



NosciTFiUus Dei Patrem : nota quee notilia. Numerus bealiludinum. 



XI, 27-XX. 



V, 10-XX. 



NosTER Pater, qui es in ccelis : nota quid si. 

gnificet ibi noster? VI, 9-XX. 

NosTER Pater per communicationem inha- 

bitanlis gratiae. Ibid. 

NosTER Pater est per eara, qua in nobis in- 

vicem obligamur, fraternitatem. Ibid. 
NosTER Paterquare debemus dicere, et non 

Patermeus. Ibid. 

NosTER Pater dicitur ad usum et ad fru- 

ctum. Ibid. 

Nostrum est aliquid secundum rem et le- 

gem, et aliquid secundum rem et non le- 

gem, et aliquid non secundum rem sed 

legem. VI, 11-XX. 

NosTRUM panem qiiare petimus, et non di- 

cendo meurn. Ibid. 



Numisma vocatur impressio figurae in dena- 
rium. XII, 19-XXI. 



NuPTiALis vestis est vestimentum charitatis 

et honestae conversationis. XXII, 

U-XXI. 
NuPTiAS triplices fecit Christus. XXII, 

2XXI. 
In illis NUPTiis quomodo omnia parala sint? 

XXII, 4- 



NuTRiMENTUM quod accipilurdc pane, magis 

adhseret membris. VI, 11-XX. 

NuTRiENTiA bona sunt quatuor. Ibid. 



NovissiMUS quadrans quis sit ? V, 26-XX. 
Novius omni novo. I, 18-XX, 

NovuM quid dicatur? V, 21-XX. 

NovuM vinum habet tres calores : nota qua- 
re rumpit vasa. IX, 17-XX. 



xxr 



19 



290 



INDEX RERUM 







In homine obsepso raro unus, sed semper 
plures dsemones sunt. VIII, 28 XX. 

Obsidentur multi secundum animam et 
corpus a dsemone. Ylll, i6-XX. 

Obsidio regni Dei duobus perficitur. I, 8-XX. 



Obstinatorum excaicationis meritum unde 
Obduratio quomodo sit peccalum in Spiri- veniat? XIII, 15-XX. 

tumsanclum? XII, 32-XX. 

Obdurationis hujus effeclus tres. XIII, 

IS-XX. OcGisus Isaias lignea serra. XXI, 3o-XXI. 

Occisus Hur sputis. Ibid. 

OcciDENsetoriensest duplex. YIII, 11-XX. 
Obedientia mandalorum plus dal intellectu 
in divinis quam labor studiorum. XYl, 

16-XX. OccuLTUM et operlum quomodo diflerant? 

X, 26-XX. 



Obicem oportet removere, si lux illa nos il- 
luminare debeat. XI, 23-XX. Oculus dexter si scandalizet, quare dicilur 

polius quam si sinister? V, 29-XX. 

OcuLUs an eruendus sit? Ibid. 

Oblatio debet esse voluntaria. V, 23-XX. Oculus eruitur dupliciter. Ibid. 

Oblationem placabilem facit odii depositio. Oculus ex quibus componitur, et quee pro- 



Y, 24 XX. 



Obligatum ad opera ostendit se Doctor ver- 
bis propriis. IX, 37-XX. 



Obsecratio, oratio, postulatio, petitio, de- 
precatio, gratiarum aclio, quomodo diffe- 
rant ? YI, 9-XX. 



Obseuvatio septimi diei alia est, et alia san- 
cliOcatio sabbati. XII, 5-X.X. 



prietates, et quomodo atlribuuntur inlen- 

tioni ? YI, 22-XX. 

Oculi bonitas est simplicilas, et ejus malitia 

est duplicitas. Ibid. 



Odit aliquis Deum. VI, 24-XX. 

Odii depositio facit oblationem placabilem. 

Y, 21-XX. 
Odio habebis immicum, an fuerit contentum 

in lege? V, 43-XX. 

Odio semper sunt boni malis. XXIV, 

9-XXI. 



Offer munus tuum in lestimonium illis, ex- 
Obsessus a diabolo utrum aliquis possit es- ponitur dupliciter. YIII, 4-XX. 

se? YIII, 16-XX. Offerendum quid, et ubi, quia non in omni 

Obsessi qui sint, et ob^idendi potestas unde loco? ^» 23-XX. 

tradita sit ilipmoni? Ibid. Offerue debcs munus tuum. Ibid. 



INDEX RERUM 



291 



Officium seminandi recipit, qui liabet cau- Opkrtum et occullum quomodo difTerant? 
sam, vel prolessionem pra^dicandi. XIII, X, 26-XX. 

3-XX. Opeiitum reveiabilur tripliciter. Ibid. 



Oleum cujus naturnc est? et quare ivit Chri- 

stus ante Passionem in montem Oliveli? 

XXI, 1-XX. 
Oleum non sumpserunt faluse virgines, quo- 

modo intelligitur ? XXV, 

3-XXI. 
Oleum est laus humani favoris demulcens. 

XXV, 9-XXI. 



Olus, herba, germen, frutex, arbor, difle- 
runtetiam in eadem specie planta3. XIII, 
32-XX. 



Otes quomodo necessariae sint Ecclesite ? 
XXV, 20-XXI. 



OriNARi, poslulare, dubitare, quomodo difTe- 
rant ? V, 17-XX. 



Opinionis bonse debet esse prffidicalor. 

IV, 24 XX. 
Opinionem bonam omnes homines habebant 

deChrislo. XVI, ll-XX. 



Omnis justitia quae dicatur? III, 

lo-XX. 
Omnes allquid magni prsesumebant de Chri- 

sto. XVI, 14-XX. 



Onager est asinus agrestis, et dicitur ab 
6vo,'. XXI, 2-XXI. 



Opus virtulis oportet accipere ex nobis. 

VII, 12-XX. 
Opus Prajlati quomodo erit perfectum? 

XX, 20-XX. 
Opus et operatio differunt. XXV, 16-XXI. 
Opera magna ad tria reducta. VII, 

22-XX. 
Opera misericordise commendat Chrislus. 

XXV, 3o-XXI. 
Operum misericordise sufficientia. Ibid. 



Operandum est in donis bonis. XXV, 

46-XXI. 
Operatur Deus ea quae sunt in nobis nobis- 

cum. 1, 22-XX. 

Operarius dicitur prcEdicator duplici de 

causa. X, 10-XX. 

Operarius dignus est cibo, non voluplatis, 

sed necessarise sustentalionis. Ibid, 

OpERARii conducuntur in vineam. XX, 

1-XX. 
Operarios vocat Ghristus, quos prius vocat 

pastores. X, 10-XX. 

Operarii pauci, tales sunt doctores, Ibid. 



Orans gemit, flectit, vel totum se prosternit 

in humililate coram Deo. VI, S-XX. 

Orante seu oralione cum jejuiiio et ele- 

emosyna nihil est validius. XVII, 

20-XX. 
Orantes nolite multum loqui. VI, 7-XX. 

Orare an semper oporteat ? VI, 5-XX. 

Orare multum,' assidue, diu et mullum lo- 

qui in oratione quomodo differant ? 

VI, 7- XX. 
Orare et post magna ad Deum confugere do- 

cet Christus. XIV, 23-XX. 

Orare debemus in loco secrclo, VI, 6-XX, 

et XXVI, 39-XXI. 



292 



INDEX RERUM 



Orat sine intermissione, qui conlrarium ora- 
lioni nihil interponit. YI, 

5-XX. 

Oratio an sit pars justitiae ? Ibid. 

Oratio quid sit secundum Damascenum et 
secundum Augustinum cum definilionum 
declaratione ? VI, o-XX. 

ORATicpelilio suplex. VI, 9-XX. 

Oratio, poslulatio, obsecratio, pelilio, de- 
precatio, gratiarum actio, quomodo dif- 
ferant? Ibid. 

Oratio ut proficiat ad salulem, oportet quod 
a nobis et in nobis impicatur voluntas 
Dei. VI,10-XX. 

Oratio ut exaudiatur, qualuor exigit. 
VI, 13-XX. 

Oratio debet esse humilis. XXVI, 39-XXI. 

Orationis effectus. XIV, 23-XX. 

Orationi Dominicse quare additur Amen'^. 
VI, 13-XX. 

Oratiunem quare gentiles putabant consi- 
stere in multiloquio ? VI, 7-XX. 

Oratioxes longee non prohibenlur, sed mul- 
tiloquiam. VI,8-XX. 

Oratiombus juvalur preedeslinalio. Ibid. 



OfliGENEs castitatis amore dicitur seipsum 
emutilasse. y, 29-XX. 



Os capiturpro corde. 



XV, ll-XX. 



OvA nulriunt et sunt converlibilia ad omne 
quodinveniunt, sive bonum, sive malum. 
VI, 11-XX. 



Ovis, substantia manente, mutuat lanam. 

VII, 15-XX. 
Ovis errans non est perdita, sed in via per- 

ditionis. XVIII, 12-XX. 

OvEs vocat Christus Judseos. X, 6-XX. 

OvES in judicio separabuntur ab hoedis. 

XXV, 32et33-XXI. 
OviBus comparantur Praelati missi. X, 

16-XX. 



Ordinant Evangelislse Aposlolos diversi- 

mode enumerando. X, 2-XX. 

Ordinant hominem communitates, maxime 

misericordia, judicium et fides. XXIII, 

23-XXI. 
Ordo divinae providenliae non imponit rebus 

necessitatem. H, 13-XX. 

Ordo lenlationum Christi non idem apud 

Matthaeum, et Lucam. IV, 5 XX. 

Ordinem geslorum Salvatoris qualem serva- 

vaverit iMatthaeus ? Vlll, 18XX. 

Ordo institutorum Praelatorum. X, 5-XX. 



PalEjE quid sint, et quid significent ? 

12-XX. 
Palea dicitur peccatum. 



Pallilm est vestis exteriur. 



XIII, 3 



III. 
■XX. 



V, 40-XX. 



Panis plus aliis nutrit. V, 40-XX. 

OaiENs et Occidens in ccelo est duplex. Panis spiritualis duplex, secundum affe- 

VIII, M-XX. ctum, et secundum intellectum. Ibid. 

Panis dicitur verbum Dci propter tres pro- 
prietates pani?. Ibid. 



LXDEX ri:rum 



2!)3 



Panis gralice quomodo fial, oslendilur [)er 
auclorilatern Isaiai ? V, 4U-XX. 

Panis Kucharisliie qiiis sil ? Ibid. 

Panis Euciiarisliae origine coeleslis, suhslan- 
tialiler deificus, causaliler vivificus, sa- 
cramentaliler unitivus, etleclu viulicus, 
specie tenus esl aeternse fruitionis signali- 
vus. Ihid. 

Pams Eucharistiie est efTectivus quadru{)li- 
cis graticB. Ihid. 

Panem noslrum supersubstanlialem da nobis : 
cur dicalur supersubtantialis, el quare 
quotidianus secundum diversas transla- 
tiones ? Ibid. 

Panem nostrum quotidianum, elc. : isla petilio 
continet sex. Ibid. 

Panem petere docet Christus, quare non 
eliam potum ? Ihid. 

Pane petito in oralione intelligitur omne es- 
culentum necessarium. Ihid. 

Panis quare plus expresse pertitur prse cae- 
teris necessariis, assignantur tres causse. 
Ihidem. 
Panis petitus debet esse noster. Ibid. 

Panis ut sit nosler, duo exigunlur. Ihid. 
Panem nostrum quare dicit, et non panem 
raeum ? Ihid. 

Panis dicitur dupliciter quotidianus. Ihid. 
Panis est charitas quse confortat. VII, 

10-XX. 

Panes quinque et duo pisces, quihus salu- 

ravit quinque millia, quid significent ? 

XIV, 17-XX. 

Panes non dat Dominus ad servandum : et 

quareChristus commendavit manihus mi- 

nistrorum ? XIV, 19-XX. 

Panis filiorum quem sumere non est bo- 

num, etc, quis dicatur ? XV, 26-XX. 

Panes multiplicavit in deserto propler duas 

causas. XV, 34-XX. 

Panes septem significant septem partes poe- 

nitentia). Ihid. 

Panes accipere obliti sunt discipuli propter 

quatuor causas. XVI, 5-XX, 

Panis trilici, quare sit materia Eucharistiae 



Sacramcnli, ct qiiam convenienliam ha- 
beat ad corpus Chrisli mysicum ? 
XXVI, 26-XXI. 



Pahauola de eflectu verhi Dei. XIII, 

24etseq.-XX. 
Parabola prima, qun? docet profectum vir- 

tutis. XIII, 33-XX. 

Parabola de duohus filiis missis in vineara. 

XXI, 28etseq.-XXI. 
Parabola de plantalione vinese. XXI, 

33 et seq.-XXI. 
Pababolis locutus est Christus multa, et 

quid sit loqui in paraholis ? XIII, 

3.XX. 
Parabolis locutus est Jesus propter duas 

causas. XXII, 1-XXI. 



Paralysis quomodo impediat viam sensus, 

et inducat virtulis motivge detrimentum ? 

VIII, 5-XX. 
Paralyticus significat inconslantem ex longa 

peccali consueludine. VIII, 16 XX. 

Paralyticus utrum hahuerit etiam fidem 

propriam ? IX, 2-XX. 



Paropsis est vas de sequalibus tabulis factum. 

XXIII, 25-XXI. 
Faropsis vas magnum a paribiis ahsidibus 

dictum, Ihid. et XXVI, 23-XXI. 



Parare viam in deserto quomodo debea- 
mus ? III, 3-XX. 

Paranda est via mandatorum. Ihid. 

Parata omnia in nuptiis. XXII, 4-XXI. 

Paratum quid dicatur ? Ihid. 



Parentes quando possunt relinqui a filiis ? 
IV, 22- XX. 



294 



INDEX RERUM 



Partes pcEnitentite quomodo se conlineant? polius quam Fiiius nosler, et Spirilus 

IV, 17-XX. sancle noster. VI, 9-XX. 

Partes poenitentiffi seplem significantur per Pater noster, nota quare dicitur noster, et 

septem panes. XV, 34-XX. quare non dicilur, pater misericordiarum, 

pater benignitatis ? Ibid. 

Pater noster dicitur per communicalionem 
Partus Virginis ut diabolo occultarelur, inhabitanlis gratise. Ibid. 

desponsata est Maria viro. I, 18-XX. Pater noster est per eam, quam in eo habe- 

mus, communitatem. Ibid 

Pater noster esl per eam, qua nobis invi- 
Parvulus quis sit ? XVIII, 2-XX. cem obligamur, fraternitalem. Ibid. 

Pater noster, quare dicere debemus, non, 
Pater meus, qui es in coelis ? Ibid. 

Pasce quare Pelro ler dixit Dominus ? Pater noster dicitur ad usum et fruclum. 
XXIV, 40-XXI. Ibidem. 

Pater sic influens merilo est orandui-. 
Ibidem. 
Passer in Jerusalem vendebatur, ad quid ? Patris primi influentia excedit infinilatem 
X, 29-XX. maris. Ibid. 

Patris semen semper simile sibi in sexu et 
aliis generaret, uisi, elc. In argumen- 

Passio quare dicitur calix ? XX, 23-XX. to S. Hieronymi. 

Passio Domini omnibus passionibus erat Patris actus sunt sex, quibus filium facit, et 

major, Iribusde causis. ]^XVII, 50-XXI. ties quibus perficit ipsum. Ibid. 

Passionem suam proedicit Chrislus, ut sem- Pater trahit per charilalem. Ibid. 

per sit in cordibus nostris sangiiis palien- Patris tam corporalis quam spirilualis se- 



tis. XVII, 21 et22-XX. 

Passionem suam Christus priusquam fieret, 

quare revelavit ? XX, 18 et 19-XX. 

Passus est Chrislus pro mullis efficienter, 

pro omnibus sufficienler. XX, 28-XX. 



Pastorum defeclus dupliciler inlelligilur. 

IX, 36XX. • 
Pastgres quos prius vocavit, vocat opera- 

rios. IX, 37-XX. 

Pastoribus malis impioperat. 

12-XX. 



men fermento comparatur. VI,9-XX. 

Patri in quantum genuit nos, tria conve- 

niunt, notilia patiis, unio ejus ad natum, 

et consequens affeclus in fiUum. Ibid. 

Pater sine gradu conjungitur filio, et sibi 

proximiorest quam filius palri. Ibid. 

Pater noster, qui, etc. : quare Pater dicitur, 

non Dominus, non Deus, nou magister ? 

Ibidem. 

Patris nomine quomodo fiducia impetrandi 

causetur ? Ibid. 

XVIII, Pater nostcr, qui es in coelis, quare dicilur, 

et non in coelo ? Ibid. 

Pater coelestis largus est in fiUos. VI, 

U-XX. 

Pater quomodo supponil pro Trinilate tota, Patris nomen quare in nobis sanctificalur 

cum dicilur : Pater noster, qui es, etc. ? poiius quam aiia nomina ? VI, 9-XX. 

VI, 9-XX. Pater impotens generare, adoptare non pot- 

Pater noster, qui es in coelis, quare dicimus est. XVI, 16-XX. 






INDEX RERUM 



295 



Pater et nialer tripliciler accipiuntur. Pauperibus veris conferunlur tria ad regni 

XIX, 5-XX. siifficientiam requisila. V, 3-XX. 

Patrem vocare in terra inlerdicit Christus. Pauperum rex et praemialor cst Chrislus. 

XXIII, 9-XXI. • Ibidem. 



Paterfamilias quid significet, et quid ejus 
exitus ad conducendum operarios ? 
XX, 1 et seq.-XX. 



Pati iicet sit miserum, tamen pati propter 
jusliliam est gloriosum. Y, 10-XX. 

Pati Chrisfum in Jerusaiem congruit, quia 
per passionem itur in visionem a^terniie 
pacis. XXI, 1-XXI. 

Patitur quis facile, cum in gaudio et cha- 
rilate palilur. XX, 2;]-XX. 

Patiuntur propler justUiam, cur dicilur, 
non propter paupertatem, vel mansuetu- 
dinem, vei aliquid aliud. V, lO-XX. 

Patientes decet nos esse in injuria noslra, 
sed nullo modo in divina. IV, lO-XX. 

Patientes propler justitiam, tribus regnum 
constituentibus destituuntur. V, lO-XX. 



PATRiARcnA est princeps pater. I, 2-XX. 

PATRiARCnARUM seminis dilatalio, ad quam 

tria exiguntur. I, 4-XX. 

Patriarcharum seminis exaltatio, ad quam 



duo exiguntur. 



1, 5-XX. 



Paucos pisciculos dicil, ut notelur virtus 
mulliplicantis. XV, 3i-XX. 



Pauperem persequentes maledicli. XXV, 

42 et seq.-XXI. 
Pauperes Spiritu quot modis dici possint ? 

V, 3-XX. 
Paiiperes volunlarii quomodo habebunt 

prgemium idem cum martyribus ? V, 

10-XX. 



Pax multiplex. V, 9-XX. 

Pax in afTectibus carnalibus, et pax Christi 

diflerunt. X, 3/i-XX. 

Pax quam prornulgant praedicalores in ho- 

spitiis, permanebit. X, 12-XX. 



PECCATPreelatus mortaliler si non praedicat. 

X, 5-XX. 
Peccat aliquis in hominem mullipliciter. 

XVIII, 15 -XX. 
Peccant graviter non recipienles praedicato- 

res et verbum Dei. X, li-XX. 

Peccatum David non preejudicavit veritali 

promissionis. I, G-XX. 

Peccatum quomododicatur culpa, quomodo 

vilium, et quomodo peccatum ? IV, 

17-XX. 
Peccatum quomodo deleatur, et ea quoe se 

habent ad peccatum ? Ibid. 

Ad Pecgati remissionem quatuor exigun- 

tur. VI, 12-XX. 

Peccatum non recipientium verbum Dei, 

peccato Sodomorum comparatur. X, 

15 -XX. 
Peccatum veniale dicilur venia dignum tri- 

bus modis, genere, eventu et circumstan- 

lia. XII, 32-XX. 

Peccatlm dicitur irremissibile, quia congrui- 

talem remissionis non habet. Ibid. 

Peccatum ut sit in Spiritum sanctum, exi- 

guntur tria : etquot sint peccata in Spiri- 

tum sanctum in genere. Ibid. 

Peccatum dlcilur palea. XIII, 3-XX. 

Peccatum in Spiritum sanctum est inviden- 

tia gralise. XXI, 37-XXI. 

Peccati delestalio, cujus virlutis sit ac- 

tus? III,2-XX. 

Peccati tres effectus. Ibid. 



296 



INDEX RERUM 



Peccati servus quamvis sit bomo, tamen 

diabolus non est Dominus. VI, 24-XX. 
Peccata mortalia el heeresis sunt porlee in- 

feri. XVI, 18-XX. 

Peccata semel dimissa utrum redcant post 

lapsum ? XVIII, 32 et seq.-XX. 

Peccatohum radices, non tentationum, qu8e 

sint? IX, 1-XX. 

Peccatorum reliquiae in genere sunt tres. 

V, 8-XX. 



Pecuniam in usus pauperum oblalam Chri- 
stus noluit in usum proprium conver- 
tere. XVII, 26-XX. 



Pera ponitur pro instrumentis quibus escu- 
lentum vel poculenlum in futurum prse- 
paratum deportatur. X, 10-XX. 



Pehjurio enormius crimen est blasphemia. 
XIi,31-XX. 



Perniciosum quidsil? 



XII, 36-XX. 



Persecutio magna erit tempore Anlicbri- 
sti. XXIV, 20 et 21-XXI. 

Persecutionis Christi causaj fuerunt, inanis 
gloria, invidia et superslitio. XII, 

14-XX. 



Pesf.verandum est in veritatis cognilione, 
in fide el cbaritas affeclione. XXIV, 

13-XXI. 

Perseverantia usque ad finem significata 
per tbau. X, 22-XX. 



Personam bominis respicere, seu recipere 
Percutienti maxillam dexteram quomodo quidsil? XXII, 16-XXI. 

debeamus praebtre alteram ? V, 39-XX. 



Perdere quomodo debeamus animam ut 
salvemus eam ? XVI, 2o-XX. 

Perditur omne quod in terra thesauriza- 
tur. VI, 19-XX. 



Perversitas est hypocrisis Iriplex. XXIII, 
13-XXI. 



Quis in pestilentle calhedra sedeat ? 
XXill, 2-XXI. 



Perfectus uumquam potest esse homo nisi 
capiat Deum. XI, 28-XX. 

Perficiuntur tiibus veri discipuli Christi. 
XVI, 16-XX. 



Periculum est remanere in religione, ubi 
non est Christus, sed tanlum vestis. 
XXVIII, 7-XXI. 



PEr.njnirM qnid slt, et quomodn dicntnr 
analogice de perjuriis ? V, 33-XX. 



An liceat aliquid petere? VI, 11-XX. 

Petere panem docetur, quare non eliam 

polum? Ibid. 

Non esse petenda nisi terraenascenlia qui- 

dam hseretici voluerunt. Ibid. 

Peterr habet homo non sibi soli, sed aliis 

multis. Ibid. 

Petere non debemus panem annuum, vel 

mensurnum, etc. Ibid. 

Petite et dabitur vobls : Iria sunt necessa- 

ria ad implenda ista. VII, 7-XX. 

Pltentium fiducia. VII, 8-XX. 



INDEX RERUM 



PtiTiiNTi cui dandum sil? V, 42-XX. 

PhTiTio, poslulalio, oralio, obsecralio, de- 

precalio, graliarum aclio diflerunt. VI, 

9 XX. 
Petitio illa, Panem nostrum quolidianum, 

sex conliuct. VI, 11-XX. 

Petitio omnis debet lieri in fraternitatis 

charitate. Vi, ll-XX. 

PETrno, Et ne nos i/iducas in tentationem, 

videtur frustra. VI, 13-XX. 

Pktitiones septem in oratione Dominica, et 

harum sufticienlia : el qiiomodo regantur 

donis Spiritus sancti? VI, 9-XX. 

PiiTiTiOiNi huic, Fiat voluntas tua, non aliis, 

quare addilur, sicut in cdiio, et in terral 

VI, 10-XX. 
PiiTiTiONES de amotione mali quare non sint 

plures? VI,13-X\. 



297 
XXVI, 69 et 



Petri negalioiics. 

seq.-XXI. 
Petrlm quomodo rcspexerit Chrislus, an 

interius, vel exterius? XXVI, 75-XXI. 



PuARis.1',1 reprehenduntur a Joanne. 111, 

7-XX. 
PiiAHis.Ei et Sadducsei quare dicuutur vi- 



perx 



Ibid. 



PnARis.EOHUM justitia quae fuerit? V, 

20-XX. 
PuARis.t;i quid feccrint, ut justi apparerenl? 

Ibid. el XXIII, 28-XXI. 



PfliLOSOi'111 qui sini? XI, 2o-XX. 

1'uiLosopuLE quare significanlur per ranas? 
XXIV, 2d-XXI. 



Petrus et Andreas a Domino ter vocati 

sunt. IV, 20-XX. 

PfiThi dilectio. XIV, 28 XX. 

Pethus quare sic dicilur, quare Simon, 

quare Cephas, quare vertex Apostolo- 

rum, elc? XVI, 16-XX. 

PfcTRUs prge omnibus et pro omnibus re- 

spondet. Ibid. 

Petrus Prailatos, Jacobus activos, Joannes 

contemplativos signiQcat. XVII, 

l-.XX. 
Petrus prsecipitur piscari pretium ad ne- 

cessitatem hamo, animas autem sagena. 

XVII, 26-XX. 
Petrus et Philippus missi creduntur ad ad- 

ducendam asinam alligatam. XXI, 

2-XXI. 
Petro dixit ter Dominus, Pasce. XXIV, 

45 -XXI. 
Petrus utrum necessario negaverit Chri- 

stum ex hoc quod ipse preedixerat ? 

XXVI, 34-XXI. 
Petrus quomodo sequebatur Jesum, et qua- 

re non timuit illum, cujus amputavit au- 

riculam? XXVI, 5S-XXI. 



PiETAS est benevolenlia in homines, et ma- 
xime in parentes. I, 19 et IV, 2i-XX. 

PiETAs mirabilis in Ghrislo Domino. LX, 

1 XX. 



PiLATUS Pontius Piffi^es dicebatur diversis 
ralionibus. XXVII, 2-XXI. 



PiNNACULUM templi quid fuerit? 



IV, 



5-XX. 



Piscis quare significat fidem ? VII, 

10-XX. 
Piscis prflebet frigidum dulcoramentum, et 

non fovet libidinem. XIV, 17-XX. 

PisCES duo et quinque panes quibus salura- 

vit quinque millia, quid significent ? 

Ibidem. 
PiscicuLOs paucos dicit, ut noletur virtus 

multiplicantis. XV, 34-XX. 



298 



INDEX RERUM 



Plantatio quam non plantavit Pater coelestis, 
eradicabitur. XV, 13-XX. 

Plantavit quidam homo vineam. XXI, 

33-XXI. 



Plenitudo gralije Chrisli dicitur quadrupli- 
citer. XII, 18-XX. 



Polluunt nomen Domini quatuor, 
9-XX. 



VI, 



Ploratus et ulutatus differunt. 
IS-XX. 



II. 



Pluit super justos et injustos. V, 45-XX. 

Pluvia quomodo significetur per colorem 

coeli? XVI, 3-XX. 



P(ena et peccatum multipliciter comparan- 

tur. X, 13-XX. 

Poena scandalizantis in Palsestina fuit* 

XVI II, 6-XX. 
PoEN^ inflictionem quomodo Deus operatur 

in nobis ? I, 22-XX, 

P(ENiE infliclio duplex. VII, 23-XX. 

PoENiE vinculum muIUpIex. XVI, 

19 -XX. 



PcEMTENTiA quid sit, et quomodo est prima 

virtus ? III, 2-XX. 

PcEMTENTiA in quo genere, et quando sit 

virtus? • Ibid. 

PoENiTENTiA cst corrpctio malse voluntatis, 

et non maloe naturee. IV, 17-XX. 

PcENiTENTiA consistit iu tribus partibus, qus 

se continent, Ibid- 

PoENiTENTiiE elTectus tangitur, cum dicitur : 

Appropinquavit enim regnum coelorum. 

Ibidem. 
PcENiTFNTiiE pavtes scptcm significantur per 

seplem panes, XV, 34-XX. 

PoENiTENTiAM c^iVe, est prsedicabile. IV, 

17-XX. 



PoMPEius Judoeam primo fecit sibi tributa- 
riam, XVII, 23-XX. 



PoNTius Pilatus Praeses dicebatur diversis 
rationibus. XXVII, 2-XXI. 



PoRCi proprietates pessimae quid signifi- 

cent? \\\, 6-XX. 

PoRCUs quare dicitur monstruosum animal? 

VIII, 31 -XX. 
PoRCUs nisi quis efficiatur per malos aclus, 

dsemon non accipit poteslatem in eum. 

Ibidem. 



PoRPHYRius haereticus arguit Matlhaeum de 
levilate. IX, 10-XX. 



Per angustam portam oportet nos intrare ad 

vilam. VII, 13-XX. 

PoRTA quee est introilus ad vilam red- 

emplionis, Ecclesice, gratiffi, et glorioe. 

Ibidem. 
Porta quae est introitus ad perdilionem, est 

duplex, Ibid, 

PoRT.E inferi sunt hgereses et peccata mor- 

talia. XVI, 18-XX. 



PossESSio in jure quid sit, et quid jure pos- 
sideatur ? V, ■4-XX. 

PossESSio et possidere quid dicatur? X, 
9-XX. 

PossiDERE aurum interdicitur Doctoribus 
Chrislianffi religionis, conceditur tamen 
ad usura. Ibid. 



! 



INDEX RERUM 



PosTULATio, petilio, oralio, obsecratio, de- 
precatio, graliarum actio diflerunt. VI, 
9- XX. 



PoTESTATEM diminulam tentandi nos habet 

diabolus postquam est victus a Christo. 

IV, H-XX. 
PoTESTAS dominalus debet esse animata ju- 

slitia secundum Ambrosium. VI, 

iO-XX. 
PoTESTATEM hanc oportet esse ordinatam 

legibus. Ibid. 

PoTESTAS regni duo habet genera potesta- 

tum. Ibid. 

PoTESTAs regni debet strenuitate armorum 

et juventutis esse roborata. Ibid. 

PoTEsTAS tentatoris admonct nos de qua- 

tuor. \l, 13-XX. 

PoTESTAS docentis quadruplex. VII, 

28-XX. 
PoTESTAS Christi hominis et Centurionis 

comparantur. VIII, 9-XX. 

POTESTAS obsidendi unde sit tradita doemo- 

ni ? VIII, 16-XX. 

An majoris potestatis sit curare animam, 

velcorpus? IX, 5-XX. 

PotEstas curandi animas quare non est 

communicata sanctis sicul curandi cor- 

pus? Ibid. 

Potestas humana Iriplex. XII, 2o-XX. 

Potestatem sibi traditam dicit Dominus 

post resurrectionem, quare non bonita- 

tem, vel sapientiara? XXVIII, 

18-XXI. 



PoTATUs fuit Christus bis : nota quando et 
quare? XXVII, 34-XXf. 



PBiECEPTUM eleemosynse. V, 42-XX. 

Pr.eceptum jejunii affirmativum est, et non 

ad semper obligat. VI, 17-XX, 

PR.ECEPTUM primum, scilicet, Diliges Domi- 



299 
XXII, 



num Deum, etc. exponilur. 

36-XXI. 
Ph.eceptum secundum cur dicitur simile 

primo ? XXII, 39-XXI. 

PRiECEPTA tria dat Christus leproso sanato 

ad sanitatem conservandam. VIII, 

4-XX. 
Pr.kcipitur Petrus piscari pretium ad ne- 

cessitatem hamo, animas autem sagena, 

XVII, 20-XX. 



Pr.edestinatio juvatur orationibus. VI, 

8 et IX, 2-XX. 



Pr.edicare incipit Christus in Galilaea in ci- 

vitate Capharnaum. IV, 12 et 

13-XX, 
Pr.edicare, dicere, docere, quomodo diffe- 

rant? IV, 17-XX. 

Pr.edicare prohibuit Genlibus in prima 

missione, sed post resurrectionem misit 

prsedicare omnibus_, et hoc tribus de cau- 

sis, X, 15-XX. 

Pr^edicare pertinet ad ea quse sunt super 

naturam. XXVIII, 2a-XXI. 

Prj^.dicandi auctoritas est ex missione. 

Ibidem. 
Pr^dicandum quibus non est, sunt duo ge- 

nera hominum. X, 5-XX. 

Pb;edicandum est sapienlibus et insipienti- 

bus multis et paucis. X, 11-XX. 

Pr^dicantur quse fidei sunt : et quomodo 

Christus praedicavit? IX, 35-XX. 

Pr^dicavit Dominus his quos novit praesci- 

tos et non devotis, quare? IX, 

21-XX. 
Pr^dicayit Deus solum Judais, non genti- 

bus, cur? Ibid. 

PRiEDicATiONis officium pcr metaphoram est 

rete. IV, 18-XX. 

Pr.edicationis retia reficiunlur studiis Scrip- 

lurarum et litteratorum virorum promo- 

tione. IV, 21-XX. 



300 



INDEX RERUM 



PR.EDICATIONIS officio nullus se ingerat, nec 

prece, etc. IV, 21-XX. 

Pk.edicationis ponuntur duo modi differen- 

tes. IV, 23-XX. 

PRJ2DICAT0R sit boniB opinionis et curam 

habeat de bono nomine. IV, 24-XX. 

Pr.edicator videns aulas plenas populorum 

incitalur ad prcedicandum. V, 1-XX. 

Pr^dicator dicitur operarius duplici de 

causa. X, 10-XX. 

PRiEDiCATOR dignus est cibo non voluplalis, 

sed necessariae sustenlationis. Ibid. 

Prjsdicator quando fugere debeat, et quan- 

do non ? X, 23-XX. 

PRyEDiCATORES aliquando preedicant se quo- 

dam ornatu. XMI, 3-XX. 

Pr.edicatores de officio pra^dicationis quse- 

renles implere peras, significantur per 

Gabaonitas. X, 10-XX. 

Pr.edicatores quale hospitium intrare de- 

beant? X, H-XX. 

PrjEdicatores prohibenlur discurrere per 

domos. Ibid. 

Pr^oicatoribus primis interdixit Dominus 

soliiciludinem necessariorum, sed poste- 

riores ad laiia non obligantur. X, 9-XX. 



Ph^dicit passionem suam Christus, ut sem- 
per sit in cordibus nostris sanguis patien- 
tis. XVII, 21 et 22-XX. 



pRyELATiONis magistcrium interdicit Domi- 

nus, non aclum. XXIII, 8-XXl. 

Pri<:laturas desideranles quomodo dicantur 

ai'es ? Ibid. 

Pr.elatus quando carnali concupiscentias 

subjicitur, sal evanescit. V, 13-XX. 

Pr^latus lucens scienlia et ardens charitate 

dicitur lucerna. V, l-i-XX. 

Pr^slatus quomodo corrigat ? V, 22-XX. 
Ph^.latus dicitur trabs. VII, 3-XX. 

Pr-elatus peccal morlalitersi non preedicet. 

X, 5 XX. 



PryELAtus debet queerere quee sit opinio de 

eo, et in plebe, et inter alios Prselatos. 

XVI, lo-XX. 
PRiELATUs quando visitat, tunc rex intrat ad 

discumbenles. XXII, U-XXI. 

PRiELATUS malus est abominatio desolationis 

in templo. XXIV, 15-XXI. 

Pb.elati praedicare debent perseipsos. X, 

5-XX. 
Pr^lati deberent per seipsos facere ea quae 

sunt Christi. X, 16-XX. 

Pr^lati mittuntur sicut oves. Ibid. 

PRiELATi opus quomodo el quando erit per- 

fectum ? XX, 20-XX. 

Pr^elati audiant verba Chrisli cum dicit, 

Non est meum dare vobis. XX, 23-XX. 

PRjELati maiiet avari latronibus oomparan- 

lur. XXI.13-XXI. 

PrjELATi atlendant vineam sibi locatara, non 

datam esse. XXI, 41-XXr. 

PRiELATi dissoluti dc subditis non quserunt 

nisi voluptatem. XXIV, 48 et 49-XXI. 
Ex PRj^LATORUM dcfectu miseria. IX, 

36-XX. 
Pr^latorum institutorum ordo. X, 5-XX. 
PRiELATORUM potcstas, qua ordinanlur ad 

subditos. XVI, 1-XX. 

Pr^latis missis ad capiendos malos, sunt 

duo necessaria. X, 16-XX. 

Pr.elatis quseretur : quomodo intrasti, quo- 

modo vixisti, quomodo existi? XXII, 

15-XXI. 
Pr.elatis munditia necessaria. XXV, 

2-XXI. 
Pfi.ELATis dantur quinque talenta. XXV, 

15-XXI. 
pR^LATos Ecclesice ad instantiam operis 

invitat. XX, 1 et seq.-XX. 

PR^LATOS invitat ad illumiuationem subdi- 

torum per doctrinam. XX. 29-XX. 

Prvelatos quos dicamus? XXIII, 8-XXI. 



Ph.e.mium quod datur perseculionem paticn- 
tibus propter justitiam? V, 10-XX. 



TNDEX RERUIM 



301 



Pr^mium aurcolre quod debelur officio Chri- Phoficimus pcr Ires gradus, ut januam re- 
sli. XXIV, 47-XXI. gni pulsemus. VII, T-XX. 



PRyEPARAT Deus aliqua in nobis dupliciler. PnoFicisci quomodo Deus dicalur ? XXI, 



I, 22-XX. 



33-XXI. 



Pr.t;scibntia Dei non inoponil rebus necessi- 
tatem. XI, 25-XX. 



PBiESES Pontius Pilatus dicebatur diversis 
ralionibus. XXVIl, 2-XXI. 



PHiEsuMENS de se inclinatur per tentaliones. 

VI, 13-XX. 
Pr.esumi>tio quomodo sit peccalum in Spi'- 

ritum Sanctum ? Xlt, 32-XX. 



PRoniBETUR magis visus mulieris quam au- 

ditus, vel olfaclus, quare? V, 28-XX. 

Proiiibetur omnis libido innaturalis. Ibid. 

PRoniBiTio moechise. V, 27-XX. 



Promissio in tribus perfecta de semine na- 

scituro. VIII, 11-XX. 

Promissiones legis quse sint? V, 17-XX. 



Non PROMOVEATUR ad officium prgelicationis, 
nisi quem vocat Deus. IV, 22-XX. 



Prima virtus quae sit? III, 2-XX. 

PhiMATUS triplex, magisterii, dignilatis, po- 

testatis. XXIII, 8-XXI. 



Phimogenitum dicitur tribus modis. 
25-XX. 



I, 



Principes gentium dominantur eorum, etc. 

exponilur. XX, i^5XX. 

Phincipatus appetilum interdicit, el suadet 

actum humilitatis, et ulililatis. XXIII, 

8-XXI. 



Processus Verbi a Patre primo rerum semi- 
natore. XIII, 24-XX. 



Propheta quare nemo acceptus est in patria 

sua? XIII, 52-XX. 

Propheta quis sit? etquod Joannes est pius 

quam Propheta. XI, 11-XX. 

PHOPnETjE et lex usque ad Joannem : exponi- 

tur. XI, 13-XX. 

Propuet^ non sunt aliqui qui futura praedi- 

xerunt et adhuc prcedicunt. Ibid. 

PhopheTjE falsi, Simon magus de Samaria, 

Theodas, Judas Galilaeus, et alii quam- 

plures. XXIV, o-XXI. 

Prophetia quomodo est signum futuri, et 

noncausa? I, 22-XX. 

Phophetia triplex, praescientiae, prsedesti- 

nationis, et comminalionis. Ibid. 

Prophetia capilur large et stricte. V, 17-XX. 
Prophetia quomodo fuit finila usque ad 

Joannem? VIII, 15-XX. 



Prodigium et signum differunt. XXIV, 

24-XXI. 



Propria sapientiae sunt quatuor. 
23-XX. 



XVII I, 



302 



INDEX RERUM 



Proprietates canis malae quse et quid signi- 
ficent? YI1,6-XX. 

Proprietates porci pessimse quid signifi- 
cent? VII, 6elVIII,31-XX. 

Proprietates columba' exponuntur plures 
mystice. X, 16-XX. 

Proprietates asini. XXI, 2-XXI. 



PuLYis in pedibus signum est itineris : nota 
multiplicem expositionem ilineris. X, 

14 -XX. 



PunGATUR quis a peccatorum lenebris, et a 



peccalorum reliquiis. 



V, 8-XX. 



Prostratio toto corpore facla, quid signifi- Pusillus est parvus in fide. XVIII, 6-XX. 
cet? Rj 11-XX. 



Providentia Dei quomodo se habeat ad fu- 
tura? II» 13-XX. 



Putare, dubitare, ambigere, opinari, crede- 
re^ scire, existimare, conjicere, differunt. 
V, 17-XX. 



Proximus quare sit diligendus, et quis sit 
proximuR? V, 43 et 44-XX. 

Froximus hominis quis, et quot modis dica- 
tur aliquis proximus? XXII, 39-XXI. 

pROXiMi compassio describitur. X, 28-XX. 



Prudentes qui sint, et quomodo differant a 
sapientibus ? XI, 2o-XX. 

Prudentia quid sit secundum Aristotelem. 
Ibidem. 

Prudentia mundi et sapientia an sit mala? 
Ibidem. 

Prudentia serpentina quce sit ? X,1G XX. 



Plblicanus dicitur a publico, et non a pu- 
blio. In argumento 

S. Hieronymi. 

Publicanus et peccator quomodo differant? 
IX, 10-XX. 



PuERi laudantur a multis. 



XI, 16-XX. 



PuLLUS asinoe ct asina alligata quid sigiiifi- 
cenl? XXI, 2-XXI. 



Quadrans novissimua quis sit? V, 26-XX. 



Qu.EKERE debet Praelatus quae sit opinio de 

eo in plebe, et inter alios Praelatos? 

XVI, 15-XX. 
QUjEREtur a Praelatis : quomodo intrasti, quo- 

modo vixisti, quomodo existi? XXII, 

12-XXI. 
QuiERiTE pi^imum i^egnum Dei, est locutio du- 

plex. VI, 33-XX. 

Qu^RiTE consilium ab expertis, a Scriptura, 

iii vobis ipsis. VII, T-XX. 

Qu^RiTUR, quare Christus de desponsata 

Virgine nasci voluit? et assignanlur octo 

causffi. I, 18-XX. 

Qu.ERiTUR, quare dicitur, Futurum est ut 

Herodes guosrat puerum? II, 13-XX. 

Qu.ERiTUR, quare Joannes dicitur Baplista a 

baptismo suo, non autem Petrus, vel 

Paulus? 111,6-XX. 



Qu.EniTUR, si aquoe haberent vim regenera- 

livam ex conlactu Chrisli, ad quid invo- 

catio Trinitalis ? I, 13-XX. 

Qu.ERiTUR, quare Matthaeus, cap. iv, non ad- 

ducit tolam prophetiam, Terra Zabulon, 

el terra Nephthalim, etc. IV, 15-XX. 

Qu.KRiTUK de mandatis, quae Salvator omit- 

tit in enumeratione impletionis legis. 

V, 21 -XX. 
Qu.ERiTUR, quare potius loquilur de viris, 

dicendo, Qui viderit mulierem, quam de 

muUeribus, dicendo : qua; viderit virum? 

V, 28-XX. 
QU-ERITUR, quare dicitur, 5^' oculus dexter 

scandalizaverit te, et non sinister ? V, 

29-XX. 
Qu^RiTUR, quare exclusa ira proecipitur re- 

conciliatio, et in secundo prsecepto solum 

excluditur concupiscentia? V, 30-XX. 
Qu.EniTUR, utrum Moyses permiserit libel- 

lum repudii sine peccato ? Ibid. 

Qu.ERiTUR, an non resistere malo sit pra)- 

ceptum, vel consilium? V, 39-XX. 

Qu^RiTUR, quare in laesione corporum po- 

lius tangit percussionem maxillae? Ibid. 
Qu^HiTUR, an aliquis possit sua repetere co- 

ram judice? V, 40-XX, 

Quji:RrruR, ex quo Deus scit, antequam pe- 

tamus, quare tunc rogamus eum? VI, 

8-XX. 
Qu.ERiTUR, pro quo supponit Pater, cum di- 

cilur, Pater noster, qui es in ccelis ? VI, 

9-XX. 
Qu.ERiTUR, utrum pronomen, noster, cum di- 

citur, Pater noster, Filius et Pater signi- 

ficetur communis nobis et Christo? Ibi- 

dem. 
Qu^RiTUR, quare dicilu r Pater noster, et non 

Paler misericordiae, vel benignilalis, elc? 

Ibidem. 
QujiSiTUR, quare dicitur, Pater noster,qui es 

in coelis, et non dicitur, in ccelo? Ibid. 
QU.ER1TUR, quare dicitur in oralione Domi- 

nica, Sanctificetur nomen tuum, et non di- 

citur, sanctifica nomen tuum ? Ibid. 



INDEX RERUM 303 

Qu.ERiTUR cnm nomen Patris sanctificatur. 



quid de aliis nominibus? Ibid. 

Qu^ttiTUR, quare in orationr! Dominica aliis 

petitionibus etiam non additur illa clau- 

sula, sicut in cceh et in terra. Vi, 

iOXX. 
QuiERiTUR, quarc in oralione Dominica non 

docuit etJam petere potura sicut panem? 

VI, 11-XX. 
QUiERiTUR, quare non docet plura petere 

quam panem? Ibid. 

QuiERiTUR, quare dicilur, Panem nostrum, et 

non meum? Ibid. 

QuyEritur, an non dimittens debitoribus suis 

possit dicere orationem Dominicam? VI, 

12-XX. 
QujiiRiTUR, utrum Deus inducat aliquem in 

tentationem? Ibid. 

Qu^KiTUR, quid sit tentare, quid in tenla- 

tionem induci, quid intrare in tentatio- 

nem, et quid esse in tentatione? Ibid. 
Qu.ERiTUR, quare quatuor sunt petitiones de 

boni adeptione in oratione Dominica, et 

tantum una de mali amotione? VI, 

13-XX. 

QujEritur de quo malo intelligitur pelilio 
quae dicitur, Libera nos a malo ? Ibi- 

dem. 

Qu.eritur, utrum Deus aliquem odio habeat? 
VI, 24-XX. 

Qu.ERiTUR, quare magis nominat dsemonem 
qui pra^est divitiis quam alium, quando 
dicit, Non potestis servire Deo, et mam- 
monae'? Ibid. 

QujEritur, utrum diabolus possit dici Domi- 
nus alicujus hominis? Ibid. 

Qu.ERiTUR, de qua sollicitudine intelligitur, 
quando dicit, Ne sitis solliciti nnimae ve- 
strce,elc.? VI, 2o-XX. 

Qu-ERiTUR, quare Dominus dictis suis addit 
rationem ? Ibid. 

Qu.ERiTUR, quare Dominus polius sumit si- 
militudinem a volatilibus coeli, quam a 
natatilibus, vel gressibilibus, vel reptibili- 
bus? VI, 26-XX. 



304 



INDEX RERUM 



QU.ERITUR, qaare addil Prophetas, dicendo : 
Lex et propketx, etc. ? VII, 12-XX. 

Qu^RiTUR, quomodo Ciiristus possit dicere, 
Numquam novi vos, et quomodo a Deo 
quis potest dicere? YII, 23-XX. 

QuiERiTUR, quare Ciiristus leprosum non so- 
lo verbo curavit, sicut Eliseus Naaman ? 
VIII, 3-XX. 

QUiEHiTUH, quare Dominus laudavit Centu- 
rionem apud discipulos tantum, et non 
apudomnes? VIII, 10-XX. 

QuiERiTUft, quare nominat solum duas pla- 
gas dicens, Multi ab Oriente et Occidente 
veniunt ? Vill, lO-XX. 

Qu^RiTUR, quare effectus miraculorum non 
ita attribuitur spei, vel charitati sicut 
fidei ? VIII, 13-XX. 

QujERiTUR, utrum aliquis possit esse obses- 
sus a diabolo ? VIH, I«-XX. 

QUiERiTUR, unde tradita sit daemoni poteslas 
obsidendi hominem? Ibid. 

Qu^RiTUR, qui homines fuerint in navi, 
quando Dominus imperavit ventis ? 

VIII, 27-XX. 

QuiERiTUR, utrum tam multi doemones sicut 
legio possint esse in uno corpore? VIII, 
28-XX. 

QuiERiTUR, unde venerunt porci, in quos 
Christus permisit intrare dcemones ? 
YIII, 30-XX. 

Qu^RiTUR, quare Dominus permisit intrare 
in porcos, et non in aliud animal, et quare 
tantum damnum permisit fieri hominibus 
inporcis? Y1II,31-XX. 

QrjERiTUR, quse civitas dicatur Cliristi civi- 
tas? IX,1-XX. 

Quj:ritur, utrum fidem propriam habuerit 
paraiyticus, an aliena fide curatus ? 

IX, 2-XX. 
Qu^iuTUR,quareChristus vocavit Matthaeum 

obligatum ratiociniis de susceptis vecliga- 
libus, et qualiter comedit iliicite acquisi- 
ta? IX, 10- XX. 

QujERiTUR, quare non reprehendit Archisy 
nagogum sicut regulum ? IX, 19-XX. 



Qu^RiTUR de muliere quse fuit in profluvio 
sanguinis, quomodo audebat tangere 
Christum ? IX, 20-XX. 

Qu.ERiTUR, cum multoties Christus fecerit 
miracula coram turba, quare raodo non 
facit similiter ? IX, 23 et 24-XX. 

Qu.ERiTUR, quare dicitur, In civitales Sama- 
ritanorum ne intraveriiis, et non dicit viam ? 

X, 5-XX. 

Qu.ERiTUR, utrum Joannes Baplista dubita- 
verit de Christo ? XI, 2 et .3-XX. 

Qu^RiTUR, quare prsedieavit Dominus non 
liis, quos novit devotos, sed prajscitis? 

XI, 21-XX. 

QuJERiTUR, quanotitia Paler novil Filium,an 
creata vel increata ? XI, 27-XX. 

Qu^HiTUR, quare Christus non fecerit men- 
tionem suarum dignitatum ? XII, 3-XX. 

QuJi^RiTUR, quare Chrislus prohibuit Apo- 
stolis ire ad gentes, et tamen ipse in pro- 
priapersona ivil ? XV, 21-XX. 

Qu^RiTUR, quare Christus dicitur secessisse 
in partes Tyri et Sidonis, et non in totum ? 
Ibidem. 

Qu^ERiTUR, quare Matthseus dicit pullum 
fuisse cum asina, cum tamen Marcus dicit 
eum stetisse ante januam? XXI,2-XXI. 



QuAREqusesivitChrislus, quiseum teligisset, 
cum tamen sciret ? IX, 22-XX. 



QuiESTio mola circa titulum libri Malthsei. 

I,1-XX. 
QuJE*Tio, quare Matthsus non induxit pa- 

trem aliquem in genealogia significantem 

unum nomen Salvatoris, sicut inducit si- 

gnificantes aliud ? Ibid. 

Qu^sTio de hoc, quod allegatur ex Jeremia, 

et ibi non invenitur. XXVII, 9-XXI. 

Qu^ESTiONEM an liceat sabbato curare, aliter 

formant Judsei, aliter Christus. XII, 

10-XX. 
Qu^STioNES plures moventur. I, 21-XX. 



I 



i 



INDEX RERUM 



30:') 



Qui es in cadis 
VI, 9-XX. 



ihi quinque nolanlur. KkyM significanl Pliilosophias hfmentcs ad 

phantasias. XXIV, 2G-XXI. 



QuoTiDiANus panis dicilur dupliciter. VI, IUptus violcnliam sonat. XIK, 19-XX. 

ll-XX. 
QuoTiDiANA ncccssitas coinedcncli unde pro- 

veniat? Ibid. Non nEcii-iiimi se quid dcbet praedicator fa- 

cere ? X, 14-XX. 



R 



Recognitio debiti sine spe veniae nihil valef. 
VI, 12 XX. 



Raca Hebracum est inlerjeclio indignanlis. 
V, 22-XX. 



Reconciliabi quomodo debeamus adversa- 
rio ? V, 24-XX. 



Reddere juramentum Domino quid sit ? 
Racdel quomododicalurplorare filios suos? X, 33-XX. 
II, 18-XX. 

De Redemptionis noslrse Sacramento quae 
RE.EDIFICATIO tcmpli in sex perfici videba- dicuntur, omuia certissima sunt. I, 
tur. I, 12-XX. 20-XX. 



Ratio quse et qualiter reddetur de verbo 
otioso ? XII,36-XX. 

Ratio.nem diclis suis Dominus quare addit ? 
VI, 25-XX. 



Radix charitatis est ab bonum sugendum, 
radix limoris conlra malura. XIII, o-XX. 

Radices peccatorum non tentationum qua) 
sint? IV, 1-XX. 



Rama est civitas Saul in sorte Benjamin. 

II, 18-XX. 
Rama verius dicitur esse appellativum, curn 

dicitur : Vox in Rama audita cst. Ibi- 

dem. 

zxi 



Redire quomodo dici possint peccata post 
relapsum ? XVIII, 32 et seq.-XX. 



Reficere relia quid sit ? IV, 2i-XX. 

REFiCEnE est reparare deperdilum ex labore, 

vel oneris gravitate. XI, 

28-XX. 



Regalia insignia Iria sunt, quibus Christus 
deriserunt. XXVII, 28-XXI, 



Regekeuat nos Christus sua gencralione, 
causans nostram spirilualem generalio- 
nem. III, 1-XX. 

20 



306 



INDEX RERUM 



Rf.Generativa vis quomodo sil in aquis ex 
conlacluChrirli? 111, 13-XX. 



Regimen Iriplex notalur. 



XII, 25-XX. 



Regina Austri siirget in judicio. 
41-XX. 



XII, 



Regnantis est sedere. XX, 21-XX. 

Regnum quidsil, in quibus consistal, et quid 

ad ipsum requiralur ? VI, 10 XX. 

Regnum quare debet esse abundans ? 

Ibidem. 
Regnum quid sit secundum Dionysium ? 

Ibidem. 
Regnum quare dicitur Palris ? VI, 10-XX. 
Regnun tuum adveniat : quare non dicit, 

veniamus nos ad regnum tuum ? Ibid. 
Regnum Dei quanJo advenial? Ibid. 

Regnum Dei dicitur rctribulio selerna. VI, 

33-XX. 
Regnum quid sit, et quomodo regnum coelo- 

rum vim patialur ? XI, 12-XX. 

Regnum in se divisum desolabitur. XII, 

23-XX. 
ReGNUM hoc erat distribuendum ex corde 

Christi in omnes Ecclesice Dei minislios. 

XII, 28-XX. 

Regnum quare sit simile grano sinapis ? 

XIII, 31-XX. 

Regnum coelorum comparatur sagense missse 

in mare. XIII, 47-XX. 

Rfgnum coelorum accipltur pro congregatio- 

ne juslorum, vel pro completa potestate 

in officiis et legibus, vel pro gloria. 

XVIII, 1-XX. 
Regnum coclorum quare dicitur gubernatio 

coelestium ofticiorum ? XX, 

1 et seq.-XX. 
R-^GNUm coelorum quid sit, et quomodo sit 

factum simile homini regi ? XXII, 

2-XXI. 



Regvum coe!orum quomodo claudilur, quan- 

do ? XXIII, 13-XXI. 

Regnum coelorum non aliud intelligilur 

quam studium pulchritudinis. XXV, 

1 XXI. 
RtGNi nomine importantur divitiff;, ct po- 

testates. IV, 8-XX. 

Regni potestas debet esse determinata ur- 

banitalibus, et habet duo genera potesta- 

tis. VI, 10-XX. 

Regni dominatum in spiritualibus quae fa- 

ciant. Ibid. 



Regula in mandatis et votis. XII, o-XX. 

Regulam Canonicam religiosis qui ingemi- 

nant, imitatores sunt Phariseeorum. 

XXIII, 4-XXI. 



Religionem cito debemus exire, ubi non est 
Christus, sed tantum vestis. XXVIII, 

8-XXI. 

Religiosi Monachi hypocrilae significantur 
per struthiones. XXIV, 26-XXI. 



RELiQUiiE peccatonim triplices, et quomodo 
ab eis purgamur? V, 8-XX. 

ReliquijE istae sunt .'quamse, quae ab oculis Xi 
Pauli ceciderunt. Ibid. 

ReliqjIjE peccalorum dicuntur progenies 
peccatorum. VI, 9-XX. 



Repellere violentiam et resistere malo dif- 
ferunt. V, 39-XX. 



Repeteue an aliquis possit sua coram judi- 
ce? V, 40-XX. 



Repreuendit Joannes Pharisaeos et Saddu- 
ceeos. III, 7-XX. 



INDEX RERUM 307 

HEPuniUM quando datur ? XIX, 6-XX. IIkvelatio in somnis fil multis modis et dif- 

ferentcr ? I, 20-XX. 

Revelatio fitperFilium Dci. XI, 27-XX. 

Reouies animarum est in visione veritalis, Revelavit Dominus illa parvulis, non dicit 
in amore bonilatis et in sincerilate a)tcr- slullis vel hebetibus, quare ? XI 

nilatis. XI, 29-XX. 25-XX. 

Reouiem non invenit cor hominis nisi in 
Deo. Ibid. 

Rex dicitur solus David in genealogia Chri- 

sli- I, 5, XX. 

Reseratio sublilium tria exigit neccssaria. Rex licet sit supra legem, non lamen ei con- 

V, 2-XX. trarius. VI, iO-XX. 

Rex in hoc regno est Deus. Ibid. 

Rex ferus et inhumanus degenerut in ty- 

Resistere malo quomodo non debeamus ? rannum. XXII, 2-XXI. 

V, 3'J-XX. Rex ille fecit nuplias, in natura, in spiritu, 

in gloria. Ibid. 

Rex justitiam negligcre non polest. XXII, 
Respiceue personam hominis quid sit ? 7-XXI. 

XXII, iG-XXI. Reges snb quibus rcgnum Dei impugnari 

ca3pit. Ibid. 

Regidus cur dabalur fibula, sceptrum, diade- 
Respondsntis prima virtus est interrogan- ma, ctc. ? VI, 10-XX. 

tium mentes cognoscere. XXII, 18-XXT. 

Rubedo serotina et matutina quid indicet ? 
Resubgexs Jesus appariiit Apostolis in Ga- XVI, 2 et 3-XX. 

lilEea. XXVIII, 10-XXI. 

Resurget caro et alia membra. XV, 

n-XX. Item, XXII,30-XXI. Hufa vituia enixa est agnam. XXIX, 

Resurgent homines integre. XXI II, 6-XXI. 

31 -XXI. 
Resurrectio generalis tribus procurabitur. 

Ibidem. Ruinam facientia tria. VII, 27-XX. 

Resurrectionem celerem, scilicet tertia die, 

quare permisit Chrislus? XII, 40-XX, 

etXX, 19-XX. 
Resurrectio an fiet sine corpore ? XXII, 

30-XXI. 



RETEofficium prsedicalionis. IV, 18-XX. 

Rete Petri trahit bonos. XIII, 47 et 
48-XX. 

i Retia reficere quid sit ? IV, 21 -XX. 



308 



INDEX RERUM 



Sacra Scriplura quomodo exponi debeat, 
docet Dominus. XV', 34-XX. 

Sacra Scriptura non esl conlemiiialionis 
gratia, sed ut boni fiamus. XVI, 16 XX. 



Sabaim conversivenient ad filium et sequen- 
tur eum. ^V, 2o-XX. 



Sabbatizare prsecepit Deus, ut homines in 
quiete cordis epulis Dei interessent. 
XXII, s-xx. 

Sabbatum an violarctur per opera qua3 
erant ad cullum Dei ? XII, 5-XX. 

Sabbati solutio fiebat in lcge tribus modis. 
Ibidem. 

Sabbati sanctificalio alia est, et alia obser- 
valio septimi diei. Ibid. 



Sacerdos quomodo et a quo absolvat ? 

XVI, i9-XX. 
Sacerdos tenetur diligenler cognoscere vul- 

tus pecoris sui. Ibid. 

Sacerdoti tenetur subditus semel se osten- 

dere in anno. Ibid. 

Sacerdotis ligatio prgecedit absolutioncm. 

Ibidem. 
Sacerdotes mali non differunt a latronibus. 

XXI, 13-XXI. 
Sacerdotes similes Pharisseis, quibus male- 

dicit Christus. XXIII, 23-XXI. 

Sacerdoies et Scribpe quos congregavit 

Herodes propter Regem nalum, arguun- 

turextribus. II, 6-XX. 

Sacerdotibus cur leprosus curalus debebat 

seostendere? VIII, 4-XX. 



Sacramentalia legis veteris quse sint? V, 

17-XX. 
Sacramentum primum deslruens peccatum 

actuale, est poenitentia. IV, 17-XX. 

Sacramentum Eucharisliee quomodo sumi- 

tur? VI, 11 -XX. 

Sacramenta non efficere sanitatem virtutc 

propria, significavit Christus. VIII, 3-XX. 
Sacramenta significantur per vasa piscato- 

rum. XIII, 48-XX. 

Sacramenta significant et continent gratiam 

remissionis peccatorum. Ibid. 

Sacramenta vendenles significantur perven- 

denles columbas in templo. XXI, 

12-XXI. 
Sacramentum nemoaliter celebret quam in- 

stilutum est. XXVI, 19-XXI. 

Sacramentum Eucharislia^ quare coena com- 

pleta instilulum ? XXVI, 26-XXI. 

Sacramentum Eucharistias Clirislus insti- 

tuendo octo facit. Ibid. 

Sacramentcm sanguinis. XXVI, 27 et 

28-XXI. 
Sacramentum Christi corpus et sanguis 

unum sunt. Ibid. 

Sacramenti veleris terminalio. XXVI, 

29-XXI. 
Sacramenti Baplismi formam nulli licet 

mulare. XXVIII, 19-XXI. 



Sachificium non vult Deus nisi per accidens. 
XII, 7-XX. 



Sadduc.ei et Pharisoei quare dicuntur vipe- 
rffi? III, 7-XX. 

Sadduc.ei dicebantur Sadochaei a Sadoch. 
Ibidem. Ijf 



4 



TNDEX RERUM 309 

Sagena bona et mala. XIII, 47-XX. Sanctificetur qoaro dicilur, et non, sancli- 

fica? VI, 9-XX. 

Sanctitas quid sit, et quot modis dicatur 

Sal prajcipitur ofTerri in omni sacrifiGio. sanctum ? Ibid. 

V, 13-XX. 
Salis materia, ex qua generatur, est terra. 

Ibidem. Sanguinis Sacramentum, XXVI, 27 

Salis definilio, efTeclus et proprielates. et 28-XXI. 
Ibidem. Sanguis et corpus Cbrisli Sacramentum 

unum sunt. Ibid. 

Saltus filiae Herodiadis, testimonium fuit 

scorli matris. XIV, G-XX. SapiiiNs ordinare debet familiam ad reclilu- 

dinem. XVIII, 23-XX. 

Sapientes mundi qui sint, et quomodo dif- 

Salvarb potest nos Christus Jesus per hoc feraiit a prudentibus? XI, 2o-XX. 

quod est Deus, et debet per hoc quod est Sapientia et prudentia mundi an sit mala? 

homo. I,20-XX. Ibidem. 

Salutis anlidota tria propler tres operalio- Sapientia divina rusticse simplicitati in om- 

nes dsemonum. Xlf, 22-XX. nibus se coaplavit. XIII, 34-XX. 

Salvum faciel populum suum, dicit Mat- Sapientiam Dei absconditam in myslerio 

Iheeus, et non, omnes gentes, quare ? vcrbi omnia loquuntur. XIII, 

I, 21 -XX. 35-XX. 

Sapienti^, virtuti, et cccleslibus studenlcm 
oporlet amare solitudinem silentii. XIII, 

Sancti sicut obstupescunt in malis nostris, 4i-XX. 

ita juvant ad bona noslra, et gaudent Sapientle quatuor sunt [iropria. XVIII, 

quando obtinemus ea. VI, 9-XX. 23-XX. 
Sanctorum el Christi merila sunt dispensa- 

toribus clavium credita. XVI, I8-XX. 

Sanctum quid sit, cum dicitur, Nolite dare Sata tria sunt tria quae sunt in anima nobi- 

sanctum canibus : et difTerenlia inler san- bili. VI, 9-XX. 

ctum sacrans, et sacratum. VII, Sata ^na farinae quid significent? XIII, 

6-XX. 33-XX. 
Sanctificatio quomodo sit destructio pec- 

cati in nobis? VI, 9-XX. 

Sanctificatio per emundationem est ex tri- Scandalum activum nullusdebet facere pro 

bus. Ibid. quacunque causa. Quid sit activum, 

Sanctificatio sabbati alia est, et alia obser- quid passivum? V, 40-XX. 

valio seplimi diei. XII, 3-XX. Scandalum Joannis pnievenit Chrislus, XI, 

Sanctificetur nomen tuum, an hoc sit no- 7-XX. 

men Patris. VI, 9-XX. Scandalum erit impius. XIII, 41-XX. 

Sanctificetur nomen Dei quod sanctum Scandalum provenit ex duobus : et quomo- 

est, adhuc quadruplici sanctificatione. do vitari scandalum activum unusquisque 

Ibidem. debeat ? XVIII, 6-XX. 



810 



INDE RERUMX 



ScANDALUM infirmorum describilur Iribus ScRiPTUHiE sacrse librorum ordo. V, 

modis. XXIV, 10-XXI. 17-XX. 

ScANDALUM passivum docet vilare. XVIII, Sghipturarum sludia significanlur per 

7-XX. aquam. X, 16-XX. 
ScANDALA venire quomodo necesse sil ? 

Ibidem. 

ScANDALiZANTis poena quse fuerit in Palae- Scurrile verbum quod dicatur ? XII, 

slina. XYIII, 6-XX. 36-XX. 



SciA duplex fuil in Chrislo. Vlll, 

10-XX. 
SciA, providentia Dei, ct cura, quomodo dif- 

ferant? X, 29-XX. 



SECEbSissB dicilur Chrislus in parles Tyri 
et Sidonis, et non in lolum. XV, 

21-XX. 

Secessus vocalur omnis porus per (otum 
corpus. XV, 17-XX. 



SciENTiA est habitus bene conservandi. IX, 

37-XX. 
SciENTi* liberales et virlules sunt de perfe- 

clionej naturse humanse, et eliam esscnt, 

si homo non peccasset. IV, IT-XX. 

SciENTi^ excellentia est in tribus. XXIII, 

34-XXI. 
SciRE, credere, cxislimare, opinari, et plura 

alia quomodo differant? V, I7-XX. 

ScivERUNT dsemones Christum fuisse Filium 

Dei. VIII, 29-XX. 



ScoRPio significat relro adspicere, quod est 
causa deceplionis. VII, 10-XX. 



Secreto quare assumpsit discipulos in mon- 
tem? XX, 17-XX. 



Securi comparat Joannes Baptisla senlen- 
tiam divini judicii. lll, 10-XX. 



Sedere in tenebris el in umbra morlis, 
quidsit? IV, 16-XX. 

Sedere debet docens el studens. XXIV, 

3-XXI. 
Sedere regnanlis esl. XX, 21-XX. 

Quis dicilur sedere in cathedra peslilentiae? 

XXIll, 2-XXI. 



ScRiB^ dicebanlur magislri approbali, et 
quorum sermones scribebanlur. II, 

4XX. 

ScRiB^ et Sacerdotes quos congregavil Hc- 
rodes propler Regem nalum, arguunlur 
ex tribus. II, 6-XX. 

ScRiB^ legis erant perili. VIII, 19-XX. 

ScniBARUM juslitia quEe fuerit ? V, 

20-XX. 



SCRiPTURiE sacroe munilio. 



V, 14-XX. 



Semen quod per patres descendit usque ad 
Chrislum, quinquc continet in genere no- 
tanda. I, 2-XX. 

Semex palris tam spiritualis quam corpo- 
ralis comparalur fermento. VI, 9 XX. 

Semen cum sit verbum Dei, in sc habet 
naluram gcneranlis, XIII, 3-XX. 

Semen seminatum exponilur de homine. 
XIII, 19.XX. 

biEMEN suscilare primi viri, quomodo secuu- 
dus possit? XXII, 2-i-XXl. 



INDEX RERUM 3H 

Semims palriarcharum liberalio. I, Siquedantur mw/^/ Chrislum, cujus tangun- 

'^-^^- lur causae, et quare Evangelisla dicit, 

SiiMiNis clivcrsilas ex parle suscipientis. mulli, et non omncs. IV, 25 et VJII 

XIII, 4-XX. 1-XX. 

Sr:QUERE me, quare dicit Dominus, et non 
imitare? IX,9-XX. 

SiiiMORUM Iradilio propter quam irritum fe- Sequi volens Dominum debet abnegare seip- 
cerunt mandatum Uei. XV, 7XX. sum. XVI '^^-XX 

Sequewdus est Dominus propter tres ratio- 

nes. Ibid. 

Sensus communis, qui in corde est, unus Secutus est Mallhffius Dominum imitando 

®^^- ^^ 6-XX. profectum virtutis. IX, Jj-XX. 



De SENSUUM custodia interiorum et exterio- 
rum. XXV, l-XXI. 



Sententu Ecclesiffi limenda est valde. 
XVIII, 19-XX. 



Separabit in judicio oves ab hffidis. * XXV, 
32-XXI. 



Sepelire morluos pium est. VIII, 

21 -XX. 



Serenitatis signum quare et quomodo sit 
serotina rubedo? XVI, 2 et 3-XX. 



Sermo vester sil : Est, esf, quare dicitur, Fst, 
est. V, 37-XX. 



Sero an comedendum sit, et quid? VI, 

n-xx. 



Serpens significat pcrfidiam erroris, con- 

trariam fidei. VII, 10-XX. 

Septem mulieres apprehendentes virum Serpens columbinus quis ? X, 16-XX. 

unum, sunt septem virtutes. VI, 

10-XX. 

Sepiem spicae puUuIantes in Christo sicut in Servilta opera violant sabbatum. XII, 

culmo uno. XV, 34-XX. 5-XX. 

Septem panes significant septem poeniten- S&i\\n\E netno polest duobus dominis. VI, 

tise parles. Il)id. 24-XX. 

Septem sporlae sunt seplem abundanlioe Seryire diviliis quid sit? VI, 

Scripturse. XV, 37 -XX. 25-XX. 

Servitia coScta Deo non placent. VI, 

10 XX. 
Sepulcrum cuslodiverunt Judaji inslinctu Seryitutis modus optimus quis ? XI, 

Spirilus sancti. XXVIII, 64-XXI. 29-XX. 

Servus peccafi quamvis sit homo, non ta- 
men diabolus est Dominus. VI, 24-XX. 
Sepultur^ Christi modus. XXVII, Servi isti fuerunt viri zelum Dei habentes. 

G6-XXI. XXI, 34-XXI. 



312 



INDEX RERUM 



Servi missi vocarc al nuptias regis, qui Sol et lumen ejus inducuntur pro simili, 



fuerint ? 
Servi mali slipendia. 
seq.-XXI. 



SinoN, vcnatio. 



XXII, 3-XXI. 
XXIV, 48 et 



XV, 21 ct XI, 2i-XX. 



quomodo Pater omnia revelat per Filium. 

XI, 27-XX. 
SoL quomodo obscurabilur in adventu Cliri- 

sli in judicio, et quomodo cadet cum stel- 

lis aliis de coelo ? XXIV, 29-XXI. 

SoLEM suum oriri facil siiper bonos et malos. 

y, 45-XX. 



SiGNUM quale Judaei a Ghristo petiverint? 

XII, 38-XX. 
SiGNUM Jo)iX fuit signum mortis Christi. 

XII, 39-XX. 
SiGNUM consummalionis sseculi. XXIV, 

14-XXI. 
SiGNUM et prodigium quomodo differant? 

XXIV, 24-XXI. 
SiGNA quaedam sunt, el non caiisae, et quae- 

dam causffi. I, 12-XX. 

SiGNA quae circumstant judicium extremum. 

XXIV, 29 etseq.-XXI. 



SlMiLlA duo pulcherrima in naturalibus de 
revelatione quae fit a Patre per Filium. 
XI, 27-XX. 



SiMrLiciTAS columbffi conjungilur serpenti- 
nee prudentiae. X, 16-XX. 

SiMrLiciTAS, mansuetudo, innocentia difTe- 
renler sunt in homine et ove. XII, 

12-XX. 



SoLLiciTUDO duplex : et quae non interdici- 
tur? VI, 2o-XX. 

SoLLiciTUDO charitatis dcprehenditur in qua- 
luor. VI, 13-XX. 

SoLLiciTUDO iaudabilis muitiplcx. VI,2o-XX. 

SoLLiciTUDO laudabilis, vituperabiiis, tole- 
rabiiis. Ibid. 

SoLLiciTUDO futurorum primis Praedicalori- 
bus fuit inlerdicta : ad hoc posleriores 
non obliganlur. X, 9-XX. 

SoLLiciTUDiNEM piohibendo quare potius su- 
mit similitudinem a volatiiibus quam ab 



aliis animalibus ? 



VI, 29-XX. 



SoLVERE legem est vinculum legis non at- 
tendere. V, i7-XX. 

SoLvi sabbatum dicit Dominus, ad quid ? 
XII, 5-XX. 

SoLUTio sabbali fiebat in lege Iribus modis. 
Ibidem. 



SoLus Christus in monte. 



XIV, 23-XX. 



SiNAPis proprietales. XIII, 31-XX. 

SiNAPis granum est minimum, XIII, 

32-XX. 



SoDOMiA quare non prohibetur a Domino 
expresse? V, 29-XX. 

SoDDMORUM peccatum quomodo fuit pessi- 
mum, et quomodo non? 



SoMNiuM an fuerit apparitio Joseph? I, 

20-XX. 
SoMNUs quomodo contingat videre et praedi- 

cere fulura? Ibid. 

SoMNUs est ligamentum sensuum : et unde 

proveniat? Ibid. 

SoMNUs qualis fucrit Sancti Joseph? Ibid. 

X, 15-XX. SoMNi diversitas inducit divcrsitalem appa- 

ritionum. Ibid. 



INDEX RERUM 



313 



Spina nigra el tnagna significat hosrelicos. 

VII, IG-XX. 
SiMNA alba sive tribulus, quid significet ? 

Ibidem. 



Spiritus quomodo aequivoce accipiatur, cum 

dicilur, Beati pauperes spiritu ? V, 3-XX. 
Spiritus immundos Cliristus ejecit verbo. 

VIII, IG-XX. 
SiMRiTus blasphcmiae difTerl a blasphemia. 

XII, 31-XX. 
Spiritus novus quem innovat Deus in viscc- 

ribus noslris, duo operatur in nobis. IX, 

16-XX. 
SpiniTUs non quiescunt in stante, vel ambu- 

lanle, et in jacenle non sunt puri, sed in 

sedente sunt puri, et quiescunt. XXIV, 

3-XXI. 
Spir.iTUS sanctus quare non dicatur palcr 

Clirisli? In argumenloS. Ilieronymi. 

SriRiTus sanclus prsevenit naturae impetum. 

IV, 1-XX. 
SriRiTUM sanclum esse patrem Chrisli se- 

cundum generalionem temporalem affir- 

mant Helvidiani haerelici. I, 18-XX. 

Spiritus sancle noster, cur non dicimus in 

oralione Dominica, sed Paler nosler ? 

VI, 9 XX. 



STELLAquae magos perduxit, difTert ab aliis 
in quinque, natura scilicet, silu, molu, 
claritate et significalione. II, 2-XX. 

Stella quae perduxit Magos, dicilur ejus, 
hoc est, pucri nali quadrupliciter. Ibid. 

Stell^ perducenlis Magos quis efi^ectus 
mysticus, et quaj significatio ? Ibid. 

Stell^ quoe Magos perduxil, iterata redu- 
ctio, quid significabat? II, 9-XX. 

Stellj;; quomodo cadent dc coelo tempore 
judicii? XXIV, 29-XXI. 



Stiudor dcnlium ex frigore provenit, et 
quomodo difi^ert a tremore? VIII, 

12-XX. 



STRurniONES sigdificant monachos hypocri- 
tas. XXIV, 26-XXI. 



Studentem virtuli, sapientiae et ccfleslibus 
oportet amare solitudiiiem silenlii. XIII, 
44 -XX. 

Studium virtutis est thesaurus. Ibid. 

Studii Evangelii modus et duplex fructus. 
In argumento S. Hieronymi. 

Studia Scripturarum significanlur per 



aquam. 



X, IG-XX. 



Sponsus quis dicalur, et quae sponsa ? 
XXV, 1-XX. 



Stultus dicilur quasi stans in alto. 
26-XX. 



VII, 



Stagnum Genesarelh fluiditatem mundi si- 
gnificat. IV, 18-XX 



Status altissimus est beatitudo quae in ab- 
dicalione rerum consislit. V, 3-XX. 



Subtilitas prout est dos electorum, non fit 
per rarefactionem. XIII, 43-XX. 

Subtilium ad reserationem tria sunt neces- 
saria. V, 2-XX. 



Sufficientia solum ex summo bono est. 
Stella occullavit se a Magis propter tria. V, 3-XX. 

II, 1-XX. SuFFiciENTiA regnl ex tribus accipitur. Ibid. 



314 



INDEX RERUM 



SuFFOCAHE quid significel, et quomodo suf- 
focemur spirilu ? VI, 2o-XX. 



SusciTARE semen primi viri quomodo secun- 
duspossil? XXII, 24- XXI. 

Quomodo susciTATUR spiritualiter Dominus? 
VIII, 25-XX. 



SyiNagogam exslirpandam esse dicit Joannes 
Baptisla. lil, iO-XX. 



Tabernaculum unum esl Legis, Prophetiee, 
et Evangelii, tricameratum tamen. XVII, 
4-XX. 

Tabernalula tria, admirationis, delectatio- 
nis, et quielis. VII, 7-XX. 



Talentum unum est nalurale bonum. 

XXV, 24-XXI. 
Talenta quinque dantur Proelatis, sed aliis 

non dantur omnia. XXV, 15-XXI. 

Talenta quare non dantur tria? Ibid. 

Talenta cui duo dantur, plus recipit pon- 

dere : licet ille cui quinque, plus numero. 

Ibidem. 



Telonium unde dicatur ? In argumento 

S. Ilieronymi, et IX, 9-XX. 



Templum unde dicatur? VI, 9-XX. 

Templi reiodificatio in sex videtur perfici. 
I, 12-XX. 



Tempus quod exquisierat Herodes a Magis, 
quodfuerit? II, 16-XX. 

Tempus jejunii. VI, i7-XX. 

Tempus vilse hominis est in ultimee horae ad- 
jeclionc. XXVI, 18-XXI. 

Tempora tria habet homo. XIII, 3-XX. 



Tentari Christus quare voluit, duplex ra- 

tio. IV, 1-XX. 

Tkntari a Deo aliud est, et aliud a Diabolo. 

Tentatio quid est, et quot tentalionis in- 

citamenla, quaedam extra nos, quoedam 

in nobis? Ibid. 

Tentandi nos diabolus diminutam potesta- 

tem habet. IV, U-XX. 

Tentat diabolus : et an tentalio sit pecca- 

tum vel cum peccato ? et quod tentatio 

qua Christus tentatus fuit, non fuit nisi 

extrinsecus. IV, 1-XX. 

Tentat Deus. Ibid. 

Tentatio secunda a Matthaeo posita, poni- 

tur tertia a Luca. IV, 5-XX. 

Tentationum victoria quid in nobis efficiat? 
Tentationis modi. IV, U-XX. 

Tentationi locus congruus, est desertus. 

Ibidem. 
In tentationem induci quid? VI, 13-XX, 
Tentationum occasiones non debemus no- 

bis facere. IV, 1-XX. 

Tentationes et infirmitates conlingunt quin- 

que modis. IX, 2-XX. 

Tentationum vicloria Christus nobis meruit 

Angelorum conjunctionem. IV, 

11 -XX. 
Tentatur Chrislus de veritate \i\x. XXII, 

SS-XXI. 
Tentaverunt Judsei Christum de veritate 

judiciiet juslilise. XXII, 16-XXI. 

Tentaverunt Christum de veritate fidei et 

religionis. XXII, 23-XXI. 

Tentatis condolendum est. VI, 

13-XX. 
Tentatoris poteslas admonet nos de qua- 

uor. Ibid. 



INDEX RERUM 315 

TiiNiiBR^E quare (iicilur corporeus aclus no- Tuus qiiitl significel? II, ll-XX. 

ster? VI, 23-XX. 

Tenebr^ intsriores et cxteriores quae sinl? 

IV, IG-XX. TiMOCRATiA quid sit, et unde dicalur? VI, 

10-XX. 

TiMocHATiAM spiiitualem quomodo liabea- 
Terra triplcx secundum quaradam GIos- tnus? Ibid. 

sam. V, 4-XX. 

Terra quomodo habeat cor? XII, 

*^'*^'^- TiiiiciNES fuerunt tibii'* canenles carmina 

Terr^ bona3 condiliones. XIII, 8-XX. lu^^ubiia IX 23-XX 

Terim: diversilas in bona voiuntate et ma- 

lilia quomodo diversificet fructum ? 

Ibidem. X,Mon Dei corripit culpam. XIV, o-XX. 



TEKRiENAscENTiA sola quidam haeretici pe- Titulus hbri Matlhsei. I, 1-XX. 

tenda voluerunt. VI, U-XX. 

ToLERARiLis soIUcitudo cst muUiplex. VI, 
Testamenti Veteris Sacramenli terminatio. 25-X.X. 
XXVI, 29-XX!. 

ToLiiTE jugum mcum soper vos : servitulis 
Testimonium nalivitali Ghrisli tres dant in raodus Iiic est optimus. XI, 29-XX. 

cceIo. II, 1-XX. 

Trabs quis vocetur? VII, 3-XX. 

TuABOR est mons, in quo transfiguralus est 
Christus. XVII, 1-XX- 

TfiADiTio seniorum propter quam irrilum 
fecerunt mandalum Dei. XV, 8 et 

Tdeatrum unde dicitur? XI, 16-XX. 9-XX. 

Traditionis Chrisli pactiim cum operis per- 

fectione. XXVI, 14 et I5-XXI. 

TuEOPUANiA est lumen a Deo desce.^dens in Traditus est Chrislus a Palre, a se, a Juda, 

animam : el quare sic dicalur? V, a Judseis. XVII, 21-XX. 

8-XX. 

Transfiguratus est Christus in monte Tha- 
Tuesaurizare possumus nobis el Sanctis. bor. XVII, 1 el seq.-XX. 

VI. 19-XX. 

Transgressiones quatuor legum. In 

Thesalrls sapienlise. VI, 20-XX. argumento S. Hieronymi. 



316 INDEX RERUM 

Transitus ille quo dicuntur coelum et terra Tumor mentis est obslaculum veritalis. 
transire, quid sit ? V, 18 XX. XI, 23-XX. 



Tremor in membris quomodo causelur ? Tunica est vestis interior corpori tegendo 
YIII, 12-XX. necessaria. V, iO-XX. 



Tribulatio quse veniet tempore Anlichristi, Turba secuta est Jesum propter quatuor 
erit magna propler tria. XXIV, causas. VIII, 1-XX. 

21-XXI. TuRBA a turbando dicitur. VIII, 18-XX. 

TuRBA tumulluantium cogilalionum. XX, 
3I-XX. 
Tribus terrse quee dicanlur? XXIV, TurbjE quae pracedebant et sequebanlur 

30-XXi. Dominum equitanlem, quid significent ? 

XXI, 9-XXI. 

Tbiduum quo turbse suslinent Dominum, 

est compunclionis, confessionis, et satis- Turbatio civilatis Jerusalem valde irratio- 
faclionis. XV, 32-XX. nabilis : cujus ponuntur tres causae. II, 

3 XX. 
TuRBATUs est Rex Herodes el omnis Hiero- 
Tributum et census qualiter dabanlur a Ju- solyma in adventu Ilegum. Ibid. 

daeis? XVII, 23-XX. 

Turpe lucrum condemnatur. VI, 11-XX. 
Tristes fieri et Iristes esse differunt. VI, 

IG-XX. 

Tristitia jejunii prohibetur nobis. Ibid. Tyrus est civitas metropolis Phoenicls. XI, 
Tristitia quffidam est passio, qusedam pro- 21-XX. 

passio, et quomodo Christus fuerit tristis? Tyrus, anauslia. XV, 21-XX. 

XXVI, 38-XXI. 



Triticeus panis, materia Sacramenti Eu- 

charistise. XXVI, 26-XXI. 

Triticum significat electos. III, U 

12 XX. 
Triticum degenerat in siliginem et e contra. 

XXVI, 26-XXI. 

Ululatus et ploratus difTeront. II, 

Tuba vocalur quse ex intentione propalat 18-aa. 
opus. VI, 2-XX. 



INDEX RERUM 317 

Umbram quoraodo habeat virlus Allissimi? Vasa quare rumpit vinuni novutn ? IX. 

I, 18-XX. 17-XX. 

Vasa dicuntur corda daemoniacis operalio- 
nibus plena. XII, 29-XX. 

Urbanitates Ires, Monarchia, Aristocralia, 

etTimocratia. VI, iO-XX. 

Urbanitates spirituales quomodo effician- Vlndentes Sacramenta significantur per 

turinnobis? Ibid. vendenles columbas in templo. XXI, 

Uhbanitaiibus regni potestas debet esse de- 12-XXI. 

terminala. Ibid. 

Vexdere uniuersa qux liubenliir, ({aid sit? 
UsuRA est venenum aspidis quod latenter XIII, 'i4-XX. 



omnes facullales domus, quam intrat, ad 
se trahit. V, 42-XX. 



Velum templi scissum est, exponitur my- 
stice. XXVII, 51 -XXI. 



Usus ccbU ad splendorem contemplalionis 

in gloria. VI, 9-XX. 

Usus Sacramenli Eucharistia. XXVI, Vi'-nam habet vila in Filio Dei. XVI, 

26-XXI. 16-XX. 



Ut et similes conjuncliones, quid notenl? Venatio dui^Iex, bona, et mala. XIV, 

I, 22-XX. 21-XX. 



Uthes veteres et novi qui dicantur? IX, VtNiALE peccatum dicitur venia dignum tri- 

17 XX. bus modis. XII, 32- XX. 



UxoR non est nisi legilime conjuncta. V, Ventus periculosus in mari quissit? XIV, 
32-XX. 30-XX. 

VfNTi habent de nalura sua quatuor. In 
argumento S. Hieronymi, 



Y Ventilabrum unde dicilur, et quare Judaei 

sic dicti sunt? III, 12-XX. 



Yje septem propter septem corruptiones. Verbum Dei cum sit scmcn, generantis in se 

XXIII, 13 etseq.-XXI. babet naturam. XIII, 3-XX. 

V^ illis qui persequuntur paupercm. XXV, Verbum Dei quomodo Iraclivum sit? Ibid. 

37-XXI. Verbum Dei non recipit in profundum cor 



318 



INDEX RERUM 



tritum consuetudine peccati et delectatio- 

num. Xni, 4-XX. 

Verbum Dei suscipiendum est primo potius 

cum gemitu quam cum gaudio. XIII, 

20XX. 
Verbum Dti quantum in se est, non pullulat 

nisi in divinum aliquid. XIII, 24-XX. 

Veubum fidei liabet sinapis proprietales. 

Xill, 31-XX. 
Vebbum ahbreviatuni fecit Dominus super 

terram, quomodo intelligilur? I, I8-XX. 
Verbum a quo vita dependet, quod siL? 

IV, 4 -XX. 
Vebbum triplex. Ibid. 

Verbum Dei dicitur panis propter tres pro- 

prietates. VI, 11-XX. 

Verbum et ipse intellectus in anima habent 

se sicut Pater et Filius in divinis. XI, 

2T-XX. 
Verbum oliosum differt ab indifTerenti, ste- 

rili et pcrnicioso. XII, 36 -XX. 

Vi RBi processus a Patre primo seminatore. 

Ibidem. 
Verbo genuif, non utitur Lucas, sed qui 

fuit. 1, 2-XX. 

Verbo ejecit Christus spiritus immundos. 

VIII, 16-XX. 



Vereri est timere cum reverenlia. 
37-XXI. 



XXI, 



Vestimenta quinque habuit Christus, et 
quomodo divisa? XXVII, 3o-XXI. 



Vestis alba in transfigiiratione significat 
Sanetos. XVII, 2-XX. 

Vestis nuptialis est vestimcntum charitatis 
et honestac conversationis. XXII, 

11 -XXI. 



Veteris Testamenti Sacramenli terminalio. 
XXVI, 29-XXI. 



Vexatiu triplex. 



IX, 36-XX. 



ViA mandatorum paranda est. III, 3-XX. 
ViA et veslimenta et alia quaj fiebant, Do- 

mino eiiuitante, moralitcr exponuntur. 

XXI, 7 et seq.-XXI. 
ViAM regeneralionis prseparavit Joannes. 

XI, 10-XX. 



ViCTORiA tentationum innobis quid efficiat ? 

IV, U-XX. 
ViCTORiA tentationum Chrislus nobis meruit 

conjunctionem Angelorum. Ibid. 

ViCTUS diabolus ab aliquo, non audet ulle- 

rius tentare. Ibid. 



Veritas per templum et omnem ejus ritum 

figuratur. XII, 5-XX. Videbunt Deum qui sunt mundi. V,8-XX. 

Veritatis omnis inquisitio incipit ab admi- Videri ab hominibus vanum est. VI, 

ralione. VII, 28 -XX. 18-XX. 

Veritas Evangelica omnibus humanis ante- 

poncnda. XV, 3-XX. 

ViGiLANTis scrvi meritum. XXIV, 45 et 

seq.-XXI. B 

Vhsperam Scriptura computat pro nocte. Vigilare moncmur. 

XXVIII, l-XXI. 



XXIV, 42-XXI, 



ViLLA intelligitur omnis occupatio hunijin 



INDEX RERUM 

laboris a vocatione aclernorum relinens. Vibga duplcx. 
XXII, 5-XXl. 



319 
T, 18-XX. 



ViM quomodo palialur regnum coelorum, et 
quid sil vis ? XI, 12-XX. 



ViNCULUM poenie et cuipEe. XVI, i9-XX. 



A^iNEAM planlavit homo quidam. XXI, 

33-XXI. 
ViNEAM sibi locatam non datam attendant 

Prffilali. XXI, 41-XXI. 



ViNUM quare non interdicitur jejunanlibus ? 

VI, 16-XX. 
ViNUM spiritus dirigit sursum, laetificat men- 

tem,elc. VII, 16-XX. 

ViNUM novum tres habet calores. IX, 

17-XX. 



VioLABATUR sabbatum in iege tribus modis. 
XII, 3-XX. 



V101.ENTUM quid sit, et quid violentia? et 
quod violenli rapiunt coelum. XI, 

12-XX. 



ViPERA dicilur quasi vi patiens. III, 7-XX. 



ViR dicitur Joseph a vigore et virore. I, 

16-XX. 
ViR Mariae quare dicitur Joseph ? Ibid. 

ViR et mulier quomodo se habeant penes 

paritatem, vel superpositionem ? I, 

18-XX. 



ViRGiNEA sinceritas quid sit, ct quomodo 

consistat in quinque ? J, 18-XX. 

ViRGiNiTAS grata est Angelis. Ibid. 

ViRGiNirAS est in carne corruplibili incor- 

ruptionisdivina}a3lerna medilatio. XIII, 

23-XX. 
ViRGiNiTATis custodia et periclitatio. XXV. 

1-XXI. 
ViRGiNiTATEM conscrvant quinque. Ibid. 
ViHGO quse fornicata fuit, quando lapidaba- 

tur et quando non ? I, 18-XX. 

ViRGO continue meditatur divinam mundi- 

tiam. Ibid. 

ViRGiNis parlus occuUatus diabolo. Ibid. 
ViRGiNEs quomodo faciant fructum centesi- 

mum ? XIII, 8-XX. 

ViiiGiNES clecem^ quare dicitur iii parabola ? 

XXV, 1-XXI. 
ViRGiNES quse dicantur fatuse, et quee yr?'«- 

dentes? XXV, 2-XXI. 

ViRGiNiBUS fatuis januam clausam sponsus 

non aperit. XXV, 12-XXI. 



ViRTUS, felicitas, beatitudo difTerunt, et 

circa quse consistant cardinales, et quid 

sit virtus secundumTullium? V, 3-XX. 
ViRTUs quaelibet quando dicalur virtus, ct 

quando /MS^/Vm? I, 19-XX. 

ViRTUs multis modis dicitur prima. III, 

2-XX. 
ViRTUTis cujus actus sit detestatio pcccati. 

Ibidem. 
ViRTUTis opus plus consistit in modo quam 

in faclis. VI, i-XX. 

ViRTUTis opus accipi oportel ex nobis. 

VII, n-xx. 
ViRTUTisprofectusincomparatione ad finem. 

XIII, 43 et46-XX. 
ViRTUTis tres sunt profectus, et quomodo 

Iria virtutum genera significantur pertria 

sata ? XIII, 33-XX. 



320 INDEX RERUM 

ViRTUTis sludium esl thesaurus. XIII, Vitula rufa quae in sacrificium ofTerebatur, 

44-XX. enixa est agnam. XXIV, 6-XXI. 
ViRTUTES multas nonpoterat facere Christus 

in patria sua, quomodo intelligilur. 

XIII 57 ct 58-XX. ViTUPERABiLis solliciludo mulliplex. VI, 

ViRTUTEs coelorum movebuntur, exponitur 2d-XX. 

diversimode. XXIV, 29-XXI. Vituperantur mulieres, formas prospectibus 

ViRTUTES inopes sunt sine charilate. VII, hominum objicientes. V, 29-XX. 

iO-XX. 

ViRTUTEs et scientise liberalessunt de perfe- 

ctione naturse humanee, et essent si homo Vocare venit Deus non justos, sed peccato- 
non peccasset. IV, 17--XX. res. IX, 13-XX. 

ViRTUTiBUs, sapientise, et coeleslibus studen- Vocat generaliter omnes Deus. XI, 

tein oportct amare solitudinem silenlii. 28-XX. 

XIII, 44-XX. VoCAT Deus omnes homines, sed diflerenter. 

XXV, 14-XXI. 
VocATio duplex, interior et exterior, quo- 
Visio duplex, rei, et videnlis. VI, 5-XX. modo fiat ? IV, 21-XX. 

Vocationes ministrorum EccIesijB duae sunt 
formaliter, licet plures materialiter. 
VisiTARE primo debemus templum in omni IV, 18-XX. 

loco. XXI, 12-XX. VocATioNES Apostolorum quomodo figuratae 

sint ? IV, 21-XX. 

VocATUs quando sit Matthseus ? IX, 

ViTA individua viri et mulieris triplicatur. 9-XX. 

I, 18-XX. VccATisuntter aDominoPetrus et Andraeas. 

ViTA Joannis Baplistae commendatur. IV, 20-XX. 

III, 4-XX. VocATORUM Apostolorum idoneitas. I V 
ViTA dcpendet a verbo, non a pane, nisi se- 2i-XX. 

cundum quod virtus verbi est in ipso. 

IV, 4-XX. 

ViTA Eccleslastica est cruci conformata. Volucres coeli quos significent ? VIII, 

VIIT, 23-XX. 20-XX. 

ViTA quomodo est a Patre, Filio, elSpiritu Volucres significant daemones. XIII, 

sancto? XVI,16-XX. 

YiTM austerilas Apostolorum et Domini. 

XIV, 17-XX. 

ViTAM contemplativam et activam quomodo Voluntas Dei ordiiiata quomodo imponat 

dextra et sinistra significent? V,30-XX. necessitatem rebus? 1I,13-XX. 

VOLUNTAS non negatur per verbum, 710I0, 

sed solum volitum. V, 17-XX. 

ViTis proprietate sua quid significet ? Voluntas est in ratione. VI, 

VII, 16-XX. 10-XX. 

ViTiBUs primitivi pa'res comparali. XXI, Voluntas est universalis in animae regno. 

33-XXI. Ibidem. 



INOEX RERUM 321 

VoLUNTAs facit impelam ad opus. VI, 

10-XX. 
VoLUNTAs tua, scilicet Patris ccelestis, dicitur 

quinque modis. Ibid. 

VoLUNTAs auctoritatis, voluntas Dei antece- 

dens, voluntas consequens, quae dicatur ? Z 

Ibidem. 
VoLUNTAS est appelitus cum ralione. Ibid. 
VoLUNTiTAS tres sunt libertates. Ibid. 

VoLUNTAS Dei est semper bonum nostrum. 

VIII, 3-XX. ZEBEDiEUS non fuit dives, nec pauper. IV, 

VoLUNTAs Dei bona, placens, et perfecla, 22-XX. 

q"8e sit ? XXn, 37-XXr. Zebedj:i filii an reliquerint palrem ? Ibid. 

VoLUNTATEM Dci nullus hominum effugere 
potest. VI, 10 -XX. 

Zelus salutis nostrte in Christo mirandus. 

IV, 5-XX. 

VoTORUM et mandatorum regula. XII, 

5-XX. 

VovERE voluntatis est, et reddere neces?ita- Zizania quid ? XIII ^o 

'•'^- ^' ^^ ^^ 24-XX. ZiZANiA quomodo siiperscminavit diabolus ? 

VovERE et nonsolvere, augmentum iniquita- Ibidem. 

tis. XXI, 30-XXI. 



Vox tria habet in se. III, 3 XX, 



VuLPEs quasi volvipes. VIII, 20-XX. 



XXI 21 



I 



1 



IINDEX 



Locoriim sacrce Scripturce, qid in Commentariis 
in Matthoeum expUcantur. 



N.-B. — IVimierus priuiiis roiiianiis dcsis;iiat eapiit, seeiindiis ara- 
bieiis, versiciiliim eapitis, tei'tiiis aiitcm tomiim liiijiisee editionis. 



GENESIS. 



Cap. II, 18. Faclamus ei adjutorium simile sihi. I, 18-XX. 

IV, 10. Vox sanguiiiis fratris tui Abel cla- 

mat ad me de terra. XXVII, 4-XXI. 

XXI, 10. Ejicc ancillam hanc, et filium ejus. XXVI, 71-XXI. 
XXII, 5. Exspectate hic cum asino : ego et 

puer illuc usque properantes , etc. VI, 3-XX. 

XXIV, 47. Suspendi inaures ad ornandam fa- 
cicm ejus, et armillas posui in 
manihus ejus. I, 18XX. 

XXXVII, 14. Missus de valle Ilehron venit in 

Sichem. XXI, 37-XXI. 

XXXVFI, 33, Fera pessima comedit eum, bestia 

dcvoravit Joseph. XXVII, 18-XXI. 

XLII, 15. Joscph juravit per salutem Pha- 

raonis. V, 33-XX. 

XLIX, 20. Ascr, pinguis panis cjus, et prxbe- 

bit delicias rcgibus. II, 1-XX. 

XLIX, 27. Bcnjamin lupus rapax, manc com- 
edet prwdam, et vespere dividet 
spolia. X, 16-XX. 



324 INDEX LOCORUM SGRIPTUILE. 



EXODI. 



III, 14. Qui esl, misit me ad vos. VI, 9-XX. 



LEVITIGI. 



XIX, 12. Nonperjurabis in nomine meo, nec 

pollues nomen Dei tui. V, 33-XX. 



DEUTERONOMII. 



XXXII, 10. Invenit eum in terra deserta, in 

loco horroris, et vastse solitudinis. XVIII, 13-XX. 
XXXII, 20. Generatio perversa est, et infideles 

filii. XI, 16-XX. 

XXXIII, 19. Inundationem rnaris quasi lac su- 

gent, et thesauros absconditos are- 

narum. XIII, 45-XX. 



JOSUE. 



VII, 21. Vidi inter spolia pallium coccineum 
valde bonum, et ducentos siclos 
argenti, regulamque auream... : 
et concupiscens abstuli, et abscon- 
di in terra. XXV, 18-XXI. 



I REGUM. 



XXII, 2. Convenerunt ad David omnes qui 
erant in angustia constituti et op- 
pressi aere alicno. XI, 28-XX. 



INDEX LOCORUM SGUIPTURyE. 



325 



IIIREGUM. 



XI, 30, 31. Ahias pallmm suiim novum,... quo 
coopevtus erat, scidit in duodecim 
partcs : et ait ad Jeroboam : Tolle 
tibi decem scissuras. 



XIII, 26 XX. 



II PARALIPOMENON. 



Orat. Manassae : Incurvatus sum multo vinculo fer- 

reo...y et nonest respiratio mihi. 



XVI, 19-XX. 



JOB. 



I, 3. Erat vir ille magnus inter omnes 

Orientales. 

YIII, H. Numquid vivere potest scirpus abs- 

que humore ? aut crescere care- 

ctum sine aqua ? 

XIX, 20. PellimeXyConsumpiis carnibus, ad- 

hsesit os meum. 
XIX, 23. Quis mihi tribuat ut scribantur sei'- 
mones mei ? etc. 
XXIV, 19. Ad tiimium calorem transeat ab 
aquis nivium. 
XXXVII, 17. Norme vestimenta tua calida sunt, 
cum pcrflata fuerit terra austro ? 
XLI, 4, 5. Quis revelabit faciem indumenti 
ejus ? et in medium oris ejus quis 
intrabit ? Portas vultus ejus quis 
aperiet ? 



I, 19-XX. 

XXIII, 23-XXI. 

XXYII, 55-XXI. 

I, i-XX. 

VIII, 12-XX. 

X, 16-XX. 



YI, 13-XX. 



PSALMORUM. 



I, 1. In cathcdra pestilentise non sedit. 
IV, 8. A fructu frumenti, vini, etoleisui, 
multiplicati sunt. 



XXIII, 2-XXI. 
XXY, 16-XXI. 



320 INDEX LOCORUM SCRIPTUR^. 

XI, 2. Diminutae sunt veritates a filiis ho- 

miniim. XXVIII, io-XXI. 

XVII, 46. Filii alieni inveterati sunt,... et 

claudicaverunt asemitis suis. In arg. S. Ilicronymi. 
XVIIl, 6. In sole posuit tabernaculum suum. I, 18-XX. 

XXII. 5. Calix meus incbrians quam prxcla- 

rus est ! XXVI, 27-XXI. 

XXXII, 2. In psalterio decem chordarumpsal- 

lite illi. XXV, i-XXI . 

XXXVII, il. Dereliquit me virtus mea, et lumen 

oculorum meoram. XXVI, 56-XXI. 

XLIV, 9. Myrrlia, ct gulta, ct casia a vesti- 

mentis tuis, a domibus eburneis. II, 11-XX. 

XLV, 5. Fluminis impetus Isetificat civita- 

tem Dei. YI, 9-XX. 

XLVII, 2. Magnus Dominus et laudabilis ni- 
mis, in civitate Dei nostri, in 
monte sanctn ejus. XXI, 10-XXI. 

XLIX, 5. Congregate illi sanclos ejus. XXIV, 31-XXI. 

XLIX, 11. Pulchritudo agri mecum est. XIII, 24-XX. 

L, 0. Ut justificeris in sermonibus tuis, et 

vincas cum judicaris. \, 6-XX. 

LIV, 7. Quis dabit mihi pennas sicut co- 

lumbx ? IV, 1-XX. 

LXIV^, 3, 6. Sanctum est tcmplum tuum, mira- 

bile in sequitate. VI, 10-XX. 

LXVII, 3. Dominus nomen illi. XXI, 40-XXI. 

LXVII, 7. Inhabitare facit unius moris in 

domo. 
LXVII, 26. Praevenerunt principes conjuncti 

. _,. , • psallentibus, etc. 

** LXVIII, 22. Dederunt in escam meam fel, et in 

■ - - siti mea potaverunt me aceto. 

LXXV, 6. Dormieinint somnum suum, et nihil 
invenerunt omnes viin divitiarum 
in manibus suis. XXV, 8-XXL 

LXXXIII, 4. Passer invenit sibi domum, et tur- 
tur nidum sibi, ubi ponat pullos 
suos. V, 23-XX. 

LXXXV, 17. Fac mecum signum in bonum, ut 
videant qui oderunt me, et confun- 
dantur. XVI, 4-XX. 

CIII^ 28. Aperiente te manum tuum, omnia 

implcbuntur bonitate. VI, 9 -XX. 

CIV, 30. Edidit terra eorum ranas in pene- 
"' tralibus regum ipsorum. XXIV, 26-XXL 

CIX, 3. In splendoribus sanctorum : ex idero 

ante lucifcrum genui te. VI, 9-X.\. 




INDEX LOCOUUM SClUl>iUR/E. 327 

CX, 2. Magna opcra Domini, exquisita in 

omnes voluntates ejus. XXII, 3G-XXI. 

CXVIII, 37. Averte oculos rneos.ne videant vani- 

tatem. V, 28-XX. 

CXIX, ^:. Sagillai potentis acutse. IV^ 4-XX. 

CXXV, G. Euntes ibantet /lebant,mittentes se- 

mina sua. VI, 3-XX. 

CXLVI, 4. Qui numerat multitudinem stella- 
rum, et omnibus eis nomina vo- 
cat. In arg. S. Hieronyini. 



PROVERBIORUM. 



I, 4. Ut detur parvulis astutia, adole- 

scenti scientia et intellectus. X, IG-XX. 

V, 19. Cervacarissima, el gralissimus hin- 

nulus. In arg. S. Hieronymi. 

IX, \.2. Illusor solus porlabit malum. II, i6-XX. 

X\I, 32. Qui dominatur animo suo, melior 

est expugnatore urbium. V, 4-XX. 

XVIII, 3. Impius, cum in pro fundum venerit 

peccatorum, contemnit. VI, 12-XX. 

XXIV, 16. Septies cadet justus, et resurget. I, 17-XX. 

XXX, lo. Tria sunt insaturabilia, et quartum 

quod numquam dicit : Sufficit. XXIV, 38-XXI. 

XXX, 17. Oculum qui subsannat patrem, et 

qui despicit partum matris su£e, 

effodiant eum corvi de torrenti- 

bus ! XV, 4-XX, et V, 29-XX. 

XXXI, 10. Mulierem fortem quis inveniet? Pro- 

cul, et de ultimis finibus pretiiim 

ejus. I, 18-XX. 

XXXI, 13. Qusesivit lanam et linum, et ope- 

rata est consilio manuum suarum. XXVII, o9-XXI. 
XXXI, 13. De nocte surrexit, deditque prx- 
dam domesticis suis, et cibaria 
ancillis suis. XXVIII, 1-XX. 



328 INDEX LOCORUM SCRIPTUR^. 



CANTICORUM. 



I, 1. Osculetur mc osculo oris sui. I, 1-XX. 

I, 6. Indica mihi, quern diligit anima 
mea, uhi pascaSy ubi cubes in me- 
ridie. XXVI, 20-XXI. 

I, 7. Pasce hdedostuosjuxtatabernacula 

pastorum. XXVI, 40-XXI. 

II, 8. Ecce iste venit, saliens in montibus, 

transiliens colles. XVIII, 12-XX. 

II, H et 12. Jam hiems transiit : imber abiit, et 
recessil. Flores apparuerunt in 
terra nostra. XXIV, 20-XXI. 

II, 14. Columbamea,inforaminibuspetrse, 

in caverna macerise. X, 16-XX. 

II, 15. Capite nobis vulpes parvulas quse 

demoliuntur vineas. II, 3-XX. 

III, H. Egredimini et videte , filiae Sion, re- 

gem Salomonem, etc. XXVII, 29-XXI. 

IV, 9. Vulnerasti cor meum in uno oculo- 

rum tuorum. VI, 22-XX. 

IV, 13. Emissiones iuge paradisus malorum 

punicorum, cum pomorum fructi- 

bus. I, 23-XX. 

V, 1. Messui myrrham meam cum aro- 

matibus meis .... bibi vinum meurn 
cum lacte meo. IX, 17-XX. 

V, 10. Dilectus meus candidus et rubicun- 

dus. XVI, 2-XX. 

V, 14. Manusilliustornatiles,aurese,plen3e 

hyacinthis. VII, 11-XX, et XXVI, 26-XXI. 

VII, 1. Quam pulchri sunt gressus tui in 

calceamentis, fdia principis l X, 17-XX. 

VII, 4. Collum tuum sicut turris ehurnea. XXVIII, 8-XXI. 
VIII, 6. Pone me ut signaculum super cor 

tuum, ut signaculum super bra- 

chium tuum. VI, 10-XX. 



ECCLESIASTICI. 



1, 20. hi thcsauris sapientix intellectus 

et scienti/e religiositas. VI, 20-XX. 



tt 

f 



INDEX LOCORUM SCRIPTUR.E. 



329 



VII, 6. Noll quxrcre fieri judex, nisi va- 
leas viriute irrumpere iniquitates . 
XX, 21. Ilomo acharis quasi fabula vana. 
XXXI, 8. Dcalus dives... qui post aurum non 
ahiit. 
XXXIV, 23. Dona iniquorumnonprobat Altissi- 
mus. 



VII, 1-XX. 

V, 13-XX. 

VI, 2-XX. 
V, 23-XX. 



ISAI.E. 



VIII, 1 
VIII, 4 

X, 23, 

XI, 1. 

XI, 1. 
XIII, 17. 

XIII, 21, 22. 



XIV, 22. 

XVl, 5. 

XXI, 14. 
XXIV, 19. 
XXVI, 1. 

XXVI, 12. 

XXVI, 19. 

XXX, 24. 



Sume tibi librum grandem, et scribe 

in eo slylo hominis. In 

. Antequam sciat pucr vocare pairem 

suum el malrem suam, auferciur 

foriiiudo Damasci. 
Abbreviaiionem Dominus Deus exer- 

ciiuum facict in medio omnis 

terrse. 
Egredieiur virga de radice Jessc, ei 

flos de radice ejus ascendet. 
Egredietur virga de radice Jesse. 
Ecce ego suscitabo super eos Medos, 

ciui argcntum non quxrani, nec 

aurum vclini. 
Habiiabunt ibi, scilicet in deserto, 

siruihiones, eipilosi saliabuni ibi : 

ei respondebuni ibi, ululse in 

sedibus ejus. 
Perdam Babglonis nomen, et reli- 

quias, ei germcn, et progeniem. 
Prseparabiiur in misericordia so- 

lium, ei sedebit super illud. 
Qui habiiaiis ierram ausiri, cum 

panibus occurrite fugienii. 
Coniriiione contereiur terra, commo- 

tione commovebiiur ierra. 
Urbs foriiiudinis nostrse Sion : salva- 

tor ponetur in ea murus et ante- 

murale. 
Omnia opera nosira operaius es no- 

bis, Domine. 
Terram gigantum dctrahes in rui- 

nam. 
Tauriiui, et pulliasinorum... com- 

mistum migma comcdeni. 



arg. S. Ilicronymi. 



I, 18 XX. 



I, 18-XX. 

II, 23-XX. 
I, 3-XX. 



X, 9-XX. 



XXIV, 26-XXI. 

VI, 9-XX. 

VI, 10-XX. 

XVI, 11-XX. 

XXVII, 51-XXI. 

V, 14-XX. 

I, 22-XX. 

XXVII, S3-XXI. 

XXIV, 2-XXl. 



330 INDEX LOCORUM SCRIPTURiE. 

XXXVII, 3. Dies tribulationis, et correptionis, et 

hlasphemige, dics hsec. VI, 13-XX. 

XL, 9. Exalta in fortitudine vocem tuam. V, 1-XX. 

LIV, 11, 12. Fundabo te in sapphiris : et ponam 

jaspidem propugnacula tua. VII, 25- XX. 

LXI, 1. Spiritus Domini super me, eo quod 

unxerit Dominus me. I, 1-XX. 



JEREMIvE. 



IV, 2. Jurahis :Vivit Domiyius ! inveritate, 

et in judicio, ct in justitia. V, 33-XX. 

VII, 11. Numquid spelunca latronum facta 

est domus ista in qua invoca- 

tum est nomen meum ? XXI, 13-XXI. 

XXIII, 14. In Prophetis Jerusalem vidi simili- 

tudinem adulterantium, et iter 

mendacii. VII, lo-XX. 

XLVI, 12. Fortis impegit in fortem, et ambo 

pariter conciderunt. XII, 29-XX. 



THRENORUM. 



IV, 1. Quomodum obscuratum est aurum, 

rnulatus est color optimus ! VI, 9 -XX. 

IV, 4. Parvuli petierunt panem, et non 

erat qui frangeret eis. VI, 12-XX. 



BARUGH. 



111 23. Filii Agar, qui exquirunt pruden- 
tiam quse de terra est, negotia- 
tores Merrhse, etc. In arg. S. Hieronynii, 



f 



INDEX LOCORIIM SCRJPTUR/E. 331 



EZECIUELIS. 



IX, 4. Signa iJiau super frontcs virorum 

gementium et dolentium. X, 22-XX. 

XXXII, 27. Desccnderunt ad infernum cum ar- 
mis suis, et posueruiit gladios 
suos sub capitihus suis. VII, 23-XX, 

XXXIV, 8. Factx sunt oves mex in devora- 
tionem omnium hestiarum agri, eo 
quod non esset pastor. IX, 36-XX. 

XLII, 1 el seq. Exedrse fuerunt in lemplo. IV, 5-XX. 



DANIELIS. 



VII, 2. Quatuor venti coili pugnahant in 

mari magno. In arg. S. Hieronymi. 



OSEE. 



IV, 19. Ligavit eum spiritus in alis suis. \ , 28-XX. 

XI, \ . Puer Israel, et dilcxi eum : et ex 

Ai.ggpto vocavi filium meum. VI, i2-XX. 

XII, 1. Ephraim pascit ventum, et seciuitur 

sestum. VI, 2 -XX. 

XII, 3 et 4. Infortitudine sua directus est cum 
Angclo. Et invaluit ad Angelum, et 
confortatus est. VI, i3-XX. 

XI V^ i. Pereat Samaria, quoniam ad amari- 

tudinem concitavit Deum suum ! VII, i3-XX. 



JOEL. 



I, 4. Residuum erucx comedit locusta, et 
residuum locustse comedit hru- 



332 



INDEX LOCORUM SCRIPTURiE. 

chus, et residuum bruchi comedit 

ruhigo. In arg. S. Hieronymi. 

II, 10. Sol et luna ohtenebrati sunt, et 

stellse retraxerunt splendorem 

suum. XXVII, 45-XXI. 

II, 32. Omnis qui invocaverit nomen Do- 

mijii, salvus eril. VII, 21-XX. 

III, 18. Fo7is