Skip to main content

Full text of "R.P. Francisci Suarez ... Opera omnia hactenus edita."

See other formats


R. R FRANCISCI 

SU A R E Z 

Granatensis e Societate Jesu, 

Do(Storis Eximii, 

INCARNATIONE 

PARS PRIMA. 

Triorum vigmti fex quaftionum tertia Tartis 
D.Tbomie accuratam , & valde elaboratam 
expofitionem compleBens. 

OPERUM TOMUS DECIMUS SEXTUS. 




M D C C X L V. 
Superiomm Permiflij, ac Privilegiis. 



fl 



ILIUSTKISSIMO, ET KEFERENDISSIMO 

D. D, 



GASPARI DE QUIROGA, 

S. R. E. C A R D I N A L I, 

Archiepilcopo Toletano , Hirpaniarum Primati , ac Suprerno Fidei 
IrKjuifitori , 6cc. veram felicitatem , 

ULLIS rationibus addiici potuiirem , Cardinalis IlIuftriflTime , 
ut non minus difficilia, & abftrufa, quam facra incarnati Ver- 
bi myfteria, quaj auditoribiis meis explicaveram, ad commu- 
nem omnium utilitatem in afpe61:um , lucemque proferrem , 
nifi me iicoegiftent, quorum imperium recufare nec poteram , 
nec debebam . Nam , fi arcana , reconditaque myfteria exci- 
pias, quaj nos Deum Opt. Max. natura unum, & fimplicem, 
hypoftafi vero trinum elfe , docent , illa funt nobiiitate pri- 
ma, difficultate maxima, utilitate fmgularia , qua3 Dei Filium 
ita faftum homincm pro humani generis falute declarant , ut ex duabus naturis , 
illius divina, & noftra mortali, mirabiliter una perfona confiftat. Sed quamvis hu- 
jus argumenti dignitas cum fumma difficultate conjun^^^a , propter ingenii mei tc- 
nuitatem , mihi jure timorem afferret, divini tamen amoris, in hoc immenfo bene- 
ficio quafi eftufi , frequens recordatio, ita me timentem, atquc cunftantem, vel re- 
creavit, vel incendit, ut cum de illo cogito, etiam ipfse meditandi , fcribendi , di- 
dlandique moleftiaj leves mihi effe videantur . AcceflTit , animofque addidit clariflimi 
nominis memoria tui , cui fine ulla deliberatione hunc meum laborem ( qualifcum- 
que ille fit ) dicare conftitui : neque enim me ita terret amplitudo tua , qua facra 
purpura infignis fulges , qua Pontificia dignitate totius Hifpanise primaria ornatus 
Toletanam Ecclefiam regis , qua demum fumma poteftate prasditus Chriftianam re- 
ligionem tueris, quam humanitas tua , & eximia in Societatem noftram benevolen- 
tia me jacentem erigit , ac timentem , dubitantemque confirmat . Offero igitur pri- 
mos tibi meorum ftudiorum, ac lucubrationum foetus , audoritate quidem tua for- 
taffe non dignos , tuis tamen erga Societatem univerfam meritis , 8c officiis debi- 
tos . Quos fi benigne fufceperis , non erit quod hominum judicia , quibus expofitus 
eft, femperque fuit hic fcriptorum labor , pertimefcam fed erit potius quod mihi 
ipfi gratuler , quod te patrono , tuique nominis fplendore commendatum opus in 
lucem prodire , atque in omnium oculis , manibufque verfari fecure , audaderque 
poffit. Qiiare, Prgeful ampliffime, munus hoc, ea benignitate profequere, qua fem- 
per es profecutus res omnes noftras Socictatis , qua: maximis tuis beneficiis devin- 
dla, non minus te ut parentem benigniffimum amare, quan) ut clariffimum Princi- 
pem colere merito debet . 

I 

^mplit. Tu£ lllujl. ac Revennd. perpetum '• 
in Chrijfo fervus- 




Frmcifcus Suarez> 



Suanx, Tom. XVT. 



PIO 



PIO LECTORI SALUTEM. 

lU, mdtunjque dubttavi , JjHdiofe LeBor , andtjputaiwneshas ^ quibus audi- 
toribusmeis facraincarnatif^erbimjjleria explicavi^ inpubJicum emiiterem ^ 
an vero fupprimerem , & apud me continerem . Nam frimum quidem reima- 
gnitudo, ac fplendor , iiJgenii mei imbecillitatem perflringebat : deinde terrebant 
me , quA a fa pieniiffmis viris hoc de argumento fubiiliter f mt haBenus difputa- 
ta^ do8iJpmeque confcripta y qufbufcum fi hxc nojfra conferantur , tenuiafor- 
iajfe^ acjejunavidebuniur . 'Pofremo non ignorabam , quam periculofum Jit hominummanibus , 
oculifqueverfari , qui levibus interdum maculis ^ aut navis ojfenduntur . ^Atque iis quidemratio- 
nibus boc opus premere decreveram , fed amici quidam mei eruditi , & frudenti , ac fmcero judicto 
frtediii , cum illud rogatu meo legtjjent , ac probajfent , magnas utilitates ajebant ( Ji in lucem pro- 
Mret ) pojfe omnibus Theologix candidaiis afferre , in quibus haud ejje eam commoditatem negligen- 
damdicebant, quaexlibrorum excuforum copia percipi pofet . Siquidem exiguo pecunia difpen- 
dio 5 quod temporis jnutiliter in defcribendo magno cum labore fncpe confimitur, idtoium in ex- 
qutrenda ac pervejliganda veritaie , 6^ cujufque difputationis pondere expendendo ^ frtiBuofius 
coUocari poffet . yjddebant prxterea timendum ejfe , ne hxc ipfa concifms a me in fcholis diBata^ & 
mendofeexceptaadtfcipulis , 6- perfcripta ^ ab alio evulgareniur aliquando , fatiufque ej/e , ut 
a fuo auEiore enucleatius explicata, & limata , ad manus hominum pervenirent . Cum autem me ne^ 
que tot rationibus , neque etiamprecibus amici in fuarn fententiam poffent adducere ^ accejftt tan- 
dem eorum auBoritas , qui mecum agere obedieniix jure pojjunt , ^me hxrentem , 6" inter varias 
deltberandi curas quaji fluBuantem , denique ferpulit , ui hanc tantam provinciam fufciperem , & 
difficultaies omnes ^ quteplurimneacmaximamihi anteoculosverfabantur ^ in ea fujlinenda devo-. 
rarem. Quarum illafuit certenon parva ^ quaomni opera , Jludio ac diligentia coitatus fum D. 
Thoma fententias Jic explicare , ut aperte ac dilucide intelliganiur , quo in genere dedi operam , tn 
facrarumliterarumtejlimonia Conciliorum decreta ^ & fanSIorumTatrum monumenta diligen- 
tiusevolverem, & quajifonics ipfos , ex quibus D-Thom.haujit , commonjlrarem . ExquofaElum 
ejl , ut nonnunquam difputationes noflrte prolixiores forte videantur , quod non tam jejune , quam 
infcholis fit, traSleniur , fed allatis in medium Jancforum Tatrum Jenientiis confirmentur , ac 
dijjerantur . NuIIam tamen ( ni fallor ) alienam quxjlionem, 6" ( utita dicam ) peregrinam , e 
fitis tanquam fedibus convulfam in meas hafce commentationes quaji in alienas fedes tnvitam , ac re- 
pugnantem tranjluli , nullam redundanti , ac inani verborum copia exornavi , fed quod perfpicue 
multa paucis vix dici pojfunt , 6^ obfequendum fuit defiderio plurimorum , ipfa fufcepti operis ra- 
iionos fecit longiores . In aliorum opinionibus , vel confirmandis , vel refutandis D.Thoma mode- 
jliam ( qu£ fumma ejl ) imitari Jludtii . Jtaque Jic auBores ipfosprofero , ut laus fua cuique tribua' 
tur-.ficfentthtias^ eorumetiam, quos non probo , expono^ ttt quantum momenti , atque auSIorita- 
tishabent cijufque fenteniia ^ LeBor facillime dijudicare pojjtt citra cujufquam vituperationem, 
atque injuriam . Nam ficui a viro Keligiofo ac modejlo maxime abefje debet fui laudatio , fic eiiam. 
aliorum acerba reprehenfio , ac viiuperatio . In quibus rebus opinioni locus ejl , ip/ius etiam ^yfnge- 
lici Docioris prudcntiam , atque exemplum fecutus, eum deleBum habui , ut qux, pia , quxgra- 
VI a, quxaniiquafunt , anteponerem iis , qux a pietate , gravitate ^antiquitatevidentur abhorre- 
re. Hxchabui, dequibuste admonerem, optime Letlor . Ate magnopere etiam atque etiam peto , 
ut ft quid boni iibi ( cum hxc legeris ) occurret , id toium Deo Opiimo Maximo acceptum referas ,fon-. 
ti bonorim omnium : fi quid vero , quod minus placeat , mihi id tribttas , 6^ ignofcas . 

AD EUNDEM DE HAC POSTERfORI 

EDITIONE ADMONITIO, 

IN hujus Operis ediiione prioriveriius fum^ne longum id nimis,proIixumque videretur; pojlea vero 
multis , quibus credere far erat .^plane intellexi , multa poiius in eo concifiora vifa fuijje , quam 
txigebat argumenti & gravitas & difficultas .Treterea pojl librum hunc in lucem ediium alii prodie- 
runt, qui doSUs illis quidem, acuiifque conira nojham doSIrinam objeEIiontbus , excitarunt , impule- 
runtque nos, ut quxprius fcripferamus , vel explicaremus amplius , vel confirmar&mus ac defendere- 
mus. Quod uirumque in caufa fuit^ ut liber nonparum excreverit : vix enim ulla in eo difputatio re- 
perietur., non multo^ quam edita primum fuerat , locupletior , ut non immerito novum aliudque opus 
pofjit & appe/lari^ & exijlimari. Faxit Deus^ut quemadmodum prodit major , prodeai & melior ai- 
que uiilior. Id unum coiiflanter affirmare poiero^eum mihi animum femper fuife^ eaque de caufa nul- 
li optri, nullique labori pepercijje mc , ut veritas ipfa cerneretur atque jlabiliretur , nihilque conten- 
tionis ergo aut olim flaiuijfe^aut denuo confirmajje, fed folius amore veritaiis: qua eadem meniehos 
ab omnibus optamus legi Iibros. Neque vero mirari te vcllem, ChriJIiane LeSIor , cum auElores & Ca- 
ibolicos & pios, diverfas fxpeque repugnantes fequi , tuerique fenteniias videris : in his enim^qux cer- 
ta jule nonfumjlata , inter viros etiam fanHiffimos eam fuifje opinionum variciaiem & accepimus 
^•Icgimus. Cumqucidcm omniumfcopusjit, invejligaiiovidelicet ^ inventioque veritaiis , eam 
opinionumftve dtverfltatem , five contrarietatem , aut Chrifianx charitaii ofjkere , aut ex animo- 
rum defiunclione provenire , putandum non ejl . Fak . 

IN. 




INDEX QU .^STIONU M 

ET ARTICULORUM 

DIVI THOM^, 

QU^ IN HOC TOMO EXPONUNTUR, 

Prior jiumerus paginam , alter pagina colummm defignant . 



Q.U ;E S T I O 1. 

DE convetiiemia Incarnationis , in /ex articulos 
divifa. pag.ij.celum.z 
Articulus I. utrum convcniens fuerit Deum incarnari . 
ibid. 

ArticulusII. utrum neceflTarium fuerit , ad repara^ 
tionem generis humani , Verbum Dei incarnari . 
" 24.2 

ArticulusIII. utrum fi homo non peccaflet , Deusin- 
carnatus fuiffet. 10 1.2 

ArticulusIV. utrum principalius Chrifti incarnatio 
fafla fuerit ad tollendum peccatum originale , quam 
acluale. 105.2 
ArticulusV. utrum conveniens fuerit , Deum incar- 
■ nari ab initio mundi . I45'i 
ArticulusVI. utrum Incarnatio difFerri debueritufque 
adfinemmundi . 146.2 

Q.U iE S T I O II. 

De modo unionis Verbi incarnati , in duodecim articu^ 

losdivifa. 152.2 
Articulusl. utrum unio V^erbi incarnati fit fa£\a in 

natura . ibid. 
Articulus II. utrum unio Vcrbi incarnati faf\a fit in 

perfona. i55'i 
ArticulusIII. ufnim unio Verbi incarnati fa£\a fit in 

fuppolito , vel hypoltafi . 1 57- * 

Articuius IV. ufrum perfona vel hypoftafis Chrifti poft 

incarnationem fic compofita . 1 58.1 

i\rticulus V. utrum lit fa<fta aliqua unio animae & cor- 

poris in Chrifto. I59«i 
AiticulusVI. utrum natura humana fuerit unitaVer- 
•■ bo Dei accidemaiiter. 160.2 
Articuius VII. utrum unio niturs divince & humana: 

fit aliquid creatum. I75'i 
Articulus VIII. utrum unio Verfci incarnati fit idem 

quod alTumprio. '7 5-2 

ArticutusIX. utTumunioduarumniturarum inChri- 

fio fit maxima unioomnium . 200.1 
Articulus X. utrum unio duarum naturarum in Chri- 

ftofitfa£la per gratiam. 205.2 
ArticolusXI. utrum unioncm Verbi incamati aliqua 

merita praxcfrcrint . 207.1 
Articulus XII. utrum gratia unionis fuerit homini 

Chrifto naturalis. ihid.i 

Q_U iE S T I O III. 

De modo nnionis ex parte fer/on,e ajfitmentis , »« oclo 

articulas divifa . 232.2 
Articulus I. utrumperfonaedivinsconveniatafTumere 

naturam creatam. 247.1 
Articulus II. utrum divinaenaturce conveniat affume- 

re. 248.1 
Articulus III. uf rum abftra£\a perfonalitate per inreJ- 

]e6^um, natura polfit aJfumere. 253.2 
Articulus IV. utrum una pcrfona poflit fine alia natu- 

ram crcatam alfumere . 255.2 
ArticulusV. utrum quaelibet perfona divina potuerit 

humanam naturam afl"umere . 256.1 
ArticulusVI. utrum plures perfons divins poflint 
Snitres. Tom. XV I. 



aflumere unam numero naturam . ibid.i 
Articulus VII. utrum una perfona divina poflit afl^u- 

mereduasnaturashumanas . 257-2 
Articulus VIII. utrum fuerit magis conveniens quod 

perfona Filii aflumeret humanam naturam , quam 

alia perfona divina , 2 59-1 

Q.U iE S T I O IV. 

De modo unionisex laxte natura ajfumpt<t , i/tfex arti- 
culos divifa . 266.2 

Articulusl. utrum natura humana fuerit magis af- 
fumptibilis a filio Dei , quam aliqua alia natura . 
ibid. 

Articulus II. utrum Filius Dci aflumpferit perfonam . 
268.1 

Articulus III. utrum perfona divina afliimpferit homi- 
nem . ibid.z 

ArticulusIV. utrum Filius Dei debucrit afliimere hu- 
manam naturam abftraftam ab omnibus indivi- 
duis. 269.2 

Articulus V. utrum Filius Dei naturam hum anam 
afl"umere debuerit in omnibus individuis . 270-2 

ArticuIusVI. utrum conveniens fuerit , quo FiJius 
Dei humanam naturam aflumeret, ex ftirpe Adx. 
zyi.i 

Q.U iE S T I O V. 

De modo unioms ex parte partium humand ttatunt in 

quatuor articulos divifa . 278.2 
Articulus I. utrum Dei filius debuerit afliimere verum 

corpus . iyid. 
Articulus II. utrum Dei filius deboerit aflijmere 

corpus tcrrenum, fcilicct carnem & fanguinem. 

279.1 

ArticulusIII. utrum Filius Dei aflumpferit animam. 
ibid.z 

ArticulusIV. utrum Filius Dci aflumere debucritin- 
telkaum. 280. r 

Q U ^ S T I O VI. 

De modo ajfumftionis quantum ad ordinem , in fex arti- 

culosdivi/a. 289.1 
Articulus I. utrum FiliusDei aflumpferit carnem me- 

diante anima. i^id, 
Articulus II. utrum Dei Filius afliimpfcrit animam 

mediante fpiritu , finemente. 290.2 
Articulus III. utrum anima a Dei Filio priusfueritaf- 

alfumpta quam caro . 291.2 
ArticulusIV. utnim caro Chrifli fuerit prius a Ver- 

boaflumpta, quam animce unita . 292.1 
ArticulusV. utrum tota humana natura fit afliimpta 

mediantibuspartibus . 295.2 
ArticulusVI. utrumhumana naturafit aflumpta me- 

diante gratia . 296.1 

Q.UiESTIO. VII. 

De Gratia Chrifii, frout quidam fingularis eft homo , 
in tredecim articules divifa . 3 07- 1 

Articulus I. utrum in anima Chrifii fuerit aliqua gratia 
habitualis • ibid.z 
t 3 Arti- 



l N D 

Articulus II. utrum in Cbriflo faeijnt virtutes, 3 1 8. i 
Articulurllli utrum in Chrifto fuffrit Fides. 319.1 
AiticulusIYiutruminCliriftofueritSpes . il^td.z 
Articulus V.utriim in Chrifto fuefintdona . 3:5.1 
Articulus VI. utrum in Chriflo fuerit donum timoris . 

ArticulusVII.utrum in Chriflo fuermt gratix gratis 
dats . 3-26,2 

Articulus Vllli. utrum iil Chrino fuerit Prophctia \ 
327.1 

ArticulusIX. utruminChriftofuerit plemtudogratia?. 



33 



o.i 



Articulus X. utrum plenitudogfati* fitpropria Chrifti. 
331. 1 

ArticulusXI. utrumChriftigratia.fitinfinita . ibid.z 
Articulus XII. utrum gratia Chrifli potuerit augeri . 
333.1 

ArticulusXIIL qualitergratiaChriflihabitualisfeha- 
beat adunionem. 334'i 

Q_U iE S T I O VIIL 

De gratia Chrifti , fecundunt quod eji ca^ut Ec- 
' clefuy in oBo articnlos divifa. 341* i 

ArticuUisI. utrumChriftusfit caputEcclefix. ibid. 
ArticuIusII.utrum Chrifius fit caput hominum quan- 

tum ad corpora , vel folum quantum ad animas , 

342.1 

Articulus III. utrum Chriftus- fircap iit ornnium homi- 
num. iind.z 

Articulus IV. utrum CHrifius fit caput Angelorum . 
343-^ 

Articulus V. utrum gratia Chrifti , fepundqm quam efi 
caput Ecclefisjfit eadem cum gratia habituali ejus 
fecundum quod eft quidam homo fingularis , 344. i 

Articulus VI. utrum efle caput Eoclefiie fit proprium 

■ Chrifto. _ 345-r 
Articulus VII. utrum diabolus fit caput omniura malo- 

rum. 349-1 
Articulus Vlll.utrura Antichriftus pofiit etiam dici ca- 
put omnium malorum . ibid.z 

Q_U iE S T I O IX. 

he fcientiaChrifti in commum, in quatuor articulos 

■ divifa. . 3 5°-i 
Articulusl. utrumChriftus habueritaliquam fcientiam 

prxterdivinam . i^id. 
Articulus II. utrumChriftus habucrit fcientiam,quam 

habent beativelcomprchcnfores . 35<^-r 
ArticulusIII. utrumChriftus habuerit fcientiam indi- 

tam vcl infi^fam . ihid.z 
Articulus IV. utrum Chriftus habuerit allquara fcien- 

tiaraacquifitam. 357-'^ 

Q.U /E S T I O X, 

De fcientia beata atiitra Chrifti in quattfor Articulos 

divifa. 361.1 
Articulus I. utrum animaChTifticomprehendcrit Ver- 

bum , fivc divinam clfcntiam . ibid. 
ArticulusII. utrumanimaChriftiin Verbo cognoverit 

omnia. 361.1 
ArticulusIII. utrum animaChrifti in Vcrbo cognovc- 

ritinfinita. 3<^3'2 
Articulus IV. utrum anima Chrifti videat Verbum , fi- 

vc di vinam cifentiam, clarius qualibct alia creatura . 



3^5-1 



Q.U « S T 1 O XI. 



pe fcientiaindiia , velinfufa anima Chrifti, in fex 

articulos divifa . 380.2 
Articulus I. utrum fccundum fcientiaminditamvelin- 

fuf.im Chriftusomnia fciat . ihid. 
ArticuUnll. iitrumChriilus hacfcicntia utipotucrit , 

non conv jrlcndo le ad phantafmata. 388.1 
Articuius III .utruni hxc lcicntia f ucrit coliativa.'^*^^.2 
Articulus IV. utrurahaccfcientiafucrit major lcienria 

Angclorum. ^n<j.i 



Articulus V. utrum hxc fcicntia fue.rit habitualis.» bid.z 
Articulus VI. utrum hsc fcientia fuerit diftinfta pcr 
diverfos habitus . 393-1 

Q.U S T I O XIL 

De fcientia animdi. Chrifti acquifitafin({HatHor artitulos 
divifa. 380.2 
ArticuIusL utrum fecuniduai hanc fcientiam Chriftu? 

cognoveritorania . ihid. 
Articulus II. utrura Chriftus in hac fcientia profecerit . 
398.2 

ArticulusIII.utrura Chriftus aliquid ab homiae didi- 
cerit . 399-2. 

Articulus IV.utruraChriftus aliquidacceperit ab An- 
gelis . 400.1 

Q^U iE S T I O XIIL 

De potentia anim<e Chrifti , in quatuor articulos divifoj 

405.1 

Articulus I. utrum anima Chrifti habuerit omnipoten- 

tiam fimpUciter. ibid. 
Articulus Il.utrumanimaChrifti habuerit omnipoten- 

tiam refpeiElu immutatipniscreaturarum. 406. j 
Articulus III. utrum animaChrifti habucrit omnipo- 

tentiam refpeflu propriicorporis , 407.2 
Articulus IV- utrum anima Chrifti habuerit omnipo- 

tentiam refpeftu exccutionis fua? voluntatis . 408. i. 

Q.U ^ S T I O XIV. 

De defeElibus corporis afsurKpti a Filio Dei^inquatHon' 

articulos divifa . 448. i 

Articulus I. utrurn filius Dei in humana natura afliime- 

re debuerit corporis defei^us . ihid.z 
Articulus Il.utrumChriftus neceffitatcmhisdefeftibus 

fubjacendialfumpferit. 449-2 
Articulus Ill.utrum Chriftus defe^tus corporales con- 

traxerit . 450.1 
ArticulusIV. utrumChriftus omnes defe£tus corpora- 

les hominum affumere debuerit. iyid,l 

Q.U iE S T I O XV. 

De defeclihus anima a Chrifto afsumptis , in decettt ar^ 
ticulos divifa , 4 5 ^ ■ 2 

Articulusl. utrum inChriftofueritpeccatum . ibid. 

.Articulus 11. utrum in Chrifto fuerit fomes peccati 
449.2 

ArticuiusIIL utrum in Chriftofueritignorantia. 464.2 
Articulus IV. utrum anima Chrifti fuerit paftibilis . ib, 
Articulus V. utrum in Chrifto fuerit dolor fentibilis , 
468.2 

Articulus VI. utrum in Chrifto fuerit triftitia . 470. i 
Articulus VII. utruminChriftofuerittimor. 471.1 
Articulus VIII, utrum in Chriftq fuerit admiratio . 
472.1 

ArticulusIX.utrum inChriftofueritira . ibid.z 
Articulus X. utrum Chriftus fimul fuerit viator , & 
comprehenfor , 474.2 

Q.U iE S T I O XVL 

De conf tquentibus unionem , quantum ad f 4, qua convC'. 

niunt Chrifio fecundum efse , & fieri in duodecim 

articulos divifa . 47 5 • l 

Articulusl. utrumhsecfit vera , Deusefthorao . 480.2 
ArticuIusII. utrum hnrcfit vera,homoeftDeus. 483.2 
ArticulusIII.utrumChriftuspoffitdici homo domini- 

cus . 484. 1 

ArticuIusIV. utruraea,qucEconvenIunt fiHo hominis, 

poftintprsdicaride Filio Dei,& econverfo. 485.1 
Articulus V, utrura ?a,quar conveniunt filio hominis , 

poftint pr^dicari de divina natura,&de humana ea, 

quxconveniuntFilio Dei . ibid.t 
Articulus VI. utrurahsecfit verarDeus faftusefthomo. 

486.1 

Articulus Vll.utrum hxc fit vera:horao faftus cft Deus. 
487.2 ■ / 

Articui 



.Q_ U iE S T. E 

Articulus VIII utrum hsec fit vera : Chriftus eft crca- 

tura. 489.1 
Articulus IX.utjrumhzEcfityera: iftchomojdemonftra- 

toChriftojincepit efTe . 49i'i 
^rtiailusX.utrum hscfit vera: Chrinus, fecundum 

quod homo, cfl creatura . 49?.i 
Articulus XI. utrumhasc fit vera : Chriftus , fecundum 

quod homo , cft Deus . 493-1 
Articulus XII. utrum hsec fit vera : Chriflus, fecundum 

quod homo, cft hypoQafis , vel perfona . il^id.f. 

Q_U iE S T I O XVII. 

Peprtineritibus ad unit^tem in Chriflo q^anlum ad e/ - 
f in duos articulos divifa . 494-2 
Articulus I. utrumChriftus fit unum, vel duo . ibid. 
Articulus II. utrum in Chrifto fit tantum unum effe . 

Q.U ^ S T I O XVIII. 

De pertinentibus ad unitatem in Chrijlo qtiantHm ad 

volttntatetn in f rx articnlos divifa . 5 04 - 1 

Articulus I. utruminChriflofintdus voluntates.»^ii^.2 
Articulus II. utrum in Chriflo fuerit ahqua voluntas 

fenfualitatis, prster rationis voluntatem . 505-2 
ArticulusIII. utrum inChriflo fuerint du£E voUmtates 

quantum ad rationem . 50($. i 

Articulus IV. utrum in Chrifto fuerit liberum arbi- 

trium . ihid.z 
ArticuIusV. utrum voluntas humana Chrifli fuerit 

omnino conformis divinse voluntati in volito.507.2 
Articulus VI. utrum in Chriflo fuerit contrarietas vo- 

luntatum. 518.2 

Q_U iE S T I O XIX. 

Be ptrtinmtihus ad unitatemChrifli quantim adope- 

rationem^ in quatuor articnlos divifa . 525-1 
Articulus I. utrum in Chrifto fit una tantum operatio 

divinitatisj&humaniratis. ii>id. 
ArticuIusII. utrum inChrirto fint plures operationes 

humanae . 527-1 
Articulus III. utrum aftio humana Chrifti potucrit cfle 

fibi meritoria. 528.1 
Articulus IV. utrum Cliriftus aliis mereri potuerit . 

545-2 

Q_U iE S T I O XX. 

De conveHientibus Chriflo fecundtm quodpatrifuitjub- 
jeElns, in duos articftios divifa . 5 *^ 5 - 1 

Articulus I. utrum dicendura fit, Chriftum effe fubje- 
flumPatri. ibid. 

Articulus II. utrum Chridus fit fubjeftus fibi ipfi.^dd. i 

Q. U iE S T I O XXi; 

t>t orationeChrifliin quatuor articulos divifa . 587.2 
Articulus I. utrumChrilfocompetatorare. ibid. 
Articulus II. uti-umChriftoconveniat orare fecundum 
fuamfenlualitatem. 588.2 
Atticulus III. utrum fuerit conveniensChriHum pro fe 
orare. 589.1 
ArticulusIV.utrum oratio Chrifii femperfuerit exau- 



T A R T I C, 

Q.U ^ S T I O XXII. 

De faeerdotio Chrifli.^ in f ex articulos divifa : 595.2! 
ArticulusI.utruraChrifto conveniat effe' facerdotem. 
ibid. 

Articulus II. utriHft Chriftus fimul fuerit facerdos&ho- 



aia, 



594-1 



Articulus III. utrum effeiftus facerdotii ChriHi fit ex- 
piatio peccatorum . ibid.z 

ArticulusIV.utrumcffei^us facerdotii Chridi non fo- 
Jum ad alios perlinuerit, fed etiam ad fe ipfum , 
595.2 

ArticulusV- utrumChrifti faeerdotium permaneat in 
ztcrnum . 59<5-i 

Articulus VI. utrura facerdotium Chrifli fderit fecufl- 
dum ordinem Melchifedech . ihidf.z- 



Q.U ;e S T I O XXHI. 



1?. 



dita. 



Pe adoptioneChrifii.,in quattiorarticlti<h divifet.^oS^.t^- 
Articulus I. utrum Deo conveniat filios adoptare.«^/»^. 
ArticuIusII. utrum adoptare convertiattotiTrinitati'.- 
610.2 

ArticulusIII. utrum adoptari fit proprium rationalis 
creaturx. Sii.i 

Articulus IV. utrum Chriftus fecundum quod homo fif 
FiliusDeiadoptivus, 6V^[fJ 

Q_ U iE S T I O XXIV. 

Depradeflinatione Chrifii inquatmr tnrtictdos divlfa . 
638.1 

Articulus I. utrum Chrifto convettiat ^raedeftinatunri' 

effe, ibid.z 
Articulus II. utrHTti haec fit falfa , Chrifius fecundum- 

quod homo , eft prsedeftinatus , effe filius Dei . 639.1 
Articulus III. utrum praedeftinatio Chrifti fit no^rx 

prcedetUnationis exemplar. 640.1 
ArticuIusIV. utrum praedeftinatio ChriRi fitcaufa no- 

Arx prsdeftinationis . ibid.} 

Q.U S T I O XXV. 

De adoratione Chrifii , in fex articulos divifa . 645.2 
Articulus I. utrumuna&eadem adorationefitadoran-*^ 

da divinitas Chrifti, & ejus humanitas . ibid.z 
Articulus II. utrum humanitas ChrilH fit adoranda 

adoratione latris . 646.1 
Articulus III. utrum adoratio latria: fit exhibenda ima- 

giniChrifli. 675.2 
Articulus IV. utrum fit exhibenda ci-uci Chrilti . 

705.2 

Articulus V. utrum fit exhibenda matri ejus . 
706.1 

ArticulusVI. mtura reliquis Sanaomm fmt adoran- 
d^- ibid.% 

Q.U iE S T I O XXVI. 

De hoc quodChriflus dicitur Dei hominum mediator 
induosarticulosdivifa. 71 2.1 

Articulus I.utrum effe mediatorem Dei & hominum fit 
proprium Chrillo . ibid.z 
Articulus II. utrum hoc ei conveniat fecundum quod 



590.1 



homo. 



713.2 



INDEX 



I N D E X 
DISPUTATIONUM ET SECTIONUM , 

QUM IN HOC TOMO CONTINENTUR . 

Prior mmerus fiaginam , alter pagince columnam defignant. 

DISPUTATIO I. 



Contra Jud^os. 

Meffumjamveniflc. pag-3-i 
StUio {rima . De tejlimnio Gtnef. 40. Non auferetur 

fce^trum, &c. «^''^- 
SeSio fecunda . Secundum tefiimonium contrajudios 

ex DanieL<). Animadvertere^ &c. 6.2 
StEliotertia . Tertium tefiimoniumex Jggd z.Adhuc 

nnttmmodicnmy &c. _ n-i 

S0.io qu*rt(i . Quartum argumentum ex variis tefii- 

momis, & fignisde Adventu Mejfia, 

DISPUTATIO II. 

Chriftum cfTe verum Deum , 8c hominem contra infi- 

deles. i4-i 
SeHioirima, Q^enditur, Chrifium effe verum homi- 

nem . il>id. 
SeElio fecunda . QfienditHr , Chrifium efie verum Deum 

contra haretieos . 1 5 . i 

Se^io tertia . Qfienditur , Mejfiam ejfe verum Deum , 

contra Judaos . ibid. i 

S(ciioqif4(rt4 . Solvuntur objeEliones, ij.i 

PISPUTATIO III. 

Dc cxlftcntja Incarnationis , ejafquc convenientia . 

Seilio prima . Utrum Incarnationem effe ^ojfibilem^fof- 
fitrationefrobari . 21.1 

Se^iio fecunda . Utrum htcarnationem cffefaliam yof^ 
fit eontra infidel^s canvinci . z 

Se^io tertia, . |7n-H?W /ncarnatio fuertt ^er fe conve- 
niens. 23.2 

DISPUTATIO IV. 

Dc cQnvenientia& ncccffitate Incarnationis ad repara- 

tioncm hominis lapfi . 27.1 
Senio prima . Utrum neceffarium vel conveniensfuerit, 

Deum homincm lapfum reparare . ibid. 
ScElio fecunda . Utrum ad rcparandum genus humanum, 

veccfsarium , vel conveniensfuerit , Deum hominem 

fieri . 28. t 

Se&io tertia . Utrum Chrifii opera fuerint fufiicientis 

valorij , & efixcaciA ad condigne fatisfaciendum pro 

peccalis hominum . :jo.2 
SeEiio quarta . Utrum opera Chriflifuerint infiniti va- 

lorisyCJ' eJficacU ad/atijfaciendum . 34.1 
Sefiio quinta . Uirum in Chrifiifatisfanione vera , & 

propria jufiitia intcrcefserit . 50. t 

Scd:io Jexta . Utrum in fatisfaBione Chrifii fervatx 

fuerint legesomnespcrfcEl^jufiitiit . 6^.z 
Setiiofeptima . Utrumpurus howopoluerit efse fufficiens 

ad rcdimendos alios homines , ex perfefla jufiitia . 

SciiiooHuva. Uirum homopuruspofft ita fatisfacere 
pro culpamorialtpYopTia.fttpcr fuumanumfejanfii* 
ftcet,& aje pcccaium expelLat . 77.2 

SeFiio nona . Uirum homo purus pojfit ad aqualitaiem 
f atisficere pro culpa mortali propria , ita ut ex vera 
ju/iiiia obtineat remijfoncm ejus , & diviriam eonda- 
nationcm. 510, j 

Scilio dicima . Utrumpo/ftt homo fatisfacere pra culpA 
pr$iriA morialif :i!te:nfmpcrfc(ie . 95-^ 

Sellio und :cim.i . Utrumjaltempro peccato veniali pof- 
fit pHruikomMeofatiifaccre . gj.i 



Seflio duodecima . Utrumpojfit pur»s home faltem , ut 
Chrifii membrum fatisfacere Dto experfeSla jufiiti* 
pro peccato fuo . x 00. r 

DISPUTATIO V. 

De primaria caufa, propter quam incarnatio prxde- 
ftinafa, &faftaefl, finequa non fieret. 107.2 

Seflio prima . Quomodo inter aSius divinxfcieniia, & 
voluntatisordo prioris & pofierioris fecundum ratio- 
nem intelligendus fit . tbid. 

Sefiio fecunda . Utrum volnntas Incarnationis ante- 
cejferit in Deo prafcientiam originalis peccati , vel 
fubfecutafuerit. iij.z 

Sefiio tertia . Utrum inprimo figno rationis,in quo pra- 
defiinatusefi Chrifius Deus homo,fit etiampradefii- 
natus Redemptor hominum per pajftonem & morttm 
fuam. iz6.z 

SeEiio quarta . Qu£ fuerit Deo prima ratio feu moti- 
vum Incarnationis facienda , ac pr<edefiinanda . 
130.1 

SeEiioquinta. Utrumex primaria Chrifii pndeflina' 
tionefuiura efset Verbi Incarnatio , etiamfi homo non 
peccafset. 1^6.2 

SeBio fexta. Utrum Chriflus principalius venertt ad 
redimendum homines ab originali peccato , ita ut illo 
deficittttenon efsetventurus Redemptar . 143.2 

DISPUTATIO VI. 

Dc tempore quo fafla eft Incarnatio , ejufque convc- 
nientia. 147.2 

Sefiio prima . Quo tempore faEla fit Incarnatio . ib. 

SeBio fecunda . Utrum corrvenienti ttm^ore fafla fit 
Incarnatio , 151,1 

DISPUTATIO VII. 

De termino Incarnationis, qui per illam producitur, 

fcurefultat. 1^3.1" 
Sefiio prima . Utrum terminus refultans ,feu produElus 

per Incarnationem fit aliqua fubflantia . ibid. 
Seflio fecunda . Utrum terminus hujus unionis fuerit 

aliqua fubfiantialis natura . 1 64.. 1 

SeEiio tertia.Utrum lernunus hujus unionisfuerit altqua 

perfona, & ita IncarnatiofaUa fueritinperfona , 

1 66.Z 

SeUio quarta . Uirum terminus hujus unionis fit perfona 
fimplex,vel compofita. 169.1 

SeEiio quinta . Uirum terminus hujus unionis fit aliquid 
creatumvel increatum. 173.2 

DISPUTATIO VIII. 

Quid Incarnatio fit. 177-2 
SeEtioprima. Uirum Incnrnatio fit aElio tantumuniens 

humanitatem Verbo, veietiamfn producens ip/am 

humanitatemin rerumnatura. ibid. 
Seiiio f (cuttda , Uirum Incarn.ttio fit fubflantialis unlo, 

ex natura humana , & pcrjona Ferbi Dei . 1 84. r 
Seiiio leriia . Quia fit hec unio in himanitate,feu quid 

per aElionem uniendi , in humanitate ^aut Verbo fiat . 

186.2 

SeEiioquarta. Quomodo folvendit fint dij/^cultates , 
<iu<t in hoc myjierio accurrunt . 1 95'2 

DISPUTATIO IX. 
De cxccllcnfia & pcrfci^ionc hujus u^nionis , qux c(l 
Incirnatio. 202.2 

ScElia 



D I S P U T. E T 

JfeSlio priind.Uirum h<tc unio in ratiorte uniofiis fit om ■ 
nium maxima . ib. 

Sediio fecunda Utrum /Meutiio incarnationis ingenere 
entiSyfeuddniaDeo collati^fitomnium maxima.zo^.i 



DISPUTATIO X. 

'Decaufis incarnationispraefertim meritoria. 209.1 
Seflio prima. Ou<£j2t, vel effd pojftt caufa efficiens hujus 

myflerii . ibid, 
SefHo fecunda . Utrumfuerit aliqua cauf ^ hujus unionis 

in genere difpofitipnisyfeu cauf % difpofitiva. 2 1 r . I 
Se[lio tertia . Utrum humanitas Chrifii unionem fuam 

adp^eriiummereri potuerit . 21 6.2 

SeBiQiuarta.UtrumChriflus Dominus mereri potuerit 

/ncarnationemfuanf. 219.2 
Se^ioquinta.Utrum homines jufli,quipr<ecefferHnt , de 

condigno mtreripotuerint Incarnationem . 223.1 
SeUio fexta.Utrum homines jufii, qui Chrifium praceffe- 

runt,fiecongruo meruerint Incarnatipnem^ve l ejus ac- 

celerationem. 224.1 
^eflio f eptima.Utrum B.rifgo meruerii de condigno effe 

materDei. 229.2 
Sen^iooElava.Utrum faltem de congruo meruerit B. Vir- 

go dignitatem matris Dei . 23 i -2 

DISPUTATIO XI. 

De divina exlflentia & fubCnentia. 232.2 
Se£}io prima.UtrumJit in Deounumejfe exiflentite ahfo- 

lutum,& effentiaie . ib. 
SeElio fecunda , Utrum in Deo fit triplex effe exiflentiis 

relativum,feu an fint tres exifientia relativte. 23 4.. 2 
SeEtiotertia.Utrumin Deofit aliqua fubfijientia abfo- 

luta,dr ejfentialis . 238.I 
SeEtio quarta.Utrum fint in Deo tres fubfifientis relati- 

v<e . 241.2 
SeBioquinta. Utrum ahflraElis fubftfientiis relativis 

intelligatur , relinqui tantum hxc Deitas , veletiam 

hic Deus . 245.2 

DI SPUTATIO XII, 

pe pcrfona affumente , &: humanitati unita per Incar- 

nationem , prout faflacll. 249.1 
ScElio prima.Utrum fvla perfona Filiifueril incarnata 

<& huwanitatem ajfumpferit. ib. 
SeElio fecunda . C//r«j?j ^ir^«»3 i^m^HW terminaverit 

hanc unionem ratione aticujus proprietatis abfolut<i , 

velrationerclationis . 25I-2 

DISPUTATIO XIII. 

De termino aflumptlonis,ex parte perfonx aflumentis, 

inquavis Incarnatione poffibili. 259.2 
SeElioprima.Utrumhic DeusyUt abjirahit a perfonis di- 

ziinisypoffit naturam creatam affumere . ibid 
SeUiofecunda.Utrumpluresperfoniedivin<t poffmt fi- 

mulaffumere eandemnaturam 261.2 
SeBiotcrtia. Utrumuna perfonadivinapoffit ajfumere 

pluresnaturas . 263.1 
Seftio quarta.Uirum perf ona creatapojfu hypoflatice u- 

nirialteri naturie. 264.1 

DISPUTATIO XIV. 

Quidpotuerit aDeo ^flumiper quamcunque unionem 

hypoftaticam polTibilem . 271,2 
SeElia prima.JJtrum natura exijiens in propria perfona 

potuerit ajfumi . ibid, 
SeEliofecunda.Utrumaliafub(iantialis natura pr<tter 

humanamjit affumpiihilis aperfona divina. 274.2 
ScEliotertia. Utrumpartes fubfiamiales pojfmt hypO' 

fiatice uniridivin<t perfon<t. 276.2 
SeClio quarta. Utrum forma accidentalis pofft uniri 

Verbohypojiatice zjy.z 

DISPUTATIO XV. 
QuidVerbum affumpferit perlncarnationem , prout 
faflaelt. 281,1 



SECTiONUM. 

ScEiioprlma . Utrum Verbitmaff.mpferitveramhominis 
nat-.ram . /^/^, 
S eEiio fecunda. Uirum Verbum affumpferit ver am ani- 
mam ratio^^aler/j , ib.2. 
S cEiio tertia Uirum Cijrijius affump ferit verum huma- 
numcorpus. 283.2 
SeEl '0 quart.t.Utrum afsumpferit Qhrifius corpus & ani- 
maminrerfeunit,.i. 283.2 
.5" eElio q.nnta.Uirum affimpferit Chrijius partes omnes , 
quafunt de mtegritate corporis humani. 284. r 

S eEliofe.xta.Uirum Ferbum d<vinum immediate, cr fe ■ 
cundum hypojiafim affumpferit fanguinetnad /ubjfi- 
liendum in fuapcrfona . /^.^ 
SeEliofcptima.UtrumFerbumdivinum affumpferit a- 
lios humores,angues,deKtes,& capillos immediate , & 
fecundamhypoliajin. -»88.1 
SeEliooElava, Umm Verhum divinum inhumanitate 
ajf i mpf cnt acciden tia , ^-^^ 

DISPUTATIO XVI. 

De ordine anTumptionis fecundum realem durationem 
feutempons fucccffionem. 293.2 
SeEHoprima.Urumhumanitas Chrifli fmulaccapit e- 
xifiereinrerumnatura,fuerit Vcrbounita abfque ul- 
la fuccejfone durationir , ly 
SeEliofecunda. Utrumanima Chrifii prius extiterit ' , 
qn^>nfueritVerbo,velanprius fuerit unita Vcrbo , 
quamcorpori. 294.2 

SeBiv tertia . UtrumcaroChrifiipriusfueritconcepta . 
quam affumpta;vd anpriusfuerit ajfumpta,quam ani- 
mnumta. 295 I 

DISPUTATIO XVII. 

Deordincnatur^inhac aflTumptione fervato. 296.^ 
Settioprma.Utrum anima rationalis fuerit prius natu^ 

ra uni ta Verbo,quam carni , 
ScEliofecunda.UtrumcaroChrifii fuerit prius natura 
umta r rrbo,qmm anim^ rationali , 298.2 
SeEliotertia , Utrumcarofit priusnatura unitaVerho 
qfiamanma,vetecontrario, ^oo i 

SeElioquarta,^ Utrumcaro fit affumpta mediante ani- 
ma , & anima mediante fpiritu ib 2 

SeBio qmnta.Utrum tota humamtas fit prius natura af 
fumpta quampartes ejus , &confe<fuenter an afjumpta 
fitrJiedfamtbusillij,velecontrario. 302.2 
Settiofexta. Utrumhumanitas priusnatura fit affum- 
pti^quamaccidemibHsinformata. 306.1 

DISPUTATIO XVIII. 

Degratia ranaificante,feujufiitiacreata animjChrifii. 
308.1 

SeElioprima. Utrum adfuam fanEtiJicationem&juJii- 
fcationem tndiguerit animaChriftigratia creata fan^ 
cltpcame, 

^'^'!'^'''*"'^f- Q}*^ certitudinetenen'dumfitanim'am 
Chrijti habuifse gratiam habitualcm , 312.1 
SeElio tertia.Quando & quomodo data efl animA Chrijli 

h<ecgratta habitualis . ^ j , . 

SeEtioquarta-.Utrumpratergratiam hahitualem fuerit 
^'"'"tChriJiinecefsariaaliquaaaualisgratia.sid.i 

DISPUTATIO XIX. 

De virtutibus moralibus animx Chrifti . 321.1 
SeEtio prima.Utrumomnesvirtutes morales &fuperna- 
turales fuerint infuf<e anim<eChri(ii ftmul cum gra- 
''"f- ib. ' 

ScEtio fecundaXJtrumvirtutes fuogenere acquifita fue- 
rintChrifiianimxinfufafimulcumgratia. 322.1 

DISPUTATIO XX. 
Dc donis Spiritus Sandi animEeChri.Qi collatis . 3 24.1 
S eElio prima . Utrum dona -^piritus SanEli intelleEtum 
poficiemiafuLriv! /v Chrijlo . H,, 
S cEliofccund.i . Ui rum in Chrifio fuerint dona Splrii us 
SanEiipertinemia ad voluntatem , pr^efcrtim donum 



ttmoris , 



DIS- 



I N P 



DISPUTATIO XXI. 

De gratiis gratis datis animae Chrirti . 527.2 
SeElioprinta.Utrnmin Chrifiofuerit^ro^heU^, &fiqua 

aliagrattagratis data ad cognitiunern fyeElat . ib. 
Seflio/ecutida. Utrum aliagratittgratisddtK, qu<e ad 

fermonemfiehant^fuerintin Chrijio , 3 23, l 

DISPUTATIQ XXII. 

De perfeflione habitualis gratijeChrifti. 334- * 

SeBioprima.Utrumgratia Chrifiiftt infinita . ib. 
SeUio fecunda.UtrumgratiaChrifiifuittam intenfa , 
cr perfe[la,ut non fojfit fieri intenjior^t^p- (deoChrifius 
flemsgratia ejfe dicatur. 3 3 8 . s 

DISPUTATIO XXIII. 

Dedignitate, ^gratia capitis, quK eft in Chrifto. 
345-2 

Settioprima.Utrum Chriflus fit totlus univfrfi caput , 
frttfertim heminum & angelorum . 346.1 

Sehio fecunda. QueefumtinChriJiograitie^ cc.^itis , 
348.1 

PISPUTATIO XXIV, 

De intelleflucreato animxChrifli , & cjusaflibus . 
35I-I 

SeElio prima Uirum m anima Chrifiifit intelltU:us crca ■ 

tus,& quantte perfe^lionif fit . ib. 
SeElio fecun.da . Utrumfuerit in Chrlfio homine aUus in- 

telligendicreatus,& ex quo rcmpore. ib. 3 

SeBiotertia . Utrum or/inis aElus intelligendianimis 

Clriftifuerit verus,certus,& evidens 35?-* 
SeSiio qu^rta.Utrsmin amm-iChri/h' fuerint habitus 

jntelldluales . 355-2 

DISPUTATIO XXV. 

De triplici fcientia animae Chrifli , quoad quiRionem 
aneft. _ 358.* 

SeBio prima.Utrtmanima Chrifti a principig creationis 
fuxfuerit beara , ib, 

ScElio fecunda.Utrum in anlma Chrifii fit fcientla con- 
naturalis animithiimanx . 3 59-2 

SeSiiotertia.Utrum ff.erit femj^crin ^nima Chriftifci- 
entla reruniin proprio genere ftifer/fatural/Sf &ferfe 
infii/a. 360.1 

DiSPUTATIO XXVI, 

Depcrfei^lonefLientix beats animrEChrifti. 366.1 
Seflio prima . Quid fit de ratione comprchenfionis in- 

tellfHualis objeEli alicujuf ^ prafertim divin<s e/fen- 

ti£. ibid.z 
SfUio fecunda . ftcundum fidem anima Chrifii 

non co>>^>rehcndat divinam eftentiam . 570. i 

SfElio tertia . Utrum anima Chrifti videat in Verbo 

omnia poj/ibilia , qua in Deo eminenter continentur , 

271.1 

S(Uio quarla . Utrum anima Chrifti vldeat in Verbo 
emnia, qu£ Deus vidct /cicntiavifionis , atqueadee 
infinita, 578- 1 

DISPUTAIIO XXVII. 

De objc(S\ofcientis infufcEanimae Chrini. 381.1 
SeQioprim.i . Utrumrespertinentes adordinemnatura 

cogno/cantur perhanc fcientiam infu/am. ibid. 
Se^io / ccunda . Utrum aUus libcri , & contingentiafu- 

luracadant j .ib vbjtflo hujus fcientia . 382.2 
Scllio tertia. Utrumrcs /npcrnaturalcs , /eu myfteria 

gratiicontineantur/ub objeflo hujus/cicn(i<e .' 385.2 
Seltio quarta. Uirum omnej cffcft a pojfibiles dii/ina 

omnipoicvti^caaant Jub hanc\fcier,tiam . 788. i 
Sttlio quinia . IStrum Jjcus ui Trir.us & untis cadat /ub 

objdlhmhujus/cicntiit 3S7.1 



PISPUTATIO XXVIII, 

Dc a^^ibus fcientisinfufa; animsChrirti. 390.2 
Scliio prima . Utrum anima Chrifiipotuerit /emper effe 
in a£iu /ecundo hujus /cientiit . ibid. 
ScHio/ccunda . Utrumafius hujus /cienti<t fit permo- 
dum fimplicis intelligentia , velcompofitionis , & di- 
/cur/us. ^cjz.i 

PISPUTATIO XXIX. 

Dehabitu fcientia: infufjj animaeChrifti . 393-2 
SfElio prima . Utrum fpecies per fe infufa anim<tChrift i 

fuerint univerf aliores,quam angelica . ibid. 
Sefliofecunda. Utrum prater fpccies intelligibilesre- 

quiratur in hac fcientiaiimen, /euhabitus infufus. 

390.2 

Sftiio tcrtia . Utrum hic habitus , vd lumen /cientiA 
infnfafit in/e unum tantum . 59*5-2 

ScBio quarta . Utrum lumen hujus fcientid difiinflum 
fit a lumineglorite . 397-^ 

DISPUTATIO XXX. 

Dc perfciSlionefcientia! acquifits anim2Chrifli,& rao^ 
doquo illam obtinuit. 400.2 

SeElioprima . JJtrum Chrifius per hanc /ckntiam cogno- 
verit omnia , quttnaturaliter cogno/ci pojfunt ab ani~ 
ma humana, tam conjunfla quam /eparatJi. ibid. 

ScEiio /ecunda . Utrum anima Chrifti habuerit hanc 
natnralem/cientiam infufam a Deo a primo infianti 
creaiionis fu<t. 4 d i . z 

PISPUTATIO XXXI, 

Degratiafeu poteflate animse Chriflidataad miracula 
vel fupernaturalia opera facienda . 408.2 
SeEii.oprima . Utrum omnipotentia Dei tota fu humani- 
tati aj/umptee communicata . ihid. 
Seciio fecunda. Utrum ratione unionis datafit anim<t 
C hrifii fupcrnaturalis gratiafeuvirtus ad facienda 
fupernaturalia opera,feu miracula. 409.2 
Siciio tertia . Utrum htcc potefias fit vere & phyfice effc' 
Elivagrati^ & fupernaturalium operum . 41 i.i 
SeEiio quarta . Utrum hac virtus ejficiendi miracula,feu 
gratiam , fuerit communicata humanitati tanquam 
principaii agenti, vel tanquam infirumento . 4 1 3 . i 
Seflio quiraa , QuidfitinhumanitateChriftihtc virtus 
fcupotentia,perquam opcr^turnsiraCHlofe , ut infiru- 



mentum Ferbi . 



414. 



Seflio/exta , An & quornodo in rebus creatis fit aliqua 
vis afiiva obedientialis , ut elevetur in divina infiru- 
fnenia. 41 7- 1 

ScElio f ?ptima , Utrum hxc virtus miracttlorum Chrifii 
/eextendat adeJfeSius loco difiantes . 441-2 

ScEiioofiava. Utrumhcecgratiamiraculorumje exten" 
dat ad operandum cffcElus tempore diflantes , fcu ad 
ejficiendum per infirumentum afiu non exifiens. ^4^1.1 

SeEiio nona . Utrum Chrifti humanitas e/ficere pojfit mi- 
racula ab/quepr<evia aEiione ,& con/equenter -.an po- 
tuerit e/se inflrumentnm creationis , aut annihilatio- 
nis . 444- ~ 

DISPUTATIO XXXII. 

Dc perfc£tionibus, & defe£tibus corporis Chrifli , 451.1 

SeEiio prima . Utrum a/surnp/erit Verbumin corpore hu- 
mano pcrfeEiiones corporis glorinfi.^ vel potius defcEtus 
iLUsrepugnantes, utefscpafibile, mortale, (Jrc.ib.z 

SeEiio/ecunda .Utrum afl^um^fcrit Verbutl omnes pcrfe-t 
Liiunes connaturales humano corpori , vel potius defe- 
fius aliquos illis repugnantes . 452.^ 

Sefiiotertia . Utrumhi dcfcEius fuerint necefsarii ,vc[ 
voluntarii Chrifio Domino . 4 3 • 2 

Sefiio quarta . Utrum af mmpferit Chrifius fui corporis 
localemcircumfcriptioncm,&mHtationcm . 454.2 

DISPUTATIO XXXIII. 

Dc dcfcflihus gratia- , & virtuti contrariis a Chrifto non 
aiiLimptis . 

Sctiio prima . Utrumin Ch> iflofucritpeccatum,vcl fe- 
(itnciumordinariamj^oie/itiam e/sepotua it . 459. ^ 

ScElk 



DISPUT. ET SECTIONUM. 



SeEHofecunda^utrnwdeabfoluta pote»tia Deipo/fite/Je 
peccatum in ChriJio^feH in humana natura Verbo mi- 
ta. 4do.x 

DISPUTATIO XXXIV. 

De appetitu fenfiti vo , & perfeflionibus , vel defe£\ibus 

convenientibus animseChrifti rationeillius . 465.2 
SeSlio prima Utrumin Chrijlo fuerit appetitus fenftti- 

vus , & aElus ejus . ibid. 
SeElio fecundaXJtrum in a^petitu fenfitivo Chrijlifue- 

rit fomespeccati. 466. z 

SeEliotertia.UiruminQhriftofuerintomnes aBus, feu 

gajftones ap^etitus fenfitivi . 468.1 

DIPSPUTATIO XXXV. 

De communicatione idiomatum. ^l^-t- 
SeElio prima. Ou£ & qualis idiomatum communicatio ex 

myfterio Incarnationis cnnfecuta fit. ib. z 

ScRio f ?cundii.Utrum hac communicatio idiomatum pof - 

fitinterdum fieriinter abflraEla, veL tantumintcr 

concreta. 477-1 
SeEiio tertia. Ouomodo divina attributa in concreto pra- 

dicanda fint de Chrifio feu de homlne. 478. 2 

SeBio quarta.Quomodoproprietates humana feu creata 

dicanturdeDeofeu Filio Dei inconcreto. 479-2 

DISPUTATIO XXXVI. 

DeeflTeexifienticeChrifti, &humanitatisejus. 497.2 
SeElio prima.Utrum humanitasChrifliformaliter , c?" 
intrinfece exi[tat in rerum natura per exijlentiam in- 
creatam,ve/. per propriam & creatam . ib. 
SeElio fecunda.Utrum fimpliciter dicendum fit ChriHum 
habereunumcJfCfVelplura. 502.2 

DISPUTATIO XXXVII. 

De voluntatchumanaChrilli cjufque libertate . ^06.1 
SeEiio prima.Utrum in Cbrifio fnerit voluntas humana . 
407.1 

SeEliofecunda.Utrum voluntas Chrifli humana fuerit 

iibera ad operandum . ib. 2 

SeBio tertia.Quomodo voluntas Chrifiiexiflens impec- 

cabilis ex nnionepotucrit effe libera . 509. i 

Se[iio quarta. Qu imodo voluntas Chrifli ex neccffitate 

diligens Dt nm^in rcliquis aiiibus potnerit effe libera . 

514:2 

ScCiio quint.t. Ouomndo C hriflus ^vidcns f emper in Verbo 
omncs ailus fuos ,cos liberc cxerccrcpotuerit . 5 1 7.1 

DISPUTATIO XXXVIII. 

De a£^ibus voluntatis humanse Chrini,eorum diverfita- 

te &efiicacia . . 5 '9- 2 

ScBit) prirnaJJtruminhumanavoluntate Chrifli fuerit 
: omnisvarictasaliuum,qu£ in humana voluntate effe 

folet . ib. 
ScEiio fectinda.Utrum in voluntate ChrifiifuerintaElus 

cjjicaces,& incfficaces. 520.1 
S etlio teriia.Utrnm in humana Chrifiivoluntatefuerint 
j - aU^us timoris , &trifiitt<s. 521.1 
SeEiio quarta Utrum voluntates Chrifii , interdum fue- 

rint inter fe contrariie.,vel femper conformes. 5 2 . i 
SeEiioquinta. UtrHmhumana Chrijiivolmtas femper 

fuerit impleta . 5 24. 1 

DISPUTATIO XXXIX. 

DemeritoChrifii Dominiabfolute j &fecundumfe . 
527-2 

SeEiio prima.Utrum in Chrifio Dominofuerit meritum , 
feu cr>n.^.itio}ies omnes ad meritumneceffaria . ib. 

Sefiio fccunda.Per quos aUus Chrifius Dominus merue- 
rit. 531.I 

SeEtio tertia.Ouo temporeChriJlusmeruerit . 534-2 



DISPUTATIO XL. 

Deiis,qu2 fibi ipfiChriftus Dominus meruit, 537.1 
•S" eBioprima.UtrumC' rifius mereri potuerit gloriam a- 

nimtefu<t,& alia do7iagratia,& fcienti<e . ib. 
ScUio f ?cunda.Utrim Chrifius meruerit gloriam anime 

fu£,(j' alia donagraticc, & fcientix. 538-2 
SeVvio tertia . Utrum Chriflus merueritgloriamfui cor- 

poris, fuique nominis exaltationem . 543-2 

DISPUTATIO XLI. 

De iis , qusChriftusDominushominibus meruerit 
545-2 

SeEii opnwa . Utrum Chrifius meruerit nobis primam 
gratiam,&gloriam,&remij//onempeccatorum.^^6.i 

S eEliofecunda. Utrum meruerit Ckriftus nobis difpofi- 
tiones adgratiam,feu fuorum meritorum app/icatio- 
nem. 

SeEliotertia . UtrumChrifius Dominus meruerit nobis 
omnia donagrati<e , quapojiprimam jujiificationem 
conferuntur. 550.2 

S eclio quarta. UtrumChriJius Dominus meruerit homi- 
num elen:ionem,& pr<sdeJiinatloncm . 553-1 

DISPUTATIO XLIL 

Deiis,qu2Chriftusmeruit Angclis. 560.2 
SeElioprima.UtrumChrifius meruerlt Angelis omnia 
donagrati<c,&glori£ . 

Seaiofecunda.UirumChriJiusredemerit Angelos-, pro 
iilifque mortuusfuerit . 5 64. 1 

DISPUTATIO XLIIL 

De fubjeaione & obedientia Chrifti,&pr£eceptis quo- 
rum cftcapax. ' j ^ 

ScElioprima.UtrumChrifius Dominus fuerit capaxpra- 
cepti.cui effetfubjeEius . ^ ^8. i 

S ed;,ofecunda.QuibHs legibus fuerit Chrijlusfubjeilus, 
velfttbjicipotuerit. . 

Semotertia.UtrumhabueritChriJlHs aliquod fpeciale 
pr£cepttm divinum,cuifuerit fubjeUus. 5 7 1 . i 

SeEiioquarta. Utrum ftmpliciter dicendus fitChriJius 
Jubjeftus Vatn.velfoium cum illa determinatione, ut 
^'O'"''' 372.2 

DISPUTA.TIO XLIV, 

De fervitute Chrifti, 5722 
S eBioprima.Utrum Chnjius ut homo vereac proprie fit ■ 
& eiici pojftt fervus Dei. ^ ;j * 

Seaiofecunda.Utrumcumfoladeterrri^atione, ut ho- 
mo,poJfitdtcifervtts,vel etiamfineiilet. 586. r 

DISPUTATIO XLV. 

DeorationeChriniinvia,&in patria- 590,2 
Seaio prima.Utrum Clrriftus in vig ftatu vere , ac pro^ 

prie oraverit . $91 l 

Seaiofecunda.UtrumChriflus Dominus nuncin cdoe- 

xiftensvere ac proprieprc nobis oret. %02 l 

DISPUTATIO XLVL * 

De fumm.oChrifti facerdotio&Pontificatu. 597.1 
Seaioprima.UtrumChri[iusvere& proprie fuerit fa- 
cerdos. 

S eEliofecunda . Utrum Chrifius Deus homo f,t facerdos 
inquantim Deus,vel inquantumhomo, atque adeo, an 
idem fitfacerdos&viElima. 598. z 

S cmo tertia.Utrum facerdotium Chriftifuerit ejufdem 
r at ionis cumfacerdotio legis natura, veteris^ aut no~ 
v<z . 

S emo quarta.Utrum Chriftus fit facerdss fecundum or- 
dinem Melchifedech . 600.2 

DISPUTATIO XLVIL 
Depotenateexccllcritix- convenicntc Chrifio ratione 
fupremi facerdotii,ejufque fpirituali rcgno. ($04. r 



INDEX DISPUT. & SECTIONUM- 

SeBh$riit}A.U:ftmChrlJ}iiStar:quamfu7iimiisEcclefi£ da, <^59-T 

Pomifex, dr ffiritualis Rex ^otcflatemexccUenti.e Sc^tioprima.Utrnn)/an[li & l>eati ^»^eli,vel homines 

fuperillamhabeat . H'- fint .'. lor.ir.di . ib. 

Se(}iofccunda.UtrumChriflus,utfummtis facerdosha- Sciliu (ccArida.Out aioratio.^ &propttr quam caufam 

hueritpotejlaternad ferendas leges ■ 605.1 fantlis tribueridafit . 66c.z 

Se^tio tertia.Utrum cultus Sun[lorum dicipojfit ad Reli- 

DISPUTATIO XLVIII. gioutmyertinere . 66i.z 



De temporali regno Chrifli Dotnini , 606.1 
Senio prima.Utrum Chriftus hareditario jure temporale 

regifum Judaorttm ohtinucrit . il'. 
SeBiofecunda.Utrum Chrifius Dominushabueri: domi- 

niumuniverfale .fJr direhum fuperHnivcrfumortem . 

007,1 

DISPUTATIO XLIX. 



<5f 3.2 



De filiatione Chrifti ia ordine ad Dcum . 

SeSlioprima . Utrum Chrifius inquantum homo vere ac 
froprie yojfit dici Filius Dei . <5 1 4. 1 

Seliiofecmda.UtrumChrifiusinquantum homo fit Fi- 
lius Deinaturalis,an adoptivus . 616.1 

SeSlio tertia.An fit de fde^vel quogradu certitudinis te- 
nendutn ftyChrifiumJnquantum hominem,feufecun- 
flumhumanitatem, noneffe Filium Deiadoptivnm , 
fednaturalem . 625.2 

SeSlioquarta,UtrtmChrifti humanitas fofftt dici ado- 
pata. ^54-2 

DISPUTATIO L. 

Dc modo loquendi circa prsdcftinationem Chrifti . 
640.2 

Seilio prima.Utrum fimpliciter verum fitfOhrifiv.m aut 

Filium Dfi ab aterKo cjfe pradefiinatum . 6^^1.1 
Seflio fecurida.An dicipoffit ChrifittspradefinatuSy ut 

fit filius Dei naturalis . ib.i 
SeEiio tertia.Utrum Chrifius poffit dici pradejiinatus ad 

gioriam^vel alia fupernaturalia donagratia . 644. r 
Sc^ioquarta.UtrumhHmanitas Chrifii \>offit dicipra- 

de/iinatc,,vel fm^licitcri vel ad aliquem termimm . 

645.1 

DISPUTATIO LI. 

De adorationeChrirtout Dco debita . 646.2 
Sefiio prima. Quid fit adoratio , & cujus virtutis afius 

ftt . ib. 
Seliio [eeunia.Utrumvera & propria Dei adoratio in 

fola a^ione extericn\& corporali conffiat. 648. 1 
Selliotertia. Ouotuple.x fit adoratio , 6 j 5.1 

Se^io quarta.Quomdo Chrifins ut Deus adorandus fit , 

DISPUTATIO LIL 
De adorationc fan^lishominibus vel Angelis exhiben- 



DISPUTATIO LIIL 

DcadorationcChri(ioc;urquehumanitati dcbira.665 2 
SeUioprimx . UtrumChrilius Deiishomo adorandus fit 

perfcfia adoraiione iatria , /^, 
Setliu fccunda.Utrum Chriflus inquantum ioomo aiore- 

tur adorationclatriafiiaiit eadcm adoratione colatur 

humanitas. 664.1 
SecliotertlaUirumhurr.anitas Chrifii pracifa a Verb.) 

poffet adorati Q/ qua adoratione. 667.1 

DISPUTATIO LIV. ■ 

Dcun.i& adoratione imaginum . c-c. i 

SctHoprima.Utriim iiccat,dr c.vprdiat Ecclefa,Ch'ri/ii^ 

& f anS}ori:m haminum imaginil/us uti . ih.2 
SctliofccunJa.Utrumliceat nri Dei &A'^?eiori-.m im.2- 

ginibus, f,-jcf.i 
SeEiio teriia.Utrum imagincs Chrifii cr SanUorumfint 

adorandte. 6H0.2, 
S cElio quarta.Utrum ha imagifies eadem adoratione, qna 

cxemplar adoran.Ufnt. 688.2 
Stclio quinta.Utrumimagoadorari poffit non adcrato 

dircUe exemplari . 692.2 
Se^io fcxta.Utrum hiec adoratioimaginum,efiam in i- 

maginibus Det , & aliis facrisfi^nis lucumhabeat . 

702.3 

S ctl 10 f :ptima. Utrum h<ec adoratio imaginum non fohim 
honefiafit,fedctiam fubpraceptocadit . 705.2 

S cflio onrava.Quantumiritcr hanc imaginnm a.-icratio- 
tjcr» , C^idolorum cultum intcrft. 704.1 

DISPUT^ATIO LV. 

De rcliquiarum cultu & veneratione . 707. i 

.S" cBio prima.Utrum Sanclorum reiiquix in veneratione , 

d" honore hahendx fint . ihid^ 
Scn^iofecunda.Qua adoratio SanHorum reliquiis tri. 

buendafit. -'99. i 

DISPUTATIO LVI. 

Deuru&.adoratioHecrucis. 7101 
Smioprima.Anlignumcrttcis,in quo Chriflus pependit, 

fit adorandum latria . jfj 
S e£Ho fccunda. Utrum crucis imago retinenda fit, & a- 

doranda . 7 j 1 i 

ScBiotertia.Utrumliceatutifigno crucis itt modum c£- 

rmani(tfacr<ts 



FINIS TABUL^. 



TER. 



T E R T I A P A R S 

SUMMiE THEOLOGI^ ANGELICI 

DOCTORIS SANCTI THOM^ AQUINATIS> 

CUM COMMEHroiRHS BT P ISTUT lOKlBU^ 
T. Framifci Snartz c Socfctate Jefu. 




Diffieul- 
e«i hujus 
difputa* 
cionil • 



i.fap-de 

div. nom. 

^ilcc. I. 



Cooeio- 

niLus de 

Nativic. 

Cyril. 

Aiesaa. 

{liiqt. 



P R O L O G U S. 

U I A Salvator nofterDominus Jefus Chrl- 
ftus , tefte Angeio , populum fuum fa!vum 
faciens a pcccatis eorum viam veritatis 
nobisin feipfo demonflravit , per quam 
ad beatitudipem immortalis vitae refur- 
gendo pervenire pofTimus , necefTe efl: , ijt ad confiim- 
mationem totius Theologici ncgotii , pofl confidera- 
tionem ultimi finis^ humanas vits , & virtutum ac vi- 
tiorum , de ipfo omnium Salvatore , ac bencficiis ejus 
humano generi prasftitis , noftra confideratio fubfc- 
quatur. Circaquam primo obfervandum occurritde 
ipfo Salvatore , Seeundo, deSacramentis ejus, qui- 
bus falutem eonfequimur . Tcrtio , de fine immorta- 
lis vitx , ad quam per ipfum refurgendo pervenimus . 
Circa primum duplcKconfideratio occurrit . Prima eft, 
4e ipfo Incarnationis myflerio , fecundum quod Deus 
pro noftf a falute factus elt hx)rao . Secunda dc iis , qux 
per ipfum Salvatorem noftrum , id eit , Dcum incar- 
^iatum funt a£\a & paffa , 

PREFAT/O COMMENTARIORUM. 

DE Chrifto Servatore noflro difputaturus D. Thom. 
illum ftatim in pronemio tanquam altifTimum 
fcopum, totiufquc matcrin* fubje£\um fundamentum 
proponlt : cumque in eodem Redemptore noftro , di- 
vinaSc humana natura mirabili nexu conjungantur , 
prsdare certe ab ipfa utriufque naturs conjunilione , 
qu« aThcologis Incarnatio dicitur , hujusoperis, & 
nomen, & appeilatio deiumpta elt . Non enim de 
omnibus , quae in Deum , & hominem convcniunt, 
hoc loco diileritur ( iliud videlicet totius TheologiiE 
negotium elt), (ed dc ipio inefrabili duarum naturarum 
confortio in Chriflo Jefu , deque proprietatibus , quse 
ab ca unione fmguiari proficiicuntur . Quam cgo rem, 
ficuti gravibus , ac perobfcuris difficultatibus invoiu- 
tam efle non diffiteor : ita nobilitate ac fplendorc ( au- 
gufiiffimJE Trinitatis myfterium lemper cxcipio)cce- 
teris totius Theologisqusriionibus antecclicrc judico. 
Confpirat in hanc fententiam Dionyf Areop. cum in- 
quit: ]e/u incarne appariiio , intjfahilis ejJ fermo' 
neomni, omni ignotainielligentiit , ipfi quoque an- 
tiqutjp/mrum Angelorum primati non fatisptrfpc^la . 
Confpirat Damafcen. qui mylierium hoc vocat , No- 
vum omnium novornm, (jffolumfubfolc novum^ pcr 
quod Dei apparuit infinita virtus , bonitas , & j apicn- 
tia . At B.Leo Pont. Max. cum efiet ipfe cardo & vcr- 
tcx totius Ecclefiaj , hoc facramcntum miraculorum 
quafi omnium cardinem & verticem celebravit. Cyrii. 
autem Aiexand. ad Reginas ait : Hoc effe quafi xnigma 
facratijfmum, quod fumma potius veneraiione fufci- 
piendum ejl , quam hHmani judtcii irutinx fubjiciendum. 
Quis enim qusfo expiicarg audeat , quomodo eadem 
pcrlbna fuerit fine mutatione bis genitai' Qiiomodo 
incrcatus homo , ex hominis natura creata , Vcrbiquc 
pcrfona fuerit fine imperfe£\ione compofitus ? Ex pa- 
tre fine matre ante fajcuia genitus , quomodo ex ma- 
tre fine patre fuerit in tempore procreatus ? Quomodo 
dcnique terra virginea , nulia iiominis opera exculta , 
fcd Spiritus fandi virtutc foecundata , intcgra , & in- 
contaminata perfeverans Deum abfcouditum humani 
generis gonfcFvatorem, ac vindiccm germinarit ? (.'uid 
igitur mortalis homo , de tanto mylkiio profcrre pol- 
«^«iff^ Tom. XVI, 



fit, digne ut par efi .'' At quo paftoad tanti facramen* 
ti inveftigandura modum , rationem, aut caufam , 
accedere rton perhorrefcat ? Quamobrem merito Agap. 
Pap. fcriptum rclinquit . SoUhs jidei conte^platione Ep!ft.«J 
eernendum ejfe , ad qn* frovehatur humiiitas carnis ^ Anih.o.fi. 
adqine etiam incLinettrr altitudo Deitatis^ quid fu , 
quod caro Jine Verho non agit , C^^' quid , quod verhum 
fine carne n»n efficit , quomodo C hrijius ita inter Deum^ 
& hominemmediato apparuit , ut foiitafubLimaret in- 
folitis^ & infolita folitis temperaret . Quid igitur ? 
in iimine fubfiftcmus ? dcfpondebimus animura , &. a 
tanti mylterii inveftigatione defiftcmas , eorumveti- 
mebimus rcprehenfiones , quiin fclioiaiHcos Theoio- ^^^^j- ^ 
gos invehuntur , quod de tantis myfieriis fubtiiitcrdi- i.Tim.»-l 
fputent , altiora fe quaerant , & piufquam oporteat , 
contra fapientis , & Apoftoii prarcepta fapere non ti- 
meant ? minime vero , hsc enim ad eos fpe£\ant , qui 
uti infideli , & arroganti animo perfcrutantur divina , 
quamobrem divinitus fit , ut ab ea, quam non quaerunt, 
divina gloria , & majellate potenter opprimantur . De 
quibus perinde merito dixit Athanafius , ideo in hoc P <"' »y- 
pertradandos myfterio fuiiTc prolaDfos , quod-de i!!o , 1, '"'"^ ]^ 
&quomodo, & quali modo fiat , curiofius inquirunt, •.i siit 
a nobis vero ea potius mcnte hajc facratiirima mylleria chr.ftm . 
tradanda , & inquirenda fufcipiuntur , ut gratis ani- 
mis lumma Dei beneficia recoiamus , piifque menti- 
bus ab antiquorum patrum ve.^igiis , ne iatum , ut 
ajunt , ungucm , videamur difccdere . Eamquc ob 
rem iicet in hoc divino myfierio , qui' traftantur,om- 
nia fupra fenfum nofirum , fupra rationem , fupra ca- 
ptum omnem fita fint , utpote divina : iiiud me tamen 
inter tot difficuitatum fcopulos confolatur , ac rccreat, 
in tam immenfa , tamque inaccefia fupernorum caii- 
gine tantam fpienduiffe divini luminis ciaritatem, tara 
apertam fidci regulam nobis efl!e propofitam , tam lu- 
culcnter, tamapte, tamque fapienter a fandis Pa^.i- 
bus, & Eccicfise doftoribus efic iliuftratam , tam dc- 
niquc purgatam crroribus , ut nifi in mcridiana iuce 
( quod ajunt ) veiimus cxcutirc , atque a vera dodrina, 
quifi Ipontc derteftere , qua; de tanto myficrio fcire nos 
convcnit, confcqui feiiciter, juvante Deo, ejufque 
matre fanctiffima intercedente , difficiic non fit . Quod 
co facilius atque fecurius me in hoc opcre afiequutu- 
rum confido , quo magis Anggiici Dof\oris placitis , ac 
icntcntiis inbaerere , ejulquc fcnfa omni indulhia , 
fummaque diligentia rimari in anima efi . Quippe ea 
elt apud me ejus auftoritas , ut iiiius veftigiis infiftens, 
nuilos aut itincris errores , aut difficuitatum nodos , 
vel demum incxtricabilcs arguraentorum laqueos p^r- 
timcfcam . 

Atquc cx his , qus de hujus doftrinse materia a mc 
dida iunt , ejus dignitas coliigi facile potefi , quamque 
merito a Thcologis difputetur : cum enim Thcologla xhi*!'*- 
tribus icrc modis, aut nominibus verfctur circa Deum, p^arcoo- 
vel cjus naturam contempiando , vei ipiius virtutem & fiderasio . 
bonitacem,qua fuis fecreaturisiiberaiitercommunicat, 
vei ultimi finis rationem , ad quem omnia tendunt , in 
quovc quicfcunt,omnibus his modis feu rationibus pre- 
lcns confideratio ad Thcoiogum pertinet. Inprimis 
enim qui-dam Dei natura nobis in hac materia confi- 
deranda efi, non quidem connaturaiis & propria,{cd af- 
fumpta: dcinde de fuprcnio , ac perfcdi(fimo divino- 
rum operum diccndum : ac deniquc de ccrta & unica 
via , per quam homincs ad beatitudinem pergunt , & 
praecipuo medio,quo finemultimumconfequuntur. At 

A cnim 



f» R ^ F A T. C O M M E N T. 



cnirrj, dicetaliquis, curigiturtam nobili'; deDeodi- 
fputatioin poftremum Theobgi^ locum rejeila eft ? Si 
enimconjunftionemadDeumconrideres, videturpoft 
traftationeriideipfoDeo, quaunus&frinus eft, cql- 
locanda: fivero rationem omnipQtentice divin:^ con- 
temp]eri| , efiet omnibus operibus creationis antepq- 
Quij ordo nenda : fi deniquerationefinis ultimi attendas, rjul- 
i^uada. JumeftmediumadeumfinemafTequendum, velexcel- 
lione hu- lentius , vcl cfficacius , Chrifto Domino, qui &Qm- 
jMjparti», j,is gratiae, & meriti fonseft ac, origo , & fecundum 
Deum ipfe etiam finis noftec efl , & felicitatis noflrx 
parsquxdamprscipua. 'Hacigituretiamratione, hcec 
difputatio csceris Theologicis pr^ferenda videretur ; 
noneft tamendifficileilliusordinis acmethodi, quam 
Thcologi omnes fequuntur , prohabilem rationem 
reddere. Eft enimChriftus Deus& homo, ex Deo& 
humana naturaineffabili modo compofitus, quxqui- 
dem conjuniftio omnibus gratix &creationis operibus 
excellentior e/l ; quia tamen nexus eft quidam inrer 
"a Deum&naturamcreatam, idcircooportuitdefi.mpli- 

cibusextremisprius difputare, quam de illorum con- 
jun£\ionetraftaretur. Nequeenim potefiid, quodex 
aliisrebuscomponitur, diftinfteagnofci , rebusipfis , 
qux in eam. compofitionem veniunt, ignoratis: fic 
enim propterfimilem caufam D.Thom.. in prima parte, 
prius de fpirituali & corporea creatura , quam de homi- 
- ne, quiexutraqueconftat, difputavit. Accedit, re- 
demptionem hominum extitilfe unam ex prxcipuis 
caufis,nobifquenotioribus, propter quam hoc myfie- 
riumconfe£\umeft, qua; hominis creationem , & la- 
pfumabfiatujufiitis, inquo conditus fuerat, fuppo- 
nit. Cumergo myfierium hoc, tamquamprimum& 
commune remedium contra peccatum aTheoIogis con- 
fideretur, convenientiratione, utetiaminhoc prone- 
mio D.Thom. fcripfit , pofi ultimi finis, &humin2 
libertatisacgratia;, virtutumque&vitiorum confide- 
rationem, irtadeChrifio fubfcquitur.' Quo etiam fa- 
ftum efl: , ut pofl: eam difputatio. de rebus ab ipfo Chri- 
floDomino gefl:is, &de facramentis ab eoconflitutis 
aptiffime accedat , quibus nuJlus aptior in Theologia 
locus excogitari poterat . 

Unde fit hanc ultimam Thcologije partem in duas 
prGEcipuasa nobisefredividendam.,quarum.prior,quam 
prsmanibus habemus, deChrifloDomino difp,utat , 
•ejufque fanftiflTima m.atre: poflerior vero de facramentis 
erit , quam D.Thom..fcIiti morte prarvcntus abfolvere 
nonpotuit. Ineatamenperficienda nollrum laborem 
&operam, Deofaventc, proyiribus impendemus . 

Intcrrogabitfortaflfequifpiam.jCum, Ariilotelc telle, 
derebus fingularibus&individuisnon polfit eflTcfcien- 
tia, quomodo de Chriflo Domino, quem noflra: fpe- 
ciei individuum. quoddam efle aperte conflat , doflrina 
fippu'. inflituatur. Refponderi facile potefl de fingularibus qui- 
quomodq j contingcntibus fcientiamefTe non pofTe. Dene- 
fia. ceflrariisautem,qualisDeusipfeefi,optimepone:Chri- 
llus vcroconfideraturin hac fcientia fubrevelationedi- 
vina, fubquaneccffitasqusdam, & infallibilisrerum 
connexio& veritasreperitur: & ideo mirum non efi:, 
quod de ipfo propria fcientia inftituatur . Sed illud prce- 
cipueconfiderandumeft , quamquam Chriftus indivi- 
duumquoddam fit , rationem tamen Incarnationis , 
qu2iniproeft,exfcimiverfaIemefre, & habere, utita 
dicam, naturam fiiam & communem eftentiam cau- 
fafquc&effedus, & proprietates illam confequentes . 
Ex quibus aptilTima materia cfficitur, inqua fcientia 
veriari poffit . Sunt vero res alia: in hac materia , qux 
ad hiftoriam potius,quam fcientiam pertinere videntur, 
utiuntea,qu.xadvitamChriftiDomini, mortcm, re- 
furrcftioncm , & alia hujufmodi my lleria contemplan- 
darefcruntur, dcquibusinTheologialermohabendus 
cft, tum proptcreorum (ummam utilitatem : tum et- 
iam, ut quodhujus fapicntiarmunuscft, ejus,qua;in 
nobiscft , fidci con venientem rationem tradat . Quocir- 
capartem hanc, fcutotum hoc opus dc Incarnationc 
induas pra:cipuas partcs (ubdividcrc pofTumus: ut al- 
lcra, qiixinmodumfcientia'pcrfe£liustraditur, my- 
fferiumipiumpra;cile, ac lccundumlc, & propricta- 
tts cjus fpcculctur : quam D. Thom. a i . ulquc ad 26. 
quacfi.maximcpcrfcqui vidctur: altera vcro, qux uf- 
(p.ieadquxft.59.protcnditur : myftcriavitte & mortis 



pirtis 
•ettif = 



Chrifti , fimulquc beatiffimi; Virginis cognitioncm' 

tradat. Utraque veroiftarumparfiun^pliircs aliascon- 

tinet, quarum partitjo, acdiftributioinquxftionum, , 

ac difputationuiTrdecurfu cqnvenientius fiet . 

Supereft, utdetitulo, feumateriseinfcriptionepau- 

cadicamus: flequeenim defiint rfonnu^IIi nimiumLi- 

tini, qui vocern ipfam incarnatioyiis, qnodLafinanoa 

fit, reprehendant ; quin potius refert Athanafius fcrmo- 

ne dc fanftifTima Deipara , interdum Catholicos illa 

utj formidafTe , nedivinum Verbumfolam carnem fi- 

ne anima fumpfiflTe cum Apollinari , & Ario fencire vi- 

derentur. SednQneft, quod velvocisnovitatem, vel 

periculumtimeamus. Vulgare enim eft illud Cicero- 

■. , ° ,- j. '. Academ. 

nis, mventisnovisrebusnovalicere adinvenire voca- 

bula, qustuncmaximeomnireprchenfionc &pcricu- 

locarent,, cum&inreipfa, &in ufufapieritumfunda- 

mentum habent . H^c autem incarnationis vox in ipfo 

myfterio, quo Verhum carq faftumeft, & in hiseif- 

, dern verbis,quibusEvangeIifta Joannes illudexplicuit, 

fundataef^ . >^omen verocirnis tam in vcfbis Joannis, 

quam in voce incarnationis non cxcludit aaima.m , fed 

abignobiliori parCeinteg-ram humanam naturam figni- 

ficat, ut Ambrof & Auguft. v-ariis locis adnotarunt : 

,&optimeCyriIl. Alexand. lib. delncarnatione Unige- 

niti cap.24. & D.Thom. 4. contia gcnt. cap.5 9. Et fun- 

damcntum, habetin frequcnti ufu Scripturoe facrs, it\ 

qua nominecarnis totushomofignificarifolet, utcon- 

ilit Genef 6. Omnis qnippe caro corruperat viamJ'4A'n \ 

& Luc.3 . videhit omnis caro falutareDei ; ad Ro.n. :f . 

Exoperibus legis non yAfiificiihitur omniscaro Corar/: illo^ 

&fipealias. Hac igiturratione ad fignificandam hu- 

manxnatursanrumptionem, antiquifP.mi , &lingu2 

Latinx peritiffimi Patres utuntur hac voce . Lco Mag. 

concione 2.de Nati vit.La£\an.Iib.4, divinarum inftitu- 

tionumcap.i i.Cyprian,lib,2.contra |udxoscap.2.Au- 

guftin.Q. deCivit. cap. 17.. & Hieronymus in id Marc. r. 

Non fum dignus f ilvere corrigiam ca 'ceamemi ejus . Et 

eamdem vim habet vox Grxca rzo-'.:<r ? , qua utitur 

Cyrillus librode Incarnarione Unigenici , & Damafce- 

nus libroi. defidecap. 1:5'. &li-brq5. "^^P- ubietiani 

''viZ' -.'v, ideft , inhumationem vocat. Hilaiius 

veroinProlog. Pfalinorum corporationem, feu incor- 

porationem appellat. Qua voceufusetiameft Ifidorus 

ad Flojentinam fororem cap. 6. & Tertullianus libr. dc 

carne Chrifti circa prirJcipium . D?nique in fymbolo 

Concilii Nic?ni habetur : Et incarnatus ef} Spiritn 

Sanflp, qux voi aptiftim.e adhoc fignificandum my- 

fteriumaccommodata cft. Primum quoniam , quod 

difficilius videripoterat,- acremotiusaDeo, illa voce 

indicatur hoc illum effeciflTe pro nobis , pcrfonam fijam 

imperfeftiori parti humanx naturx copulando . Pro- 

pterquod ^.Timoth.^.didum. eft : Magnim elfepieta- 

tis facramemum , quod manifeftatum eft in carne . De- 

jndenotatum eft illo nomine, Deuminfirm.itates no- 

ftras, &imbecillitates, qux vocecarnis fignificari fo- 

lent , afrumpfifle, ut homini,^ qui peccando fpiritum 

amiferat, Verbum caro fa£\um eumdem fpiritum re- 

ftitueret . Et propterca de Chrifto loqucns Paulus ad 

Hebrxos quinto inquit : Qui in diebus carnis fuie , &c. • 

Ubicarnis nomine non quamcumque, fed p.aflribilem 

carnem fignificari plane conftat . Tertio denique quo- 

niam vera caro animam in fe ampleftitur , cum carnem 

vivam animatamcfl!"enecefre fit . Et ideo Incarnatio-, 

nis nomineconvenienter totius humanitatisaflfumptio 

fignificata eft . Quam rationem indicavit Cyri,llus in 

Epift.ad Nefto.qux habeturinprincipio Concil.Ephefi. 

&TertulI.lib.dccarneChrifticap.($. 

Reliquum eft , ut nonnullos au£^orcs , ac prxci- 

puos fontes , ex quibus hxc de Incarnatione doftri- - 

na potcft hauriri , defigncmus . Ex Conciliis prxci- 

pue adelt Ephefin. quod in primo tomo Conciliorum 

imperteftum habetur , intcgrum vero , ac perfe- 

ftum , & in fex tomos diftributum nofter Theod, 

Peltan. nobis illud rcftituit , in quo multa ex fan6\is 

Patribus ad hanc materiam utiliffima , feicuque di- 

gnilfima continentur. Ex generalibus prxterea Con- 

ciliis- videnda'funt Chalccdonen. & Lateranen. fub 

Martino I. ex provincialibus Carthagin. 4. Toletan. 

i.4.(5.& I i.utaliaomittam, quxobiterhocattingunt, 

&-cui]ibet obvia facilc cflre poffunt . Quinetiam hoc 

pado 



Vo&oxet 
qui de; 
Chriftt 
latirna- 
tiooe fari 
pfcruai . 



Otio Au 



D i s r u T. I. 

pafto fan£ti Pontificesin fuiscpil.laUs dccrctalibuihic 
de re multa tetigerunt : feddurnotanturprxcipue, al- 
tera Agapiti ad Antimum, altera Leonis adFlavian. 
qua:eftnum.ro.dequaGelariusPapa tclUtur illulreiU 
lud, anathematedamnandum cfse, qui vcl unum ii- 
lius jotaindabiumrevocaret. 

Multl deinde fanftorum Patrum variaopera dchac 
myfterio incarnationis nomine , aut alio fimili coiifcri- 
pferunt . Athanafius prajfertim,Fulgentius, Ambro- 
fius , Cyrillus Alexandr.qui in expHcando ac confir- 
mandomyfterio hoc fere totam operam confumpfit , 
thefaurum maxime librofque de fide adTheodofium at- 
queReginas. Tumdemumaha, qusinEphefin.Con- 
ciUo referuntur . Caflianus fcripfit feptem libros contra 
Neftorium ad Leonem Papam . Legi etiam pofsunt ho- 
miiisE D.Bernardi fup.Mifsus eft , & conciones D.Leo- 
nisdeNativitate&Pafiione. Etalii etiam Patrcsinfi- 
milibusconcionibusdeChrifto &Beata Virgine multi 
docuerunt,qu.rinfequentibus latius pcrcurremus . Do- 
ftores fcholaiiici cum Magiftro hanc mitcriam traftant 
in 3 . lib. fententiarum : nos vero in ea explicanda ordi- 
nemqusfiionum, & articulorum D.Thom. quemex- 
ponendum fufcepimus , obfervabimus . Hac tamen fer- 
vata ratione& methodo, ut prius brevem expofitioncm, 
feuCommentariumliterae, fiobfcurum ahquid vel no- 
tationedignuminillaoccurrerit, prxmittamus . Dein- 
de proprias difputationes, carumquc leiHones(hoc enim 
nomine ad vitandam confufionem utcmur) fubjiciemus. 
Deniquc fingulsdifputationes textui D. Thom. accora- 
modats omnes inter fc itaconneilentur, utnonmo- 
do intelligentix , fed etiam fiudiofo Ledori fempcr con- 
fuktur, incujusgratiamduoproximacapita, tanquam 
firmifiima totius reliqu? difceptationis fundamcnta, an- 
te expofitionem D.Thom. duximus efse prajmittenda . 

DISPUTATIO I. 

Contra Judsos , in quatuor fc£\ioncs difiributa . 

Aiejftam jam venifse. 



ACinprimisquid nominc Meffix fignificetur , ex- 
piicandum cll . In hoc enim nos cum Judasis con- 
venimus, illonomine appeliari, quendam homincm 
exgentejudajorumducentcmorigincm, aDeo, &Pro- 
phetisprxdiftum&promifsum, in Rcgem&Salvato- 
remhominum, cujufmodi promilfiones tam frequcn- 
tes funt, &aperta: in Scripturis facris, ut fupervaca- 
ncum fit illas commemorare , prsfertim quia oltcnden- 
dofuifsecompletas, necefsarioillas indicabimus : ap- 
lileflSn pcllatus autem eit Meifias , ut potefuturus verusRex, 
q4iid M & Sacerdos , & Deus, & homo, oleo divinitatis un- 
gaificet. £tus. Pfalm.^^.Mefiias enim Hebraiceidemfignificat, 
quod Graece Chriftus , Latine undus , ut !ate Eugubi- 
nus lib.5. dearcanis cap.2. 

HuncergoMefliampromifsum jam venifse, nullus 
quiChriftiano nomine gloriatur, quantumvis hxreti- 
cus, negare potefi, tum quia hoc potilfimum difiat Chri- 
ftiana fides ab Judaeorum perfidia : tum etiam quia Chri- 
fius defertis verbis idaffirmavit Joan.4. cum enim Sa- 
maritana dixifset : Scio^ quia Mejfiat vtnit , qui dicitur 
Chriftus. Dixit eijefus: Egofum^ quiloquor tecum, 
Et hanc veritatcm inter alias confefsus efi Petrus illis 
verbis : Tu es Chrijius filius Dei vivi , Matth. 1 6.1taquc 
folumcontra Judsos ex vcteri Tefiamcnto, quod ipfi 
dumtaxatadmittunt, haec veritas confirmanda clL 

S E G T I O I. 

De tefiimonio Genef. 49. Non auferetttr 
fcejftrum de Juda, &c. 

EST ergo celeberrimumteilimonium, quodjudxis 
objicifblet, fumptumcx GencL^^.JVonaufere- 
tur fceptrum de Juda , nec dux defemore ejus , donec ve- 
tiiat quimittendus eft , & ipfeerit exfeH^atio gemium . 
Qux verba in Hebrajo leguntur fic : Non recedet fce- 
ftrum de Juda , &fcriba legislator de medio pedum ejus, 
juiiorfi /eudeinrerpedesejus, donecveniat Siloh . Unde quo- 
i^norltia niam in Hebrxo non efl exprcfsum nomen Meifiae , Hx- 
Huarez, Tom. XVI. 



S E c T 1 o I. 3 

brxlinhoceludendo tcllimaniodivifi fu.iir. Niniqui- 
dimillorum,quim/ispauci, negmtpr ojhctiam hmc 
impletamefse, cum n^ndum tribus judi fceptro fuo, 
acre^noprivatafit, adhucenimin Bibylon^ tranfmi- 
grationiscapita, ut ipfi lopuatur, & lo;um Regum 
tcnent, atqucinjud^eostoto orbe difperfos potcltitcm 
dominmdi . Sunt vero qui aliam rationem reddunt, fci- 
licet, quialicetfceptrumablatumfuerita tribu Juda , 
nontameneittranslatum adaliam tribum. Hoc enim lTipu?ni- 
modoputantcfseprophetiam intelligendam. Sed haec 'uljefp^' 
irridenda potiusfunt,quimimpugnanda, quiain fcri- fiuj. 
pturanufquamrepcriturin adventu Menfia: transfbren- 
dum fccptrum ad aliam tribum , fed folum tribum Judje 
fceptro c iriturim ; dicere ergo aliud efse fpeftandum & 
voluntarium , & vanum eft : nec minus commcntitium 
eftfiagerefceptrum nefcio quod in civitate Babyloni- 
ca, fundituscnimeverfaefl:, utprxdixitlfaiascap. ij. 
& i^.quod ibi bene Hieronymus advcrtit ; & quamvis 
in ea provincia Jud?i multi difperfi reperiantur,tame ncc 
principatum, autregnumobtineru:, ncc illius inorbe 
terrarumullamcntioautfami circumfertur, aut certe 
vefiigium invenitur . 

Major igiturreccntiorum Hcbrxorum pars, cum nc- 
garenon poliirProphctiamhanc cfse completam, ne- 
gattamen in ea ersefermoncni Jc MelTia. Siloh enim cxpoiitlo. 
( utipfi ajunt) nonpcrfonam aliquam, fedlocumfigni- 
ficat, inquomultotempore mmfit arcaDei, ut con- 
fiat cx libro Rcgum i . Unde quidam corum de Saule in- 
telligunt hunc locum,quia in Siloh un6]:us efl: in Regem, 
quod fignificaridicuntillo verbo, Donec veniat Siloh . R.efut»{i« 
Sederrantaperte , nam perid tempus fccptrum regium 
adomojudaminimedefuit, quippcufque adDavid il- 
lud nunquam obtinuit . Qiiod ii non dc regno , fed de alia 
potellate judicandi, vcl rcgcndi populum loquamur , 
multoante Saulem, toto videlicet tempore Judicum, 
caruit hac dignitate tribus Juda : fi autem tantum fermo 
fitdefingulariquadamdignitate& nobilitate tribus Ju- 
dxinteromnesaliasjudaici populi , abhac nonceciJit 
illatribus, temporeSaulis, magisquam antcacecidil- 
fet. Pn^fertimquia verba Prophctij; nullo modo pof- 
funtSauliaccommodari, utfiatimdcillo, aliifquedi- 
cetur. Denique fine fcriptur^ fundamento didum efl 
Saulem unflum efsc in Siloh , quia eo tempore arca Do- 
mini jamnoneratinSiloh, fed inCariathiar. i.Rcg.7. 
unde cap.^.Untlus dicitur in terra Suph,fcu in Mafphat. 

Aliidicunt impletamefseProphetiamtcmporeJcro- 3*f^xpor. 
boam, quo tempore divifum ell regnum : fed ifii ncc 
explicarc pofsunt , cur tempore Jeroboam dicatur vcnil- 
fcSiloh, cumnec ille fuerit coronatus, aut undus in 
Siloh, fedinSichcm j.Reg. iz.nccaliaverbaprophc- 
tiLC Jeroboam, magisquamSauliconvcniant : addeeo 
tempore nonfuifse ablatum fceptrum dc Juda, licct fue- 
rit aliquantulum imminutum . Alii denique referunt 
Jioc vaticinium ad Nabuchodonofor, quandoterapo- ■♦•^"P^'"-'* 
re Sedechix Regis captivum duxit popuium in Baby- 
lonem, & regnum Judxorum extinxit , 4. Regum 25. 
quam evafionem exjuliano apoliata refcrr Cyrilluslib. 
S.contraillum: fed eifdem fcrc modis refcllitur, tum Rtfjtitio 
quianullaratio rcddi potcfi, cur Nabuchodonofor di- 
catur Siloh, autcurtempus regni ejus hac voce figni- 
ficetur: tum etiam quia (utinfraoficndctur) co tem- 
pore fceptrum omnino ablatum non tuit , naque dux de 
Juda: tumdeniquequianec Nabuchodonolor, necjo- 
roboam, nec Saul , gcntium expe^tatio dici unquam 
potuit, nec in illos cadunt verba, qux fubdunturfia- 
tim, lavabitinvinoiiolam fuam, & in fanguinc vux 
pailium !uum , pulchriores lunt oculi ejus vino , & 
dcntcs ejus ladc candidiorcs . 

Primum igitur omnium certum fit nomine Silohfi- Verafx. 
gnificatum elsc Mclfiam, utomnes Catholici intclli- pofiuo. 
gunt,&Rabini ctiam Chrifio antiquiorcs , ut Galatinus 
refertlib.4. cap.4. &Chaldaica paraphralis, qux apud 
illos magnxaudoritatiscii , exprefsepofuit, donecve- 
niat Meifias, & qux antccedunt omnia , quxque fc- 
quuntur , aptiiiime illi convcniunt . Nam propter s^io^^j^u* 
Meinamillatribuscxterisprxlataeft. Quod fignifica- lignifiect. 
vit Jacob cumdixit : Judatetaudabuntfratrestui, & 
qux lequuntur alia , qux fine illo ncgotio de Chrifio in- 
telliguntur. Imoaccommodari alteri nullo modopof- 
funt, ut b^neexponitlrcn.lib. ^.cap.jj.&Cyprianus 
A 2 epillol. 



Drffic-I- 

f>s Joci 
pi opoiii- 
lur.. 



Do-iec 
<)uui d- 
gnihteti 



S' mma 

ClltjCuIll 

czpooen- 
rfuf uJH» 



^ D 1 5 r L! T. L 

cpiftol.<$5.aliaslib.2.epiftol.5.Min.Mai-t.Dialo§.con- 
traTriphon.&auaorqusftionum ad Antiochum , qu2 
referunturnomine Athanafii qnxil lo^. Sed cur Mef- 
fias nomine Siloh fignificatus ell > Vulgatus mtcrpres 
nomen Siloha verboSalah,quod, mitto, fignificat, 
deduxit , quo quidem milTum feu mittendum fignifi- 
cat , quod nomen in fcriptura accomm.odatur Mcf- 
Cix, quafi per antonomafiara , ut quemadraodum ille 
fingulariterpromifTuseft, ita nomine venturi fingula- 
riter fignificetur . Verum eft tamen aliis literis fcnbi 
apud Hebrseos verbumSiloh , quando milfurafignificat, 
quam in hoc loco Genefis habeatur , ut de nomine Siloh 
videre eft Ifai. 8. Fortaffe tamen nofter interpres eifdem 
literis fcriptum invenit ; fed & fi fcribatur eo modo, 
quonunchabeturinHebnrQ,abutjdantiam pacis fignifi- 
cat, utilliuslingusperititertantur: & itaSiloh idein 
erit , quod pacificus lcu pacem adducens . Qiiod de 
MeffiaZachar.^.&farpeablfaia pra^diftum efi. E);ci- 
turetiamvoxillafignificarefpecialiterfilium «-julieris. 
ijnde Galatinus fuprarefertHebrxosetiam intellexiiTe 
eoverbo indicatum myikrium conceptionis Mcffix ex 
fceminafineopereviri . Quam interpretationemCaje- 
tanusfuperGenefincommendat. Alii deniquc induas 
partes dividendam cenfent didionem illam Siloh, ul 
fignificetur, quodilli, autcuiilli. Quam leilionem, 
feu interpretationem fequuti videntur feptuaginta , qui 
adexplicandam concifam loquutionem Hebtaicaraad- 
diderunt, donec veniantrepofitaei, fcudonec veniat, 
cuirepofitumeil; &fenfusinidemredit, fcilicet, non 
rfefecturura temporale fceptrura Judx , donec veniat 
ille, cui jeternura fceptrum refervatuna cfi . Ut reilc 
Athanafiuslib.de Incarnatione Verbi in fine, & libro 
decruce & Palfione Domini in fine, & Hieronymus 
in Epi taphio Pa uLvr , feu epifl:. i/.tom. i . 

Poffent quidem hxc , qux de hoc tefiimonio dicla 
funt, contra Judaros [iifficere , quoniam ofienfij.Ti cft 
fignum certum a Jacob pradiiSlum ad Melfia; tempus di- 
gnofcendum, inapletumatque exhibitum effe. Sedad 
^ijajqrem nofircr fidei confirmationem, oportet expo- 
f]ercquomodo fignumilludin terapore adventus Chri- 
ftiDominiimpletumfit. Efl: enim hoc explicatu diffi- 
cile , cum videatur multo antea defeciffe fceptrum a 
domojudx, fcilicet , tempore SedechicC , & ultima: 
Babylonicce captivitatis . In qua difficultate folvenda , 
etiam Doftorcs nofiri iT|ultuni i nter fe diffentiunt . Sed 
ut fententiarum varietas intelligatur, & comprehen- 
datur res tota , advertendum e(l , in illis verbis non 
auferetur fceptrum de Juda , unum explicari , fcilicet 
non effe auferendum fceptrurn, ^liudimplicari feuvir- 
fute prxdici . Non pqterat enim auferri fceptrum a Ju- 
da , nifiprius illud habuiifet. Gum ergo illo tempore 
nullumregnum elTetin domo Juda^, tacite prsdicitur 
illisverbisforealiquando, ut Juda regnaret: quinimo 
aliudctiamcenfetur imphcite pr^diclium verbis illis , 
quod ex vi verbqrum explicite non affirraatur . Clare 
cnim dicitur,non effe auferendum fceptrum a domojud?, 
donec Meffias veniat: fqre tamen poit adventumejns 
auferendum, nccexprefTeafferitur, necillaparticula, 
donec, habet in fcriptura taleni vim, utfatis conllat 
ex Matth. i.Noncognoviceam^donccfe^erit . EtPfal- 
mo 109. Donec po?:am inimicos tuos^ &c. Quamquara 
▼ero id cxprcffe non fit prxdiftum , tamen fiinreipfa 
ofienditur ablatuin lccptrum a Juda , fignura evidcns efi 
adventus MefficE. Unde Iicctvis vcrborum idnon re- 
quirat , tamen confiderata intcntione Spiritus (andi 
cjufquc Propheta; , ut fcilicet liaberemus figiv-im certum 
adventus Meffii, reftc dici potefi, hoc ctiam in illa 
Prophctia implicitecontcntura . Tria crgo cxplicanda 
fuperfunt, (cilicet, quandotalc (ccptrum Juda;datum 
fuit, utobitcrctiamintolligatur, qua rationc iiT^pIeta 
fuit Prophctiailiaabcotcmporc, quodidacll, ulquc 
ad David. Secundo , qua ratione duravcrit illud fcc- 
t ptruminJudaulqucadChridura. Tertium , quaratio- 
■ neilloiplotcmporc ablatum fit. Etinhis explicandis, 
praccipucin (ccundo, dKfidiumefi ortum, tumexva- 
ria intelligcntia illius fceptri vel ducatus , tum ex varia 
ctiam explicationc (cuacccptione nominis Juda . 

Prima ergo cxpofitio non de rcgno , (cu regimiiie 
temporali, (cddc (pcciali qwadamdignitate &prxroga- 
quamtribusjudahabituracratin (uo populopro- 



St2C1 \ 0 I. 

P'er fpem MefTia^ex illa venturi , intelligit hunC W 
cum . Itaque folum ibi praedicitur tribum Juda forc di^ 
gniorem inter omnes propter fpem Media; . Unde fit 
flatiraab eotempore, quodiflurafuithoc vaticiniura. 
incoepifTe tribura illam haberc (ceptruni , & dignita- 
tenihanc. ItaCajetanus ic Gcnef qui addit juxta gk- 
pofitionem hanc in adventu MefTix non fuiffe tribuni 
Juda privandana illo fceptro , fed in iUo potius coii- 
firmandam. 

Undevideturperfceptrum intelligere tantum fpiri- 

tuale regr.um Chrifii in fpe poircffum, vel in rc : fed R«fn«n«» 

hxz cxpcfitio in hoc fenfu raihi non probatur . Nam ju- 

xtaillam etiam nuncdicent Juda;i fe non sfTc privatos 

fceptro&dignitate, quiaadhucretinent illam fpcm ck 

illis venturiMefTire, &ita nullumex hoc loco potcrit 

fumi argumentum, aut fignum adventus illius: quod 

eft contraomniuni patrum expofitionem (upponeotiani 

inadventuMciiirdefecilTc (ccptruma domo Juda. Et 

hoc putant qffe fignura certum adventus ejus, & idco 

1- 1 r 1-11 1 • j Scept-«i» 

explicant, quomodo u(quc adillud tcmpus in ca dura- ^ 

verit. Sitergocerturanominc fceptri (eu virgx fignifi- gnifi.et. 

cariregiara pGtcftatem, utfrequens eftin fcriptura ju- 

xta modum loquendi Hcbroiorum , ut Pfalm. 44. Cirg^ 

aqiiiratis, virgaregni tui. Ilai.9. yirgam humeri ejus & 

/cepirumexaBorisejus fuperajU . Etquamvis aliquan- 

do figni.^icare fbleat fpirituale regnum , tamen hoc locq, 

ut vifum cit ex communi patrum expofitionc , quie apud 

antiquosctiarnHcbraros communis fuit, ut Galatinus 

fuprarefert, fignificattemporaleregnumillius popuh, 

vcl faltem gcneratim potcltateiii regendi & gubcrnandi 

populum, qucEetiamnomincducisfignificataefii five ■ 

ha'c duo idem fignificcnt in hcc teitimonio , five res 

divcrfas, quodnuiicnonrefcrt., &in (equentibus amT 

plius cxponetur. 

Sccundaergoexpofitioefi, hoc loco prcedlclum effe * ^'P''^ 
regnuir, Judxorum futurum (uiffc in tribu Juda , & in il- 
laperman(urum ufquc ad Chriltum . Et priraum qiii- 
dem nonfuit impletum ufquead David , nec ampliu; 
requirit veritashujusProphetii', quia nondlxit Jacob, 
fiatim dandum clfe regnum illi tribui , fed (olum aliT 
quando fuiurum , ut fceptrum regni ad tribum Juda per- 
veniret, atque in illa ex eo tempore ufque ad Me(ria: 
adventum perleveraret . Hoc vero poiterius , in quo 
confiltirdifficultasrei, quomodoa cqptivjtateBabylq- 
nicaufquead Chriitum verum fuerit, ita explicatur . 
Nametiarapolt trigefimum (cptimum annum captivi- 
tatis Jechonix, nomen & dignitatcrnRegisobtinuit ^ 
4.Reguir* ij.&potka in LCxdificatiQne templi, tenj- 
poreCyri, Zorobabel princcps Juda, erat princeps & 
dux totius populi Aggaei i .& Zachar. i :& pt Hcbra^i tra- 
dunt , ut refert Genebrardus lib. 2. Chronog. ab illo uf- 
que ab MachabcEOS , nunquamdefueruntduces de tribu . 
Juda, quamquam regio diadematc propter Perfas nun- 
quamuterentur. Atque ita in hifioriis eorum fucccf- 
fio & genealogia tere prceterraifTa elt . Quia eo tem- 
pore major audoiitas in pontificjbus refidebat, ut Jofe- 
phus ait lib. 1 1 . antiquit. cap.7. Pqllea vcro Machabceo- 
rura teraporc fumma rcipubliccE Judaicae ad eos tranf- 
latactt, &in eorum fuccefforihus u(que ad Chritfura 
perieveravit . Hos autem Machabrros fuilse de tribu 
Juda , teltcs funtCyril.lib.B.contra Julianum in pnaci- ^"^.vmTj^ 
pio,ubific ait: Quomodo igitur cejja/se dicily.r reg^um <ainiirt» 
Dauidi» Scdechia , cum Zorobc.bel , pofi ca^ttvitatisY^^^^*^ 
tempns, iri regni/oliu con/ederit,fuerirque e tribu Juda O' 
David, tranfmifsumque /it /cfptrum perpofierbs illius 
u/qtiead rcgnum Herodis , quifuit txp rne aiicrtigcna ? 

Idem fenti? Hieronymus Sophoni. i .Epiphanius con- 
tra hsrcfes in 29. propc ab initio. Et Auguitinus lib. 
18. dc civitatc cap.45. &lumiturcx Jofcpho lib. i^. a 
cap. 15. utquc ad lit-). 18.& Niccphoro lib. i. hiiioria- 
rum, , cap. y.&GalatinusfuprarclcrtidemexHebra-q- 
rum traditionc . 

Quoniam vcro confiat cx. libris Machaba'orum , Ma- 
chaba-os fuilfe facerdotes , & fummos Pontiiii.cs,, & 
conlcqucntev de tribui Lcvi, & familia Aaron , ideo 
communis (ententia c(t , eos fuilfc (ecundum lii.cam pa- 
tcrnamcx tribu Levi, juxta matcmani veroex Juda : 
milccbantur cnim illx tribus, ut conllat cx i.Paralip. 
2.&cxaliis vulgaribuslcripturalocis, &diccmusintra 
latias , agcntcs de Chrilti gcncalogia: (olum invenia 

G^n^- 



D I S P U T. I. 

Gcnebrardum afr^rentcm e contraiio illos fuifTe dc trlbu 
regia per lineam patemam : de facerdotali vero per ma- 
ternam. Quodfine probationeaftirmat, folum fortaf- 
fe, quodnonfatis illivifaeilimaternaorigo, utpolleri 
dicanturefTcdetribu Juda, atqucadconccut earatione 
dicatur fceptrum in illa tribu pcrmannfTe . Unde etiam 
cap.^.Iib.^.Machabaeorum de Mac'nab:ris dicitur: Et 
virijudamagnificati funt valde . Quamvis alia lectio 
habeat : & vir Juda & fratres , &c. Sed dcbuilTet ad- 
'^*^''"t'o ^^"'^^'^^ Genebrardus multo minus pofre fufficerc mater- 
Genebr! namlineamextribuLevi, ut polTcnt Machabxi efTc fa- 
cerdotes. PauIusenimadHebr.y.fimpIiciternegat, fa- 
cerdotium poffe pertinere ad eos , qui crant de tribu Ju- 
da, quodfimpliciter &abfoIute intciligendum efl:, id 
eft , fecundum paternam originem , nam per maternam 
lineartuiihilobrtabat, quominus facerdotcs defcendc- 
derentdetribu Juda: &ideo, utipfefatetur, commu- 
nistraditioHebrxorumeft, Machaba;o3 folam matcr- 
nam originem habuiife cx Juda . Scd hinc oritur infi- 
nuata objeftio contra hanc expofitioncm , quia hoc 
nonfatisvidetur, utfceptrum dicaturduralTe in domo 
Juda, aliasparirationedicipotuififet, facerdotiumfuil- 
fefemperintribu Juda, &econtrario, rcgnum fuilTe 
indomoLevi, acdenique oadem ratione dici pofict , 
beatam Virginem , folum fecundum lineam maternam, 
defcendilTcdetribuJuda, quiahoc fatis crit, ut Chri- 
ftus dicatur fuilTe de eadcm tribu . 
^Expof, Propterhcecnondelunt, quiProphctiamhanc: A/b» 
auferetur fceptmm de Jud.i, non abfolutam, fedcon- 
ditionatam elTe intelligant , & per illam cxplicandam , 
quiehabeturPfalm. 88.&Pfalm. i^i. De fruEluventris 
tui poftam fuper fedem tuam, ficuflodurint fiiii tui te- 
fiamentum meum . Et juxta orationem Salomonis , qua: 
habetur3.Regum8.Ci>»/e/'y<«/4»3«/» tuo D luid pntri 
meo , quielocutuses ei dicens-, non auf^rciur de tcvir 
coramme^ qui fedeatfu^er thronum /fr.icl : ita taraen 
ficiifiodierint filii tuiviam fuam^cjc . Ad hun: crgomo- 
dum intelligi potcft,quod Jacob aif ,non dilccffurum fce- 
ptrum a domo Juda, fi taraen tcftamc n tum Dei fervarct. 

Hanc expofitionemrefertnoIlerTurriinusinlibr. 2. 
contra Antonium Sadcelem cap.:^. exThcophancEpi- 
fcopo Nicfno inSymphonia vetcris & novi reitamcnti 
contrajudajos. Et hoc fcnlu facik intclligitur(quan- 
quam tribus Juda fuerit regno privata)nihil tamen a- 
dum efTc contra hanc prophctiam , quia proptcr pecca- 
ta& fcelera fua privata c!l: , ut conftat cx Jcrcmia 2 5. & 
2.Paralipom.56.&.^..Rcg.cap.24.& 25. 

At enim dicct aliquis , cxpoationem hanc auferre 
pb;e(3io . totam vim huic tellimonio contra Judios : quia fi prx'- 
diftiotantumcratconditionata, cxeo, quoJJudxi !cc- 
ptroacregnoprivatifint, nonrecleinlerri potell, Mcf- 
^ fiam vcnilfe , fed folum illos pcccaifj . Propter hanc 

«oluiio. f-Qrfjffg objeclionem addit hicauclor, licctpriiicipa- 
tus Regis interruptus fit , vel ablatus a Juda propter pec- 
catum , tamen principatum ducis femper duraOTe , ut 
fecunda & communis expofitio affirmat . Unuc indicat 
priorempartemhujus Prophctice, quxillis verbiscon- 
tinetur: Nonaufcreturjceftrumdejuda^ conditiona- 
natam elfe . Pofieriorcra vcro fcilicct , Et duv dcfcmore 
fjuSf eife abfolutam . Prxvidensenim, inquit,Jacob 
Iccptrumdefuturumpropterpcccatum, addidit iakem 
ducemfcmperdejudafuturum. Etitcrum ha^c fcntcn- 
tia multum diltinguit intcr lccptrum & duccm. Quomo- 
doautem principatusducis interruptus non fucrit, ex- 
plicat probabili modo infra explicando . 
r, r Inhac vero expofitionc illud inprimisefivaldedif- 

«xpofi. hcile , quod voluntarie ararmat prmcipatum rcgium 
tionif . potuilfeinterrumpi proptcrpcccatura,nonveroprinci- 
paturaducis, cum ex verbis Jacob non magis coUigi 
polfit , alteram partem cffc conditionatara , quara altc- 
ram. Etreveralocutio illa, Donecveniat ,q'Aimiiten- 
dusefly in neutra partc commode adraittit fcnlumcon- 
ditionatum , quia fi illa elfct tantum qusdam promifrio 
conditionalis, impletaconditione, ideft,noncxificn- 
teldololatrij peccato non auferctur fceptrum propter io- 
lumMeinaeadventum; cxirtcntcveroconditione, ct- 
iara fi nondum vcniirct Mcifias , ablatum elTet; fine 
caufa ergo dic\ura effet, donec vcniat . qui mittendus 
efi. Nonfuitcrgoillapromilfioconditionata, fcdprx- 
didio abioluta cventus tuturi . 
Suarez Tom. XVI. 



S E C T l O L 5 

Propter has difficultatcs exponi folet ab alils hic locus 
nondefceptrorcgni, feddepotcfiatcjudicandi, feude ■♦•^«pof." 
concilio fapicntum , quod ab Hebrseis dicitur Sanhe- 
drln, quoderatquafifupremusquidam Scnatus&con- 
ciliumregale, inquo principaliores caufx illiuspopuli 
terminabantur, dequoplurajudicia in Scriptura facra 
reperiuntur. Inccpiirc cnim credifur hoc Sanhcdiin 
inillis fcwtuaginta viris, quosDcus congregare fecit ,^ 
deditque illis de fpiritu Moyfis , ut cum illo onus regcn- siUed rio. 
di populum fuilinerent, &hiccnfenture(fe illifcptua- 
ginta viri , quibus fecrctiora myfteria legis &Scripturx 
facrxcommittcbantur^. Rcgum 14. ut infinuantHila- 
rius Pfalm.2. &Origenes homil. 6. in Numer. Et de illis 
intelligi poteft illud Deutcron. 17. Sidijfficile autambi- 
guumapudte judicium cffe perf^exeris : afcende ad lo- 
cum,quemclcgerit Dominus, CTf.Et i.ParaIipom.2d. in 
qua parte domus erat feniorum concilium. Hoc vero 
Sanhedrin non fuit ablatum temporc captivitatis , ut 
lumi potcll ex Danicl. i. j.ubifencs populi judicarunt 
Sufannam. UbiGlofTa, & Lyranus advcrtunt, illos . • 
fuilfedctribujuda. Et idem durani' ufque ad tempora 
ChrirtiDomini. Tuncvcro tcmpore Hcrodis celTafre, 
& Juda;is ablatara efte hanc fuprcmam potcftatcm judi- 
candi , rcfcrunt cx traditionc Hcbrarorum Gcncb. & 
Galat.fupra, idquc confirmant cx illo verbo Joan.iS. 
Nobis non Ucct interficere qnernquam . Pcr legem cnim 
licebatincaufajulta, quiapoteftas illi non dccrat, ut 
patet ex Deuteron. 17. Ergononliccbit , quiaRoma- 
ni, velHerodesillospotcftatcprivaverant: fedquam- 
vis hxc om.nia licct non fatis ccrti fint , vera efte conce- 
dam , non tamen oftcnfum eft , nec cx facraScriptura , 
aut traditioncaliqua probatur, hos feptuaginta viros, 
aut majorcm eorum partem , aut corum duccm feu proe- 
fidcm fuilfc de tribu Juda , ut propicrea perfevcrante hnc 
Concilio dicatur perfcvcrarc princeps fcudux detribu 
Juda; Numcrorura cnim i i.fimpliciter dicunfur ilH 
feptuaginta viri elc^Eli de fenioribus Ifrael. Et illis eo 
tcrapore prxfait Moyfcs , ut cx eodcm loco intclligitr.:', 
& Hcbrsi tradunt, & verifimilceft rempcrillis pra^ruif- 
le lummos faccrdotes . Nam Dcutcron. i j.clarcdicitur 
hoc judicium ad faccrdotes pcrlinuilfc . yifccndes., ( in- 
qnit) adlocumy qutmele^erit Dominus Deustuus. Ve- 
niefque ad f acerdotes Levitici generis\ &infra. Oiii 
autem fuperhierttnolevsohedire facerdoiis imperio.cjrc. 
Quaravis ergo Sanhedrin duraverit ufqucadChriftum, 
non indc fit duralfe kcptrura in domo Juda . 

Quamobrem Eufcbius,quem alii fcquuntur^exiftima- j.cxpcf. 
vit Judara,cui promifta eit poftcfuo fccptri ufqu.c adChri- 
ftum, non eifeintelligendam fpccialem tribumab aiii-; 
undecim diliinilara, fed totum Judaicum popuium , 
utmillatribumaxiracconfcrvanduscrat, & ab cano- 
minandus&nobilitandus. Scnfus crgo eft, Jivdaicum 
populum fcmpcr fuiifc habituruui proprios duccs &prin - 
cipes, pcrquosgubcrnarctur&judicirctnr,donccMcf- 
fiasvemrct, Et ita faftum eft ufqucad Herodem, ciu 
alicnigena fuit , cujus tempore natus eft Chriftus , & 
abco tcmporc fcmpergcnsillacaruitproprioduce&gu- 
bernatore, & externis principibus Iubjct5\a cit. Ita Eu'cb. 
libr. ^.dcdcmonltrat. cap. 2. Idem ientit Juftin. Dialog. 
contraTriphon.&Auguil:. 1 8.1ib.dcCivitat.cap.4<^.cu.m 
inquit, noncrgo dcfccit Judajorumprinceps cxjudxis 
uiquc ad Kcrodcm . Et Ambroflib.de Benediil.Patriar. 
cap.4. fimilia fcrc verba habct , & Chryib!!. homil. 67. 
in Gcnci. Scd nihilominus cxpofitio ha:c vioienta nimis Refutajio 
cifc vidctur . Quia omnes illx benediiiHones figillatim 
ndfingulo^filiosjacob, &ad corum poilcritatcs pcrti- 
ncnt , qnoJ in omnibus aliis cvidcntcr conftat . Eodcm 
autemmodoinhacbenediftioncloquitur Ipecialitcr ad 
Judam, undead illum, & ad ejus poftcros fpccialiter 
pertincnt cxtcra , qux in eadem bcncdiclione contincn-' 
tur, utcftillud; Jud.ate taud.ibunt frc:trcs tui .ty ado- 
rent te filiiyatris tui.Qnod. di:lum c!t proprcrChriftum, 
quidignuscft pcrfcda latrix adorationc, qucm ftatim 
catulum lcoms vocat, pcrcam metaphoramcxplicans 
£lii pcrionam , utpatrcs e:<ponunt, qui proptcrca hic 
intelligunt Chrillum fuiftc prxdii\ura dc tribu Juda , 
ut patet ex Ghryloftomo homil. 2. in Matth. igitur ca- 
dem rationc cura dicitur , Non auferctur Jce^trum 
de tribu J.id.i , non dc toto Judaico populo , fed dc 
Ipeciali tribu Juda intenigcndum eft , ut intelligunt . 

A 9 Euche- 



S D I s r u T. I. 

Euclierius, Chryfoftomus, AlbinusDiodorus, &alii 
in Genef.&Epiphaniushsref. 20. Auguflin. 22. contra 
Fauft.cap.45.& Orig. homil.37. inGenef 

Retuli tot annorum fententias,non ut eas impugnarcm 
atque rejicerem , fedquoniam omnesmajorem lucem 
huic teftimonio afFerre pofTunt , & ex fingulis aliquid 
elici , quod ad majorem illius intelligentiam conducat . 
Igitur illud in primis fimpliciter verius exiftimo , nomi- 
nejud^intelligendameffefpecialemtribum, &inten- 
tionem Jacob foiffe , prardicere ex iila non defuturos 
AntKorii principesautducespopulijudaici . Sed recordari opor- 
opioio. tet tempore Roboam gentem illam in duo regnafuilfe 
divifam, fcilicetregnumjuds, &regnum Ifrael . Re- 
gnum autem Ifrael , quoddecem tribubus conftabat , 
plufquamquingentisannisante adventum Chrirti, ita 
fui/revaftatumaSalmanafarregeAffyriorum, utnuUa 
illius mentio ulterius habeatur , ut conftat 4. Reg.7. & 
I S.unde fit folum regnum Juds permanfiffe ufque ad 
Kota hxc Chrillum . Quod quidem fere folam gentem ex tribu Ju- 
dacompleflebatur. Diciturenim^.Reg. 12. folamtri- 
bum Judafecutam eflTe domum David , quia quamvis 
tribus etiamBeniamininfecutafuerit tribusRoboam , 
tamen non fuit integra ficut tribus Juda, vel ferenon 
habctur ratio ejus proptcr dignitatem & excellentiam 
tribus ]udx . Unde in loco citato ex j.Regum , in- 
tcr alia fic dicitur: Iratufqueefl Dominus Ifraeli, & 
abjiuliteos a conf^eElu fuo, (^non remanftt nifttribus 
Judatantummodo. Undenotat Jofeph.Iib.i i.antiquit. 
Judsorumappellationem, tunc primumilligenti, & 
regioni fuilTe inditam, quando ex Babylonicacaptivi- 
iate tempore Nchemiar reverfa eft, propter hanc fortaffe 
caufam , quod fola tribus Juda jllam regionem colere 
cenfebatur. Exquofit, fereidemefremanfiffefceptrum 
velducem in tribu Juda, & in populo Juda, quando- 
quidem totus ille populus fere ad folam illam tribum rc- 
da£tus ei^ . Unde vix aut nullo modo fieri potuit , ut 
populus ille poteiktem fe gerendi aut judicandi retinue- 
rit, quin vel omnino, vel magna ex partc ad tribura 
Judapcrtincret. 

Addcrc vcro ad majorem explicationem qpartet , no- 
jnine fccptri & ducis , vel non effe intelligendam digr.i- 
^atem & puieflatpni i-fg-Icm proprie & pcrfefte fum- 
ptam , vel certe non (blam illam , fcd quamcumque 
primariam , & principalcm potefiatem judicandi vel 
regcndi populum: itatamen, litfiutramquefignifica- 
ridicamus, alteramnominefceptri, altcram nomine 
ducis , non fit neccffc intelligere tribum Juda habituram 
fuiffe utramque dignitatcm ufquc ad Chrillum , feu , 
quodidcmelt, neutrafuinccarituram: fcdlcnfuserit, 
non fuiffe carituram utraque fimul , atque adeo alte- 
ramfaltemfemperfuiffehabituram; &hoc modofaci- 
le intelligimus dignitatcra Itanc & a principio fuiffc in 
t ribu Juda , & ufcjue ad Chrifium in ea perfeveraffe . Pofi: 
adventum autcm cjus omnino ab hac dignitate cecidiffe. 
Priuscnimquafiinhonorehabebatur, quia germenvi- 
txfuisinlumbisccntincbat; poftquam vero illud pro- 
tulit, & illo frui velnefcivit, vel npluit , meritofua 
dignitatcprivataefi. Quoditautdiflumeil, evcniffe, 
&exScriptura facra, &exevenfibus ipfis facilc decla- 
ratur. Utenimomittam tempusillud, quo poft hanc 
prxdiflionem Jacob populus Juda^orumin iEgyptoper- 
manfit, dequonequcinScripturafacra, ncqueinpro- 
phana hiiloria aliquid fcriptum repcrio, flatim acpo- 
pulus difcefru ab A^gypto , ca'pit illa tribus ca-teris an- 
tcfcrri . Numcrorum cnim 2.& ^.prima acies ad Orien- 
tcm tribui Judaecumcopiis fuis tribuitur, &cap. 9. pri- 
maomniumcaflramovebat, &quafiagmcnduccbat . 
Dcindc num.7. convcnientibus principibustribuum ad 
pfTcrenda munera, priu"; offcrtNaalon princcps Judre. 
Judicum ctiam i .jufiu Dci fuprcma porcflas ad haiic rri- 
bum dclata ell polt Joluc rnortem . Et quandocumquc 
gencalogii-tribuumrcferuntur, fempcr prima rtfertur 



Sectio I. 

regiarapoteflatem : quaelie€tnonperfc5lcin ea duri-v*- 
rit ufqneadChriftum, quod neceffariura non efl , utvUr 
xi, ad vcritatemhujusProphetia:, non fuit tanaeapie- 
nitus illa privata : tum quia fcmpcr tribus illa ut ncf; iji-s 
& praxipue honorata elt : tum etiam , quia I icet al iquan- 
do hxc poteflas ad lacerdotesjderi vata fucrit, hoc faftum 
cft, utTheophan.fupra,dicit, quatenus tribus Leviti- 
capermatrimoniorumconjuniSlionem una cum illaef- 
feii:a elt, ab illa particeps fafta eft regalis fplendofis & 
nobilitatis. Hoc ergo modo principatus Judfforura i\y 
tribu Juda ufque ad Chriftum continuatus efl ; iia Chrilti 
autcm adventu omnino ccfTavitnon folum , quia Rex 
alienigcna Herodes tunc regnare coepit in populoju.- 
daico: &quiaConciIium Sanhedrin fua poteitate pri- 
vatum efi , & ab altero Herode, cujus tempore mortuus 
eft Chriflus,penitus cxtinftum:fed etiAm quia paulo pofi 
ineverfione & captivitate Jerufalem a Romanis fatla 
totusillepopulus feredeletusell, & diftin£tiotribiium 
itaconfufa, ut nulla dignitas, aut prsrogativa tribus 
Juds jam cerni aut fingi poffet . Omnino ergo vanura 
& ineptum eft adhuc ex illa tribu Melfiam expcclare . 

Non prstermittam autemadvertcre , nonnullos Ju- 
djEos hoc teflimonio convic^os , M.driam venifTe faKos 
effe : illum tamen fuiflcHcrodemfalfofuiffementitos, 
ut notarunt Hieron. contra Luciferian. Tertul.de pra:- 
fcript.cap.45.Epiphan. hircf 20. qui aperte eos convin- 
c!t, quia neque Hcrodes fuit de tribu Juda, nequc in 
eum conveniunt alia, qustamin hoc,.quam in aliis 
locis fcripturae de Mcffia dicuntur. Denique tempore 
etiam.Velpafiani nonnulli tcntaruntProphetiasdeChri-. 
fto datas ad illum accommodare : in quem errorem in- 
clinavit Jofeph.Iib.7.debeIIoJudaic.cap.i2.confundens 
cum vero Meffia ducem illum , quem ad evertenduiri 
fand^uarium, &civitatem venturum effe Daniel. c.9. 
pra:dixerat. Traduntenimhiftori2B,hunc Vefpafianum Vef"r»Ci'« 
ChriitiregnumaffeftafTe, ideoquepacis templum ere- °a's"ch"" 
xifTe, &perMagicasartcsapparentiaqusdamprodigia ftiregrs 
efFcciffe, utqua^deChrifto fcriptacrant, in illo com- ^^^'^'*"' 
plcta efie pofTet exiftimari . Scd non eft , quod in hoc 
etiamcxplodendoerroreimmoremur, ex eifdem enim 
principiis facile refelli tur : quia Vefpafianus nec JudjEus 
fi.]it , ncqucullo modoex tribu Juda, aut familia Da- 
vid, quinpotius, ut Eufeb. refert lib.^. cap.i i. omnes 
pollerosDavid, magna diligentia conquifitos, inter- 
ficicndos curavit, ut ccctera omittam , qiice in iftuQj 
convenire non pofTe manifeftum cft . 

S E C T I O II. 

Secundum tcflimo-iiurn contra Jud/MS. 
Ex Daniel. 9., Animadverie , (^c. 

SEcundum tcflimoniura , ficut clariffimum , Ita &. 
vulgatiffimum ad cotivincendos Judjeos eft, quod 
ex Daniel.p.fumitur, ubi ortus MeffirE poft fcptuaginta 
hebdomadas futurus prcedicitur his verbis . Antmadver- 
le jermonem , & intellige viflonem , fe^titagintaheh- 
domadd abbreviat^zfuni [u^er yQ^ulum tmm, (^rfufcr 
urbcmfanUam tuam , confummetur pravaricatio , er 
finern accipiat peccatnm , &deleaturiniquitas, & ad- 
ducatur juflitiafempiterna, & impteaturvifio , d^prc- 
pheiia: &ungaturSan[lusfanB:orum. Scitoergo, cr 
animadverte , ab exitu fermonis , ut itcrum adificctur 
Jerufali m vf qae ad Chriflum duccm hebdomades feptsm^ 
&hebd.omades fexaginta du<e crunt : (& rurfnrnaidiflca- 
hi'urplatea , cr muriin anguflia tem\>o::'.:m . Etpofihcb- 
i 0 mudds fexaginta duas occid.etur Chriflus , (j- non erit 
t)us pn[mius , qui eum ncgaturus cfl , & civitatcni & ■ 
fantiuarium diffipabit populus, cum duce venturo , & 
flnis ejus vaflitas , & fo(ifine^i helli fl.) tuta dcfol-atio\ 
r onfirrnabit autem pafium muitis hehdor^adauna, criu 
dimidio hebdomudisdefcict Hoflia, (^facrificium, & 



tribui 



Juda: pollcritas i .Paraiipom-2.&fa>pealias . Undeet- erit in temploabominatiode/oiation'is~, ^drujqueadco^. 
lamfacilecrcdibilcfit, in illoConciIio fcptuaginta vi- fummationem& ftncm perfeverahit defolatio. Haae- 



rorum primariosjudiccsfuiffcde tribujuda, quodpra; 
fcrtim, ac nccclfariodiccndumcltdccotcmporc, quo 
rcgnum Jud.xorum fcrc ad tribum Juda rcdaitum cft. 
Undcfif hanc faltcm dignitatcm, ufque adChrilti ad- 
ventum in ca pcrfcvcrallc. Accedit, prxter hanc di- 
gnitatcma tcmporibus David habuifle (iipremam, ac 



nusGabnclad Danielcm. In quo teftimonio primum 
omniumffatucndum clt pra-dici advcntum Mcilia-pofl: 
lllas lcptuagmta hcbdomadas , quod pofteriorcs Hc- 
bra:i pertinacitcrncgant, quk hoc admiffo vitarenon 
pofTent hujus teftimonii vim . Utuntur vero ilta con- 
jetbra , qyia Danicl tunc npn poitulabat a Domina 

MefriK " 



ChriSut 
noo Cy- 
rut ai>t 
Hircinui 
iBtelligi- 



D I S r U T. f. 

MclTiff adventum^ fed folum libCTationem fui populi 
abilUcaptivitate. Qusc conje6lura leviflTimaeft: pri- 
imim, quiautcuqiqueexpiicentprophetiamhanc, vita- 
renonpoffunt, quin multacontineat adlibertatcm il- 
liuspopuli nihil pertincntia, utex falfisetiam eorum 
interprctationibus conftat , quas/rcferreoraitto, quia 
per fe futilesfunt : & in glofTa ordinaria traftantur HuiQy 
■acplanerefelluntur. DeindefaspcDcu'; , quaeillius li- 
beralitas d\ , pliis homini concedit , quam ipfe petat, 
quamque defideret, atque Danielem ipfure vcrifimile 
elt, non tantum temporalem populi libertatem , fed 
xnulto magis fpiritualem futuram per MefTjam defidc- 
rafle. Qyodfatisindicavit Angelus,dicens: Egoveni^ 
ut indicarem tibl , quia vir defideriorum es . Denique 
verba illa tam clara funt & perfpicua , ut conjefturis mi- 
nimeindigeant, qualiainprimisfHntilla, JJt confum- 
metur^r^vAricatio^ & finem accipiat peccatum , &c. 
ufque ad illud, Et ungatur fanUusfanEloruri^. Qax 
neque ad promiffiones mcrc temporales S; externas , nec 
ad aliqucm purum homincm accommodari po(uint . In 
Chriftumverocaduntomniamirifice: nam &SaniT:us 
fanftorum eft, & unilus oleo iGetjtise prae paiticipibus 
fuis . Pfalm. 44. Ut enim bene notavit Eufeb. lib. 8. dc 
demonflrat. cap. z.quamvis inScriptura facra multi no- 
jninentur fani9:i , nullus tamen homo purus Sandus fan- 
dorumdiftuseft; Chrifius vcrocumper fe fanilus fit, 
non cx accidenti , fed fan^Stificatus fubilantia ipfa &: el-- 
fentiafanftitatis, cumquefitprincipium iandificatio- 
nistotius, merito Sanilus fantlorum dicitur ; ut illa 
reduplicatio , juxta proprietatem Hebraica: linguTe , 
fupremam dignitatem , & excellentiam indicet : qaem- 
admodumcumdiciturRexRegum , &Dom!nusdomi- 
nantium . Et eadem dc caufa verbum iilud : Ei addu- 
catur Jufiitia fempiterna y uni Chriilo poteii convcni- 
rc, velquiaipfeertnofirajullitia, fan:^ificario , &re- 
demptio , vel quia vcram juftitiam. nobjs attuiit , & 
quodinipfoeftpeccatumdelevit, dumcx pcrtectajufli- 
tiaproillo fatisfecit. Qux omnia prKfiitiffe Chrilhim 
evidenteroftendinonpoffunt, fedcredenda funt, tum 
propter ipfius fa£la , atque praedicationcm , tum pro- 
pteraliamultaScripturarfacras teftimonia, id efficaci- 
ter coraprobantia, tum denique quia cvidcns eft , dc 
nulloaliofimiliacredi, aut affirmari poflc. Sed quod 
ineademprophetia Angelusaddit, Utimplcantur, feu 
fignetur, Fifio Prophetijs, poIIChriltumimplctumcf- 
fc compcrtum eft , ut refte Chryfoll.orat. z.contra ju- 
da;o3,&TertuI.Iib.contraeo!demcap.8.n'jtarant. Ante 
Chrirtumcnimfrequens, &quafi ordinarije erant pro- 
pheticaerevelationes, cum nondum veniflet Meflias , 
quem cun£ls vifiones proplTetarummtucbantur : atve- 
ropofl Chriflum verum Meiriam, &antiqux' prophe- 
tiae impletaj funt, & novaeceflaverunt: undeetiamin 
Evangeliodicitur, Lex yC^ prophetxufque ad Joannem, 
Addit prasterea Angelus , Ab exitu fermonis ufque 
ad Chriftum ducem , &c. ubi etiam Chrifli nomen cx- 
» preflit, Judsei veronomineChrifti Cyrumintelligunt, 
qui Ifai.44.& 45 .Chriflus appellatur . Sed , ut alia omit- 
tam, hoc ftare non poteft, quiaChriflus diciturfutu- 
rus poft fexaginta novem hebdomadas , Cyrus autem 
jamdiu prasceflcrat: &eodem modo facilc rcfelluntur 
aliafubterfugiavana, & finefundamento. Miror au- 
tem Eufeb.quod nomenChrifti hoc loco de Hircano , feu 
de fucceflione Pontificum Judsorum, ufquc .id iplum 
Hircanum ,quam per fexaginta novem hebdomadas du- 
rafle exiftimavit, interpretari aufus fit: primum om- 
nino voluntarie, &contravim verbomm; quiaC/jrt- 
Jfusdiix, quafi per antonomafiam de Melfia dicitur , 
juxtiiWudliiix Dedi tein Iticem geniium., ducem , 
ac praceptorem populis . Et Mich. 5. Ex te enim exiet 
dux: &inHebra;o, ubi noshabcmus, Ufque adChri' 
flum ducem , eft vox fignificans , u(quc ad Chriftum prin- 
xipalem , qux eft fingularis appellatio veri Meflix. De- 
inde prxccdentia verba nonalium fenfum patiuntur, 
& idem de fequentibus ftatim oftendemus , ut ortiittam 
rationem, &computationemtemporum manifefteiUi 
cxpofitioni repugnare , ut ex fequcntibus conftabit . Un- 
de, quod deinceps addit Angehis : Et foft fexaginta 
duas hebdomadas occidetur Chrifius : multo magis de 
vcroChriftointelligendumefti quod enim Judxicon- 
ftngunthuncChriflum fuiflcHerodemAgrippam, qui 
^narez Tom. XVI. 



S 2 c r I o W. ^ ^7 

tcmporlbus Titim fecundi tempIideftru^irfiK occifus 
ell, &falfumeft, quia hic Herodes non fuit tuac a Ro- 
manisoccifus, ut conftatexjolepholib. 2. de bello Ju- 
daico cap. 16, & licctffllet verum, tamenChrilti ap- 
pcUationon poflet illiaccommodari, quinecgratia , 
nec olco uncW fuit, necalia,qux continentur in ilJa 
prophetia, cidcmconvenircullo modopofliint. Quin "^^*"^"' 
etianj Theodorctus graviter hoc loco lapfus eft , qui '^*'"'*^"'"* 
hunc Chriftum occifum , Hircanum fuiffe intcrpreta- 
tur , cum tamcnChriftumducemfateaturefleMefliam: 
namin primis hxc varjetas, &multiplcx ejufdcm vo- 
cisfignjficatio, jneodemcontextu voluntarie, &fiQC 
fundamcnto confingitur . Deinde gratis planf exiftima- 
tur , mortem Hircani hoc loco ab Angelo prasdidam cf- 
fc, quodnecpoftulent antccedcntiaverba, nequefiiJj- 
fequentia, Imocumneciilius morsaliquamutilitatcm 
hominibus attulerit , non ita muito antc prxdicenda vi- 
debatur. Addo , ad computatjoncm tcmporum , feu 
hebdomadarum, eamcxpofitionom utilcmnullatenus 
efle, ut cx infcrius diccndis conftabit fatis. Dcnique 
mortem veri Melfi? ibi prxdici conilat cx toto contextu; 
pereamcaimmortcminiquitasdclctaeft, &fempiter- 
najuftitia confunimata, in ea Judrcorum populus Do- 
minumfuumncgavit, obidquefacinus tamatrox poe- 
nasluftinuit, evcr(a funditus rcgiacivirate, nunquam 
rcfiauranda, utcodcm tcftimonio prophetatumeft. 

Demonftravimus teitin-iDnium hoc dc Meflix advcn- 
tuneccfldrio intelligendum cifc: (iipcrcft , ut feptua- 
gintahcbdomadas tran(a£tas jinicflc probemus: hinc 
enim evidenter conftabic tcmpus adventui Meflix ab 
Angelo dcnnitum jam pra;tcriifl'.; , atquc adco, vel 
prophctiara falfam c^Tc ( quod Juiri non conccdunt),vcI 
certc (quod unum intendimus) Meifiam advcntafTe. Sed 
uthocconftet, indagemus priu^ !;.;bJomadx fignificar 
tum. InqviarcfercomncsHcbrxi, antiquiorcs prxci- 
pue, nobifcumconfentiunt, hashcbdomadaseflcqui- hs!(J„. 
dcm annorum , ut feptem annos unaquxquc compleda- m a<!x ooi 
tur; certumeltcnimdicrum hcbdomadas cflcnon pof- f^l"'^^f^ 
fc, qux Ipatiobrcviinmodifduercnt; prxterhasautcra iis».,iiu*| 
vulgares hcbdoraadas invcnimus in Scriptura hcbdomi- 
dasfimpliciumannorumjUtGtn./.p. jac. diciturimplc- 
vifle hcbdomadam pro Rachcl, & hcbdomada trawi.ifta, 
illam ii\kc^i{ic.EtLz\'it.2'^.Num(r.ibis tibifeptem heb- 
domadasannorum: quin addo hebdom.adas menfium,vcl 
hcbdomadarum , ncc invcniri unquam In Sctiptura , 
nccillilocopoircaccommodari, quia tempore brcvif- 
fimo conficerentur , nec dcnique pofllint ultra fimplices 
annos extendi , ut videlicct una hebdomada feptem de- 
narios , vcl centenarios annorum comprchendat , id 
quod Hebrxorum quidam,quosGalatin. rcfcrt, dicerc 
tentarunt, quorumerrori non parum confentit Origc- 
nes trait.29.in Matth.ubi unamquamque hebdoraadam 
facit annorum fcptuaginta , proculdubio falfo : primum 
quia talis modus hcbdomadx in Scriptura non Icgitui- , 
&voluntarieconfiit:uscft. Dcinde ,quiafihiEcIiccnria 
conccditur, nihilcerticontinercpotefthxcprophctia: 
poterit enimunufquifque arbitriofuo faccrc hcbdoma- 
dasfcptingcntorum, velfeptcmmilliumannorum, ut 
convinci non po^Tit eas cfTe complcta.- . Dcnique , qui.i 
cx eifdem verbis Angeli omnino conftat, tempusiila- 
rura hebdomadarum jam elTc tranfactum , utpotc , aun 
hoftia defccerit,& facrificium Jud;toram, eorumdcni- 
quc civitas, & fanituarium valtata fint: quod tranfa- 
rtishebdoraadis, vcl carum fincm forc prxnunciarat . 
UndeOrigencs,utfincm hcbdomadarum invenirct, ea- 
ruminitium abipfa crcationc mundi dciumpfit, extra 
rem pro(ci1:o , & contra ipfiufnict verba prophctix , ut 
vidcbimus, ncquc adhuc quod intendit, a^fcquitur : 
cum ab ipla crcationc mundi ufque ad dci' truitioncm Je- 
rufalcm (ubTito f.vitam, non fluxerint ultraquatuor 
millc (exaginta anni , .idhuc crgo decrant plufquam 
odingcnti ut iraplcrcntur cjus hcb.lomadx . Sit ergo 
certum hashtbdomadas lcptennalc: tflc. 

Magna vero contcntionc inter Catholicos auitorcs Hcljdc- 
difputatur , quales debcant intcHigi illi anni , ex qui- '"^^-^ 'i".'- 
bus hcbdomadx conftare dicuntur; & quanquam divcr- (olftVnt'! 
fis in nationibus, pro divcrntate etiam tGmporura,mul- 
tiplex , & varius fueric anni ufus , hic tamcn (olum elt Qui anni 
auxftio, & opinionum dilfenfio , an illi tucrint anni lu- '°|*'«» 
narcs , anioJarcs: qui.i certum cft mScnptura (acra, rc». 

A 4 atque 



t 



8 t) 1 s p u T. L 

atqqe Hebrseorum ufu , non fuifle nifi annum rolarem, 
yel lunarem : conftat autem Angelum hu;us prophetis 
nuncium, cum ad Hebrsum hominem, de rebusad 
Hebrseos ipfos pertinentibus , loqueretur , fic annos ac- 
cepifle, uti ab illifinet communiter accipiebantur. Dif- 
fert autem hoc inter hos annos , quod folaris confiat 
trecentis fexaginta quinque diebus cum quadrante : ki- 
naris vero folum trecentis quinquaginta quatuor. Mul- 
j. Opia, tis ergo vifum efl^ , hunc annum kmarem communem 
apud Hebrsos, atque adeo Gabrielem dc illo fuifl"e 
locutum . Cujus fententix videtur fuifle Ambrof lib.4. 
hexameron.cap.4. in fine , & Bafil. homil.6. hexamer. 
prope finem, ubi etiam antiquos Grxcos hujufmodi an- 
no ufos fuifle affirmar . Idem de Hebrxis docet Rupert. 
lib.i.de Trinitat. cap.45. ubi annum lunarem dicit efle 
naturalem , folarem vero artificialem : quia in hoc 
menfes ad placitum divifi funt , in illo vero , juxta na- 
turalem , & integrum circulum lun^ diflinguuntur . 
Sed pari, vel majori fortafle ratione dicerc potuiflet lu- 
narem annum efle arrificialem,quia nullo naturali mo- 
tucceli perficitur, fed folum ad placitum duodecim 
menfibus conflat ; folaris vero dicetur naturalis , quia 
unius aflri naturali converfione , & integro motu men- 
furatur. Dc annis prxterea lunaribus explicuit has heb- 
domadas Julius African. ut Hieron.fuper Danielem re- 
fert , quem ibi fecuti funt Rupert.lib.i.cap.i ^.Albert. 
Carthuf & alii expofitores , & Beda libro de ratione 
temporum cap,7.& lib. j. in Efdram cap.i(5, 

Sed inprimis dubitari non pote-ft, quin Hebrsi & ve- 
ram folaris anni durationem cognoverint , & illo ad 
chronographias , & annorum rariones computandas ufi 
fuerint ; primum , quia quotiefcumque Scriptura qu- 
merat annos , v. g. Adam vixiife tot annis , Hebrxos 
f^"' fijifle in iEgvpto quadrineentis triginta annis,vel in ca- 
ariiii,.';; ■ ptivitate Babylonica lcptuagmta , Ime uUa controver- 
fia de annis folaribus intclligenda efl . Alipquin omnis 
annorum computatio , qux in Scriptura eft, dubie con- 
ftaret . Prxterea certum cfl , Grxcos & Romanos annis 
folaribus fuifle ufos , Grxcqs autemj verarn anni folaris 
menfuram- didiciflc ab ^gyptiis , refert Strabo lib. 17. 
fux Gcographix , atque iEgyptios eandem anni men- 
furam habuiffe , refert Herodot.lib.2.fux hifior. prope 
ab initio : & credibile efl cam anni durationem rece- 
piffe ab Hebrxis , a quibus Aflrologix , & altrorum ob- 
fervarjones accepcrunt , tefte Jofepho libro i. antiqui- 
tatum cap. 1 6. & Eufebio lib. 9. de prxparat.cap.^.Un- 
de ricus Mirandulanus lib. 1 1 .in Aitrolog.cap.^. Anti- 
quiflimos Hebrxorum dicit d' vififll' annum in trecen- 
tos fjxaginta quinque dies , & quartam altcrius diei 
parrem . Adhxc, nili Hebrxi utercntur annis folari- 
bus, non poflent fuos dies fcflos, prxlerrim Pafcha, fla- 
tutis tcmporibus celcbrare , verbi gratia decimaquarta 
luna poft TEquinoftium vcrnale : nam fi tantum habe- 
rent rationem anni lunaris , cum ille fit plufquam un- 
decim diebus minor folari , oportuiflet fingulis fubfc- 
quentibus annis per totidem dies cclcbritatem. Pafchx 
antcvcrtcre . Unde ncccfTario aliquando fieret , ut vel 
non cclcbrarent Pafcha dccimaquarta luna pofl xqui- 
nofrium vernalc , vel ccrte non in mcnfc primo Ni- 
fan , fed in quolibet c'!io . Et pari ratione non potuif- 
fent apud Hcbrxos 4.anni tempora menfibus evcnire , 
fed eflcnt in continua mutationc,ficut ipfe annus : fcm- 
per enim initium anni per iHos undecim diesantever- 
tetet illa tempora , qux in folari anno immobilia funt: 
confcquens autcm efl falfum , fempcr enim Martius 
erat apud illo. primus mcnfium,& rationcm rcdditPhi- 
io libr. dc vita Moyfis , quia in eo incipiunt fruclus 
mature'ccrc . Quocirca licct vcrum fit , ad cclcbranda 
nonnulli fefla mobilia oblcrvaffc Hcbrxos iunarcs an- 
nos , fcmpcr tamcn illis cura; fuit , revocare & corri- 
gcre lunarcm annum per folarem intcrcalando tertio , 
& interdum fecLindo quoquc anno menlcm unum , at- 
quc in unico anno trcdjcim mcnfcs concludendo , ut 
hoc modo numcrus annorum lunarium numero anno- 
rum (olarium n.(pondcret, ut doccnr Bafilius & Ruper- 
tus locis iui-ra citatis ; & ita ad mcniurandas xtatcs , 
Rcj^norum durationes, ac dcniquc ad omncs de(criptio- 
ncs tcmporum , lunari anno fic corrcilo , vc! quod per- 
inde cd , aniio folari pro mcn(ura utebantur . Quapro- 
ptvr verilimilius vidctur , Gabrielem Angclum dc hu- 



S F. r, T I o II. 

jufmodi annis , & de hebdomadibus ex eis compofith 
fuifle locutum : ut Eufebius lib.8.de dcmonl:. cap.2. 
Chyfofl.orat.2.contra Judsos , & alii antiqui exiwfiror 
res interpretati funt , quos fecutus efl: Lyra Daniel. 9. 
Driedo lib.^.de dogmatibus facrx Scripturx cap. 5.^.4. 
Jo:Lucidus lib.^. de emendat.tempor. Galat.lib.^.c. 14. 
Genebrardus lib.2.chronograph.circa finem . 

Atenimdicetaliquis: eftoverumiit Hebrxos nu- 
merum annorum lunarium ad numerum folarium re- 
vocare folitos difta intercalatjonc , potuit tamcn An- 
gelus , ut propheriam , & quafi asnigmaticum fermo- 
nem magis occultaret , illam intercalationem occulto 
prxterirc : quod quidcm fccifle , & de brcvioribus an- 
nis, & quafi concifis fe loqui infinuaffe videtiir illo 
verbo, feptuagirita, hebdomad<e ahhreviatx futn , ut 
authores prioris fententix ponderarunt . Sed inprimis 
diflioilla, Abhrcvint£ fuJH., nihil,ut exiftimo , fayet 
huic fententix ; non enim indicatur illo verbo annos , 
ex quibus confiant jllx hebdomadx futuros fiiiiTe bre- 
viores , fed folum diuturnam & longiflimam Mcfliae 
expedationem ad brevc illud tempus (eptuaginta hcb- 
domadarum reducendum ; erat enim perbreve tcmpus 
jllud cum fuperiori comparatum, imo etiam in fami- 
liari fermone,quandotempus ad aliquamaftionem prf- 
fcriptum finitur , jamjam dicere folemus dies abbrevia- 
ri , non quo4 minores fiant , fed quod pauci fupcrfint : 
quomodoMarci i^.dicitur: Nift abbreviaffet Domi- 
ntts dies illos , (yr.Adde vocerri Hebraicam ibi rcfpon- 
dentem , tantum fignificare feptuaginta hebdomadas 
fuiflc prxcifas , (eu definitas . In aliis enim prophctiis, 
adventus Meflix indcfinite prxdicebatur , hic vcro li- 
mitatur, &definitur tempus: & hoc fignificatum eft 
illo vcrbo , ut fere omnes expofitores intelligunt . 

Nihilominus non nego , pQtuiffe Angelum hac ob- 
fcuritate uti, & numerare hebdomadas ex annis lunari- 
bus conflatas , & ad quandam brevitatcm redaftas , 
prxtcrmifla additione embolifmi , aut anni intercala- 
ris : ccrte fi nulla alia rationc hcbdomadx iflx explica- 
ri poflent , hoc yero modo poflent accomniodari , haud 
timerem illas ita accipcr? , quanquam Hieron. Oforius 
lib.i.dcvera fapientia dicat, nimis licenter , & in- 
confidcrate hoc fecifle Julium Africanum . Sed excef- 
fit in ea ccnfura , cum graviffimi viri eam fententiam 
fecuti fint , nec defit illis probabilis conjeftura , & ali- 
quot in Scriptura fundamenta , maxime cum (xpe effe- 
6tus explicet prophetiam,qus antea per fe fatis intelligi 
non poterat , ut Irenxus dixit lib.^.contra hjeref c.43. 
Sj tamcn hcbdomadx illx cxplicari poifent accom- 
modate de annis folaribus , hoc elfet fine dubio vero fi- 
milius ; exiilimandurn eft enjm hxc plana &ufitata fi- 
gnificatio yocis illius , annus in Scriptura (acra . Nec 
facile credendum, eft, Angelum xquivoce fuilfe iila vo- 
ce u{um , prxlertim cum hoc non habeat fufficiens fun- 
damcntum, nec in vcrbis ejus , nec in Hebrxorum con- 
fuerudine. Propter quod hxc efl communior intelligen- 
tia tam Hebrxorum , quam Grxcorum, & Latinorum . 

E\ his , qux dicla fiint , evidenter concluditur, tran- 
faftas jam efle (eptuaginta illas hebdomadas, atque 
adeo veniffo Mefliam . Superelt , quomodo earum tem- 
pus in adventu Chriili completum fit , undeve ipfarum 
initium fit accipiendum , breviter aperiamus . Deni- 
que quis fuerit earumdem terminus . Unde conftabit , 
quomodo illi tempori accommodanda fit illa prophe- 
tia. Llbi primoltatuendum eft , iilas hebdomadas fe- 
ptuaginta debcre inrelligi omnes xquales , &eju(dem 
rarionis , & cAntinua quadam (uccelfione lluentes . 
Hoc enim omnino ncceffarium cft , ut tempus illud fit 
certum, & prxfixum , ut fignificatum eft illoverbo, 
Abbreviatte^ feu concifx fmt . Quod etiam , ut pro- 
phetia certa fit , certufque ejus effei^^us omnino requi- 
ritur, quounofundamento excluduntur planemult.x 
cxpolirioncs Origcn. Hippol. Euicb. & aliorum , quos 
hic Hieronym.refert ; errarunt enim dicentes , feptua- 
gcfimamhebdomadam non efle continuam prxcedcn- 
ribus, fed (e.xaginta, vcl feptuaginta annis illis pofte- 
riorem : atque Eu(cb.cum afias hebdomadas (eptennes 
faciat, hanc fecit (cptuagenariam, lcd utrumquc re- 
feHirurfaciiecxdidis. Primumquidem, quiavolun- 
taric,& finc tundamcnto confidum cfl,qua liccntia dif- 
jungendi unam hcbdomadam ab aliis , fi uti liceret , 

pari 



DYs p u t. I. 

pari ration^ pofTet quis dicere feptem primas hebdoma- 
das raultura dilUre a fexaginta duabus fequentibus,irao 
fuo arbitrio augere diftantiam unius ab aliis : & Judsi 
Hicerent illam feptuag-efimam hebdomadam nondum 
advenifTe , quae omnia evidenter funt contra certitudi- 
nem hujus prophetjse , atque verborum vim . Perinde 
enim fuit Angelum dicere intra feptuaginta hebdoma- 
das hoc eveniet , ac dicere intra quadringentos nona- 
gjnta annos .i fed in rigore fermonis , qui hoc modo nu- 
rtierat annos , intelligit talem numerurn annorum co- 
hsrentium ; idem ergo fuit fenfus AngeU illo modo io- 
quentis . Secundum vero ejufdem rationibus refellitur, 
fcilicet , quia hebdomada feptuagenaria nullum funda- 
, mentum habet in Scriptura , & vokintarie confifta eft , 

& talis iijterpretatio ambiguam reddit prophetiamrquia 
unufquifque fuo arbitrio poterit augere unam,yel plures 
. hebdomadas , ut pro fua voluntate illas accommodet . 
Denique incredibile eft , eamdemvocem squivocefu- 
mi in eodem teflimonio . Sit ergo certum , has hebdo- 
madas debere. fumi ^quales , &continuedecurrentes. 

Secundo, ad affignandum principium & finem ha- 
rum hebdomadarum , duo fervanda funt. Primum enim 
oportetjUt tale initium , vel finis fundamentum habeat 
in verbis Angeli : deindent chronologice ratio , ac tem- 
Qu«raiio porum habeatur .. Deinitio igitur hebdomadarum , di- 
TzKti xi'^ Angelus fumendum effe ab exitu fermonis , ut cedi- 
Jiebdo- ficetur Jerufalem . Unde excluditur error Hebrsorum, 
fuadas. qui a deftruftion? templi initium fumpfere: Angelus 
enim non a deflruftione , fed a reasdificatione dixit: ipfi 
vero Hteram pervertunt , legentes non ab exitu , fed 
deexitu ftrmonis, utiiloverbo non fignificetur ini- 
tium hebdomadarum , fed materia , feu ob;e6\um illius 
revelationis . Atqui hoc inprimis efi contra v jm verbi, 
deoruni''' & contra contextum , fic enim habetur : Ab exitufer- 
fthtit\xX'.monis ufqHe ad Chrijium , (j c<tt. verbum enim illud , 
ufquead C^ri/?«w,aperte fignificat tcrminum & finem: 
ergo per aham particulam , ab exitu , fignificatum elt: 
initium . Denique quando Angelus nullam mentionem 
fecifiet initii hebdornadarum , voluntarie afTumeretur 
potius adefiruilione templi , quamaliunde, & ne in- 
certa omnino fieret prophetia , fumendum efle ab eo 
tempore,quo Angelus loquebatur. Sit ergo certum , fu- 
mendum initium effe a tcmpore defignato ab Angelo , 
per illud verbum, Ab exitu fermonis, ut iterum xdifice- 
tur J erufalem : quod verbum , ficut varias patitur inter- 
pretationes,ita varia mitia hebdomadarum allignantur. 
erfgo Sciendum eft enim pra:diflum fuiffe per Jercmiam c. 
«lifficult»- 29. fore , ut poft captivitatem Babylonicam , & deftru- 
donuSfi'. ^ionem Jerufalem , fieret facultas Judstis in patriam 
' redeundi , civitatemque fuam irdificandi,quam promif- 
fionem hic etiam Gabriel Angelus confirmat , qua-que 
diverfis temporibus , & fub diverfis Babylonice Regibus 
impleta eft , vel omnino quidem vel ex parte , fcilicet, 
veifubCyro, quandoi.anno Regni fui fecit faculta- 
tem Judseis redeundi in patriam, & templum erigendi , 
i.Efdrs, vel a tempore Darii Hiftafpis , qui anno 2. 
Regni fui facultatem fecit Juda?is recedificationem 
templi intermiftam continuandi, Efdrce 6. vel ab Arta- 
xerxe Longimano , qui feptimo anno regni lui mifit 
Efdram in Jerufalem cum magnis muneribus , & ma- 
gna pecuni^E vi . Eft autem verifimjle , mifilie illum 
ad resdificandam civitatem , vel templum , ficut eft 
verifimile , hoc ipfum Efdram petiiffe , dicitur enim 
Efdrce 7. Regem conceftifle iili omnem petitionem.Vel 
ab eodem Artaxerxe anno 20. Regni fui , quando fecit 
cxpreffam facultatem Nehemix iterum cedificandi Je- 
rufalem , murofque ejus inftaurandi . Nehemiae 2. 
Varii Ex hac ergo varietate orta eft etiam varietas fenten- 
opini nei tiarum in affignando hebdomadarum initio ; aliienim 
liebdo-** illud fumunt a tempore , quojeremias de hac reaedifi- 
11 jidarum, catione prophetavit, ut Lyran. Burg. Gala. Alii ab ipfo 
tempore , quo Angelus hxc loquebatur Danieli, ut Ori- 
gen.quem refert Hicron.&TertuHian.contra Judsos c. 
8. Aiii a I . anno Cyri , ut Clemens Alexandr. Alii a 2. 
anno Darii Hyftafpis,ut Eufeb.&CyrillusHierofolymit. 
catecheli 12. Aiii a feptimo, alii a 20. anno Artaxer- 
• xis . Et hzc uftima eft communior fententia Julii Afri- 
cani , Theodo.Rupert.Bed. quos fere omnes polteriores 
Doftores fecuti funt ,& finc dubio, fi annorum compu- 
tatio quadrat , ilia cft magis confentanea literce : nun- 



S E C T l O II. p 

quam efiirri videtur proprie concefta facultas Judacis Ite- 
rum a'dificandi civitatem , anre illum annum Artaxer- 
xis : cum prius folum de tempio resdificando faJta fit 
mentio, tamfubCyro, quam fub Dario . Et Angclus 
non fit locutus de tempore , qup hoc vel prsdiftum clt , 
vel prorniftum ( aliiis pari ratione pofletinchoari a tem- 
pore, quo proph.etavit liaias G.45. ) fed de tempore, 
quo pubhcum cdidum profcrendurn erat , leu tacukas 
concedenda Kdincandi Jerufalem . Quamquam in hoc 
etiam varietas fit , ut infcrius attingemus . Et h.?c de 
initio . quantum iumi potclt ex verbis Angeli . 

Tertjo, finem- icu terminum hebdomadarum afligna. 
vit Angelus illo verbo , Uufquc aU ChriflHm ducem heb- 
dom^tdesfeytem , dr hebdomndes fexaginta dut ernnt , 

\>o(l hebdomcidas fexaginta duas occidetur Chrijlus . 
Ubi Chriftus fignificat verum Mefliam , ut fupra vidi- 
mus . Ex quo juxta planum fenfum liters coiligi vide- 
tur , terminum hebdomadarum in ipfa Chilii morte fu- 
turum . Nam prius dicit , ufque ad Chriftum ducem 
futuras fexaginta novem hebdom.adas : quanquam non 
fimpliciter, itaut didum eft , fed dividendo eas per 
duos numeros , dicens : Hebdomadte fe^tem ^ &heb- 
domaddifexaginta duxerunt : taraen fenfus idem eft , & 
illa locutio diciturelfe juxta morem Hebraicum,& mo- 
re etiam prophetico elt aliquantulum aenigmatica.De- 
inde vero fubjungit : Et pofi jexaginta duas hebdoma- 
das occideiur Chriflus ; intelijgere autera yidetur , poft 
fexaginta duas , feptera fuppofitis , quas prius nume- 
ravit i fenfus ergo erit poft fexaginta novem hebdoma- 
dasin feptuagefima efleChriftum occidendum: quia, 
licet non dicat immediatc poft fexaginta duas hebdo- 
madas Chriftum occifum jrj : tamen rever^ hic eft fen- 
fus , fcilicet in hebdomada proxime fequenti id efle fu- 
turum , ut cx intcntione prophetii' (atis coniiat , & ex 
his, quibus oltendimus, tempus harum hebdumadarum 
continuum , & fine interruptione efle iumendum . 

Sedqusres, qupmodo poflit effe fexaginta. novem o'.;ed(o. 
hebdomadae ufque ad Chriftum ducem , per quod figni- 
ficatur adventus Chrifli , ejufque nativitas : & tamcn 
quod mors ejus in Scptuagcfima hebdomada contingHt, 
vel in djmidio illius; nullo enim modo hoc ftare poteft, 
nifi illa ultima hebdomada conftet annis feptuaginta . 
Dicendum. eft verbum illud , «/"gaf C/)r//?«»j c^rtrfw , '>ol>"'''« 
non fignificare diem incarnationis,vel nativitalis Chri- 
fti , fed tempus illud , quo cccpit hominibus manifefta- 
ri , pra:dicare , doccre , quod tempus a Chrifti baptif- 
mate inchoatun; eft , in quo tcftimonium accepit a Pa- 
tre , Hic efl fiiius meus dilenius , fcu ab eo tempore, quo 
coeplt publica miracula edere in Cana Gali!ea';poit tres 
vero annos & tres menfes , mortem obiit , ut inferius 
in proprio loco oftendcmus ex EviingcHo . Hoc ergo 
modo utraque illa particula , ufque ad Chri/fum ducem , 
& illa ^pofl fexaginta duas hehdomadas occidetur Chri- 
fiui , intelligitur terminari & compleri in feptuagefima 
hebdomada : ied altera in principio ejus , altera in me- 
dio , veluna inmedio, &altera infi.ne. Dupliciter 
enim poteft intelligi verbum illud, quod poftea fubjecit p^aifio 
Angclus, fcilicet: Confirmavit autem paflum multis med a 
hebdomada una , in dtmidio hebdomadis , deficiet ho- ^^^^^^' 
Jlia., &facrificium: fignificatum enira eft his verbis , 
Chriftum in dimidio hebdoraada; , id eft , in terapore 
trium , vel quatuor annorum confirmaturum paclium 
fuum , id eft novum teftamentum , & legem : confir- 
maturum , inquam , miraculis , & tandem raorte ipfa, 
per quam facrificia , & hoftis legis veteris erant exclu- 
denda . Hxc itaquc dimidia hebdomada dupliciter (umi Evjnseiii 
poteft , lcilicet , vel ut fit prima dimida pars feptuage- «onfum»- 
fims hcbdomadis , vel ut intelligatur efle poiterior di- "°* 
midjapars, ita ut ultima hebdomada in duas dimidias . 
partes dividatur,& in pofterioribus tribus annis intelli- Hebdo- 
gaturfutura confirmatio Evangelii,per Chrifti prcedica- mad« di- 
tionem,u(quc ad mortem ejus; & juxta priorem fenfum ™"|'* 
hebdomada; tcrminabantur aliquot annis polt mortem fumimt . 
Chrifti: juxta pofteriorem vero in ipfa morte Chrifti: & 
uterque feniuseft facilis & probabilis:&ille erit eligen- 
dus, cui ratio tcmporis medius accomraodari poterit . 

Solum videtur contra utrumque pofte objici , quis fi- 
mul Angclus prctdixit , civitatem & ianduarium dif- 
fipandum a populo , cum duce vcnturo , &c. quodnon 
elt impletum ufque ad deftrudionem Titi, & Velpafia- 

ni, 



j<p DisruT. L 

tii, qu« quadraginta annis poft mortem Chrilli fubfc- 
cuta fuit ; non lunt ergo impletjc hebdomada; , ufqnc 
ad iliud tempus , qux fuit fententia Cbryfoft. Eurcb. 
^hecdor. & aliorum,& ell: probabilis expofitio: fequen- 
do tamen eam , quam inchoavimus , qua;que eft fatis 
confona textui , dicendum el\ , Gabrielem Angehjm 
non afErmafTc illud excidium futurum intra feptuagin- 
ta hebdomadas . Hoc enim prius comprehendifTe vidc- 
tur ab illis verbis , Septuagiffta heboomades abhreviatit 
funt , ufque ad illud , Et ufiietur Satj^usfant}orum: 
(& quoniam pcr mortcm Chrilli delenda erat iniquitas , 
& terminandum teftamentum vstus , & novum con- 
firmandura , ideo hoc totum expHcuit futurum in fe- 
ptuagefima hebdomada : ad majorem vero confirmatio- 
rcm , & teftimonium prophetise , attingit etiam fup-' 
plicium , quod eventurum erat Jud? is , propter pecca- 
tumnegandi, & oecidendi Chriflum : nonverodixit 
illud fupplicium futurum intra illas hebdomadas ; quin 
potius cum addidit verbum illud , Et nfque ad finem 
ferfeverabit ele/olatio, indic!Lvit illud fupplicium longo 
polt tempore duraturupi . Nec refert, quod in fermonc 
Angeli non omnia pra;dicuntur co ordine , quo poftea 
facla funt,hic enim modus loqucndi communis eft apud 
Prophctas , & ut occultentur myfteria , & nonnulla 
obfciiritas affc^etur . Et hxc quidem cxpofitio , fi nu- 
merus annorum , & chronologia temporum , illi potcft 
accornmodari , qH pcr fc fatis expedita , & textui ac- 
commodata . Alia vero, quae hunc terminumhcbdoma- 
danim protrahit uique ad dcfiruftioncm Judceorum per 
Titum, rejicienda omnino non efl ! nam fi computa- 
tio annorum aliter accommodari non poffet , illa via 
non cffet difficilis,ut videlicet omnia h:rc,fcilicet Chri- 
{H advcntus , prxdicatio , & mors , & fupplicium Ju- 
dsorum deltrutlo templo , & civitatg , dicantur evcn- 
tura intra leptuaginta hebdomadas , vel inclufivc , vel 
faltem exclufive , ita fcilicct ut in fine , vel faltcm in 
initio feptuagefimas hebdomadiE hsec omnia effent con- 
fummanda , hoc tamen modo & ordine , ut pofl: fexa- 
ginta duas hebdomadas folas , ae praecifas , ita enim 
jexponendum eft in hac fententia , Chriftus effet occi- 
denduSjfcilicet in fexagefima tertia in mcdio vel in fine 
iJiius justa dlverfas expofitiones fupra pofitas : & dein- 
jdc in aliis feptem hebdomadibus, fcu in fine earum,ven- 
turus cffet dux cum exercitu , civitatem & fanftuarium 
vafiaturas, &c.utabeo tempore prorfus hoftia & fa- 
crificium defidcraretur , nimirum & illonim diffipato 
loco , & temporc , quo ipfa liccbant , jam indc finito , 
quippc cum jam non mortua fblum , fed mortifera ef- 
fent iutura . Et ha.'c expofitio cfi fine dubio aliquantu- 
lum duriufcula , non tamcn ut dixi omnino rcjicienda , 
fi ad computationem annorum ufui cffe poffet : dc quo 
. jam breviter verbum unum fubjiciendum efi . 

Quarto igitur,ut tantam rei difficultatem aperiamus, 
ncc cnim valcbimus fatis cxpedire , advertendum cfl: , 
has feptuaginta hebdomadas fine uUa controverfia fuif^ 
fe inchoatas durante Perfarum fceptro, continuatas ve- 
ro toto tempore monarchise Grxcorum , finitas tandem 
Vlpn«r- initio ferc imperii Romanorum . Et hxc dc ultima mo- 
chii Ro- narchia confiat a principio ejus, ufque adChrifiiba- 
pttDprwm . pf iinium , quinquaginta novem annos interje£los qua- 
dragintaquatuor imperii Augufti , quindecim Tiberii, 
quo anno tefie Luca ChriUus eft baptizatus . De impe- 
i Crr. Tlo autcm Gr^corum , quod ab Alexandro , vel proxi- 
f o(\ini, nic poit Alcxandrum inccpit , communior fententia efl 
duraffe trecentis duobus vcl tribus annis fub illiscom- 
prehcndcndo fcx vcl novcm annos , quibus Alexandcr 
vixit polt comparatam monarchiam . Ita fumitur cx 
Eufcb. in Chron.Bcda lib. dc fcx xiatibus , & aliis anti- 
quis , quamvis a Joannc Annio , & poficrioribus , qui 
iihim fcquuntur , longe aiiter anni illius impcrii nume- 
rentuF. Scdilla hiftoria Joannis Annii cx falfis aurto- 
ribus confitta clt , & nullam jam habet au6\oritatcm . 
Unum vcro eft , quod lianc fentcntiam difficilem & fu- 
fpcrtam rcddit; lupponunt cnim, qui tot annos monar- 
ihis Grxcorum tribuunt a principio cjus ulquc ad Hir- 
canurn , fcu Joauncm Simonis filium Judxorum Ponti- 
ficcn;! , pcrtranfillc annos plufquam ccntum nonaginta 
quaf uor , ut conftat cx Eulcb. in Chronic. ubi mortcm 
Alcxandri Magni notat m initio Olympiadis ccntefimf 
dccijna; quartae , Ppntificatuiji autcm Hirtam in finc 



Sf. CT. ir. 

Olympiadis centefimae fexagcfimac fecundaf . Atrcro 
conftat cx i.lib. Mach. c.ult. a i. anno imperii Gra-co- 
rum ufque ad Hircanum tantum fuiffc centum (cptua- 
ginta feptcm annos,cui fcriptur? major fides habenda cfl, 
quam omnibus Olympiadibus . Efl ergo in eis notandus 
hic error , nam ferc viginti annos addunt hoc loco im- 
pcrio Grxcorum, quod alio etiam modo ita declaratur . 
Nam juxta Eufcbium ab Hircano ufque ad initium mo- 
narchis Augufii vix fluxerunt viginti quinqueOlym- 
piadcs , qux vix efficiunt centnm annos , qui additi 
ilipra centura feptuaginta feptem efficiunt ducentos fe- 
ptuaginta feptem . Ergo ad fnmmum monarchia Grcc- 
corum tot annis duravit , & non pluribus : imo fi exa- 
i\c computentur inltia,& fines Olympiadum invenien- 
tur pauciores . Dc monarchia deniquc Perfarum quan- ^"^"^ 
tum duraverit , inccrtiffima res eft : nam ex Scriptura fitum, 
facra nihil habemus certi,& intcr audores tanta efi^ dif- 
fcnfio , ut alii minus quam centum annos , alii quin- 
quaginta fupra ducentos illi tribuant . Inter qux 
duocxtrcma, alii ccntum o£\oginta , vcJcentumno- 
naginta, alii duccntos annos, & quindecim illi tri- 
buunt . Juxta Olympiades autcm Eufcb. duravit plus 
minufve ducentis iriginta : namccepit tcmporcCyri, 
cujus imperii initium affignatur anno primo Olym- 
piadis quinquagefimje quintx , & finita eft fub Dario in 
finc Olympiadis centcfimce duodecim.T , qufc tamen af- , 
fianatio fupponit Cyrum poft Babyloniam captam tri- 
ginta annis rcgnaviffc , quod a mulris non finc caufa in 
dubium rcvocatur . Nam , licet Cyrus triginta annis 
rcgnavcrit, vcrifimilc tamen eflnon omncs illosre- 
gnaffc poit captam Babyloniam . Atqtieadco primum 
annum monarchix ejus, dc quo fit m.ntio Efdrx r. non 
fuiffe primum regni ejus , ut probabiliter etiam fumi- 
tur ex C.4. Efdrx , &ex Jofcph.lib.i i. antiquitatumc. 
2. & 3. quod fi hoc ita el^ , dcltruitur fundamcntum il« ' 
Ilus computationis , & omnis affignatioOlympiadum, 
quse per Eufebium fit , prxfertim in hifioria Perfarum , 
fufpefta rcdditur . Undffacile colligere licetintanta 
hiiWiarum inccrtitudinc , quam fit difficile veram fe- 
ptuaginta hebdomadarum,& annorum, ex quibus con- 
ftant , computationem , illarum denrque principium , 
& finem invenire . Quod facilius intclligetur notando 
breviter quatuor vel quinque dicendi modos , qui veri- 
fimiliores cenfentur, multis aliis prxtermiffis . 

Quidamigitur initium hcbdomadarum fumuntai. 
anno Cyri , a quo primum cxiit fermo de tcmplo Jero- 
folymitano rexdificando , fub quo intelliguntctiam ci- » 
vitateni effe comprchcnfam : quia non crat templum 
futurum delcrtum , ncc quinquaginta millia hominum , 
qui ad illud xdificandum redibant, permancre poterant 
fine commoda habitationc : fincm vcro hebdomada^ 
rum faciunt in morte Chrifti Domini , vel paulo poft 
illam. Juxta quam fcntentiam neceffariodiccndum eft, 
rcgnum Perfarum tantum duraffe centum quinquaginta 
annos paulo plus minufve . Nam fi illis addamus du- 
centos oftoginta annos imperii Gr.xcorum,& Romano- 
rum fexaginta, redduntur quater centum & nonaginta . 
Hxc tamen opinio incertiffima eft , quia nuUus audor 
illum numerum annorum tribuit imperio Pcrfarum . 

Alii cum Eufebio initium fumunt ab anno 2. Darii ""•* 
Hyfiafpis , a quo , juxta multorum ctiam fententiam , puuiTdi 
non fluxcrunt ultra centum quinquaginta trcs anni l»el'doan' 
ufquc ad Alexandrum, aquo ufque adHircanum fu- 
munturex i.Iib.Machabxor. c.ult. ccntum feptuaginta 
feptem anni : ab Hircano autem ufque ad Chrifti mor- 
tcm fluxcrunt juxta Euieb. quadraginta Olympiades , 
nam Hircani Pontificatus coepitOlympiade centefima 
lcxagcfima fecunda : Chriltus vero in fine Olympiadis 
duccntcfimx fecundx mortuus cft : fluxcrunt ergo ab 
Hircano ufque ad mortcmChrifti ccntum fexaginta an- 
ni , qui omncs efficiunt diiSos quadringentos nonagin- 
ta . Et hxc computatio videtur habere probabile fun- 
damcntum , quia partim inScriptura , partim in rcce- 
ptis , & probatis hiltoriis fundatur , & tcxtui Scriptura? 
facile accommodari poteft : quia credibilc cft ctiam 
tunc datam cffc facaltatcm xdificandi civitatcm , ut 
diflum cft in priori fcntcntia . Et hanc fcntentiam in- 
tcr reccntiQres fequuntur Driedo lih,^. dedogma.c.^.p. 
4. & Cornel.Janfenius in c.i 22.concord. Qux quidem , 
quod in omnibus flarc non poffit Qum computJltionibus 

Eufi^b, 



. D I s r u T. I. 

Eufeb. rejicienda non^fl.Sobm poteft flbftar*, vel quod 
ad fiimendum initium hebdoraadarum a temporeDarii 
non videtur haberi in Scriptura (lifficiens fundaipentum: 
vel quod in coraputationc annorura utitur variisopi- 
njonibus & chronologiis , aliquam partera temporis 
compiitando per Olympiades , aliquam vero juxta opi- 
nionem Joan.Annii, foann.Lucid. & aliorum, quod & 
voluntarie & non fatis rx)nflanter fieri videtiu- . 

Aliorum igitur opinio eft , fumendum effc initium 
kelbdomadarum a vigefimo aimo Artaxerxis Longima- 
ni , terminandas vero effe in mort-c Chrifti , vel paulo 
poft , quae fuit fententia Julii Africani , quem Beda , 
& alii poftea fecuti funt . Et cum "erbis Scripturae qua- 
drat optime haec festentia , fed in computatione anno- 
j'um difficultates patitur. Nam etianrii numerentur tres 
monarchis fupradids juxta maximum numerum an- 
norum , qui illis tribui folent , non inveniuntur. qua- 
dringenti nonaginta anni a vigefimo anno Longimani 
ufque ad mortem Chrifti , fed ad fummum quadnngcn- 
ti o6toginta : nam centum , & quindecim numerantur 
in monarchia Perfarum ab illo anno Artaxerxis ufque 
ad Alexandrum , &trecenti abAIexandro ad monar- 
chiam Augufti : & fexaginta quinque a principio mo- 
narchise Romanorom ufque ad mortem Chrifti. Et ideo 
di6ti au6tores faciunt hos annos lunares , ut diftum de- 
feftum fuppleant : quod quidem per fedifficultatem ha- 
t)et, & Ron eft adraodumScriptura: confentaneum, ut 
fupra vifum eft . Tamen aliunde occurrit mihi djfficul- 
tas in hac fententia, quam ab auttoribus illius omnino 
prstermiftam video , eam tamen expcdire non valeo , 
quia ut jam attigi propter expreftlim locum i .Machab. 
ultimo , cogimur minuere illud imperium Grcecorum 
viginti annis vel circa. Ergo non funt abilloArtaxer- 
xtsanno ufque adChrifti mortem ultra quater centimi 
& fexaginta anni , qui nonexplent fexaginta ofto heb- 
domadas ex annis lunaribus conteflas . 

Alii igitur, ut hanc expediant difficultatem,ante- 
vertunt hocinitiumufque ad feptimunj annum ejufdem 
Artaxerxis , quando mifit Efdram in Jerufalem cum 
magnis muneribus , & magna pecunia; vi , ut dicitur 
i.Efdr.j. Sed hoc nec fufficiens fundamentura habet in 
Scriptura,quia tunc nullus exiit fermo de a;dificanda Je- 
rufaiem : nec fatisfacit difficultati tzQiX , ut facile erit 
unicuique perfpicere minutius annos computando. Ahi 
demque proptcr hanc difficultatem inchoando hebdo- 
madas ab eodem Artaxerxe , illarum finemdiffi:runt 
ufque ad Titum , & Vefpafianum ; & ut mdius quadret 
' annorum numerus , dicunt non efte neceflarium fume- 
rc initium ab ipfo vigefimoanno Artaxerxis , quando 
primo exiit fermo de a;dificanda civitate Jerufalem, fed 
ab eo tempore , quo perfeila fuit xdificatio , tunc enim 
dicituretiam propriefermoaliquishabereexitum.quan- 
do opere completus eft : ille autem annus fujt trigefi- 
mus, vel trigefimus fecundus ejufdem Artaxerxis, ut fu- 
mitur ex Nehemias. 1 5 .Quam fententiam vidctur mul- 
tum infinuare Ghryfoft.oratione.2. contra JudcTos , qua; 
jta pqteft breviter ex diftis explicari juxta Olympiades 
Eufebii adjun£^o citato loco cx i. lib. Machabx. nam 
juxta Eufebium a trigefimo fecundo anno Artaxcrxis 
Longimani ufque ad Alexandrum fluxerunt centuni 
tres anni . Alexander vero regnavit fex aut novcm an- 
nis , qui monarchis Gra;corum initium dedit , a quo 
ita iptelligendo citatum locum ex i. Machaba-o. ulque 
ad Hircanum fuerunt centum feptuaginta (eptcm anni: 
deinde ab Hircano ufque ad finem ducentefim»: fecun- 
dx Olympiadis , in qua paffus d\ Chnftus , fucrunt cen- 
tumfexaginta anni , qui omnes ffficiunt quadringen- 
tos quadraginta annos , cx quibus fexaginta tres hcbdo- 
mada; conficiuntur . Et ita juxta hanc computationem 
mors Chrilli accidit in hebdomada fcxagefima tcrtia . 
Ita enim explicari poteft verbum illud , & poft fexa- 
ginta duas hebdomadas occidctur Chriftus . Deinde ve- 
ro tranfaftis aliis fex hebdomadibus , id eft , poft qua- 
dragiiita duos annos diflipatum eft fan£\uarium , & ci- 
vitas defolata ab exercitu , & duce Romano , & it^ in 
initio feptuagefimcE hebdomadx completa eft tota pro- 
phetia , ut hac etiam ratione poftint dici abbreviatK 
feptuaginta hebdomadx . Quce expofitio non cft impro- 
babilis , quamquam fuis difficultatibus non carct ; non 
enim facile accorr^modatur tcxtui , & vix evitare po- 



S H C T. lU. ,1 I 

tcft , <juin una redundet hebdomada . Utcumque ta- 
men fit , in re tam difficili fatis fuerit Qubltaffe , naro 
quod ad noftram fidem attinet, fatis cxploratum cft 
tempus hebdomadarum efftuxifte , atque adeo Danielis 
prophetiam impletam efle , quamquam propter huma^ 
na; hiftoria: inccrtitudinem, initjum , & fiiiem earum 
exa6ie explicare non poftimus . 

S E C T I O ni. 

Tertimt teftimomum Ex Agga.'i 2. Adhuc 
umm modicum , &c. 

TErtium tcftimonium ad hanc veritatem confir- 
mandam fumitur ex verbis Aggsi 2. fj<ec dicit 
Dominus exercituum . Adhuc umm modicum eft , & 
ego commovebo coelum , & terram , & mare,^ & ari- 
dam. Etmovebo omnes gentes ^ &vemet deftderatus 
cun^is gemibtts ^ & implebo domum iftamgloria . Di- 
cit Dfiminus exercituum , meum efi aiirum , meum efi 
argentum , dicit Dominus exercituura : magna eritglo- 
ria domus ifiius noviftinitt ^ Clu/quarr prima , dicit Do- 
minus exercituam : 07" in loco iflo dabo pacem . In quo 
teftimonio primum omnium ftatucudum eft , iermo- 
nem eflfe, & prGmiflionem de adventu MeflTiEE , qui Mediae 
merito dicitur defideratus cun61is gentibus, utpote cun- gcniii.uf 
6^is iple falus & redemptio liberaliflTime futurus . Di- deC^deci. 
ccs, potius dicendus eflet defideratns cun6tis Judsis . '"^* 
Gentes cnim , quibus non affulferat fidei lumen , quo 
pa6\o poflent illum defiderare ? Propter quod Auguft. 
1 8. de Civit.c.3 5. dicit hanc particulam hujus prophe- 
tlx non cfl£ implendam ufque ad fecundum adventum 
Chrifti . Sed non quadrat expofitio , cum tota prophe- 
tia nifi de primo adventu intelligatur , ut ftatim di- 
cemus . Refpondetur ergo , Chriftum DorainLun me- 
rito potuiflea Propheta vocari cun6l:is gcntibus defiac- 
ratum , etiara ante primum adventum : vel quia ferrv- 
per inter gentes fiierunt aliqui, qui Chrifti fidcm, ipcm, 
defiderium habuerunt . Vel certc , quia quamvi^ 
gentes.^ qii?: Chriftum ignorabant, non defiderarcnt 
illumappetituelicitp, tamen maxime indigebant ad- 
ventu ejus : & idco maxime illis erat dcfidcrabilis -. & 
quod.hujufmodi eft, folet etiam defideratum appellari , 
vclut ipfo pondere naturar.Nam ficut terra arida dicltur 
defiderare pluviam,ita arentia corda Gcntilium poftLirit 
dici defideraflc Redemptorem . Vel denique, quou mihi 
maxime probatur , Prophetse ad indicandam ccrLitudi- 
nem folent futura, ut pra'terita dicere. Quia ergo Chn- 
ftus amandus , & dcfiderandus erat a gentibus , ideo il- 
lum vocat Agga^us defideratum cunciis gentibus , allu- 
dens ad id Gen. 49. Et ipfe crit expeclatio gentium . 

Norinihj.1 vero obfcuritatis intulit translatio Septua- 
ginta interpretum , qui non verterunt , Feniet dcfide- ^(,\'o\aci 
ratus cunSlis gcnribus : fed , venient eleRa omniwngen- Aggsi . 
tium . Unde Hcbra'i exponunt folum ibi prardici mul- 
tos Gentilium venturos fuifle ad videndum templum il- 
lud , & offerendum Deo optima , & pretiofa dona . 
Sed in primis rei cventus probavit hoc efle falfum : nul- 
\x cnim gentes templum illud adierLint caufa pietatis , 
ut illud admirarcnmr , feu vencrarcntur , fed potius ad 
fpoliandum & depeculandum illud . Hoc cnim f^pius 
fecifle Iegimus,donec illud funditus everfum eft . Solum 
Magnum Alexandrum in eo legimus hoftias immolaf- 
ic . Scd ut benc Auguftin.i8. de civitate cap.45.non 
vcra pietate , (ed impia vanitate id fecit , Dcum Ifracl 
cum liiis aliis faUis colendum putans . Neque in cum 
locum venit honoris caufa , fed ut civitatem fubjuga- 
ret : quia vero non funt aufi ei refifterc , ideo placatum 
facillimc (ubditi recepcrunt . Deinde Hebraica vcritas 
habct ut noltra vulgata , yeniet dejiderium cunUarum 
gentium: & aiii lcgunt., in plurali , venient , & in 
fingulari , defidevium , quo dicunt fignificatam eflc uni-i 
tatcm perfona; Chrifti cura pluralitate naturarum: 
ficut e contrario cum Genci.i. dicitur: creavit Elobim: 
fignificatur trinitas perfonarura in unitate naturse . Le- 
6lio vero Septuaginta interprctum tacile eumdem fcn- 
fum reddere potelt , fivc iplemet Chriftus dicatur ele^ 
fla , ieu dcfiderabilia omnium gcntium : quia om.nia 
bona illis attulit : five gentcs ipl.T vcnturx dicantur ad 
Chriftum : tta ut advcntus Melfiae in fao cffc6tu , fci- 

licct , 



II D 1 S iUl T. I. 

licet, converfione gentium , prxdiflus fit . Deniquc 
etiam antiquos Hebraeos locum hunc de advcntu Mel- 
fiiE intellexifle , tcftis eft Galat.lib.^. cap.9. 

Hoc ergo pofito , quod promiflio hoc loco fa£Va jam 
fit impleta , colligunt in primis multi cx verbo illo : 
j^dhuc unum modkumeji : cum enim jam fint tranfa- 
daduo millia annorum , pofiquam Aggasus iftaprxdi- 
xit, nifi impleta eflent , modicum tempus dici non 
poliet . Sed argumentum hoc videri potcll: minus cf- 
ficax , tum quia prophetico more etiam longiffimum 
tappus dici (olct in facra Scriptura modicum , fcilicct , 
aa arternitatem comparatum . Sic enim Paul.ad Hebr. 
10. totum tempus ufque ad dicm Judicii futurum , mo- 
dicum vocavit . Et Petrus i.canonica.c.j. mille annos 
dicit , apud Deum cffe ficut diem unum . Tum etiam , 
quia Paul.ad Hebr.i 2. hunc locum traftans non Icgit : 
.<idhuc medicum^ fed , adhuc femel^ &in ea , adhnc 
/emel , vira fui argumenti conilituit , cx ea colligcns 
legem gratix' effe poflremam , Mofaica illa percuntc . 
Eandem Ie£^ionem habent feptuaginta interpretcs . Et 
vox Hebra-a utramque pcrmittit ; Prophetaqiic ipfe 
utrumque fortaflTe fignificarc voluit , fcilicct , & fcmel, 
& cito , id , quod pra:dixit fuiflfc futurum . Quocirca 
Jicet argumentum illud fundatum in (ola illa diflione , 
Aiodicum^ non omninocogat : tamen confidcrata cir- 
cumfiantia temporis , & occafione , qua dida fiiit hrec 
prophetia , fatis vcrifimile efi MeifiK adventum fuif- 
fe ibi prsdi£^um ut jam proxime infiantcm . Agcbat 
enim ibi propheta de confolandis , ac erigcndis Judxis, 
qni in fecundo templo exsdificando laborabant : erant 
enimtrifies, dejeilique animis , co quod templum il- 
ludhumiliusviderctureflTe, quam primum . Ut igitur 
cos alacres , & promptos ad opus rcdderct , bonum 
nuntium affert Prophcta de adventu MeflTia! , quod non 
multum dirtaret , qui prxfcntia fua templum illud ho- 
noraturus cfTct , & gloria rcpleturus : ad hoc cnim pro- 
pofitum , fermonem ibi interpofuit de Meffis adven- 
tu . Et hoc cfi , quod maxime urget in hoc tefiimonio: 
pra'(ligitur enim ibi , Mefliam ingrefllirum tcmplum 
illud , idquc prs:fcntia fua fmajori gloria nobiiitatu- 
rum, quam primum tcmplum unquam nobilitatum 
efi : conflat ergo & Meffiim venilfc , &tcmplum 
illud ingrcfliim cflc ; aiias prophciia hirc non polfet im- 
pleri , tcmplo jam funditus cverfo . 

Et cura hoc tcflimonio confonat illud Malach. 9. Et 
Jlatim venlct ad templum feinFtum fuum Domi/iator 
t- • qnc» vos qudiriiis , Angelus t(ftamcnti , quem vos 

vultis . Confonant etiam fequcntia vcrba ipfius Aggxi: 
£t im<)lebo domum ifiam gloria . Primum cnim tem- 
plum ^uifle dicitur impletura gloria Domini , cum nc- 
bula, quJeDeum fignificabat, intra ipfum apparuit, 
3.Reg8. glori.i autem hujus poflcrioris templi tanto 
major tutura dicitur , quanto vcritas umbram antccel- 
lit: hoc clt, quantum Dcus ipfe indutus carne nebulam 
Impictnr ipfum fignificantcm gloria fuperat , & majeflatc . Undc 
P'pplie nosim.plctum hoc cffc cxiflimamus,cumChrillusinfans 
"li ^ui- tcmnlo oblatus cli: quo tcmporc domus illa vcra Do- 
>>o ciir.. mint gloria cumulata cfl:atque fi ita intcrprctari licct , 
«iiis offer. hominibus annunciata eft, diccntc Simeone: Nunc 
«cm lo, dimittis fervum luum Domine ^fecundumverbum tuum 
in j).ice: fic enim cxponunt locum hunc Hicron.Rupert. 
Lyra, & ferc ccetcri cxpofitores , & Galati. Burgcnf & 
alii rcccntiorcs , qui contra Judxos lcribunt . Judxi vc- 
ro nullam rationcm inveiiire poflunt , ut dcclarcnt, 
quopartoprophctia hxc in tcmpio illo fuerit impleta . 

Vcrumclt, aliquos cx pairibus intcrdum hunc lo- 
cum cxponcrc dc tcmplo lpu'ituaii Ecclcfix , ut viderc 
clt in Ang. & Hicro. fupra , &AiTibr. lib.^.epift. 12. ut 
fcnfusfit: hoc tcmplum Ecclcfixnoftrx futurum glo- 
riolius tcmplo Synagogx; qui fcnfus eft optimus , icd 
fpirifualis; non enim negari potcli, quinad iitcram 
rropheta ioquatiir dc templo illo matcrali , ad quod 
jcdihcandum Jud.vos cxcitabat , quodqucoculis vidcbat 
(tu ; , & vcrbis dcfij^nabat . ^«/.f ( inquicns ) 1« vobis 
tjl derclilius , qtd vtdit domwri i/fam in glor ia fua yri- 
tna ? CT iuid vns videtis hanc nunc ? Et dc cadcm do- 
mo poflca conc ludit : Ftnict defideratus cunlits genii- 
^Sy <y implcho domum ijlamgloria . 

Scd iupcrdmt cxplicanda duo , nuxvim hujus tcfti- 
moniicpcrv-arc polfunt . rriraum ellvcrbumillud: Ad- 



S E C T. III. 

huc movebo ecelum ^ &terram, mare ^ &' aridaiti , & 

movcbo omnes gentes : hxc enira non vidcntur implcta 
in priori Chrifti advcntu . Proptcr quod nonnulli , ct- 
iam cx Catholicis , hoc teftimonium referunt ad (ccun- 
dum Chrifti adventum , quando cxli , & clcmcuia 
omnia movenda funt . Et eadcm ratione diccre poffcnt ^^^^^'^^ 
Judxi , totam prophetiam nondum efle complctam. primojd. 
Sed fi rc£1:equxdiximus,pondercntur, fuflicicntcr con- vemu 
vincunt hanc expofitionem de fecundo adventu falfam 
efle : quiaChriftus non poft fecundum advcntum, fcd 
fiatim port primum ingreflfurus fuit templum illud : ni- 
fi fortaffe iterum fit xdificandum , ut in fecundo ad-* 
ventu Chriflus illud ingrediatur , quod Judaicum cft . 
Denique nec occafio , aut finis , propter qucm dic\a cft 
hxc prophetia, illum (enfum admittit , ncc Paul. ad 
Hcbrx. 1 2. ubi docet , ibi cfle prxdi£tam mutationcni 
veteris legis in novam, & ceflationem mutabilium 
umbrarum , & figurarum, per immobilcm gratiam, 
& perpctuam , qux mutatio in primo Chrifti advcntu 
fadacft. Et ita hunc locuni intclligunt omncs allcga- 
ti patres , & expofitores . 

Ad difficultatcm ergo pofitam rcfpondctur , eriam Varit 
illafigna, quxillis vcrbis indicantur , in primo Chri- P'',°'''^!" 
Iti aavcntu cxhibita tuiflc , quo nimirum naiccntc, cxh c hri« i 
moti funt , cum Angcli, & fidcra tcltimonium illi Frimo. 
prxbucrunt: & Angeli gloriam cecincrunt Deo : nox 
clarius fplcnduit , quam dics , ftella Magos duxit ad 
prxfepc : trcs folesapparverunt in ca'Io , inunumpo- 
iica coalcfccntes , quod hiitorix referunt , quarum mc- 
rninirctiam D.Th.hac ^.p.q.^iS.art.^. ad 3.&CiaIatin. 
lib.4. c. I o. & Julius Oobfcqu.ens lib. de prodigiis q. 1 28. 
ubi alia fimilia rcferuntur . j^crra itcm mota cftadmi- 
rationc eorum , qux in Chrifti honorem, & manifc- 
fiationcm fada funt ; hanc cnim vim habet phrafis illa 
inScriptura, ut Plal.^S. ZJf-s/zV z/off?» /k.-jw , & mot* 
eji tirra ; Dominus viriuti-.m nobif um : Et P(al. 9 5. 
Ccmmoveatur a facie ejus univerfa terra , dieite in 
gcntibus., quia Dominns rignavit . Quxduoteftimonia 
ctlam accommodari polTunt ad Chriftum . Sic ctiam 
Pfal.d/. & 1 1 -^. dicitur ttrra mota in cgreffu populi ex 
•Sigypto propter prodigia , qux tunc fafta funt . Addit 
etiam Nazianz. orationc ^57. qux dl 5. de Thcologia , 
mundi convcrfionera , & mutationem ab idololatria ad 
Chriftum , poffe terrx motioncm appellari . Qiiomo- 
do cxplicat Augufh verbum illud : Et movcbo omnes 
gentcs , fcilicct ad iulcipicndam fidcm , atquc idolo- 
rumcultum rcjiciendum . Folliint dcnique dici terra, 
& marc commota bcllis , & pcrturbationibus prope in- 
numeris ante Chrilti narivitatcm, doncc pacato orbc 
Romarforum virtutc , ut Chriftus nalccretur , pax pro- 
miffa confecuta eft . Dc qua ctiam pace intclligi 
poteft vcrbum illud : Et dabo pacem in locoijio . Quam- 
vis veriffime de ipirituali pace , qux ab Angclis an- 
nuntiata eft , &perChriftum pcrkfla intclligendum 
vidcatur . Hoc crgo modo dida onmia figna in Chrillo 
Domino, primoque cjus adventu implctalunt. 

Sccunda difficultas cil , quia refert Jolephus lib. i 5. 
antiquitat.c. 1 1 . & lib.6. dc bello Judaico.c.8. tcmplum 
illud tcmpore Aggxiedificatum non duraflc ufquc ad 
tcinpus, in quo Chriltus advenit. Herodcs enim dccimo 
odavo annoRcgni (ui illud dcflruxit , & aliud loco 
illius ab ipfis fundamcntis xdificavit. Non ergo in illud 
tcmplumingrcllus cft Chriftus . Et augctur difficultas, ' 
quia tam multa dicit Jolcphus de tcmplo illo ab Herodc 
conlti uclo , ut ctiam in matcriali pulchritudinc , ma- 
gnitudinc , majcftate , & aliis ornamcntis , & divi- 
tiis , Salomonis templum longc lupcraflc videatur. Vcl 
igitLir illud tcmplumrcpuratur anum,& idcm cum tcm- 
plo , quod tcmppre Aggxi xdificabatur , vel divcrfum : 
fi divcrfum, ergo nunquain impleta cfl prophetia Aggxi 
dc illo (uo tcmplo, in quod nunquamingrcflJlis cft Chri- 
flus : nccullo alio nomine gloriofius fuit priori alio: 
quo ctiam damus anlam Judxis cvadcndi , & cxpcdan- 
di templum aliud, in quo prophetia ifta complcatur : fi 
idcm,crgoillud dici potcft gloriofius primo , non pro- 
ptcr iiigrcflum in illud Mcflix , (cd proptcr (upra dida 
ornanicnta , quibus illuftrius , ac magnificcntius fuit . • 

Rclpondctur ad priorcin p.irtcm, non ita tuifll; tcm- om" ino 
plura illud loio xquaium , & aliud ab Hcrodc conilru- cCftruxii 
t;Uini , quin co mudo , qiio homincs loquuntur , dici po- fcTrj^u* 

tuerit 



D 1 s p Li r. I. 

tuerit abfolufc , & fimplicitcr idcm tcraplum . Quod 
«lanirclteconvinciturexlioc tefl;imonio, utratiofacla 
•.■Qftendit, & indicarunt Judxi Joan. 2. dicentes, qua- 
vdraginta fcx anni"; fuiffe lEdificatum teraplum illud : cum 
tamen templum ab Herode conilruc^um otfioannisab- 
' iplutum fuerit,tefte lofeph© dido lib. i 5. c.^.quamquam 
•nondefint, qui ufque ad Neronis tcmpora durafTe ex 
eodemJofephoIib.2o.c.8.affirment . Diciauterapotcit 
effeunura, & idem templum , velquia non omninoa 
fundamentis, &quoadomnespartes, totumtcmplum 
deftruiftum eft, ut colljgi poteft ex eo , quod porticus 
SaJomonis ufque adChrifli tempora duravit: ut patet 
Joaia. I o. Adc.^. & 5 . & ex Jofepho Iib.20. antiq. c.8. vel 
quia non fimul totum , fed paulatim , & per partes , 
nam propter continuam illam fucceffionem , & pra.'- 
fertira quando per fe nonintenditurdeftru£tio, fedin- 
ftauratio & amplitudo , folet juxta humanum loquendi 
modura cenferi fufficiens, ut eadem domus, velidcm 
templummanere dicatur. 
Templum Ad pofieriorem partera refpondetur , primum incer- 
fleriori"' tum effe , an tantus fuerit fplcndor ultimi tcmpli , cum 
nobiiius abHerode cedificatum feu ornatum fuit. ut poffitin 
f»'t« ipfa materiali firufluracum teraploSalomoms compa- 
rari. Deinde quidquid de hoc fit, certum tamcn efi pro- 
pter folam lapidum magnitudinem,aut pulchritudinem, 
aut propterdivitias aun,& argenti non poiTe gloriam il- 
lius templi dici majorem , quam fuerit gloria templi 
Salomonis ; tum quia , ut bene notavit Rupert. nun- 
quamDeus gloriam domus fuae reputafiet, quidquid 
homo funeftus , & Rex impius operari poffet : tum ma- 
xime, quia omnia, qux praecipua erant in templo Salo- 
^ monis , propterquK gloriolum exiltimabatur , magis 

quam propter lapides , & aurum , ea , inquam , omnia 
huic pofteriori templo dcfuerunt . Hujufmodi autem 
funt arca foederis, i.Reg.4. gloria Ifrael dicitur,& 
propterea quando a Philillha^is capta c'i , gloria Dei 
translata ab Ifrael dicitur . Hxc autem fuit in priori 
tgmplo , non in pofieriori , ut pr:rdi£\um fuerat per 
Jer.c.5. Divina item refponfa olim in propitiatorio ac- 
cipiebantur , ut furnitur cx i . Machabxor. 4. & alia fi- 
milia , qux bene profequitur Chryfoft.oratione 5. con- 
tra Judxos , & Galatinus Iib.4. c.17. Non poteft ergo 
ulla ratione pofterius hoc tempIum,g!oriofius dici quam 
primum, nifi propter MeflTia^ prxlcntiam , ut optime 
noftriexpofitores , &Auguftinus Iib.i8.de civitate, c. 
55.45. & 48. Chryfoft. &alii citati patres intcrpretan- 
tur. Undeetiamfit, ut infanij; convincantur Jud^ri 
templum aliud expc6lantcs, inquoprophetia hcccim- 
plcatur. Tumquia, etiam fi illud fpcrari poffct , non 
effetvereunum, &idemcumillo, quodaRomanispc- 
nitus everfum cft , fed omninodiverlum : dcquo proinde 
Aggxus loqui non potuit . N ihil enim illum referre po- 
terat ad animandos Judxos, qui inftauratipne feeundi 
templi laborabant j tum etiam quja rcvera expeftari non 
poteft, cumperDaniel.c.^.prsdiftum fit, ufqueadfi- 
nem perfeveraturam defolationem, quod ipfa rcrum evi- 
dentia , & experientia demonftravit Juda.'is . Cum enim 
f;2pe tentaverint templum illud inftaurare, Romano 
etiam Imperatore Juliano interdum juvante , nihil un- 
quam proficerepotuerunt, ip(oetiamDeoprodigiis,& 
fignisapertiffimis, interdumrefiftente, utvidereeftin 
Chryfbftom. oratione2. contra Judxos, Eufcb. Iib. 4. 
hiftor. cap.Rufino. lib. i .cap.37. Socrate. .cap. 17. 

s E q T I o i V. 

Quart^m argumentum ex variis tefiimqniis dr 
fignis de adventu Mcjfie. 

QUoniam infinitum effct fingula Prophetarum tefti- 
monia perfcrutari, unum, ac breve argumen- 
tum cx C2:teris coUigam, quod inditat ChriftusMatt. 
1 1 . quando nuntiis , a Joan. Baptifta miftis , ut ipfura 
interrogarent , Tu es^ qui veniu us efi , an ali,um expe- 
Bemus? rcfpondif, Caci vidcnt , claudi ambulant : 
ac fi aperte diccret, utme effeMcfriampromifrumco- 
gnofcatis, inme, &permeimpletacfte, quKdeMci- 
ua pra:difta funt, confiderate. Pndiclumenim erat, 
prtum Meffiae futurumeffecx Virginc Ifai.^. &taIiIo- 
<^o , fcilicct , Bethlehem.Mich. 5. & co tempore,quo pax 
effet in univerfo ofbe , Ifa.2. Micha:;. 4. Zach. 9. Rurfus 
prsenuntiatus eit Johan. Baptilta pra^curlor illius Ma- 
Uch.3 .Ifai.40. lcripturn ctiam erat M^lViam prxdicatu- 



S E C T. IV, j 5 

rum, pAuperi^>us , captivis , & contriiis corde : fuam- 
qaedoftrinam magnis miraculis confirmaturum, apc- 
riendoocuIosca;corum, &c. Ifai. ^ 5. &61. prjcdiftum 
prarterea fuit, futurum ipfum paupercm, &tamquani 
Rcgem ingrefturum Jerulalem fuperafinam. Zachar.9. 
Paffiodeinde, &morsejus, &tenebra', feuSolisdcfe- 
£\io, &aliafigna,quLi:inipfacontigcrunt, ita a Prophe- 
tis (cripta funt, ut retuliffe potius pr^terita , quam futu- 
ra praenuntiaftb plane videantur : ut conftat ex Pfal.2 1 . 
40.68. Ifai.5:j. Jer.i i. Amos.p.Zach. 12. & fepe 
alias , & Ifai. 1 1. Sepulchrum ejus futurum diciturgl^o- 
riofum . Narratur deinde defcenfus ejus adinferos, & 
libcrras capti vorum juftorum, qui ibi morabantur.Eccle. 
24.Zach.9.Refurre£tionempr?dixitDavid.PfaI.3.& 1 5- 
Alccnfionem vere. 67, yifcendifti in altum , &c .'i.t 
Mich.2. Jifcendit pandens iier ante eos . Inde vero mif- 
iurum Spiritum fan£tum, Joel. fignificatum eit. Denique 
vocatio gentium, & rcprobatio Judsorum , fspius a 
Frophctis di£l:s funt : de priori enim dicitur Ifai.49. Pa- 
riim efl , ut fis mihi fervus ad fufcitandas srihus Jjicoby 
& fceces I/rael convertendas : ecce dcdi te in lucemgen- 
tium ut fis fahis mea ufque ad. extren.um terra . Etc. 
66. Adittam ex eis , qui falvati fmrint ^ adgentes in 
mar£ , in ^fricam, d; Lydiam nnentes fagittam .^in 
Jialiam, & Graciam ad infuLis ii.nye : ad eos,qui ftoit 
audierunt de mc , c" non piderunt g orlam meam , (j'c. 
De poftcriori vero d.\citux]<ircm.i().Siccontcram popu- 
lum ifium., &c. Et fimilia funt frcqiicn;ia in Scripturis: ex 
quibusitaconcluditurargumentum. Deus prsdixitper 
Pjophetas hsc omnia de McfTia , ut per ea cognofceretur 
cumvenifiet: fed hcecomnia vidcmuscffccompletain 
Chriito : illc crgo elt vcrus MciTias, qui jam vcnit . 

Majorpartiminlupcrioribus probataeft, partimex Argumfii 
coIle£t;s teftimoniis eltita eviJens, ut negari non pof- 
fit, &eamlate demonftrant fcripturarum expofitores, 
nobjs enim non licet hoc loco latius fingula perfequi . 
Minorvero, prster Evangeliftarum teltimonia, ipla 
rerum evidentia conftat magna ex parte : nam ex Juda? js 
fuiffe natum Jefum Chriftum Dominum noltrujTi, eifque 
prsEdicafTc , &mirabilia apud illos opei-atum clfe , ab els 
deniquefuiflecrucifixum, &mortuum, necipfijudaei 
ncgant, nec negare poffunt , cumres fuerint totoorbe 
notiffimce , quas etiam Jofephus eorum Hiltoriographus, 
memorix prodidit,lib. 1 8. antiquit.c.8. ubi gravifrimum 
de Chriito Domino reddit teftimonium. Deinde, vel 
inviti experiuntur deli£ti fui poenam , & pcrpetuam dc^ 
folationem, a Daniele, Jercmia, & aliis Prophctis 
pr.rnuntiatam; quamquam enim lcepe propter peccata 
puniti fint a Deo , & hoftibus traditi in fervitutem , fem- 
per tamcn pra;cedebant aliqua publica & communia 
peccata,pra?fertim Idololatria; , vel ncces Prophctarum , 
& nihilominus captivitatcs , & poens brcvi tcmpore fi- 
niebantur,atque in cis habebant prophetas,&fan£los vi- 
ros,per quos Deus,& exhibuit aliqua benevolentite figna, 
&prcebuit femper evadcndifpem: atveronunc, abeo 
tcmpore,quo vcni t Chriftus, nec colucrunt idola, nec ha- 
bent gra viora fcclera moralia , quam antea habcrent: ta- 
men tota hoc tcmporegraviffuTie puniuntur, non folum 
temporali fervitute, ledetiam fpirituahquadam&di- 
vma defertionc. Carent enim prophetis, carcnt miracu- 
lis, carcnt templo, facrificio, lacerdotibus, fignum 
profe£io evidens, eos puniri proptcrgraviffimumpec- 
catumcommiffuminChrilti morte, &incredibiliqua- 
dam. mentis ca-cifate , & infidelitatc confinnatum . 

AtenimobjiccTc pofruntJudxi, multa aliafignada- 
ta clfe a Prophctis dc advcntu Mclfix , qua: non apparcnt 
inChriltoDorainocomplefacffc: ergocxhis, qucead- 
duximus, nonpoteftlatiscolligiillumefre verumMef- 
fiam. Antecedensprobant variis teftimoniisScripturae 
male inrellcdis ,qua.' brcvitatis caufa prxtermitto : nam 
ex dicendis facilc expedicntur, &vidcri poftimtinGa- 
latino, & aiiis, qui contra Judxos iciiplerunt : ut 
Paul.Burgen.Lyran.Adnan.Finus,Porchctus,&aIii.So-' 
lum funt nonnuliaoblcrvanda, addctegendum Judxo- 
rnm cnorcm, & taUam fcripturarum intelligentiam. . 
Primura Judxos IperafTe, & adhuc fperare, MefTiam 
temporalcmRegem, & potentilllmum: magnas itcm 
divitias temporalcs ipfis allaturum, ac deniqueorbem 
terrarum, fuh dilionc Judxorum fubjugaturum : cum 
igitur hac fpe nutriti circnt^&Ciiriftum Dominum lon- 

gcalia, 



14 D I s p u T. 1 1. 

g« alia ratione,quam fibi finxerant,natUm efrc mortuum- 
que confpicerent , haud quaquam pcrfuadcrc fibi potuc- 
runt, illumefleMeiriam : proptereanobisobjiciuntea 
prophetarum oracula, quibus tempore Mcifia; magna 
ielicitas Judxis promittitur , Ifai.^.Joel.^.Amos.^.fc-- 
ce dies vcnimt , dicit Domims , & compnhendet ara- 
tor meffnrem^ & calcator hvx mittentem femen^ & 
pHUbunt montes dulcedinem : prJEdixerat autcm paulo 
antca : In die illa fufcitabo tabernaculum David^ quod 
CcndJtiV- cecidit, Sedifiifenfucarnis dcccpti funt.Rcgnumenim 
*eoB. •^^^'^ ' &felicitas perillumpromiiTa, noncaduca& 
iraju materialis inteiligenda efi, fed fpiritualis &a:terna: 
4*0}, promiffa funt cnim nobis pcr Chriitumcabona, quibus 
nonpoffijntefTealiquameliora: qusque falutcmvcram 
hominibusafferunt, &cun£lis mortalibus sque poiTunt 
efTe communia : hujufmodi autem proprietatcs non pof- 
fijnt convenire temporalibus bonis, ied fpiritualibus, 
& aeternis . Deinde , idcm Mcflias aliis prophctarum 
oraculis defcribitur , pauper, humilis,&virdolorum, 
& fciens infirmitatem. Signum ci\ igitur, abundan- 
tiambonorumpcripfumfuturam, non carnaliter, fed 
fpiritualiter inteiligendam effe , ut refte Hier. fa^pc do- 
cet fuperProphetas , & Aug. lib.de fpiritu& litcra. 

Hincfecundoerrant Judii , multa, qusdc advcntu 
MeiTise metaphorice dic\a funt, juxta corticcm litcrx 
intelligentes , quse cumillomodo implctanon videant 
inChriiio, offenduntur . Excmplumcfiapudlfai.c! i. 
Habitabit lupus cum agno , cr yardns c^m hcedo accu- 
babit ^ vitulus (jr leo , ovis /imul mornbuntur , puer 
parvulus minabit eos , &c. Qnx omnia dc fcris & anima- 
Jibusbrutis ad litcramintelligunt . Aliud excmplum 
efilfai. 2. Et crit in novijfrmis diehus [>r<tpar,'tus mons 
i ' domus Domini in vcrtice montium . Unde ecllig'jnt in 
dicbusMcff.xJcrololymitanumtcmplum, &montcm 
illum, inquo fundatum erat, fupraomncs montcscffe 
altius elcvandum, utGalat. fupra refert. Similiafunt 
multa de bonis , & libertate per Mefriam promiffis: 
quia, faepc fub metaphora materialium rerum , fpiri- 
talcspromittuntur: ipfi vero litera:, qusocciditinha:- 
rentcs, fpiritum occidunt. Hunc crrorcm JudiEorum 
late pcrfcquiturOrijc. lib.^.Periar. cap. 2. a principio, 
ubi optimis exemplis utitur ad ilios convincendos . 
Idem hom. 2. in Gen- fctpe Eufeb. libris de demonft. 
fpecialiter. lib. j, cap. 8. 

Tertio denique errant Juda?i non diriinguentesduos 
Meffiaradventus, alium adfalvandum , aliumadjudi- 
candum, illumin humilitate, huncin gloria, &ma- 
jefiate. Hinc enim faftum eft, utin conciliandis ora- 
culisdeadventuMcflis multum laborcnt , & cxitum 
non invcniant: cum qua;dam pra'diccnt illum vcnturum 
pauperem, & humilem; alia vero vcnturum in claritate , 
& ma;.citatc. Quo fadum cll , ut quidam corum duos jam 
fing3ntMcfrias,aliumpaupercm,aiiumdivitcm, quod 
Tudyis. vanum & fiftitium eit, & fcriptura; apertercpugnans. 

Hincetiam facile cxpcdiuntur qusdam, quaenobisob- 
jiciunt non effe inChriito impleta , ut cft iilud dc Gog & 
Magog.Ezech. 38. &illud Malach.^. Ecce ego mirtara 
vobis E'ia^ Prephetam, ante quarn ve77i.it dies Domini 
tK.:gnus, & horribilts . Namharc&fimiliamanifeilcde 
ultimo Judicii die intelliguntur.Notarunt hanc radicem 
Judaicce ca;citatisTcrtul. in Apologet.adverfus gcntes, 
cap.2i.&Cyprian. lib. dc idolorum vanitate vcrius fi»- 
rcm . Iren.lib.4. cap.5;6.0rigen. lib.i. contraCelfum , 
^on longc a finc . Analt. Ny icn. lib. de qusitionibus fa- 
crae icriptura', q. ^i.&RabbiSamucl in epilLdeadven- 
tu Mcffi» cap. 9. & I o. tom. 5. Bibliothccs . 

Tandcm ob;iciun t nobi'; Judsi,quia in Scriptura dici- 
tur Mcifias vcnturus noviirimis dicbus, id clt, in finc mu- 
dimos autc dicimus multo antc vcniffc, (cd hanc locutio- 
ncm explicabimus conimodius infra Dilput.^. dubio.». 
Ha;ccrgo(ufficiant depriori principio, quod contraju- 
da'o.s probandum fumpfimus . Plura viJcri polfunt in 
Tcrtul Cypr.Grcgc)r.Ny(cn.Chry(oit.Augufi.& Juliano 
Avchicpil. Tolct. libris , vel rationibus contra Judxos . 
D I S P U T A T I O 11. 
In quatuor Scclioncs dillributa. 
Chriftum ejle vcrum DeHm,& Hominem,contra infideles. 

TRiplcx cfi Infidclium gcnus , Hjereticorum , Judaro- 
rum,&i'ar,-iiiorum . Hoc igitur lococuntr.i Ha'rc- 
ti(;0Sj& Juda.'os,qui6criptur;isaliqua3admitmiif,potif- 



S E C T. I. 

fimiidifiHitandueft. Paganosenimdcniyficrio fupcrna- 
turali, necratione vincerc poiTumus , nf-c aui^oritaie di- 
vina,quaipfi non admittunt.Undc Irci;.lib.4.contra Hf - 
ref c. 41. propterca cxiftim.at dixiffcPaul. Plus omnibus 
/<z^o>-^z//:quiacumcffctgcntium Apofiolu3,quiScriptu- 
ras non admittebant , Chrifium cffe Dcum , & hominem 
difficilius perfuaderi poterant . Poffemus a. rationcs illas 
hoc loco congercre, quibushx vcritates crcdibilcsevi- 
denterofienduntur,&fccundum rectam rationem,&pru- 
dcntiamomninocredendaj. Sed hxc generalia funttoii 
Chriiliana; fidei,quaproptcr ne materias confundamus,in 
traitatum dc fidc illa nobis rejicicnda funt.Unum hoc lo- 
co folum .id notabo , prophctras , fcilicet , omnes , quibus 
myfieriaChrifiitantoantcapracdicla funt, &nuncccr- Arsumf- 
nunturimpleta, manifefium argumentum efie non folQ p"opi,e* 
contra Juda-os,fed etiam contra Paganos, ut fateri cogan- ti» comr» 
tur omnino credibilc , imo credendum effe , hanc fidcm a ''*S»'>c« . 
Dco cffc profedaiTi,quia ncc iubtcrfugcrc poffunt negan- 
do librosjin quibus ill;? prophetix contincntur, antiquio- 
reseffe, quamChiifiianorum noiTien:ncc poifjnt lufpi- 
cari 3 nobis fuiffe conficlos , cum evidcnter conilet a Ju- 
dxisnosiilos rcccpiffc, &hoc ipiurn non folumjud^i, 
icdctiamgentcs nobilcum fatcantur.UrgetcIcgantcrlo- 
cum hunc Aug.Iib. 1 8.dccivit.c.4o.& Hiero.fuperc.i($. 
Kai. & Thcodor.oratione i o.dc pro vidcntia. Omiffis er- 
go ^"'aganis contra alios Infidclcs brcviter agemus. 
S E C T I O I. 
Oftcnditur Chri(Ium effe verum hominem . 

PRimum omnium, Mciliam promiffum futurum fuiffc Tefllmo- 
vcrum homincm, non cfi,quod probcmus contra Ju- 
dxos :nihilenimcertiusabhominibus illiscxiltimatum chr"^,^' 
cfi,quippeomncs (upradiilxprophctixcvidcntcrhocco- vero lio- 
tinent,&omncs aUa", in qr.ibusdiciturMcffiasfiliusDa- 
vid, dc (emine Abrah:r, cx fcmore Jacob , & alia; fimiles : 
ac dcniquc verba illa Moyiis Dcut. 1 8.cxprc(sa 'lunt.Pre- 
[ihetam de gcnte tua , & de fratrihus tuis , ficutme,fu- 
fcitabit tibi Dominus , &c. Qucniam vero nonnulli H?- 
rctici,utManichffi,&aIii,quos infraq.2.referemus,hoc 
ncgare audcnt, brcvilfimc cx Evangelio demonfirandum 
eit. Aitcnim Chrifius Joan. 8. Queeritis me interfictre , 
homir.em, qui vcritatem vobis locutus fum. Et ibidcm fd 
nominat filium hominis : &f£pe aliis . Et c.^.cicusdi- 
xit: Iilc homo, qy>i dicitur jefus, lurum fccit: qucm pofiea 
non correxit Dominus , lcd ultcrius pctiit ab illo , ut cre- 
dcret, fe efse filium Dei. Et c. 10. Judxi diccbant . De ho- 
no opere non lapid.xmns te : fed quia tu , horno cwn Jis y 
facis te ipfum Deum.ChnAvi^ vcroprimum admittcns, 
fc nihilominus Deum cise , & rcftc apucllari confirmat . 
Undc Ccnturioa Dco illuminatus Marc. i <i.z'n:rere hic 
homo fi lius Dci erat : & Joan. 1 1 . & 1 8. Caiphas dedit 
confilium : E.xpedit , ut unus mjriaiur homo , <^c. 
quod dixifse fpiritu Prophetico, imo infiin£IuSpiritus 
laniti Evangcliita declarat, cum fubdit: lUumhom- 
nem cffe Je/um, qui moriturus erat pro geiuc , c^c.Et 
Joan.i.& A3:or.2. Vir appellatur. Et ficquentia funt 
talia telHmonia, quxvere, & propricc(scintcIligen- 
da tam certum eft, quam ccrtum noltram ndem efsc 
crcdibiiem, & ccrtam: nam fi in rehus,quK ad fidei 
tundamentumfpeitant, ambi.gue, &pcrraetaphoras, 
vcl iccundumapp.irentiamfcripturaloqueretiu', omnia 
ciscnt ambigua, &incerta, talfiique intcrprctationi- 
bus expofita. Dcinde id convincit multitudo tcfiimo- 
niorum, & fermo ipfc hiltoricus, cujus fynccra vcri- 
tasaliumicnfumnonpermittit. Unde eam obcaufam 
narratur Chrilti origo fecundum carncm , conccpfio 
ejus, &nativitas: dicitur filius Virginis , comcdere, 
ambularc, obcdire, loqui, nicri, &.a!ia, quse , vcl 
f alia (unt , vel tantum in verum homincm conveniunt . 
Dcniquc finis ip(e Rcdemptionis hoc iatis convincit: 
quo argumcnto paffimutuntur patres, namfinonefset 
verus homo , nec cxcmplum attulifsct , ncc reme- 
dium . Undc tandera optimuslocus efi adRom. 5. Si- 
cut per unum hominem , (Tf. &infra : multo ma^isgra^ 
tia Dei in gratia unius hominis Je/u Chri/}i , Tamer- 
go vcrus homb Chrifius , quam vcrus homo Adam . 

Nec contra vcritatem hanc aliquid pofsunt hsre- 
tici nobis objicerc, nifiquod hinc fieri videtur, Chri- 
itum non etse verum Dcum , quia rcpugnat verum 
honjincin fimul e(se vcrum Dcum ; dequojamagen- 
dum g.t , 

SE- 



D I 3r u T. II. 

S E C T I O 11. 

Qftenditur Chrifium ejfe verum Deum contra htretkos . 

EX princjpip poCto , Chriftum fcilicet efTe verum ho- 
rainern, mulu h^reticorum ipfum verum Deum 
'* • ■■ «^e n.egaverunt : ut Carpocrat. Cherint. Ebion, Bafil.& 

• ^pmnes antiqui ha»retici , quorummetninjtlren.lib.i.c. 
24.&fequen.Tert.lib.depraefcript. hsret. circafinern, 
Eplp.hseref.zy. & feq. Aug. hsref.fi. & feq.Theod. lib. i . 
/de haeret.fabul.circa fin. & Eufe.lib.3 . hift.c.27. & 28. & 

lib.^.c.S. & 22.Niceph.lib.4.c.2. & quos poftea fecuti 
funt Theodotiani a Theodoto , vel Theodotione deri va- 
ti, utpatetexEpiph.hsref 54.Auguft.hsEref 3^. Nice- 
pho.lib.4.c.20. & 2 1 . Hoc denique imitati funt Paul.§a- 
mofa.Photin.Artenion. & alii , ut videre eft jn Epiphan. 
hsref (5 5 . & 7 1 . Aug.hsref 44. & 4 5 .Niceph.lib. 6.c.z-j. 
Eufeb. lib. i . c.28. de quibus videri poteft Prateol. fub eq- 
rum nominibusjSander.lib.^.de vifib.monarch. h«ref.8. 

• i^.&aliis, Cartr, verb.Chriftus. Imef. i.qui nonfatis 
conveniunt jn t emporibus , & fuccefTipnibus horum hse- 
reticorum defcribendis,quod pr?teribo,quia nihil ad cau- 
famrefert. Ergocontra hosetiamChriftumeffeverum 
Peumoflendami4S,&primo producam tefiimoniaScri- 
ptur£e facrse , in quibus, quod alicubi tribuitur vero Deo , 
alibiafTeriturdeChrifiQhomine. Primum, Pfal.67.de 
Deodicitur: Afcendifti in altHm ^ erc. quod de Chrifto 
homine exponitur ad Eph.^.Secundo Ifai.d.de vero Deo 

"dicitur: Fidi Dominttmfedentem: quoddeChrilloex- 
■ ponitur Joan. 12.TertioIfai.40. prttcurfqr prardicitur 
paraturus viam Deo, quoddeChriflo etiamexpqnitur 
Matth.^.Joan. { . Qu.ixtQlia.i.^^^.Mihi curvabitur omue 
Zenu, quod applicatur Chrifio ad Rom. 14. Quinto, 
Nu.2i. populusmurmurat contra verumDcum: &ta- 
men Paul. I . Corin. I o. dici t eam murmura tionem fuifTe 
contraChriftum. E>enique Exod. 20. Deus verusdicj- 
tureducere populum dejEgypto: &tamcn Judas Apo- 
' -ftolus inTua Canonica id feciffe dicit JefumChriftum 
Dominum noftrum : quemetiamait, peccantibus An- 
gelis non pepercifTe. 

• Aliud documentum huic non diflTimile potcfl fumi ex 
aliis facrseScriptura; locis, inquibusvel ipfcmetChri- 
•ftusdefeipfo,tamquamdeveroDeo,loquitur, velalii 
de ipfo loquentes, quK Dei proprja funt, eidem tribuunt . 
Primo enim Joa. 8. loquens hic homo Chriftus de fe ait ; 
yintequam ^kraham fieret,eio fum:)8cc.2.Ego.^& pater 
nnumfiimus . Etc. 20.euniadoransTho.dixit; Domi- 
nusmeus., & Deusmeus ; quam confeflionem Chriftus 
ipfe probavit dicens , ex vera fide profedam effe. 2. de 
eodemChrifto Paul. loqucns adColof, j. ait: Quieft 
imago Dei invifibilis primogeKitus omniscreaturit , crr. 
Et ftatim c. 2. In eo habitat ylenitudo divinitatis carpO' 
' raliter . Et ad Rom. i . De jilio fuo , quifaSlus efl ei ex 
femine Davidfecundum carnem . Et c. 9. Ex luibus efl 
Chriftus fecundu,m carnem , qui eft Dfusfuper omnia be- 
nediSius . Et totum c. i . & 2. ad Hebr. hanc veritatem 
confirmat . Tertio. i . Joan. 5 . Jefus Chriihis ex Deo na- 
tusdicitur, &infineconcluditur: fjic eftverus Deus. 
Et Apoc.^.idemChrillus effedicitur: Quieft^&qui 
erit , & qui venturus eft . Denique omnia tcftimonia 
Evangelii, & novi telUmenti , in quibus Ghrillus dicjtur 
Deus,& filius Dei verus, ac naturalis, hoc iplum. convin- 
cunt : fed hic in materia de Trinit. latius expcnduntur . 
Nobisilludunicum fufficit, quod pra;cipuum hujus ma- 
teria; fundamentum efi , fcilicet Joan. i .ubi dicitur, Ver- 
bum carofa^ium f/^^quod Verbuni, paulo antea Deus ap- 
Fefelli. pellabatur.Nec permittendils eH; error Erafmi, qui negat 
tur eipii- inde probari Verbum efTe Deum,quoniamcumpriusdi- 
Srjimi , citur VerbumelTcapud Deum, additurinGrscoarticu- 
hiselevansligniricationem, utdenoteturfignificari ve- 
rus Deus : ac li Latine dicatur , Verbum erat apud ipfum 
Deum : deinde vero , cum Verbuni dicitur Deus , tollitur 
ari iculusjled hoc nullius momenti ell jtum quia non ubi- 
cumque efi fermo de vero Deo , ponitur ille articulus ^ ut 
patet inferius eodem capite, cum dicitur: Deum nemo vi- 
dit unquam,vs\,Fuit homo mijfus a i)fo:tumetiara,quia 
aHis locis , cum diciturChrillus Deus , additur articulus , 
ut J oan. 20. ad Rom.' 9. tiim denique , quia illomet loco 
nonelt fadarepetitio articuli , nevideretur fermoefTe 
deeademperfona , cum dicitur Verbumefle apud Deum, 



S £ C T. II. E T III. I 5 

& effe Deus : cum tamen in priori loco fit fermo de pa- 
tre, apudquem diciturfemper fuilTe filius feu Verbum . 
Exhisergo fatiscontra hsreticos convincitur, quam- 
quam Chriftus fit verus homo , fimul tamcn efTc vcrum 
Deurp; fed oportet hocipfumetiamcontra Judaeosde- 
monflrare : quod recle fiet, fi McITiam promifTum in ve- 
teri teflamento, fore verum Deum , ex eodem oflcn- 
damus. Oltenfonamque MefTiamefTeChriftum ,qucm 
ipfifatenturfuiffeverum hominem, aperteconcluditur 
eumdem etiam effc verum Deum . 

S E C T I o\ III. 

Oftenditur Aiejftam effe vcrum Deum contrajudttos . 

l)Aulusad Hebr. i.ex variis Pfal. teftimoniishoc con- ExrJic-a. 
1 firmat: ut.efl illud ?^3.\.2.F iliusmeus es tu, ego hodie 
genui te: namineoPfal.fermonemeffedeMefriaadhuc 
Hebraej non ignorabant, ut refert Galatin. lib.^. c.7. & 
Paul. ad Hebr. fcribens : & Aftor. 1 3 . concionera habens 
Antiochi? inSynagoga Hebr?orum,iIIo in hoc fenfuuti- 
tur:quod nonfeciffet, nifiipfosHebrarositafentirefatis 
intclligcrct. Et Act.4. hic fenfus ponitur,ut coramunis & 
vulgans i n tot a Ecclefia. Et quidem fi refte verba ponde- 
rentur prsfertim verfus finem Pfalrai,evidens eil, nifi 
Mc.Tii', cuiquam aptari non polTe : elt ergo MefTias , qui 
Ioquiturdicens;£^(7<i!<rfW confiitutusfum Rexab eofu- 
per Sioa montem faniltimejui . Et quoniara hoc regnum 
temporale non eft, fed fpirituale,fubdit ih.t\ir\:pradicans 
priccepium ej»s: additquedcinds: Dominus dixit adme ^ 
Filius meus es tu : utique verus & naturalis , & nqn tan- 
tum per adoptionem , vel participationera , u t patet tui^n 
ex proprietate vocis, turaex fingulari Iqquendj modo: 
filius meus tu : quafi diceret : alii funt filii improprio , & 
iraperfe6to modo: tuaurem fpecialiterfilius raeuspro- 
prius, &naturaiis. Dequoetiara ibiderainterpretatur 
Paul. illud 2. Reg. 7. Ego ero iili in p^trem , dr ipfe erit 
mihi in fliHm; cui refpondet illud Pfal.88. /pfe invocabie 
me,paiermeuses tu . Hcec.enira prxcipuedicebanturde 
Cluirto , ut fubjunfta verba declarant : £^t ego primogeni- 
tum ponam il ium , excelfum pra Regibus terr<e ^c^ponaifi 
in faculum fteculi femen ejus , CT thronum ejns ficut dies 
coeli . Et illud ; Semen ejus in aternum mjinebit , Et illud : 
Fidelis erit domus tua , cr regnum tuum , ufque in ater- 
mm aute faciem meam . Wxc enira & fimilia de regno 
David pra;difta efTe non poffunt , nec de temporali qui- 
dem ejus regno, nec de alio, quim de Chrifto , vera cfTe , 
quod etiam Hebrsos omnes intellexifTe fatis fignifica- 
tumeft Mar, 1 1. quandqGhriftoacGlamabant;\gf;7f- 
di5lus, qui venitin npmine Domni, CT; Benedi^usj quod 
vcnit regnum Patris nafiri D-tvid.Sicut ergo hsc omnia 
propter MefTiam di£la intelljguntur, ita etiam ipfe 
efi , de quo fingulariter Pater dicit : Filiusmeus es tu , 
egohodic gcnui ce . Quo poileriori verbp seterna gene- 
ratiofignificatur , utmuItiPatresexponunti quia licet 
Paul. Aft. 13. de rcfurredtione Chrifii expUcet hunc 
locum, alii fandi de temporaliexmatre generatione, 
oranes taraen hosfenfus literaarapleflitur: cumidera 
fecundum divinam naturam ab ceterno genitus , fecun- 
dum humanam in tempore procreatus fuerit , ac a mor- 
tuis excitatus . 

Declarant deinde Meffis divinitatem verbaineo- Expiici- 
dem Plal. fubjunda fecundum Hebraicam veritatem: tur locut 
ubinos legimus ; Apprehendite difciplmam y Hebraea 
habent , Ofculamini filium , cujus phrafis vira Hebrsi 
hocexei^nplo declarant. Itaeniraintelligiturfe gerere 
seternus Pater , ficut Rex , qui cum cfTet iratus civitati , 
eumquefiliusprccibus placaffet, civibus volentibusfibi 
gratias agere,refponderet; Mihigratias agitis, imo agi- 
tefiliomeo. Talc efl enim,quod hocloco dicitPater: 
Ofculaminifilium, ideft, adorateeum, eique gratias 
agite.AdditdeindePauI.idPfalm. 44. tS" Z)f«^, ^ 
in feculum feculi; Firga <eq'Utatis virga regni tui^dilext- i^^^ilcat 
fti juftttiam,Cr odift{iniquitatem,propterea unxit teDeus PUl. ^4. 
Deus tuus , CTc Unde manifefleeumdemvocatDcum 
jeternum, quidilexit juftitiam, &odiohabuitiniquita- 
tem, &un6tuselloleolxtitia! pnT participibusfuis; qux 
duo non poffunt convenire nifiuni , &eidem, quifimul 
Deus, & homo fit . Et ideo non polfunt hxc deSalomone 
intelligi,ut Juda^ivolunt; fed deMelTia , cujusTypus& 

fionr.i 



i6 



D ( s r u r. i(. 



^iir Ipcui 



jfigura Salomon fuit. Unde paraphrafis Chaldaica Mcf- 
fis nomen cxpreffum habet , dicens . Et tu Rex MejfiA 
cilexiftl iuflitiam ^ cyf. Adjungit praetcrea Paul. tcfti- 
mon.ex Plal. i o i . Initio tu, pomine, tcrramfHndafti,& 
opera tnanuum tuarum funt cali : loquebaturenim ( ut 
Pauius indicat ) David in co Pfal. ad Meirian? , feuad 
filium Dei, cujus incarnationcmoptabat, cum dicebat. 
Tu exurgens Dominemifereheris Sion , quia venit tem- 
pus tniferendi ejus . Unde eidera locjuens dicit : Initio tu 
Dcmine terram fundafii . Et ad eumdem modum dc 
/Chriilo explicatillud Pfal. c?(5. Et adorent cum omnis 
Angeli e]us . Indectiam ejus divinitatem nabiliens, 
quam plane totus ille pfalmus cvidentcr pra'dicat, fi ad 
Chriltum referatur, ut Paui.vuit. DcniqucPfal.109.ha- 
bentur vcrba illa : Dixit Dominus Domino meo , fcde a 
dextrismeis qus de fe ipfo Chriflus interpFeratus cd: 
Matt.az. indicans fignificatam cfTc in iilis divinitatcm 
fuam , quoniam David Dominum fuuii^ vocat eurji , 
qucm filium fuum futurum eflTe fperabat . Et Paui. cx 
eifdcm concludit Chrifium cffe Angelis fuperiorem , 
quod ad dcxteram Dei federc dicitur , & paraphrafis 
Chaldaica ,ut Gaiatinus refcrt Iib.^.c.^. tranfiulit, Di- 
xit Dominus Vcrbo iuo . Et antiqui Hebr.ri omnes in- 
teliexerunt illum Dominum , adquerr] Dominus lo- 
quitur , cum inquit Sede a dextris meis , cife •Meffiarn, 
dc quoinferius fubdit , Ex utero ante iuciferum genui 
/e, quibus verbis aterna generatio defcriptaefi. Efi^ 
€Ego Meffias verbum Dci , & Dpus ex Deo genitus . 

Secundo principaliter probatur ha;e vcritas teflimo- 
niis Ifai. Proph. qu^ tam multa funt , ut non poffint 
omnia fine prolixitate congcri , quxdam ergo brcvitor 
indicabo. Primum fit cx c.9. Parvulus natuscft nobis,& 
filius datus efi nobis , &fa5ius eji principatus ejns fuj^er 
huwerum ejuSjO" vocabitur nomen ejus admirabilis, con- 
filiarius, Dcus^fortis , Patcr futuri faculi ^Princeppa- 
cis , multiflicabi'ur ejus imperium , & pacis ejus noo erit 
fmisf <& fuferfolium Davidfedcbit in fimpiternum.Qui 
loctis cfi fatis cxpreffus , licpt qujdam Hebrari ad Eze- 
chiam illum detorqueant, fcd facile convincuntur. Cur 
cnim dicctur Ezcchias pater futuri fiEcuIi?aut quomodo 
dicctur princeps pacis , cujus non erit finis , cum multa 
bellagcflbritcBm AffyriisP aut quomodo regnum cjus 
fcmpiternum fuit, quod paulo polt a Babyloniis diifipa- 
tum eft? unde Chaldaica cxpreifum ctiam habet hic, no- 
men Meffice . Sed dicunt alii nomcn Dei hoc loco non 
proprie fumi, fcd nomcn Hebraicum propriumeft Dei . 
Septuaginta ctiam ita verterunt , atque in Scriptura ap- 
peiiatio Dei fimplicitcr ,& ablolutc finc ulio addito di- 
minucnte non tribuitur nifi vcro Dco, & prsfertim 
conjunfta cum appcliatione Fortis , & cum aiiis , qua 
fignjficant majefiatem . Urgent bene hoc tefiimonium 
Eufeb. iib.7. de dcmonfi. cap.4. & iib.9. cap.8. Chryfo- 
fiomus hom. 5. de incomprehenfibili Dei natura , 
Sccundum tcfiimoniurri fit ex c.55. Deusipfcveniet, 
t r' iccui ^ falviibit nos , tunc apcrienturoculi c<ecorumy drc. cx 
i'> tc.ij, quoconfiat Dcum illum vcnturum ad falvandos nos , 
clfc Mcfliam,cujas etiam funt propria figna ilia& mira- 
cula, qv.x ibi prxdicuntur , ut fupra diximus . Ncc ullus 
pra?tcr Chrifium illa perfecit , nequcea Judari abalio, 
quam a Mcffia poffunt expec\are,cum ncc ante Ilaiam, 
ncc pofi illum , prophctarum ullus talia figna operatus 
fit;fcrmonem vcro ibi elfc de veroDco,conltat & cx ab- 
fbluta appeiiatione, ut dixi, & cx articulo, Dcusipfe, & 
cx verbis,qux ^tvxccKtmnvJpfividcbuxitgloriam l)omir 
ri,(fr dccorem Dcinoftri, (jrc, & ita hoc loco fa:pc patres 
iituntur. Athan. lib. dc incarnat. Vcrbi , fatis polt me^ 
dium,& aiio lib.dc humanitate alTumpta in fine, Non 
fiuncius , inquit , non legatus,fedipfe Deus, idcm iib. de 
communi clfeniia Patria & Filii.Cypri.iib.2.contra Ju- 
dxosc.y.Ircn.Hb.j.c.zz.Eufcb.lib.d. dc dcmonllr.c.21. 

Tertium tefiimoniumfit Ifai.45.//u«'f/? Deus,(frnon 
(fi Deus abfque le , vere tues Deus abfconditus , Dcus 
Jfrael Salvator\[ir:rm'ilcva.t iutcr(\,Httc dicit Dominus, 
ut intclligatur in aliis citatis vcrbis non loqui prophc- 
t4m ad Dcum pcr apollroplicm , vcl admirationem, fcd 
loqui patrem ad Chri!ium,quod clarius fignificaruntScT 
piuaginta,.idder,do caufalcm notam.Dixcrat cnim prius 
Pcns ad lAciX.WA^Tranfibunt.id :e,cr adorabunt ie,0' 
in l( orabunt j & '.ilxlit: Quia i>i ic cfi Dcus ,0" non eft 
Dtus^r^ter ifp. illa Jocutio,//; ;f ^y? Z^W^jChriflQ pry^ 



t:ir JoMl 
Jcr(in. 
Cip J|, 



"■r lu(i I 



Sect. III. 

pnifnmc accommodatur,vclquiaDeuspat£-i-cfl in filio, 
ut cxpofuit Ambrof iib. i.dc fide c.2.& Epiphan. cpntra 
iijeref c. 57. & Arlian.oratione in '\di.Omnta mihi traiita 
funt a Patre meo ; vel quia in ChriiH humanitate efi di- 
vina perfona, ut expofuit efiam Epiph. fupra , & Cyril. 
lib. I . in Joann.c. 1 5. Refte ctiam dicitur fiUo : Non eji 
Deus abfque rf:propt£r unitatcm naturse, quia nec pater 
cfi: Dcus abfque fiiio , nec £fi aiius Deus a filio , ut 
cxpoluit Nazian. orat.49. verfus finem; & Hieron. ibi , 
quiaddit merito Chrifium vocari etiam ablconditum 
Deum, propter affumpta: humanitatisfacramentum:& 
Deum Ifraci Saivatorera., quod interpretatur Jcfus ; &. 
ita cxpofuit hunc locum Tertull.contra Praxeam.c. 1 5. 
Ei.ifcb.l!b.5.deDemonrt.c.4.&Hilar.lib.4.deTrin.circa 
finem,ubi dicit Paulum imitatum fuilfe hunc locum Ifai. 
cum d'ix'it:EraiDeus inChrifto, mundH reconcilians ftli, 
Quartun) tefiimoniumfit ex codem Prophetac. 52. 
ulsi prius vcrum ipfum Deum fic loqucntcm facit : Efac 
dicit Dominus Deus,in J£gyptum defccndit populus mcfss 
in principio,&c.&:'in(T3. [uhdit: Ego ijfcqni loqH(bar,ccce 
adfhm. Idem crgoDeus, qui antca perProphecas loquc- 
batur, quem popuius Ifrael colcbat, poftea per incarna- 
tionem apparuit . Ut enim inteiligatur fermoncm cffe 
de prxfcnlia Dei per incarnationcm,& adventum Mel- 
fi.-e , lubflit Propheta : Quampulchri fuper montespedes 
Eva*}geliz.4Mtis pace7i,annu>itiantis bona.Et infra:Co;2- 
folatus efl Domims populum fuum , redcmit Jcrufaiem , 
paravit Dominus bracbium fantlum fuum in oculis 
pmniumgcntium : & videbunt omnes fiijcs tcrra falutare 
Dci noftri. Ponderavit hunc locum Sotcr. Papa epill. i. 
dccrctali. Chryfofi.hom.5. in Marc.Cyril.lib. de ir.car- 
natione Unigenit.c.2. Euieb.lib.(5. dc demonfi. c.24. & 
optime Tertui. lib. 4. contra Marcionem cap.13, 

Tertio principaliter c.-;}crem. c.23. Hk efinomen , 
quod vocabunt eum , Dotr.inus jufius nojler : ubi habetur 
nomcn Tctragrammaton,quod eil proprium Dei,&ma- 
nifclle cd fcrmo de Melfia , ut ctiam Hcbrxi eonfiten- 
f ur , & bcne Hieron. cxponit, Et fimilia vcrba habcntur 
e.5 :;. quamquam in ea ici^ione aliqua varictas fit . He- 
brai cnim lcgunt . Hoc cll nomen , quod vocabit cum » 
Dominus juftus nofier . Tamen prior ie£tio frequentior 
cfi, & in Vulgata , & apudSeptuaginta , & Chaideum : 
& eii: textui magis confcntanea in c. 1:;. qbi nulla repe^ 
ritur varietas.Ac denique admifla illa lcilio trahi potcll 
in cumdem fcnfum, fcilicet: Salvabitur Juda, & Ifrael, 
& Dominus jultus nofier hoc nominc vocabit eam: fci? 
licet falvatam , & redcmptam : illc autem Dominus ju-. 
fiusnofier, Mclfias efi vcntufus ad iliam liberandam . 

Confirmatur ex Baruch.3, PJic eft Deus nofier, ulqut 
ad illud : Etcurif jfor/finibasconverfatus tfl : ubi aperte 
loquitur de vcro Deo Ifrael,qui legcm dedit populo fuoj 
quem poilea dicit cumhominibusconvcrfatum,fciliceE, 
liominem faflum. Nam nifiaQ hac fpeciali apparitionc 
loquerctur, fed de alia forte , qux mediis Angciis fieri 
fblct in Gorporibus alfumptis , vcl per folam imagina- 
riam autfenfibilemreprcclentationcm, non uxccrcv.Pofi 
hxc in terris vifttseji: iriultQ cnim antc icgem datam 
fuerat iilo modo in tcrris vilits , & cum Abraham , Ja-' 
cob , & aliis fanilis hominibus converfatus : loquitur 
ergo de fingulari myllcrio incarnationis , ut re6le Na^ 
zian.orat.56. qus efi 4, dcThcologia tirc^ medium, & 
orat.39. non longe a fine. Cyprian. lib.2. ad Quirinuit?, 
C.6. Chryf homii.q, Chriftus fit Deus, & hom.5. de in- 
CQiTiprenfibili Dei natura. Eufeb.Iib.6.dedemonft.c.i9. 
Augult.i8, de civit. c. 33, Ladant. lib.4. dc vera relig. 
c.13. ubi alia etiam adducit teilimQnia, Verum efi, Ju- 
da'os non admittere hunc librniri Banjch in canone 
fcripturarum : nps autcm de fide fupponimus cfle ii- 
brum eanonicnm , quod alio loco probandum clt . 

Qitarto arguitur gx altis Praphetis ; prim.um tcfii- toeui 
monium fit px Z4ch.2. Hxcdicii DQminus exircituim ; 7-»ch»r, 
poji gloriam mifit meadgentfs, qtn fpoliavertint vos: 
&infr4." L,aud^t &U(arefiliaSion., quiaegovenio , 
& h^bitabo in wedio tui , 4it Dominus , & applicA^ 
hunturgentes mult<e ad Dominum die ///4 , & erunt mi- 
hi in popiilum, & habitdba in medio tui , & fcies , quia 
Dominus cxcrcituum mifit me ad te , \Jb'i Deus & Do- 
minus excrcituum miflus dicitur a Dco cxcrcituum , 
ad faivandas gcntes, & congrcgandam Ecclefiam cx 
J uda-is & gentjbijs , Eft frgo aiHTriis locus dg cIiYinitat? 

Mef- 



tur ioeet 



cap. 



r 



Q y s T. I. 

.MefTiJr: ut re£leibi Hicron.&Eiircb.lib.z.dedetnonn:. 
eap.2. demonrt. 1 8. & lib. 5. cap.2 5. & 26. lih.6. cap. 17, 
A|nbror.2. de fide cap.?. Auguit. 20.de Civir. cap.ult. 
Secundumtefi.imonium lltexcodem cap. 12. Effun- 
E«ptiM- dam/uperdomHmDavld, & fuper habitatoresjert^f^- 
J^JIy*' 2^. /fw//>m/«>w ^rii;/<c, (^r precum; <:fy a/j)icie>n ad mc , 
«htr.c.ii.quemconfixerunt . Ubi verus Deus eii: , qui loquitur,& 
promittitrcdatr.rumfpiritumruuiTi; & tamendicit fe 
efTc crucifigcndum, utbenccxponitCyprian.lib.2.con- 
traJuda^oscap.2o.&Eufeb.lib.8.dedcmonfi:.4. Auguii:, 
lib.20.de Civit.cap.^jo. 

Tertium fit cxeodem cap. 1 3. ubi in principio inquit: 
Etcritifjdieiila, dicit Dominus excrcitnhm, di/per' 
dnm nominaidolorum de tcrra . Et potka circa finem 
fubdit : Qhid funt plagie ifi<e in medio manuum tuarum ? 
&dicet: his plagatus/umin medioeorum, qui dilige^ 
hant me : quem locum notant ibi Hieronym. Rupcrt. & 
aliiexpofitores: &D.Thom. inidPfaliTi.21. Foderunt 
manus meas . 

^^'P°"'" Ultimum fumi potefl: ex Mich. 5. Et ex te egrcdictur 
Mioh. "^'^' Dux ( fermocll de Bcthlehem) quifit dor/iinatoriri 
ctp.uli. J/rael : ubi clare cft fcrmo de Chrilto , & Mefiia : ut et- 
iamPharifa^i Herodi refpondeFunt,Matth.i . & tamen 
de eodem fiatim fubdit ; Egre/sus ejus ab initio 4 diebus 
aternitatis: nimirum fecundumdivinitatem , &ster- 
nam generationem , ut elcganter ibi exponit Hieron.& 
Eufeb.lib.j.de deiTionll:.cap.4.di£lio cnim iila, ab iriitio, 
proprie difl^ , & praefertim conjuncla cum alia particu- 
la , a diebus itternitatisy fignificat exifientiam fine prin- 
cipio: ficutEcclcf.24..r^^i?7;V/a , cr a^rte/eculacreata 
/um. Adh^ec tefiimonia variismodis conanturrefpon- 
dere Judxi,{ed non oportct in eis confutandis immorari; 
tumquianihilafferunt verifimile, autprobabile: tum 
etiam, quia, ubi tot funt teitimonia Scripturarum , 
qu2 femutuojuvant, &cxplicant, omni.T., fimul con- 
fideranda, & proprietasverborum, quoadficri poffit, 
tcnenda efi , quibus obfervatis nullus tcrgi verfari pote- 
rit j nifi aperte velit veritati refifier^ . 

S E C T I O IV. 

Solvmlur objeniones . 

COntraveritatcmhanc objici poffuntin primisom- 
nia , qu.T contra vcram divinitatem verbi divini 
Arriani Iblcnt objiccre . Sed hxc cum in matcria de Tri- 
nitate proprium locum habeaat, non funt anobis per- 
tra£tanda. Deinde ilia ctiaraargumentaobjicipoflunt, 
quGe probare contcndunt , non poffe cumdem eife vcrum 
Deum, &hominem, &confcquentcr cum McfTias fit 
verus homo, non poflc ctiam cffc vcrum Dcum. Sed h?c 
attingunt myiierium ipfum incarnationis , ac cjus mo- 
dum : &ideo in quKfi:.2. relinquenda iunt . 

Unum ergo tantum video pofie objici a Judceis ex 
Jud«orO Deuter.i^.ubificdicitur: Prophetamde gcnte tua, & 
' de fratribus tuis,ficut me, fufcirabit tibi Dominus Dcns 
tuus: quemProplietamcifeChriflum interprctati iunt 
Petrus, &Stephan.Ador.4.&7.imoad eum locumvi- 
detur allufifreChriitus, cumdixit Joan. Sicredidtf- 
f etis Aioyfi , crederetis & mihi : de me enim illc fcripfit^ 
ut notavit Cyprian.lib. i .contra Judxos cap. 1 8. At vero 
ibiindicat MoyfesProph-^tam iilum non efiTc futurum 
Deum : tum quia dicit fibi futurum fimiicm , atquc adco 
purum hominem , ficut ipfe erat : tum maximcquia 
lubdit: IjjfHm audits y ut peiifiia Domino D£e tuo in 
Horeb y quando dixiffi , ultranon audiam vocem Do^ 
mini Dei mci : & ait Dominus , bene omnia f mt l ocuti, 
Prophetam fufcitabo eis fi;riilem tui , C^f.Ergo iile Pro- 
pheta non crat futurus Dominus Deus , nam populus 
petebat, nefibi Dominusloqueretur , acDeusadmit- 
tit j>otitionemdiccns, fe daturum Prophetam, & per 
ilium locuturum. RefpondcturexTertull.iib.^.contra 
Marcio. cap.22. & Ircn.lib.^.cap. 1 2.Ciem. Alex. lib. i . 
pjedago. cap. y.Jultin.q.ioi.adgentes, &Augufi. 16. 
contra Fault.cap. 1 5.& i8.ibi folumdiciProphetamii- 
lumfuturumfuifTe verum homincm , Prophetam, lc- 
gislatorem, & mediatorcm intcr hominesac Deum , 
& ita fimiiem Moyfi &innatura, &inofficioi non 
vcro oportet , ut in omnibus aiiis conditionibus iuturus 
efTetomninolimilis, ali^isnccfuiiTct Redemptor, nec 
Suarez. Tom. XVI. 



A R T IC. I. 

natus cx Virginc , nec in fimiiibus pcrfc£\ionibus Moy- 
fem lupcrafTct . Quamvis ergo ibi IVIoyfcs cxprclFe non 
doccat, Prophetam iilumfuturum Deum, quia rudis 
populus capax non erat tanti my iterii , non tamen hoc 
negat; namquodpolteafignificat, Deum per fc popu- 
lononcflfe iocuturura, fenius efl: non locuturum co 
modo, quo antea quafi perdivinitatem ipfam, & fi- 
gnis, acprodigiis iiiam indicantibus , fed locuturum 
humana vocc pcr humanam naturam , ex eorum genc- 
rcafiumptamj quo noqcxcluditur, quio iUe Prophe- 
ta, Deus iimulfuturus cilct, &verushomo. Ex his 
ergo fufficientcr oitcnfum reiinquitur contraomncs in- 
fidcles, incarnationismyllcrium efrc faftum , 

Q. U iE S T I O I. 

Pe convenientia Incarnationis in fex 
articulos divifa , 

C/rca prirnum , tria confidcranda occurrunt . Pri- 
mo quidem de convenientia Incarnatianis Chrifli, 
Secuiido de modo unionis Verbi incarnaii . Tertio.^ de 
his , quie confequnntur ad hanc unior.em . 

Circa primum quxriuitur fcx . 
Primo, Hirur/i convenipis fnerit Dcum incarnari . 
Secundo , utrum fuerit necefsArinrr^ ad re^arationem 

generis humani . 
Tcrtio , KtrumfinQnfuifsct pcccatum, Dens incarnatus 
fuifset . 

Quarto , utrum principalius fit incarnatns ad tollcn- 

dwn originale peccatum , quam aH^nale . 
Quinto , urruin convenitns fuerit Deum incarnari a, 

principio mundi . 
Sexto , utrum ejus incarnatio diff<:rri dcbucrit ufque />? 

fincm m(iridi , 

ARTICULUS I. 
a Utrum convcniens fucrit Dcum incarnari. 

AD p imumfic proccdrtur . Fidctur, quodnon fic- t-'^-*-l'' 
ric co ivcniens , Deum incarnari . Cum enim "^'^f^„^ff 
Dcus sib leterno fit ipfa efsentia bonitatis, fic optirnum c«p4o%9. 
cfi ipfum efse, ficut ab ^cternofuit : fed Dcus abdtcrno ^*'* 
fmt abfque omni came , Ergo convenient ij/mum efi , 2.^1.5. 
ipfumnonefsccarniumtum, Non ergofuitconvcnicns, & opof j. 
Deumincarnari. 

2 Prttterea. Outs funt in iniinitumdi(Iantia,iKCon- 
venienter jtiguntur : ficut inconveniens )uncti'.ra cfset., 
fi quis pingcret im.-iginem , in qua humuna capiti cervi.K 
jungcretur eqnina : fed Dcus & caro infinitum diflant , 
cum Deus fitfimplicijfmus, caro autcm maxime com- 
pofita, cfrpracipuc humana. Ergo inconveyiicns fuit , 
quod Deus carni uniretur hum^nj: . 

5 Praterea. Sic diflat corpus afummo Spiritu, fi- 
cut malitia a /umma bonitate . Sed omvino incoivc- 
nienscffet, quod Deus , qui efi fumma bonitas , mali- 
tiam affumeret . Ergo non fuit conveniens , quod/um- 
mhs Spiritus increatus corpus affumcrct . 

4 Prdterea. Inconveniens efi ut ani excedit ma- 
grta ^ continealurinminimo: cui ir/7minet cura ma- 
gnprum, adparva fe transferat . Sed Deum , quito- 
tius mundi curamgerit , totarcrum univcrfitas capere 
non fujficit . Ergo vidcrur inconveniens , quod intra 
corpujcuium vagientis inf inticc lateat , cuiparum puta- 
turu^.iverfitas : & tamdiu a fedibus fuis abfit ille Re- 
gnator , atque adunum corpufculum totiuscura mundi 
transferatur , ut Volufianus fcribit ad Anguftinum . * Ep.inoI 1. 

Scd contra, illud videtur effe cnnve^icniijfmum , ^"^ 
ut ptr vifibiiia monfircntur invifibilia Dci : ad hoc inter opjt 
enim totus mundus eflfa^lus, ut patet per Hltid ylpo- ra Aug. 
fioli Romanorum 1. Inuifibilia Dei per ea, quicfaEla 
/unt , inielleEia con/piciuntur : /e'd ficut Dama/cc- 
nus dicit in principio tertii libri . * Per incarnatio- 
nis myfler-um monjiratur fimui bonitas , (fr /apien- \\^„'^'f,^'^~ 
tia , & jufritja, & potentia Dei , velvirtns. Boni- i. iame^' 
tas quidem , quoniam non de/pexit proprii pla/matis 
infirmitatem. Jufiitia vero , qooniam homine vilio , 
non aiio,qHam homine fecit vinci tyrannHm,ncq<Ae vi eri- 
puit ex morte hominem. Sapientia vero,quoniam invenit 

B difficil- 



I 



i8 



Q_u A s T. L 



difficillimifretU decentijftmam folutionem. Poteniia ve- 
ro ftve firttij i'-jfi?}ita , quia nihil efi ma]us , qnam Deum 
fieri hommem . Ergv convertiens fuit Deitm incarnan . 
j.d.i.qi. b ^effondeodicendum.,quodunicuiq^ue reiconveniens 
& o'2*a t' 'fi '^'"'^ 5 ^"''^ compen' fihifecundwm rationem prop^-i^ 
ai.Et d 4. natur£ : ficut homi^^iiconvenien^ eft ratiocinari^ quia hoc 
q.i. a. t^i. (g^yg„ir jidi^ in quaniumeli rationalis fecundam natu- 
2]'"' ' ram fuam . Ipfa aurem natura Dei efl e^entia bonitatis^ 
utpatet per Dionyfium i .cap.de divinis nominilms.-^ f7«- 
• i.»med. de quicquii pertinet ad rationem ho^/i , convcniens efi 
illiui. Deo. Pertinet autem adrationcmhoni , v.t fe aliiscom- 
mu>licet,utpaietper Dionyftum ^.cap.de divinis nomi^ii- 
. bus . * Unde ad raiionem fummi boni pertinet , quod fum' 
•iprino " momodofecreaturxCi^mmu iicet : quodqu:demmaxime 
fitperhoc, quodnaturamcreatamficfibiconjungit , ut 
ma perfona fiat ex tribus,fciUcet, verho, anima, (cT car- 
ne: ficut dicit Auguflinus i^.deTrinitaie . ^Undema- 
lib.i|.c. nifeflumefi , quodconveniens fuit Deumincarnari . 
pro<:"ur» ^ -^^ primum ergo dicenium, quo d incarncitionis my- 
priii i^m. fierium non efi impletumptr hoc,quod Deus fit aliquo mo- 
j.Infri do afuo fiatuimmtitatus , inquo .tb aterno fuit , fed per 
Et |!d.i'* hoc,quodnovomodofecreatur4 u>iivit,velpotiuseamfi- 
]. bi. Efi autem convenieis, ut creatura ,qut f '.cundum ra^ 
tionemfuimutabilisefi, non femper eodem midefeha- 
beat. Et ideo ficut crentura i^^ceptt effe, cumprius non ef- 
fet,ita convenienter, cum orius non effet unita Deo in per- 
fena,po/imodum t ifuit unita . 

A Adjerundumdicendum,quoduniriDeoinunitate 
ferfon^,non fi^it conveniens carni huma nx, f '.cundti con- 
ditionem fu/e naturx, quia hoc erat fupra dignitate ipfius: 
? conveniens tamenDeo fecundum infinitam excellentiam 

i bonitatis e]u', ut fibieamuniret profalute humM^ . 

e yld tertiumdicendum,quodqH£lihet aliaconditio , 
fecundum quam creatura quacumque dijfert a creatore, a 
~^ Deifapientia efi infiitu ta,& ad Dei honitatem ordina- 

ta: Deusenimproptcrfiamhonitatem, cum fit increa- 
tus , immohilis O" incorporcus , pmduxit creaturas mohi- 
les & corporeas . Et fimiliter malum ptxnte a Dei jufiitia 
efi introdn[}um proptergloriam Dei : malum vero culp£ 
committitur per nceffum ab arte divin<t fapientia , 'ir ab 
ordine divina honitatis : & ideo Deo conveniens effe po- 
tuit affv.mere naturamcreatam , mutabilem , corpoream , 
(frpcenalitatifuhje[lam: non autemfuit ei conveniens 
ajfumere malum culpa . 

f Ad quartum dicendum,quodficut Augufiinus refpo- 
^?- dei in eviiio laad Volufianum *,non habet hoc Chrifiiana 
tn!u i«a. aoft>-ina, quoditafit Deustnfufnscarnt humanit ,»tcu- 
pr I ,ic p, yamg*ibernand.t univerfitatis vel deferueriti^el amife- 
ion..j.. Yit,vel adilludcorpufculumquaficontraUam tranftu.r- 
rifhomifHmti.tH ife fenfus,nihil nificorporea vaientiit 
In eidem cogitari . * Deus autem non mole ,fed virtute m tgnus efl : 
epid.aiiie unde mjgnitudQVirtuiis ejus , nuilas irt angu(io fentit 
^i.qiiujn - ^fjg^ijjias. Nonefi credibile , fiverbum hominis tran- 
fiens fimid auditur a rr.ultis , & i fingulis totum , quod 
verbum Dei permancns fiimul ubique fit totum . Unde 
nulluminconieniens feqiutur Deo incarnato . 

COMMENTARIUS. 

^Onvenienslate, &gencraliterrumptumidcm efle 
videtur,quocl bonum, quafignificatione quidquid 
eft pofl'ibile,eo mod,jquoell, poteit dici bonum,&con- 
venicns vel at"\u, fi rcipfa cxiltat , vel potcntia, fi folum 
quatcnus pofTibi !c clt, confiderctur; & hac fignihcatione 
idemcfiqucrrvTc ,an aliquidfitconvcniens ,& anpofTi- 
bilcfit, prxlertiminDeioperibus, aquonihil fieri po- 
tell ,quod bonum non fit .ft Scd non vidcturqua:rtio hxc 
deincarnatiouehoc fcnfi.i aD.Thoma& Theologisdi- 
fputari: hoccnimmodo Dcum airumcrc irraiionalcm 
naturam, vcl fimilia opera facere, poffct dici convcniens 
l^oc ipfo, quod impoffibile non fit. In propofito ergo 
propriusvidetur dici convenicnsid, quodcxpedit, & 
dctcf ,quodquc non folum fieri non repugnat, verum et- 
iamdivin i; fapicnti.T , &bonitati confcntancum elt : 
quomodonon dicctur conveniens Dcum ficri leoncm, 
quamqnam poffibile fit , atqucadco bonum, prout bo- 
num tumcntc convcrtitur . 
^ ,. .Scd tunt occurii dubium.quod aCaictan.pofitum eft, 

curD. 1 hom.quxluoncm,quv pnorcllc VKlcbatur,omi- 
fcrit, fcilitct an incarnatio poflibilis fit. Cujus rci dupi i- 
^cmtaulamrcddit. Altcracll, quialcicntialupponit 



c 



A R. T I c. I. 

^ uum fubjeftum efle : incarnatio autem bujus materiae 
fubjeiftumeiL AItera,quia probandoincarnationemeflTe 
convenientem, probavit elTe pofTibilcm . Neutra tamen 
videturfacerefatis;nonquidem prior, quiatiincfcien- 
tia fupponit fubjeftum elle, quando vel per fe notum clt, 
velinfuperiori fcientia demonflrafur: incarnationem 
autemefle, autefrepoffibilem, nequeeft perfe notum, 
nequedemonftratum, fedfolum creditum: oportuifTet 
ergohanc fidem&rationemejusexplicare . Thcologia 
enim, cum fit fuprema fapientia, non petit ab alia*ratio- 
ncm fubjecti fui, fed ipfamet illud fibi proponit, & prout 
poteft, juxta niateria; qualitatem illius rationem reddi t, 
propter quam caufam, licet totius Theologix fub;e£t;um. 
Deus fit , idem nihilominus D.Thom. i .p.q.2.quxfivit , 
an Deus fit. Et fere fimilem qufiHonem de Trini tate dif- 
feruit in q. 9 2.ar. i .Poflerior item ratio falfo vidctur fun- 
damentoniti,quia(ut ftatimoitendam)rario,qua D.Th. 
inhocart.uticur, nonprobat, feufupponit incarnatio- 
nem effe poffibilem , & , nifi id fupponatur , illodifcurfu 
nihil effici poflet . Exiftimo ergo ideo D. Thom. illam 
qua^Itionem pr2termififre,qua rationeoftendcre non po- 
tuitpoflibileefreDeumfieri hominem; poterat autem 
argumenta difTolvere , qux contra fidem hujus my fterii 
objicifolent, ut hocfaltem modo oftenderet illud non 
cffe, vel faltem nonprobariimpoiTibile. Quodquidem Soluiio. 
folvendoargumenta,quae in hoc articulo propofuit, cx 
parte fecit , ut videbimus : integram vero , & fuliorem de 
hac re difputationem merito hoc loco omiltendam pu- 
tavit,quia nondum explicata ratione , & intellefto mo- 
do hujus unionisinterDeum, &hominem, difficulta- 
tes,quxexilla nafcuntur, nequefatisintelligi poterant, 
nequedilucideexpediri: quodtamen poftea luo loco& 
tem.porc facilliir.e fiet . 

b. Probat igiturD.Thom.hocmyfteriumfuiflecon- 
vcnicns duplici ratione . Prior eit ex Ddmafcdefumpta 
lib. j.c. I .quia in hoc opere divina bonitss, fapientia, ju- 
ftitia, &omnipotentiainhOtefcuntexcellenti modo : 
quam rationem in fequentl difputatione latius expende- 
mus.Pofteriorrationititurinnatura, & perfectione di- 
vinsbonitatis :alitertam.en,quamaliafuperior: inilla 
enim cofideratur hoc opus, ut lupponit hominis lapfum, 
& ad mifericordiam pertinet . Quo pa£to oriri dicitur ex 
divina bonitate , qus non defpexit proprii plafmatis in- 
firmitatem:hic vero fundatur ratio in propria ratione ip- 
fius bonitatis,& confideratur hoc opus iolum,ut ad benc- 
ficentiam fpeftat^fumma rationis hasc ei^ . Ad rationem 
boni pertinet,ut fefe aliis communicef,ergo ad rationem 
fiimmi boni, ut fe fummo modo communicet . Deus au- 
tem fummum bonum etf ; ergo ad rationem Dei fpeftat 
fe fummo modo communicare 5 per incarnationem aute 
fefummomodo communicat j'pertinet ergoincarnatio 
ad rationem Dei,feu divinc bonitatis:quod aulem alicvii 
convenit fecundum rationem proprie nature , efl illi val- 
de conveniens: ergoincarnatio Deoconveniensefl. 

Ubi primoobfervandumeft D.Thom. abfblutequx- 
fiiffe : An incarnatio fit conveniens : in refponfione: vero 
addidiffe efTe convenientem Deo . Poteft autem dici ali- 
quid alicui convenicns , vel quia eft illi commodum , 
velquiaeltconfentaneumvirtuti, feu propenfioni na- 
turali ejus , quamquam ei nuHa inde commoditas nafca- 
tur . Deo autcm nihil poteft elTe conveniens propter ip- 
fius commoditatem, quiafuis creaturis non indiget , 
nequeoperibusfuis perfici poteft , cum fit purus aHus, 
fummequc perfeftus, cui, ficut detrahi nihil poteft , 
ita neque addi . Solum ergopotefl dici aliquid Deocon- 
venicnstanquambonitati, vel fapientiae, autaliisper- 
feitionibus cjus confcntancum , & hoc modo illi incar- 
nario rciftediciturefle convcniens . Quia vero id , quod 
hu/ulmodi eft, non poteft perlefenonmaximedecere, 
&cfreconvcnicns, &ideo perindefuit D.Thom. con- 
cluderc incarnationcm effc Deo convenientem , ac fim- 
plititer & abfolutc concludere convenientem effe . 

Et luxtahxcintelliscndum eit principium illud, feu Q'""".°''<' 

c i T-i ■ ■ \, j ■ I ■ aJratiJ- 

tunUamentum U. 1 hom.ra.l)on\%. Aarationem honi. per- n-m booi 
tinet,utj efe cdii.t communicet . Nam fermocfTepotelt, pcruneat, 
vcldcintcrnaquadam propcnfione, &aptitudine adfe "onimu-" 
communicandum, & hoc intrinfecum eit , & cfren-nicet. 
tialc rationebonitatis ; vel fcrmoeffe poteltde aduali 
communicatione , & hoc folum dici potclt effe dc ratio- 
nc boni tanquam conientaneum natura; , & propcnfioni 

ejust 



Qu A S T. I. 

cjus, licctncc necefrarioiUiconveniat, nccperrcillo- 
nem addat : fed fupponat potius , & fignum illius fit . 
-Et hoc fenfu bene concluditur incarnationis opus cire 
fonveniens Deo fecundum rarionem bonitatis cjus , 
Ac fi diceretur conveniens efTc hornini libcrali rationc 
liberalitatisbona fua cumaliis communicare. Qiiomo- 
dodixitAuguIt.io.lib. de civit.cap.29. Incarnationem 
eflefummum excmplum gratiic , nec potuilfe gratiam 
Dei gratius commendari , quam ut ipfe Dci filius ho- 
Hiincm>iftueret ; & ad cundem modum dixit D.Thom. 
i.contra gent. c.^^.ratione 6. liberaiitatcmeflt' virtu- 
tem raaxime propriam ejus , qui bonus ert , & quo- 
dammodo foli Dco convenire , quia folus ip(c fc eom- 
municat , quia ipfum communicarc efl ei convcniens , 
ficut fonti bonitatis,nuIla indcexpeclata commoditate, 
Hic vero fe ilatiminfinuabatqusllio, anille ■xik\\% , 
quo Deus fe creatur.Ecommunicat, aliquam pertcctio- 
nem faltem libcram Deo afferat : fed quoniam h.ec 
qucenio communis efl omnibus operibus Dci , & n-! i. 
part.q.i^.proprium locumhabct, prafrermittendicli: . 
Qno» mo» Ut vero hoc fundamentum D. Thom. magis intclli- 
qui "dToi gatur, &nonnulla, quxhic objici folent, facileconftet, 
pofTit dif- obfervandum fecundo efl hanc bjnitatis communica- 
fufivum tionem Icmpcr ad aliquod genus caufe r cvocari, & juxta 
varia caufarum genera multipliccm eflc pofle. Primo 
enimomncbonum dici poteil: le fe communicareingc- 
nere caufxfinalis ,quia allicit , & m ovct appetitum ad 
amorem fui : & hanc vocant Philolophi communicatio- 
nem , fcu caufalitatem intentionalcm , de qua espofuit 
D.Thom.i.p.q,5.art.4.ad z.illudDionyr.^os'^»??^/'^^'/- 
fujivwn fni^ eo modo ( iqquit D. Thom. ) ej} dijfufii"<*ri, 
quo fifuj movei . Aliter tamen elt etiam bonum diffufi- 
vumfui conjmunicationereali, quia communieatiQ ip- 
fius efle es bonitatc procedit , qux movct agens ad eifi- 
ciendura, propter quod etiim dicitur bonum cilc diffufi- 
vum fui,ut idcm D.Thom.expIicuii: i.contragent.cap. 
37. Hsc vcro communicatioreilis ciTj potclt , vcl pcr 
efTe-Slioncra caufa: etficicntis , qu£ ieijiira, fuimque 
perfectionem-communicat producendo fibi fimilia. Qiii 
modus communicationis fatis perfefta; ci , quia qui fe 
hoc modo communicat , fupponitur ;n eo ge.ure pcrlc- 
^us , & dum fe commanicit , non fc, fcd aiium pcrficit 
fine ulla tamen fuae pcrfc^tionis diminatione, quomo-! 
do fe Deus conimuaicat pcr creationem . Alius vero 
modus communicationis rcalis elle potcil ( ut ita di- 
Cfim ) formilisieu intrinfecus , quiliseil;, quandouna 
rcs alteri prxbet leipfam , fcu caindcmmct individuam 
perfe£lioncm,quam in fe hibct,& hic niodus Dotclt ac- 
tommodiri caulis matcriali, & tormali. Nam & mate- 
ria communicat fe ipiam fornia; , & fornia materis , & 
utraque compofito: & ad has revocari potTunt afia; fi- 
miles communicationes . In quibus ctiam confideran- 
dum ei1: fa;pe fieri propter pcrfcfl:ionemtam ejus, qui i"e 
communicat ,quam alterius, cui communicatio fit , ut 
in forma, & materia vidcre eil. Et talis modus commu-- 
nicationis non cadit in Deum , quia fupponit indigen- 
tiam, &imperfecl:ionem in eo, qui fe communicat. In- 
terdum vero fit hxc communicatio propttr alterius per- 
feftionem : includit tamen aliunde impcricdioncm , 
quia is,qui fe communicat, privat le i!Io bono,quod al- 
teri communicat, quomodo in naturali gcncratione vi- 
ventium patercommunicat filio partem fublhntix' lux, 
& in moralibusdivcs fua bonacommunicat paupcribus 
fe illis privando . Et hic modus procedit quidcm pcr le 
loquendo cx rcira & honeila propcnfione : fupponit ta- 
mcn imperfeflionem tam in bono communicatb, quod 
valdc Iimitatumefi,quam in modo communicationis, 
qux adjunftam habct privationcm boni , & idco Deo 
eonvenire non poteft. Et in rebus aliis , ut conveniens 
fit, modum & menfuram adhibere necefle ell: . Alio er- 
go modo intelligi potefi h?c communicatio^ut videlicet 
neque fit propter perfei^ionem c;us,qui ie communicat, 
neque illum privet perletlione iua , & hic modus com- 
municationis fuo gcnere optimus elt , & csteris paribus 
tanto pra.'flantior , quantoprxfiantius communicatuc 
bonum^&adeumfpeftat naturalis illa communicatio, 
qux in perfonis divinis reperitur . Ubi pater eamdem 
pumero naturam , & eflentialcm pcrtediQnem filio 
fommunicat fine ulla privatione, vel diminutione fui , 
licque fe communicat propter indigentiam, ut fibi per- 
SMfe^ Tom. XVi. 



A R T I c. I. 19^ 

fe?cionem acquirat : fed ex perfc£lionis abundantia , & • 
infinita quadam cxcellcntia . 

Ex quibus optime ctiam intelligitur, quoraodoper 
incarnitionem dicatur Deusoptirao, & perfeiWrimo 
modo (e coramunicare creatura." , libcrali ac volunta- 
rii communicatione , de qua fola in pra:fenti fermo 
cll, omnibuscnim lupradiclis raodisid veruraefTe faci- ' 
leintelljgipoteil. Nam in hoc mylterio coramunicat 
Deus naturx crcatar ipfamraet incrcatam &infinitam 
pertci^ionem ,quamin fe habet ,comraunicandoilli di- 
vinam perfonam fub!lantia!i& pe^ fonali comraunica- 
tione, qui nulla maiorexcogitan potcll, quiacflcntia- 
lis comraunicatio divinitatis cxrra divinas perlbnas 
fieri nuilo modo potefi , ut in priraa parte oHenditur , 
& inferiasqua:;t.2.breviter attingemus . 

Diccs : in bcatitudine videtur cfle vcl major , vel Quomodo 
a"qualis coramunicatio.quiadivinactrentiapcr lcipfam ^^^"^^ ^^. 
con)ungifurintelle3:ui beati . Rclpondctur, nonitafe },us bei- 
conimunicare divinam naturam intelleclui beati , ut tom.mO- 
per feipfuni iHumformaliter, acvereperiiciat, &cum '""^ • 
illo unum aliquid vcre compoivit: fed folum per mo- 
duni objedi, &pro';imi principii dicitur per feipianj 
intellpdui conjungi , quatenus ad vifionem beatam pcr 
fcipfam concurrit tura intluendo , tum etiam tcrrai- 
nando. Unde tota illa conjuniiio, & coramiinicatio 
accidcntaliscil . At vcro in hoc myiterioita fc Vcrbum 
commumcit humanx naturx , ut vere & lubitantiali- 
ter illi copulctur , & illam pcr icipium perficiat , & 
cum illa aliquid unum ineffa!)ili modo componat . Pro- 
pterquoddixit AugulHn.lib.de pr>'delHn. fanil:. cap.i 5. 
TAitam tam exceljam , t^im fxmmnm c(Je h^nc 
h'i>f!d''a natur,t fnbve[li'rr?em , nt q to artollafir , al- 
tins non haheatnr. Ojix ora.nia infcriasqui'ft. 2. expli- 
cato modo hujusunioiii': iutclligentur mclius . 

Ex his etficiturcommunicitionem hancctiaminge- ^ 
nsre cauix eiticientis maxiraam ctie. <^i3. hocinter ni.nie.im 
omniaopera divinx o:Tinipo'cntix videtur maximum, " <; '■- 
in quo nempc cunSli nitur^ , grati,i;qac opori fuper i..,\x'," a'' 
omnem nitura; orJincm mirabili modo conjunguntur, 1.1 -'•■■■^•e 
& quali in furamimredigun^^ur, juxtailludad Eph.i. 
Recapitit!are in Ch''iih , qucifi cce 'is , ijT' i>7 lerra funt . 
Ut Hieron.lcgitcum Gr^cis. Dcinderesinter femaxi- 
me diilantes iummo quodam vincujo per incarnatio- 
nem copulantur, adus fcilicet purus cum pura potentia , 
&luprcmusfpiritu"cura infimo , imo&cumcarne,in-. 
crcata denique perlona cum naturacrcata:harumenim 
rerum infinita diilantia non loluraefficit, ut tanta eo- 
rum conjunilioj&communicatio impoifibi;i-,fit non fcd 
potius exaggerat,& ofienditinfinitampotcntiam ejus, 
quiresitadivcrfas, acdiffitasin unum conjungcrcadeo 
mirabilitcr potuit . Ell ergo fumma ha:c communicatio 
ctiam in ratione efliciendi . Legaturde hac raiionc Au- 
gufiin.fcrm.:;.& 1 ^.detemp.Bernard.ferm.^. in Vi^il, 
Nativit. & i. cjusfefii. 

Deniquein gcncre caufarfinalls camdem perieilio- 1,, £,^-.^,8 
nem & cxcellcntiam habct , tum quia in hoc genere fi- 
otkndit vim , &cnergiam divina: bonitatis, qu;£ ip- • 
iiun Deum ( ut i ta dicam ) irapcllit , & attrahit , ut hoc 
ttiiin modo fc communicct : tumctiam, quia inter 
omnia divina opera nullumefi, quod magis alliciat , 
& movcat ad ipfius Dci amorem , quira h.cc divina 
communicatio, uteleganterdiflerit Augml.in manua- 
iicip.2(5.& I 7.deTriiiit. cap.io.& 1 1. 

Ex hisexplicata nianet vis rationis D.Thom. & fo- 
lutx ob;ec\ioncs , qua- heri Iblcnt : videtur cnim cx hac 
rationelcqu; tum incarnationem necelfdriodcbuiflefie- 
ri a Deo tanquam fibi convcnientcm: tumctiam illi 
addcrc .iliquam perfci^ionera : ncutrura tamcn effici- 
tur, uto. ai^lisfacile patet, quiaconvenienshoc loco 
nondicitur, quod perfcdionem affcrt Deo: fed quod 
eflconientaneum bonitati & perfefHoni ejus . Neque 
oportet, ut hocmodoconvcniensfitneccflariura: fed 
potefl etTc liberum , ut ipia mundi crcatio hoc modo 
Deoconvenicns cfi, qux' tamcnlibcre abeofit. 

Undeetiam expeditur alia obycdio, fcilicet, quia 
pari modo concludi poffct convcniens fuilfe omnes 
tres perlbnas incarnari : imo non folum incarnari , 
fed etiam Angelica; natura , aut aliis etiam rebus hy- 
poltatice conjungi . Reipondctur enira ratione D. 
Tho. pcrfc lolum concludi unionem hypofiaticam cfle 
B €' conve- 



2,0 Q.LI a: S T. L 

convenientem Deo : quod vero hzc fiat in hac natura, 

velinhacperfona, vis hujus rationis ncw poftulat : fed 
aliunde convenientia , vel cortgruentri petenda d\ . 
Ubi reae etiam diftingui folet dupl iciter efTe pofTe fum- 
mamcommunicationem , fcihcet intenfive,& extenfi- 
ve . Primus modus eil per fe conveniens , & quafi ne- 
Uniohyi ceffariusadcomplementumoperumDei, adqucmfatis 
llTdl" eft, ut hsccommunicatiofiat alicui naturs m ahqua 
buitcom. perfona. Quod verahaecunio communicetur multis , 
municari &quariextenrive fiatmajor, quafi accidentarium eft , 
"^" & fiquidem Deus hoc feciffet, non deeffet illi conve- 
niensratio: tam.enperfe, ac fimpliciter nonoportuit 
fic fieri : imo admajorem myfterii xRimationem expe- 
diensfuithocopuseffeunicum, &ringulare, ficutet- 
iamgratia &gloriapaucis communicatur ad majorem 
ejufdem di vinae gratia; commendationem . 
R.tJoD, Exquibustandemintelligitur, quodinprincipioar- 
Tsom.e» ficuUdixi, rationem hanc D.Thom.. fupponere hanc 
pl/catur . perfonalemcommunicationem, qua^fum.ma dicitur , 
effe polfibilem , nec Dco imperfeclionem afferre . Hoc 
enimex vi hujus rationis piobare non potefi, ut fatis 
conitat: nec veroratioprocedit , nifiid fupponatur . 
Exemploresfacilemanifeftatiir: namfi quis vellet fi- 
mili argumento concludere conveniens effe Deo produ- 
cerecreaturam, velAngelum infiniteperfeftum, aut 
conferre beatis infinitam, feu comprehenfivam vifio- 
nemfui, quiahocceffetmaxima qusdam communica- 
tio iux bonitatis , refpondendum , neceffario effet illam 
communicationem. effe proriiis impoffibilem , &ideo 
nonpoffe maximam dici. Sicergo prarfenti rationiD. 
Thom.poffet quis refpondere , nifi ex fide fupponat hanc 
communicationem effe poffibilem , imo dccentcm , 
accongruentemfuxfapientis, quodexparte huniani- 
tatis affumpta; inferius probanduir. eft , cum de natiira 
affumpta inparticularidifferemus,& traftatur optinie 
ab Ambrofio libro de incarnationis Dominicx Sacra- 
mento cap.7.& ha£\enus dc ratione articuli . 
, f^_, ^ ArgumentaD.Th.partimconanturprobarehccmy- 
■■ fteriumeffeimpoffibile, partimnoneffe conveniens. 

c Prim.umargumentumhujufmodiefi: conveniens 
eft Deum ita fe nunc habere, ficutantea, &ficutab 
Jeternofuit: fedanteafuitfinecarne. Ergoconveniens 
fuit femper manere fine carne . Hoc argumentum non 
folumvideturprobarehocnoneffeconveniens: fed et- 
4^maliiid noneffepoffibile, fi fenfus primx propofitio- 
nisfitDeumdebere femper manerc immutatum.. Hoc 
enimfignificat, quoditanuncfit, ficutantca fuit, & 
hoc modo videtur intcllexiffe argi-mcntum D.Thom. 
|,sfp9nr. &ideorefpondctnegandoconfequcntiam, quiaDcum 
incarnarinon ellmutari: fitenim myficrium hoc per 
mutationem folius naturx creata: , ut latius qua;fl:.2.di- 
cetur . Alio vero fenfu poffet hoc argum.ento probari 
non fuiffe conveniens Deum in tcmpore incarnari : fed 
fi carncm fumcre voluit , dcbuiffc illam fumerc ab aeter- 
no, quianondocetDcum habere nuncaliquam natu- 
ram fibi unitam , quam cx omni xternitate non habuit: 
quod fi hoc modo fumatur argumentum , refponden- 
dum ell negando majorcm , cujus rationem reddemus 
infraartic.5.&<$. 
1. A.r«ua). d Sccundum argumentum fundatur in hoc principio., 
Ea,quct multumintcrfe difiant, & proportionem non 
habcnt, non conjunguntur apte, nec convenienter : 
imocxhoc principiofolentinfidcles colligere hoc my- 
fterium effe impoffibile. Scdad hoc efi jam obiterref- 
ponfum cxplicando rationemD.Thom. difiantiamfci- 
licetextremorum nonfaccre impoffibilemeorum con- 
juniE\ioncm, fiex aliocapitenonoriaturrcpugnantia: 
quod vcro (altcm reddat illam minuscongrucntem , at- 
queconvcnientcm, vidcturprobari illoprincipio , cx- 
plicatocxemplt), quod D.Thom. hic utltur. Quiali- 
cct impoffibilc nonlitcorporihum.mo adjungercccrvi- 
ccmcquinam, ciltamcn incongruum &monfirofum . 
Multoer;'t) magis vidcri potcll incommoda , incpta , & 
monllrola compofit io humana: natur.T cum Dco . Huic 
objcc\ioni D. i'hom.non rcfpondct in forma , fcd lolum 
dici t hoc non fuiffc convcniens ex partc natur? human?, 
lcd cx partc divinx pcrloniE . Scd primum. fatisfaciamus 
argumcnto, &dcindc vidcbimus, quomodo D.Thom. 
&vcrumrclpondcat, &ad argumcntum accommoda- 
te . Rtlpondetur cigo lolam dillantiam cxtrcmorum 



A R T 1 C. I. 

non folum non reddcre impoffibilem. corum unionem , 
verum etiam neque minus congruentem. , aut monfiro- 
fam , fi aliunde aliquam inter fc fervent proportionem. 
Deus autern& humana natura, quantumvis reipfa , 
& perfectione difl;ent , proportionem tamen inter fe 
habent ad conflituendum unam perfonam , quatenus 
naturaaptaertterminariper fubfiitentiam , ut inferiu? 
quxlt.2.Iatiusdicetur: & hoc vid^tur fufficeread fatis- 
faciendum argumento . D.Thom. vcro, ut radiccm hu- 
jus proportionis explicaret, dixit hanc unionem non 
effe convenientem humanitati fecundum co.nditionem 
fuajnaturx, fed Deo , quod tamen difficile videtur . 
Tum, quia ficonveniensidemfit, quod connaturale, 
aut natu^rae debitum, fic nec verbo , ncc humanitati 
efl^debita incarnatio: fi vero ideni fit , quod aptum , 
vel accommodatum , feuproportionatum, ficipfihu- 
manitati ell valde conveniens, quiaefl: magna nerfe- 
flio ejus , Tum etiam, quia in folutione ad primum 
dixerat D.Thpm. incarnationem in tempore fieri fuiffc 
conveniens non ex parteDei, fed ex parte humanita- 
tis . Dicendum vero efl , fenfum D.Thom.effe , in hu- 
mana naturanon effe aliquam proprietatem naturalem, 
qux poflulet hanc unionem. , ut fibi convenientem . Ex 
parte autem verbi effe aliquam proprietatem natura- 
lem, fcilicetbonitatem ejus, rationecujus illi conve- 
nitfelcitacommunicare: undehumanitati potefl. dici 
hsc unio conveniens folum fecundum capacitatem 
obedientialem quafi paff yam : at vero refpe61:u verbi 
elt convenjcns fccundum naturalem poteftatem effefti- 
vam, &(utitadicam) terminativam. In Deocnim 
nonefipotentiaobedientialis : fed quidquid in eo efl: , 
naturalc cfl:. Nec vero indcfit hanc unionein vel in- 
carna'.ioncm cffe fimpliciter neceffariam , id efi , non 
Iibcielai\ara , quia licet fit-accominodata divinx bo- 
nitati , &perfeftioni, non tamen illa indiget ad fuam 
coniummatam perfeftionem , vel beatitudinem , ut 
jam etiamdidum efi . Nequc etiam D. Thom. fibi re- 
piignat in his.duabus foliitionibus; poffumus enim loqui 
de incarnatione fubgencrali ratione , quatenus mutatio 
qurEdam cil, & hoc modofolum p.ptefl convenire ex par- 
tenatura;, qusefl fubjeilummutationis, &itaioqui-' 
tur D.Thom.in folutione ad primum : alio modo poffu- 
mus loqui de incarnatione , quatenus efl fupernaturalis 
communicatioinfiniticujufdam boni, &hocmododi-' 
citur in hac folutione effeconveniens ex parte Dei'. 

e In tertioargumento tangitD.Thom.difficultatem 
infraq.i ^.latc traftandam. Cur potuerit Deoeffepoffi- 
biie & conveniens affuircrc hominis naturam , non 
tam.en trulpam . Et in fumma refpondet n^turam effe 
bonam fimpliciter, &a Deo creari, &ad ipfumten- 
dere , & ideo poffe iIH, aptiffime conjungi : culpa vero 
eft mala fimplicit^n-, & ncque eft a Deo j ncque pro- 
ptcr Deum , & ideo non folum non cft conveniens j 
verum nec poffibile, utDeo hypoftatice , aut fecun- 
dum hypoftafim conjungatur • 

f Quartum argumentum procedit ex falfa apprehen- 
fionecujufdamethnici,quantum ex Augiift.epift.2. col- 
ligipoteft. Exiftimabatenim ille nos dicere itaDeum 
fuiffecarniconjundum, utin illa fuerir dcfinitus, & 
quafi coarftatus, ficutanima definiturin corpore, & 
confequcnteromnem Dei curam, & providentiamad 
folum illud corpufculum fui.ffe translatam , & totius 
univerfi gubernationem deferuiffe. Quod quidemfine 
ullacontroverfiafieri nonpoffet , nec ullo modo con- 
venirct: fed ha'c vana fuit infidelis hominis exiftima- 
tio, ficenim Deus unituseft carni, ut licet fingulari 
modoineaexiftat, nullibi tamen effcdefierit, necfue- 
rit impeditus , quin res omnes rcpleat immenfitate . Ec 
fimiliter quamvis in illo corpore r.ffumpto , & per illud 
propriaquadam rationc operetur , illuifque fpecialem 
curamgerat, tanquam verum fuppofitum illius corpo- 
rca: natura:,non tamen proptereaeam providentiam re- 
liquit, quia univerlali ac fingulari lapientia fuacunfta 
gubcrnat , ut per fe fatis conftat , & latius perfequitur 
Auguft.epift.3. 

DIS. PUTATIO III. 
In trcs fccliones diflributa. 

De exiftentia /ncarnationis^cju/que convenier^tia. 

DE fubjeda matcria primuni inquirimus , an fit , 
tradaturi poftca, quid lit Incarnatio, & qua^ 

habcat 



Disvui. irr. 

habeat proprietates . Et quoniam exiftentia incarnario- 
nisex voluntate Deipendet, qux optima rationc , & 
fapientifTime & convenientiffime omnia operatur , 
ideo D.Thom.in hac q.2.hxc omnia complexus c(l , il- 
laqueadqusrtionem, anfitincarnatio, pertinerccen- 
fuit, de quibus in hac Sc tribqs fequentibus dtfputatio- 
nibus differemus . 

S E C T I O I. 

yia incnrnationem ejfe poffibilem fojfit ratione 
frobari . 

Llcet D. Thom. hanc quaeflionem pra:termifcrit pro- 
pter rationem fupra traditam : tamen ut aliquid 
dcmus communi confuetudini , & , ut aliqua , qux defi- 
derari pofTunt , explicatamaneant, iilamattingemus, 
brevifTime tamcn , ne in ea inconjmoda , qua: D.Thom. 
vitare ftuduit, incidamus . 

Dico primo , cum fides doccat incarnationem cfTe 
poffibilem , non poteft ratione aliqua oftendi evidentcr 
impoflibilemeffe. Prior pars fupponenda nunc eft , ne 
eadem tcfiimonia fcriptura» repetamus : non enim aliter 
ex fide probari poteft hoc myfterium effe poITibile , nifi 
probando effe faftum , quod in fequenti dubio diligen- 
ter przllandum efi . Pollerior vero pars ex priori evi- 
denter fequitur . Tum quia myfieria nofirs fidei , 
quamvis fupra rationem fint , non tamen contra ratio- 
nem, ut re£te oftendit D.Thom. i.contragent.cap./. 
non poteft ergo ratio convincere aut falfa effe , aut im- 
pofnbilia . Tum etiam , quia f» incarnationem effc pof- 
fibilem de fide eft , ergocertumetiam, Scomninove- 
rum : ergo oppofitum , fcilicet, illam effe impofTibi- 
lem, efl:falfum: nonpoteflergodemonflrari , quippe 
id folumefldemonftrabile, quodverum, namderatio- 
ne demonftrationis efl , utex veris procedat : ex veris 
autem falfum infcrri nullo modo poteft . Et confirmatur 
ac declaratur hrec pars ,'quia nulla efl rat io , qus demon- 
ftret, efle impoffibile creatam naturam propria privari 
fubfiftentia , & aliena terminari , aut qux probet repu- 
gnare divina; perfonse , vel aliquam imperfeftioncm 
effe , naturam creatam terminare , feu hy poftatice af- 
fumere . Sienim aliquaelfet, maximequianosnonaf- 
fequimur hoc myfterium , necquemodo poflibilis fit : 
athaecratiodebiliftimaeft, tumquiaevidens eft, plu- 
rima etiamnaturalitereflc poflibilia, qua: nos non af- 
fequimur ; tum etiam quia etiam eft evidens , di vinam 
potentiam fuperare omnem noltram cognitionem & 
exiftimationem, ficut ejus natura& fapientia infinite 
excedit noftram . De quo argumento legi pofliint ex 
SacraScripturacap,8.& i i.EccIefiaft.cap.58. Job.cap. 
57.1fai. ExPatribus Auguft. Iib.io.de Civit.cap.29.lib. 
2i.cap.2. lib.22.cap.4. Juflin. in expofit. fidei . Eufeb. 
EmilT. homil. i.deSymb. Bafil.optimeepiftol. 16%. ad 
Eunom. dequa re inmateria defide ex profeflb difleri- 
tur i & de hoc my fterio manifeftius conftabit , cum foi- 
vcmus objectiones , quse contra illud fieri folent ab 
infidelibus, qui illudut impoffibile oppugnarunt, ut 
Porphyrius, Celfus, Julianus, & alii ; contra quos 
fcripferunt antiqui Patres , Cyrillus , Mcthodius , Ori- 
genes, &aliii dequibusvideripoteft Medinalib.i.de 
redla in Deum fide : nunc enim eorum argumenta omit- 
timus ufque adquajft.2. D. Thom. quoniam hic fatis in- 
telligi non pofllmt , & fuffieit ea delibafle , qua; in ex- 
pofitione literx attigimus : an vero poflerior hujus con- 
clufionis pars fola fide teneatur , vel poflit ratione pro- 
bari , ex fequenti conclufione conflabit . 

Dico fecundo non potcfl humana, vel angelica co- 
gnitionc naturaii evidenter cognofci , feu demonftrari 
incarnationem efle poflibilcm . Efl communis Theo- 
logorumin j.diftin.i.ubi latc D.Thom.Durand.&Sot. 
quarft. i . Marfil. quarft. i . art. 2 .dub.2. & probatur primo 
ex modo loquendi facrce Scripturx , & fanftorum . 
Paulusenimad Ephef. 3. hoc myfterium vocat, Jnve- 
Jiigabiles divitias Chrifti & S acrAmentum ahfcondi- 
tumafitculis in Deo. Et fimiliter ad CoIofT.i.vocat , 
Aiyfierium abfconditum a faculis & generationibus . 
Et i.adCorinth.z.vocat, Sapientiaminmyfterio, qua 
abfconditaefl , &c. Propter quod multi cenfent Ifai. 
cap.45. vocaflc Chriftum Deum abfconditum . Quem 
fenfum indicavit ibi Hieronymus dicens ita vocarj 
SMreT, Tom. XVI. 



S E C T I o 1. 1 r 

Chriftum proptcr aflumpti hominis facramcntum. Et 
cumdem indicavit Eufebius 5. de demonftrat. cap.4. & 
optime Ambrof in 2.cap.polferioris ad Corinth. ubi ita 
concludit . Abfcondita eft ergo Dei f a^ientia , dum 
non in vcrbis , fed in virtute eft , non humana ratione 
pof/ibilis, fedffiritHsefficacia credibilis. Et ad eum- 
dem fcnfum accommodari poteft illud Ifai. 53. C7fwr<4- 
tionem ejus quisenarrabii? Si de humanageneratione 
inf elligatur cum Leone Papa epiftol. i o.& 1 1 . & Chry- 
foftom. homil. de fan£\o Joanne Baptifta , quce habetur 
tom. 3. poft homilias fuper Joan. ubi inter alia inquit 
omnem creaturam hoc myfterium ignorare , nifi re- 
vcleturilli. Et eumdem fenfum bene perfequiturCy- 
ril.vel potiusChlitov. lib.^.injoan.cap.^. Quin etiam 
Ambrofius lib.i.de fidead Gratianum cap.5. cumprius 
de xterna gcneratione dixiflet . A/ihi quidem impojfibi- 
leeftgenerationisfcirefecretum, mens deficit, voxfilct 
non mea tantum, fed c^r Angelorum . Subdit inferius : 
Non fola admirabilis ex parte generatio Chrifti^ ad- 
mirabilis etiam ejusgeneratio ex Virgine . Hinc Auguft. 
epiftol.^.ad Volulian. de hoc myfterio loquens ita con- 
cludit . Fateamur ergo Deum aliquid poffe , quod not 
fateamur inveftigare non pojfe . Qux verba ufurpavit 
Concilium Toletanum XI. addens . Si ratione ojlendi 
faffet , non effet mirabile , fi exemplo non effet fingula' 
re . Et ad eumdem modum frequenter loquuntur Patrcs 
de hoc facramento , utCyril.Alexander libr.de Incar- 
natione Unigeniti cap. 7. dicit : Adunationem Verhi 
cum carne omni humana cogniiione effe fuferiorem . Gre» 
gor.homil.^.inEvangel.myfterium vocatinveftigabile. 
Damafc.lib. 3 .cap. i . vocat : Novum omnium novorum . 
Quodpriusdixeratapud Dionyf Hieroth. cap. 2.dedi- 
vin.nomin.^irt.i. Verumquodeft , inquit, novitaium 
omniumfufereminent novitai in natnralibus nofiris fu- 
prana'uramerat . Et idcm Dionyf epiftol.^.ad Cajum 
myfterium hoc dicit per ncgationem potius explican- 
dumanobis, quam peraffirmationes, & fimilia mul- 
ta videri poflunt in Cyril. libro de fide ad Theodo. & 
Theodoret. in Dialogo Inconfufus, & Eufebius lib. 
6. de demonftrat. Evang. cap.i.& lib.7. cap.r. &opti- 
me Auguft. i o.de Ci vitat.cap. 19. Chryfoft.homil. lo.iii 
Joan. & 2. in Marth. & homil. 4. in id, /nventae/}ia 
utero . Gregor.homil.y.in Evang. Verum Oft hos Patres 
non femper exprefle loqui de conclufionc pofita : fed 
interdum de cognitione tantum humana , interdum de 
cognitioneperfeila, &comprehenfiva, interdumdc- 
nique de incarnatione non ut poflibili , fed ut jam fa- 
£ta. Nihilominus tamen inipfo loquendi modo fatis 
fignificant myfterium hocita eflTe excelfum, &admi- 
rabile, utanullo creato intelleftu inveftigari poflit , 
nedum poflibile efle demonftrari . 

Secundo principaliter arguitur rationibus . Prinn 
fit, quia nonpoteft intellei:^us creatusclare& per dc- 
monftrationem cognofcere , quidquiJ Deo poflibilc 
eft , cum neque ipfius Dci omnipotentiam comprehen- 
dat, neccapacitatemobedientialcm creaturarumom- 
iiium; ergonecpoterit evidenter cognofccre etiam ut 
poflibile, idquod eft maximum omnium operum, & 
miraculorumdivinspotentis, cujufmodieft incarna- 
tio , ut teftantur Leo Papa ferm.S.de nati v.& D.Thom. 
4.contra gent. cap. 27. & in fuperioribus oftenfum eft , 
nulloalio opercDeum magis feipfiim communicare . 
Secundaratio. Hocmyftcrium iccundumfeeft omni- 
no fupernaturalc, &nullomodo contincntur inprin- 
cipiis, caufis, & cffcilibus naturalibus , nec intelle- 
£\uscrcatus haberepoteft propriam illius fpeciempro- 
ptereamdemrationem. Ergonullum eftmedium, quo 
poflit naturalis ratio demonftrare illud efle poflibile . 
Tertiaratiofumipoteft ex naturali conjundione inter 
naturam creatam,& propriam fubfiftentiam.Nam licet 
Angelushxccomprehcndat, &aliquomodocx natura 
rei diftinfta efle cognofcat . Tamen cum k habcant tan- 
quam res , & intrinfecus modus neceflario connexus 
cum ipfa re ex natura fua : unde potuerit evidenter tue- 
ri talem rem pofle (eparari a tali modo , & fine illo con- 
fervari? Sspeenimaccidit rem non poffe confcrvari fi- 
ne aliquo hujufmodi modo , ut quantitatem fine figura, 
multoque difficilius cogiiitucft hunc lubfillcndi mo- 
dum peralicnam fubfiftentiam, &remomninodiftin» 
t^nm poffe aliquomodo fuppleri.Nam in aliis exemplis, 

B s 



21 



D 1 s r u T. III. 



fcu madis fimilibus id videtur fieri qon pofle , ut quaiiS 
titatem affici & informari figura extrinfcca , qux non 
fjtmodus intrinfecus ejus , fed res omnino diftinfla , 
aut hominem federe feflTione fimili . Nullum ergo eft 
principium in affumpta natura , quo evidentec con(let 
hoc myfterium effe poffibiie . Quarta ratio fumitur ex 
perfona Verbi , quse humano aut Angelico intelleflu , 
& naturali lumine neque comprehenditur , nec prout 
in fe eft , cognofcitur . Quomodo ergo deraonftrabi- 
tur , pofle hanc perfonam fine fui mutatione , & im- 
perfev^ionecum natura creata in compofitionem veni- 
re ? Qua; ratio procedit de quocumque intelleftu crea- 
to , vel creabili . Qui ficut per vires naturales non 
potefl: intueri perfonam divinam , ita neque illud vin- 
culum , & admirabilem unionem , qnx inter hanc per- 
fonam & naturam creatam potefi intercedere . Unde 
licet naturara creatam comprehendere pofTit , non ta- 
men omnia , qua; juxta capacitatem obedientialem 
Deus potefl in tali natura operari . Quin potius perfua- 
dere videntur ha: rationes , non poffe intelleflum crea- 

• tumfuis viribusreliftum, ctiam probabili affenfude- 
finite judicare incarnationem effe poffibllem : fed vel 
nullam de tali myfterio cogitationem unquam habebit, 
vel certe , fi fingamus eum in talem quxlHonem inci- 
dere, & velle illam fuo ingeniq difcutere , vel cohi- 

• ' beret affenfum , & dubius penderet , vel potius in er- 
;i rorem inclinaret , quia plura argumenta inveniret , 

' V qusillumin talem affenfum inducerent: ut clarius in- 

fra conflabit , cum difficultatcs , qua: in hoc mylkrio 
funt, difcutiemus, nec mirum certeeffet, fiitaerra- 
Ket , cum de myflerio , quod omnino naturam fupe- 
rat, per folum naturale lumen judicare vellet . 
Ol>js,(flic. Sedcontra. Potell: Angelus cognofcere naturallter 
refurreftionem elfe poiTibilem , vel accidens pofie fine 
fubjefto confervari ; ergo & hoc mylkrium effe pclfi- 
bile . Deinde poffet faltem probabiliter hoc modo ar- 
gumentari . Verifimile efl , poffe Deum , quiequid 
non demonfiratur impolfibile . Sed myfterium incar- 
nationis non demonftratur impolfibileCevidcnter enim 
polfet folvcre argiimenta omnia , quae contra illud fi- 
unt); ergo . Rcfpondetur ad primum , anteccdens in 
SoFuti;^, primiscffc valde dubium : non cnim facilc invenietur 
Haturali mcdio poffe D,;um per influxum cauia; elfi- 
cientis lupplcre dcpendcntiam accidentis a fubjefto , 
quo; ad genuscaufe materialis revocatur . Deindenec 
recte illudconcluditur, multo enim altius cfi hoc my- 
ficrium, inquoDeusnon folum fcparat res omnino 
dillinftas, fed etiam modum prorfus intrinfecum , & 
illum fupplet non per folam efficientiam, fedperin- 
trinfecam, & mirabilem unipnem . Unde ( quod caput 
cft ) mylterium, hoc Deum in fe attingit, & ex hac par- 
te minus cognofci potefi: , quam reliqua Dei opera . 

Ad fecundum refpondctur , non poffe ita folvi argu- 
menta , ut convincantur falfum alfumere , aut male 
inferrc . Qiua hoc debcrct ficri per principia contraria, 
quibus conflaret mylicrium e(fe pofiibile : hxc autem 
nuUa funt ; folum igitur folvi poifunt ( ut ajunt ) nega-. 
tive , negando (cilicet principia, qua; probari non po- 
tcrunt . Quod fatis clt , ut non concludant , nec dc- 
monrtrationes fint . Ex hujulmodi vero argumentorum 
folutionc non poteft infcrri incarnationem effe poffibi- 
lem, fedfolum, vcl id non demonfirari , vel faltem 
ignorari . Ex quo non fit, in rcipia non repugnarc, quia 
non quidquid impolfibile efi , cvidenter ell impoflibile. 
Dicotertio, fuppofita fide, potefl: naturalis ratio 
^^ii^^s^ve' ejufdem fidei lumine adjuta , conjc£\uris, &exemplis 
ri"(inH« ' ? verifimilc faciat hoc myflcrium . Hoc prajflant 
fiti'icar- fani\i pri-no vai iis excmplis , utcfl illud dcfumptum 
?u'onu^ ex conjunclione Ipirituahs animxcum materiali cor- 
porc, & unius arboris altcri infita", & fimilitudinc igni- 
ti, & candcntis fcrri , ut vidcre cfl in Theodor.Dialog. 
2. de quibus fimiiitudinibus plura infra dilput.y. fefl.2. 
& diiput.B.fetl:.!. Secundo cx aliis fidci myflcriis argu- 
mcnta fumuntur . Ut quia una divina natura cft in tri- 
bus (uppofitis , poffit ctiam divina virtute ficri , ut plu- 
rcs natura; in uno luppofito conjungantur; fic cnim fcrc 
argumcntatur Bcrnard.(crm.^. in vigil. Nativ.Dom.& 
infinuant Damalc. lib.:}. dc tidc cap. i. Augufl.Iib.^. dc 
Trinit.cap. 17. Sic ctiam ,quia fccit Dcus , ut accL.icns 
iper feexiUat, cum natura lua non nifi in (iibjci^lo cffc 



S E C T 1 O f. 

po(fit , e coqtratip pofTit etiam facer^,, ,yt iut;:r4.fi*t!? 

ftantialis in alieno fuppofito.exiflat , quamvis fux nar 
tura: re}ifl:a per fe debcret fubfiftere . Qax ;a; jones fup- 
pofita fide incarnatioais probabilcs.funt : per fe tamen 
fumptsnonfufficercnt, ficutdcexemplo accidcntis jam 
diftum eft . De exemplo autcm Trinitatis dici poffet , 
licet abfolute , & fimpliciter majus myiterium fif , efie 
tarnen magis confentaneum divince pcrreflionl, & pro- 
pter hanc caufam refpondere poffct aliquis myftcrium 
incarnationis magisDeo repugnarc : nihilominus ta- 
men pofita fide conje£tur3e illae fatis congrucntcs fiant . 
Tertio illa etiam probabilis eft , cum tota humana fa» 
pientiaperfuaderc non potuerit hocmyfterium cffe im- 
poffibilc , credibile ficri illud e(fe poffibile . Qiiia cum 
Deus fit omnipotens , quamdiu non probatur aliquid 
in fe repugnare ex ipfa.niet Dei omnipotentia , vcrifi- 
mile fit ab ipfo Deo ficri poffe . Quarto , argumcnta- 
tur Durandus , quia fuftentarc aliud perfcctioni'; eft , 
fi rationcm & imperfcil:ioncm_ potentife paffivx rv;mo- 
vcas ; hoc autem. fit in hoc myfterio , fuflentat enim 
Verbum naturam humanam abfque illa iir.perfectione 
potenticE paffivce altiori quodam tcrminindi modo , 
qi\£ ratio fublata fide p.arura valeret.Negaret enim Phi- 
lofophus cffe po(fe talem_ fuftentandi modumi ad decl^- 
randam tamenfidcm admitti com.mode poteft . 

Diccs, fi, fide fuppofita , pot'eflintcIIe'3:us fua na- 
turali vi rayfteriumhoc probabilibus rationibus confir- 
marc ac fuaderc , crgo etiam abfque ulla cognitione 
fidei polfct falteni probabilibus rationibus hoc myftc- 
rium invenire , & poffibilecffe judicare . Refpondetur 
negando confequentiam , primo , quia intelle£tus lu- 
minc fidci illuftratus, & pro voluntatis affeflu adiutus, 
plura poteft, etiamfuis viribus, inveftigare & invcni- 
re ad hanc veritatem confirmandam, quam poflet his 
fubfi Jiis dcftitutus . Secundo quia hxc cadem cxempla 
ac conjeflurce , quibus nunc intelleiSlus fide illujftratus 
utitur, perfefolanon fufficerent ad vincendam difficul- 
tatem& repugnantiam_, quam luinen. naturale habet 
circa hoc myfterium ; & ideo , feclufa fide , non fuffi-. 
cerent ad fcrendum judiciura etiam probabiJe , quod 
tale myftcrium poffibile fit ; .at vero poftquam illa dif- 
ficultas per fidem fuper.rta eft , conferunt illa omnia ad 
probabilitcr confirmandam creditam veritatcm . 

Dices ulterius, fi, pofitafide, poteftintelleftiis pro^ 
babijiter fuadere hoc myfterium effe poffibile ; ergo po- 
fita vifione Dei clara poterit hoc cvidcnter demonftra- 
ri . Refpondetur , yidendo clare Deum poffe in ipfo 
eadem cJaritate vidcri hoc myfterium , prout in fe fa- 
dum , aut poflTibiJc , quod fit eodem aclu feu eadem 
formalivifione, qua videtur Deus : fitamenilJavifio 
folum concomitanter fc habeat , aut tanquam princi- 
pium. extrinfecum, non potcft ex illa, aut per illam 
inferri aliud cognitionis genus , quo myfterium hoc 
evidenter cognofcatur . Qi.ua nullum. elt medium , quo 
ratic divina; perfona:, & illius fupernaturalis modi , 
quo natura humana in iJIa perfona elfe poteft , eviden- 
ter cognofcatur. Et ita nuIJum etiam eft mediuni , 
quo potfit inferri evidenter.myfterium hoc efle poffibi- 
lc. Loquorautem de evidentia ipfiusrei, qux intrin- 
fecadici folet, nam alia extrinfeca , qux dici folet in 
teftificante, ad prxfentem quxftionem non rcfert , 

S E C T I O II. 

incArnationem faBam effe , yojfit coiitra, 
infidelcs convinci ■ 

yECqusftioex fiipcrioribuscxpedita cft , & ideo 
. brcviflimc diccnda (unt duo: primum Incarna- 
lioncm t.iftam jam eflb. Hoc efl unum cx potilfimis 
I undamcntis noftnT fidci . Secundum eit contra hxreti- 
coshoc cvidenter probari ex totd difcurfu novi Tefta- 
menti . Nunc (ufficit iJIud Joan. i .VerlnumcaYo faUum 
cfl . Et ad Philip.2. Nan rayinam arhitr/ttusifl ejfefe 
cequalcm Deo: fed Jcmetiyfitw cxinanivit farmji^ f^rvt 
accipiens . Ncc oportet plura contra t^a;reticos dicere . 
Tumquia nullus fcreeorum ''mpliciter negat hocmy- 
ftcriumc(fcfa£tum: licct multi ita illudcxpliccnt, ut 
rcipfa roIJant, quamvis vcrbisiateantur, contraquos 
infra q.i.agendum ett . Tum etiam , quia omnia,quibu£ 
_ ; fupra 



D i s p u T. IIL 

fupra prebavitnus Chriftumeffe Dcum & homuiem , 
hoc fatis convincunt : & hoc idem argumentum cfle de- 
Ihet contra Judaeos. Non enim potertcffe factum, ut 
idemChrirtusfithomo&Deus, quinaliqua uniofa5la 
fit inter humanam & divinam naturamrhanc vero unio ■ 
nem incarnationem appellamus . Contra aiios vero iu- 
'■ fideles multo minusprobari poteft incarnationem cflc 

faftam , quam poffibiiem , quia hoc , prarter totam 
difficultatemmylteriiaddit liberara Dei voluntatcm , 
quae non poteil nifi per revelationem cognofci , cum cx 
nullo principio , aut effe£lu poffit evidenter colligi . 
Non ergo pofl"unt hi infideles ratione con vinci : fed fuar 
dendifunt, &adhocmyfteriumcredendumtrahendi , 
fiGut ad reliqua noftrse fidei myfteria . 

SedqusretfortafTealiquis, an poftquam fa£lum eft 
incarnationis myfterium , potueritex aliquo efFc£\u , 
V. g. ex miraculis Chriftievidenter cognofci illumho- 
minemefTeDeum, atque adeomyfterium incarnatio- 
nisin illoeffe perfeflum. Hoc enim affirmare viden- 
tur Athan. lib. dehumanitate Verbi ,&Cyril.8. contra 
Julian. & D.Thom.infra q.43 .& 44. Et augeri folet hxc 
difficultas . Quia faltem Angelus videns humanam na- 
turam Chrifti privatam creata fubfiikntia , poterat 
evidenter intelligere afTumptam efTe ad increatam . 

Illudetiaminhac partedubiumell, quomodo my- 
fterium hoc potuerit a nonnullis Gentilibus cognofci & 
prxdici , antequam faftumefTet , fi nou poterat ratione 
naturali inveftigari . Illi enim fide carebant , & fola 
ratione naturali ducebantur. Quodveroab illisfuerit 
praecognitum, fatisconiUtex prcediflionibusSibylla- 
rum, quasrefert Laftant.lib.^.divin.iniiit.c.i 5.& 18. 
Clemens Alexan.Iib.<5. Strom.Cyril.Iib.S.contra Jul.& 
Augull.Iib. 1 8.de ci vit.c.2 :j.& lib. 1 3 .contraFauft.c.27. 
& oratione contra J udsos, Paganos , & Arianos cap.z^. 

Adprimam partem refpondeturnullaoperaveleffe- 
^lus Chrifti Domini per fe fumpta,&quatenus lub natu- 
ralem cognitionem cadere pofTunt, fiufTe evidentia figna 
= divinitatis hypoRaticeunitxilli humanitati, fi fepa- 

renturabillotetlimonio, quoipfemct Chriilus aflerc- 
batfeefTeDeum, incujus confirmationcm taliamira- 
culafaciebat: quianullumfuitopus, nullummifacu- 
lum a Chrifto fadum , quod non potucrit ficri a Deo 
per creaturam perfonalitera fcdi(Hn£lam. Ut tamen 
illa miracula fiebant in confirmationem illius veri tatis, 
«juaChriltus alfercbat fecffc Deum , fic erant fufficien- 
tia, &defeevidentialignadivinitatisChrilli: fedilla 
noneratevidentiareiinfe, fedin telHficante, pendc- 
bat cnim ex alTertione , & tellimonio ipfiufmet Chrilli. 
Quid djB- Adconfirmationemiliiusdifficultatis, quoniamea 
*°ali "'de materiam de Angelis fpedat , & i . p. q. 57. late tra- 
Inciro»- flatur, breviter hoc loco dicendum ert, dsmonem , 
•ione eo- quamvis non videret in Chrifii humanitate lubfillen- 
|ooverii, jj^jyj creatam , non propterea vidifTe , aut evidenter 
collegifTe illam humanitatem per increatam fubfillere ; 
potuitenimdubitare, anillanaturahumana omnief- 
fet privata fubnitentia , vel an effet alicui fuppbfito 
creatoconjun£T:a. Quisenimfcit,anevidenter cogno- 
fcat Angelus naturali cognitione, hasc duo implicare 
contradidionem Velcertedubitarepotuit, anfubfi- 
ftentiailliushumanitatis, qucecumque ilia effet, fibi 
occultaretur a Deo propter fpecialem aliquam ratio- 
nem providentia; fuce . Dcnique fortaffe improbabilc 
noneit, potuiffeinhocdaimonem dccipi, exilliman- 
do Chriili humanitatem non aliter fubfiltere , quam 
aliorum hominura naturas , quia quamdiu non videtur 
clare & in le conjundio talis natur? cum aliena perfona, 
fortafTe non aliter apparet exiitens , quam nlix naturs: 
quiacarentia propria; fubfilknticE intrinfece pendetex 
modo, qupnaturaeitinalienofuppofito, undefortafle 
videri non potelt , nifi modus ille prius videatur . 
De Sife U Adalterampartemrelpondetur, multo certius cfiTe 
I»rumval iHas prsdiftionesSibyllarum , & fi qu^ fuerunt alixfi- 
^'cioiit. miles, nonpotuiffeexfoianaturali cognitione oriri , 
quianon folym erantdere omnino fupernaturali , fed 
ctiamderefutura, exliberaDeivoIuntate pendente , 
Quare dicendumeft , vel iplas legiffe propheticos libros, 
eifque fidem aliquam adhibuifleCutinfimilidixit Au- 
gult.lib. I o.de Trinit.cap.29.de Platonicis , qui de Ver- 
bl a!terni gcneratione nounulla in luis fcriptis indica- 
^ runt);vel,quod verifimiliuseft, fieripotuit, utgratia 

^iiitrei, Tom. XVI. 



S E C T i O II. Et III. 



23 



prophetiarhis hominibusvel mulieribusfueritcommu- 
nicata, utdeSibyllis indicatClcmeas Aiexand. lib. r. 
Stromatum , &apertius docuit D.Thom.2 .z.q.z.art./. 
ad ^.Etdehis, aliifquePhilofophorumdidis ,vidcri po- 
te l"t Clcm. lib. 5 .conit. Apoil.c. 8. Laitant. 1 ib. i . dc filfa 
relig.c.7. Augult fupra, & Eufeb. lib. r i .de Prsepar.c. i o. 
Augufl.Eugub.fere toto lib. i .dePeren.Philofoph.pr?fer- 
tim C.25. & ult. Mcd.lib.2. de Rcfta in Deum fide, c.9. 



S E C T I O 



IIL 



D 



j4n IncArnatio fuerit per fe conveniens. 

Uobus modis, ut notat Clemens Alexand. lib. i. 
Pa?dag. cap. 3. poteil; aliquod divinum opus effc 
convcniens: unomodoperfe, tanquam propterfeDeo v;ni4u«i*I 
amabile; alio modo propter aliqucm, cui eft necefTa- 
rium , vel utile taleopus : de hoc polleriori modo di- 
cemus cura D.Thom.artic.feq. prior vero modus hic ex- 
plicandus eft. Ratio autem convenientia; in quadam 
habitudine, vel relationeconfiftit, velfine jllaexpli- 
cari non potefi: : &ideo necefieeit comparare hoc my- 
fterium, &adDeumipfum, &adhumanamnaturam 
non lapfam fed fecundum fe confidvratam , & ad alias 
creaturas feutotum univerfum, ut cxplicemus, quo- 
modo refpedu fingulorum fuerit hoc myfteriura per fe 
convenicns . 

Dico primo, opus Incarnationis fuitper fe conve- 
niens ipfi Deo,id eft, maxime con fentaneum divinae bo- Incami- 
nitati ,&perfeftioni,quamvis illi nuUamcommodita- "'y' 
teni,veIperfe£tionemattulcrit.Hx'cconclufiofatisex- perfe o5- 
plicataeit circa literamD.Thom hancenimipfeintcn- "«"'ent 
dir, & hanc bene confirmat, & declarat ratione fua . So- *° * 
lum poffumus hic adderc vtrba cjurdcmD.Tiiom.opufc. 
<5o.quod cft de humanltatc Chriiti : Congruebat , inquit, 
hoc opus Deoy quem deccbat f ipiefjtiam fuam ofiendere , 
potentiai» & bonitaiem . Onid autem potentlus , qu.ir,i 
conjungere extrema fumrKe dillatjti^i} m.igna enim yo- 
tentiafuit in conjunllione difyarium eUmentorum , ma- 
jorin conjunHione ilLorum r^d fpiritum increatum.Quid 
verofapientius,quamquod adcompler/icntum totius uni- 
verfi fieret conjunctio primi ultimi^hoc ej}, verbi Dei^ 
quod eji om^ium pnncipium , CT humana naturx , qu^ ;> 
operibusfex dierurnfnit ultimaomnium creaturarum ? 
Quidbenignius ., CJ^mclius, quam quod creator rerum 
communicare fe voluit rcbus creatis ? Ou.t benlgnltas , 
m.igna fuit in conjunElione jui cum omnibus rebus per 
prief ?ntiam , major , quia communicavit fe bonis yergra- 
tiam, maxima, quia fe communicavit Chrifto homini, C^" 
per conf ^quens generibus fingulorum , in unitatc perf jme . 
Hxc D.Thomas. Et idemdilcurfus fieri poteft ^difcur- 
rendo per omnia ferc Dei attributa . De quo legi pofTunt 
Damalc.lib. i .de fide cap. i .& 27. Lco ferm. i . de Nativ. 
Athan. lib. de corp. Chrifti , Chryfoft. homil. in Joan. 
Auguft.Bernar.Anfelmus locis citatis . 

Dico iecundo, quamquam incarnatio fit fupradebi- i,,£,rna. 
tum, &conditionemhuman2;natur<j:, fuittamenilli fohumi. 
valde conveniens, ideft, magnumbonum, &perfe- 
ftioncm illi affercns . Conclufio fcrc pcr fc nota eft : de- veniens!" 
claratur tamen primo , quia per hoc myi1:erium faftum 
efl, ut verushomofitverusDeus: undcfitconfequens, 
ut quidam homo fit iuperior omnibus Angelis, & fit 
capax multarum perfcdionum , quarum nulla pura 
crcatura potefteflecapax, ut infiniti mcriti , perfefta; 
juititixcoramDco, & aliarum fimilium. Undc Au- 
guftinusdeprsdeft. fanft.cap.^^.dicit: itaejfehocmy- 
Jierio/Hblevatam humanam naturam, ut quo altius at- 
toLlatur, non habeat; & quamvis h.Ec dignitas illius, 
individure natura', qux fpecialiter affumptaefl, fin- 
gulanscfle videatur, tamenintotam naturam redun- 
dat. PropterquodfortaffcdixitPaulus 2.Corint.2.pr2- 
deftinafTe Dcum hoc myfteriumad gloriamnofiram . 
Secundo, inquit AuguitinusinManualicap.2<5.t7r/^«- 
mitiarius diligereiHr ab homine Dens , in fimilitudinem 
hominis Deus apparnit . Fuit itaque conveniens ho- 
mini beneficium hoc , ut ad majorera Dei amorem , ma- 
jufquecharitatisvinculumcxcitarefur. UndeChriltus 
Luc. 1 2. inquit : Ignem veni mitterein terram . Eil cnim 
amor, &oftcnfioamoriscaufaefiicaciflimemovensad ' 
amandum: inhocautem opere maximeoftendit Deus 

B 4 amo- 



amorem feum ci^a homincs , juxta illud Joan. ^•«^'V 
J}euj cliUxitmundum^ut Filiuw/m»} umzenitum darer. 
Nam tefte Dionyf. c. 4. de divini? nominibus amor eft 
unitivus: ficutergoper hoc myfterium Deus maxime 
unitur hqmini, itamaxiraam dileftionem fuan] erga 
illum oftendit . Unde aemens Alexand. lib. i . p^dag. 
cap.j.ftjOTo, inquit, a Deo dilixitttr . Quienimfien 
fotejl , ut non diligatur ^proprer quem Wiizenitus a ftyiu 
Patris dimittitur ? Propter quod dicit ad Patrem Chri- 
ftus , Joan^ 17. Dilexilii eos , ficut & me dilexifii . 

Deinde fimilitudo eft caufa amoris . In hoc autem 
mylkrio Deus in fimilitudinera horainum fadus ert , 
& habitu inventus ut homo, & ideo faflus efl horaini- 
bus maxime amabilis : de qua ratione videri potefl 
Augufl.fupra , •& Iib.de catechizandis rudibus cap.4.& 
Bernard. ferm.20. in Canric. narq licet , qaa; ibi dicit 
potinimum propter redemptionem ab co di£la funt , 
optime tan^en ad ipfuni rayfterium Incarnationis fe- 
"cundum fe pofTnnt applicari . 

Terria ratio fumitur ex Paulo i. adCorint. i. ubi de 
Chrirto inquit : FaBus efi nobis f ^pientia . jufiitia , & 
fanBificatio, . Narri ha;c tria bona per fe fuerunt huma- 
na: natur>E convenientifTima. Inprimis enim fuit valde 
•utile honiiai doceri ab ipfo Unigenito :' QuilHxvera 
efi,qutf ilLnminat omnem hominem,]o3.r\. i .& ideo Joan. 
I S.de fe dicit Chriltus : Ego in hoc natus fum,& ad hoc 
ve:ii in m»ndum,ur tefiimoniumperhibeam veritati . Id 
eft, ut veram beatitudinern,& optimam. viam ad illam 
comparandam hornines doceara . De qua ratione ele- 
gantiflime Auguft. de Civit. cap.2. Deindefuit homini 
convenientiffimurn , ut habere pqffet jus perfeilse julti- 
t\x ad gratiam & gloriam comparandara . Quocirca 
quodPauIus ad Rom. ^.dicit, pofitum elTe Chriftum 
inortenfionem jullitiEdivinae ,non folum verum e!t de 
jultitia vindicativa , qus folura habet locunv fuppofito 
peccato : fed etiara de diltributiva,& fuo modo de cora- 
mutativa^qua; in diltributione prarrftiorum, & remune- 
ratione meritorum per fe relucent. Denique magna ho- 
minum, dignitas , & utilitas eft , ut aliquis homo fit fons 
totius fan6litatis,&gratiae,ut etiara per hoc raylterium 
efte6tum efl: . Juxta illud \o3.n.2,.Egoveni,ut vitam ha- 
beant , & abundantius habeant; & ad Ephef i . Benedi- 
xit nos Dcus omnibenediEiionefpirituali in coelefiibus 
in Chriflo , 

Quarta ratio fumitur ex AuguIt.traft.So. in Joan. 
Unius, inquit, natur<t funt vitis & palmites, cum ergo ef- 
fet Deus,cujus naturce non fumus,fallus efi homo^ut in illo 
effetvitis humananatura, cujus nospalmites ejfe poffe- 
mus . Quod alio modo dicunt Theologi fuifTe conve- 
niens Deum fierihominem , utingenere gratis habe- 
rcnt homines caput hompgeneum,& habet fundamen- 
tum in Paul.Colof.i. &adEphef4.Et addi poteit,cum 
unaEccIefia cx hominibus & Angelis conltitu.atur , o- 
port uiifc , ut unum & idcm fit caput Angelorum & ho- 
minumj 1 .ad Corinth. 1 2.VoIuit autem Deus hujufrao- 
di capiit potius hom.inemefre , quam Angelum , vel ut 
gratia Dci clarius cognofceretur j cum enim A.ngeli 
homini fubduntur, conftat id non perfcdioni humanx 
naturs,fcd gratix illi donataeefTe tribuendura;vel quia, 
cum homincs , qui natura lua funt inferiores Angelis , 
ad camdcm gloriam & bcatitudinem ordinentur, de- 
cuit , ut illa inxquahtas per gratias excellentiam , & 
perfonalcmdignitaterauniushominis , quaficompen- 
faretur , vel etiam fuperarefur. 

Uhirtia ratio fumitur ex Cypr. lib. de Cardinalibus 
Chriiti operibus cap.dc nativit.Chrilti , ubi dicit , Chri- 
ftum faftuin cfTe homincm , ut homo habcrct in Deo , 
undeficri polfet plcncbcatus, in anima, vidcndodivini- 
tatcm, in corporc, vidcndo humanitatem,ut tota homi- 
ris converfioclfct ad Chriltum . Qux ratiofundamen- 
tum habere potclt in verboillo Joan. 17. H^c efiautem 
vitA atema, ut agnofcant te fotum vcrum Deum, CT 
qucm irif/fiijefum Chrifium . Et camdcm rationcm ha- 
bct AuguiMn. lib.dc lpiritu& animacap.4. (fiilliuseit 
qpns ;&optimcinManii:iIi cap.25.D/«/, mqmt , pro- 
ftf* hofi.iie» faluscfi homu, ut utcrque fen/us hominis 
iniifobe iiificaretur , ut refici rerur oiulus cordis inejus 
ffiivintiaie, & ocn'uscorpi,rti incjus humanitate , utfi- 
tfte egrcdicns , Jiye tngredicns m ipfo pafcna eveniret hu- 
mananaturaconditaabipfo . 



S E c t;i o in. 

Dico terttq, etiam ad perfectionem , & quafi compit- 
mentum univerfi fuit convenicntifliraum Incarnatio- 'ch?,*. 
nismyfieriijm . Declaratur primo: requirit enimcom- ni com- 
pleta univerfi perfe£tio , ut conftet omnibus rcrum ordi- piernc|it3 
nibus, &hocmodo fit Deo quam firaillimum: firnili "niJ*^ 
ratione probavit D.Thom. i .part.q. 50. artic. i .inter res vcf fl » 
creatasquafdanfieffc fpirituales , & intelleduales: fi- 
militerqueoftendi potclt fuilTe convenicnsdari in rebus 
creatis ordinenj gratia: & gloria: prxter totius naturi 
ordinera. Eodemergomodoconcludimasunionem hy- 
poltaticam fuifTeconvenieqtemrerurauniverfitati, ut 
elTet omni ex patte perfecVa . 

Confirrnatur, qqiacurajnomnibusfubftantiisjcrea- 
tis una natura integrafitinuna perfona, &indivina 
fubftantia una natura fit in pluribus perfqnis , ut qmncs 
difFerentixrerum invenirentur, convenienstuit adin- 
veniremodum, quoplures naturaeeffent in unaperfo- 
na. Similitcrcolligit LeoPapa, conveniensfuilfedari 
produclum hQminem ex muliere Ijne viro , quia jam 
alii tres modi producendi honiinem inventi fuerant , 
nernpeexvirofinefoemina, exfoemina& viro, &abf- 
que viro & fopmina , per produ6tionern ex nihilo . 

Ultimoex hoc myllerioadomnes creaturasquxdam 
peculiaris dignitas redundavit , quia in natura hominis 
omncs res crcatse qiiodammodo continentur , & ideo 
afTumendQ illara naturam , qmnes creaturasquodam- 
modo Deus fibifpecialiter copulavit, i^t eleganterex- 
plicavit Damafc.or^t.de Transfigur.Domini, fub finem 
dicens : Benigna Patris voluntas in migenito Filio uni- 
verft orbis fah.rem operata efi , l^' rertm omnlwn conne^ 
xiommeff^cit: nam, cumparvusmundiis homofit , ut 
qui ef[enti£ omnis , tum in afpenwncadeniis , tum ocu- 
loru-n aciem fugientis , nodum ac vinculuminfeipfofe- 
rat, atquehoc&illudfit , re verabenignaomnium re- 
rum Domini, & creatoris , ac gu^ernatoris voluntas 
hoctujit, utin unigenito, & confubfiantiali FH-io fuo 
diuinita.tis ac humanitatls , ac per eam conditarum 
nium rerumconne.ifio furet , ut fit D'u r omnia in omni- 
bu( . Atquc myfterium hoc multiexiitimant indicatum 
efic ^ Paulo , cum dicit ad Ephef. i . omnia eflfe in Chri- 
Itoinftaurata.' N.am verbum^GrsecumcapituIare figni- 
ficat,' ut ibi Hieron.notavit: dicunturautemomniaef- 
ferecapitulatainChrifio,utfentketiaraIren. lib.^j.cap. 
I S.quia cum omnia in natura humana , quafi in fumraa 
contineantur , afTurapta hac natura aVerbo, cxter? 
■res omnes veluti in furnmara reda^tx , illi cenfentur 
conjun£t,x . H^c etiam/atione in Scriptura nomine uni- 
vcrfitatisinterdum homofignificatur, ut notavit Gre- 
gor.d.Mp.ralium cap.7. & 8. Damafc.Iib.2.cap. 1 2. ergo 
eadem, ratione polfunt dici omnia inftaurata per hoc 
mylterium propternovam dig,niratem & excellentiam 
omnibus cqllatam . Et propterea fortaife omncs crea- 
tmx invitanturablfai.cap.45. ad hoc myfieriumperfi- ' 
ciendura. Rorate coelidefuper, (^it. Et Joan.3. araori 
totius mundi idera mylterium tribuitur. Erad eam.dem 
rationem accommodarijioteit nomen, quo fcJent Patres 
Grsci hoc my iterium appelIare;vocant enim illud ceco- 
nomiam, ut videre efl in Nazianz. orat.42. non longe a 
principio , & Juitino in expofitione fidei : eit enim 
occonomia, qua,fiuniverfa!isdifpenfa.rio, per incarna- 
tionera autem toti univerfo provifum eit, quia into- 
tius cedit utilitatem . Quarnquam hoc etiam rarione 
humanx redemprionis veritatem habeat , quod di£ti 
Patrcs magis vidcatur attendiflfe . 

Tandem addendum eft, Deum , cum voluit hoc perfi- 
ceremylterium, pr£edi£tasrationesomnes, &infinitas 
fortalTe aliasintendiife: omncsenim funt exScriptura 
& Patribus defumpra; , Deufque,qui om.nia perfe£tiifima' 
rationc vult, atque decernit , eas rationes omnes habuit 
antcoculos. Denique Auguft.i^.deTrinit.cap.i^.alia 
multaefTe dicit , quxinChriltiincarnationcfalubriter 
intucnda, &cogitanda funt . EtS.Thom. ^.cont. gent. 
cap.45. dicir pic confidcrantem hoc myiterium tantam 
invenire liipientiaE profunditatem, ut illius fcmperma- 
gisacraagis admirabiles rationesmanifeltentur. 

A R T I C U L U S II. 
Utrum necejfat ium fuent ad reparationern generis 
humani vcrbum Dei tncarnari. 

AD fecu ndum fic proceditur . yidetur, quod nonfue- }-^-4- q. ;« 
rit ncceffarium adreparationeto humani generis''^^'''^^* 

ver- ' ' 



S* l.ti )■ 
& <1.4}«ir. 
3. q. i. id 

«. 5J.2. 

Xi Plil. 
4t.oor.i. 
p. p. q.4. 
«M. & r- 



tex. 

Sora. j. 



lil). i;. ci 
10. non 
loDge a 
priac. to. 



Xib, 1 1« «, 
3. * med. 
«0111. 5. 



lib. ij. c. 
10. non 
proaul a 
princ. 
gom. j. 



€«p. 4 'n 

prin.t..^, 
Hode Jib. 
& «,4, no 1 
procul. a 
prin. 10,4. 



In fer. 9. 

CIICl 

piinc. il- 
1 us,& cn 
/e r. I j . i n 

crdine 
toir. 1 0. 
J.i!). j ca. 
17 cit;3, 
pnncip. 



'ver^ium Dei irKArnitri.FerhQ eniin DeiyCnm fit Deus per~ 
feEius (ut in frimo httbitum efi ) nihil virtutis yer car- 
nemalfumptam (fcerevit . Si ergo yerbum Deiincarna^ 
tumhumanamnaturam reparavit y etiam abfq:ie car- 
nis ajfnmptione eamyotuit reparare . 

1 Praterea , ad reparationem humana natura , qu<e 
per peccatum coUapfa trat.,nihil aiiud requiri vidfbatnr., 
qvarn quod homo faiisfaceret pro peccato . Sed homo , ut 
videtur.,fatisfacere potuit pro peccato; nqir enim Deus ab 
homine plusrequirere debet , quarp pofjit : ^ cum pronior 
fit ad miferendum., quam ad puniendttw.,jfcuf homini im- 
putat ad pxnam aElum peccati , ita imputare debet ad 
merituYK aElum contrariun^.Non ergoft^it neceffarium ad 
rep4rationem humanietiatura , yerbuip Dei incarnari , 

3 Prtcterea adfalutemhominisprtecipHe pertirjet ut 
' Deurn revereatur: unde dicitur Afalach. i . Si ego Pater, 
ubihonormeust SiDominus ^ ubitimor meus} Sedex 
hoc ipfo homines Deum magis revercntur \ quod eum con- 
fiderant fttper omnia elevatum , & ab hominum fenfibus 
Xemotum: undeinPfalm.iiz.dicitur . ExceLjus fuper 
omnesgentes Dominus.,& fuper ccelosgloria ejKs:&pofiea 
f Abditur: Quis ficut DominusDeus nofier'i Quod ad reve- 
rentiam pertinet.Ergo videtur non convenire hunfan<e fa- 
luti,quod Deus nobis fimilis fieret per carnis ajfumptione. 

Sedcontra, /Uud, per quodhw/nanum genus libera- 
tur a perditione , efl necejfarium ad humanam falutem . 
Sjdmyfleriumdivinie Incarnationis efl hujufmodi, fc- 
Cundum illud Joannis Sic Deus dilexit mundum, ut 
Filium fuum unigenitum daret , ut omnis,quicredit in 
ipfum, non pereat, fed habeat vitam aternam: ergo 
necejfariumfuit ad humanam falutem Deim incarnari . 

b Refpondeq dicendum,quod ad Jinem ajiquem dlcitur 
aliquid ejfe necejfarium dupUciter,Unomodo,fine quo aii- 
quid ejfe non poteft:ficut cibtts efi neceffarius ad conferva- 
tiqnem hum<tnie vita, uilio modo ,per quod mel(tfs CT" con - 
venientius pervenitui- ad finem: ficut equus nccejfarius cfl 
sd iter . Primo modo , Deum incarnari nanfnit necefia- 
rium ad reparationem humanic natur^t . Deus enimper 
fuamomnipotentemvirtutem poterat humanam naturam 
multis aliis modis reparare , 

c Secundo autem modo necefjariumfuit Deum incar- 
nariad humanx naturtc reparationem , Unde Augufii- 
»us dicit * i^.de Trinit. cap. i o. trum etiam ofienda- 
musnonaUum modum pojfwilem Deo defuijfe (cujus po- 
tefiati omnia.tqtialit^r fubjacent) ,fed fananda mlferidi 
noftraconvqnientiorem aii^m modum non ptijfe , 

Et hoc quidem confiderari poiefi quantum ad promo- 
tionem hominis in bonum . Primo quidem qnantum ad fi- 
dem, qu<e magis certificatur ex hoc, quod ipfi Deo loquenti 
credit.Unde Aug.dicit. ii.de Civ. Dei: * Ut homo fiden- 
tius ambularet adveritatem , ipfaveritas Dei filius ho- 
mine ajfumpto conftituit atque fundavit fidem . Secundo, 
quantum ad Jpem,qu£ per hoc maxime erigitur.Unde Au- 
gujiin. dicit i^.de Trinit. f Nihil tam necejfariumfuit 
ad erigendam fpem noftram^qua ut demonftraretur nobis 
quantum diligeret nos Deus: quid vero hujus rei ifto indi- 
ciomanifefiius , quamquod Dei fiiius naiura: noftr<edir- 
gnatus eji inire confortium} Tertio quantum ad charita- 
tem, qu£ maxime per hoc excitatur. Unde Auguftinus di- 
cil in lib. de catechiz.andis rudibus. * Qu e major eft cau- 
faadventus Domini , nifiut ofienderet Deus dileEiionem 
fuaminnohis? Etpofiea fubdit*: Si amarepigebat , 
faltemredamare nonpigeat . Quarto, quantum adre- 
^am operationem, in qui ncbis exemplum fe prizOuit . 
Unde Au^uji. dicit in quodam ferm. de Nativitate Do- 
mini . Homo fequendus non erat, qui videri poterat : 
Deus fequendus erat , qui videri nonpoterat . Ut erga 
exhiberetnr homini, & qui videretur ab homine, & 
quemhomjfequeretur, Deus fafius eflhomo. 

■ Ouinto., quanium ad plenam participationem divi- 
nitatis , qux vera efi hominis beatiiudo & finis human<c 
vita : & hoc coUatum eji nobis per Chrifii humanitatcm. 
DiCit enim Auguftinus in quodamfermonedcA<itivita- 
te Domini . Fa^us efi Deus homo , ut homo ficret Deus. 
SimiUter CT hoc utile fuit ad i cmjtionem mali . 

Primo.n.per hoc homo infiruiiur, ne ftbi diabolum pr<t- 
ferat,& eii veneretur, qui eft author pe^, cati.Unde Augti- 
ftinus* dicit i^.de Trinit.Qunndjquidem fic poiuit Deo 
conjungi bum rna n.itwa,ut fieret una perjona,juperbi il- 
limiili^mfpiritWynon tdeo fe audeant homm pr<eponere , 



A RTIC. II. 



25 



poft mcj. 
■ Iliiis, iri' 
ci;Mt hio 
ft ' 1110 . 
S',ilv«,oc 
oofler . 



tncd. to j . 



Eod' 11». 
& c.habe» 

tur pott 
ineJiu II 



quia non habent carnem.SecHndo,per hocinftrulmwf que- 
tafit dignitas humai<e natur<e , necam inquiiierr^n! pec- 
cando.Unde Augujiinus dicit in libro de vera reUgione!^ c .t<'>. aoa 
Demonfiravit nobis Deus quam exccljum locum inter prmc"p* 
crpaturas habeat humana naitira , in hoc quod hominibHS tom. 1 , 
in vero homine apparuit. Et LeoPapa dicit in fermone de 
Nativitate *. Agnofcc 0 Chrifiia^ie dignitate tua: & di- ^J^J"Ji 
vin<^ confors fiiclu! natur<e , noU in vcterevilitatem de- 
generi conver fationeredire.T eriio, quia adprttfumpiio- 
ncrri hominis foUedam, gratia Dci in nobis nnUis rncritis 
prcecedentibus in homme Chrijio commendatur,ut dicitur 
in 1 3 ,de Trinit.* Qtiarto,quia Juperbia hominis,qu<c ma- « 
xirne impedimento efi,nc inh<ereatur Dco,per tanta Dei '''' '""^ 
humiU t atc redargui potefl atq, fanari, ut dicit Aug. ib.* 

d Ouinto,ad Uberandum hom^ncm a fervitute pecca- 
ti:quod quidem, ut Auguft.dicit. i^.de Trinit. * f.eri de- 
buit ftc , ut diabolus jujiitia hominis Jefu Chrifti fupera- 
retur:qi(od fa^7tum eft Chrijio fatisfuciete pro nobis.Ho- 
mo autempurus fatisfaccre non poterat pro toto humano '"'"s 
generciDcus autem fatisfacere non debebat. undc oporte- 
bat Dcttm dr hominem ejfe Jefum Chrifium. Undc Cr Leo i j.iom.j, 
Papa dicit infermone deNativitate.Sufcipitur a virtute '^"^^ 
infirmitas,a majcftate humilitas:ut qu?d iioflris rer,fiediis 4,« uijns. 
congruebat,tinus atque idemDei & horninii rnediator ma- 
riexuno, C7" refurgcre pojfit ex altero.NiJi enim ejfet ve- 
rus Dcus,non adfcrret remcditi, nifiiejfet verus horrto^non 
praberet c.xemplii.Sunt autem & aU^e piurim<e utiiitates, 
quic confequutie funt,fupra apprehenfione fenjus humiinl, 

e Adprimum ergo dicendum , quodraiio illaproce- 
dit fecundum primum modumneccjfarii , fine quo adfi- 
nem perveniri non potefi . 

f Ad fectmdum dicendum, quod aliqua fatisfaElio po- 
tcfi dici dupUciter fufficiens . Uno modo perfe^e: quia efl 
condigna per qnandam ad<equ.iiioner/) ad re. ompenfatio- 
nem culp<e.commijf<e : flc homlnis puri fatisfaSiio fuf- 
ficiens efte non poiuit pro peccato. Tum quia tota bumana 
naturaerat per peccatumcorrupta; nccbenum ali'iijus 
per(on<e,vel ctiarn plurium poterat per tequiparandam tO' 
titts natur<e detrimcntum recompenfarc. Tam etiam,quiei 
peccaium conira Dcum commijftim , qnundam infinita- 
temhabct ex inftnitate divin<e maieflaiis: tanto ^nim 
offenfaefigravior , quanto ma or efi ille , in quem delm- 
quitur . Unde oportuit ad condignam fatisfaEUonem , ut 
aHus fatisfacieniis baberet efficaciam infinitam , titpote 
Deidr haminis cxifiens . Aliomodo potefi dicifatisfa- 
Elio hominis effe fuff.ciens impcrjcEle , fcilicet fecundum 
acceptationem ejus, qui cfl eacontentus , quamvisnan 
fit condigna . Ethoc modo faiisfaUiio puri hominis efi 
ftifficiens. Et quia amne imperfefium pr<efupponit aliquid 
perfcEhum, a quo ftiftenietur, ind.e eji, quod omnis puri ho- 
minis faiisfdEHo efficacia habet a fatiffaElione Chrifii. 

Ad tertium dicendum , quod Deus ajfurnendo carnem, 
f Ham majcflatem non minuit : per confequens non mi- 
nuitur ratio. revere'iti<e ad ipfum , qu<e angetuf per aug- 
mentnm cognitionis ipftus . Exhocauiem, quodnobis 
appropinquare valuit per carnis ajfumptionem , magis 
nos ad fe cognofcendum attraxit . 

C O M M E N T A R I U S . 

OStendit D. Th.ari:, proEceden. myllerium incarna- TuuIms 
tionis efTe propter leconveniens : nuncdoccret- a t 'uii. 
iam pr.opter alium, fcu propterextrinrecumfinem, vcl 
cfFedum expedire . Solum autem agit de fine , fcilicet , 
rcdemptione hominis, quuhunc potiinme nobis fcri- 
ptur,^ proponit, & nullus excogitari vel nobilior , vel 
tanto mylierio dignior potefl; , Dcnique, quia omnes 
alios fines in fe comprehendit. Quaerit; autcm non fo- 
him ,anconveniensfit : fed etiam an fit nec^ITarium , ut 
non taritum convenientiam , fcd quoque & gradum - 
ejus nobis declaret : tum quia revera quidam ncceirita- 
tis modus hic intercedit . 

b RefpondctcrsoD.Th. dupliciaficrtione. Priorell; „ , 
negans incarnatioucm ruilic limpliciter neceilarram ad a,„ouh. 
reparationem hominis,quia Deus ( qua; illius ell omni- 
potentia ) polfet aliis modis homini fubvenire. Con- 
tra quam folumobjici potcil: argumentum , Sedcontra , 
ipfius D.Th. quia in fcriptura proponitur incarnatio, ut 
medium ad falutem necelVarium . Neque.n. eft aUud no- 
men datitm hominibus , in quo oporteai nos falvos fieri . 
Ut dicitur Ail:or. 4. Dicendum vcro ell: , dupliciter dici 
poITc aliqiiod mcdium neccfTarium adnoflram falutem, 

uno 



2^ Qj l 5 T. I. 

U80 modo ex inftitutione divina , & fuppofita Dei vo- 
luntatCj&ordinatione: &hoc modoeftnunc incarnatio 
medium necelTarium ad falutem.Quia decrevit Deus in 
iioc viro omnes falvare, utdicitur A£Vorum 17. Et hoc 
jnodo procedit argumentum faftura. D. autemTh. hoc 
non negat . Alio modo potert dici medium necefranuni 
fimpliciter,& abfolute,non quia Deusillud voluit: fed 
potius , quia ipfi divina; voluntati necefTarium fuit uti 
taliracdio, fuppofitaintentionetalisfinis. Et hoc modo 
proceditconclufio D. Th.& contra illam non procedit 
argumentumfaftum , quia fcripluranondicit incarna- 
tionem effe hoc pofieriori modo neceffariam , fed priori 
tantum. Undeobiter intelligitur , argumentum , Sed 
contra , D.Th. non probaie neceffitatcm fimpliciter , 
fed ex fuppofitione; probare tamen abfoluteconvenien- 
tiam , quia medium iliud , quod Deus voluit effe uni- 
cum , & neceffarium ad reparationem nofiram , non po- 
tefl non efTc tali fini accommodatifnmum . 

c Pofierioraffertioefl , incarnationem ita effecon- 
venientemad nofiramreparationem, utnullum potue- 
rit cffcaptius , vel conventius medium adtalem nncm, 
atqueadeo, utdici po.nfit nece^raria ad meliuscfTe , (eu 
ad modum optimum reparationis nollra-.Hoc probat D. 
Th. deccm rationibus fumpiiscx fanilisPatribus , qua.' 
pcr (c fatis clarce funt. Solum clt in eis obrcrv.uidum pri- 
mo, quinque primas rationes , qua; fumuntur ex pio- 
motione hominis ad bonum , non folum proccdcre fup- 
pofito lapfii human^ naturce , fed per fe habere locum et- 
iam in ilatu naturKintegraf . Naminilloetiam homo 
effet capax fidei, fpei, charitatis, participationi^sdivinx 
natura',& re£ta: opcrationis, in quibus bonis omnibus 
poflet perincarnationis mylierium plurimum juvari , ut 
per fe conftat . Simili modo ex quinque rationibus , qu^ 
exreinotione mali fiimuntur, quatuor priores non ne- 
cefTario fupponunt lapfam naturam; quia duobusmo- 
dis potefi malum ab homine removeri , primo pollquam 
inefthomini, fecundo prrEveniendo , ne infit : quan- 
quam ergo peccatum non efl^et , pofiTet homo per incar- 
nationem pra^veniri, ne iUud committeret, namex 
tantomyfierio inducipoffet vel adm.ajorcmgrati? divi- 
ri2e?elHmationem , vel ad majoremhumiIitatem& fub- 
jeftioncm ad Dcum , vcl ad fu^ natura: eommendatio- 
nem, ne illani pcccando macuiare auderet , aut da;- 
moni fubjicere , quam ad tantam dignitatem eveftam 
agnofceret. Sed licet vcruin fit, rationes haspotuiffe 
habere locum, etiam nonexiftentepcccato, magis ta- 
men urgent , eoque majorem necLlfitatem inferunt, 
quohumananaturadcbilior", aeinfirmior pcrpeccatum 
effcfta,majoribufqueindiget divinis auxihis, ut inbq- 
no prornoveatur, &amalo liberetur. 

d Ultima vero ratio fupponit neceflario lapfum , ex 
quo orta ci\ maxima neceftitas tanti myfterii , ut remif- 
fio culps fiat fervata perfeftar jultitias cequitate , & ii> 
terccdente condigna , & omnino julta fatisfaftione . 
Quia purus Deus non efi capax illius , purus autem ho- 
mo eft impotens ad illam, & ideo neceffariuserat Deus 
homo , qui poffet ex toto rigore jufiitia? fatisfaccre . De 
qua ratione in fcquenti difputafione fufius tradandum 
el\ . Hic folum ad intelligendam mentem D.Th. obfer- 
\'andum videtur, ipfum diflingueie hoc locopurum ho- 
mincm ab homine Deo . Unde neccfTario fequiturnon 
vocare purum hominem eum, qui habet puram feu nu- 
dam naturam humanam finc gratia Dei,fed eum,qui eft 
pcrfona creai a , etiamfi quamcumque gratiam creatam 
habeat:quod fic declaro,nam ex eo quod purus homo efi 
impotcns ad pcrfei^e latisfacicndum , infert neceffita- 
tem hominis, qui iimul fit Dcus.Hax autem confccutio 
elfct boni , njli de puro hominc in diSio fenfu loquere- 
tur: polTct enim rcfponderi , argumcntum procedere ex 
puri? particnlaribus, quia inter hominem purum in alio 
lcnlii,& Dcum liominem darctur mcdium, fcilicet ho- 
mo (an£>us,qui ncquc clfct Dcus homo,nequg purus ho- 
moin illo (cnlu. Quodctiam apcrtc colligiturcx Lcone 
Pap:i,cu)Ui tcltimonio D. Th. luam lcntcntiam confir- 
mat,qui intcr ali.i ziv.ls/iji tffet verus Dcus.,non afferret 
rernedium . Krgo liomo purus, & impotcqs ad rcmcdium 
fcicndiun dicitur omnis illc , qui nonclt verus Dcus , 
& plura circa hoc notabimus iii lolutionead i. 

c Primum argnmcntum D.Th. clt : pcr alfumptio- 
' ncm carnis nuUam pcrfcitioijeni , vcl potcntiani Ver- 



A R T 1 C. 11. 

bum acquifivit ; fcd Verbum incarnatum potuithomi- 

nem lapfum reparare ; ergo & non incarnatum ; crgo 
ad illum finem non fuit ncceffaria incarnatio . Refpon- 
det D.Th.hoc argumentum probare primam conclufio- 
nem. Sed contra,quia urgeri poteft contra fccundam^, 
fic proportione fervata argumentando . Verbum incar- 
natum potuit ex perfefla jultitia hominem lapfum re- 
parare ; ergo & non incarnatum, quia nihil poteflatis 
addidit illi caro . Refpondetur tamcn negando confe- 
quentiam. Ad illam vero propofitionem , in qua eft 
vis argumenti, fcilicet per incarnationem Verbum non 
eft faftum potius , feu nihil poteltatis illi additum efi: . 
Refpondetur aliud elfe, quod pertinetad omnipoten- 
tiam fimpliciter , quod nullam fupponit imperfedio- 
nem in opcrante : aliud vero , quod pertinet ad efficicn- 
tiam , feu modum efficicndi in aliquo genere , quod 
non pertinct ad omnipotcntiam fimpliciter, quia in- 
cludit imperfc£tioncm inopcrante. Vcrbum crgo per 
incarnationcm nihil potuit efficerc, quod fine carne 
non poffct ex his,quae pertinent ad omnipotcntiaiTi fim- 
pliciter; potuit autem aliquid facere in aliquo genere, 
quod fine carne non pofTet, ut potuit ambulare , comcdc- 
re, &fimilia, &eodem modo potuit fatisfacere& me- 
reri; hxc enim non pertincntad omnipotcntiam fim- 
plici rcr : & ex his Intcliigetur folutio D.Thom. Si enim 
loquamurdepotefiate abfoluta reparaiidi hominem la- 
pfum, qula illa non includit ullam impcrfcclionem , 
ncquc rcquirit aftlonem, quse illam fupponat , admi- 
lit D.Thom. potuilfc Verbum finecarnereparaichomi- 
nem, & eodcm modo dixit non fuilfe Vcrbo fimulici- 
ter neceffariam carnem ad hoc efficiendum: at vero 
loquendo dc potcltatc libcrandi tali modo, fcilicetper 
viam latisfac\ionis , quia ha:c prster omnipotentiam 
fimplicitcraddit quandam poteltatem fecuudum quid , 
ideo non valet argumcntum a Verbo incarnato ad Ver- 
bumfccundum le,nec fcquiturincarnationemnon fuif- 
fe necenTariam fimplicitcr ad iljum modum reparandi 
humanam naturam . 

f SccundumargumcntumD.Th.eftcontraultimam 2-Argmn. 
partcm fccund.vconclufionis, & ell: hu;ufinodi . Purus 
homo potuilfct fatisfaccrc pro culpa : ergo non fuit ne- 
ceffaria fatisfa£\io ; ergo nequs incarnatio. Refpondet 
diilinguendoantecedens; purus homo potelKatisfacere ^®''"''»» 
pcrfec>e , id efl , fecundum quandam ada^quatam ratio- 
nem, & rccompcnfationem oftenfa?, negatur antece- 
dcns; non cnim poteif purus homo hoc modo fatisfacere, 
tum proptcrgencralcmoffcnfionem, & maculam, qua: 
totamnaturam humanam infecit; tum quiaDeusof- 
fenlus cit perfona infinira, cui ad xqualitatem fatif- 
fieri non potclt , nifiperactum infiiiita: fatisfactionis, 
quifolumfieri potelt ab homine Deo. Atveroimper- 
fede polfet purus horao latisfaccre, &fic conceditur 
anteccdens, & negatur confequentia. Quia oportuii, 
& decult, ut fatisfadioelfet perte£ta , in quaomnis alia 
imperfeda fatisfadtio fundaretur. Et ex hac doibina 
probanturduee propofitiones, qux in corpore articuli in 
ultima ratione alfumpta: erant, &fob fententia Leo- 
nisPapasconfirmatic, icilicet purum hominem non pof- 
fe perfetle fatisfacere, & Deum hominem polTe, dc 
quibuslatillimeinle^uenti dilputatione . Hiclolum eft 
iterum obfervandum ( quia Ca;et. corrumpit lcnfum D, 
Th. ) purum hominem eodem modo fumi in hac folu- 
tione, quo explicatum eltin corpore articuli. Neque 
cnim fmecaula & contra omnem rationcm dicendum 
elt , £Equi voce D. Th. fuilTe ulum illa voce contra con- 
ftantiam & firmitatem doftrinK. Qiiod etiam apertc 
hicconitat, quia argumentum proccdit depurohomi- 
ne, utdiltinguiturab homine Dco, &cJt pcrlonacrea- 
ta , ctiamfigratiam habeat ; quia li purus homo , quan- 
tumvis gratus, polfet perfctk latisfaccrq , refle conclu- 
dcret argumentum , proptcr hunc ciTeetum non elfe ne- 
cclfariam fimpliciter incarnationcm . Unde etiam in 
folutionc , ex hoc quod purus homo hoc non potelt , coq- 
cludit D, Th. hoc modo : Unde o^artnit , ad condignam 
Jatisfaclionem ut atius fail>facteniis habeat infni^ 
tam efjicaciam , ut pote Dei ly- hominij exi/iens . Ergo 
evidenter fupponit, omncm illum, qui non eit Deus 
homo, eire purum hominem . DeniqucadmitritD.Th. 
hoc loco , purum homincm polfc imperfedc fatisface- 
rci icii hoc non potcll finc grati^i crgo etiam homj- 



inedii iq 
Utile & 



D I s p u T, IV, 

jiem gratum v.oioat purujTi hoininem.. Tertium argu 
rnentum ell; moralis conjeflura, quod glare &optime 
fxpeditD.Thom. 

DISPUTATIOIV. 

[ Induodccimfeiliones diilribiita. 

De cortvenientia & necefftiate Incarnationis ad 
re^aratiortem hominis la^fi- 

PRsefens difputatio fupponit in primis , totum huma- 
numgenusperlapfumprimihominiscorruiffe, di- 
vinamque inimicitiam contraxiffe . Quod principium 
fereomnes patres ininitiohujusmateriae praemittuntait 
videreell in Athanaf lib. deincarn.Verbi, to. i .& lib. dc 
falutari Chridi adventu tom.z. Nazian.oratio.42.&5 1 . 
.Cyril.lib^.contraJuIia.Damaf. lib.^.c.i. Laftan.Iib.4. 
divin.infiitut. c. 10.& Anfel.in lib. curDeus homo, & 
aUis patribus frequentiffime : dequoin i.2.ex profeiTo 
difputatur in materia de peccato originali . Secundo fup- 
ponit hsc difputatio, Verbum fa£lum effehominem , 
ut homines a peccati morte Hberaret . Hoc unum ex pri- 
misfundamentis xioftriE fidei, quodinfcriptura, prx- 
fertim in novo teftamento, pafTim afferitur, &indi- 
fcurfu hujus & fequentis difputationis pluratelHmonia 
necefTario afferemus , & inferius agentes de merito Chrl- 
ftiidem late confirmabimus . Et hinc fufficientercon- 
.cluditur, hoc medium fuiffe accoramodatum illifini . 
Deus enim, qui prudentiffime & fapientinimcoperatur 
.univerfa , ad fines, quos intendit, non nifi proportiona- 
tis utitur mediis. Qux quidem propqrtio, acconve- 
nientia in hac difputatione explicandaeft . Quia vero 
medium interdum e(fe potefi utile& conveniens, inter- 
dumetiamneceffarium, ideoutrumquc in difputationc 
pofitum efi : atque initium fumendum eiV ab ipfo fine , 
quoniam neceffitas vel convenientia medij nccefTita- 
tem aut conyenientiam finis pra.'fupponit. 

S E C T I O I. 

Utrum neceffariim vel convenicns fuerit 
Deum hominem la^fum. reparare . 

DIco primo, rcdemptionem lapfi homjnis non effe 
opus ex neceffuate a Dco faflum , fedomninoli- 
bere: itaquepotuitfincuHaimperfeftione autindecen- 
tialapfum hominem fincrcmedio relinquere . Conclu' 
fiQ efi certifTima , & fumitur ex omnibusScripturx lo- 
cis , in quibus beneficium hoc tribuitur maxime Dci 
cha.ritati & benevolentix. Joan. 3.,'^ ^f/V £)cids dilexit 
mmdum , &c. Joan. i <^.Mujarcm hac charitatemnemo 
hahet , (j'c. AdR.om.-^. Commendat autem charitatem 
fuam Deus. Ad Ephef 2. Deus antem qui dives eft in mi- 
fericordiit &c. Si autcm interveniflet necefiitas, & 
nonlibertas, nuIlum fereelTetbeneficium. UndePfal. 
93. dicitur, Deut nltionnm D>>r»inus ^ Deus ultionum 
libere egit . Sapient. 12. Nec timtns aliquem veyiiam da- 
baspeccaiis . Et ideo inScriptura Dei voluntati tribui- 
tur, quodhomincmlalvaredecreverit , &fuoarbitrio 
falutem ejus difpenfaverit. AdRom. i .8cg. i .Corinth. 1 1 . 
Ifai.^.Hicr. 1 8. Et ratio evidcnter hoc docet , fuppofitis 
principiis fidci . Si cnim Dcus in operibus fuis libcr eil , 
curnonetiam inhocopere redemptionis? Elienimea- 
demratio . Sicaim alia opera non funt Deo neccfTari.^ 
adiilius bonum, &beatitudinem , ita nequelapforum 
homiaum reparatio. Nihil cnim minus bcatus efiet 
. , Deus , fi homines in fua mileria relinqueret . Confirma- 
tur , nara fi creare homines nontuitnecefrarium Deo, 
cureff.:t redimere? Dicesforte, neopus relinqueretur 
impcrfcflum, aut ne gloriaretur dxmon, quodvifto- 
riam repOrtalfet. Hce tamen !unt congruentiaidcbilif- 
fimK ad neceifitatem oltendendam . Nihil cnim dcfo^ 
gatDeq, quodejus opusimperfeftum maneat, nonex 
impotentia Dei, fed ex malitiahominum: pra;fertim 
quia potuifiet Deus illud perficere , ahos homincs 
creando, & de peccatoribus vindidam fumendoj ne- 
que inde haberet dsemon juliam ahquam gloriam, fed 
confufionem potius . Et hinc clare conttat , etiam 
oblata occafione peccati, non fuiflc neceflariumDeo , 



- S E C T l-O L -V 

ficri hominemj ?d rcparandps homines : qjua polfcif- 
fet illos nonrepararc . 

Contrahancveritatemobjici pofTunt vcrba Athanif, 
lib. dc incarnat. Verbi , ejufquc corporali ad nos advco- 
tu, parumaprinciDio.y«<;^wr;«w, inquit, erat,c</'s^ 
qui iemd crc.it i p-ant rationalcs, j>enitus extingui: Jd 
cyiimini)iin:.r,o era' bonitate Dei , fi qu£ ab i[>fo creata 
ej]'e'i t , in iiiierintrn abi^ ent^ ob diaboli adverfus horrii- 
nemfr.-iudem. Quin imo in^eccntifftmum erat^Dei artem 
in homlnibus extingui , vel ycri^forum injuriam , vel per 
dimonis impofturam. Et multafimilia habetin feqnenti- 
bus . Et ad eumdem fcre modum loquirur Anfclm.iib. i . 
Cur Deus homo c.4. Id autem , quod efi indecens, & in- 
dignum bonitate Dei , poteft dici abfolute impoffibilc . 
Rcfpondetur, hcec &fimiliaverbapie elfeinterpretan- 
da : nonnullam enim exaggerationcm continent . Non 
efiergointelligendum , futurumfuinfeindccens, utita 
dicam, contrarie , feu privative , fi Deus noluiflct 
humanum genus reparare: quia cumDeus adhocnon 
teneretur , & fuacreatura non indigeat, nihil faceret 
indebitum ,aut contraid,quodeum faccri.-decet , ctiam 
fiomncs homines fine reraediorelinqucretdebitis pcenis 
cruciandos . Dicitur yero interdum hoc fuifle indcccns 
negativc , idefi, non ita conveniens, neque divinx 
bonitati fatis confentaneum . 

Dicofecundo, fuiflevaldc convenicns , utDeushu- 
manam naturamlapfamrcpararet. Hoc conilat ex ipfo 
fai^o: fedquoniam Deus hocbeneficiocum hominibus , 
& non cum Angelis malis ufus efi , difFerentis rationem 
affignando probabitur facile conclufia , Prima fit,, quia 
minor Angelorum pars peccavit: tota vero humana 
natura cccidit.Eft Augufi. in Enchir.c.29, eamque am- 
ple£\itur Magifier in 2. dill, 21. quE tamicri lun pla- 
cet D.Thom. in 2, d.7. q.i. artic. 2.quiaetiam multa: 
fpecics Angelorum tota: corruerunt . Sed noneitcon- 
temnenda ratio : tum quia probabile eft , plures An- 
gelos efle unius fpeciei , & ita non efi necefTariuni , 
totam aliquam fpcciem Angelorum corruiffe : tum ct- 
iam quiaeflo ita fit,tamen orancs Angcli proptcr fimi- 
litudiaeni & propinquitate.m, quim habent in natura , 
cenfcntur unum gradum _& ordinem rerum confiituerc, 
ficut omnes homines confiituunt unum gradum infe- 
riorcm. Secunda ratiorcdditur, quia Angclus fua fpon- 
te & veluti fine occafione peccavit : homo vero fitit a 
muliere induftus , qus prius a fcrpente decepta efi. In- 
dicat Bernar.fer.i. de adventu , & eamdem habct Gre- 
gor.^.Moral.c^. quem refert D.Th.i.p.q.64. art.2. ar- 
gum. 4. in cujus folutione advertit ," rationem non cflTe, 
ada;quatam •, ad fummum cnim procedit de fupremo 
Angelo peccante . Alii enim co fuggcrcnte ceciJerunt; 
qaod videtur fenfiffe Augufi. lib. i, de mirabiiibus' fa- 
cra," Scviptur^ c.2. Tertia huic annexa c'}. , qnia finguH 
Angeli propria voluntate peccaverunt ; homines vero 
unius voluntatc prolapfi funt ; decuit ergo, ut unius et- 
iam beneficio liberarentur . Ita indic.inr Greg. & Ber- 
nard. Quarta additur, quia homo habet volnntatem 
facile mutabi.Iem , & longum tempus viar, in quo 
poffit illum poenitere ; Angeli vero voluntas quodam- 
modo inflexibilis cfi, &naturafua requirit viam bre- 
vifTjmam , ut perveniat ad term_inum , qux ratio q-^j. 
& 64. 1 .p. latifTime tra£^atur . Quinta effe potell: , quia 
ruina Angclorum potuit reparari per homines, fuble- 
vando homincs ad illorum fcdes, qua; veluti vacuar 
manlerunt; quod ita decuiflfe, & faftum fuiffe late 
perfequitur Anfcl.lib.i. cur Deushomo c.i(5. & 17. ho- 
minum vcro lapfus non poterat convenienter fuppleri , 
iubili.tucndo aliam naturam loco humans, quianulla 
fortaffe effc potefi: inferior humana & capax illius glo- 
ri.^ . Crcarc vero de novo alios homines , fieri quidem 
poterat , non veroita manifefiabat divinam mifericor- 
diam, jullitiam, & potentiam ; & ideo , &c. Unde 
fumiturfextaratio, nam fi Deus utramquc naturam la- 
pfam , angclicam , & hurnanam fine rcmedio reliquif- 
fet, vidcrctur autvinci malo pcccati , & fuperari mi- 
fericordia ejus,, aut certe non polle tanto malo medici- 
nam adhibere . Undeoportuit feptimo , hominem re- 
dimi , ne gloriaretur djcmon , quodammodo vicifle , & 
expleviffe dcfidcriuminvidix fux , fcilicct , uthomines 
nonaflrcqucrenturgloriam,quam ipfe perdiderat, & pro 
qua homini invidebat Jta Leo fer.2.de nativit. & epift. 

10. 



Solutio, 



ntf ^ nc. 



priva'.i- 
ve , i?f ne- 



Cur Deus 
n>tU' ani 
hiiTiaii^m 
repara vii 
(1 .n a'igc- 
Iicaiu . 



H«fpon, 



r.orftcri» 

tflvi.ens 
ff rva: i ri» 
fo e . iu. 



0:c. 5. Athanaf. Hb. de incamat, Vcrbi , non longe a 

principio ..OcT:avo ,quo humananatura imbeciiliorefl-, 
4uam angelica , eo magi; divjnarn provocat mircrigorx 
oiam, & Deus illius mifercndo benignitatem fuam 
manifeltat . Denique addit Theod. Hb. 6. de providen- 
tia divjna contra Gr^cos, circa nnera, rationem aliam, 
diceps: Qjioniam r^s miverJi^quxfub/enfHmca.diirH^ 
fropcr hominem creatafnnt ^ ideonon putavit cantem^ 
nendumeum ^ cujusgratia cunEta creaviffet^ 

S E C T I O II, 

Utrum ad reparanduni gcniis huwanum, fiece/fariunf 
vel coriveniens fuerit , Deum, hpmin^nf fieri, 

DUpliciter intelhgi poten: Dcushumanurngenus re- 
parareruno modo ex mifericordia , & libcraHtate 
fola: alio modo, fervata pertedla; juftitia.' £pquitatc, 
Dico ergo primo non fuir fimpliciter nccefTarium , 
homincm liberari a malo culpce & poencv, in quo jacp^ 
tat,fervatp juftitixri^ore,& condigna fqtisfaflioae in- 
terveniente : fuit tarncn id convenicnti/rimurn . To- 
facopclufio certaefl:,& communis Sanflorum & Theo- 
logorum , quos fiatim referam . Et prqbatur brevifcr 
prior p;irs , quia ficut non fuit Deo finiplicitcr ncceffa- 
rium , hominem redimere , ita neque punire , aut ullani 
fatisfaftionem offenfs ab illo repetere . Potuit enii"n in 
primis gratis omniacondonare.Cum enirn fit fupremus 
^ominus, nulii faccret injuriam : cpmque ipfcpotif- 
fimum fuerit per peccatum offenfps , poterat jui i lijo cc- 
dere, & culpam condonare, ac depique cum fit fuprc- 
inus legislator , & judex , potuiffet in lcge contra pcc- 
catores lata difpenfare . Deinde poffet ab unoquoque 
hominum ahqualcm fatjsta^^ioncm , vcl pffinitentiam 
exigere , jllaque effc contentus . Denique potuit aiicui 
homini puro munus fatisfaciendi pro aliis com,mittcre , 
etiam fi talis homo nonnifi impcrfcftc pi-seftare id pof^ 
fet , Ncquc cnim tenetur Deus fummum juilitis rigo- 
rcrn feinpcr fcrvare. Tra£tat bene hanc partcm Theod. 
d.!ib.5. de providentia, circa finem . Objici vero poteft 
Athsnaf lib. de in? anut . Verbi , in principiQ diccns, 
jion potuiffc Deum , integra & iMxfa mancnte fui ve* 
ritate , ac jultitia , gratis ac liberalitcr peccanti homi- 
nipoenam rela.xare, autmortcm remittcre. Rcfpon- 
detur , Athan. loqui in fenfu compofito , fcilicet, fup- 
pofitaDei abfokita praedidione, &poll latam legem 
iliafn: In quacumque die ca^ederisymortc yn irieris.Qma. 
Deus nequc mutar; pqteft; , nec mendax cfTe . Simplici- 
ter tamen potuifTet legem illam non ferre, vel ita ferre, 
ut non fimul praediceret venturum effe£\um,fed tantum 
ftatueret jus a fe difpenfabile , ut comminatio il!a abfo- 
luta non eflet , fed conditionata , fcilicet nifi veliet ipfe 
pcenam remitterc, vcl in aljam commutare . Quopo- 
fitofalva juHitia, &veritate potuiffet Deus tam poc- 
nam quam culpam gratis remittcre . Imo etiam nunc 
non conltat , iliam comminationem mortis tcmporalis 
ita fuilfe abfolutam, utnullusex privilcgio vel Dei li- 
beralitatc fiat immunis . Altera conclufionis pars facile 
probatur , qula omnes vix Domini mifcricordia & ve- 
ritas . Undcquo hae virtutes magis in opere nolirx re- 
dcmptjonisreluccnt , co altiori & convenientiori mo- 
do fit , magifquc Dci virtutem , & fapientiam manife- 
fiat , Dices , ficri non poffc, quin minuatur milericor- 
dia , fi rigor ju(iiti;i: lcrvetur ; at vcro mifericordia ex 
fuo gcnerecfi altior virtus quam julljtia: ergo magis 
convcnicns fuifiet mifericordiam augcre, quamjulti- 
tiam cxigere. Refpondctur cum Damafc. lib. 3, defidc 
c.i. hoc iplum maxinic oltcndcre divinae fapicntia: ra- 
tionem, quod rci pcrquam difficilis ac pcrplcxxcon- 
grucntitnmum c:\itum invcnir , & in eodcm opcre lum- 
mam juititiam cum lumma milericordia , qua; fibi con- 
traria vidcbantur , incffabili modo conjunxit . Ipfa cr- 

f;opcrfcOi') julliiix mifcricordiam cxaltat , quia non 
oKim conccfi t homini tcmpus, & locum obtincndi 
vcruam , liL-d ctiam nioiium & potcfiatcm pra^buit fa- 
tisfacicrili I/cq. Quod 'anc infmitiemifcricordixopus 
fuit , Untic ctiam major quxdam gloria homini accre- 
kit , & .;Uodammcdo pcrfciiUor pax intcr Dcum & ho- 
inii" ni conl'iii,;iiiir, quia \xx iatistadioncm condi- 
^mm atf illius rcdjt amicitiam . Et ideo fpecialitcr 



A R T I c. ir. 

proptcr hoc benefieium diciturDcus divcs inmircricor- 
dia , ad Eph.2. & ad idem accommodat Bcrnard. fcrm. 
I. de annun.verba illa V^zl.i^.Afifericordia drveritai 
ebviaverunt fihi , j^flitia &yax ofculatxfunt , Sed in- 
ftabit aliquis, quia ad majorem liberalitatem pertinere 
videtur, grafis condonarc omne debitum, imo&ad 
majorem charitatem , nam qui p!us amat , plus reir.it- 
tit , ut fumitur ex Lucx 7. & inter homijies opus majo- 
ris virtutis effe cenfptur , gratis remittere injuriam , 
quam fatisfaflionem polf ulare. Sed hasc fere eodem mo- Dnu°tiir . 
dodifToIvuntur : nam majoris charitatis, &Iiberalit3- 
f js efl , donar? vires &gratiam ad fatisfacicndum.Ad- 
denduni vcro propterea efl , non decuifTe , nec com- 
munibonocxpedivifTc, aliterfierj, ne deli£ta mane- 
rentimpunita , Undc licet in privatis pcrfonis fxpc ex- 
pcdiat gratuita & liberalis injuriarum remiflfio , non 
tamcninhis, ad quos pertinetcommune regimcn, & 
vindida dcliilorum . Deinde ipfis hominibus multis 
rationibus utilius hoc fuit, tumutpeccati gravitatcm 
agnofcerent, quamque illud Deus odio profequaturi 
tum quia ipfamet fatisfa£lio , quce ab homine exigitur, 
cft magnum bonum ejus, & illius gloriam & virtutem 
extollit , Proptcr qui divcrfa omnino efl: ratio de Deo 
offcnfo , &de hominibus. Nam homo,qui fatisfailio- 
ncm cxigit injuriac fibi tail;? , vel id facit ex odio alte- 
rius , vel faltcm cx amore proprii eommodi & utilita^ 
tis: Dcus autcm non fuum , fed noftrum commodum 
quaerit , dum jufritiam vult in remittendis peccatis fer- 
vare . Unde ctiam inter homines, fi contingat commu- 
ni bono expedire , vindiftam exigere per publicam po- 
tcftatcm de injuria iufccpta, potefi hoc dlc majoris 
virtutis,quani gratisillam condonare. 

Dico fecundo, myltcrium incarnarionis non fult Ttflian», 
.fimpliciter neceflarium ad hominis lapfi reparationem . » 
Conclufio eit communis,& ita eerta,utnegari non poffit 
finc tcmeritate & fidei incommodo . Eft D.Thom.hic, 
Magifiri cum do^^oribus , dii^.2o. ubi Bonavent. Scot. 
Richar.Du-f-and.Palud.Gabr. & alii. Alex.Alenf.^.p. q. 
i.mcmbr.^.art.4. Altifipdorcnf lib.?. fummx, traft.i. 
i.c.B. GiuIIel.Parifienf. lib. cur Dcus liomo. c.7. c.7. & 
probatur primo ex coramuni patrum fententia. Leo Pa- 
pa ferm. %. dc Nativit. c.^.Ferax., inquit, mifericordia 
Dci , cum ad re^trandum humanum genusineffabiliter 
ci mtilia fuppeierent y hanc fotijpmum conjulendiviam 
(iigit, qua ad deflruendumopus diaboli non virtute ut»- 
rcturpotentiie , fedraticne iufiitite . Auguif.i^.deTri- 
nit.c. 5.10,1 3. & i8.& lib.dc Agoue Chrilli c. i i.Snnty 
inquit , flulii^qui dicurt , non ^oterat a iter fapientia 
Dei hominem liherare , niji fu/ciperei hominem.Trii^zt 
bene Greg.i^.Moral.c.iS. & i^.Moral.c.i.Hugo deS. 
Vi£\or.lib.i. de facram.p.S.cio. Secundo^ratione^qua" 
facile fumi potefl cx praecedenti conclufione . Sienim 
proptcraliquam caufam pofTet effe incarnatio neceffa- 
ria ad reparationem noltram, maximcut ex perfe£ta 
jufiitia fieret : fcd hoc non tuit fimplicitcr ncceflarium, 
ut oflenfum eft: : ergo neque ipfa incarnatio fuit fimpli- 
citcr nccefTaria . Nulla enim alia ratio ncceffitatis, aut 
conncxio fingi potcft inter incarnationis myllerium, ac 
humani generis rcparationem . Et ex hac conclufione 
& ratione obiter mfcrtur , ChifHDomini mortemnon 
fuiffe fimpliciter neceffariam ad noilram redemptio- 
nem , fed folum ex divina ordinatione : quia fuppofita 
incarnationc , una Chrifti operatio ad fatisfadionem 
fufficcre potcrat , vel ex fe , vel cx acccptationc di vina , 
juxta eaquceinfcrius tra6\anda funt.^Et ideo ad Hebros.a. 
non neccflTitatis^fcd decenti^t fuiffe dicitur hoc opus:i>*- 
ctbat , inquit Paulus, eum,yroytcrquemomnia, &fer 
quem omnia, qui multos Jiiios in glortam adduxerat ^ 
authoremfatutis eorum fer fajftonem confummari . 

Contra hanc vero conclufionem videtur fcntire An- 
fcl. fere totolib.i.&z.curDeushomo : hocenim vide- 
turprsBcipuc toto illoopere voluilfe convincere , repu- 
gnare inquam Deo , alia viaaut rationc mundum rcpa- 
rare , utpote cum effet impertedum opus , ac proinde 
minime decens Deum . Idtm fcntit Richard. de S. Vi- 
ftor. lib.de Incarnat. c.S.tavent verba Chiyfblt. homil. 
\o.\x\}ozn.Cecidit , inquit , naturan&Jiraeomodo,ut 
rejtisui nullo (aElo yojfet a quocHmqut , ni/i ab illa omni, 
fotentijfima nianu . £\i que immalitcr > 1 fliiui yoterat 
r.ij! qu, tnj>rinci^io tame^ffinxtt , tnatiWK^oifrc.Xi.J/et .Et 

Visih 



Rtiio. 



OLjeaio. 



Soluiio • 
5, Modi 
necefl5:i- 
tit , qui- 
bus opor- 
tuii ver- 
bum iii- 
ctroari . 



D I S P U T. IV, 

Vigil.lib.^.contra Eutychet.circa fincni dicit: Non ali- 
ter fierifotuitni/t tdlis mediator exifleret , &c. Unde 
Proclus Cizicenus hom. de Chifti nativit. qLi3e habetur 
\v\ Concil. Ephef. X.om.^.cq.Unica^ inquit, hjic reflabat 
wj/?/i/o/xf«». Cyril.^.thefau. c.7. Quoniam im^erfeElum 
ej[e opiis Dei non decnit , non potiiic aliter repara^i, ne- 
eeffario Deas homo faSius e/S. Ambrof.etiam ad Hebr.9. 
dicit.T antumfuit peccatum no/irum, ut falvxri non pof- 
Jemus aliqtMndo^niJi omnifotens filius Dsimoreretur prq 
tJobis.Et Leo Papa epift.8 1 . Qutc,inqmt/econciliatio ef- 
fepoterat, qtta humano generi prr/pitiaretur Deus^ni/i 
omniumcaufammediator Dei hominumque fufciperet ? 
Sed prim_um exponi poffunt de neceffitate immutabili- 
tatis, feu ex fuppofitione divina? ordinationis , quia fup- 
pofita divina voluntate , non poteramus aliter falvari , 
peque Deus poterat non conferre nobis hoc beneficium. 
Ita exponunt Anfelmum Bonav. & Alenf. & indicatur 
abipfo lib. 2. c. 5. & 17. ubi ait , inDeura non cadere 
alium neceffitatis modum , & hunc modum non mi- 
nuere rationem liberalitatis & gratiee : ahis tamen locis 
plus videtur intendere Anfelm. Secundo ergoexponi 
potefi de necefTitate ad melius effe, ita ut iddicatur 
neceflTarium , quod efl convenientiflfimum , quodque 
omni ex partedamnum per peccatum illatum compen- 
fat : hoc enim modo , neque manet dedecus peccati fi- 
nedecore jufiitice, &pcenas fufiinet horno, qui ofFendit, 
& fatisfacit Deus , qui potefi , ut dicit Glof. ad Hebrx. 
2.circa illa verba, decebat eum , &c. Tertio exponi pof- 
funt de neceflitate ad perfeftum modum redemptionis , 
quam fiatim explicabimus , 

Dico tertiQ,ad redimendum hominemex perfc^T:a ju- 
ftitia neceffaria fimpliciterfuit hypolfaticaunio. Hxc 
conclufioefl: D.Thom. hic &communis in ^.dill.zo. & 
aliorum ,quos paulo ante citavimus, & m icquetitibus 
^tiam referemus: imo univerfalisell Saniloruai Patrum 
traditio.HocenimfenfudicitLeo Papa ferm. 14. & 10. 
de nativ. Si non effet Deus., non afftrret remediHrr} , & fi- 
milia habetferm.7.&8. dc Epiphan. &ierm.8.Quadra- 
gefim.&ferm. i.& 12.de paflion.& cpifi. 13.81. &05. 
quibus locis negat per homincm puruni potuiflc nos re- 
dimi , Quodnonfimpliciter & abfolute intelligendum 
eft , fed fervato jure a^quitatis &perfe£lKjufiitiK, utex 
diftis patet in praeceden.concl. Et eodem m^odo loquitur 
Agap. Pap. inepift.ad Antig. Quis reconciliatio,inquit, 
effe poffet., qua humanogencri rcpropitiaretur Deus.,fi ho- 
minis caufam mediator Dci & hominum non fufcipcrct ? 
Acfidiceret, non nifi imperfeijla , &eodem fcnfudixit 
Anaclet. Pap.epifl:. 2. decret. Deumfailum cflehomi- 
nem,ut virtutis fux potcntianos Iiheraret, fcilicet, pcr- 
fefto modo. Etfimiliter /\thanaf.lib. de Incarnat. Vcr- 
bi, circa principium . Cum et:im, inquit, Patris fit V :r- 
bkm,<&fupra omnes,merito etiamfoluiomnia rtcuperare 
potuit, c^ idoneus fuit., quipro omnibuspateretur, ac apud 
Patrem intercederet . Idem Atha. lib. de humanitatc 
Verb. ante medium , & fermo. de cruce & paflione Do- 
mini, ubiinter aliainquit : Cumvideretmalitiaminto- 
lerabilem, neque mortalegenus idoneum e{fe , quodmorti 
refifleret , neque pccnam fuorHmmalorum perfolveret : 
nam exceffus m^litidi tranfcendebat omne fi,;p'^licium'^ 
videnfque fimul Patris bonitatcm , (j quam ipfeidoncus 
ejfet & potens,commotus fuit fua humanitate , & mifer- 
tus efi nojirtt imhccillitati. Cyril. Alexan.Iib. i .de fide ad 
Regin. c.Quod per Chrifii fanguinem redempti fumus , 
inquit . Siut vulgaris homo concipiatur, quomodo il- 
Uhs corpus vita omnium ajiimaiionem ac dignitatem 
e.vxquat ? aut quomodo Deus haberi non dehet , quifuo 
fanguine credentes in ipfum emundatt Et Iib.2. adReg. 
non longe a principio , exponens id ad Hebr. 2. Dece- 
bat eum, (jc". dicit , ideo Verbum carnem induifle, 
-quiafuperaremortem fuprahumanamerat facultatem. 
Ubi necefll; efl loquatur de omni facultate cujufcum- 
que perfona: humana; creata:, &de perfefto modo fu- 
perandi mortem , & eodem modo fsepe colligit Chri- 
Itum efle Deum ex eo,quod potuit perfefte nos redimere, 
ut lib. de Incarnatione Unigen. cap.2 1 . & lib, 2. thefau. 
cap. II. &Iib. 4. deTrinit. circaprinc. ubi negatChri- 
llum potuifle offerre condignum pretium pro" noilra 
redemptione , nifi eflet verus Deus . Et in Exegef. 
ad Vaferia. qux habetur Concil. Ephef. com. 6. cap. 
17. circa medium, exponens verba Ifai. 53. Cujus 



S E C T l O II. 



29 



livore famtti fumus : quo pa5lo, inquit proom^ibus 
mortuus ^ufiumpro omnibus pretium e X folvere potuit ,fi 
perpefftonemilla mricujufpiam hominis fuife dicam^s ? 
Similia habet Iren. lib.^.c.zo. &22. luitin. in expofit. 
fidci.Cyril. Jerofol. cath.i 3. Eulcb.4. demonilrat. c. 10. 
Theodor.dialog.2. &Damafc.hb.-;. cap. i 5. & i^.dicit 
aitionem Chrilti & paflionem itieofuifle falutiferam , 
quia divina crat. Nequ^ enim,in(\mt,convenire pofcra: 
a[lioni hum^nx , id eji ,puri hominis . Bafil.etiam fupcr 
Pfalm.28. ad hoc accommodat verba illa , Otdcon- 
fidunt in virtute fua, in multitudine divitiarum fu.i- 
rumgloriantur \fraicr nonredimit , redimet homo ? non^ 
inquit ,homonudus ,fed homo DeusJefusChrifius: quia 
nul/us alius poterat condignum afferrepretium.Et Chry- 
fofi.homiI.20. in Joan. Cecidit naturanofira eo cafu,ut 
rejlitui non pojftt , nifi ab illa poteniiffima m.inu . Et 
Ambrof.Iib.^.inLucam circa princip. Quis tantus ejfee 
dux, qui prodeffet omnibus , nifiille, qui Jupra omnes eji ? 
Quis me fupra mundum confiitueret , nifi qui major ejl 
mundo ? Et f uprn omnes efi , qui me fupra mundum, CTc. 
Et Augufi. in Enchir. c. lo^. Nequeperipfi.nliberare- 
mur mediatorem hominemChrifium^niJi effet De«/.Ideni 
lib.^.deCivit. cap.i7.& late (erm.8.de verbis Apofiol. 
Cyprian. icrmone de paflione Domini.Hilar. lib. 9. dc 
Trinit. multaad propofitum fcribit . Et Fulgentiusde 
Incarnat.& gratia cap.4. &inter alia inquit : Nullate- 
ntis humana natura ad auferendum peccatum mundi fuf- 
fciens^ atque idonea fieret, nifiunione verbi Dei : ad au- 
ferendum fcilicet perfeilo modo . Idem fere c.7. & Vi- 
gil. iib.5. contra Eutych. prslcrtim col.io. & late An- 
felm. lib. r. curDeus homo a cap. 20. & Richard. de 
fanrto Viillore libro de incarnatione Verbi cap. 8. & in 
fequenti dubio, teftim_onia Scriptura: facrs, & nonnul- 
la aliaex faniliis Patribus indicabimus . Ratiovero, in 
qua ha;c necclfitas fundatur,crt,quia tota ratio perfeclx 
jufiitix,qu2e in redemptioneChrifiiinventa elI,ita.ori- 
tur ex dignitate divina; perfbnaL , ut nullo modo poUit 
creatae perfonxcommunicari,aut ccnvcnire. Quomoda 
autem hoc verum habet,in fequentibus fe£^ionibus latt^ 
explicandumefl: . Solum efi in hac conclufione adver- 
tcndum, unionem hypofiaticamjUtin conclufiono dixi, 
non vero incarnationem in rigore fumptam , ut fignin- 
cat afllimptionem humanxnaturce ,fuiflc ad hunc effe- 
£lum ncccffariam . PotuilTet enim Deus alfumcndo na- 
turam Angelicam , per eam nos redimerc pcrieilrlo mo- 
do , ied cum eadem jufiitia; xquitate . Quia licet non 
poflet mori , polfet pcr internos & fpirituales aitus fa- 
tisfa.cere : licet in hoc duriufcule loquaturiVnfelm. lib. 
2. cur Deus homo ca':>.<5. & 2 1 . indicans humanam na- 
turam, quxmori pofllt, omnino fuilfe neceflariam : fed 
pcr exaggerationem locutus efi , & aliquo modo exdi- 
dis in prxeedenti conclufione oportet explicari . 

Dico quarto , fimplicitcr & abfolute iuilfe conve- 
nicntiflimum mcdium ad nofiram redemptioncnv, ut 
Deus. aflumeret humanam naturam , per quam pro no- 
bis fatisfaceret. Hceceficertiinm.a, &clariffima, (uppo- 
fitis qux dida funt . Namin primis ex diilis iequitur , 
hypoftaticam unionem cum natura intelleduali fuiflc 
convenicntiflimum medium ad nofiram redemptio- 
nem,quia convenientiffimum fuit nos redimi ex perfe- 
£la jultitia ,qu3£; nifi per hanc unionem fervari non pof- 
fet . Deinde fuiffeetian; convenientiffunum ad, eum-. 
dem finem, ut hxc unio fieret in natura humana, facile 
ofienditur . Primo, quia hoc pertinebat ad majorem ju- 
ilitis proportionem , ut fciiicet idem effet fatisfaftor , 
qui fuerat ofienfor : offendit autem, homo , debuit ergo 
fatisfacere homo,non idem numero qui offenderat, non 
enim poterat perfecl^e & convenienter : debuitergaeffe 
faltcm homoejufdemnaturx& fpeciei.Sccundo, perti- 
nebat hoc ad majc-em hominum honorem.& glo- 
riam . Tertio, ad majoremconfufionemdxmonis, utin 
eadem natura , quam vicerat , vinceretur . Quarto , ad 
majorem divini amoris erga homines ofienfionem . Et 
eitdem fere rationibus ofienditurfuiffe conveniensna- 
turani illam effcpaffibilem, ut per.paffionem &mor- 
temredimeret nos , atquedo6trina & exempIoconvc- 
nientiusdoceret . Tum ctiam , ut non folum bona fua 
nobifcum.communicarct , fed etiam. mala noftra in fc 
fufciperet , quantum honcfia ratione fieripoffet . Per- 
fe£ta enim charitas , & amicitia tam bona, quam mala 

facit 



Fund»' 

me .t nin 

neccfCta- 



Cur con- 

venientif . 
li .T a f ui c 
Ui io cucn 
naiura 
hun ana ^ 



Conve- 
nien» fu t 
naturiiii 
illain 
inanini 
elle padi-i 
bileo) . 



Q_UJF.ST. I. 

fadteflecommunia .Undeultimofit, hocmedium in- 
farnationisfuiireomr.ium optimum , & convcnientius 
quocumquepoffibili , etiam de potentia abfoluta ; quod 
• plane fentiunt omnes citati Patres &TheoIogi , & fe- 
quitur manifefle ex diflis , quia nullum medium potefl 
(effemelius, quam ilkid,quod perfeftam juditiam cum 
perfeda mifericordia conjungit: fcdnullo alio modo 
idfieri poterat, ut oftenfum eil. Neque ell: inconve- 
niens, Deumpofieuti mcdio, quo nuilum pofilt effe 
aptius, vel melius; quia licet in rebus omninofinitis 
&creatis quacumque fada polRtfacerc meliorem, ta- 
men in hoc myllcrio communicando fuam perfonam 
infinitam, communicavit bonum , quo nullum potell: 
effe melius . Et propterea mirum non elt , fi talis com- 
municatio fit etiam optimum medium ad reparationem 
nofiram . De hac conclufione , &qu2 circa illam di- 
£lafunr, prater citatos Patres videri potell Leo Papa 
fermone 5. 1 2. & 24. de pafTione Domini , Ircnxus Iib- 
5. cap. I . Augufi. 1 2. de Trinit. cap. i o. libro dc vera rc- 
ligionecap. 1 6. & fermon.15.de tempore, Anfelm. lib. 
2. cur Dcus homo capit. 1 8. lolum dicendum fupererat , 
cur fuerit conveniens, myllerium hoc ficri potias in 
perfona Vcrbi, quaminalia, fcdde hoc diccmusin- 
fraqusEft. 3. 

pLjt^lio. Scd contra primo, nam videtur contra juflitiam , 
exigerefatisfaftioncmab innocente,&tradcrcillum in 
mortem propter falutem nocentium . Rclpondctur 

Solyuo. primum, non fuiffeinjuftitis , fed fumms mifericor- 
disopus, quod Deus a Chrifio homine poftulavcrit, 
ut hominurn caufam fumeret , & proipfis latisfaceret , 
& quod ipfe fponteidofficii fufciperet: quod ita fa£\um 
efie in hoc myfterio , conllat ex ad Hebra?. 10. & Pfal. -^g 
uinrcs mtcm ferfecifti mihi&c. Pofiquam veroCliri- 
flus fidejuffor 'fa£\us cll , debuit fatisfacere cx jufiitia 
adxqualitatem. Et idco rcfte ad Chrifium accommo- 
datur id Ecclcfiaft.29. Crntiam fidejnjforis neoblivifca- 
ris: dedit cnim pro te Animam fu.tim. Dcniquc quid- 
quidiniquitatis , & injuris fuit in Judais occidentibus 
Chrift um , non fuit ordinatum a Deo , fed pcrmiflum. 
Paflio vero ipfa , qus bona fuit , & fan£^a , juftc & fan- 
£\eordinari potuit innofiram redemptionem. Diccs: 
faltem videtur inordinatio quxdam , infinitum illud 

pitiifafi bonum & vitam Chrilti, in creatum &finitum homi- 
num bonum ordinare . Sedrcfpondctur primum, hoc 
ncgotium non fiikre in bonohominum , fed totum ad 
Dei gloriam referri , ad quam ipfaetiam vita&mors 
Chriliiordinatur. Itemordinare id,qiiod pcrfc£\iuscfi, 
ut adjuvet, & perficiat infcriora , non cfi inordina- 
tum , ied frcqucntifllmum in Dei ordinatifllma provi- 
dentiai pra.'1'ertim quia iplavitaChriflicorporalis, li- 
cct pvoptcr unionem ad Verbumeflet infiniti valoris , 
tamcn ihtimtrat rccupcranda, ut gloria hominum ef- 
fct arterna , 

Diccs tandcm , effc rcpugnantiam in didis : Deus 
^lia o!). cnim fcmper ac necclfario operatur fnomnibus , quod 
jcciiQ, convenicntiirimum efl , ut ait Clemcns Alexandr. 6. 

Stromat. Auguft. 3. deliberoarbitr. in cap. ^^.Quidciiiid 
tihi vera ratione meHus occnrrerit , hoc Jcias feciffe 
Deum.) tamiuambonorum omrrium conditor-cm . Idcm 
lib. dc quant. anima-c.^^.&lib.i.contraadverf. leg. & 
Prophet. cap. 14. Ufqtte adco , inquit , defiyiendhm efty 
v.t zidcat homo , melius a/iquid peri debttiffe , hoc 
l)cu7nvidiffe7!on[utet., aut [.■utet vidiffe y (ycrcdatfa- 
cere r?o.'uijfe ^ aut non fotuiffe . Rclpondetur, Dcum 
ncque lcmpcr, nequc ncccirariooperari, quidquidrcbus 
creatis convcnicntius , aut mcHus cil , alias nihil poflet 
faccrc,quam quod tccilfct . Ouod cfl erroneum , ut 
tontra Wiclepholkndit Waldcnl. lib.i. doctrinalis fi- 
dci antiqux capitul. 2 1 . ubi multa congerit ex patribus . 
Et camdcm rcm trai^lat I lugo Vid.lib.i.dcfacram.cap. 
II. Optratur cr:;() Dcus omnia tonvcnicntilfime , id 
cfl, fincuUa iu ;rdinatione, vclmalitia, vcl impru- 
dcntia. Quodni.i\imc Auguflinus intcndit locis titat. 
agit cnim tonf ra M.inich.qiii Dcum qucndam facicbant 
inalorum authorcm. Eacit ctiam omnia convenicntif- 
fimc, juxtafintm a lcintcntum,&iccundumrationcm 
divina; lu* (apicntix, non lccundum rationcm & fi- 
pvm, quijinobisagnofci velintcndi potcfl, 



A RTIC. IL 

S E C T I O III. 

Utrum Chrifli epera fuerittt fufficientis valoris^ 
& efficacie ad condigne fatisfacienditm pra 
peccatis hominum. 

Dlximus in pntcedenti dubitationc , hypoflaticam 
unionem fuiflefimpliciter ncccflariam ad perfe- 
dlum modum humanae fedemptionis ; qua: neceflitas 
duoincludit; unumefi, nullum nifi homincm Dcum 
potuilfe perfefle redemptionem hominum perficcrc , de * 
quo pofiea dicendum eft ; alferum efl , Chriflum Deum \ 
hominem hoc potuifle , quod nunc examinare & decla- 
rareincipimus. Etquia prima ratio,feu conditio, ex 
quapendet a'qualitas , & perfeflio juflitix , efl valor . 
pretiifeuoperis, quod adcontra£tumconfummandum, 
feu ad recompcnfandum injuriamoflcrtur, ideo adcxr 
plicandam pcrfcc^ioncm juflitis , qus in noftra rcr 
dcmptionc fcrvata efl, primum omnium oonfideran? 
dus cfl valor , & dignitas ac^tionum , & paflionum 
Chrifli , per quas redempti fiimus . 

Obfervandumverocfl, nunc non traftari dceffisa^ 
ciaoperumChrifli adobligandum (ut itadicam) Dcum 
cxjultitia: nec etiam difputari , an ad hanc juflitiam 
fucrit nccelfarium padum , vcl promilfiocx parte Dci , 
dchiscnimpoflcadiccmus: nuncvero Iblum agimusdc 
valorc ipforum opcrum lccundum le. Pofllint enim in» 
tclligi habcrc valorcm , etiam fi Deus illa acccptare 
non tcneatur: & c contrario polTct Dcus illa acccpta-: 
rc , etiara' fi fccundum fc fufficientcit} valorcm noij 
habcrcnt . 

In h.accreoqusflionc variis modiserratumert. In^ ^*''" 
. ■ , I • • /^i 1- 1 rorcjcon- 

ndckscnim, lcu hcerctici negarunt, operaLnriltina- fjii,. 

buifll- valorem ad nos rcdimcndum , tamcxfe, quam faaionem 

ex divinaacceptatione,velordinatione. Inquoerrore Chcifti. 

primum numerari polfunt Judxi,quinon credunt,Mef' 

fiam clfe Redemptortm animarum,fed corporum:neque 

authorcm fpiritualium bonorum, fcd tcmporalium •. 

Quos facilc cftcx lacra Scriptura convinccre . Daniel, 

cnim 9..ci!citur MeflTias vcnturus, ut finem accipiat pec^ 

catuni;& dcleaturiniquitas , & adducatur juflitia fem:= 

piterna , & I fai.cap.9. vocat cum Patrem futuri ficuli, 

pri ncipem pacis, & regni Ktcrni. Et c.ii.Ecce Salvate'/^ 

tuHs vcniet , CTT .& infra : Vocahunt eospopulus fanBus , 

rcdcml>ti a Domino . Denique conflat ex lcriptura Mct-» 

fiain non folum propter Judceos, fedetiam proptcr Gen- 

tilcs falvandos vcnilfc Ifai. 60. Aggxi. 2. & fspc alias • 

c ri:,o futurus crat Salvator animarum , potius quam coi-- 

porum. Ex lupra etiam traftatis multa contrahuncer- 

rorcm lumi pofllint, &exGaIat.Iib.6.cap.4.&lcqq. 

Secundo, numerari pofluntPclagiani , qui negantes 
peccatumoriginalei,&gratia;neceiritatem, confequen^ 
terncgarunt, Chriflum nosrcdemiire, vel fatisfecifle 
pro nobis , (ed folum vcnifle, utdoilrina, &cxemplQ 
homines doccrct . Ex quo alium eriorem intulcrunt, fci- 
licet, nonvenilfeproillishominibus, qui ipfum pnt- 
ceflerunt, ut Auguft. rcfcrt lib.2. dc gratia Chrifli, & 
peccat.origin. cap.2^. Scd fundamentum hujuserroris 
in materia de originali peccato ex profefl^j impugnan^ 
dum efl, & vidcri potefl Augufl.Iibris contra Pelag.prse-^ 
lertim duobus illisde gratia Chrifli ; & brcvitcr funt 
contra illum apcrta fcripturarum teflimonia. AdRom. 
^.Sicut perunumhominem, .&Aftor.4.7Vi?« ejr aliud 
nomen datumhominihus . Et de prxccdcntibus homini- 
busdiciturexprcflead Y\.om.^. Querripropofuit Dcuspro-r 
pitiationem propter rrmijftonem pr<tccdcniium deliU.O' 
rum . Etad Hchr.c}. /nredemptionei^ carumpravarica- 
fionum , qux erant fubpriuri leflamc/Jto . Et eodcm fen- 
fu dicitur ad Rom. :^.Om/ics peccauerunt & egcnt glo- 
ria Dei , jufificatigratis pcrgratiamipfius , per redem- 
ptionem, qud efin Chi/io Jcfu . Et ibidem : Quia ex ope- 
ribus le^is non jujiificabiiur omnis caro ccram illo: jH/ii- 
tiaaHtem Deiper fidem]efuChriJ{iinnominc crfiiper 
omnes. Et codcm modo dicitur ad Galat.^.^S"/ ex lcge 
/iiiia, ergogratis ChriJius mortuus efl : ut rcdc ibi Hier. 
annotavit; & i .ad Corinth. 1 o.Bibcbant autcm dc fpiri' 
tua/i con/cquentes eos petra , peira autcm crat ChriJ}its . 

Tcrtio , numcrari hic potcll error Abaylardi, qui 
parum cfl a praxedenti di vtrlus : quamvis cnim iflc non 
n.egavcrit origin^Ic pcccatum,ncgavit tamenChriflum 



D 1 s p u T. IV. 

flos libcraflTe adsmonis jugo, & fervitutej & confe- 
quenfer etiam Chriftum nobis profuifTe perrnodum re- 
dcmptionis , vel fatisfaftionis , ut refert , & impugnaf 
late Bernar. epift.190. quierrorfuit antiquior cujufdam 
Bafi , ut ex Philaftrio refert Caftro verbo Chriftus , hx- 
ref.8. & Prateol. in verbo Bafus . Hic vero error eifdem 
Scriptura? teftimoniis facile refellitur j & plura conge- 
ritBern. fupra , & Auguft. libris contra Tulia. prs- 
fertim jn i . & <5. a principio , & lib. de perfeftione ju- 
ftitiae in medjo, &circafin€m, & lib.r. de peccato- 
rum meritis , & remif fere per totum , prxfertim c. 1 7. 
Damnatur etiam ab Innocentio III. in refcripto ad 
Bernar. habetur inter epiftolas Bernar. epift. 194. 

Alia via ahqui Catholici non refte fenferunt de valo- 
reoperumChridi ad fatisfaciendum pro nQbis.Quam- 
visenim fateantur, quod fides docet , Chrillum vere 
fatisfeciffe pro peccatis hominum , negant tamen opera 
Chrifii de fe habuiffe valorem , & condignitatem ad hu- 
jufmodi fatisfaftionem , fed folumex acceptationedi- 
vina, quiafcilicet voluit Deusillafibiofferri, &pro- 
mifit illis fore contentum , & propterilla reminiirum 
peccata hominibus ; ita opinaturScot.in 3.^.19. & 20. 
&in 4.d.i 5.q.i.& Gabr.eademd.i^.q.i.a.i.not.^. a.2. 

c. 2.Almainq.i.& Dur.fimiliter. in 3.d.20.q.2.& in 4. 

d. i 5. q.i.a.($.&7.& Medin.codic.de poeniten.traft.^.de 
fatisfq.i.Fundamenta infra videbimus. Undeinferunt 
bi authores , quod attinet ad jufiitia; squalitatem , tan- 
tumvalorem potuifieeffeoperibuspuri hominis ad fa- 
tisfaciendum pro peccatis humani generis, quantum 
fuit in operibus ChriiH ; quia potuit Deus illa opera ad 
eumdem efFeftum ordinare, & illa acceptare . Habe- 
rent ergo eumdem valorem, quia tam operaChrifti, 
quam purihominis , tantum valent , quantum efi bo- 
num illud, ad quod Deus illa ordinat , & acceptat , & ex 
fe in neutro habent dignitatem feu a;qualitatcm ad me- 
rkum , vcl fatisfatlionem , ut idem authores tradunt in 
2.dift.27.Durand.q.'2.Gabr.q.unica art.3.& in i .dil!;. 17. 
q.j.art.^.dub.z. & ibi Scot. q.2. §. Hic poteitdici . Ad- 
dunt tamen congruum fuiffe , Deum hominem, & non 
purum hominem pro nobis fatisfacere . Primo , quia 
Hcet dignitas perfona? non augeat valoremoperis , con- 
fert tamen quandam dignitatem , & quafi deccntiam 
moralem , ut imago a viro fan6\o depitla , licet in fe 
nonfit melior, quamdepii>a ab alio , tamen propter 
refpe61:um ad perfonam , habet quandam moralem aelH- 
mationem . Deinde , quia decuit, ut folum Deum agno- 
fceremus , & veneraremur , ut Redemptorem & Do- 
minum ; quia , ut ait Anfelm.Iib. i . cur Deus homo c. 5. 
Qutecumque aHa ^erfona hominem a morte (Zterna redi- 
meret, ejusfervnsidemhomoreilejudicaretur. Quod 
fieffet , mllatcmselfet refiauratus in illam disnitateMy 
quam habiiurus erat^fi nonjieccajfet ^ cumvonnifiDei 
fervus effet . Denique , quia oportuit , ut univerfalis 
Redemptor peccatorum omnino effet impeccabilis , 
quod efie non pofiet , nifi effet Deus \ unde Fulgent. lib. 
2. ad Tranfim.undum Re^em.OL^pJnquirendus fuit unus, 
cnjusejfetreformandamunere fcilicet, humana natu- 
ra , ififormanda lumine , confrmanda virtute , ut iqua^ 
litas aterna juf}ificaret impiam infirucret infciamve- 
ritas , virtus firmaret invalidam: quo autem modo 
dicit inferius, beneflcentiie largitor univcrfalis afftjie- 
ret , quem alicnit opis indignum natura monflraret ^ 

Utveram fententiam doceamus, abhis,quK de fide 
certa funt , initium fumendum ert ,&dicendum.primo, 
Chrifium Dominum, quod in ipfo efl , fufficienter per 
fuaopera fatisfecifle, tam pro originali lapfuhumani 
genens , quam^ pro uniyerfis peccatis hominum , quse 
quovis tempore commifla funt, aut committentur.Hoc 
unum elt ex fundamentis nollra; fidei definitum in Con- 
cilioTrident. felf.6. ubi c.i. docet captivitatemgeneris 
humani , in fecundo vero redemptionem per Chriltum , 
& can;2 1 . definit Chrilium datum nobis effe in Redem- 
ptorem , & legisIatorem.Teftimonia fcripturarum funt 
clariirim.a , & frequentiflima . In primis funt illa , in 
quibusChrifio tribuitur munusRedemptoris ; ad Tit.2. 
Dcdit femeti^fum pro nobi: , ut nos rcdimeret ab omni 
iniauitate . Apoc. 5. Redemifii nos Dco infanguine tuo . 
Ad Heb. 9. Chriflus ajfiflens Pontifex futurorumbono- 
r:tm per proprium fanguincm introivit femelin faniia 
tternaredemptioie inventa . Nomen enimredemptio- 



S E C T l O III. 31 

nis, perquandam metaphoram fnisfa61:!onemfignifi- 
cat. Homoi-^nim pcr peccatum,quali vcnditus cif, & fub 
dcemonis poteltate, & captivitate conllitutus . Ifai. ^o. 
Quis condiror meus , aut cui vcndidi vos , ecce in iniqui- 
tatihus vefiris venditi eflis. Chrifius autern fuam pro il- 
lo fatisfa^^ionem ofterens , in Dei amicitiam , & vcnim 
lihertatem vindicavit: & ideoredemiffedicitur i.Pet. i, 
Non corruptihilibus auro., & argcnto redempti efiis , fed 
pretiofo fanguine, quafi agni immaculatiChrifii , 07* 
incontaminati . Interdum vcro dicitur emifle adCo- 
nnt.S.Emptienimefiis pretio magno. Et cj.Pretioempti 
efiis:nolite fieri fervi hominum.Ut enim notat Hieroq. 
fuper.c.5. ad Gala.redimere dicitur,quirem,quam prius 
poffidebat , & cafu aliquo illam amiferat , pretio datQ 
iterum acquint . Emere autem dicirur , qui rei domi- 
nium primum per pretium comparat: quia ergo ante 
peccatum eramus fub Dei potelfate , & amicitia , per 
peccatum verofafli fumus inimici, & traditi potellati 
dsmonis , ideo Chrilfus fatisfaciendo pro nobis dici- 
tur nos redemilfe fibi ut Deo . Juxta illud Idi.^^i.Gra- 
tis venundati cfiis , & fine argento redimemini . Emif- 
fe autem dicitur fibi ut homini , quia per eamdem fatif- 
faftionem pro nobis oblatam fpeciale quoddam jus , 
&dominium in nos adquifivit : & ideo Pfal.2. dicitur : 
Pojiufa ame., & dabo tibi gentes hrreditatem tuam . 

Secundo, hoc probant illa teffimonia, in quibus 
Chrifius dicitur nos dilexi-flTe , & laviffe a peceatis no- 
ftris , Apoc.i.vel femetipfum pro nobis tradidiffe: ut ad 
Ephef.5. adGalat.5. & I. Joan.2. Ipfe efl propitiatiopro 
peccatis nofiris nonpro noflris tantum fedetiampro 
totius mundi. & c.j. In hoc Apparuit filiusDei , ut diffol- 
vat operadiaboli.ltem illa, in quibus dicimur vivificati 
in Chrifto: adEphef.2.C«OT ejfemus mortui peccatis^con- 
vificavit nos Chrijio: cujusgratia eflis falvati: & infra: 
Nunc autem in Chriflo Jefu , vos , qui aliquando eratis 
longe ,fai}i eflis prope in f tnguine Chrifii: ipfe enim efl. 
paxnojira, quifecit utraque unum&medium parietcm 
macerix folvensinimicitias in carne fua , &c. Et id Ro- 
raan 5. Sicut per unius deliEtum , &c. ita per unius ju/ii- 
tiam., &c. Et ibidem. confiituitur differentia inter Chri- 
ftum & Adamum:quia judiciumquidemex uno in con- 
demnationem : ab Adamo enim unum tantum pecca- 
tum originale contrahimus : gratia autem ex multis de< 
liftis in )u!f ificationem : quia per Chriftum multa,atque 
adeoomnia peccata remittuntur . Tertio, hocconfir- 
mant illa teltimonia , quibus perChrifium dicimur li- 
bcrari a potelf ate daemonis . Ifai. 49. Nttnquid toltemit- 
aforti prada^ ant quod captumfuerit a robufio,falvum 
effe poterit ? quia hac dicit Dominus , equidem & capti- 
vitas aforti talletur , & qttod abiatum fuerit a robuflo , 
falvabitur: & infra concludit : Et fciet omniscaro, 
quia ego Dorriinus falvans tc , & Redemptor tuusfortis 
Jacob: &adCoIof i. Ouieripuit nosdepoteflatetene- 
brarur/t, &c. &c.2. Expolia<rs principatus&potefia- 
tes , C^(". Teftimonia vero famftorumPatrum&ratio- 
nes afferemus inferius in poflrema conclufione . 

Dicofecundo , Chrifhis Dominus non folum pro pec- 
catis hominum quoad culpam , fed etiam pro poenis 
his peccatis debitis fufficientcr fatisfecit . Hxc conclu- 
fio el} de fide , ficut prxcedens , & probari potefi. i . ex 
illo Pfal. 68. Qu£nonrapui,tunc cxolvebant: & Ifai. 53. 
Vere lafigtiores nofiros ipf t tulit , & dolores nofiros ipfe 
portavit.k.6. quodalludensPctrus epil1:.i.c.2.inquit:^«* 
peccata noflrapertulit in corpore fuofuper lignum . Poe- 
nasautem peccatoi-um peccata vocavit.Hocetiamcon- 
firmant iiipra citata teiiimonia . quibus afleritur^Chri- 
fhtm nos liberaffe a potellate dcemonis . Peccator enim 
dicitur cff'i fub dxmonis poteltate , non quia dxmon 
ipfius dominium habeat , fed quia poteftatem accipit il- 
lum punicndi , & ininfernnmdeducendi . Chrilfus ergo 
fuam fatisfaftionem offcrcns Patri, qui jus habebat fuas 
injurias vindicandi, pro poenis noltris peccatis debitis 
fatisfecit, & hoc modo eripuit nos de potefiate dsmo- 
nis: utbene Nazian. explicar, oratione^^. circa finem, 
& Augult. 1 3 .de Trin.a c. 1 2.& A nfelm. i . cur Deus ho- 
mo C.6. & Bernard.cpifi:. 1 20. Quanquam alia etiam ra- 
tione dicatur Chrillus liberaffe homincs a poteltate dx- 
monis,quia illum privavit veluti impeno quodam, quo 
peridololatriamii. hoc mundo potiebatur,propterquod 
princeps mundi dieitur Joan. 14. & quia illum ligavit , 

ne 



netam acrirer in liomiues fasviretrutfumiturex Matth. 
1 2.Congerit cjrca hoc nonnulla Vega lib.z.in Trident. 
(C.5.4.&5,. Prxterea concluiionem hancconfirmat,quod 
Theologi docent, Chriflum fua raorte apcruiilc homi- 
nibus januam regni ccelelHs, ut tradit D.Th.infra q.49. 
art. 5.& dicemus latius q. i ^.nam regnum c?lorum ciau- 
fum ciTe hominibus propter pcccatum,magna crat pce- 
na. Hancergo abllulit Chriftus meritis,& fatisfaflionc 
fua , ut propterea dicatur apcruiife nobis januam regni . 
Prxtcreaex hoc principio dicitur Chrifius mortem fu- 
,pcrafl"c juxta illud Ofea-. 13. Ero mors tua, 0 mors ; & 2, 
ad Timoth. j defiruxit qmdcm rr,orrem:!k. i .ad Co- 
rinth, i^.^b/orpta efimors In vifhria . Mors enim poe- 
na fuit per peccatum introdufta: ad Fom. 5. Chrillus er- 
go fatisfacicndo pro pocnis omnibus peccatis debitis , 
inortera etiam abiluHt,non ita ut illam non fubireraus; 
hoc enim licet potucrit ab eoficri, non tamen oportuit; 
fed ita ut in eanon permaneremus, fed pofi iilam ad vi- 
tam perpetuara refurgeremus : ficutetiam fatisfecit pro 
♦ pcenis omnibus , feu poenalitatibus , quas propter origi- 
nale peccatum contrahimus: noluit tamcn ILirim aufer- 
ri, nequc ad hoc obtulit fatisfaftionem fuam, fed pro eo 
tempore opportuno, & convenienti, ut refte Augufi.2 5 . 
de civit. c. 4. Doftrinam hanc , qus ra his duabus con- 
j.ujheri , clufionibus continctur, Lutherus , & alii harrctici hujus 
hsfsf"^" temporis ita extollunt , & magnificant , ut proptcr 
eam doceant , nullam hominibus neceflrariam effe pce- 
njtentiam , nullam fatisfadionem pro peccatis ; quip- 
pe cum jam nulla peccata illis imputentur , cum Chri- 
ftus pro omnibus fatisfcccrit: fed hoc non eft extollere 
fatisfaftionem Chriili , fed magnam illi injuriara in- 
ferre, &occafionem prffibere hominibus multiplican- 
dipeccata, quo nihii magis contra intentionem Chri- 
/ i\i pro aobis fatisfacientis cogitari potell . 

Diccndum efl ergo: quanquara ChrilH opera ordina- 
ta fucrint a Deo , & ab ipfo Chriilo ad fatisfaciendura 
pro nobis, non tanien ita ut in nobis habcrcnt eftedum, 
nobis non agentibus, vcl cooperantibus,quod ipfi ctiam 
hajretjci vel inviti fateri debcnt: alioquin nequc baptif- 
mus, nec fides elfent neceflariajUt nobis fatisfaftio Chri- 
Cooper», Jti applicarctur, quodipfi non concedBnt: immerito au- 
%io noiir» tem fidem requirunt , & non charitatem , vel pcenitcn- 
iari»!'^''' ti^m, cum fcriptura omnla hsc, ut neccfTaria propo- 
nat . Fuitautcm hoc valde expcdicns primo ad bonum 
noflrum: quia ut diftum eit, daretur licentia hominibus 
ad vitia & pcccata multiplicanda , vel certe privandi 
effent libertate . Deinde nec vere juflificarentur, fi per 
folam imputationcm extrinfecc jufiitia:, aut non impu- 
tationem pcccati mancntis in ipfo homine , jufii cxifii- 
■ marentur. Secundo, quiaadgloriamipfiusChriliifpe- 

£\at,ut homines non fiant participcs meritorum ejus,nifi 
profitendoiUiusfidem, & obedicntiam , &retradando 
priora delifta,juxta iUud a.dH{:hrx. '^.Paflus ej} om;ii- 
[)us ohtem^eraniibns Jibi caufa /alutis atern<t . Terrio, 
quia hoc ipfum magis extollit merita, & iatisfaflionem 
Chridi , & oftendit c;us efficaciam , quia non fblum fa- 
tisfcgit pro nobis, lcd ctiam nosfacit ccopcratores fuos, 
vcl ad noitrara falutera,cum ad illam dilponimur,& pro 
peccatisnofirisfatisfacimus perejusgratiam^vc] ad alic- 
nam, cum aliis applicamus facramenta , vel fatisfa- 
i:\ioncs, ut D.Thora. infra brcvitcr tetigitq.49. art. 
I. ad j.&inmatcriadcgratia, &defide,&de poeni- 
tcntia latius traclandum cfi . 

Dico tcrtio: Chrifii fatisfaflio non folum ^qualis 
;. Concl. fuit, Itdctiam fupcrabundas, ncque tantumex divina 
acccptationc , (ed cx proprio valorc ipforum operum 
Chrifii,qucm habcbantexdignitatcpcrion^opcrantis . 
1 Lcc cit communis lentcntia Thcologorum , quam do- 
cct D.'i li. hoc art.ad 2. & infra q.^y.art.B. & ra 3.^.20. 
q. I. art. i. & ibi communiterantiqui Do£\orcs . Bona- 
vcnt.q.5. Ricar.q.^. PaIud.q.2.art.2.CapreoI.conclul.2. 
i\ Icnl.^ .p.q. I .mcmbr.^.q. i y.mcmbr.j .art.2.mcmbr. 5. 
art.2. Marlil.in 5. q.12. Altifiod.lib.^.fumm. tra61:.2.c. 
8. Guiicl. Paril. lib. cur Dcus horao c. 8. Abulcnf. para- 
dox.i.i.c.4i .&in prolog.lupcrMatth.q.27.& liipcr c.5. 
Matth.q.19. Ktcara laiiifirac docct, & pcrlequitur An- 
fcI.totoiib.i.&2.cur Dcus homo: Richardus dcSanft. 
Vich ii b. dc Incarnat.c.y. & iilam cxiilimo ita ccrtam, 
Ut coniraria ncc probabilis , ncc pia , utc fidci laiis con- 
(cntancavidtaiur ; &prol>aturcx bcriptura, &patri- 



A R Tic. n, 

bus I . ex illo ad Rom. 5. Sicut per unum homintm , &c. 

Sicutergo Adse peccatum dc fe fufficiens fuitadhomi- 
num damnationcm , multo magis Chrilii opera dc fe 
habuerunt valorem ad condignam corundcm redem- 
ptionem . Addit enira Paul. ho« ficut deliEhum^ita 
drdonum: volcns hoc multis titulisillud fuperarc : & 
ideo concludit : Si unius deli^o multi mortuifunt , 
to magis abundantiam grati<t^& jujiitiit accipierttes,&c. 
&infra: Ubi abundavit deliftum, fuperabundavit & 
gratia. ExquotefiimoniocoIIigunt Agapct.Pap. epift. 
ad Anti. &LeoPap. epifi. 81. 95. & ferm.i 2. depaflfio- 
ne, vaiidius fuilfe donum Chrifti ad libertatcm nobis rc- 
cuperandam , quam Ada; peccatum adfcrvitutem, un- 
de & fanguinem Chrifii vocant divitcm ad pretium:qu? 
vera cffe non poflunt , nifi delicla nofira (atisfa^lionis 
Chrifii valor excedat . Et hsc efl communis kujus loci 
intcUigentia . Sed prscipue ChryLhom.io. incpiif. ad 
Rom. ollcndcre dicit Paulum eo loco , quod non lolum 
tantum nobis Chrilius profiierit, quantum nocuerat 
Adam , ledmultoplus, & longe magis : quodelcgan- 
tiifime perfequitur : atque inter alia hoc exeniplo uti- 
tur : Si quis yropter debimm deccm mmmornm in carce- 
rem conjiciaiur , veniat autem aiius , qui non folumfol- 
vat illos nummos , fed ttiam innumera auri talenta lar- 
giatHr^vinflumqne in regalem aulam inducat,ita,inquit, 
CT nobi/cumfaflum e/l , &c. Et cum pra^diftis Pauli ver- 
bis cgregie confonant illa Ifa.ix. c^o.Compleia efl mali- 
tiaejus, dimi/fa efl iniquitas ejus, /ufcepit de mantt 
Domini dHplicia pro omnil-us peccatis/uis . Ibi enim fer- 
monemefTe deChrifto certa resefi: illa autem verba 
in hunc lcnfum interprcratur Ambrofius in Pfal.37. & 
in Plal.i 19.fcrm.19. & Juftin.dialog. contr.Tryph. Si- 
mili';& cgregius locus efl apud eumdem Ifaiamc. 65. 
Ego qni loquor ju/iitiam , & propugnator fum ad /alva»' 
dnm ] & infra : Salvavit mibi brachium meum &c. ubi 
lege expofitorcs , pra-lcrtirn rccentiores. Sccundo ar- 
guitur ex illo ad Rom.9. ubi Paulus vel Chrifium, vel 
cjus fidem vocat vcrbum confummans, &abbrevians 
in a-quirate: quodexponcns ChryLhora, 16. circafi- 
nera , ait elfe lenfura , taie eife Vcrbum inChrillire- 
demptione abbreviatum , ut non folum falutem , fcd et- 
iam juilitiam attulcrit . Undc Ilai. 10. cujus tefiimonio 
Paulus utitur: confumraatioabbrcviara inundabit jufii- 
tiam; ubi Hieron. ait, fenfumeirc,plenam falvationem 
futuram lub Chrifio , nec licerealiter exponere, cum 
PauI.itaexpoluerit.Itaetiamcsponunt Anacletus epifi. 
2.Cyprian.]ib. I .cont.Jud.Tos, AmbroL adRom.9. 

Tertio arguitur ex tota cpift. ad Hcbrx. ubi PauL ex 
proreflbconrcndit probaic, unicum Ghrifti facrificium 
iufficientilfimum fuilfc , ad noftram pcrficiendam re- 
cicmptionem :& patct cx c.7.8.9. & 10. ubi unaChrifti 
foiutione, & fanftificationc dicit eflTe confummatam 
noftram redemptionem : qus verba pondcrans Cy pria, 
fermonc derarione Gircuracifionis; T antdt dignitaiis y 
inquit, Redemptoris nojiri illa nnafuit obiatio^ut una ad 
tollendum mundipeccata /K^cerer^qui tanta auihorita- 
te in ( anfla introivit m fanguine proprio.A.d. quod etiam 
iacit, quod Paul. iis locis 3^).t Imi^offbile fuiffe , fanguine 
;.?«r<7r«/w,&c.fatisfieri pro pcccatis:fi autem eflet fermo 
dc remiifionc per acceptationem imperfeftanj , bcne 
polfentper illa lacrificia cxpiari peccata.Sanguini crgo 
& facrificio Chriiii tribuit perleitam fatisiadionem . 

Quarto arguitur ex ilio pnncipio prscedcnti dubio Riiio 
ex tradirionc Parrum lare confirmaro, ad pcrfeftum '^"n''"™. 
modum rcdcmprianis noftra: , & a;quiratem jnftitia^ 
lcrvandam , neceflariam omnino fuilfe hypoftaricam 
unioncm. Hoc enim principium cvidenrer fupponit , 
Ghnltum Dcura horaincra potuilfc hoc modo, & fcr- 
vata hac arquitate pro nobis latisfacere; namfifolum 
potuiflct ex benigna Dei acccptationc , ad hunc juftitiae 
modum incarnatio non fuiflct neceffaria : nec ad hoc 
iatisfaciunt congruenria- , qui' luperius pro Scoti & 
Duran. opinione alLua^lunt. Illse cnim bene decla- 
rant, propter alias rationcs extiinlecas , & caulas , 
potuiifccxpcdirc , ut Dcus homo pro nobis fatisface- 
rct, non vcro fuifle hoc non folum expediens, fed 
crium nctcirarium proptcr propriam rationem jufti- 
ti.c, & propter a;qualitatcm inter injuriam, &fatif- 
factioncm. Sanclivcro, non loium primum docent, 
lcd ctiam hoc poiircmuni , ut vilum elt . Hoe denique 

con- 



prscipua 
rationeni 
preceJcn 
cium . 



D 1 s p u T. IV. 

confirmat, quod inC0nc.Triburicn.cap.19. notatur , in 
ConuilHi. confecratione calicis vinum, quod fanauincm ChrilU 
lignihc^t, in majoriquantitate adniberi, quamaquam, 
quxfignificat populum , ut oftendatur, majorcm cfTe 
majeitatem fanguinis Chrifti , quam populi fragilita- 
tem . Intelligit autem non folum de majeftate in clfe 
fuppofitali , fed m valorc , & pretio . 
runJa- ' Ultimo , ut rationem a priori hujus veritatis exp!i- 
ment» ad ccmus , fupponendum eft, gravitatcminjuriar crefccrc 
ex dignitate perfons offcnfa: comparata ad offendcn- 
tem: ita ut quomajorfucrit improporiio,fcu quodignior 
fuerit perfona offcnla , &vilior oSfcndcns, coiniuria 
graviorfit, valorem autcm fatisfaflionis potiHimum 
fumi cx dignitate perfona; fatisfacientis : utrumque au- 
tcm horum fumi videtur cx communi judicio omnium 
prudentum, quod in re morali plurimum valet. Sccundo 
habetfundamcntumin Arif ^.Ethi.c.^.diccnte repaffio- 
ncm non fempercontinere medium juiUtia." . Nam ft is , 
inquit , q^Aimagifiratumgerlt ^ (iliun: ['crcutit ^ ii:r/it!} 
repcrcutiendus^at fi quifjiam eumfercuffcrit ^non foiv:n 
reperciitiendus efi^vcrum etiam fupplicio aj^ciendus: ubi 
cx divcrfa proportione ofrendcntis& oftenli diverlam 
judicat effe tam offcnfionis , quam poenx gravitatem . 
Tertio , quiaquo perfbna cfi dignior, eo major illi le- 
vcrentia debetur ab inferiori , & ideo e contrario inju- 
tia illi fa£la major efi . Deinde , per offenfioncm , & 
injuriam quodammodo dcfpicitur , & quantum eft in 
offendentedeftruiturdignitas perfonce ofFenfa: , & ideo 
ex hoc capite maxime crcfcit injuria. Deniquc cum 
offenfaconfiiiatin quadam inxqualitate, &impropor- 
tione, quanto illa improportiointer perlbnas clt ma- 
jor in ordinc ad ipfam offcnfionem , tanto offcnfa gra- 
viorfit. Unde, quia intcrDeum & hominemell infi- 
nita quaedam improportio 5 ideo injuria, qua; fit Dco , in 
genere injuria: fummam quandam gravitatcm habet . 
At vero e contrario ratio fatisfa6\ioni3 confiitit inexhi- 
bitione cujufdam honoris ; honor autcm major ccnfe- 
tur, quo a digniori pcrfona exhibitus cft, quiahonor 
cft inhonorante i. Ethi. c.3. habctcnim modum adio- 
nis , qux rationem fuam ab eliciente principio maximc 
fumit; unde etiam fit, ut honor cxhibitus a pcrfona 
infima parvus moraliter cxilfimetur, prxlcrtim ii ad 
perfonam digniffimam rcicratur . 

Ex his crgo conficitur ratio : nam ficut gravitas of- 
fenfionis crekitexdignitatc pcrfons OiTenfce , ita iatif- 
fadionis valor & dignitas maximc furnitur ex pcrlona 
fatisfacicnte; fedChriltus,qui latisfecitDeo propccca- 
tis hominum, erat pcrlona iufinita: dignitatis ; idct- 
iam , quod in fatisfat^ionem obtulit , fuit vita 6c fanguis 
divinus, quK cr.mt rcs inhniti valons . Quam ratio- 
nemampUus urgebimus itstim ; illavero utunturfre- 
quentilTime Patrcs ; & habct fundamenLum in Paulo 
ad Hcbrx.5. Etquidem cum effet ftiiH) Dei ^ ex\:nditus 
tft pro fua reverentia: utrede ibinotat Thcophyl.& 
Cry f hom. 8. vult off endere , ejus cfTe magis cifedum , 
quamgratiarDei : & tanta erat ejus revercntia, utct- 
iam proptereaeum revcrcrctur Dcus . Cypr. feu potius 
Rufi. in expofitione fidei, inarticulo de PaflTione: Si 
fotuit , inquit , pcr unnm loorninem mors introire , 
quanio magis per unum homi^iem, qui (j Deus erat , 
yotuitvita reftittd} & fermone de afccnfione inquit 
idem Cypr. Iniciiigi voiuit in prciio , quod pro eoda- 
tum eft:&in eo,quod ipfe dedit pro mitndo, qnantafucrit 
dijfmilitudo, ut dubium ejfe no.>: poffit, qiiin preiii magni- 
tudofuperei negotiim^ nec aquari pufpt damnurn , quod 
damnaiio jufte meruerat^obedienii.t Chrifti,qu^ u/qne ad 
mortcm progrejfa eff , & ultro fulvit, quod non detcbat . 
Et Athanaf lib. dc Incarnationc paulo polt princi- 
pium: Corpus affump/it y cuod pro omnibus adplenam 
/atisfaflio/^em fufficeret , & mortem in omnibus , quafi 
fiipHlam igrii , confumeret fuis meritis , CT" fatisfallio- 
ne: ficetiamAmbrof. lib. delncarn.c. 6. Exnobis ac- 
ccpit , quod proprium offcrret pro nobis , ut nos rcdime- 
ret exnofiro . Addeclarandum vcro,valorem illiusob- 
lationis iumi cx luppofito , addit : Et quodnoJirHm non 
erafy ex fuo nobis divina largi'ate conferret: & fe- 
cundum naturamigitur feobtuUtnoftramy utultrano- 
jlram operaretur naiuram. Deniquc Cyril. lib. i. de 
fide ad Reg. cap. Quod mors ChnUi mundo fuerit fa- 
.lutaris: Solus , inquit y fujjicit jqui Jtiper omnes ejl , 
Siianx. Tom. XVI. 



s E i.; 1 1 o iir. 



33 



Solutio. 



Cr Deus eji , morte fu£ carnis a munda depcllens 
carnem . 

Dicesprimo. Offenfio efi contra Deum , utDcum; ^^)t&'^o 
fatisfaftio autem licet fitaDeo, non tamen ut Dco, 
fed ut homine, qui non e41 tanta; dignitatis ac Dcus; 
crgo non fcrvatur exacla proporrio, & squalitas intcr 
offcnfum, & fatistacicntciii . Coniirmatur , quiapcc- 
caturanon minu^difpiicct , quam placeat bonitas pro- 
pr ia ; fcd non tantum placcnt opcra Chrilli Deo , quan- 
tum propria Dci bonitas ; crgo , &c. M jjcr patct , nam 
pcccatum de fe efi:dcfiructivum divinae bonitatis; quan- 
tum autcm amatur rcs, tantumodio habctur, &di!pli- 
cctdeitruens^ulam. Refpondctur, Chridum , utChri- 
ituiii, dici minorem Dco , quafi diminucndo rcdapli- 
cationem illam, &dcfignando pr.Tcifcilludcfrc , quod 
habet Chriltus ab humanitate, non tamen fic fatisfa- 
cit uthonio; quia licet hLimanit is litform.ale princi- 
pium, quo etticitur ailio iatisfacloria, non cit tamcn 
totalis ratio, unde fuum vaiorcm habct fatisfai^ioi 
lcdh^sccx perfona operantc maximc oritur, ut fan6ti 
doccnt, & jam amplius probabitur . ITndcfimplIciter 
& abfolutc fatisiacit hic homo, fcu Dcus homo, qui 
nonclt minor Dco. Ad confirmationcm negatur ma- 
jor; neque cnim tanta eltmalitia peccati, qaantabo- 
nitas Dci ; neque peccatum vercdcltru-itivumclt divl* 
na:bonitatis, icdiolum fccuiTdumaiTe6tum&moralcm 
quandam imputationem , dicitur ira fc gcrcre pccca- 
tor, ac fi Dcigloriam & m.ijeltatcra vclit deltruere; 
in qiio affedu , modo OHinino contrario , fuperavit 
Chrilli voluntas omncs pravas hominum voluntatcs , 
magis amans & gaudens dc divinis bonis, & ipfo eife 
Dci, quam illi habuerintodio. Undc diibium non cft, 
quin Chriitioperagratiora l>;o fiuiint, quamdifpli- 
cucrinr pcccata, 

Sed hinc oritur fccunda objcdio : nam fi fingula 
pcccata mortalia cum fiagulis openbus Chriiti comna- 
rcmus, videntur tantum haberc malitis, &injurix', 
quantum hsc habct bcnitatis, & fatisfa :"tioni"> : fi vc- 
ro cumulum operum Chriiti cum cumuio pcccatorum , 
invcnitur hic muito niinor: noncii crgo^qu.ilius fcr- 
vata. Major probatur, nam ficut opus Chriliicxob- 
jeito bouitatem quandam infinitam habet, fcilicct, 
exDco, itapcccatuin,utcftavcrlio: & ficut peccatLUTi 
ex partc p^rlbni: offculi^s habct infinitatem in rarione 
injurix, ir,l fatisfailio Chriiti tantum cxpcrfonafatif- 
facientc habct infiniiatem , & aliundcvidctur cxccdc- 
re pcccatum , li comoarctur perfona offcndcns cum pcv- 
Ibna, cuifit iatisfaftio; quod oportct ctiam compara' 
rc; nam indc fit innnitam cife improportionem intcr 
peccatorem & Deum , qu£ non fatis vidctur compcn- 
iari per a-qualitatem inter Chriilum & Dcum . Sicut 
enim pcccator infinitc diftataDeo, ita d-.bcrct fatif- 
faciens Dcum infinitc fupcrarc , ut cflct aequalis rc- 
compcnfatio . Confirmatur illa rationc, nam fi pcr 
impoiiibilc Chriitus pcccarct, non poifct pro fuopcc* 
cato ad aqualitatcm fatisfacere : ergo minus potcrit 
pro alicnis. Dc hac diiticultatc diccndum eft latc fc- 
qucnti fcrtionc: nunc brevitcr dicitur , unumChriili 
opusinvalorc &efficacia fatistaitiunis, fupcraffenon 
tantum fingula, fcdctiam omnia peccata: quiamulto 
aliterpcrfona fatisfacicns dat valorcm fuoopcri, icili- 
cet, quafi pcr modum forniarintriniccx, quam pcrfo- 
na offenla concurrat ad gra\ itatcm ofieniis, fcilicct 
pcr modum intrinfcci tcrmini illius habitudinis, quam 
peccatum di(,!t .aJ iplam . Unde ad dignitatcm fatisfa- 
itionis, & valoris, faiisefi confidcraredignitatem pcr- 
fbnx iatisracicnris in fc, & abioiutc, pra;fertimfi lit 
infinita, quia infinite dignificat . Quocirca illaimpro- 
portio, qua' cll inter peccatorcs & Dcum , fatis fupc- 
rabundantcrque compenlatur per infinitatem perfona: 
fatisfacicntis in fe ipfa: quia non minus admirandum 
&xftimandumcit, inlinitam perionam humiliari , & 
dejici, etiam fi idfit propterDcigloriam,& honorcm, 
quamfit horrendum& detcitandum, vilcmhomincm 
injuriam intcrrc Deo , imo infinitc illud hoc excedit , 
& cit in altiori quodam gradu , & ordine fatisfa6t:ioni; . 
Addit vero Richard.Vido. lib. de Incarnat. non Iblum 
Dco , ied etiam hominibu^ ic lubdidilfc Chriitum , & 
in manus pcccatorum fuifTc traditum , &fa£tum op- 
probrium hominum , ut in illa dilproportionc fer- 

C vare- 



In qiio 
t A c ll J E 

(SinClir;- 

fll O fcil- 

miuum. 



'34 Q_u^ ST. I. 

vareturformaaquaHtatis: quia ficut pcr pcccatutn , i«- 

fimume!evatur ]up::Hummum, itaperChrifti fatista- 
flionem , fummum depi imitur fubtus infimum: totum 
tame/. inDei gloriam, & honorem : aiioqui nonefle 
rationablleobrequiurn ; qu^ omnia raagis ex fequenti- 
bus patebMnt. Ad confirmationem refpondetur , con- 
ditionalem illam effe indignam , qua? affumatur , & cfre 
Jmpofribilera, & exea fcquiquodlibet. Namfiponas 
Chri-.lum peccare, & durare unionem, ille homo poC- 
fetfatisfacere, quiainfinite gratus Deo , &Deusipfe; 
& non poffct ,quia inimicus; fi autem pcr peccatum de- 
ftrueretur unio,iam non eflet idem fuppofitum,quod pec- 
cavit , & fatisfaceret , & ideo verc non poffet fatisface- 
re; fedillenon effet ChriOus, dc quo modo loquimur. 

Obieaifl, Aliter objicit Durandus, quia diis, & parentjbus 

J. ' non poflumus reddere xquivalens pro beneficiis fufce- 
ptis , i-.t Anft. etiam docuit.8. Ethi.cap. 1 5 . Ergo neque 
Ciirirtus ut homo hoc potuit ; multo crgo minus po- 
tuit pro alicnisoifenfis reddere aequivalcns Deo. Et con- 
firmatur txScoto , quia Pater non tenebatur acceptare 
Chrjili fatisfa^^ionera : ergototus valorfuit exacccpta- 
tione gratuita . Sed hs objeiftiones cum multis aliis fu- 

J.eluiip, |]ustracland£ funt (eilione 5. Nunc breviter ad argu- 
mentum refponderi potefi primo , non effe eamdem ra- 
tioncm de offenfa & beneficiis compenfandis : nam fic- 
ri potclt , ut beneficium lit multo majus in fuo ordine , 
quam Injuria in fuo, & ideo non poffit quis condignas 
agcrc gratlas pro beneficio , po/fit condignc fatisfa- 
cere pro oiTenfa , ut vidcre eft inter homines patrem & 
filium . Ita refpondet Vega Uh.y. in Trident.c.9. ex D. 
Thom. Pajud. & Caprcol. in 3. d. 20. qu^ refponfio ell 
quidem iufficiens adfalvandam :?qualitatcm , confide- 
rata ratjone , feu obligatione unius debiti tantijm , non 
tamcn fiomniafimui debita perilcntur, ut magjs ex fe- 
- • ftioncy. conuabit . Etideo aliterdicitur cum commu- 
ni fcholaThomi.brum, quamvis perfont creatje non 
potfint Deo rcddere aequivalens pro bencficio fufccpto : 

* Ch/iitum tamen , qui pcrlona increataelt , propterin- 

finiram dignitatem fuam potuifrecondignasgratias age- 
re Dco probeneficiis (ua;hurnanitaticol)atis, fimulque 
potuiffc coiidignam pro peccatis noltris fatisfittioncm 
offcrfc, Adde, Ariitotelem lo",ui de bcncficio n:quali 
ejuitlcm rationls : fic enim nemo potcft parentl rcddcrc 
a;quale donum el , quodabillo rccepit . Ethocmodo 
etiamChriitus non potcit reddcrefimile donumvel rriu- 
nus Deo ; potclt tamen condignas gratias agpre , & 
totum illud bonum cum quadam a:quali proportjone di- 
yino obfcquio fubmittere , Ad confirmationcm vero, 
quidquid fitucanteccdentl , negatur confequentIa:quIa 
llcct pr jtium oblatum fit condlgnuiTi, & squalc rei, pro 
quio icrtur, potelt dominus rci non acceptarc lUudin 
pretium, finollt rcm vendcre, neccum aliocontrahe- 
re, Valor ergo non pendctcx acceptatione, lcdpotius 
illi fupponitur, ut jultiua polfit Intervenire perfeda. 

S E C T I O IV, 

Utruin opera Chyifii Don^tni fucrint if7- 
firiiti ziiiloris , C7 efficaciie ad, 
fAtisf.icicndum . 

_ . . T7 X fine pricedentls dubitationls conftare poteft , 
Xl/ exavt,;m m.teliigcntiam ventatis , quseibi tradita 
elt , e>. pr.elcntl dubitationc pcndcre . Authores enim, 
qul rKgant opcribus Chrllti fuiHcIentem valorem , nifi 
cx acccptatlonc divina, conrcquenter , Imomajorira- 
tlonc, negant in(initum theiaurum iatistartionis ejuf- 
dem Chrl ti . UndeScof. nonplus valorls cenict cffe In 
opcribus Chririi, quamfit bonumlUud , ad quod a Deo 
ordinarcnturoiacccptantur: & quia dc faito non rete- 
rimtur, ncque acccptanturad allquid Infinltum, Indc 
concladit, non habere valorcm infinltum : quinlmo 
additulttrius Mcdina, magis cfie infinltum peccatum 
hominis,quam !atist \itioncmChrilti. Pcccatumcnim 
in raiionc culpae cit infiuitum, quia, quod in fcelt, 
dcllnnt Dcum (agimuscnuTi dc mortali ),unde&poena 
illi rc'poni.cns innnitaeit , laltcm cxrcnfione, & du- 
ratlunc};crpeiuai atvero, Chrillus nequc pocnam pcr- 
fulit inhmtiim, autiEtcrnam, nccaliquid opcr<itus elt, 
quointn itumaliquodbonum intcrrct Deo, 



A R T I C. II. 

Alil vero authores negat-e poffunt Chrlfto Dorhino Anorum 
infinltam fatlsfaftionem , qula non videtur necefraria /cnt«'«'a. 
adperfcdam lequaljtattm jultltisjn noftra redemptio- 
ne fervandam. Omnia enim homlnnm peccatafinita 
funt fimpHciter; ergo pcr opera ctiam finiti valoris 
poffunt ad aequalltatcm compcnfari . Rurfus licct pcc- 
cata, quatenas contraDeum funt infinitum, fintipla 
ftcundum .quid infinita, tamen fimplicitereorum ma- 
litia & reatusfinitafunt^ poterunt ergoadsequalitatem 
compcnfarl , llcet operaChrifti tantum lecundum quid 
fintlnfinita, qula habitudinem habentad perionam in- 
finltam , a qua fpeciali modo proficifcuntur . Ncque 
enim ex eo capite major infinitas orlrl poffe videtur; 
nec veroafTignarl poteft aliud , ex quooriatur. 

Nihilominus communis , vera , & lana doftrina Oner» 
habet , operaChrilti Domlnl hab.uilfe valorem abfo- (^^'^'liff. 
lute, & fimplicltcr jnfinitum ad fatlsfaciendum , & niti v»lo. 
mcrendum apud Deum: obiter cnlm conjungo meri- 
tum cum fatistaftione , quia licetallasdifferant, quia 
meritum dicit ordinem ad mercedem, fatisfactio ad 
injuriam recompenfandam , illud refpicltcommodum 
ejus,qui mcretur, hsec vero honorem , &recompcnfa- 
tionem ejus, cui fit & offertur: tamen , quod ad propo- 
fitumpertinet, ejufdem ratlonls lunt , & dlfficultates 
habent ita connexas, ut non debeant clHputationedif- 
jungi. H^c ei^o doftrina communis ell antiquorum 
Theologorum, quos In afTertione ppltrema praxcden- 
tls dubiiatlonis allegavi . Indicatur etlama D. Thom, 
infra quccft. 7. art, i i,ad i.qua^ft. 46. art. 6. qua^It. 48. 
artic.2.quajli.49. tota, apcrtius &Dptimequodl!b.2.a. 
2. & Alcx.Alenf ^.par.quxlt. ij.membr. 5.art.2.Fonav. 
in5.d.?,artjcul.i.quiit.2. &RIchard. ibi articul.i.q.2, 
&dlfcipuli, D. Thom.communiter, Caprcol. & Pa^ 
ludan. liipra, Cajetan. hic , Ferra.^. contragent. cap, 
5 5. Sot.lib.^J. de natura&gratiacapit.6. & in ^.dilh 19, 
quTit.2. artic. 2. Driedodc capfivit. & redemp. gejaris 
hism.cap.2. idem Vega libr.7. inTrId.cap.8.&9. J .icob. 
Bil. in tchollisad vitam Grcgor. Nazian. num. 127. ubj 
dlcit fanguinem Chrllti Infinitls intervallis dlftare a lan» 
gulnc martyrum:& idem fentit Anfclm.ilb.i. curDeus 
homo c.ip. 14.& i9&fumi poteit ex variis lccutlonlbus 
facrx fcriptura?, & fanflorum : primo enim fcrlptura 
loquiturde fanguine Chriilj , & prctio noltrx redem- 
ptionls, ac de re infiniti valoris. Job. 6. Utma/n ap- 
penderentar l>eccatA me^ , & calamifit ', qu.im patior ^ 
in flatera^ qua/i arena maris hac gravior appareret: 
qux verba adChrlltum accommodat Greg j.m.oral.cap. 
2.qu3mvls ad llteram ailum habeant fenium dc perfona 
ipfius Job, &magnitudine dolorls e)u? comparataad 
peccata ejus , ut vuigata lcttio pr.T ie tert : vel ad fignl- 
ficationern &demonitratIonem afiiicl:ionis, quamex- 
teruis oilendcbat , ut ex verfionc Septuaginta Interpre- 
tum & Paraphrafi Chaldaica fumitur , & notavlt Va- 
tablus, &anteaChrytoll, & alli , quos ibl referuntEu- 
gubinus, & PctrusComit. in Catena. Prsterea faclt Id 
rfalm. 129. ^pud Dominum mtfericordia , {^copiofa 
apud cuti redemptio : & i . Corinth. 6- Empti enim eftis 
frctio magno : & i .Petr. i . Sed pretiofofangtnne : & r. 
Joan.2. Non pro nofiris autem, taniumi, fed etiitmpra 
to'ius mitndi . Oux locutiones , licet non exprelfe Infi- 
nitatem alferant, indicant tamenquendam injellima- 
bilcm valorem , &line termino . Secundo tamenprje- 
clpue hoc confirmat definjtloClemen. 6. Extravagan. 
unigenltus, depoenlt. &remif ubiexprcfrcdicit, Chri- 
ftum fuis meritis & latlsfaftlonibus acqulfivlire infini- 
tum thefaurum hominibus, quoqui ufi iunt, Delami- 
citia; participes funt effeftl : & ideo dicit Ibidem unam 
guttam fangulnls Chrilli ftiilfe lufficientem ad perfc- 
dam redcmptionem noltram , propter unlonem ad, 
Verbum: quomodo loquitur Nazian.oratI.42. fub)fi- 
nem, ubi maximum mlr^culum pafTionls Chrifti di- 
cit cife, quod exigua- cruoris guttsorbemuniverfum 
inltaurarunt . Hinc etiam Bafil. exponens verba [Ih 
Plaim.48. Frater nonredlmit , dicit, pretlum hoc fu- 
pcrare omnem valorem : & Ambrof pr.xfat. in Pfalm. 
35. Bonum auruni fanguls Chritti , dives ad pre- 
tium , proriuus ad lavandum omne peccatum , Tertio RmI*. 
abinconvenienti , quia alloqui vix , aut nulla ratione 
lalvari pottil perteda juititias xqualitas : primo, quia 
Chrillus fatisfacit pro xterna pa-na debita omnibus 

honii- 



Cf : s p u T. IV. 

jhomittibus ; qua; cumquodammodo infiiiita fit , S<. al- 
terius rationis ab omni posna hujus vitae , non poflTct il- 
iiiequari fatisfaftio per temporalem poenam hujus vit.x', 
nifialiundehaberetinfinitatem- Secunuo, velfatisfa- 
ftio Chrirti de fevalebat ad fatisfaciendum juilc, & 
'J afqualitcrproquibufcumque pcccatis , quantumvis in 

inultirudine, & gravitate in infiiiitum augcantur , vcl 
non : fi hoc fecundulTi dicatur ; ergo tantum polllnf 
augeri, & multiplicari , utadfatisfacicnduin pro ilHs 
ad Kqualitatcm non fufficeret Chriflus , quod eil contra 
modum loqucndi fcripturce, &,Patrum . Deindc , unde 
conflaret nobis non ita multiplicari peccata hominum , 
ut non merito tiraeremus , ne exhauriretur thcfaurus 
meriti , & fatisfaftionis Chrifii & idgo merito Cic- 
incn.6. dida Extravag. exinfinitate intulit, nihilefle 
quod timeamus , Sivero primum dicatur, adidrcqui- 
ritur infinitas fatisfadionis, feuvaloris; ficut fi cifct 
pecuniatanti valoris, qus folafufficerct ademendum 
quafcumque res , quantumvis in modo&pretiocreicc- 
rent, illa requireret infinitum valorem, &charitas, 
qux immutata manens , potens cfiet clicere aftiis intcn- 
iioresininfinitum , ipfaeflTct a£luinfinita. 

Dices , hujufmodi difcurfus non femper inferre fini- 
tum , fed vel hoc , vel rem altioris ordinis ; dici ergo 
poterit meritum ChrillieflTealtiorisordinis ; & ideo ad 
hzc omnia valere, tamcn in re eflTc «finitum quid. 
Refpondetur , fi intelligatur eflTe finiium quid in gcnc- 
reentis, concedi pofTc , quiarevera nonefiens phyfi- 
ceinfinitum: tamen in a-llimationc morali reftc con- 
duditur valor infinjtus , qt magis in fequenti ratione 
explicabitur. 

ef* Quartoergo argumentor: quia fatisfac^io crcfcit ia 
**' valore ex dignitate perfona; fatisfacicntis : fcd pcrfona 
fatisfaciens in Chrifto e!t infinita: dignitatis: ergo & 
opera ejus funt infiaiti valoris ad latistacicndum . Ma- 
jorfupra oftcnfaeit , & totaratio fundamentum habct 
jn Patribus dicentibus, aftiones Chriili ex dignitate 
perfonse opcrantis fitiirc dcificatas , &. Dciviriles : ut 
dicit Dionyfius epilL^. ad Cajum , & c. 2. dc divin. no- 
minibus,&Damafc.lib.5.c.i 5.& 19. ubi aclioneraChri- 
fii dicit cfie falutifcram , qaia non tantuni huraana cit , 
fed etiam divina: quod infra explicans, inquit elTe 
deitate perfufam . Unde optirae Theod. Ancvran.hom- 
de Nativit.Domini, qux habetur inConcil.Ephcf.t.d, 
c.io. dicit, Deum alfumpfific paffioncs , utillxDcifi- 
citx viiSloriam advcrias pniiioncs nobis obtincrcnt: 
nam vim illisdivinam tnbiut : & quce ibi latc pcrlcqui- 
tur, & cxcmplo Regia; dignitatis accommodatccxpli- 
cat : & fimilia ferc habet m aiia horaiiia ejufdcm feiH , 
eodem tom.6. appendice 5. c.ip.2. 
Difeuffo , Quoniam vero hxc ratio fundamentalis cu in hic 
iprtcedt- matcria , primum omnium vcrum illius lcnlum exnli- 
cjt. * care necelTc eit ; deinde objeitionibus , qui' contra il- 
lamfieri poffunt , fatisfacere . Dixeruntergoquidam, 
fiuoron. operaChriih habuiffe hunc infinitura valorem ex eo, 
Bio^elfc» quo'! ^ perlbna divina non folum per voluntafcm hu- 
infimtacc manam , fcdetiara perdivinam proficilcebantur. Un- 
vaions de in operibiis Chriili compofitioncm , ncfcio quam, 
Chrifh. aftu Voluntatis divins, &humanoe confingebant : 
ita ut ex eis coalelcat unus atlus moralis infinita: bonita- 
tis, & valoris : & hanc putant efTeoperationera Thean- 
dricam , fcuDcivirilem, dcquaPatres pauloantcaci- 
tati ioquuntur ; & eodcm modo inteliigunt Leonem 
Papam cpill.io. dicentem. UnamnatHram inChri/io 
operaricHfn confortio alierius . Et Nazianzcn. orat. 2. 
de Filio , qus efi 4. de Theologia , dicit , /« Salvato- 
revelle totum e(fe DeificAtum ■■ Qi.ia;dicta refcrtccap- 
probat AgathoPapain 6.Syn.ai\.4. ep.i. Et rationcde- 
clarant, quiaex utraqueChriui natura bene componi- 
turuna perfona: ergoex utriufque aftu etiamcompo- 
niturunaoperatio. Sicutin homine, quiauna perlona 
componitur ex anima & corpore , ita operatio , qux 
a,b utraque parte procedit , una ccnletur , unumquc mo- 
ralemvalorem haberet . Unde , ficut opeiatiocorporis 
J^abet moralem valorem ab ailu animae, quiellveluti 
forma cjus , corpus autem eft inttrumcntum animae; ita 
opcratio Chriiii humana accipit valorcm fuumaba£tu 
voluntatis divin^, quia ctiam humanitas eit inltru- 
mentum conjnnflum divinitati ; & voluntas divina 
«fi vcluti forma omnium infei ioruma^ilionumGhrifli . 
Suttrez, Tom. XVI» 



■ S E c T I a 1 V. 



31 



Ha:c fcntentia & in fc vald<: falfa efi , & ad rcm prs- 
fcntem explicandamimpertinens. Priraumcnim, qui 
illam compofitioncra fingunt valde favent hKrcricis 
poncntibusin Chrifio unam tantum ope-rationem, quo- 
ruraerrordaranatusefl; in VI. Synodo, ubi AgathoPa- 
pa hsrcticum clfc dicit, unara tantum inChrilto alfe- 
rcrc opcrationem corapofitam , ficut & unam compofi- 
tam naturam : quia opcratio confcquitur naturara ; & 
abfolutc definit, duas eflfe in Chrillo operationes in- ■, 
confufas, & irapermiflas : &itaJoquunturcommum- 
tcrPatrcs , ut D.Thom. infra docctq.i9.art.i.& 2. & 
attingcmusd. ^7. Ration^; ctiam dcmonrtrari hoc po- 
tcd , quia omilfis aliis adibus humanitatis Chrifii , con- 
fidcrando iolum aflum libcrum voluntatis humanx , u 
quo pcndebat totus valor meriti , & fatisfaftionis cjus , 
ccrtumin prim.isefi, illum a£tura iuilfe realircrdiiiin- 
cium ab attu vojuntatis divmx ; &iIIumfuiHccntita- 
tcmcreatam; hung veroeflrc rcm increatam : quo fal- 
tcm fcnfudefide cfi , ob prafdidas definifiones , iilos 
fuilfc duos aclus . Deindc eft etiam de fide , huac actum 
voluntatis humanx Chrifii fuilfc libcrum propria ii- 
bertate & in ordine ad iplam voluntatem hum an:im , & 
libcrarn facultatem ejus, & non tantum pcrdenomi- 
nationem ab actu voluntatis divina: : aiioquiChriitus 
in quantum homo non iuilfet jibcr , & confequenter 
nec meruilTct , nec latistcciuet, Et hoc latius ollcnde- 
rnus pra-diila difput. 37. Intcrrogocrgo, quomodoex 
his duobus a6\ibus voluntatis divinar & humana; dicatur 
unus attus ccmponi ; aut enirn id intclligitur decom- 
pofitionc phyfica, aut morali . Utrumque autemcit in ' 
rigore f.i!lum : ergo nullo urodo . Prob.uur mincr quo- 
ad priorem partem , quia vci illi duo actusdicuntur 
phyfice unum comroncre, quia habent intcr fc ali- 
quam immcdiatam unioncm & phyficam comrofitio- 
nem', vel fplum qi^ia funt in duabus naturis phyficc 
unitis & conjunilis in eadcm perlbna . Primum eltcvi- 
dcnter faifum , tum quia ncc fingj, ncc cogitari po- ylt, 
qualis fit illa compcfitio, tum etiam q-iia cvirarino.i 
potcfi, quinilla cornpofirio fitunius natar? ,icufecun- 
dum naiuram. : non enim cfie potefi unius pcrlanx, 
quia ncc quod unitur ex parjc rci greata: , natura fub- 
Itanrialis clt , fe<l aflus accidentaiisi neque ex parte 
Dci dicitur efle fubfiltentia ut fic , fed aftus volunta tii ; 
imoncc de fubfiittntia iddici pofiet, quia , ut infra di- 
cemus, non potclt immcdiatc uniri formce accidenta- 
li : talis autcm naturacompofita ex artu divino &crc?,- 
to quxnam clTe potcfi;' Ncquc eifim crit naturaliibllan- 
tialis, nequcaccidcntaiis: nec ilic adus erit humanus, 
nec divinus ; nec etiam explicaj-i poteft , quo gencrc 
unionis conjungantur, &quiscorum id altcrum com- 
parctur, ut potentia, vcl fubjeilum. Tum dcniquc , 
quia opcratio fic compofira, pra-fcrtim cum fit im- 
mancns, rcqu:r:t unum principium proportionaliter 
compofitum: & conlequcntcr unam naturam compo- 
fitarn, quod Eutichianum e!t, ut in fin;iii argumcn- 
tatur Damafccnus lib, 5, cap, 19, & D. Thom. infra 
qua^fi. 19. art. i, 

Sccundum vcro non minus faifum cil , quia, quod 
afius fint in duabus naturis cjufdcm luppoliti , non fa- 
tis cil , ut unumadum phyficecomponere d:cancur,ut 
patcrprimoin adu volumatis & appetitus ejufdcmho- 
minis, quicx partc fubjefti majorcrn uniratcmhaberc 
vidcntur : quia non loium funt in duabui naturis ejuf- 
dem pcrlbnj: , kd ctiam in duabus partibus cjuldcm na- 
turx-: &tamcnnon componunt phyfice unum actum 
vei operationem . Secundo duoe tormx accidentales , 
eo quod fint in uno fubjciTo, non componunt unam 
formum accidcntalem : ergo fimiliter . Tertio & ma- ' 
gisex propriis , ac principiis fidei , dux natura: tubitan- 
tiales , licct phyficc uniantur in una perlbna , non 
compununt intcr lc unam naturam : ergo fimiiiter duo 
acTus voiuntatis divin.r & humanx , quamvis mcdiis 
naturis in una periona conjungantur , non uniuntiir 
phyfice adcomponendum unum adura , Quarto , ratio 
omniumeli, quiaquamvislintincadem perlona , non 
tamen fecundum idem, neque inter fe habent iilam im- 
mediatam unionem : & idco non pofiant inter lecon- 
itituurc unum a>5tum, licctconfiituant eundem opcran- 
tcm utroquc airu . Altcra pars minoris , fcilicct, de 
unitatc fcu compofitionc moraii , probatur in hunc mo- 

C 2 dum 



itcfuta' 

iur. ' 



^6 QjJi Ast. I. 

dum , quia func ex duobus aftibus phyficis componifur 
proprie unus aflus moralis , quando unus habct totam 
fuam moralitatem ab alio^quod folum contingit,quan- 
do tota libertas unius efl: denominative , fcu imperative 
ab alio, quomodo aftus interior , & exterior hominis di- 
citur unus moraliter: fed adus voluntatis humana; & di- 
vinsEChrifti non hoc modo comparantur , fcduterquc 
perfehabet fuam propnam libertatem , utdiilumefi:. 
Evifio. DiceturfortafTe, nontantum illomodocontingere , 
aftum dici moraliter unum tamquam ex duobus morali- 
iter compofitum: nam intentio & eleftio dicuntur mora- 
liter componere unum atlum ,quamvis uterque fuam 
habeat propriam libertatem ; imo a8:us miniftri dicitur 
effe idem moraliter cum aHu Domini imperantis : fic 
ergo aftus Chrifti dicctur unus moraliter, quatenus 
aftus voluntatis divincE vcl imperat , vel dirigit & gu- 
bernat aftum voluntatis humans : & e converfo hic cll 
illiconformis & fubordinatus . Sed in primis hxc uni- 
tas tantum elt metaphorica, quK potius eft conformi- 
tasqua^dam voluntatum, qucE non exckidit pluralita- 
tem fimpliciter , &ideopotius ita eftabfolutc loquen- 
dum , m.axime ad vitandum hsreticorum confortium . 
Ac denique ( ut fimul probemus alteram partem in prin- 
<ipio pofit.am) hicmotus unitatisimpertincns eftadex- 
plicandum valoremopcrationis humanxChrifii: nam, 
fi voluntas divina confideretur ut regula vel lex volun- 
tatis human;^ , fic pertinet ad valorem moralem huma- 
ni aftus , quantum ad honellatem , & bonitatem mora- 
lemejus, permodum objefli : undeabillout fic non 
potelt fumi infinitas hujus valoris. Hoc enim modo, 
etiam noRri adus fatisfaflorii funt unum cum volunta- 
tedivina unitate conformitatis , & illam rcfpiciunt ut 
regulam , & inde ut primarium objeftum ^ & non pro- 
pterea habent nofiria6\us valorem infinitum exvolun- 
tatedivina, aut ex habitudine ad illam. Siveroccnfi- 
dereturut principiumextrinfecum , & aliquo modoef- 
ficiens, aut dirigens & gubernans voluntatem huma- 
namChrilH, feu a£lusejus, quibus pro nobis fatisfe- 
cit , fic etiam non poteft conferre illis infinitatem : quia 
necvalorcm ullummoralemhocmodo illisimmediate 
praebet: quiautficnequeefi objeftum, nequecircum- 
ftantia operationis, fedcaufaquafiextrinfeca ,quxnon 
aliterconfertad valorem aiftus, nifiinquantumdatvir- 
tutem , vel concurfum ad efficiendum ipfum a^lum : & 
ideo ipfa ut fic non auget , neque confert valorcm prje- 
tereum, quem habet aftusex objcftofuo , &circuni- 
ftantiis . Et confirmatur primo \ nam hoc modo etiam 
Patcr&Spiritusfanilus prxbent illud regimcn per con- 
curfum voluntati humana? ChrilH: quamvis enim perfo- 
na FHH fpeciali titulodicatur per voluntatem divinam 
gercrc curamvoluntatis humani', propter convenien- 
tiam incodcm fuppofito: nihilominus tamen, quid- 
quid divina voluntas in eo a£tu agit, vel vult , necefTe 
eit, ab omnibus pcrfonis ficri, quia efi una voluntas 
communis , propterquod opcracjus adextra funtindi- 
vifa : fed pater & Spiritus ianftusquatenus concurrunt 
ad illum a6\um non dant illi valorem infinitum : ergo 
a£tusChrilH non habcnt huncvalorem ex aliquocon- 
curlu voluntatis divina; . Confirmatur fecundo, quia 
etiamSpiritusfanftus voluntatefuadivina regitnollras 
voluntatcs, & cas mcrcriac latisfaccre efficiti tamen 
non contert illarum aclibus valorcm infinitum: imo 
ncc aliterfacit ,eos habcrc vaIorem,quam dignificando 
& fandificando perlonas, & concurrendo ad fubllan- 
tiam, &moduui intrinfccum ipforum aduum : ergo 
ncc pcr fe confert valorem aflibus humanisChri:H , lcd 
tantum concurrit ad illos, &dat auxilia grati\'nccel- 
laria, ptrlonam autcm nori fanftincat, fcdex ie laniham 
iupponir j& abiiia cli valor infiniius, illorum opcrum. 

Tandem pr itcr hos modos non poiclf fingi alius,quo 
illa vo'untas diviua conferat valoreni adui voluntatis 
ClirilH; lolumcnimfupcrcd alius, quoactus volunta- 



Fundt. 



A R T I c. IT. 

in exemplo allatode aftibus noflris: quia al^o modi^ 
non potefl intelligi, ^uompdo fit fbrma; hoc autem 
modo non cfl aiftus divinusformaaflushumani invo* 
luntaHbus ChrifH , ut vilumcff. Sccundo, quia ut aftuf 
voluntatis hocmodo det valorem, oportet,ut ipfe in fe 
fitcapax valoris, meriti , vcl fatisfaftionis , ut illum 
communicet alteri , faltem pcrextr^nfccam denomina- 
tionem; ficutcommunicatur meritum a£\ui exteriori 
pcr interiorem vel certe utcum HIoconfHtuatunum 
aflum moralem ordinaturn ad recompenfandam inju- 
riam alterius, ut efl in fatisfaclione ; hoc autem noii 
potcfi: convCFiire aftui increato voluntatis divince, ut 
per fc notum eit . Et ideo non potuilfet Verbum Divi- 
num fatisfacere per naturam irrationalem affumptam , 
nec pcr dolorcs , aut poenas ejus , quia non poffet per 
aftum voluntatis divinae aftus talis naturs moraliter 
informare, aut libcrtatem extrinfecam eis conferrc ad 
meritum vel fatisfaftionem accommodatam . 

Atque hinc folutum rclinquitur fundamcntum con- 
traria: fententia;, nam ex unitate perfonismaleinfer- 
tur unitas operationis , cum h>Tc naturam conlequatur , opin ion i 
utPatres&Concilia docenr. Ncque efi fimi!c,quodde • 
homine afFcrtur, tumquia dua" naturce in homine fi^nt 
partiales , & componunt unam i'iaturam; tum etiam vcnitnt.* 
quia voluntas hominis perfuos aduG potefiinformare * 
moraliter a^^^us corporis feu inferiorum virium , quod ronire- 
non potefl voluntas divina,ut di£\um ell . Quocirca fpee^u 
aliter corpus eff infirumentum anima?, & humanitas huma'!-* 
Vcrbi: quamviscnim inhoc conveniant,quodutrum- t»-.i» 
que efi infirumentum fubfiantialiter conjundium, dif- 5r'^'1' 
fcrunt tamcn in modo ; nam cgrpus non ei^ inflrumeiv- 
tum per fecapax proprice operationis moralis, nifi per 
anirnam, feu perdetiominaticinemabaduanimse, hu- 
manitas vero per fe eff proprium principium operatio- 
nismoraiis, unde, fi proprie loquamurde humanitate 
refpedu propriarum operationum , non efl: proprie in- 
firumentum , fed principium principalcoperandi. Quod 
fi rcfpcflu verbidicatur indrumentum , folumefl, vel 
ut denctctur, non effe propriam vcrbi naturam , fed 
qiiafi alicnam , quamvis per fe & fubilantialiter con- 
junc\am, vel magis propriein ordiiiead a£^iones fuper- 
naturalcs , & miraculofas , ut intcrpretatur D. Th. 
infra q. 1 9. art. i . & adhuc talis aftus fupernaturalis , ut 
cft a V er^o operante per humanitatem , non eff com- 
pofitus ex a6\u creato & increato , fedefl: unus & idem 
manansabhumanitate cum auxilio fupernaturali Dci, 
utqusfl:. 13. latius dicctur. Patrum autem fententiae 
ibi citatK ex dicendis intclligentur facile . 



refpe^.fu 
Vcrbi (l^- 



tis potell dici confcrrt valorcm mbralem adui infcrioris 
poicntix, quiacit tormamoralis cjus ; ficut adus no- 
itrx voluntatis pottltdici conferre valorcmaduiappe- 
tifus , vcl cxtci iori : hic aurcm modus non potelt attri- 
bui a£\ui voiuntatisdivinx rc(pcc\uac\usvoluntatishu- 
mana: Chrilti, propttr duo. Frimum, quia ut adtus 
voluntatis lioc luodotonfcrat valorem interiori acfui , 
nectfTcclt, ut fit torma ejus in effe iibcri , ficut accidit 



Secundo dixcrunt alii humana Chrifli opera habere ^''''f"™ 

infinitum valorem ex eo, quod immediate ac phyfice c/r«a'°afi. 

procedunt a Divina Verbi perionalitatc, non tantum "'«»'ein 

utafuflentante&terminante naturamhumanam, fed 

r ■ I- 1- • n • ^ opermn 

ctiam ut per le iplam immediate innuente in ipfum Ctitiai. 
aftum voluntatis humana;Chrilti . Quod ita efiTe folum 
probant ex illo principio, quod affioncs funt fuppofi- 
torum : nam hoclignincat, fuppofita ipfa habere pro- 
prium & per fe influxum in aftiones ; nam fi fola natu- 
ra effet totum principium influens in aftiones , potius 
eflTct adio naturo? attribuenda, quam fuppofito: licut 
quando aqua calida calefacit,potius calori , quam aqua: 
tribuitur, quia calorell: totum principium calcfacien- 
di : & aqua iolum fe habet ut materialiter fuftentans 
calorem. Undeilli per accidenstribuitur afHo. Quod 
vero hoc fit necefiarium ad infinitum valorem , patet , 
quia alias fuppofitalitas Verbimcre per accidens fe ha- 
berct ad operaHoncs Chrilti humanas : licut aqua omni- 
no peraccidens Ic habet ad calefadionem , qu^eacalo- 
reprocedit: ex his vcro , qu£ funt per accidens , nihil 
valoris vel dignitatisaccrelcitoperi . Ha:c yeroopinio Rtjiciiur. 
falfum aliquid confingit , & minime ncceifarium ad va- 
lorem opcrum Chrilti explicandum,ut bene docuitSco- 
tus in 3. dilhi^. inquo illi contentit Caprcol. in ^.dift. 
i8.ad 5. iptiu^sScoti cont. i. conclufion. Primum patet 
cx generali ratioiie fubfiitentia: , qua; prscile &. fecun- 
dum tuam rationem tormaiem non eif proximum prin- 
cipium opcraridi ; led cit tantura quidam natura; ter- 
minus conflituens luppolitum , quod eft principium 
per lc opcrationum , tamquam id , quod operatur : for- 
malc autem principium quo cif natura per te aut per po- 
icniias fuas: fi;dptr(onalitas Verbi unicaclt humani- 

tati 



DispuT. IV. 

tati folum in ratione fubfinenti;!; , ut ijifra videbimus; 
ergo nonunitur, ut fit principium per fe & proxinium 
operationum , ita ut ipfa fit proxima ratio agendi vcl 
totalis , vel partialis. Major patct indui\ione inomni- 
buscreaturis, ut cx Metaphyfica conflat , nam fuLvfi- 
ftentia folum ellquidam niodus tcrminans naturamjn 
Tatione exilkndi in fe. Item in Trinitate , quamvis 
perfonalitates fint tres, quia natura & voluntas efl 
una, aftionesad extra fi.mt indivifa:: quia tota ratjo 
agendi efl: natura , non perfona : e contrario vcro in 
Chrifto , licet perfona fit una , quii natura' funtdux , 
operationesetiam funt duplices j quia principiura quo 
operationisefi; natura, ut exDamafccno , &aliisPa- 
tribus, &Conciliis, trademusinfraquxft. 18.& 19. 

Undc argumcntor fecundo, quia hoc fpecialitcrrc- 
pugnat huic perfonalitati Chrifii; quia aliasaliquam 
propriam efficientiam haberet ad extra relatio Vcibi, 
quamnonhabentreiationesPatris, &Spiritus fandii 
confequens autem cfl: omnino falfum ; alias non omnis 
efficientia ad extra eflet communis omnibus pcrlonis j 
ficut enim terminarc naturam humanam non cfi com- 
muneomnibus, quia convenit Verbo per fuam rclatio- 
nem,ut taliseft; ita, fi perillameffcdive influerct in 
opera humanitatis, iUaefficientia noneflTctcomraunis 
omnibus perfonis . Tertio oftendo fine caufa confingi 
hanc efficientiam ad explicandum valorem fatisfadio- 
nisChrifti, quia perfona confert valorcm operi ut mo- 
ralis circumftantia ejus j ut autem circumltantia rao- 
ralis augeat bonitatem vel valorcm operis , non ferapcr 
requiritur proprius ac phyficus influxus fccundum eam 
rationem, qua circumllantia cft , ut in hac ipfa circum- 
ftantia perlona; videre licct: multorum enim opinio 
eft, gratiam habitualem non influcrc phyfice in adus 
ineritorios , quatenus cft in cflTentia animx , & tamcn 
certumeft, quatenus dignificatperfonam , gratamque 
Deo reddit , maxime conferre ad vaiorem moralcm 
operuminefte meriti, vel fatisfaftionis: & quamvis 
fortaflfein aliquos aftus per feinfluat phyfice, fciiicct in 
cos, qui funt fupcrnaturales quoad fubftantiamj tamtn 
verius eft non folos illos eflemeritorios, fcd etiam actus 
morales virtutum acquifitarum , prcefcrtim cum mora- 
lialiqua rclatione caritatis : a£\us ctiam cxterni fati(- 
fac\orii funt j & tamen valorcm habcnt agratia, qu^ 
in illos non phy fice influit . Itcm dignitas regia,vcl alia 
fimilis, augct intcrdum valorcm moralcm operis,quam- 
visnon influat phylicc in opus,ut pcr fe conftat. Itaeigo 
Verbum divinum hoc ipfo , quod conftituit pcrfonam 
Chrifti Dei hominis , a qua opus latisf aflorium fimpli- 
citer procedit , eft fufficiens circumftantia moralis talis 
operis , ut ab illa poflit valorcm accipere : non eft ergo 
neceftariusille infiuxus phyhcus illomodo cxplicatus. 

Et per haec fatisfaftum eit fundamento contrarix fen- 
tentiae . Aftiones enim dicuntur efle fuppofiti , tam- 
quamejus, quod operatur , quiaipfumcft, quod pro- 
prie&complete exiftit : operatio autem fequitur eflTcj 
& ideo fimpliciter tribuitur ei,quod per fe exiftit , fcili- 
cet fuppofito, utiterum attingcraus infradifp.io.fc. & 
2. & 3. ad hoc autem necelfe non cft , ut iuppofitum 
operetur per ipfam fubfiftentiam tanquam perrationem 
operandi, fedfatis cft, ut pcr naturam operctur tam- 
quam per principium quo ; fubfiftentia verofit conditio 
per fe neccifaria ex parte opcrantis , ut completa fit , & 
ita operari pofiit . Exemplum autem , quod adducitur 
de aqua cakfacicnte, partim fimileeft, partim diffcrcns: 
caletaftio cnim per fe eft a calido ut fic , in quo includi- 
turaliquid pcrmodum fubfiftentis ; &quoad lyceftfi- 
militudo . Quod autem illud calidum fit aqua, accidcn- 
tarium clt , quia etiam ipfi aqur cxtraneum &. acciden- 
tarium eft , quod fit caiida ; & idco quamvis ci poffit 
attribui calefirftio , earationcqua fubfiftit, & fuften- 
tat calorem , tamen refpcflu illius eft per accidens, quia 
calor omnino ei accidit . At vcro quod natura fubftan- 
Iialis tubfiftentiaterminctur, non efteiper accidens,fcd 
pcr fe : perfonx ctiam non accidit natura , fcd per fe 
illam conilituit intali ratione , & ideoa6\io pcr ieat-N 
tribuitur iybfiftenti in tali natura . Undc Pater, Fifius & 
Spiritus lani^us pcr fe dicuntur crcare ex parte operantis, 
quamvis ex parte creationis non elfct per fe ncceflaria 
trinitas pcrfonarum . 
Objeaio. Diccs, hinc potius fequi , Vcrbodivino, fcuDco 
Suarez. Tom. XVI. 



S F. C T I O IV. 37 

peraecidens attribni humanasChrifti a£\ioncs^ etiam 
fi huic homini Chrifto formalitcr loqucndo perfetri- 
buantur : quia humanitas refpcflu Verbi cft natura cx- 
tranea: &quafi accidcntarioci advenit . Refpondctur 
primum , ncgando fimpliciter (cquelam : quia licct hu- 
manitas nonfit connaturalis Vcrbo, in quoaflimilatur 
calori ad aquam comparato, tamen per ic illi unitur,in 
quo differt a calore : nam ex Verbo & humanitare verc 
ac propriifiimc confurgit una perfona, &unum ens pcr 
fe; &idco illi perfona; in eo llatu conilituts perfetri- 
buuntur, qux fecundum utramque naturam illi conve- 
niunt, ut latius infra q. 2.& id. cxplicabitur . Addo 
dcindc, hoc nihil retcrread rem, dc qua agimus: quia, 
ut dixi, ad rcm moralemnihil rcfcrt , quod prardica- 
tiofit aut pcr lc,autpcr accideris, logice vel pliyfice 
loquendo , dumir.odo moralitcr pcrfona operans, & 
dignitas ab illa provcniens fit circumllantia opcris : ad 
qucdfatis cft , quodfit conditio dignincans perfonam 
cpcrantem , quodnon folura in prxfente reperitur , fcd 
ctiam quod illa dignitas eft fubftantialis & intrinfeca 
ipfi perfons opcranti . 

Atque exhisfacilceft,tertium modumdicendircjice^ Ali^jfum^ 
rc,qui in pra."fenti cxcogitari poffcr , fcilicct, a6tus hu- np.-n o're- 
manos ChriiH cflc infiniti valoris propter iramcdiatam fcllitur . 
unioncm , quera habcntad Vcrbum divinum , ratione 
cujus infinitam habcnt dignifatem, Itaque, ficut ex 
Eugcnio fupra rcfercbamus , fanguincm Chrifti fulfie 
pretium infiniti valoris ad noitrani rcdemptionem pro- 
pter unioncm ad Verbum , quod intcliigcndum eit de 
imm.ediata unione, ut infra q.4. oftendemus : ita pof- 
fct qais exiftimare , adus ipfbs cflfc infiniti valoris pro- 
ptcr propriam & imracdiatam unionem ad Verbum , 
quiaauaslola unio pcr accidens , mcdia huraanitatc, 
vcl tola cma-.iatio non vidctur pofle fufficere . Iiimum 
patet, quia illa eft valde extrinfeca, & per fe nihil 
confertipfiailui. Itemquia, fi in fanguine eft neccf- 
faria illa unio , curnon in fingulis aflibus ? fecundum 
etiam oftcndi potcft , quia creatura, velcrcatio, ctiam 
cmanant a Deo fecundum fc , & tamen inde nuliura fpe- 
cijlem vaiorem,autdignitatem accipiunt: & ,fiintel- 
ligamus, pcr Chrifti aclioncm , aliqucm etfeitumad 
cxtraficri, ex rcfpcftuillo adChriftum non cenferetur 
habcre infinitum aliqvicm valorcra, & dignitatem. Scd 
hscetiam fcntentiafupponitfalfum , &ad rem prelcn- 
temminimc ncceflrariura . Faliiira eil cnim , divinura 
Vcrbum fuifle ira.nrcdiatc unitum omnibus ac}ibu')& 
opcrationibus Chrilti , ut latius infra diflnri fumu;q. 
:5.& 4. quia Verbum foJurn fuit uniium huraanitatiiub- 
ilantiali unionc, & ad fupplendam iubfiflcntiam !ui- 
manx naturx. Undc folum ea fibi immediate univit, 
qux fubfiftentiae creata: immcdiate uniuntur j accidcu- 
tia autcra non uniuntur inmicdiate crcatx fublruenti:v , 
fcd infunt naturx fubfiftcnti . Siccrgo inChri;lo acci- 
dcntia huraanitatis non alitcr fucrunt unita Vcrbo, 
quampcrhumanitatem, fcilicet, inquantum inhxre- 
bant animx vel corpori Vert>o unitis . Quod fialiaac- 
cidcntia nonhabcnt illamimmcdiatam unioncm , nec 
dc aflibus intellc^lus aut voluntatis id affirmari potelt , 
fum quiamagis intrinleca & inleparabilia funt alia ac- 
cidcntia , quam hi aflus; tum etiam quij , cumhxc 
unio non Icquatur cx vi afllirnptionis luimanitatis, cflet 
mlraculola, ctiamluppofita Incarnationc j &ideofi- 
ne fufficicnteauthoritate, vcl cogcnte rationc non.eft 
aifcrenda : tum maxime quia oltendcmus infra , fieri 
non poflfc^ut accidcntia immediate unianturfubfillentix 
divinx , idquc niaxirac rcpugnare accidtnlibus aduin- 
hxrentibus , ut crant ailus vitales , feu opcrationcs hu- 
manitatisChrifli . Quod autem illa unlo non fit necef- • 
iaria ad hunc valorera , oltendi poteit ex diclis contra 
prxccdcntem lentcntiam : quia cum hic valor non fit 
res phyfica , fcd moralis , ad illum non eft neccffaria 
immediata unio phyllca ad Verbum , led fufficit talis 
conjunc^io , qux iccundum prudentcm xftimationem 
ad eam dignitatem , & valorcm l^ufficiat : ficut D. 
Thom.art.i.p.q.25.art.6.ad4. aitChriiti humanitateni 
habere ex unione ad Verbuin infinitam quandam digni- 
tatcm, & idcm affirmat dc B. Virgiac, quatenus eft 
mater Dci, nam licet iila dignitas fit longe inferior, 
tamen in liia rationc eft inrinita propter habitudi- 
nem fcu atfinitatem ad verbum, & infra quxllione 
C 3 feptinfa 



3? 



S T. 



I. 



feptima oftendemus , gratiam Chrifti , eo quod efT gratia 

Verbi Divini, habere qnandam infinitam rcrrimatio- 

nem& dignitatem , quamvisnon fit immediate unita 

Verbo, fed folum quia inefi: anima? Verbo unita: . Sic er- 

go in prsfenti ,ut aftus Chrifti habeant in fuoordine in- 

finitum valorem , nonefl neceffe , quod per fe habeant 

immediatam unionem ad Verbum . 

lofinit»» Dicendum igitur eft inaftibus voluntatii Chrlfti ex 

ope?um triphci capite poffe infinitatem confiderari , primo ex 

Chrifti parte perfonae , prscifeut operans efl, & eliciens illos 

«onfide- af^us per humanitatem fibj conjunf^am : nam ex vi hu- 

teft' ex jusrefpe£^userantomnes jlli aflus aliquo modo divini , 

parte per- g{ fpeciali titulo proprii divinac perfona: : quo fere fenfu 

cic' ut*" intelliguntur Patrum teflimonia , qnx prima fententia 

pp?titi> j paulo ante citataafferebat: ficenim verum eft , unam 

naturarn in Chrirto operari cum confortio alterius,quia, 

quidquid per unam. naturam Ghrirtus operatur , vere tri - 

buitur eidcm ut fubfillenti in altera j fic enim & homo 

creat,& Deus obedit, quod fatis eft, ut verurn ctiam fit , 

totum velle ChriftiefTe deificatum,utex Dionyfiorefe- 

rebamus . Quomodo etiam omnis humana operatio 

Chrifti potefi dici Theandrica , quia eft a Deo homine , 

quamvis fpeciali etiam ratione h^c appellatio tribuatur 

aftionibus miraculofis , quas Chriftus per humanitatern 

exercebat, ut fexta Synodusexponit, A£1:.2. 8. &9.& 

; Agatho in d. epi. & D.Th. infra q. 1 9. art. i . ad i . Quod 

', autem hic refpe£\us ad perfonam operantem infinitarn 

conferat adyalorem moralem infinitum,probatur,quia 

perfonaoperans moralitereftquafiforma propria ^ilio- 

"J nis fua: , unde illam dignificat , & a:fiimabilem reddit , 

■ ' ut etiartj exemplis moralibus fupra declaratum efi: : er- 

go, ubi perfona eft infinita , confert valorem cujufdam 

; infinitx rationis & dignitatis . Neque contra hoc obfiat 

exemplum de creatione , vel externo effeflu a Chriflo 

I ■ produftoi nam, fiin his effedibusaDeoproduftis confi- 

^eretur folum abfolutum effe illorum, fic non habent 

fpecialem dignitatem ex eo , quod a Deo produfti fint ; 

fi tamen confideretur produdio illorum fub raf one 

aftionis libcrae Dei, habet etiam per extrinfecam deno- 

minationem valorem quendam feu ^ftimationeminfi- 

nitam in ratione doni autbeneficii, quia, nimirum,pro- 

f edit ab infinit^ yoluntatc liberc fe determinante & ap- 

plicante ad tale beneficium conferendum ; & hoc modo 

aftus voluntatis Chrii^i,qui refpeftu Dei eratinfinitum 

mcritum , refpcf^u nofi ri cratinfinitamifericordia , & 

infinitum beneficium . 

Secundo potefl hxc dignitas confiderari in his aftibus 

SiiTitur ex parteperfona;, cuiuniuntur : funt enim hi aftusvo- 

■j^i^j™ '"j* luntatisimmanentes , & ideo intrinfece poilulant , ut 

Jous in ■ maneantineadem perfona,aquafiunt,mediantenatura, 

aiftibus quam fiunt. Et ex hac unione accipiunt a6\us ina?fH- 

chtifti , mabilem valorem, quia lunt Ueitate pertuii, ut Dama- 

ex p».te fccnus loquitur. Unde hoc ipfo,quodiIli afficiuntperfb- 

'P«fon c ^^'"^ D'^' media natura,quam Deus, per unionem, fuam 

ut lerini. fccit, ipfc ctiam Dcus illos moraliter afficit atqucdigni- 

ficat; quxdignitas , quamvis provCniat aftionibus me- 
unionem ,. '.^ , ° . ,i • j • ■ r 

Forum. diaunione humanitatis , qua; elt quid creatum m ipfa , 

tamen ab ca folum efl tamquam a conditione neccffa- 

-ria: a perlbna autcm Verbi fumitur formalitcr, tam- 

quam a perfona , quar pcr feipfam fanftificat , tam na- 

turam, quam aftus ejus,& confequenter confert illis 

valorcm & dignitatcm unicuique proportionatam , ut 

magisffatimcxplicabitur . 

Tcrtio potell hic valor infinitus confiderari in his 

frTic^vj, 3fl't)us ex partc materia;,circa quam verfantur,utquan- 

|rr cx do Chrifius voluntarie effundebat fuum fanguinem pro 

p rte m>T hominibus voluntas illa vcrlabatur circa rcm infiniti 

cV^ua^m" valoris, quamoffcrcbat in pretium j&idco ex hac par- 

adm hu. tcvidctur ctiam habuiffc infinitatcm, quamvis fi illa 

Chnm m^teriajcirca quam prxcilc confidcretur in rationc ob- 

Yct(4b»n- jcfti, non fufficcrct adinfinitatcm fimpliciter moralis 

'.^f -■ va!oris,lcu fatisfadionis, ut flatim explicabo . Ut ergo 

hictituhr. confcrat ad infinitatem fimpliciter conjun- 

gcnduscif cum praxcdentibus , vcl ctiam confiderandus 

tamquam quodammodo in illisinclufus virtualitcr, aut 

(ccundumquandam rcflcxioncm : attus cnim voluntatis 

Chri(li,quatcnus clf immancns, habct illa duolupraex- 

plicata, lcilicct, quod clf a pcrfona , & in perlona Divi- 

na i quatcnus vcro clf intrinlccc voluntarius ac libcr fa- 

^us in oblcquium altcrius, non lolum ipfum ai^um , fed 



A R T 1 C. 11. 

etiam ipfumoperantem^voluntarie fubmittit ac fubjicjt 
obfequioaltcrjus : &hoc modo voluntas illiChrifii h j^ 
bcbat infinitumvaloremexhoc capitc . Atque hincfa- 
cileconrtat, quid dicendum fitde aliis aflionibus , vcl 
paffionibus externis a voluntate imperatis velacccpta- 
tis: nam in rationc meriti non habcbant infinitatem nifi 
perdenominationemextrinfecamabaftibus voluntatis, 
quiameritumnoneffformaljter nifi inaftu voluntati^s, 
in exteriori vero aftuefl folum per dcnominationem eXr 
trinfecapi abiIlo:quantjtas auternmeriti non pote.n: ali-- 
cui aftui convenire, nifieo modo quocopvenit meri- 
tum,quamvis non ab eodem principiofeu radice prove- 
niat. Undefecuseftinrationefatisfaftionis : namqu-ia 
hxc formaliterreperiturin aftibus , vcl palTionjbuseK- 
ternls , idco exterior« etiam paffioncs Chrilli in fe ha- 
bent infinitum valorem in ratione fatisfa6tionis,non fo- 
lum ex infinjtate vQluntatis, fed rafione fwse propria» 
unionis,quia ipfe fuerunt etiamdeificata? per uniouem,. 
ut fupraex Concilip Ephcfino referebamus. 

Scd ut hzec omnia ampliusexplicentur, nonnullaob- Difcudlo 
jicereoporfet , quibus hujusrationis vis magis dif:utiar 
tur& intelligatur: videtur enim primum nitihocfun- „,5. 
damento , quod opus profcitum a perfona digniori go- 
ram Deo, id eff ,raagis grata, csteris paribus fitmajoris 
valoris adfatisfaciendum . Qiiod fundamentum videtur 
talfum , ut in puris hominibus conffat : quia fi duo impa- 
rcs fintin habitualigratia, & aftus efficiant ad fatisfa- 
cicndum cequales in omnibus aliis conditipnibus , non 
magis fatisfacit per eum ai^una , qui majorem gratiam 
habet . Sccundovideturilla ratio ita colligere: opus fa- 
^um adigniori perfona elt majoris vaIoris:ergo fac^um 
ab infinita perfona efl infiniti valoris: quae colleftio 
nqn videtur bona : nam ex fimili forma argumentandi 
folum poteft colligi mfinitas fccundum quid,non fimpli- 
citcr, ut patet in firnili forma . Vifio perfedioris objefti 
efl majorisperfeftionis; crgovifio infiniti obje^tielt in- 
finjt^perfeilionis: vcl otfcnfadignioris perfona^eftgra- 
vior: ergo offenfa infinitx perfonx eft infinita : inhis 
enim tantumfequitur infinitas fecundum quid.Tertio, 
ratio hujusdefeduseffevidetur, quiaquantitas meriti y 
vel fatisfa6tionis non oritur ex fola dignitate operantis , 
fed etiam ex aliis circurnffantjis . Quando autem ad 
unum effeflurn priefertim moralem pluraconcurrunt , 
licctunum infinitunifit , fialiafintfinita , effeftus non 
erit infinitus fimpliciter , fed finitus , quia limitatur ab 
aliisprincipiisfinitis , &obje6lum vel perfona infinita 
concurrendo cum illis non poteif infinito modo , fed 
finite influere , ut in exemplis pofitis videre eO: . Quar- 
to connrmatur, qqia illa perlona folum finito modo 
erat unita humanitati j crgo folum etiam finito modo 
augebat valorem , &dignit£itcm operum , quia folum 
augebat media unione ad humanitatem. Et tamdem 
ficutaftiones infuo effelimitantur ex principiooperan- 
di , ita in valore & fatisfa£\ione limitantur . 

Ad primum refponderi potefl primo, non effeeam- Oiirol* 
dem rationem dc quacumque dignitate perfonas acci- Tuntur 
dentaria, &quaficxtrinfeca , & de fubffantiali digni- {"efobje-"^ 
tate, qualis erat dignitas perfonse Chrilfi. A£liones aiones. 
perfe funt fuppofitorum , & perfonarum, &ideofub- 
itantialis dignitas, & perfeflio ipfius perfonre femper 
per fe confert ad valorem & dignitatem ipfius opevis , 
quia in fuo gcacre influit in jllud; at vcro fi perfeilio 
perfonae , vcl dignitas accidentariafit , non elf nec^f- 
fe, ut influat aliquo modo in ipfum opus , fcd poteft 
folum concomitanter fe habere , & ideo fieri potcfl , ut 
nihil conferat ad valorcm operis . Secundo tamen ad- 
do , loquendo dc dignitate gratias habitualis , illam 
per fe conferre ad valorcm moralcm operis iatisfadlo- 
rii , &meritorii, atque adeo, ccetcris paribus , opus 
faflum a fanftiori pcrfqna cffe majoris valoris mora- 
lis coramDeo: & ita adobjeftionem faftam negan- 
dum e!t totum id , quod afl[limit , de quo plura non di- 
cam hoc loco, quia habet proprium in materia de gra- 
tia . Etquia, utdixi, infinita fatisfaflio Chriifi non 
pcndct ex iIIaqua:lfionede gratia habituali, fedixhoc 
gencrali principio, quod illa dignitas perlonxoperan- 
tis , qux Cfl circumflantia opcris , auget valorem ejus, 
quod principium & per le notum efl in materia mora- 
Ii , & fupra ctiam oflcnfum cfl . 

Ad (ecundum relpondctur, quidquid fit, an con- 

{"equen- 



Ferfoat 
opertnii 

quam ver. 
fttur 



D 1 s r u r. IV. 

fequentia illa tencat ratione formx , faltem teaerc in 
propofito ratione materiz . Fundaturenim inhoc, quod 
a£lus perfonse Chrifti habent dignitatem quandam vere 
infinitam, & ideo habent etiam valorem infinitum , 
quantum in eogcnere efTe poreli Unde ulterius dicitur, 
lervata formalitate illarum prarmilTirum , re£1:e& for- 
maliter deduci illud confequens, nequc exempla in con- 
trarium addufta efle fimilia. Utrumque dcclaro exdi- 
vrr^mo- verfo modo, quo perfona operans afficit fuam opcra- 
d« fe ht. tionem ,& moraHter infiuit inillam, t*^quo objeftum , 
*"* feu extrinfeca perfona,qu2e fe habet vcluti materia,cir- 
ca quam verfatur a£^io , ad illam concurrit . Multo 
enimmagis confert ad valorem moralem influxus per- 
fona: operantis ; quod patet primoex ipfis locutionibus : 
mm operatio fafta a perfona divina Theandrica dici- 
tur , & divina ; operatio autem, qux fit circa Dcum , 
tale dignitatis nomennonrecipit j ficut operatio fa£^a 
abAngelo, eft Angelica,nonveroqucefitcirca Anp.c- 
lum . Secundo ex re ipfa , quia objeflum & alii fimiks 
circumfiantice folum terminant habitudincm aflu'^ ad 
ipfa, qua;habitudo finitaeft, ctiamfi objeilum, vcl 
perfona,ad quam terminatur , fint infinita ; & idco tota 
dignitas,vel bonitas a61us indeorta ,d\ in fuogenere fi- 
nita,at vero perfona operans quodammodo pcrfe ipfam 
informat moraliter fuam operationem . Quod ita dccla- 
ro , quia non tantum ipfa operatio in abHrado, fcd ipfc 
etiammet operans , in quo perfona ipfa includitur , lefe 
fubmittit, & offcrt in obfcquium cjus, cui latisfacit: 
quod fignificavit Paulus ad Ephef. 5 Aiccns-.Tradidit /e- 
meifpfum pro nohis oblationem , & hojiiarr} Deo ; & ad 
Fhil.i. Himiliavit /er/ietip/HfK^ubi Chry.hom.7. Qiian- 
tumhahuit, inquit , celfitudinls , t.ramm humilitatls 
vicijfim /ubiit . Et hocmodo ait Cyril.^.dc Trin.circa 
principium, Chrifium poffe nos falvarc , quia ell iprt' 
Peifilius, indicanSjipfamperlonam per fcipfamcon- 
fcrre dignitatem operi, & valorem fatisfatlioni . Un- 
«ie fit ,ut hcEC dignitas , & valor fit infinitus fimplicitcr 
infuo genere,quandoquidem ipfa pcrlona ell infinita 
limpliciter . Q.uod tert io ita declaro , qii.i 1 unio hy poila- 
tica eft qusdam infinitadignitashumaniratis afTumprc,-, 
quiaperfona infinita fimpliciter efi illi humanitati rca- 
liter conjunfta, &: pcripfam mirabili modo illam af- 
ficit,& fufientat: fcd ailus velpalTionesillius humani- 
tatis in tali perfona habcnt fimilem quandam conjun- 
Sionem,quafi hyponaticam,cum eadem perrona,quam- 
yis mediante natura \ ratione ergo hnjus conjunftionis 
habebunt infinitam quancam dignitatem, & valorcm 
moralem : quocirca ficutad intelligendaminfinitamil- 
lam dignitatem in humanitate afTumpta , non oportct 
incfleipfi humanitati rcm aliquam phyfice, utitadi- 
«am , infinitam fimplicirer dlilinilam ab ipfo Vcrbo , 
ita nequeinipfis aftibusChriiti, ut aUas objicit Scot. ut 
habeant infinitum valorem , oportetineffe entitatem 
aliquam phyficam infinitam , fed folam dictam unio- 
nemadVerbum, aquo illam habent dignitatem . Eli: 
tamen differentia intcr humanitatem & ai5\uscjus,quod 
humanitas immediate unitur Verbo, undc illa unio efl; 
proprius modus realis ipfius humanitatis , utq.2.dice- 
tur; at vero aflus folum per humanitatem uniuntur 
Verbo, quia fcilicet inharrent humanitati , feufiunt 
per humanitatem Verbo unitam . Unde hxc unio nul- 
lum realein modum ponitin ipfo aflu, rclpei^u Verbi , 
prster modum unionis ipfius humanitatis: abillota- 
men participat moralem valorcm, &xfi:imationcm , 
utexplicatum efl. 

Ad tertium refpondetur, primum probabile eifc , fo- 
lam dignitatem gratijein pcrfona operante fufficcre ad 
valorem mcriti , vel fatisfailionis , fi alias fit capacitas 
in adu , id efl , fi fit liber & bonus \ fic enim multi exi- 
ftimant omnes aftus bonos moraliterperfonae gratas efle 
mcritorios proptcr flatum&dignitatemtalisperfonse. 
Dicoautem oportere fupponi capacitatem in aftu, quia 
operanon libera , etiam in iploChriflo, non habcbant 
hunc valorcm ad meritum ,& fatisfa£tionem , quia non 
erant capacia moralis dignitatis ; ficut humanitas ex vi 
unionis fan£\ificatur , & illi debetur beatitudo , & ta- 
menfinatura leonis afllimeretur, quamvisre ipfaha- 
beret eumdem modum unionis , & eamdem majeflatcm 
Verbi fibi conjundam, non tamen propne fandifica- 
retur,nec illicflTct debita beatitudo, quia non efTet ca- 
Smrez, Toiji. XVI. 



S E C T I O IV. 



3P 



!An fot» 

gratia in 
penont 
opcctnte 
#uHici3t 
ad meri. 
tum . 



pax, & cadem ratione a£\us non liberi, vela£\usnon 
boni hominis grati, nullum valorem habent ab ipfa gra- 
tia habituali in ordine ad meritum , vel fatisfa£\ionem . 
Notanda veroefl in hoc differentia inter habitualem 
gratiam^&gratiam unionis,quod illa,quando non per fe 
concurrit ad a£lum,influendo in illum per fe,vel per au- 
xilia fibi proportionata , non confert tantum valorem , 
quantum potcfl , nec lccundum totam intenfionem , 
quam infehabet,quia non perfe influit,&concurrit, ut 
fupradicebam : at verogratia unionis, lcuperfona ipfa 
unita humaniE naturx,per fc concurrit ad omncm atlunj 
talis natarce , quia concurrit ut lubilantiale fuppofitum 
operans, & ideo fecundum totam dignitatem fuam, quae 
fimpliciffima cft, illuminformat , ejufque valorcm au- 
get, & jdeo tantum auget, quantum potefl. Addo pra?tc- 
rca ( nevideamur totam rcfponfioncm fundarc inopi- 
nione latisdubia , de fufficicntiagratis habitualisadra- 
tioncm mcriti ) addo inquam , omnes alias condiriones 
ad hunc valorcm requilitas minime fufEcere finc perfo- 
ncedignirate, ut fupponoex matcria dc gratia , & dc fa- 
tisfa£lionc;&videri poteflinprimo a£lu£ontritionis,iji' 
quo rcperiuntur omnes aliacconditiones rcquifitf ex par- 
te ipfius a£fus : & nihilominus , nifi perfona intelligatur 
grata , non intelligitur aflus iile habere condignitatcm 
ad mcritum, vcl fatisfacliontni. Statun veroac perfona 
fir grara , aQus delc cenlctur habcre valorcm, qucm po- 
tcfl,juxta capaciratcm liibjc£li.Unde intelligitur, ipfam 
pcrlpnaf digniratemefle quafi ultimam formamdanteni 
valorcm a£\ui ,& in hoc genere effc quafi intrinfecam ; 
undc fit , fi ha.'c forma pofflt effc infinita fimpliciter , & 
fccundum fe totam pofiTit informarc a£lum , poflc etiam 
illi darc infinitum valorem, & dignitatcm . Itavero 
cft in propofiro, ut explicatum cft . Et proptcrcahic 
valorlimiraturex parte ipfius a£lus finiti, & limitati , 
quia ipfaperfbna Vtrbi infinira per feiofam eit quafi 
formadans valorem tali ailui : ipfe autcm at^us capax 
cfltotius illius valoris , &digniraris, hoc ipfoquodeft 
capaxunionis ad vcrbum fccundum hypotialiin. 

Ad quartutnrcfpondetur, Verbum per fcipilimjatquc 
adeo fecunoum totam fua.m infinitatem,cffe unitum hu- 
manitatijhabitat enim inChriflo omnis plenitudodivi- 
nitatiscorporalitcr.Undeipfa unto licet,prout eflmodus 
humanitatis , fit quid finitum fimpliciter ,& tantum fc- 
cundum quid infinitum:tamenex partc pcrfonae,& boni 
communicati ipfi humanitati , efl res firapliciter infini- 
ta , ac propterea quod illa perfona confcrat valorem 
a£\ibus Chrifti , quatenus unita efl humanitati , efl res 
infinita: ac rurfus, quod illa cadem perfona conferat va- 
lorem a£tibus Chriili , quatenus unita efl humanitati , 
nihil minuit de valore , & dignitateillarum a£lionum , 
Deinde dicitur, noneffe parcm rationcmde limirationc 
a£\ionis in efle entis , & in valore morali, feu in ratione 
fatisfa£1:ionis: quia a£lus habet proxime totam luani cn- 
titatem phyficam a principio agendi , &inprincipio 
agendi, fi imrnanens fit: valor autem moralis immedia- 
te lumitur abipfa perfbna operante,quatcnus moraliter 
infurmat ipfos a£lus , & denominat illos divinos . 

Undc fit , quod licct opera ChriiH otFcrcntis, v.g. fe- 
ipfum in cruce, videantur habcrc infinitatcrti expartc 
oflcrentis, & ex parte rei oblats , infinitas tamcn mcri- 
ti, ut fupra diccbam, magis fumitur fimpliciter ex partc 
illius perfona", ut offerensefl, & perfona operans,quam 
utcfl obje£tum oblationis , vcl a^lionis: ut cum bcata 
Virgo oflercbat filium pro nobis Deo, velSimcon illum 
obrulit in tcmplo , vcl ciim nunc facerdos offcrt , confi- 
dcrando iU-mi a'5\ionem tantum , ut efl a£tio hujus per- 
fonx, in his oinnibus dignitas a£t;ionis manct finita, 
quia in iilis Chriilus tantum fe habet pcr modum obje- 
£li, &qu:ific.\rrin!ece dignificat a£lus : quiaveroipfc 
offcrr leipium pcr feipfiim , inrrinfcce dignificat a£\io- 
ncm fuam , quomodo ctiam, ut infra diccraus, ipla paf- 
fioChniti, uterat ailus cjus , habcbat infinitam quan- 
damdlgnitatcm, utvero a crucifigcntibus, nonhabe- 
bat tantam malitiam , quiaut fic, tamquam objcilum 
extrinfecum, ad eorum aclus comparatur. 

Sedhajc diflinilio aliquibusnon fatis probatur , quia 
vidcrnur duas infinitatcs in valore oix;rum Chriiti 
diitinguerc. Unamfimp'iciter , & altcram fecundum 
quid . Vidcmur ctiam nimium minuere valorem fum- 
ptum cx rc oblata in palfione Chrilti,cum tamen Eugc- 

C 4 nius 



DifJeren» 
na inier 
habi ui'l 
grifiiii • 
& graiii 
uoiooii . 



■ dio 

Chri«i 
hihett « 

pc rfont 
tifinitUTl 
valuiem » 



Quinam 

r^iione 
qiii Jam 
Itl.cdd-. 
cc nnji. 
tot pro- 
pofit ' m 
diftin- 
dionem . 



^ Qu je: s t. I. 

nius Pontifex ca potifTimum caufa dixetit, rcdemptio- 
nemChrilH fuiffe infinitam, quia unagutta fanguinis 
ejus erat infiniti valoris. Putant ergo aliqui , utroque ti- 
tulo valorem efle infinitum . Alii vero diftinguuntin 
operibusChrifti, feuinpaffioneejusquatuorillas ratio- 
nes operandi,quas D.Thom.infra difiinxit.q.^S.quatuor 
primis articulis, fcilic. permodum meriti, fatisfaftionis, 
facrificii , & redemptionis pretii . Et a junt , vcram qui- 
dem effe , opera Chrifti in ratione meriti , fafisfaftionis , 
&.facrificii non habui/fe infinitatem fimpliciterjnifi ex 
perfona operante, & fe ipfam fubmittente in obfequium 
ajterni Patris , fcque in facrificium offerente , ut pr3;ci- 
puam materiam interioris facrificii , media humanitate 
affumpta , qax erat proxima materia extcrioris oblatio- 
nis. Addunt tamen, fub his tribus rationibus , nihil 
valorisaccepiffeoblationem Chrilli ex reoblata , nam 
.obli^|o- cumhabuerit jnfinitum experfona operante, nihilfuit 
fl!°i'nfini'- '■^liquumquodacciperet exreoblata . Atvero confide- 
iim fiiiffe randoChrifiioblationem inrationepretii ,ajunt, fuKfe 
j)r"ii'e" infinitam fimpliciter ex re oblata, nullahabita perfo- 
parterei nxdantistalc pretium confideratione, quiain emptio- 
»Mt\" ^^^^^^^ confideratur dignitas ementis, fed va- 

do a per- & jcfiimatio ipfius pretii j in pra:fenti autem fan- 
fona opf guis ChrilH inpretium oblatus erat infiniti valoris, 
afl^rua^nl"'. ^ti^™ ingencre cntis , propter Vcrbum unitum. 
Horom Sedha^c, utexifiimo, nequefolida fun^, neque vera . 
«onf ut»* pi"inio , omiifa prima ppinione, qu£e cum fecunda fi- 
,ur, ° mulimpugnabitur, quatenusanobisdifcordat , inpo- 
fleriori duas partes difiinguamus . Prima d\ de valore 
pperumChrifii inillis tribusrationibus, meriti, fatif- 
fadionis, &facrificii. Secundaeftde pretio. In priori 
ergo parte verum quidem eft: , habuiffe opera Chriiii in- 
finitatem ex perfonaoperantis.Nihilominus tamen ne- 
gari non poteft, quin opera Chrifii in eadem ratione me- 
riti , fatisfadionis & facrificii rnagnum valorem feu di- 
gnitatem habuerint ex re oblata . Quod quidem de ra- 
tionefacrificiinon obfcure fignificavit Conc.Trid. feff. 
22.C.2. dicens: Quoniamin divino facrtficio , quodin 
c. , Afipi peragitur ^idem illeChriJlus continftur, & in- 
cruente immolatur^qm in ara crucis femel feip/Hm cruen- 
te obtulit , docet fanEia Synodus , facripcium il/nd verf 
prepitiaiorium effe^ &c. Aperteergo Concilium fuppo- 
nit,facrificium Crucis non folum ex offerente, fed etiam 
ex reoblata habuiffe , quod propitiatoriuni fuerit: alio- 
qui nonrefte ex illo capitecolligeret, facrificiummiiTse 
propitiatorium effe. Quod magis declarans , fubdit: Hh- 
jus quippe oblatione placatus Dominus , gratiam ,&do- 
mm ^csniientix concedens, crimina cr peccata, etiam in- 
geniia^dimittit: una enim ead.emque efi hofiia^ idem nunc 
offcrens f/tcerdotum minifierio, quif s ipfum tunc in Cru- 
ce obtulit^fola ojferendi ratione diverfa.l^itVLr,t\ men- 
reConcilii,efficacia&vaIor facrificiiCrucis, nonfolum 
ex offcrente,fed etiam ex hoftia oblata defumitur.Atque 
hoc tefiimonium etiam probat,vaIoremiIIius facrificii 
quoad latisfaflionem fumptum effe , non tantumexof- 
fcrcnte, fedetnm exreoblata: quia intantum facrifi- 
cium propitiatorium efi, in quantum efi fatisfaftorium: 
imo illi duomodi , quibus pafTioChrifiioperatadicitur 
nollram redemptioncm , per modum , fcilicet , facrificii 
& fatisfaftionis , non funt ita in re dilfintli , ut poffint 
mutuo fcu ad inviccm feparari : non enim polfet paffio 
ex juUitia operari noilram rcdemptioncm , fi fatisfafto- 
ria non elfct , aut meritoria , etiamfi rationem facrificii 
habcre fingcretur: quamvis e contrario poffct opcrari 
redcmptionem ex juititia, fifatisfa£loria effet, etiamfi 
non effet facrificium , ut conftat ex didis prjeccdente 
fe£\. Cum ergo D.Thom. ait , ChrilH pafTionem opera- 
tam effc noftram redcmptioncm permodum fatisfaclio- 
his& facrificii , nihil aliud docerc vult , quamChrilli 
fatisfaf^ionem pcropus facrificii fuilfe confummatam ; 
&pafrionem Chrifti non folum clfc fatisfadoriam, ut 
opus charitatis , vcl fortitudinis, led etiam ut opus reli- 
gionis & perfefti facrificii.Sicrgodignitas&excellentia 
iiliusiacrificii,non rationc facrihcii,confurgit non tan- 
tumcx offcrente, lcdctiamcxreoblata,ctiamvaIor fa- 
^isfaf^ionis ejuldem lacrificiicx utroque capite confui- 
gitj &cadcmratioclldc valoremeriti; &indeetiam 
lumi potclfargumentum ad rcliqua ChrilH opcra. Ra- 
tio autcmomnium cil , quia licct di-nitas pcrlona^opc- 
«■amis {^«'Jiriilo fucrit potilfima tircumllantia, cx qua 



valoroperum ejus confurgit; ron tamen dubium-v 
quin illa fola non fufficeret, nifi alicf concurrcrent 
ad meritum , vel ad fatisfaftionem neceffariac , ut li- 
bertas aftionis , & honefias , ad meritum : & [quod 
opus fuerit poenale ad fatisfac^ionem . - 

Dicet fortafTealiquis, rationemmeriti, vel fatisfa- Oljjefl'»,. 
ftionisinfurgereex aliis conditionibus , &exob;c£lo, 
&circumlkntiis^ quantitatem autem valoris in Chri- ^ ^ . 
fio ex fola circumfiantia perfonae fumptam effe . Sed 
quoniam hsc difiinftio vulgaris efl in hac mateiia , ca- 
vendumefi, ne male intelligatur ; quantitas enim me-. ' 
riti, & meritum ,&quantitas fatisfaftionis,ac fatisfa-j 
6\io, nonfuntita concipienda,aut difHnguenda, acfi) 
inreeffent duodiverfa, itaut intelligamus prius confur- 
gererationem meriti & fatisfaftionis exquodam capite, 
pofl;ea veroadjungi illi quantitatem ex alio . Ell cninx 
liic fenfusfalfus , primo , quia nec quantitas talis me- 
riti, prout in re elf , poteft prsfcindi ab illo:neque e con-. 
verfo meritum , prout in re eft , potefi praefcindia fui 
quantitate, quK non efl quantitas molis, fed perfe- 
6Honis, feuintenfionis, vel aeftimationis . Unde, Ticut 
perfcftio rei non efi aliud ab ipfa re , neque e converlb: 
ita neque in Chrifli merito valor ejus efl aliquid difljnr 
ftumabipfo, fed efi: ipfummet cum tota perfedione^ 
quam habet in ratione meriti , quod fimul per modum 
unius confurgitex omnibus,qua:adilIud concurrunt , & 
neceffaria funt ; &non prius infurgitraeritum , poftea. 
veroeiquafi adharret quantitas ejus . Et hinc fumituc 
fecunda ratio , quianequemeritum, neque fatisfaftia 
utfic, quantumvisavalore pra^fcindatur , pofTuntin- 
furgere finc perfona merente ; inChrifto autemnonefl: 
perfbna, quxmereatur , nifi perfona infinitaj ergo nec 
potcft intclligi, quod in Ghrillo fit meritum , nifi ad illud 
concurrat perfona.infinita ; ergo illa perfona non dat 
valqrem, nifi dando fimul cum aliis rationem meriti 
& fatisfaftionis j non ergo fupponit fatisfa6\ionem & 
mcritum, & eis adjungit valorem. 

Senfus igitur verus illius diilin£\ionis cfl , illa duora- -^(fi^gi? 
tionc diilingui ; quia pofict tlfe meritum vel fatisfai5tio da fii Ji- 
linetanto valore; &idcoita difiingui, ut attribuendo' "'JJ j^^ 
iingulafingulis , intclljgaturquid ad unumfuffkiat , &■ 
non ad aliudj &qu2 lit propria radix unius cujufque inter me- 
rationis . In hoc ergq fenfu verifTirnum efi (imo hoc ^'J"™, *. 
ipfum efi , q^iod nos dicimus ) jnfinitatem fimplicLter jem ejui . 
operum ChriiH inrationemeriti, vel fatisfaftionis, ex' 
perfona operaNte elfe defumendam : nihilominus ta- 
men alias circumllantias aliquid contulifTe abfolute' 
Iqquendo ad meritum vel fatisfactioncm , & confe- 
quenteradyaloremmoralemiHorumoperum ; quiaet- 
iamfi perfonanoneffetinfinita , opera jllahaberentali- 
quem valorem , licet nqn infinitum j ergo ptiam jrv 
Chrifl;oconcurrunt ad valorem& ^itimationem operis. 
Inter has autem circumltantias , unaexpotifTimis eff; 
res oblata , a qua multum valoris folet accipere facrifi- 
cium. Propter quod dicitur Deus refpcxilTe non tan- 
tum ab Atel , lcd etiam ad munera cjus . Qnde- fi res 
oblata fola fit infinita , inde habet lacrificium quen- 
dam valorem in ratione facrificii fuperantem omnem- 
sfiimationem cujufcunque facrificii , in quo offertur 
res finita, etiamfi in infinitum augeatur, dummodo 
catera fint paria ex parte perfona: qifercntis . Et hoc- 
fenfu dicimus habere facrificium , in quo res infinita 
offcrtur, infinitatemquandam ex reoblata : quam fine 
dubioetiam habuit facrificiumChrifii: habuitenimfin- 
gularcm quandam excellentiam , non folum ex eoquod 
fuit Chrilhis, qui obtulit , fed etiam ex eo , quod feipfum 
obtulit, quxnonfuntdua^dignitatcsproprieloquendo, 
nifi fortaffc fccundum prscifionem rationis , fed efl una 
cmincns dignitas, qua;confurgitex habitudine ad plu- 
raconcurrentia per modum unius intcgri-caufKmora- 
lis, ficut in aftibus moralibus dicitur confurgereuna 
bonitascxobjefto, &circumfiantiis. EtfimiUternon 
dicimuseffe in facrificioChrilti duas infinitates fatisfa- 
ftionis , vel meriti , fed unam tantum confuigentem 
cx talioblatione, ut cfi a tali offerente , &circatalem 
rcm oblatam . Dicimus tamcn prxcife confideiando 
has habitudines , infinitatcm ofJcrentis effc fufficien- 
tcmadinfinitatcm fimpliciter , etiamfircliquaomnia, 
qaa' concuirunt,&neccffaria lunt,fintfinita ; infinita- 
tcm autcm rci oblata- pcr fe non lufficere ad infinitatem 

•fatif- 



D 1 s p u T. IV. 

f«isfi£?*i6jiis-, ' velmeriti , fi perfona ofFerfcns finita fit. 
Ac denique hoc fenfu dicimus , ab infinita perfona offe- 
■©bliiio rente fatisfaftionem &vaIorem fumer« infinitatera fim- 
^er'on» * pHciter , are autem oblata infinitatem taotun? fccun- 
ofference dumquid. Et utrumque fatis etiam probatum eft . Pri- 
in«nitJig niumquidem, quiaquodlibetopusChrifii fuit infinitx 
wini- fatisfaaionis . Etratioeft, quiaperfonaoperans perfe 
tur,fi:eua- ipfarn informatopus mor^liter loquendo, & fe ipfam 
dun quid r,i,_,ittitobfequioalterius, cui fatisfacit , & ideo di- 
.obltu. gnificatopusmfinite . Secundum autem probatum elt 
cxemplis, veloblationis, qija B.Virgo, velSimeon, 
. obtulitChrifiumintemplo; vel oblationis ,quafacer- 
' dosofFertChriftumv confiderandoillam, yteftafolo 
facerdote ; & idem fere eft de oblatione interna , qua 
nosofferimusDeo Chrifii mortem, inhis enimaflio- 
nibus , ut funt a perfona finita , etiamfi verfentur cir- 
careminfinitam, fatisfaaioeft fimpliciter finita ; & 
folumeft in hujufmodi aftione ex re oblataqu:Edamdi- 
gnitas fecundumquid; &ratiQeft, quia illa resoblata 
folum comparatur adaftionem, ut objeaum , quod 
licetinfinitumfit, nondat ^dui infinitatem fimplici- 
fer, utfatisexplicatumeft. 

Quoad alteram vero partem de valore operum Chri- 
fti in r^tjone pretii ad redcmptionem , duo falfa mihi di- 
ci videntur ineafententia, &utrumqueortumc(reex 
eo, quodvolunt, metaphoricamlocutioneminomni- 
bus proprie sequiparare , cum non in omnibus firailes 
fitit. Primumergofalfumeft, in redemptione Chrifti 
jinfinitatem pretii non fumi ex perfona redimente , 
quantumvis pretium fub ratione pretii , & redemptio 
fub ratione redemptionis , & perlona in ratione redi- 
mentis &ofFerentis pretium , confidercntur . Probatur, 
quiain hac emptione feu redemptionc pretium pro- 
prium & immediatum non eft nifi fatisfaaio , aut me- 
ritum: ergo unde fumitur valor fatisfadionis , fmni- 
turvalor pretii: ergo ex perfona operante . Antece- 
dens manifefte fumitur ex D.Thom- infr.q.^ilart.^.ubi 
indeprobat, Chriftumoperatumefte (alutem noftram 
permodumredemptionis, quia per peccatum eramus 
addiai fervituti da:monis , & tanquam fervi poena 
obnoxii : Chriftus autem per paftionem (uam obtulit 
fufficientem & fuperabundantem fatisfaftionem pro 
pcccato , &reatupoenaegeneris humani: Ethocmodo, 
inquit , ejus {ajfto fuit xquaU quoddam pretium , per 
. quod liberdti , Hmns ab utraque obliiatione . Nam ipfa 
/atisfaBio , qna quis fatisfacit , five pro fe , five pro 
alio , pretium quoddam dicitur , quofeipfum vel alium. 
redimit a peccato , & a pasna , fecundt*m illud Danielis 
4. Peccaia tua eleemofyms redime. Ergo ex fcqtentia 
D.Thom. pretiumredemptionisnon eft aliud, quam 
fatisfaftio ipfa . Ratio vero , quce ex eodem D.Thom., 
fumitur , eft , quia fanguis Chrifti non eft pretium re- 
demptionis, uteftres qusdam phyfica, fed ut.effufus 
per paffionem , & fecundum eum valorem moralem , 
quem habet illa effufio , vel ad liberandum nos a fervi- 
jute , vel ad obtinendam nobis gratiara & glonam ; hic 
autem valor non eft aliud , quam fatisfaftio, qua red- 
ditur sequiv^lens pro culpa aut poena , vel mentum , 
4uo de condigno quafi emitur gratia vel gloria ; ergo 
ficut infinitas fatisfaftionls in ratione fatisfaajoms pen- 
detprsecipueex perfona offerente , itainfinitasoperum 
Chriftiin ratione pretii & red^mptionis principaliter 
f endet ex dignitate perfonae redimcntis . 

Secundumhinc conftat, falfumene, &repugnan- 
tiaminvolvere, quoddicitur, pretium ut pretium in 
hoc genere emptionis feu redemptionis efte infinitum in 
ratione pretii ex vi rei oblatx pra;cife fumptx , non au- 
tem in ratione fatisfa6Honis , & meriti ; namoltenfum 
eft, hocpretiumproximc&immcdiatenoneffealiud, 
quam ipfam fatisfaaionem vel meritumjergo, fi fub his 
rationibus non eft infinitum ex illo capite, nequc et- 
iam in raf ione pretii effe potclt . Et confirmatur primo, 
quia , fiillud pretium eft infinitum in ratione pretii : 
ergo in vi &in virtute fanftincandi quoad fufficientiami 
ergo & in ratione meriti & fatisfaftionis . Prima con- 
fequentia probatur, quia pcr hanc redemptionem eri- 
pimurafervitutcpeccati&dcemonis, &revocamurm 
libertatem, nonquamcumque , icd filiorum Dei , in 
ejufque amicitiam ; fed nihil horum conlequimur , nifi 
pcr veram fanc\itatcm : ergo non poteft effe pretium 



S SCT I O I^. 4.1 

fufficicns adrcdemptionem , hifi quod eft fu{Rcicns>!ad 
fatisf ailionem , id eit, ad emi:ndam homini ( ut fic 
dicam ) veram fanclitatem , Et hinc probatur fec ■ ida 
contcquentia , quia vcra fanaitas non emitur, nifi intif- 
faai jnibus , &meritis: ergo non Doteft effe prctmni; ' 
infiniti valorisjad hunc effcttum, nifi ob infinititcm ia 
ratione meriti & iatisfaaionis . Confirmatur taniiemi 
utrumque ,quiaalias fequitur,oblationemEucha.-!ili?, 
utelf a iacerdote & ex operc operantis , eifc infinituai 
prctiumfufficiensadredem uionem, idemque iequiiiifi 
de oblatione ChriiH fatla m templo , ut fuic a B. Vu-j^i- 
ne , aut a Simeone . Iitjo ulterius fequitur unionem hy- 
poftaticaqifaaam in natura irrationali fuiife fuflicicn- 
tem , Ul pretium noftrx redemptionis effet infinitum i 
ut fi Verbunx divinum affumeret naturam aani , hoini- 
nibufque agnum illum donaret, ut pro fuis pcccatisia 
facrificium , & pretiumredcmptionis ipliini oflerrent, 
nihjl enim ibi deeffet ad inlinitum pretiumju.\taprxdi- 
ftam fententiam . 

Reipondent aliqui , concedendoomneshasfequelas,. Evaffo. 
fi Deus ita ordinare voluiffet . Addunt tamen in his ca- 
fibus dari quidem infinitum pretiumad redemptionem, 
tamendeeffeinfinitam farisfa.;T:ionem & meritum , & 
ideo non cffe illa remedia fimpliciter fufficientia , ficut 
fuit Chrifti oblatio. Sed h^c refponfio in primis involvit 
repugnantiam,utoltenfum eft, fanaisPatribusdicenti- ^*'*^""*'*'» 
bus, ad infinitam redemptionem fuiffe neceffariani infi- 
nitam dignitatem perfonie redimentis . Ac deinae inau- 
ditumelt, quod pretium in ratione pretii fit fufficiens 
ad emendu feu redimendu , & tamenquod non fit laif^^ 
ciens ad liberandum a culpa vel fervitute : eft ergo ea- 
dem ratio de pretio , qux de fatisfaaione vel meriro. 
Nequecontra hoc obftat ulla ratio , quia quaado prg-> 
tium non propric fumitur pro realiqua habeniie exira-. 
pofitione fuam ^ftimatioqem vel valorem , feu pro 
morali opcre habente moralern valorem , tunc valot; 
pretii multumpendet ex perfona operante, &itacon- 
tingit in redemptioneperChrillum facta . IJndequHn.J . iii 
do fanguis ejus dicitur pretium, fempcr •intelligitLir, 
in ordine ad effufioaem & oblatjoii,eHi,,' (jna: faaa eft .is» 
abipiamet perfona Verbi . 

Haftenus ad ea refpondimus , qu.M fundamenturai^Q^.^^^.j^j 
propofita: veritatisimpedirevidebaatur;nunc nonnullis.ex fimu 
objeclionibus , qux contra illam fieri iolent , fatisfa- «o^ 
ciendum cft . Prima & vulgaris eft , qua Scotus eft ufus :, 
quia omnis aftio Chnfti elt finitse entitatis : quam coar- 
firmat , quia fi effet aliquo modo infinita , infinite pU-; 
ceret Deo; tantum ergo placeret, quantum ipfimet Solmio, 
aftus increati fua: divjnitatis : & eamdem objeftionem: 
profequiturGabrielin ^d.i^. oftendens, aausChrifti. 
meritorios non fuiife infinite intenios . Sed , ut rcilc ibi 
Capreolus, & alii Thomiltx annotarunt hiijufmodi 
objeaioncs non funt adrem : non enim afjleriiaus adus 
Chrifti fuiffe infinitosquoad intenfionem, imo oppofi- 
tum. verum efte fupponiiTjus ex his , qua:' infra de Chrifti . 
gratia traftabimus q. 7. eadem enim vel majorratio eft. 
de aaibus,qu? eit de habitibus. N ihiiominus tamcn pr?- 
difta argumenta facile diffol vurjtur : poteft enim aftio 
Chrifti , quamvis phyfice ingenereentis finitafit, mo- -..f^ 
raliteringenere latistacl;ionisefrcinfinita,nam hocnon. 
confiftit in entitate phyfica , fed in moiali dignitate 
proveniente ex conjunaionead divinamperfonam . 

Ncc propterea rede comparatur aftio humanitatis 
cum adu increato divinitatisi hic enim fimpliciter , 
&in genereentis mfinitus ell, &ideoinfinite placct 
Deo , non in genere latisfaaionis , velmeratj (hujuf- 
modi enim proprietates non dicunt perfcc^ionem fira- 
pliciter, ut polfint convenire in illum adum) fedut 
infinitc bonus pereffcntiam . Aftus vero humanitatis, 
eft infinitus ingenere meriti, & latisfacUonis fimpli- 
citcr, &abiolute, tameningenere entis tantum iecun-- ^j,^ 
dum quid^ficut ipfa humananaturaratioiie unionisha- - ^ 
bet infinitamdignitatem, non tamen ideoarqualis eft 
cum ipfa natura divina ; eft etiam illa natura impec- 
cabilisexunione ad Verbum , &mentiri non poteft , 
ficut Deus iple , non tamen proptereaejus bonitas , aut 
veritasaequaliseft veritati, aut bonitati pereflcatiam 
ipfiusdivinitatis, quiahscomnia habet Iblumex con- 
junaione ad divinam perfonam . 

Potelt tamen alio modo urgeri hf c objeaio, quia non , 

videtur 



41 Q^u A^j, I, 

vuletura£lusbonus, ffteftusaChriftoDco hoinlne,por- 
*u «eiAjr fe habere infinitum valorem ad fatlsfaftioncm & meri-< 
^v*^^?,*." tum 5 nifiintrinfeceinfinitamcntitatemhabcatin fe . 
«cmi bos Probaturprimo, quia hic vaiorpcrtinet ad bonitatem 
iroralemipfiu$a£\us,fedbonitas moralis , pra»fertim in 
interiori aftuvoluntatis, noneil extrinfeca aiiqua de- 
Tiominatio, fedeftintrinfecadifferentia vcl proprietas 
ipfius , quaj non poteft augeri , nifi realltcr mutetur ipfe , 
vel iilialiquidaddatur; &confequentcrneque effe po- 
tefi infinita, nifi ipfe aftus phyfice, & in entitate fua, aut 
intcnfive,autextcnfive aliquomodo infinitusfiat: tum 
ctiamquia, quamvisdemus illum valorem difiinguia 
bonitate, tamen argumentum augeri potefi,fumpta pro- 
portione ab una proprictatc , feu conditione ad aliam , 
quia ficut augetur fatisfadlio ex circumfiantia perfon33 
operantis, ita & boni tas, qus non tantum ex ob;e£\Q,fcd 
etiam cx circumfiantiis fumenda efi ; ergo' fi infinita di- 
gnitasperfonaopcrantis, infiniteauget fatisfaftioncm, 
infinite ctiam augebit bonitatem , atque entitatcm 
aftus ! vel c contrario, fi bonitatem non ita auget , 
nequefatisfaflioncm augebit. 

Et confirmatur ,& augcturdifficultas , quia fi fatisfa- 
6tioChrifiifimpliciterinfinitaeft, crgoa£lusvolunta- 
tis ejus , quo volebat efficaciter fatisfaftioncm , & illam 
pfTcrebat Deo , erat infinitc bonus , quia habcbat infini- 
tum obje£\um, & illud totum cfficaciter volcbat a£\u i!li 
proportionato, & adxquato : ficuf, fi quis habcrct a£tum 
voluntatis , quo pofietcfficaciter velledare infinitas di- 
vitias in eieemofynam , ille a6\us haberet infinitam bo- 
nitatemmifcricordiaj,ut patere potefiutendoilloargu- 
jnento communi , nam bonitas illa crcfcit ex quantitate 
objecl:i,feueIcemQfynae, undemajoreftcaeteris paribus, 
quo quantitas objcfli major eft , erit ergo infinita , fi 
quantitas obje£\i cfi infini ta ; mulfo ergo magis illa vo- 
)untas Chrifii , qu£e vcrfatur circa fatisfa£\ionctn infiai- 
tam, critinfinitebona, 
ftffi>^(io, Adargumentumrefpondetur, valoremhunc,qucm 
in qua de- habct a£ltus in ordine ad fatisfa£tionem, & meritum, efie 
quomoJo quid difiin£\um arcalibonitate, qusefidiffercntia ip- 
♦«lor di- fiusa£\us,proutconftituiturinefrevirtutis,velinaliquo 
furfreJji niodointrinfcceinhsrct; quod patet clare in exemplo 
^nj(4i( , fupra pofitodecontritionc,quiapr2intclle£^aantcgra- 
tiam habitualem intelligitur haberc lotam fuam intrin- 
fecam bonitatem moralem , &totam rationem a£\us 
virtutis, &tan:Kn non intclligitur habere fufficientem 
valorcm ,& condignitatem ad meritum ; fiatim vero ae 
intclligitur eiTe a fHppofitograto,intclligitur idcm a£tus 
habcrc valorem, quamvis cjus bonitas intrinfecc ncc 
mutata, neque au£la fit . Hic ergo valor non dicit phyfi- 
carn entitatem inhaerentem a£\ui , fed fuppojiit iliam , 
&aliquas etiamdenominationesextrinfecas, & libcr- 
tatcm, &habitudincmadtalemperfonam; &confifiit 
jn morali quadam ratione , & aefiimationc ipfius a£^us y 
hac igitur ratione, quamvis omnes a£^usChrifii infe 
fuerint finiti in entitate , atque adeo in bonltate raorali 
intrinfece inhiTcnte , nihilominus potucrunt effe infi- 
niti valoris moralis , ex pcrfons dignitate provenientis. 
Ad priorem ergo partem argumenti in forma refpon- 
Adprior? dcndo, negaturillaprimapropofitioaffumpta; fatisfa- 
p<riciw I, £^io^fei, valor (atista£^ionis pertinet ad bonitatcm a£^us; 
»iguui. pjQp^.jg enim non pertinet ad illam bonitatem, a qua 
a£^usdiciturbonusmoralitcr, & a£tus virtutis, dcqua 
intclligendumeft , cumdicitur, bonitatemcfTe intrin- 
fccama£\ui, (cdpcrtinct,utdixi,adquandam moralem 
aellimationem ; quod fi ha.'c voccturetiam bonitas( po- 
tcllenim ita vocari , quandoquidcm efi quadamdigni- 
tas , &in(iJogenerehabetrationementis moralis)fic 
negandiim cll omncm bonitatem a£\us clle rcalcm cnti- 
tafcm ipli inha:rcntcm . 

Adaliam vcvo partcm argumcnti rcfpondctur,aliter 
AJ poflr. circumtlantiam, vcl dignitatcmpcrfona:augereinter- 
ii' tfm. diirn propriam , & intrinlccam bQnitatcm aitus, inra- 
Ligqius tionc virtutis , alitcr vcro valorcm latisfaclionis , vel 
«ticei lu. menti;DO!iitattiii cnim non conrcrt proxime, &immc- 
H-"', • diatc , quali acUini iplum iiiformando , fed quatcnus ali- 
«Vu^if^v»- quomoilo rcdundat inobjcctum, & quodammodo affi- 
J-ku.ii. citillud, augcndovcl iTiut<mdo objcciiv.mi bonitatcm 
ta«i»uii • jut quando pupcr lacit clccmoiynam , illa circum- 
llautia j.(.i ion-»r augct bonitatcm, quia illud objc£\um 
comparatunud talcm pcrlonaiu,cenlctur dilhcilius,& 



A R T 1 C. II. 

majoilsqiiantltatis pioportionalis,&ficdealii5;& hinc 
fit , uthxccircumfiantiaperfonac, etiamfi infinita fit, 
non infiniteaugeat hancbonitatem,fed limiteturex ha- 
bitudi ne,& modo,quo talis a£^us tendit in tale obje£\um 
fic affc£tum; quia, ut di£tum efi, non auget hanc bonita- 
tem,nifiquatenusaliquo modoredundatinobje£\um,& 
confequenter,non nifijuxta habitudinemrealem,quam 
a£tus habet ad obje£^um talibus circumfianfiis affe£\u : 
at vero alius valor , &dignifas in ratione fatisfa£>ionis , 
proxime & immediafe fumif ur ab ipfa perfona, pcr fei p- 
fam moraliter afficiente, & dignificantea£tum , & ideo 
infi nitus efi a perfona infinitae dignifatis . 

Ad confirmationem refpondetur, folum concludere ^"'«onftr. 

ill 

um a£tum habere infinitam bonitatem obje£livam , be"i'i^i(S*f 
non vero ipfum a£lum infernum voluntatis habcre in- e« obje. < 
finitambonitatemformalem, qua; confifiit in habitu- ""^* 
neadiIludobje£\um,quiaad objeclum infinitum potcll 
aclus tendere pcr habitudinem realitcr,&in fuacntita- 
te finitam fimplici ter, quam vis fecundum quid, & obje- 
c^i ve poffit dici infinita. Quod ita facile declaratur, quia 
illc a£lus non habef infinitatcm in effentiali differen- 
th,ut confiaf,quia efifinitreperfc£\ionis:tumquiahu- 
jufmodiperfe£liomajorefiin voluntafeamandi Dcum, 
ncc habet infinitafem in intenfione , ut fuppQno,quia 
nullusa£^uscreatus potefifieri infinite intcnfus; neque 
in extenfione, quiaillam non habet,unica enim fimpli- 
ci , & indivifibili habitudine fertur in totum illud ob- 
je£\un-!,quamvis i:ifinitum fit : &idem dicendumefi in 
cxcmplo addu£\o in ilLi cQnfirmatione , ut latius in 
I.2.qu2:fi.i8.tractari folcf. 

Secunda Qb;e£>io efi ab inconvenienfi ; n.im fi fatisfa- objea. 
c\io Chrifil infinita efi,fequitur vcl unum infinitum effe 
majus alio in eo gencrc , inquoinfinitumefi , quod efl: 
confra rationem infiniti; vel unum opus Ghrifii non ef- 
fe majoris valoris, quam aliud,ncc duo, qua unum,quod 
vidcturabfurdum : tumquia totumcfimajus fuaparte, 
tum ctiam,quia unum opus Chrifii erat melius alio,& 
unus dolor majar, quam alius,quod multum refert ad 
quantitatem fatisfa£\ionis ; f nm denique, quia inde fie- 
ref non magis redcmilTc nos Chrifium per paffionem,& 
mortcra, quam per alios a£\us vitae fux , quod efi contra 
Scripturam ,qu2paffioni fcmpcrtribuit rcdemptionem 
nofiram,adRom.:j.4.& 5. adGal.^.ad Hcbr.2.9.& 11. 

Rcfpondctur , primum omnium fatcndum encopera ^(fpSCot 
Chrilti fuiffc injcqualia in propria bonitatc infrinfeca,& 
cffentiali , vel realiter inhaTcntc ipfi a£lui , quia ut di- '^"^"""^o 

r\ 11 L I - r ■ rf ''•tfqi>»ll 

£Tmnelt,totana;cbonitasciathnita; poterat crgoeffe tji mentt 
mp.jor, &minor; &aliundc unum opus Chrifii crat me- .'"■' 
lioris objefii , quam aliud,& unuin intenfius aIio,& fic n"t\'te^°' 
de aliis circumfiantiis; crgo eranf,vcl potcrant effe ina:- 
qualia in hac bonitate . Nihilominus addendura fecun- 
do efi , quodlibet opus Chrilli ex partc pcrlbnx opcran- 
tis fuiffc infiniti valoris, quia licet bonitas,&alia: con- 
ditiones a£\us conferantintcrdura adhunc valorcm,ta- 
men quia hxc dignitas infinitx pcrfonx cxtollit hunc 
valorem ad perfe£Hffimum ordincm, & ufquc ad infini- 
tumgradum, ideo toUituromnis alia proportio : illa 
cnim perfona, cum in omni gcncreinfinita fit, eminen- 
tercontincf omnia alia bona , & idco confcrt a£\ui , 
quidquid vaioris onines alia» circumll:anti.T conferrc 
polfent . Quocirca totum id, quod erat in opcre Chrlfii 
cx parte ipfiusa£\us , intelligendum efiquafi matcriali- 
litcrfe haberc, perfonamveroeffequafi formam confe- 
rentem valorcm, quae omnes illos a£lus a-qualitcr infor- 
mat, &idco omnibus confcrt infinitum , atquc adca 
aequalem valorcm.ExemploexpIicari potefi, fi pecunia 
tali rcgio figno figurata tantum valerct , cujnfcumque 
effet matcris, ratione figura; . 

Diccs, quamvisha-cratioprobct infinitatcmracriti, oi-Kdi». 
provenientem ex dignitate pcrlona: operantis cffe a.'- 
qualem inomnibus adibusChrilii , non tamen probarc, 
omnc meritum , feuomncm rationcm mcriti in cisin- 
vcntam,elic xqualcm:quia valor infinirus proveniens 
cx pcrlona operante nonexcludit valorcm ,qucm a£\us 
habct cx intentionc,durationc,& fimilibuscircumfian- 
tiis: crgononobfiantc xqualitatc in uno valoreinfini- 
to,potcitcirc inarqualitasin alio valore finito cx diver- 
fa radicc provcnientc . Rcfpondcnt aliqui, conccdendo i.Refpon- 
totum,&conlcqucntcr ajunt , in unoatlu Chrilli poffe 
clfc plus mcriti, quam inalioj non (ccundumintcnfio- 

ncm, 



D I $ p n T. IV, 

flcm , fed fecunduifl extenfiohem feu mukitudinem me- 
riti, quia inuno attupofTunteneduo vel friamerita , 
Tinum infmittim,&reliquafinita,in alioautem effe vel 
unum tantum infinitum meritum , vel , fi fit etiam ali- 
qiiod finitum, illud effe minus . J uxta quem dicendi mo- 
dum confequenter etiam addi tur,pd(Te etiam unum actu 
meritorium Chrifti effe dignum aliquo prsmio, quod 
non cadat fubmeritum aliorum aftuum : quia illud me- 
ritum finitum elt fufficiens per fe ad aliquod prjcmium 
diftinftum ab omni pr^mioeorrefpottdeote valori irifi- 
Jlf fuutpr nitOjCtiam fdcuiidum sequalitatem. Sed haec fcntentia,& 
tota obje£lio,proceduntex falfo prihcipiorfingunt enim 
pfTein eodem aflu f>lures valores,feij (>lur»merita,juxta 
varias ejus circumftantias, quod patet effe falfum ex his, 
quae paulo fuperius dicebamus de infinitate facrificii, ex 
reoblata, vel perfonaofferente, fumpta: ofiendimus 
enim, reipfa nonefTeduas, nequepertinereaddiverfa 
merita vel fatisfaftiones ; quia ratio meriti vel fatisfa- 
ftionis ( ficut & ratjo boqitatis ) non confurgit ex fingu- 
lis conditionibus a£tus per fe fumptis, fed ex colleftione 
omnium, haecenimratioetiam in p^sefente procedit; 
namintenfioaftus, velobjedum, autperfonaoperans 
per fe fingula non fufficiunt ad meritum , ut ex fingulis 
dirtinfta merita in aftuoriantur, fedomnia fimul, vel 
necefTaria funt , vel fuo modoconcurrunt ad unum me- 
Ver» re ^ ^1^^"*^^^^*^^™ ^j'^^ • Atque ita cefiTatobjeilio , 

fVfinfip natn fi meritum a£^us tantum efl; unum , & illud elt infi - 
nitum& squale,nihil efi: meriti,inquocerni poffitinx- 
qualitas . Neque efl neceffe, ut meritum proveniens ex 
dignitateperfonaeexcludatmeritum proveniensex in- 
tenfione , vel aliis circumflantiis , ut in argumento fup- 
ponitur. Sed dicimus,h2c omnia concurrere ad unum & 
idem meritumj, :quod eft: infinitum fimpliciter ex digni- 
tate perfonx operantis : &ideonihil refert insequalitas 
in aliis conditionibus aflus , ut ejus meritum majus aut 
minus exiftat , 

Hinc tertio fit, plura opera Chrifti efTe quldem exten- 
five plura merita , intenfive tamen non cffe plus valoris 
in multis,quam in uno;ut fi eflent plurcs calores infinite 
intenfi,efl"ent quidem plures,non tamcn efficcrent unum 
ihtenfiorem : & pari ratione,fi in uno opere Chri(H,quod 
fucceflive per partes fiebat, partes cum toto compare- 
mus , intenfive tantus valor erat in qualibet parte , ficut 
in toto opere, & in uno momento, ficut in longo tempo- 
re, quia forma, a quaerat valor , tota erat in toto , & tota 
OVje<SiQ , in fingulis partibus . Dices 5 argumentum extenfivum , 
feumultitudo meritorum requivalet majori intenfioni , 
tres enim a6\us meritorii ut quatiior, tantumdem va- 
Jolutio , jgj^j.^ quantum unus ut duodecim. Refpondetur, illam re 
veranoneflTe intenfionem ipfius meriti , fed multitudi- 
nem, feu extenfionem ^ inordine tamen adprxmium 
habere interdum eamdem vim , quam haberet intenfio , 
quodacciditin aftibus finiti valoris , quiaratio, unde 
oritur quantitas meriti, efl major in multis adtibus finiti 
valoris , quam in fingulis : in propofito autem non eft 
ita , ut explicatum elt : & hoc fenfu dicunt communiter 
Theologi in^.d.iS.&D.Thom. infraq.34. art.3. ad 5. 
non plus meruifl^e Chrillum Dominum per omnia opera 
vita^fuae, quam in primoinflanti meruerai , fed idem 
pluribus titulis:h2C enim & fimilia vera funt, confidera- 
do opera ChriiHfccundum valorem,quemex(e habent. 
f. Addoquarto, ficonfiderenturopera ChilH , uterant 

neinCUr^ fub divina ordinatione, & fub relatione illius operantis, 
ftiadrl.us pi^js ,-r,eruiire , vel fatisfeciflTe toto vita; fux tcmpore , 
l«rmeni' quam finguUs operibus, & aliquid elfecifle, feu obtinuif- 
fstitcrii • fe unoopere , &non alio: ita tenuitSotoin^.d.ii.q.i. 
art.2. & bene explicat d. i .q.2. artic. 5. melius tamen D. 
Thom.quodlib.2.art.2.& lumiturexeod.infr.q.^S.art. 
I .ad argumenta, & ratio efi,quia licet opera eflent de fe 
infiniti valoris,potuerunt tamenita fieri,&ordinari, ut 
non per fingula totum prnemium , nec jus ad totum illud, 
vcl ad remiirionem omnium culparum,& poenarum ac- 
quireretur, led certo modo , & ordine fervato^ hoc vero, 
quod fieri potuit , ita fadum efle , oltendendum eft late 



S E C T 1 O IV. 



43 



Cur red?. -^^^^^ q. 1 9. & lecunda objeft io fafta illud declarat . 
flra pTfl Exhocenimintelligiturquinto,quamobremredem 



p)io ne 



Hon, sc ptio noftrapaflioni, &mortiChrilti, fpecialiter tribua- 
l"hri'(. tur,cum nonperfe foIam,iedperomniaopera ,quaein 
/peoiiii- vitamortaliChriltusoperatuselt, nobis meruerit , & 
pronobislatisfecerit. Ratioenimeft,primOjquiailIud 



fuitpra;cipuumopus redemj5tionis noftrs , &maxime 
accommodarum ad fatisfaciendum pro nobis . Sccu n do, 
quiain illofuitconfummata noftra redcmptio,exdi /i- 
na enim ordinatione, omnia merita Chrilti erant veluti 
inficri, & nonexpiabatur perfingula lapfus, &reatus 
hum.ana^naturx, nequeacquirebaturilliperfeftum, & 
abfolutum jus adgloriam,donec per pafljonem confum- 
marentur:ut fumiturex Paulo tota epiltola ad Hebr.prg- 
fertim c.io.&d.q.ip.dicendum elt latius. Hocenim ita 
faftum eit, non quia fingula opera per fe non fufficerent, 
fed quiaita fuit ordinatum a Dco . Primo ad oitenfio- 
nem cbaritatis fu£ . Secundo, ut cognofceretur melius, 
quantafit peccati gravitas. Tertio, ut gratia&remiflio 
peccati majori in pretjo ab hominibus haberetur. Qu-ir- 
to, propter exemplum, de quibus late Anfelm.lib. i .Cur 
Deus homo cap.(5.& fequentibus . 

Quinta ratio addi folet, & tribui D.Thom. infr.q.46. Q^intt 
art.6.&48.artic.2.fcilicet,utfatisfa6HoChriftiefleta;- ^'^"p 
qualis,non tantum ex dignitate perfon2e,fed etiam ex ip - mtur . 
forum operum,& dolonjm magnitudine, qux tamen ra- 
tiomihinonprobatur, nififano modoexplicetur. Pri- 
mum enim non poteft procedere de fatisfa6Hone pro cul- 
pa , nam hxc non poteft intelligi xqualis, nifiob digni- 
tatem perfona;, ut partim in fuperioribus vifum efl, par- 
tim in fequentibus dicetur. Deinde non potefl procedere 
(de fatisfadjone pro feterna poena,tum propter rationem 
faflam, remiflio enim hujus pcena; conjun£ta efl cum re- 
miffione culpse , unde nullus poteft fatisfacere ad squa- 
litatem pto hac poena , nifi eodem modo fatisfaciendo 
pro cuipa ; tum propter obje£Honem Medinae in princi- 
plopofitam, quianulla pcena , vel dolorhujus vitx eft 
comparabilis cum dolore inferni , neque in duratione, 
neque in magnitudine,& ideo feclufa perfonf dignitate, 
in doloribus Chrifti a:qua!itas efle cum illa ieterna pcena 
non potuit, ex dignitate a.perlonce, non folum efl cequa- 
litas, fed infinitus excefl^us ; majoris enim valoris ell: vel 
minimus dolor divins perfonae , quam fit celHmabilis 
jeternus cruciatus omniumhominum,& Angelorum . 

Denique neque videtur id pofTe intelligi de fatisfa- 
£Hone pro pcenatemporali, tum quia vix poteft intelli- 
gi , cum qua poena temporali fiat comparatio , non eft 
enim certa, ac definita poena temporalis , quxinterdum 
relinquitur poft remilTionem peccati , nonnunquam 
enim majoreft, interdum minor; tumetiam, quiavix 
eft credibile, dolores Chrifti Domini per fe fumptQS , fe- 
clufa perfon^dignitate, habuiflTe aqualitatemcumom- 
nibus poenis temporalibus, quibus vel in hac vita, vel in 
purgatorio peccata hominum puniuntur,vel quibus om- 
nia puniri poflent , fi omnia quo ad culpam remitteren- 
tur. Dici ergo poteft,non eflfe (ermonem desqualitate, 
fedde proportione : nec D.Thom. unquam hujus jequa- 
litatis meminit, fed proportionis tantum , fic enim in- 
quit : Ouantitatem doloris affum^Jit^ qu<e effe! froporiio- 
fiata magnitudini friiElus . Poteft autem proportio in 
hoc confiltere, ut, ficut pro maximis culpis, & pcenis fa- 
tisfaciebat, ita per maximum dolorem , & poenam hujus 
vitce fatisfaccret : item ut quoniam peccatum dele^^a- 
tionem includit in bono commutabili , fummum dolo- 
rem fuum tali deleflationi opponeret : denique ut mor- 
tem noftram m.orte fua fuperaret . Secundo explicari 
potcftde cequalitatepcenaein ordine ad fatisfaciendum 
propoena temporali hujus vits, in quam commutari 
poflfet pcena aeternadcbita omnibus peccatis,qu£ede fa- 
doomrres homincscommiiruri erant,fivellent ipfi fefc 
difponere ad cuiparum remiirionem obtinendam.Qiiod 
fi hoc fortaflTc nimium videtur, autnon neceflarium , 
quandoquidem ea res non erat habitura effe£t:um , dici 
poteft , ialtem fuifle hanc squalitatem inter dolores - 
Chrifti, & omnes pcenas tcmporales,qu2ede faitoerant 
hominibus remittends^quod piequidemconfideraripo- 
teft, probari autem minime. Eitergo hic fcnfus incertus, 
prior vero clarus & facilis . 

Tertia objedio eft , quoniam ex hac infinita fatisfa- j, obje^ft 
elione, vel meritoChrilti fcquitur, plus potuifleChri- 
ftum mereri,quamDeus potuerit rcmunerare , quod vi- 
detur latis per fe abfurdum. Sequela patet,quia meritum 
infinitum non poteft habercxquale praemium, nififit 
etiam inrinitum ; hoc vero non potcft confcrrc Deus: 
non enim potclt conferrc"infinitam gratiam , aut infini- 
tam vifionem fui. E t confirmatur , nam fi merita , & fa- 

tisfaitio- 



44 Q. J ^ ^ I • 

tisfaftiones Chrirti tanti valorls funt, incoavenlens , & 
quodatfnmodo injulUim effet tam paucis hominibus pro- 
dtffc , pr^fertim cum piurcs ex peccato Adx* damnari , 
•quam propter ChrilH meritum falvari videantur . 
Ehibium , In hacobjeftionenonnullx infmuantur& petuntur 
/uftcienl <lifficultarcs. Prima,utrum meritumChriili fit fufficiens 
id pr*. adobrincndumquodlibet pr<Emium, quod Dcus potefl: 
UU conferre divifive fumptum&cum perfe^lasqualitatc . 
aeritonc Et quidem fi fermo fit de pra:miis pure creatis , fuppofi- 
•Chrifli, tis,quxdicta funt,r>ul!umcftdubium,quinadquod!ibet 
fitfufficiensmeritumChrifti, fcilicet ad gratiam , vel 
gloriam in quocumquegradufignabili,etiamfiin infini- 
tum procedatur, &idemcfl;dc omnibus fimilibus;hoc 
enira ad minimum probant , quce de infinitate operum 
■Chrifii difta funt. Difficultas vero nonnulla eft de prx- 
miis ,qux includunt Deum ipfum , non tantum cxtrin- 
fece per modum objcfti, aut principii efficientis , ut gra- 
tia.'& glorise, fed ctiam form»a!iter&intrinfece, u:clt 
unio hypoftatica,nam hujufmodi prsmium vi^eturciic 
infinitum fimpliciter in gcnere entis , & ideo non vide- 
tur poffe meritum ChrilUeffe xquale illi . Kec fatisell:, 
fi quis refpondeat unionem hypofiaticam effe rem fim- 
pliciterfinitam,quia folumeltquidam modushumani- 
tatis, utpoftea dicemus; hoc ( inquam) non latislacit, 
quia licet ille modus unionis finitus fit,tainen per unio- 
nem hypofiaticam, non ille folus confertur humanitati, 
fed ipfamet perfona Verbi,qu? efl: bonum infinitum fim- 
pliciter; ergonon potefi cadereadcequaiitatem fub me- 
ritum ctiam ipfms Chrifii ; quia infinitas meriti non po- 
tefidfctanta, quantaefl infinitasilliusboni. Sccundo 
Clt difficultas de aftibus divinoe voluntatis, prout dicunt 
liberam determinationemadobjcdacrcata, nam utfic 
poffunt cadere fub meritum , ut infr. q. 1 9. docebimus 
contra nonnullos modernos ; hujufmodi ergo pra;mium 
videturhabere majorem infinitatem, quam meritum 
Chrifii , & ideo non pofle hoc meritumefTea^quale illi 
prsmio. Affumptum probatur,nam aftus di vinx volun- 
tatis cum determinatione fua efl fimpliciter infinitus in 
generc entis ; & , fi illadeterminatio libera addit ali- 
quam perfe51:ionem ipfi Deo,iIla eft in fuo ordine infini- 
tafimplicitcr,& in rc ell; ipfemet Deus : meritaautem 
Chriilin jnattingunt tantam i:ifinitatem . 
ji.Op nic. Proptcr ha'c aliqui fimpliciter conccdunt , cfTe poffi- 
bile aliquod prxmium excedens totum valorem meri- 
torum Chrilii , & confequenter non fuiffe fufficicntia 
omniaChrifiimcrita admercndum de condigno , & ad 
jequilitatemomneprGemium pofribilcdivifive, fcudi- 
ltribiuive:&nihiIominusdoccntf!uffefufficientiaChri- 
fti merita ad merendam unionem hypoflaticam; quate- 
nuscll quid creatum in natura affumpta ,&,majorira- 
tione, fuffecifleadquemlibetefFedumcreatum procc- 
dente a voluntate Dei,& hoc fatis effe, ut meritumChri- 
iii fit fimplicitcr infinitum, quia hxc prxmia, qnx fub il- 
kid cadere poffunt , funt infinita , feu in infinitum aug- 
jl . mentabilia.RcfpondeotuncChrifiimeritumfufficiens 
• ."^Ratio", fuiffe adomne pnxmium poffibile divifive fumptum . 
Probatur primo, quia alias ChrifH mcritum non effet in- 
finitumfimplicitcr ingencremcriti , nec facultas meri- 
toriadccondigno effet in Chrifio fimpliciter infinita . 
Probatur, quia non fe extcndit ad omne prxmium pofli- 
bilc . Quod autem ie cxtendat ad infinita in aliquo ordi- 
nc, nonindicat infinitatem fimpliciter , fedfecundum 
quid, fcu perfectionem altiorisordinis. Sicut potentia 
adtiva, ut lit infinira fimplicitcr in ratione potentice 
a6\ivae, nccen"e cfi ,ut extendi poffit adomne polfibile: 
alioquin erit tantum infinita fecundum quid,etiamfi fub 
aliquo gcnere in infinitumcxtcndi poflit agendo. Dice- 
tur fortairc ,Chrifti mcritum effe infinitum , quia fe ex- 
fcndit ad omnc prxmium poflibilc , nam fi aliquod prn»- 
miumcxtendi non potcfl , id iblumcfT: , quia tale pra:- 
mium non eft puifibile in rationc prx-mii . Sed contra 
primoi crgofiinplicitcrfatendum clt , Chrifti mca-itum 
cifc fufificicns ad omnc pra:mium poffibile: nam licct 
•Chriltus non poffit fibi mereri divinitatcm , feu quod 
Deusfit., non idcoaliquod prxmium fupcrat meritum 
cjus , quia illudnonelt talebonum, quod poffit cadere 
fubmeritum . Deindeilla.' res , dcquibusclt controvcr- 
fia,non funt cx his,qua:nullomodopolfint flibmeritum 
cadcre, nam pofivi" fupponimus , &infra fuis locis pro- 
babinius iliabona taliacffe, qur poffait cadcrc fubmc- 



A R T I c. ir. 

ritum ^ficutpofTuntetiam impctrari:inquirimatautcm, 
an poffintcaderefubmeritum xquale, & condignum , 
crgo fi dicatur , hoc mcritum fimplicitcr non poffe dari , 
& ideonequein Chrifioreperiri, hoc fatiscft ,utChrii1:i 
meritumnon fitinfinitum fimplicitcr, fcd tantum fe- 
cundum quid, cum non fit adxquatum omni prxmio 
poffibili: namimpoffibilitasaequalis meriti nonoritur 
eximpoffibilitate prarmii, fed folum exdefeftufaculta- 
tisadtaminfignemeritum. . i..R»tio. 

Secundo argumentor,quia,utmeritumfitarqualepr?- 
mio formaliterinratione prsemii&meriti, noncftex- 
pe61anda cequalitas phyfica feu entitativa inter res, qux 
funt meri tum & prxmium, fed fufficit xqualitas propor- 
tionis,&aIicujusordinis feu habitudinis connaturalis ; 
ficut gratiarum aitio, ut cenfeatur iu^cicns, non efl ne- 
ccffc , utingcnereentis fitailioaequeperfcfta beneficio 
fufccpto, fed fatiseit,utin valore morali, & inefTe vir- 
iwis j &gratudin!sfit xquali: . Quodfi inter aliqui in- 
terveniredchet phyficaa:qualitas,fatis e[l,ut inveniatur 
inter reni illam, quxefl prirmium , & illam ,quT efl ra- 
dix ,&quafiforma,aqiiafumiturvalormeriti : fcdhoc 
modo eft fufficientiflTimum meiituni Chrilli ad omne 
pivxmium, ctiamTi aliquidincreatum ineoincludatur; 
ergo. Major conflat ex communi rat ione jufiitix difiri- 
buti v>v , & e xcmplo , quo Paului ut itur i . ad Corinth.9. 
dchis, quiinlradiocurrunt,utbravium, feucoronam 
accipiant ;in noltris meritis decondignoid viderc licct, 
nam fi confideremus in ailibus^quibus vifioncm beatanr 
meremur, phyficam feuentitativam perfeftionem ,non 
eltfinedubioxqualitas interaftus, qui funtmtriium& 
pri'mium: quo fenfu (inter alios) fumi potclt, quod 
Paul. dixit ad Rom. 8. Nunfimt condlirut paffiones hnjus 
te.^Kpuris adftituriii-ngloriam , qn^^ revelabilur innobis . 



tamenconiideretarineisdebita proportio , &princi- 
pium ,a quo dimanant,& finis^ad quem tcndunt,efl in cis 
fu.^licicns xqualitas ad meritum de condigno , quia fc- 
cundum moralem confiderationem & Eeftimationem 
habent fufficientem valorem ad iliud prxmium . Ethoec 
eltratioa priori, inqua fundaturilla major propofitio, 
fcilicet, quodrationcmerifimoraliter penfanda efl fe- 
cund;im moralem valorem & proportionem , non jbixta 
iolam perfc:T:ioncm phyficam ipfarum entitatum . 

Minor autem propofitio declaratur , nam in primls 
inmcritoChrilti ex parte principii elt fiimma&infini- 
ta periectio, quanta effe poteft in quolibet pr£emio:atque 
hinc fit , ut etiam cx parte ipfius aitus meritorii procfe- 
dentisa tali princinio, & quafiinformati faliforma fit 
maxima proportio, & raoralis valor, fufficiens ad squa- 
litatem meriti de condigno. Et confirmatur, nam in om-. 
ni fententia ChrilH meritum habef fufficientcm valo- 
rem ad mercndam unioncm hy pofiaticam , quantum ad 
illummodum creatum,quemin humanitate ponit; & 
tamen fi conferatur illa unio cum a6tu meritorio quoad 
phyficam entitatem , fine dubio non eft inter ea xquali- 
f as phy fica ; non cfl ergo ha,'c ncccflTaria ad mcritum de 
condigno,fed fufficitxqualitas proportionis, qualiseft 
interadum procedcntcm ab infinita pcrfona, & unio- 
nem tcrminatam ad fimilcm , fcu xqualem perfonam . 

Etconfirmatur, quia impoffibile vidctur mcreri de 
condignp unionem ad pcrfonam , & non mercri per per- 
fonam ut unitam, feu ut terminum unionis;quia qui me- 
returaliquid, mercturquidquideft cumillo ncceffario' 
conjunftum , fcu omne id fine, quo pra:miuin habcri non 
poteit, & adilludnonfupponitur, fcd vcl conicquitur, 
vel concomitantcr le habet : hoc autem modo compara- 
f ur ad unionem perfona, qux cit termi nus ejus , & quate- 
nus f alis elt : ergo fi poteft Chriftus mcrcri de condigno 
& ad cequalitatem unionem hypollaticam , potelt ctiam 
mcreri ferminum talis unionis, fcu ( quod idcm eft ) pc- 
tefimereri, ut divina perlonadoncturnaturxcreata: in 
rationc termini unionis . Et idcm fcre argumcntum fieri 
poteltde voIuntateDei, quatcnuslibcrctcrminaturad 
aliqucm cff citum produccndum ad £x tra ; non cnim po- 
telt aliquis mereri de condigno aliqucm cffcdum vcl do- 
num , quod iolus Deus confcrre potcft , quin fimul 
merearur, ut I^eus habcat aftionem vel voluntatem 
fimpliciter necelfariam ad talem cfFeilum : efl cnim 
unum horum ab alteroinfcparabile: imomoraliternon 
iunt duo, icd unum pra:mium . Sicut mcreri a Rcge Iti- 
pcudium , & mcrcrij ut vclit confene illud , moraliter 

idem 



D 1 s p u T. IV. 

id^m funt. Ergodcterminatio libcfavoluntatis divini; 
ad efFe£tum ad extra producendum cadere potert fub 
mcritum de condigno ^reaturae ; multo ergo magis fub 
meritum ChrifH , 

Tandem explicatur,& confirm,atur , quia bonum in- 
«rcatum,quatenusin feell abfolute, fub nullius mcritfi 
cadere potefl, ut per fe conftat : quia ut fic cl\ ens fimpli- 
citer neceflarium , qua ratione nemo mereri potert , ut 
Deuslit,nequeutPater?ternusFiliumfibi?qualem pro- 
ducat , & fimilia : folum ergo potell; bonum increatum 
cadere fubmeritum,quatenusel1; liberecommunicabile 
creaturar:hoc autem modo cadere potefl fubmeritum dc 
condigno,inquofitfufficiensfquaiitasin rationemeriti 
refpeftu prsmii; ergo . Probatur minor, primo in noflro 
merito refpeftu?tern? glori?:non enim mcremur folum 
vifionem bcatam, aut dona creata, qua: nobis inha;rent, 
fed etiam meremur Deum ipfum , qul cft merces noilra 
magna nimis.Sicutenim proprium ac primariurr!. obje- 
£tum fpei noftrs efl: non folum vifiocreata , fed etiam 
Deus ipfe,quatenus ell: bonum increatum nortrum,ita id 
quod meremur, non efl: tantum rcs creata, fed etiam bo- 
num ipfum increatum : quia id,quodefl: prxmium no- 
l\rorummeritorum,efl:primariumobjeftum fpei nollr?. 
Sic crgo in prsfenti facile intelligi potefl , idem bonum 
increatum,ut communicabile creatur? per unionem hy- 
poflaticam vel fubquacumquealiaratione^pofTecadere 
fubmeritumdecondignoChrifli Domini.Noc cnimre- 
fert, quod in beatitudine illud increatumbonum folum 
fit bonum noflrum objeftive , inmyflerio autcm incar- 
nationis fit quodammodo formale & intrinlecum bo- 
num humanitatis affumpts; non ( inquam ) hoc obftat, 
tumquia etiam fuppofitum. increatum non efl propric 
formale bonumhumanitatis, quamvismagis intime,& 
fubftantialiter illi conjungatur ad unam peribnam con- 
flrituendam ] tum ctiam ,quia propter hanc diffcrentiam 
necefTariaefl dignitas perfoncEincreata! , qui' confcrat 
merrto valorem talis ac tanti prsmii , quam conditio- 
nem & dignitatem ad meritum glorix , tam formalis , 
quam obje£\iv£e non requirimus . QLtod autem illa di- 
gnitas perfoncead hoc fufficiat, patet, quiatantaeft, 
quanta in prsmioexcogitari potcft . 

Etexhis facile refpondeturad objeftiones in princi- 
Ad argfl- faftas. Ad primam concedo, meritum Chrifti in efle 
entis non elle tam innnite pericctum , quam elt perlona 
divina, nihilominus tamcnin effe meriti& prxmii pof- 
fe habere Gequalitatem , feu proportionem lutHcientem; 
quia, licet illudmeritum in rcclo ( ut fic dicam ) non fit 
increatum bonum,dicit tame illud in obIiquo,quatenus 
eft abinfinitaperfona:& hoc fufficitad prfdi£lam?qua- 
iitatem,quia etiam divina perfona non induit rationem 
prxmii, ut in fc cftabfolute & fimplicitcr, fed uttermi- 
nans creatam unionem humanitatis. Sicut autem eft in- 
finitum beneficium, quod perfona increata tcrminet 
unioncm crcatam human? naturse : ita eft infinitumob- 
fequium, quod perfona increata fefc fubmittat,ut mcri- 
torieopcrctunhoc ergofatis cft ad dcbitam proportione 
&2equalitatem intcr talc praemium & meritum . Ad fe- 
cundum facilior eft refponfio,nam inprimis libera detcr- 
minatio adus divins voluntatis ad tale objedtum nihil 
addit reale & intrinfccum ipfidivine voluntati;& itaex 
hac parte non eft aliquid cxcedens valorem meritiChri- 
fti:nara,qui merctur,ut Deus aliquid liberevelit, non 
mereturipfi Deo aIiquodbonum,nec mcretur,ut aliqua 
perfefVia realis & incrcata in rerum natura fit : fed me- 
retur folum , ut aftus ille voluntatis increatus , & in fao 
efle necelfarius , libere terminctur ad hoc vel illud objc- 
C\um, quod non eft bonum infinitum : imo nec videtur 
phyfice loquendo adderebonumdiftinflum acreatobo- 
no,quod cx tali voluntatein creaturarefultat. Autcer- 
te , licct illa determinatio interdum fit fpeciale bcnefi- 
cium,quod Deus conferrcreaturce,eligcndo feudiligen- 
Uo illam, tamen fecundum moraIemsllimationem,ob- 
iequium Chrifti tanti valoris eft in ratione officii ac me- 
riti , quantum eft ille divinus amor in rationc bcneficii 
feu prxmii : qtua ( ut liepc dittum eil ) hic valor & pro- 
portioejus, nonex entitateaftus, fedex relatione ad 
*ir'a''-'a ™ pcrfbnam operantcm penfatur . 
yem fuifi-- Secunda difficultasin eadem obje6\ionetaftaeft, an 
c.e I M-n mei-itum Chrifti ob ibam infinitatem fit fufficiens, & 
Ch.^ft^" cequivalenscuilibct prxmio polfibili, nontantumdivi- 



S E C T I O IV, 



45 



fivc, fcdetiamcollcflivc fumpto. Neque inqujrimu* l 
nunc detotacolleftioncbonorum ,quam Dcus utpofTi- 
bilcm agnofcit : illa enimlicetdicaturpoffibilisfynca- 
tcgorcmatice ( ut ajunt) feu in fingulis bonis il-u effei^i» 
bus,exquibus conflaturtaliscolleilio,non tamenefl to- 
ta fimul fcu categorematice po(fibilis:hic autem agimus 
decollcflione hoc poileriori modopoffibili , qualjseft 
nunccolleftio omnium bonorum, naturx,gratia:, glo- 
rix, & unionis hypoftaticx, cui addi etiam poifent mul- 
ta alia bona, fi Deus voluilfct. Gum ergo conftet cx pre» 
cedente di Hcultate , potuilfeChriituni adcequaliratem 
mercriquodlibetexhis bonis,decIarandum fupercfl,an 
potucrit etiam eodem modo mereri qu?Iibct ex his bonis 
fimul fumpta in quocumque gradu perfeftionis, & in 
quivis multitudme fiunantar . In quare primo nu!Ia 
eftdifficultas, fidefolisprsmiis purecreatis fermofit, 
quianullum prsmiumcreatum poteft efle ad.equatum 
mcrito ChrilH , quii hoc fimpljciter infinjtum Cit in 
rationcmeriti ,illud veroefl fimpliciter rinitun) crgo, 
quantumvis hoc pr?mium imperfcftione vel multitudi- 
ne augeatur i ntra rationem prsmii creati , femper erit 
inad?quatum mcritoChrifli,quia fempcr efl fimpliciter 
finitum . Difficultasergo efl,quandointerha:c pra.nnia 
eft aliquod vclaliqua infinita,uteftunio hypofticaunius 
perfonEE vcl pluvium . I n qua eft iccundo ccrtum, multi- 
plicando aiSus meritorios, potuiflc Chrill um ad cequali- 
tatcm mereriquecumque hujufmodi pr^mia etiam fimul 
fumpta,nam perunum folum artum meritorium potuit 
mereriquodcumque pramiium per ic fumptum,etiamfi 
infinitumfit: fedh?c pr?mia tantum poflfunt fimul con- 
fcrri aut ficri in numero finito;crgomuItipIicandoatlus 
msritoriosinfimilinumero, & addcndo alium ai\um 
proptcr cxtera pra^m ia pure crcata, erit non (olum ?qui- 
valens, fed etiam cxuperans meritum , 

Supcreftigiturdifficultas dequantitatc meritifingu- natfinst 
lorum aftuumChrifti, anfciliccttantafit, ut fufficiat 
proquibufgumquc prsemiis modojanj cxplicatq. Na.m 
videturfanc noneflTe, quia unum pr^mium inhniturn, 
v.g.unio hypoftatica perfon? Patris, cflct pr?mium ium- 
ciens&adequatumcuilibetaftuimcritorioChriiti ; er- 
go, fiperunumaftum meruiifctChriflus talc premium, 
noneflTctin illo ailu valorad alia prxmia promercnda. 
Anteccdcns patct,quiaillud pra^mium, ut minimum,cft. 
?que infinitum,ac quilibet ai^us meritorius Chrifti;ut ex 
didis in fuperiori difficultate patet: ergo iblum illud per 
fe fumptumeft praemium (ufficiens, fatifque xqualecui- 
libetaduimeritorioChrifli . Prima vcroconlequentia 
probatur,quia,fiilli prxmio ali^adjungantur, exillis 
omnibus confurgct unum pr?mium majoris valoris , 
quam fit illud folum per fe fumptum : quia comparatur 
ad illud t^nquam totum ad partem : ergo non poteit va- 
lorunius a^tusmeritoriiChriftieflTefqualis taliprfmio, 
fed neceflario dcbet cfle minor : quia non potcfl eadem 
quantitascilc ad.iequata minori, & majoriquantitati; tii 
ctiam,quia fi adr^us meritorius habet unum prx'mium a:- 
qualc,nihil ultra illud potcfl exjuftitiadeberi autexigi 
proptcr talem adum : quia juftitia folum obligat ad x- 
qualitatem faciendam . Secundo argqmentor in hunc 
modum , quia plus meriti cft: in multis a£\ibus Chrifti , 
quam in fingulis : ergo plus etiam pnrmii rcipondere po- 
teft fecundum ?qualitatem multis a6\ibus fimul lumptis, 
quam uni;ergo poteft dari premium vel pr?miorum col- 
lei^io,quK ita fit aqualis multis adibus meritoriis fimul 
fumptrs , ut fingulorum valorem excedat : ergo non qui- 
libet adus meritoriusChrifti per fe fumptus eit iufficiens 
ad quamlibet prremiorummultitudinaii cumxqualita- 
te promcrendam . Omnes conlcqucntix videntur per fe 
fatis manifcftx : primum vero antecedens probatur,quia . 
mcritum unius aftus Chriiti comparatur ad meritum 
omnium aihium fimul iumptorum,ficutparsad totutn: 
ergo plus mcriti el\ in tota colleflione , quam in uno 
a6\u . Itcmquia fecundus aftus eft meritorius poft pri- 
mum : ergo addit aliquodmeritum prstermcritum pri- 
mi adus : ubi autemeft additio,eft augmentum;cil er- 
go majusmeritumin iilis duobusadibus,quam in altcro 
eorum . Dicetur fortaifc, extenfivc eife niiajus meritum 
in duobus aftibus , quam in uno eorum , non tamen in- 
tenfive. Sed contra hocelt primo,quod licethxcdiftin- 
ftio inrcbus phyficis locum habeat,tamen in hismora- 
libus non vidctur rede applicari , quia multitudo meri- 

torum 



iomm ejufdem intenfionis moraliter squivalet inten- 
fiori merito , nam pkuibus aaibus ut clccem poteft ali- 
quis tantumdem mereri , quantum alius mereturuno 
aau ut eentum csteris paribus . Secundo , ficut in me- 
r-itodiftinguitur extenfio vel multitudo nitenlione , 
itapoteftdirtinguiinprxmio; ergo , quamvisChnltus 
per plures aftus fimui fumptos non potucrit mcrcn in- 
tenfius prafmium,quamperfin§uIos, potuit tamcn nie- 
reri plura prsmia, atque aJco non inquodlibct adu 
Chrilii erit valor fufficiens ad obtmendam quamcum- 
que prrmiorum colleaionem , quod efi intcntum , fed 
aliquid potiut mereri per unumaaum ultra id, quod 
piemit per alios , Tertio , quia exceffus m multitudmc 
fcuextenfione , quandounum in altero nec tormaliter , 
^ec eminentercontinetur , clt excefTus fimpliciter ; ut 
omnis Hierarchia Angelorum fimul fumpta fimplicitcr 
cttquidperfeaius,quamfupremus Angelus,quia perk- 
aio aliorumAngelorum,nec fQrmaliter,nec emmentcr, 
in primo Angelo continetur: at vero in prsfcntj unus 
aausmevitorius Chrifii nec formalitercontinct alios 
flaus,veleorummerita, utperfenotumelt , ncqucct- 
iameminenteri quia nulla efi ratiotalisemmentias , 
neque explicari fatis poteft , in quo confilt at : ergo fim- 
pliciter efi majus meritum in pluribus a^ibus , quam in 
uno tantum. Hae r^tioncs videntur partem hanc pro- 
babilem reddere ,quam polfet aliquis fullinere diccndo , 
infinitatemmeritorum Chrifiiin hoc folumconfiftcre , 
quodnuUum pramium finitum potcfi cffe adxquatum 
valoricujufcumqueaaus mejitoriiChrilti , quod fatis 
eftadperfeaionemredcmptionis noitra;, Nequeefl nc- 
eeffe, qtvalorcujushbetaaus Chri(liexhauriat(utric 
dicam ) omnem multitudin^m praEmiqrum , qu3f Dcus 
fimulconferrepotcft. _ x^, 

V«f» re. NihiIominusprobabiliusexifiimo,meritumChniti 
Iflytip, ^f^^ valoris infiniti ob infinitam perfonce dignita- 
tem , ut in quolibet ejus a^u fit fufficiens valor ad qux^ 
cumque prxmia cum arqualitate obtinenda, etiamfi fin- 
gula perfeaiffima fint , & in quocumque numcro augc- 
antur . I ta fentiunt frequentius difcipuli & cxpofitorcs 
D.Thom.&efimagis confentaneum dignitati Chrilli 
perfeaioni ac eAcellentiErcdemptionis noftr?. Alus 
pari probabilitate poffet quis dicere , non quemlibet 
aaumGhriftifuifTe fufficientem ad fatisfacienduin pro 
quaeumque multitudine peccatorum, pra;fertim , fi fi- 
mu! defendat,quodlibetpeccatummortale,uteftofFen- 
faDei, habereinfinitam malitiam & injuriam : nam 
juxta hanc fentcntiam eara proportioncm fervabit 
unum peccatum mortale ad unum aaum fatistaao- 
• riumChrifti,quamfervatunumprOTiiuminfinitumad 
unumaaum meritorium ejufdemChrliti , quia rcmil- 
fiopeccaticft quafi prxmium fatisfaaionis :ergoremif' 
fiounius pcccati infiniti crit infinitum quoddam prx- 
mium : crgo cxhauriet totum valorem uuius a^us fatif- 
faaorii Chrifti: ergo non pcrquemlibct aaumpotuit 
Chriftus ad f qualitatcm fatisfaccre pro quacumque pec - 
catorLim multitudine, fed indiguit muitiplicationc. a- 
auum . Exquofiet, uttotpofUntmultiplicaripeccata, 
utad illa delenda non fufficiant merita Chrifti , quod 
cft abfiirdlffimum,utfupravifumeft , Scdhsec ratio fo- 
lum procedit cx hy pothefi, non tamen vera . Ideo aiiter 
oftenditur prediaa fententia ex infinita perfeaionc mc- 
ritiChrilti,namtoiailla infinita pericaio reperiturin 
quolibetaauChrifti : crgo lufficitad promcrendaqua;- 
libct prsmia poffibilia, non tantum divifi ve , fed etiam 
colkaive in (enfu cxplicato . Antccedens fupra proba- 
tum eft , confcqucntia vcro probatur , quia hoc pcrtinet 
ad rationem meriti fimplicitcr infiniti , 

Etquoniamin hacultima propofitione confiftit tota 
vis hujusrationis, probatur,ac dcclaratur variis modis. 
Primo,cxproportionc ad potentiam aaivam: nam po- 
tenti a iniinita fimplicitcr in agendo, vcl movendo , non 
fohim poteil faccrj quemcumque pcrteaiffimum cffe- 
aum in illo ordinc , icd ctiam potcft facere quamcum- 
quc effcc\uum muliitndincm ; crgo &meritum fimpU- 
citcr infinitum iufficicns clt ad quodcumquc pramium, 
ctiamfi ex coUcaionc plurium confuigat : comparatur 
cnim mcritum adpra;miumnd mouum priiicipii cffi- 
cicniis i.'i fuoordinc, Secundo, quia pcrtcttiu hujus 
jneriti provi-rut privcipuc cx uignitatc perfonx opcran- 
iil! fed hsec digiut.i'> tjnta cft,ut vgl lbrmalitcr,vcl cmi- 



A R Tj c. n. 

nentcr contineat , quidquid perfeaionis cft in quoiibet 
prarmio pofTibili, velprxmiorumcolleaione: ergo& 
meritum tam eft perfeaum in fuoordine, ut eminen- 
ter ^quivalet cuicumquc colleaioni praemiorum , et- 
iamfi in infinitum proccdatur . 

Tcrtio,quia alias potuit unus aausmeritoriusChri- 
fti,itaexhauritiunopr3emio, ut ,fiadaliquid aliudor- 
dinaretur,non fufficeret adilludex juftitiafimul promc- 
rendum ; ut v.g. fi Chriftus unum aaum dileaionis Dei 
ordinaret , ut per illum mereretur incarnationem Patris 
a:terni, &ad hocpraemium acceptaretur, non polTetr- 
Chriftus eodem a^u promereri de juftitia gloriam alicui 
homini, Confequens eft falfumjergo. Probo minoremr 
nam fingamus illum aaum amoris efTe ut duo, v. g. tunc 
fic : etiamfi ille a^us effet tantum ut unum , effet fuffi- 
ciensad mercndam incarnationcmPatris adcequalita- 
temde juilitia: ergoill^aaus utduo erat fufficiens ad 
illud prsmium , &ad aliquod aliud rationc ultcricris 
gradus : & cum ille ulterior gradus cfiTet etiam dignifica- 
tus a pcrfona Vcrbi, per fe ctiam erat fufficiens ad quod- 
libet prsmium, etiam infinitum . Et ita poteft in infini- 
tum procedi , quia &quilibet gradus intenfionis in infi- , 
nitum divifibiliseft, &quilibetaau5 fecundum quam- 
libet minimam intenfionem , prout informatur a perfo- 
na Verbi , hahet infinitum meriti valoicm , & eft fuffi- 
cicnsad infinitum prcemium, ipfaque Vcrbi perfona ita 
fanaificat ,&dignificat totumaaum, utxquedignifi- 
cet fingulos gradus, vel partes ejus : eft enim quafi tota in 
toto, &totainqualibetparte, Quodfifortedicatur, 
pcrveniendumeffeadaaum minimum in intenfionc , 
atqueadcoindivifibilcm , atqueitain eo non proccdcre 
argumcntumfaaum.Refpoadeturinprimis cffe fortaffc 
probibilius.etiAm phyfice nondariminimumin hujuf- 
mo.li intcnfionc. Deindefaltcm moraliter nunquamfit 
huju inoui aaus, prsfcrcim in Chrifto,qui perfeaiffime 
opcra.bitur . Ac denique ficri poteft proportionale argu- 
m;ntum, varijndolpecic:iiaaus, vel individuum , & 
circumftanfiasejus,inquibus pQtclt in infinitum procC' 
di : if aqae fi ponimus Chriilum mtruiftc incarnationem 
Patris p>r ^iaum charitatis erga Deum , ad merendum 
idcm prrmiumad a.'qualitatem fufficeret aausamoris 
erga proximum, vel a^us tempcrantia; : ergo a^us per- 
fcaior non iolumeft fufficiensad idem prxmium , fed 
etiam ad aliquod aliud cum illo conjunaum . 

Quarto,hinc proportionaliter conciudi poteft,inuno 
a^u Chrifti cfTe valorem ad pramium promerendum , 
quod duobus vcl tribus, aut pluribus aaibus Chriftus ip- 
ie promereri poteft: quia ratione infinitatis perfon? tan^ 
tum vabriscil inunogradu, vcl unapartc aaus, quan- 
tumeit in toto : & itajquid^uiJ poiTunt obtinere plurcs 
aaus, poteftetiamunus hdbciis plurcs partes: quia in 
fingulis earum cft infinitus valor , ut deciaratum eil . 
Idcmque argumcntum ficri potcft de duratione ac^us : 
nam in Ghrifto Doniinoqua;libetminima duratio erat 
infiniti valoris proptcr infinitatcm pcrfoqx . Itemque 
poteft ficri fimilc argumcntum de adu intcnfiori& re- 
miffiori, nam adomnc id,ad quod fuerjt fufficiens inten' 
fus aaus Chrifti ,erit ctiam luffieicns aa^s rcminus,ut 
facile patebit applicando argumentum faaum : ergo & 
uni'.s actus erit lufficicns ad omne id , ad qaod plures fuf- 
ficiunt: quia&cftcademproportio, & unus aausin- 
tenfusa:quivalctmultisremiiris. Atqueiacin argumen- 
tum fumi poteft cx eo,quod aaus minus pcifeaus in Ipe- 
cieaChriltofaaus,eft fufficiens adomnc pra;mium, ad 
quod fufficit a^us in fpecie pcrfbaior : crgo & unus 
aaus fuificit ad omncid,quod plurcs fimilcs polfiant pro- 
mcrcri :nam pcr feloqucndo non clt minor,imo major 
cxccifus in pcrfeaionc fpccifica aa^s , quam in unitate 
velmultitudine.Ratio denique apriori c.t, quia id,quod 
confert ad Chrilli mcritum entitas vcl pcrtcaio, aut in- 
tenfio a^us , comparatum ad dignitatem pcrfons , eft 
quafi materiale, &digniratc Vcrbi informatum confti- 
tuiturin altiori ordinc incriti,inquo habctinfinitatem 
fimpliciter: &idcoquidquid pcrfeaionis ex partc aaus 
deelt , compcnfatur cx dignitate perfon.c , in qua tota 
haec lufficientia& pcrteaio ciuinentcr continetur : & 
ideo ficut cntitas rcmilfa, vci aiiuus pcrfcaa ipfius aaus 
nonminuitva]orcmmeritic;hriftj,ctiamcomparati ad 
quodiibctprarmium , itaetiam nequc unitas^ut multi- 
tu49 aa^s rn<;ritprii : crgo , quidquid ^otm Chriftus 

pluri- 



D'i 5 p UT. IV. 

pliiribus aiJlibas fnereri , potuit&fingulis: ergoquoli- 
bet 3.^11 potuit mereri quamcumque multitudinem 
prsmiofum , quia conftat , pluribus aftibus potuiire 
Chriflum mercri hujufmodi prx'mium . 
Oldra» Uitimo tandem argumentor & confirmo difcurfum 
pro atio, fjC^urn , nam , litrcsperfonirdivinaeafrumpfiffcntean- 
demhumanitatem, &iniilaadusmeritoriosexercuir- 
■• fcnt, a£\us clicitus atribusperfonis per humanitatem 
noneffetmagis meritorius, nec plurium prcemiorum, 
quam fit aftus nunc elicitus a pcrfona Verbi ; ergo e con- 
verfo plures a£tus eliciti ab ijna perfona divina non funt 
magis meritorii , aut plurium pnemiorum , quam unus , 
ficlusabeadem perfona elicitus: ergoquocumqueadu 
poifunt cum Kqualitate obrineri omnia prsemia, qua! 
pofluntperplures. Antecedens videturevidens, quia 
tres perfonae divinse non fijnt quidperfedius , aut me- 
)ius,quamuna: ergo nequc aetus a tribuspotell habere 
jnajorem valorem , quam ab una . Item hac ratione 
humanitasunitatribusperfonis nonefTetfanttior, nc- 
que vcnerabilior, quamfitnuncunitantumconjun^ta: 
ergonequeaftustalishumanitatisin uno,velalioiUtu, 
effentmajoris vel minoris valoris, aut fufficientia.' ad 
qu^libct prjEmia obtinenda . Prima vero confequentia 
probatur, quiaplusconfertad valorem&quantitatem 
hujusmeritidignitasperfonx, quamentitas aiT:us: er- 
go , fi plifr^s perfonae adjun£tx eidem aftui , fimplici- 
ternonaugent valorem, quemunafola confert, quia 
unaquKquecontinetformaljter veleminenterquidquid 
perfeftioniseftin omnibus, etiam plures at^us proce- 
dentes ab eadem perfona fimpliciter non augebunt 
valorem unius nl^n^ ab eadem perfona eliciti : multo 
enim magiscontinet eminentcr ipfaperfon4,quidquid 
?x entitate aftus adiungi potefl: . 
Ad trgt. primum ergo argumentum' contrarium diftin- 

neou. guendumeftantecedens, cum dicitur, incarnationem, 
v.g.unius perfonseeffc adEcquatum pra;mium unius a- 
ftusmeritoriiChrifti, namintenfive id verumeft, ut 
probatratio ibifa£ta, quodillud pr.rmium habct infi- 
nitatem quandam proportionalem inlinirati meriti , 
necpoteftordinariad aliquod pra;mium intenfive per- 
feftius , neque etiam poiTet aliquod intcrius mcritum 
cum tali pra^mio habere condignam proportionem feu 
adasquationem j hoc ergo fenfudicitur illud prxmium 
intenfivcadxquatumailui meritorio Chrifti. Unde , 
fi Deus vellet (blum illud prsmium propter talem a- 
&.mn conferre, fufficicns squalitas intenfionis & pro- 
portionis fervaretur: habet enim meritum Chrifii ab 
unione, feupotiusaperfonaunita, quodinfinitumfit: 
potelt ergofatis compenfaritalcmeritum pcrunionem 
perfonT ejufdcm leu squalis dignitatis . Nihilominus 
tamen extenfivc , ac formiliter ( ut fic dicam ) noa ef- 
fet tale meritum prsmiatum , quantum poteff julk ad 
eequalitatcra prxmiari , quiaratione iua:eminentia;& 
perfcclionis valorem habet ad qucelibet alia prsmia , 
etiamficumilloconjungantur, quia perhujufmodi ad- 
ditionemprcemium noncrefcitintenfive: in illo enim 
continetureminenter, quidquid addi potefl : meritum 
autemefl: intenfivcinfinitumi & ratione principii, a 
quo iilaminfiaitatemhabet, eminenter in fuogencre 
continet totam illam perfcftionem extenfivam , feu 
continet valorem adca omnia, adquas fufficit exten- 
fw, feu muitiplicatio meriti . Atque cadem fere ref- 
ponfioefl:adfccundum, nam, licctplures afhis Chri- 
'Iti fint re vqraplura merita, & hoc modo unus addat 
alteri , & uterque fimul comparctur ad fingulos tan- 
quam totum ad partes, nihilominusnonefficiuntunum 
intenfias meritum , neque unus addit valorem ad ali- 
quod pra:mium, qui non fit m alio, ratione fua; emi- 
nentix & innnitatis. Adprimam autem replicam in 
contrariumrefpondetur, in meritisfinitis verumefTe, 
plura merita remifTa cequivalere uni intenfiori, fuffi- 
cereque non folum ad plura prxmia , fed etiam ad in- 
tenfius pnrmium obtinendum. In infinitoautem mc- 
ritoid locumqonhabet, quiaearatione,quainfinitum 
eft, intenfive augcri non poteii;. Ad fccundam repli- 
cam conccdo , pblTe dari multitydinem prxmiorum, 
flcut&meritorum, etiaminhis, quas inrationeprx- 
mii infinitatemhabenti negotamcn, indefequi, po- 
tuiireChriflum plura prxmia mcreri per plures aftus , 
quam per unum : quia infinitas meriti in fingulis a6\i- 



S E C T 1 O" IV. 



47 



bus talis ac tanta efi , ut tam ad intcnfionem, quam ad 
extenfionem praemiorum fufficiat , ut oftenfiim e(t • -> 
Ad tcrtiam negatur minor, nam in merito cujuslibet 
aftusChrilti cminentcrcontinetur valor quorumcum- 
que aliorum aftuum ejufdem Chrilti : harc autem emi- 
nentia provenitex infinitate perfonos Verbi, inquaell 
omnis excellentia , vel conditio , a qua meritura poteQ: 
tam extcnfivc , quam intcnfive augcri , 

TertiadifHcultas , qua: in objectione fa£ta tangitur, j.DuU um 
efi: , an firaplicitcr concedendum fit , plus Chriftum.l^.^jjj' 
potuilTe mereri, quam Deuspoffit prsemiare : videtur nnm .a 
enim id fequiexdii::tis, nam quodlibetChriiti meritum • 
tanti valoris elt , ut nuUum poffit ei refpondere pr^- 
mium omnino adsquatum illi, quodqueillud prorfus 
exhauriat, tamintenfive, quamcxtenfive^ ergo non 
poteil Deus adarquatum prGemium illi rependere : ergo 
plus pptelt Chriilus mereri , quam Deus polfitprcsmia- 
re . Propter rationem hanc aliqui ita fimplici ter loquun- 
tur: mihi tamen hujufmodi fententia omniho difpli- ^ ^ 
cet . Primo, quia non potuit Chrifl:us mereri aliquid fjif" 
impoffibile , elfet enim mercri id , quod cit omnino poniio. 
nihil; crgoncque potuitmereriplus, quam Deuspof- 
fit factre , quia quidquid poffibilc efl , potefl facere 
Deus , & folum non poteit , quod in fe cft impoffibile : 
Chriitus aiitem fimiliter folum potuit mereri , quod 
poffibileefl, &quodeitimpofribiIe mereri non potuit . 
Secundo , qyia Dei ornnipotentia non minus infinita 
efl , quam meritumChrifli, nihil cnim poteft cadere ; 
fubhoc meritura, quodnon poffit ctiamcaderc fubil- 
lara potentiam. Tertio, quia vel efl: fermodehoc me- 
rito fecundumvalorem fuum, & fecundumfe , vcl ut 
referturad prsemium : fi primum, ficut ipfum infini- 
tumefl, ita Deipotentiaeflinfinita: fi fecundura , fi- 
cut fieri non potgfl prsmium aftu infinitum , ita ncc 
p.ermeritumChriitipotefl acquirijusad prxmium purc 
creatumi aftuque infinitum: pofletautem r.eferreilluJ 
meritum ad pra^mium majus &majus in infinitum , 
quodfacilefieripotefl, &conferria.Deo. 

Dicendura eit ergo, aliud efle loqui de valore feu 
meritoopcrum Chrifli fecundum fe, feuabfolute confi- 
derato: aliud veroeflVloquideeodcm merito, prout ab 
operantereferturad pra^mium. Priorimodo eii verum, 
uullum cfle prxmium poffibile , quod oranino exhauriat 
tam intenfive , quam extenfivc valor^m tahs meriti , 
quia quocumque praemio datopoflet majus, faltem fe^ 
cundum extenfionem & multitudinem , ei rctribui , 
quod non provenit ex impotentia Dei , fed ex ineapaci; 
tate creaturx . Unde neque infinitas talis meriti ad prx- 
mium comparata in hoc confiflit , quodilli debeatur , 
autdeberi poffitpra.-mium fimpliciter& a6tu infinitura 
intenfive & extenfive , quia id , quod cfl impoffibile, 
non potefl cadere fub meritum , ut dittum efl , fed confi- 
fiitinhoc, quod , fignatoquocumque pr^miofinito, 
eft in eo valor ad majus prsmium , vcl ad plura prsmia, 
etiamfi in infinitum procedatur:inquonon excedit me- 
rituro Chriiti potentiam Dei , fed eam imitatur , &quo- 
dammodo ei adafquatur , quamvis m inferioriordine& 
ratione. Solura videturefle diffi.'rentia , quia Chriftus 
potuitfacere meritumfimpliciterinfinitum : Deus au^ 
tem non potelt facere prajraium creatum fimpliciter in- 
finitum . Sed hcecdifferentia non eltcx eo, quod plu$ 
poffiit Chriftus mereri , quara Deus prxmiare ; fed ex eo 
quod valor meriti non confiiiit in entjtatc phyfica , fed 
morali furapta ex habitudinc ad perfonara incrcatam , 
ideoquefimpliciterinfinitam : prasmium verocrcatum 
efl res aliqua phyfica , qux non poteft efle a£tu infinita . 
Poflerion autcm modo , quatenus fciliget meritum 
Chriiti ert fub relatione operantis , fic fempernecefla- 
riorefcrturadfinitumpra^mium: atquehoc mododici 
pQteftopusChrilli, utefl aftualemeritum , idefl, ut 
perilludacquiritur jus adprcemium, femper referriad 
finitum, vel definitum pra:mium , & hoc modo fem,- 
per Chrifti meritum potefl habcre adxquatum prx- 
mium, quia ut fic non mcretur opus totum id, quod 
habetvaloris, fedtantumid, adquadreferturex pro- 
miffione, &conventioac, ut infra q.19. latjus explir 
cabitur . Opus autem Chrifli cx Dci intentione , & 
promi(fione non potefl referri , nifi ad ccrtum & defini- 
tum prxmium > quia u t fic retertur ad pra: miura eo mo- 
do, quofieri, &convenicnterfieri poteft . 

Dices, 



48 Qjjjnsr. I. 

Dlces; ergo defafto meritum Chrifti non cil dtcen- 
Pbjedifl, dum infinitum , fcdpotiusfimpHciterfinitiim : proba- 
tur, qaiameritum abfolute diclum nondicitur opus 
fecundum valorem , quem ex fe habet , fed prsterea 
requiritur, utinpromifTione fundetur, &perillud ali- 
quod jus acquiratur: qua rationeopcraChrifti in ccelo 
jiunc habent valorem , & non funt merita , ut htius 
infra quxft. 19. Idem argumentum fieri potcft de fatif- 
faitione ; nam , vcl Chrilks obtuiit latisfaftionem 
fuam pro infinitis hominibus, & fic obtulit pro pluri- 
bus, quam prodefle poifct , vcl obtulit pro finitis tan- 
; tum, &fic fatisfic^iopropricdicla cll tantum finita , 

. ^ quia a£lualis fatisfaftio non dicit operationem 'folum 

habentem valorem ad fatisfacicndum , fecundum fe 
fumptara , fcd ut relatam ad (atisf.icicndum pro aliquo: 
^ ^ nam licet ego in gratia exiftens excrceam opcra na'n> 
lia, fi tamcn nequc ego fatisfaftioneindigeo, ncqiic 
pro aliisfatisfacercvolo, nondicarpropric iati^fcciilc. 
Undeidem argumentum fieri potelt de omnibus i-.atni- 
iiibus , qui aliquando futuri funt , nam vcl Chrilius 
pro illisomnibus obtulit fuamerita & fatisfai\ionem , 
&ficonmibus proderunt, qulanon poteit cjus oblatio 
cfTe irrita,aut nonacceptaivclnon obtulit pro omni* 
tjus , fcd pro pr.Tdeftinatis tantum , & fic ncquc pro 
pmnibus fatisfccit , eritquc ejus fatisfailio nimis limi- 
tat4& finita. Circa hoc duo extrema cavenda funt . 
fjoniio'*'" Unum ci\ eorum , qui dicunt , Chriiium adu & rc ipfa 
i>!s"rifel, folum fatisfccilTe pro his hominibus, quibus dc ht\o 
juBfur, applicatur ejus fatisfa6\io, nam, refpeftu aliorum , 
Jicet opera Chrifii defc fatisfafloria fuerint , tamcn 
proprie nonfuerunt fatisfadiones pro illis . Qux fen- 
tentia tribuitur Joanni Medin^ traftatu tertio dc fatif- 
fa£lione qusftione prima. Sed reveraid non docct , 
nequeabulIoCatho!icorumdoceripoteft,apudquos no- 
ta elf diltin£^io fatisfadionis quoad fufficientiam , & 
quoad efficaciam , & ccrtum elt Chrilkm pro oranibus 
_ quoad fufficicntiam fatisfeciffe , non folum quia opjs 
de fc fatisfadorium excrcuit , aliks etiam pro dcemoni- 
bus quoad fufficientiam fatlsfecifiet , fed vere & ailu 
fatisfecit pro omnibus hominibus, quia proomnibr. 
obtulit opera fua . Qiiceoblatio, eo moJoquofail.iC:!, 
pcccpta fuit Patri , & non futt irrita ex fe , fed in qui- 
bufdam non habei effeilum ex dcfeclu eorum , quod 
non rcpugnat dignitati fatisfaclionis Chriiti , quia non 
eRabipfooblata, ut prodelfet aliter, nec per volun- 
- tatemomninoefficaccm, fcdgeneralcra& anteceden- 
; , tem , quodfatisell ad veram fatisfadionem, ficut & 
ad veram rederaptioacm . Alterum extremum ell 
quorumdam dicentiura, Chriltum obtulilfc Dcofatif- 
ta£\ioncm tuam lecundum omncm e;us vim fatisfacto- 
riam , & idco illam iat isfa£\ioncm adu f uiifc mfinitam. 
Sed hoc etiam nccelfarium non eft , neque verum , 
namoperaChrifti , fi valorem eorum fiiei\emus, fuf- 
ficientera habcbant vim ad fatisfaciendum, etiampro 
peccatis drcmonum , &tamcnnullo modofunt proil- 
lis, nequc qnoad efficaciani, ncque quoad fnfficien- 
tiam,oblata: ergo non funt oblata fecundum totam 
fuam vim fatisfaftoriam . Item , habcb.mt vim,ut pro- 
' deffent, nontantumhominibus, qui aliquandofuturi 

funt , fed etiam aliis , qui elfe pollent, proquibus certe 
non funt oblata : fuifiet cnim luperflua talis oblatio . 
Item habcbant vim , ut cfficaciter prodclfcnt omnibus 
hominibus, & tamcn noalunt hocmodooblata: ergo 
non tuerunr oblata lecundum to^-am luam vim . 

Fatcndum elt c-go, mcrita & fatisfailiones Chriiti 
defac\o foium fui.Te oblata profinitishominibus, nam 
omnes, qui funt tuturi , finitilunt: & adhuc proillis 
non fuiifc oblata fccundum omnem vim, fcd fccun- 
dum menfuram cx divina fapientia & ordinatione 
pra:fixam ,• ut latius infra cxponcmus , agcntcs de 
lii'. , qu-.E Chrilfus nobis meruit dilputat. 41. An 
vcro hac rationc diccnda fint opcra Chriiti cffc in- 
finiii mc-iti , & laiisfaftionis ad modum loqucn- 
di Ipcdare vidct ir . Et tortc meiius dicctur , Chri- 
fti opcra habuilfc infiniium valurcm adnT.ritum & fa- 
tisfactioneni, tamcn dcfattoquid Hnitum pcr illamc- 
lUiffe: mcruitcnim, ut d irctur gr^tia, &gloriaho- 
ininibus ulquc ad ttrium gradam , ncmpe inira fuam 
graiiam, &gloria.n, &iion ordinavi: luimcnra ad 
ultcriortm ^radum gratiae. SimiiUcrlatisKxii propcc- 



\'»r" rf« 
Ipon '10 



A R T I c. TI. 

catis homlnum , & non dsmonum , non quia opcri 
Chrilli de fe ad id valcre non poffent , fed quia non 
funt ad hunc eflc6\um ordinata . Nihilominus in bono 
fenfu dici poteft, Chrilti meritum , & fatisfadionem 
a6lu f uifTe infinita , non folum rationc valoris , fed ct- 
iam rationeaftualismcriti , ut cadcntisfub divinaor- 
dinatione : quia licct in quantitate przemii non fint 
ordinataadinfinitumefFe6\um,tamen cx parte modire- 
quirunt quandam infinitatem , quia fine illa non poffet 
cffc fatisfaftio ad sequalitatem pro peccatis, ut fupra 
di<5\um ci\ : &quiaChriftodatumeitproptermeritum, 
ut pofltjt fua voluntate inllituere facramenta, & darc 
illis virtutcm conferendigratiam , &, ut pcr fe poffet il- 
lam efficerc, meruit etiam experfccla jufiitia , qua; 
omnia , laltem in modo, requirunt infinitatem . 

In confirmatione illius tertiaJobjc£\ionis petituralia 
gravilfima difficultas, ftilicet, cur, exiftentcredcm- 
ptionc Chriiti tam copiofa & infinita, tam pauci hc- 
mines falvcntur, eoque benencio fruantur . Scd hoc 
pertinetad profundum pra^dcilinationis myltcrium, & 
<ad altitudinem divitiarum fapicnfix', & fcientia: Dei, 
quam Paulus admiratur : non potell tamcn alicui inju- 
ititixdivinaj attribui, cum pcr Deum non Itet , quo 
rrjinus fructus fatisfa£\ionis Chrilti omnibus applice- 
tur, u ide nulla ipfis hominibus injultitia fit : nec ve- 
ro fitChri.lo, quia nccipfevoluitalitcr fuameritaho- 
minihijs applicari, ncc ca obtulit , & ordinavit, ut 
aliomodo homines ad stcrnam falutem perducerentur: 
necctiam proptcrea fuperfluus fuit infinitus thcfaurus 
fatisfadionis Chrilti , quia ad perfeftam juflitiam & 
mifericordiam demonitrandam fuit neccfTarius . Dein- 
dc fecundum intenfioncm , & perfe£\ionem plura ope- 
raturin liominibus meritum , & fatisfadio Chrilti , 
quam peccatum Ada;, ut per fc notum cri; tbtundum 
cxtcnfioncm vcro , & miiltitudinem plura peccata per 
Chriitum remittuntur, quam cx Adamo contrahan- 
tur : quo ad pcrfonas vero , pluribus communicatur 
pcccatumAdx, quani gratiaChririi , iHudenim com- 
municatur pcr modum naturcK in ipfa naturali gener 
ratione , hxc vcro rcquirit cxccllcntiorem modum re- 
gcucrationisfpiritu.ilis, quxdifficiliorclf . Altior vc- 
rohujusrci ratioclt, quia Dcus ita voluit permittere 
ad o!te;:.Gonem juititia; kix , & majorcm Cnx gratia: 
commcndationem , quxeo magis sUimaridebct, quo 
paucioribuscommunicatur. Addietiampotcfi, inre- 
bus per le primo intcndi perfectioncm intcnfivam , 
multitudinem vc.^o eifc quafi acci Jentariam . 

Sed adhuc potclt inftai-caliquis ; nam,Iicet ad oficn- 
dcndam hominum fragilitatem & tommcndandam gra- 
tise iublimitatem , nccciiitatcm fcu indigcntiam ejus 
ex parte hominum , & donationcm niere gratuitam cx 
parte Dci , convcniens fuerit permittere , ut merita 
Chriui in paucioribus hominib.is habeant confumma- 
tum ctfetlum , quamfitrcproborum numcrus : aliun- 
de vero ad fufficientiam & confummationem redcm- 
ptioaisChrifti maxime videtur oponuilfe, ut vel plu- 
res, vcl faltem tot homincs pcrChrilti meritum effi- 
caciter rediniantur & ialventur, quot in ftatu inno- 
centia; lalvarcntur , fi ille perduraret: alias non tan- 
tumcommodi attuliffct nobis Chrilli redemptio, fal- 
tem inmultitudine falvandorum, quanturndamni at- 
tulit peccatum Ad.c. Ncque in hocgencrebeneficii ve- 
rumeffet iliudPauii : Ui>i abut^davit dcHflumy fuper- 
ahundavit ^■/■atfa . Nec denique hominum ruinx 
omnino effent perChrifti redcmptioncm impleta: . Ncc 
fatisfaciet, qui fic dicat, quod licct numcrus falvan- 
dorum imminutus f.ierit pcr pcccatum , tamcn hoc 
damnumcompenfatur intenflonc gratix, &exccllen- 
tia fanditatis, qux majoris momenti elt, quam cxtenfio 
ieumultitudo, ut pauio anteadiximus . Hoc (inquam) 
nonfausfacit, tum quiagratis alTcritur, pcrvcnireho- 
mmcs adcxcellentiorcm gradum fanflitatisin hoc fia- 
tu naturs laplse , quam in itatu innocentice pcrvenirent, 
loquendo de fubltantiali fanctitate, quo; inintenfione 
grati^&charitatis confiftit. Maximc , fiverumclt , 
quod articulo& uifputatione fcquentibus oltendemus , 
in eottiam itatu gratiam fuilfe hominibus dandam cx 
mtiitisChrifti . ImoD.Tliom.i.p.q.^j.art.^.expreflc 
dici t , fi cfficacia mcriti attcndatur cx quanti tatc gratiae 
&txablolutaquan(itateopcrum , iicellicaciora tutura 

fuiefl" 



Quo fetiftf 
dici polLt 
Clirifti 
meMtuiT» 

inliiiiiuiB* 



duliiti tin 
circi cfli- 
eaciam 
inmtorfi 
Chrifti . , 



An toi 

hominr j 
per Chri- 
ftum fal» 
v.ntBr f 
quot in 

noceniit 
falvi fic- 
reni . 



Dispur. IV. 

•fuilTe opcra hotninisad mcritum in ftatu innoccntii- , 
quiatunccopiofiorfuifTetgratia; &homomajoris eflct 
virtutis, & majora opera fecifTet . Tumetiamquia ; 
, ^ «fto id eflfet verum , taraen etiam bonum multitudinis 
magni momenti eflet, & interdum prasferendum pri- 
vatiscoramodis: ergo, quidquidfitdeexceflliininten- 
fione, velinaliiscommodis, etiamilludbonum mul- 
titudinis debuit per Chrifti redemptionem efficaciter 
pcrfici , & totum illud damnum cfficaciter reparari . 
Propterhanc difficultatem n«garipoteft, quodob- 
t. Opinio jeftio ut certum affiimit , nimirum plures homincs fal- 
plurei*"* vandos fuiflein ftatu innocentiae , quam nunc falven- 
nuD« fil. tur; quodaliquiinipfamet utriufque ftatus conditione 
• ita fundare lludent , ut exifiiment majorem occafionem 
ruinx & perditionis habituros fuifle homines in ftatu 
innocentis , quam in natura lapfa ] ideoque multo 
pluresineo iUtufuifledamnandos, quam falvandos ; 
hujufmodi autcm occafionem futuram fuifle dicunt , 
appetitum fuperbi? , cujus veluti nutrimentum d\ pro- 
pria excellentia , & dignitas , ac cajterorum bonorum 
abundantia . Hujus autem occafionis ruinaj non leve 
, indicium fumitur ex lapfu primorum parentum , qui in 
"eoftatu, & pcrfeftione confiituti , facillima tentatio- 
ne per fuperbiam ceciderunt . Accedit etiam , qupd dx- 
monmajoriinvidiaexagitatus, videns homincs in fe- 
-Jiciflimo illo ftatu perfcverante? , vehementius illos 
ad peccanduminducerct , 
j Sed hsc fententia in primis rcpugnat D. Thomse 

«arlirl"*- (qucminhoccactcriTheoIogi fequuntur) incitatoloco 
dent opi- i.part.ubiait,copiofioremgratiamfuturamfui(fctunc 
inhominibusi &vaIdenotandaeftratio,quamfubdit, 
dicens : Nullo obflacHlo in naturA humana invento\ & cx 
eodem fundamento fubinfert ftatim futurosfuifle tunc 
homines majoris virtutis , & majora opera fafturos : 
ejufdemautemrationiseft, ftudiofius operari , & pec- 
,'catafrequcntius vitare : ergo exvi conditionis utriuf- 
que fiatus facilius vitarenthomines peccata, fimpli- 
citerloquendo, in ftatu innocentiae , quam in natura 
lapfa: &confequenter facilius , ac proinde pluresfal- 
varentur, quantum eftex conditione ftatus. Unde in 
folut.ad ^.fubditibidem D.Thom./«/jof f/? ciifferemia^ 
quiainprimo Jiatu nihil erat interius imfellens ad ma- 
lum , ficut modo efl . {Jnde magis tunc peterat homo re- 
fiflere tentationi jine gratia , quam modo . Et loquitur 
de tcntatione fuperbisc , ut aperte conftat ex argumen- 
to, &ex principiofolutionis: ergofentitfacilius fuifle 
homini in eoftatu non cadere etiam perfuperbiam , 
quam fit mo4o . Prafterea difta fententia leviflimis uti- 
tur conjec^uris : & in primis omnes eodem modo appli- 
cari pofllint ad negotium angelorum , & in eo aperte de- 
ficereinvenientur: fi enim naturas & gratia: cxcellen- 
tiam, &aIiorum bonorum abundantiam fpectemus , 
fnulto majora fuerunt ha-c omnia in angelis , quam fuif- 
fentinhominibus inftatuinnocentix, utperfenotum 
cft : fuit ergo in angelis major fuperbiaj occafio , quam 
fuiflet in hominibus in ftatu innocentia; ^ & tamen mul- 
to plures angeli in innocentia perftiterunt , quam per 
fuperbiam cecidcrint : ergo idem credendum potius eft 
futurumfuifleinhominibus inftatuinnocentise. Nunc 
autem multo pauciores funt , qui falvantur , quam qui 
damnantur ; ergo . Item, ex angelis cecidit primus 
omnium, ut eft probabilior fententia , & nihilomi- 
nus nullum inde fumitur indicium , quod ex carteris in- 
ferioribus pluresceciderint, quamfuerintftabilos ; er- 
go nec ex cafu primorum hominum poteft fumi fuffi- 
ciens argumetum ad reiiquos . Solum ergo concludi po- 
teft , idem potuifle accidere casteris hominibus, quod 
primis parentibus evenit , non tamen quod ita futurum 
fuiflet: ficutetiamcontingerc potuiflet, utomnespo- 
fteri , nuUo dempto , per fuperbiam caderent , non 
tameneft vcrifimile, itafuturum fuifle ; ergofimili- 
tcr, licetfitpoffibile, non tamen eft admodum credi- 
bileid fuifleeventurum inmajorihominum multitudi- 
ne, quia verifimilius eft, naturam integram in pau- 
' cioribus defefturam . Unde etiam hacc conjedura po- 

teft in contrarium retorquen ; nam quia primi parentes 
peccaverunt, & juftitiam pro omnibus perdiderunt , 
jdeo plures funt, qui illos imitantur ; ergo, fi e con- 
trarioillitentationem fuperbiae viciflent, & innocen- 
tiam ac integritatem pro omnibusfervaflbnt, plures 
Suarcx. Tom. XVI. 



Sectio IV. 



49 



yctiarti eos in confervanda innoccntia & prxfertim in 
fuperanda fuperbia , imitati fuiffent. 

Accedit, quod occafio fuperbia: non cflet tanta in po<" ■/ 
fteris, quanta fuit in parentibus, vel quia no rcciperenta, 
principio tam excellentia dona , ficut primi homines ac- 
ceperunt, vel quianon eflenttamfingularcs in eo feli- 
ciftatu, qui oranibus eflet communis i velcerte, quia 
exempio & inftruclioaeparentum juvari pofl"ent ad fi- 
milera tentationem fuperandam . Atquc hinc etiam 
magis apparct prioris rationis inefficacia , tum quia iHa 
occafio fuperbis re vera non fuiflet tant^ , quanta fingi- 
gitur; tua^etiara, quiaex tota illa bonorum affluentia 
Hullus inordinatus raotus fuperbiae ab intrinfeco -oriri 
poteratin.co ftatu, inquoomniaordinatiffimaerant , 
fed folum per cxtrinfecam fuggeftionera , vel volunta- 
riamobje£\iapprehenfionem,ac reprsfcntationcra, po- 
terat acciderc hujufmodi lapfus:cxquo modicacerte fu- 
perbiendi occafio refultare poterat . Undi fit,multo ma- 
jorera efll; occafionera peccaridi in natura lapfa , quam 
inintegrafuiiret,nonfolumquoadccetera peccata,quod 
certi^imum eft , fed etiam quoad peccatum fuperbix ; 
quia , licct in eo ftatu potiretui- homo pluribus Dei do- 
nis , tamen etiam haberetmajus lumen , adcognofcen- 
dum illa cffe a Dco , & in Deum eflc referenda , & nul- 
lum haberet intrinfecum inordlnatum appetitumma- 
jora obtinendi : nunc autem & illa perfeda luce non ita 
fruimur,& illum inordinatum affeft um vehementer pi- 
timur : propter quod omnes Theologi generatim de 
omnibus peccatisdoccnt, per peccatumoriginalecon- 
traxifle hominem facilitatem pcceandi, ob ignorantiana 
mentis , malitiam voluntatis , & infirraitatefn appeti- 
tus, ut videre licet in D.Thom. i .2.q.8 5 .art.5 . 

Tandem, ultima congruentiade impugnationeds- 
monis inrtatur etiam in di£lo exemplo Angelorum:nara 
ctiam fupremusangclus pcccans, aliis,quantum potuit, 
ut fe imitarentur perfucifit , & nihilominus pauciorcs 
eumfequutifunt. Deindefalfumeft, quod afllimitur: 
nam in eo cafu folum poflct daemon tentare pcr extrin- 
fecam fuggeftionem : nunc autcm etiam ufitur noftris 
inordinatisaffeftibus, eosexcitando &mQv,-§ndQad nos 
tentandum . Ac denique crcdibile eft , in utroq.ue ftatu 
dsmoneraprofuamalitia& invidia tentaturumhomi- 
nes , quantum poteft, quantumque a Deo permittitur . 
Igitur, fi ex fola conditionc utriufque ftatus judicium fe- 
rendura cft ^jvel pctius concipienda fufpicio , credibilius 
eft , in ftatu innocentise multo plures homines fuifle fal- 
vandos , quam damnandos , quamvis in natura lapfa et- 
iam per Chriftum redempta contrarium eveniat . 

Hoc autem non obftante , pofTct aliquis alia ratione 
fuftinere, abfoluteloquendo plureshorainesfalvariper Aliut di- 
Chriftumredemptorem in ftatunaturx lapfa?, ^^uam. iii ««"«lirao- 
itatu innocentiaj , quia crcdi poteft , numerum omnium * 
hominum, qui in hocftatuex Adamo generantur, ut 
comprehendit reprobos & prxdeftinatos, majorcm cfle, 
quam in ftatuinnocentise futurus eflbt; atque ita ficri 
facilc poteft , ut quamvis in ftatu innocentiac plures 
homines forent falvandi , quam damnandi, & e con- 
verfo in natura lapfa plures damnandi , quam falvandi; 
nihilominus abfolutc comparando plures fint falvandi 
inhocftatu, quaminillofuturi eflent. Sicutinange- 
lis pauciores fuerunt reprobi , quam prxdeftinati : in ho- 
minibus vero e contrario plures funt reprobi , quara 
prxdcftinati , &nihilominus abfolute comparandofor- 
taffe majoreftnumerusreproborum angclorum, quam 
hominum , fi numcrus angelorum omnium multum 
excedit omniura hominum multitudinem. iRatio au- 
tem, vel conjedura , ob quara credi poteft , nuraerum 
hominum futurumfuifle minoreminftatu innocentiz, ' 
ciXc potcll , vel quia homines tunc breviori tempore 
viverent in ftatu vix , led paulo poft ufum rationis & 
pcrfeverantiam in bono tranferrentur ad patriam , ad 
modum angelorum , vcl quia propter perfeftionem il- 
lius ftatus non ita infifterent filiorum procreationi , fcd 
unovelaliogenito contenti ctTent . Vel certequia nu- 
merus prsedeftinatorum brcviori temporc confumma- 
retur, quia perpauci eflent mali , & ita etiam genera- 
tionum fucceffiones breviori tempore durarent . Sed 
hxcomnia incerta funt, &quamvisprobabiIiterdican- 
tur, negarifacilepoffimt. 

Quocirc», fj folum cx conditionc ftatus, vcl aliis njfoi»,; 

D infe- 



inferioribus rat ionibus h^ec res confiderctur , nrhihui ca, 
quodfirmum fit & conltansa . rmari pof& ccnfeo. Si 
jramen ad divinam pnsdeftinationem recurramus;pro- 
-babilecenfeonon plures fuiflfe falvandos in unoihta , 
-quam in alio . Opinor enim ( ut inferius attjngam" ) 
-eleaionem feu dile^ionem efficacem hominum ial- 
vandorum faaam efTe ante prxvifum Ads peccatum , & 
independenterabillo, quantumadinfalhbilcm conle- 
cutionemilhusfinis. Quoddupliciter intelligi poteif; 
uno modo tantum formaliter, quodnmiirum decrcvit 
Deustantam hominum muUitudinem ad gloriam per- 
ducere , quamvis fmgula individua non elegerit , ufque 
ad prsvifionemoriginalis peecati. Secundo modo in- 
telligi poteft etiam materialitcr , fcilicet , quia hos 
hominesin individuodefignatos, & intanta.multitu- 
dine dilexit Deus, ut cum Chrifio regnarenr , ctiam 
ante prjevifumoriginale peccatum : & uterquc modus 
•adrem pra^fentem fufficit : pollerior tamen omni cx 
.partemagisfatisfacit, quiaitafit, ut iidem, quiabl- 
■quepeccato Adxefficaciterfalvandi. eflfent,. efficacitcr 
etiam fuerint per Chriftum redempti. Imo hinc ratio 
feddipoteft, ob quam Chriftus non obtulit efficaciter 
federnptionem fuam pro pluribus , quia , fcilicet , non 
pluresfuerantaDeockai. Et hic pofterior.modusdi- 
cendi& explicandidivinam pra:deftinatorum oletlio- 
nem, iionfolumpropterdifficultatem pr.^fentem, led 
perfefe, piopteralias rationes mihi magis probatur , 
magifque confentanea perfeaioni divini- providen- 
-tix videtur , quae atti!7git afine ufque adfinemfornter, 
■ ^ diffonit omnia fuaviter , & ita incipiens in inten- 
■fione a confummata gloria pra^deftinatorum , ad eam 
confequendam ordinayit alia media, etiam iplam per- 

^ miffionem originalis peccati . Ex quo confequenter di- 

cendum eft , ex vi iliius decreti eofdem homines dle 
.falvandos, etiamfi Adam non peccaflfet , peraliam.c- 
dia, qus tunc Dcus ordinaffct. Neque enim deeflct 

r illiVia ac modus cfficiendi , ut omnes illi homines 

pridileainaturalifergenerarentur, etiamfipeccatum 
non intcrveniflTet , 

Tandcm, ficni placuerit, pra;di£1tam qusEftionera 

Aiia ref- inccrtam evitare , dicerc etiam poteft ad difficult-arcm 

ponfio ad propefitam , nihil referre ad perfoStam Chrifti redem- 
Dtionem , quod plures vel pauciores homines in uno 

neBi. ftatu, quamin aho faiventur, quia ficut Japlusprimo 
fuit in tota natura , ita fatisfaftio Ghrifti per fc primo 
pro toto gcncre humano oblata eft ; & ad hoc fuit fuffi- 
eientiffimA, & quantnm eft ex ie, efficax ad omnes . 
Qiiodverononortinibus,' fed paucicribus applicetur , 
'hon pcndetprimario ex fuffi£ientia& infinitate illius, 
■ fedex profundo myfterio divina; proedeftinationis , de 
quo latiusin propriamateriadiflerendum eft. 

■ rS'jE"K&- V. 

Utrum in Chrlfli fatisfaEiione vvra, & propria 
. ■ jufiitia intercejftrit .. 

DUplex dubitandi ratio, & utraquc fane gravis & 
difficilisoccuirit inquceftionepropofita. Prioreft, 
cu'.°'s'"'x quoniamvera, &propria juftitia inter perfon.asdiitin- 
dopiici aasclTedebet, nam jullitia virtus eft, qux effentiali- 
V'P'."i tcr alterumrcfpicit , utcum Ariftotele ^.Ethic.cap.i. 

csferi doccnt : led hoc non poteft convenirc proprie in 
fatisfac^ioncm Chrilti . Primo , quia Chriilus per fe 
primo fafisfccit Deo pro hominibus, ipfe autcm non 
eftalteraDeo, cum Deusipiefit ; ergoejus fatisfatlio 
non fuit ad altcrum : nam illa vox , ad alterum, di- 
ftinftionem fuppofitorum indicat , ut fcntit D. Thom. 
z.z.q.^y^art.z.Secunilo, quia, fifatisfadioChriltiad 
tftcvnumPatrtmcomparetur , licct pcrlonalitcrabillo 
di rinfua'tur,inordincfanlen ad propriamjulliiiam illa 
diftin^i-) non fufficif, quiaintcrrihum &patrem non 
intcrccdit propria juftitia , feftc Ariftot.i.Ethic.cajx6. 
■quial liuscilaHquidparris , &quafi parscjus, utdocct 
"D.TI-om.a.i.q.'^B.'artic.4. Tcrtio, quiaChriftusnon 
•fimplicirer in quantum Deus , (cd in quantum homo 
■fatisfccii V af vcro In quanfum homoeft creatura , & 
'fcrvusDd, ac dcniquequidquidelt, Dcieft; fcdinter 
fcrvam , & dominuni , hac rarionc non inferccdit pro- 
%<.tW\i& piaiuftitia, teftfcAriftotcleluprai crgo. 



AnTic. n. 

' Pofteriorratio duibitandi eft , quia fatisfaftiaChrifH, 
nec ut ab ipfo procedcbat , & offcrebatur pafri , crat Sccundir , 
aftusvers, & propriae juftitice : necutabipfo Dco ,<!it 
^tcrno Patre acccptabafur; ergo lauilo modo . E^ipli'- 
coj &probopr!mampartem.anfecedcntis: quiaChri- 
rtus non f enebatur ex juftitia mori pro hpminibus , a^rt: 
fatisfacereproillis; poferat quidemteneri exobcdici>- 
tiia , vel cx charitate,. fi prxccptun^IIi impofitumeft , 
quodmodonondifpufo, tamenex jiSlitianoncft, uri- 
de potuerit obligari-; ergo illa fatisfaftio , ut ab illo 
procedebat, nonerataftusjuftifia; , rcpugnatenimef-- ' ''^. 
-fe:a£lumjuflitisfinejuftitia;obligatione. Dicetur for- ■ 
-tafTe, expacloaliquo, utfidejuflforemhominum, po- 
tuiffc tcnen ex juftitia . Sed contra, quia ipfimet ho- ' "** 
minesnon tenentur ex propria juftitia fatisfacere Dco 
propeccafis, fed ex pocnifentia, vcl religione; ergo 
quamvis demus , Chriftum in fe fufcepilfe dcbitum , 
& obligationcm hominuni , non potcft illud ad juft-i- 
tiam pcrtinerc , quia non potcft cflc major obligatio fl- 
dejuflToris , quam principalis dcbitoris .. Ef confirma- 
--tur, quiainChriftohomine nonfuit alia propria jufli- 
tia.,. velalferiusrafionis, quam fitinaliis hominibu?; 
fed nulla propria juifitia huraana habef aflum cirea 
Deum, utconftatex materia dcReligione, &dePGe- 
nitentia, & patef brcviter : quiafi aliqua verfaretur , 
maxime juflitia commutativa ; fcd hxc non , quia pro- 
pric vcrfatur in commutationibus dati , .ac accepti , Ut 
conftatcx ^.Efhicor.cap.z.&^.undeproprieconftituit, , , j 
aequalitatcminhisrebus, quKfuntunius, &n0n alte- j;-?-.. wj 
rius, & inter eos, qui habent jura , & dominia condi vifa,-''';" 
quiquc invieerautilitatem, veldamnum recipcre pof- ' ' 
funt : quKomnia nonhabentlocumin ordine adDeum. 

Probatur jamalteraparsantecedentis, fcilicer, nec 
in Dco ipfofuifle aftum juftitice ,i"atisf?.£liancm Chrifti 
fufcipere, vel acceptarej primo, quia nulla. perfoim 
ofTcnfatcneturaccepfarc fatisiaftionem abalio, quam 
abipfooffi:ndenfe , ut patetexcommunifenfuomnium 
hominum, qui prudenfcr, & fecundummoralem ^fti- 
mationcm de latisfa6^ione judicant: & ratio fumi po- 
teft exdifferentia inter fatisfaflionem , & reftitufio- 
ncm, rcftitutioenim refpicit resipfas, unde fi redda-- 
tJirresxqualis, nihilrefert, quodabuno, velabalte- 
ro rcddatur: at vero offenfa , &fimiliter fatisfactio , 
refpicif a£\iones , & perfonas,- & ideo nullus tenetur 
ad acceptandam fatisfaftionem , nifi ab eadem perfona^ 
quxillum offendit, quia alias non videtur propriere.- 
iarciri irnproportio illa •, vel insquaiifas , qu2 inrer 
perfonam offendentem , & offenfam intercefrLt .^ecurr'- 
do&maxiiTiE, quiaobligatio , vel dcbitum juftitix 
non habct locum in Deo, videturenim quandam inT' 
perfeclionemprcE feferre: undc Anfelm.in Profologib 
cap. IO.& I i.J«y?a/<f/ , inquitadDeum, nonquiaredr 
disdebitum, fedquiafacis,quoddecet. 

Proptcr hcEC dici poifc videtur, juftitiam hanc, qux Primm 
fatisfacf ioniChriftitribuitur, non appellari luftitiam. 
quia propriam, cc vcrain ratiouem rormalem juftitis 
habeat , fed pFoptcr quandam analogiam , leu fimili- 
fudinem, quamhabetcum propria juftitia, vei com- 
mutativa , quatenusincompenfandaoffenfadivinafei;- 
vavita:qualitatcmrciadrem, vel vindicativa, quate- 
nus peccata hominum in feipfo condigne vindicavit •. 
Cuidicendi modo favent Thcologi , qui communiter 
negant, cffein Deo propriam juftifiam ad alios , afque 
adeoetiaraadChriitum, generaliter enim loquunfur, 
undc ctiam fit , nec Chrilti ad Deum poffc eflc verarn 
juftitiam, hxc enim correlativa eifc videntur : illaim 
vcro fentcntiam docent in 4.d.4d.Scot.Duran. & Palud. 
q.i. tundari in hoc, quod infer Dcum , &creaturam 
• non potclt ffqualitas conftitui ; Bona v.autem ibi art.2. 
q. I .ad I .lccutusAlenf i .p.q.^p.memb. i .in eo fundafur, 
quod in Deum non caditdebitum proprium , quod ts- 
mcn cft dc rat ione propria: jullitix, ut ait D.Thom.ibid. 
q. I .art. i .q. i .& i.p. q. 2 1 .art. i . Ethicor. i .Contra gent. 
cap.93.ncgat, ;ultitiamcommutativamproprieeffc in 
Deo, licct de diitributiva aliud fentiat, de qua nunc 
non vidcturreterre, quia in compenlanda injuria, de 
quamodoagimus, nondiftributiva , icdcommutafiva 
jultitiadcbuit intercedcrc: & cam icntentiamfequun- 
furoin.ncs'I'homift2:, Capreol.CajLtan. Fcrrar.citatis 
locis ; .fequitui- ctiaiiiRichard.dicUd.46.art.i..q.i., 
.i^A .i.i.^- Nilulo- 



ieeuiiJ* 
: ver» 
fententi<9 
qMod ia 

diione 
Chrifti 
fuit vcra 
jufttli*. 



Ut virtus 
«liqua 
Deo pro- 
prio tri- 
luatur , 
quil fpc- 
^anduffl 
fit. 



.i.S.efpon. 



D i S P U T. IV. 

Nihilominus fimpliciter , Ik abfolutc dicetidum vi- 
detur, in Chrifti Domini fatisfadione fervatam eflTe pro- 
priam & veramjuftitiam, tam ipfia'! ad Deum , quam 
Deiadipfum. Qax fententia ei\ magis confentanea 
D.Thom.hocloco, & aliis fuperius citatis, & omncs 
e>usdifcipulieam ample£luntur, illique plurimum fa- 
ventomnia , qux de efHcacia , & valore fatisfa£\ionis 
Chriil 1 ex Scripfura , & Patribus a me addu£la funt . Ex 
quibus ad confirmandam veritatem hanc , hac fola ra- 
tione utor; nam quse facra Scriptura, & Patres nobis 
tradunt, prsfertim cum proponunt, StdoGentmyfle- 
riaFidei, funtinproprietatc, Scveritate, acfineTne- 
taphoris intelligenda, nifi quidpiam ex hoc fequatur 
tani aperte abfurdum, ut cogat nos ad metaphoras , 
vel improprias fignificationes confugere : fed facra Scri- 
ptura nihilfrequentius tradit , quam in hominum per 
C+irifl:um redemptione fuifle jultitiam fcrvatam , & 
apertifTime demonftratan» , ut conflat ex cap. 5, ad 
Roman.Sc 5.& ex aliis multis fupra allegatis , & aliis , 
quasin feclione fequenti afferemus j ergodebet hoc in- 
telligi de vera & propria juilitia , fi abfque inconve- 
liientialiquo, vel abfurdo ficri poteil . Solumfupcreft, 
ut hoc ita fieri poffe demonrtremus , nam in reliquis ra- 
tio procedit ex certis principiis Theologicis : hoc vero 
nec brevius, nequecommodius ficri potert , quam ex- 
pediendodifficultates propofitas . 

Prius tamen,quam ad hoc accedam , notandum efi, 
ut virtus aliqua , vel a£\us ejus dicatur proprie reperiri 
inDeo, nonoportere, ut eodem modo , &cumom- 
nibus imperfeftionibus In Deofit, quoinhominibus , 
vel inter homines reperitur . Nam fi hoc efiet necefTa- 
rium, nec mifericordia proprieefTct inDeo,quia in eo 
non-efi compaiTio: nec Iiberalitas, quia non priv|tur 
eis bonis , quae aliis communicat j nec vindicatio , 
quia non fe tuetur , vel fervat incolumem alios punien- 
do: necfcientia, quia non difcurrit, neque affenfum 
conclufioniscolligltex afTenfuprincipii . Denique hoc 
generalirationecondat, quia cumhxcattributa, vir- 
tutes & perfefliones non uni voce , fed analogice dican- 
tur de Deo , & nobis , quanquam in Dco fint proprie, & 
formaliter, tamenexcellentiori modoeffc necefrc eii: : 
utcrgovirtus aliqua , quas in hominibus ell:, dicatur 
propric convenire Deo , fufficit , ut formalis ratio illius 
virtutis , formaliter , ac praprie in Deo, & in nobis repe- 
xiatur: innobis licet habcat adjunclam aliquam imper- 
feftionem , quam non habet m Deo , ut incxemplis ad- 
du£tis de fcientia, & mifericordia videre efl: : tunc enim 
talis imperfe£\io non efl de conceptu formali illius vir- 
tutis fecundum fe , fcd fcrlum illi convcnit , prout in no- 
biseft, cujus fignum cfl, quiaprscifa per intelles^um 
illa imperfectione , intelligitur manere quaedam ratio 
formalis virtutis , diftin£la iecundum rationem ab aliis 
virtutibus, vel perfe£lionibus , quce formaliter& pro- 
prie in Deum convenit , & in nobis etiam reperitur . 
Hocenimmodo, & nulloalio intelligere poftumus , 
aliquas perfecliones , velvirtutes, qusin nobisfunt , 
formaliter, &proprie inDeo reperiri, & adeumdem 
modum philofophandum eft de divina juftitia. Quo- 
modo autem id poflfit explicari, & perfuaderi , in fo- 
lutione fecundGsdifficuItatis meliusdicetur. 

Ad primam ergo difficultatem funt nonnulli , qui 
ut propriam juftitiamin Chrifli fatisfailionc tueantur, 
dicunt, illumPatri, non autem fuas divin^ perlona: 
fatisfeciflfe , quod exScriptura confirmant , quac fre- 
quenteritaloquitur, ad EphcLz.Peripfumhabemusac- 
ceffum ambo in uno fyiritu ad Patrcm \ i .Joan. 2. AAvb' 
catnm habemus apad Patrem , & Joan.i4.i 5.& iS.Szpt 
Chriftus ad Patremorat pronobis , quofuppofitofacile 
expediunt obje£\ionem , qux fiebat de juftitia inter Pa- 
trem, &filium, cumenim AriftotclesnegatinterPa- 
trem, &filiumintercedere veramjuftitiam, apertelo- 
quiturde filio, quielHub cura paterna, & non habet 
propria bona , nec cenfetur habere aliam voluntatem 
praster voluntatem patris : at vcro fi inter homines et- 
iam loquamur de filio jam emancipato , & habente 
propriabona, propriamque voluntatcm , re£1:e poteft 
intereum, & patrem vera ratio juftitiseintercedere : 
in propofito crgo quamvis Chriftus , ut Deus , & Filius 
Dei naturalis non polfit verum a£tum juftitiaj erga Pa- 
trem fuum excrcere , non quidem quia lit pars ejus , vel 
SH4rex. Tom. XVI. 



SectioV. 51 

fub cura ejus, hujufmodi enim imperfe£tiones non c»- 
duntinDeura, fedquiaelt ejufdem fubftantiar , &vo- 
luntatis cum ipfo, tamen idem Filius in aha natura 
poteft juftitiam ad Patrem fuum exercere , quia cft per- 
fonadiflin£\a, &kabetnaturam& voluntatem diftin- 
£lam , per quam potcil veros a£\ii5 juftitis perficere . 

Sedhicmodus, quatenusne£;at, Chriftum&fibi , & Re)<:''wr. 
totiTrinitati fatisfecifTc pronobis, omninomihidifpli- (jt,",');";* 
cet; potius enimdicendumeft, prirao, acperfcfatis- tnt.us 
feciifeDeo, & confequenter tribus perfonis, ut unus u^^f"'^'/ * 
Deusfunt, qunjeftapertafententiaPauliz.adCorinth. mnxrDav» 
5.dicentis . Erat Deus in Chrifto , mmdum reconci- 
Liansfihi\ ubificutDeus diciturefle in Chrilto ratione 
divinanaturx, itarationeejufdemdicitur reconciliaf- 
fe mundum fibi . Et ita intelligunt ibi gloflfa & cxpofito- 
res, & Auguft.ferm.izo.uetempore. Undeibidemdi- 
citur: Omnia ex Deo , quinosfihi reconciliavit . Si- 
cutergoomniafuntexDeo, utfic,&a tota Trinitate, 
ut eftunus Deus, ita Chriftus nos reconciliavit Deo , 
& toti Trinitati : notat vero ibi Chryfoft. homil.i i. 
ficut perquandam appronriationem dicunturinterdum 
omnia eiTe a Patre , ita ctiam nonnunquam tribui Patri, 
quodfibi reconciliet homines per Filium;& Ambrof.5. 
de Fide cap.5. Z)fK/, inquit, er-xtin ChriflommdurA 
reconciliansfihi: hoc e/l /cmpiterna divinitas . Autfi 
Pater in Vilio , ficut Fi ius in Deo Patre , & fuhllantia, 
utique , operationis unitas non negatur . Unde ad 
Ephel . 2.pauIo ante verba , qux fupra citata fcntentia af- 
fercbat, aitPaulus. /i>feenirKe/}pax nofira, quifecit 
uiraque unnm; &infra : ut duoscondafin feipfo m unirrn 
novumhominemfacienspacem, & reconcilitt amhos , 
inunocorpore , Deo. Sic ctiam i. adTimoth. z^vocat 
mediatoremDei , &hominum; Dei, icilicet, qua- 
tenus Deus eft, utlate traitatCyrill. Iib.12. Thefaur. 
cap.io.& attigit Auguftin.^.de Civitat. cap.i ^.ciariios 
vero illa vcrba tra£lans Auguft. Eiiarrat.z. in Pfalra. 29. 
interrogat : ^jtid ejl mediatorem efje} inie>- Paircm^ 
&homlnes} non .^fedinier Deum tjr homiKcs: quidrfi 
Deus } Pater, & Fiiius,&Spiritus Ja-tilus : i'iterillara 
Triiiitate'n.i'i!' h rnin'ir/1 innrmuatcmmedliitor faFlus 
e/l ho:<no : quse verba tranlcripfit Bcda i ..id Tiinoth.2. & 
Anfelm.ibid.undeidem Auguft.lib. 10.deCivit.cap.20. 
Cumin /brjw^jjinquit, Dei / ac^ificiummi^isvalnit effcy 
qu tm umere. Et adeumdemmodumCyril.Alexan. in 
defeni. 10. anathemat. ad Evoptium ; JVm ut majori , 
inquit, ojferat ficrifi.cium fedfihiipfiij^P-ttri. 

Rationedenique hoc iufficienter convincitur, quia 
fatisfa£\ioiIIio.Tertur, cuioffenfiofa£\aeft; fedofFen- 
fa primario fit Deo, ut fic,&tribus perfonisconfequen- 
ter, ut funt unus Dcus ; quia ratione unius iuprcms 
natur^ , ac voluntatis omncs tres perfonx funt unus 
Legislator, cujus prxceptum peccator tranfgreditur ; 
unus finis ultimus , aquo avcrtitur: unus Dominus , 
quem ofFendit : unusdeniquc Deus , qui fatisfaiHonem 
fufcipit, & pcccataremittit. Confirmatur: quiacer- 
tum eft , perlonam Filii fuiflc oifenfam per peccatum 
Adx; ergo, fi illi fa£tum fatisnoneft, nonfuitChri- 
fti lufficicns fatisfa£tio, fed oportuiflTet Spiritum fan- 
£\um incarnari , ut Filio fatisfaceret . Tandcm non 
potelJ peccatumremitti , nifi a Deo condonetur: non 
poteft autem peccatum a Deo condonan , quin sque ab 
omnibus tribus perlonis condonetur , quia opera Tri- 
nitatis ad extra funt indivifa : ergo non poteft fatisfieri 
Deo pro peccato , quin arque omnibus tribus Perfonis 
fatisfiat. Ncgabit iortaflfe aliquis ilIationem,quiaIicet 
rcmifrio non pofTitcfte, nifi ab omnibus Perlbnis, ta- 
men abuna, cui fatisfa£tum eflet , pofleteflrc exjullitia;, 
abalia verogratis, cui fatisfa£tum non eflfet . Sed hoc 
apertam involvit repugnantiam ; tum quia tam opus 
juftitia?, quam milericordixeft nccefrarioindiviium& 
commune omnibus pcrfonis , quia per fc primo ab illis, 
utfunt unus Deus , &una voluntate operantur; tum 
etiam, quianonpoteiluni perlbnarcffelatista£bjm, fi 
non fit omnibus ; non enim poteif uni perion^ tflfe fatis- 
fa£\um , nifi fit fatisfa£tum Deo , ut Deus eft ; fi autem 
fatisfa£\um eft Deo, ut Deus eft,etiam Pcrfonis omnibus 
fatisfa£lum clfe neceffe eft . Dices : aliqua offenla poteft 
dire£fecflb contra unam perfonam &noncontra aliam, 
ut blalphcmia vcl hsrefis contraSpiritum fan£\um, vel 
contra Fiiium;ergo & fatisfa£lio . Refpondetur,opus,per 

D 2 quod 



52 . Q_U JE S T. I. 

■ quod fit offeRfa , proprius & immediatius verfari circa 
unamPerfonamex intentioneoperantis, velquatenus 
jlRio vel converfio ejus illam refpicit, ut proximum 
objedum , tamen ratio ofFenfae & averfionis primario 
eft refpeau Dei ultirai finis , & confequenter ac xque 
refpeftu omnium Perfonarum . Similiter ergo id , per 
quodfit fatisfa<aio, poteft circa unam perfonam, ut 
proximum objeftum verfari , ut eft ratio ad Patrem , 
V. g. tamen ratio fatisfaflionis neceffario ert: communis 
omnibus perfonis, quasrefpicit , ut funtunus Deus . 
j.Refpon- Alius modus refpondendi eft , non folum Verbum, 
fed humanitatem etiam i pfam fatisfecilfe , qux cum di- 
ftinfta fitaperfonaVerbi, re6le potuit inter ipfam & 
Verbum propria juftitia intercedere . Hoc autem ita 
probatur , quia Chrillus ut homo fatisfecit; ergo& 
humanitas . Secundo , quia humanitas efl grata Deo , 
& totum principjum fuarum aftiorjum , & paffionum. 
Tertio , aftiones funt fingularium i . Metaphy . cap. i . 
fed humanitas efl fingularis res ; ergo illa eil , qua; ope- 
. ratur, & fatisfacit; ficenim AuguiHn. prsfatione ad 
. enarrat.2.inPfal.29.qucmimitaturBeda i.adTimot.2. 
Habes^ inquit, majej^atem^ adquamores ^ babes hu- 
m^nitatem^ qu/tprote oret . 
Ppjicitur. 1^''"^" refponfio & difficultatem nonevacuat, 

& alienaeft a modo loquendl ,&fentiendiomniumPa- 
trum . Primum conilat, quoniam vcl humanitas per 
fe non fufficiebat ad talem fatisfaftionem ; vel certe fi 
adhancaliquomododicaturpotens, idhaberedcbuit a 
fuppofito, cuiunitaell, juxtaea, qua; in prsecedenti 
dubio dida funt, & quje inferius de fatisfa£lione puri 
hominisdicentur; femperergo fuperefleademdifficul- 
tas , quomodo idem fuppofitum fuerit ratio fatisfacien- 
di fibi ipfi . Securidum cx didis etiam patere poteff j 
omnes enim Patres in hoc maxime ponunt efficaciam 
fatisfaflionis Chrifti , quod ipfa perfona divina efl: , 
quajfatisfacit, ipfaefthoilia, &facrificium, & infi- 
nifum pretium, utfupra fspius citatumell , & Paulus 
ipfifilio tnbuit, quqd fuerit fummus Pontifex , & di- 
gnum facrificiun^obtulerit, &ideocaufa falutis fuerit 
pmnibus obteti^perantibus fibi : ad Hebr. 5. ubi exau4i- 
tus etiair. dicitur pro fua reverentia . 

Neque fccundum veram Philofophiam ille modus 
glition?. loquendiprobatur; namlicct verumfit, totam ratio- 
nem patiendi , vel operandi effe humanitatern , tamen 
quod operatur , non dicitur proprie ipfa humanitas , 
fed homo, vcl pcrfona, & fuppofitum , quiaillitribui- 
turoperari, cui perfe£1:e & fimpliciter tribuitur effe , 
fedid, quodefifmiplicifer, tanquam perfe£1:a&abfo- 
luta fubitantia efi fuppofitum . Et rafiq huji^s propria 
cft , quia cum operari fcquatur effe , non intelligitur 
res completa ad operandum , donec intelligaturcom- 
pletaadexifiendum: & ideooperatio non proprie tri- 
buiturrei, proutincompletaeliinexiftgntiafua , quo- 
modo fignificatur nomine humanitatis, fed prout ab- 
folutcexifiit, acperfe, quomodo fignificaturnomine 
perfon3e,utdocuit optime Damafc.lib.^.cap.i j.Ethoc 
ipfum voluitdocere ArifioteIes,cumdixit adiones effe 
fingulatim , vel enim in fubfiantiis ipfe non diitinguit 
fingularem naturam afuppofito ,utvidereefi inprxdi- 
camentis cap.de fubllantia , & in y.Metaph. ubi hoc la- 
tiusdifputaturi vel cerfe perrem fingularem intelligit 
rem , prout a partc rei exiiHt cum omnibus conditioni- 
busexiilentise, quarum unacit ,ut vel fubfidat, vel ali- 
quomodoin alio infit. Etquidemfi a£\io fitare fingu- 
lari fubfiilenti , hoc efi eifc a fuppofito : fi ab adiacente, 
vel quafi inhaerente alteri , tunc ficuf res illa non efi fim- 
pliciterfua, fedaltcrius, ita non cenfefuroperari , ut 
fua , fcd uf altcrius, & idcoad hoc fignificandurn non 
propriedicituripfa , fcdalterumpcr iplamoperari: & 
ad hunc (cnfum cil explicanda illa locutio AuguiHn.non 
cnim proprie humanif as orat , icd cll , qua Vcrbum orar, 
ita cnim loquitur icriptura. Quocirca licct Chrifius 
ut homo fatisfaciat , non indc fit humanitatem fatisfa- 
ccre , non cnim quidquid dicitur dc Chriito , ut homine, 
dicituretiamde humanifatc , ut pcr le pafef . 
S»V«fii 1. Diccndum crgo cil , licet Ariltotclcs noncognovc- 
tchr ft'» C)'i'dcm pcrlona; ad fciplam , iccundum divcrlas 
m ^u)| (u ipatura', polfc vcram , ac propriam jufiitiam intcrvcni- 
^ '• ' -rcy quia nonintcllexitduasnaturas, habentcs volun- 
liVuiVco. t^t^slibcras, &propriadominialuorumartuum, poi- 



A R T I C. II. 

fe in eodem fuppofifo convenire : tamen fupppfito hoc 
myllcrip, hancdiftinftioncmfufficcre, ut idern Chvi- 
ftus in quantum horao fibi ut Deo ex propria juftitia 
fatisfaciat , & ibi intervenire fufficientem rationem ad 
alterum, quia per diverfas voluntates liberas fatisfa- 
aiooffertur, &acccpfatur: quod ita vcrumeffe variis 
modis explicatur. Primo, quia non minus obedien- 
tia, &reIigioefl:adaIterum, quam jultitia ; .'edChri- 
flus ut homo veram & propriam obedienriam , & ora- 
tionis, ac rcligionis cultum prxflabat fibi ipfi ut Dcg; 
ergo fimili modo offerre poterat fatisfa£lionem . Secun- 
do Chriflus, ut Deus, efl ultimus finis, & ut homo 
efl mcdiator infer Deum & hominem ; fed non vide- 
tureffe mij?us neceffaria diitin£lio infer mediatorem , 
&eum, apudquem infercedif , quam in aftujufliiix 
fitneceffaria; crgo. Tertio , hic homo Chriilus ba- 
bet proprium dominium per voluntatem humanamep- 
ruma£tuum, quos Jibere per talem voluntatcni o;)era- 
tur, quod diflinaum eft a dominioproprio voluntatis 
divinEe, nam hoc efl altius , &commune tribaspcrfo- 
nis , illud vero efl: inferioris rationis , & propriujn 
Chrifti hominis: fed ubi iunt diftiniSa dominia &jm^ 
ra, fufficit, ut poffit intercedere juftitia : ergo . 

Quarto, fi Chriftus per affumptam naturam pccca- 
re poteft , veram injuriam faceret Deo , & totiTrini- 
tati, velfi Angelus humanitafem affumeret ( five id 
ficri poffit , five non ) inferhumanam, &AngeIicam 
voluntatern hujus perfona' , poffet effe difcordia , & 
hic Angelus poffet huic homini injuriara intcrre : ffd 
ubi eit fufficiens diftinftio , ut poffit infercedcrc vcra 
injuria , eft etiam, uf poffit infercedeie vcra jultitia; 
ergo . Tandeni, quamvis fuppofitun) fit, quod ope- 
rafur, tamen ratio & principium operandi elt natura: 
fubfiitentia enim folum eft, quafi complementum ad 
operandum requifitum ; ergo ubi eft diitinflio natura- 
rum, cumfif diflinftio principiorum, qusperfe cop- 
currunf ad aflionem , licet fubfiflentia fit eadem , fuf- 
ficit , uf intervenire poffit vera ac propria juiiitia , 
Ncc contra hoc aliquid objicitur in prima ratione du- 
bitandi lupra pofita , quod difficultatem ingerat : 
quia licetChriiius fimpliciter non fit alter aDeo, qua- 
tenus his vocibus fignificatur , ipium non effe Deum , 
famen habetnaturam alterama natura divina: & hoc 
fatis efl ad rationem juititix , ut oilenlum eit . 

Dices : ^ftioncs lunt luppofiforum , & non natu- 
rarum : ergo non fatis efl naturarum divifio , nifi et- 
iamfit fuppofitorum : alias cum fuppofitum fit , quod 
fatisfacit, & cui fit fatisfaaio, idem fatisfaceret fibi 
ipfi , quod videfur rcpugnans . Reipondent aliqui , 
effe idem fuppofifum iecundum rcm , ratione tamendi- 
vcrfum , ut divinum & humaRum , & hoc fatis effe 
cumnafuraruradiflindionc . Sed haec diitinitio rafio- 
nis, fia£tualis&propriaintelIigitur, elt impertinens, 
cum fit valde extrinleca ; fi aufem fundamentalis & 
virtualis, nihil eitaliud , quarn quodeadem iubfiiten- 
tia ferminef duas naturas, & perunara fatisfaciat fibi , 
ut fubfiflenti in altera . Et harc relponfio eit, quxa 
nobjs eff data : hoc enim modo non repugnat , idem 
fatisfacere fibiipfi , ut eft individuum ac fuppofitum 
diverfaruni naturarura. Neque ha:c identitas fuppofi- 
ti rainuit pcrfedionem juflitix : quia folum illa diltiq- 
&.io neceffaria elf , quce fufficiat ad en"entialem ratio- 
nem juititi-je, lolumque requiritur, utqusdam condi- 
tioneceffaria, ut ratio & habitudo juititix locurn ha- 
beat, qua fuppofita , major vel minor perfectio jufti- 
ti£e qon eit ex majori vel minoridiltin£tione penfan- 
da, fedexobjcdo&aliis propriisacpofitivis conditio- 
nibus juititiff . 

Dicct aliquis:Qu?dqm peccata funt contraChriftum, 
non tantum ut Dcum, ied etiara ut homincm ; ergo 
proillisialtem non potuit Chriitus plene iatisfacere , 
nili iatisfaciendo fibiipfi pcr eamdem nafuram . Ref-Refpflfio 
pondctur, propriam rationem peccati iumi ex injuri.a 
taftaDco, utDcusett, &peraverfionem ab eo utfic, 
& ita pro pcccato, prupric loquendo, Deo, uf Deus 
cit, fit latistactio . Rurius , quiaDeus eft iuprcmus 
Judcx , habens jus punicndi pcccata , non iolum ut 
iunt avcrlioncs ab iplo , lcJ ctiam lccundum omnem 
malitiam, quarahabcnt, itactiamfit (atisfaitio Deo 
pro ptna pcccatis debita, & hoc modo (atistccit Chriftus 



D i s i' u T. IV. 

"pro noftris peccatis coram Deo , etlam pro iUis , qus 
contra ejus humanitatem fa(5la funt : at vero confide- 
rando in illis peccatis malitiam , quim habent fpeciali- 
ter, utfuntinjuriaj facla; huic homini , fic non opor- 
tuit, utChriflusfatisfaceretpro illis, fed quantum in 
feerat, liberalitercacondonaret, ficut etiam non fa- 
tisfecitPetro, autjoanni pro injuriis illis faftisa Pau- 
lo & Francifco : fed neceile efl: , ut vcl illi remittant 
ofFenfam, veliftifatisfaciant, fipofTunt. 

Aliavero, quxdefilio&fervo objiciuntur, facilia 
• funt; namdefilioverumeft, quod dicebat prima fen- 
tentia: de fervo ( non difputando nunc, an Chriftus 
"inquantum homo fit fervus ) refpondetur, triplici ex 
capitefieri, vel intelligi pofle , ut fervi ad dominum 
nonfit perfefta juftitia. Primum, quia fervus nullius 
rei habet proprium dominium : & hoc modo verum eft 
inter homines non intercedere jufiitiam commutati- 
vam inter fervum , & dominum faltem quoad ea , 
inquibus fervus non habet dominium. Sed hxc ratio 
Triplici non procedit in Chriflo, quia , ut infra videbimus , 
intejfigf fufficienterhabet aliquid proprium, quo pofTit ex per- 
poieft , fefta juftitia fatisfacere, prsefertim quia hsc juftitia 
j*'" non eft illa impcrfefta commutativa, quaeeonfiiUt in 

•VI ad do- j.Q ' ri - i-n n 

inioumna datisoc acceptis, ied potius pertmet ad illam , quaselt 
fii^ perfe- indeferendishonoribus, quxnon ita requirit propric- 
lia.'" &dominiumdifiin£\um, ut infra dicam. Se- 

cundum caput effe poteft , quia fervus propter indigni- 
tatem, velvilemconditionem fuam non potefl reddcre 
fequale : quam rationem rcddit Ariiloteles y.Ethico- 
rum capite ultimo , propter quam filius non potefl patri 
reddere xquale , etiam in dcfcrcndis honoribus : fed hoc 
non habet locum in Chriflo , cujus perfona nullo modo 
eft inferior perfona patris : unde licet admittamus , 
poHe aliquo modo dici fervum fecundum humanam 
natiiram , quantum ad conditionem natura? creatJE , 
non tamen quantum ad conditionem fervilem , nec 
quantum ad indignitatem perfons, & ido poteft red- 
deresquale, ut fupra a nobis probatum efl: . Tertium 
caput effe potefl: cx ipfamet ratione fcrvitutis , cui vi- 
deturrepugnareomnisratio juftitice , quiaquodammo- 
do tollit perfeclam diftinftionera , & rationcm ad al- 
terum, quia fervuscflres qusdam ipfms domini: fed 
hxcratioetiaminterhominesfalfa efl, quia in multis 
poteft interccdere vera ratio juftitix inter fervum & 
dominum, fi aliceconditiones non deficiant : & hcec 
de prima ratione dubitandi in principio pofita . 
s»ti«fit Secundadifficultasduas habcbat partes , alteramde 
dVfficnf juflitis Chrifti ad Deum , alteram de aftu juflitia: 
taii., " DeiadChriflum . Ad prioremdiciturprimo, adexer- 
cendum proprium atlum juflitia; non femper effe ne- 
ceJTarium operari ex propria & rigorofa obligatione ju- 
Quid fit ftitise , fed interdum fatis effe operari ad conltituendum 
ad'exer'" P'"0P'"i'-i'^ ? vcrum mcdium juftitice, intuitu ipfius 
cendum juftitis , &aequitatis, etiamfiabfque obligationefiat: 
adluin ;j- naminprimis hoc ita effe ferein omnibus aliis virtuti- 
bus manifeftum eft , cur ergoin a£tujuflitice inveniri 
non poterit ? Dcinde declaratur exemplo : Deus enim, 
cum punit pcccatorem , aftum jufliti? viadicativ? exer- 
cet, qua; propria julHtiaefl, &adcommutativamper- 
tinet, utconflatexD.Thom. 2.2.q.io8. art.2. ad i.& 
infpeciede hoc aftudivinsjuflitia id docuit Sotoin 
lib.de juftit.q.5. art. ult. ad i.& tamen Dcus non punit 
peccatorem , quia ad hoc ex juftitia tencatar , poffet 
cnim fine irjjuftitia non ulcifci . Ratio denique hoc fua- 
det, quiauta6\usfitproprius alicujus virtutis, latis efl, 
ut in obje£lo ejus reperiatur honeftas illius virtutis , & 
quodintuituilliushoneftatisfiat: quodtotum fieripo- 
teft fine obligatione. Ut ergo in exemplo pofito , vo- 
iuntas, qua Deus vult puaire peccatores, rationedi- 
ftinguitur ab aliis voluntatibus liberalitatis , aut benefi- 
«entiae, feu mifericordis, &fccundumpropriamratio- 
nem honeila efl , quia fertur in objeftum propttr aequi- 
tatem , quae in illo eft, & hoc eft fatis, ut fit a6\us juflitiae, 
nec poteft concipi in Deo alia virtus , ad quam perti- 
neat: ita ad hunc modum illa voluntas fatisfaciendi 
Deo, quaefuitinChriftohomine , quamvisdemus non 
fiuffe ortam ex obligatione juflitia;, poffumus intelli- 
gerc habuifle lioneftatem juflitiae , quia per eam inten- 
debat conflituere inter Deum , & homines quandam 
a:qualitatem recompenfandoinjuriamfa^lam Deo, id- 
SHHrez. Tom. XYI. 



T 1 b V. 



^5 



que propter honeftatem propriam talis objefll , qii^ ad 
honeftatem juftitia: pertinebat; ut fi aliquis homo vellet 
pro alio debitum fol vere , formaliter intendens , ne alius 
patiatur injuriam , & ut Jequalitasilh fervetur, re vera 
faceret actumhabentem honeftatem juftitiae , 'nam, ii- 
cetverumfit, hujufmodi aflusfuffieienterfieri pofTeex 
charitate, vel mifericordia , &trequentiusfortafl"e ita 
ficri , tamen ad falvandam proprietatem juftitias fatis 
eft, inobjefto eflfe honeflatem, quam poteft quis pcr 
aftum juftitiai intendere , etiam fi non teneatur . 

Secundo dicitur non elTe neceffarium , ut interccdat 
vera & propria juflitia inter duos , ut uterque operctur 
ex propria juflitia , feu proprio &formaIi ^&:u jufliti» ; 
fatis cnim efl operari, quantum in re necefTe efl ad a:qua- ; 
litatem juflitiEE conftituendam , licct non fiat ex for- 
mali aftu juftitix : declaraturexemplo ; cum enimprce- 
mia funt propofita hoc velilludoperantibus , quiopc- 
raturadprsemiumconfequendum, non necefTc eft , ut 
ex juftitia operetur, poteft enim operari propter furnn 
commodum, fedtameninreexhibet, quicquidnccef- 
farium eft , ut prxmium ex juflitia donctur : & eodem » 
exemplo etian;i intelligitur , rede fieri poffe , ut ali- 
quis non operetur es obllgatione juftitiae , & tameti 
quod pofita cjus operationc intercedat inter eum , & 
alium, ci-ca quem operatur, propria ratio juftitiae . 
Sicergoin propofito, quamvis demus voluntatera fa- 
tisfacicndi in Chrifto nec fuiffc ex obligatione jufli- 
tir, nequeetiam fuiffe verum aftum juftitia;, intclli- 
gi poteft fatisfeciffe ex vcra & propria juftitia , quia ta- 
lcm fatisfa'5i:ionem exhibuit , cui ex pcrfeila a;qualita- 
te, & juflitia debebatur rcinilfio pa'nar, vel culpx , 
proquafatisfaciebat; licut vcrc aliquis meretur ex ju- 
llitia, quamvisnequeex juflitia teneatur mcreri, ne- 
quedurameretur, adum aliqucm juftitrxoperetur . 

Etexhocobiterintelligitur, quodprohis, quaedice- 
mus , notandum eft : ut intcr duos intercedat propria & 
vera ratio juftitis, non eirenccefrarium , utratio, vel 
obligatio juftitisin utroquc fitita rcproca, ut fit omni- 
no cjufdem rationis; nam licet in juftitia commutativa 
humana hoc repcriatur, quiacxtrcma funtcjufdemor- 
dinis, & mcdium intcr ea conftituendum cft ejufdeni ra- 
tionis, tamen hoc non eft per fe neccffarium, ut in exem- 
plis pofitisfaciledeclararipoteft: &in juititiadiitribu- 
tiva, & legali potefl bene intclligi:accidere enim poteft, 
utcivisexjuflitia legali teneatur pugnare pro Republl- 
ca,&poflquam pugnavit,Princeps ex juflitia diftributi- 
va tencatur debitum prxmium illi conferre. Et ratio cft, 
quia fieri poteft, ut cxtrcma, & jura eorum fint diverfa^ 
rum rationum, ut magis etiam ex fequentibus conftabit. 

Tertio dicitur , propri? juflitice objediim efTc jus , un- 
deubicumqueinveniturverum,&proprium jus, potefl Ubi mvc- 
habere locum vera&propria juftitia, qux inclinetad '='t'"'r'o- 
fervandum tale jus, vel fi Ixfum fuerit, compcnfan- polcftcfle 
dum. In Deo ergo refpeftu hominumeft verum, & veu j^r 
cxcellcntitnmum jus, ut illi fatisfiat pro peccatis ho- '^"'^' 
minum: undc in ipfis hominibus cft fpccialis virtus , 
quajinclinatad fervandum Dcojus, aquain pcccatori- 
bus natcitur obligatio , & voluntas fatisfaciendi Deo , 
quce quidem virtus ad juflitiam periinct , ut D. Thom. 
inferius docet quxit. 85. Etquantum ad jus divinum , 
quodrefpicit, &obligationcm, quaminducit, pcrfc- 
tccliorvirtuseft, &tortiusobligat, quara vulgaris ju- 
ititiainterhomines: iblura dcficit a ratione jultitix , 
quia non potell redderccfquale Deo prooffcnfa in illum 
fada: namlihochaberet, verior, & pcrfeilioi-jullitia 
cifct , quam juilitia commutativa , quce inclinat ad , 
compcnlandasinjuriashominibusfadas. Chriilus ergo 
Dominus, quamvispropeccatispropriisnec habuerit, 
nequc hibcrc potuerit hanc obligationcm juftitix ad 
Dcum, tamcnutconititutus fuitcaput hominum, & 
lulcepit onus iatisfacicndi pro hominibus, dici pot^lt 
iubjiifc hanc obligationem , quafi ex paclo interipfum, 
&Deumj aliundevero, quiapropterdignitatem per- 
ionx fux potuit ad xqualitatcm iatisfacere , nihil in 
illo defuit ad veritatem , & proprietatem jultitix . 

Sed di hcultas ell , quaenam fuerit hxc juftitia feu Aqtivir- 
virtus, per quam Chriftus fatisfa£tionem fuam exhi- fl"'/,^,",'" 
buit aeterno Patri fuo pro peccatis hominum . Aliqui aiueiicil 
cnim, ut ab hac difficultate facile fe cxpedire videan- i»> vel 
tur, dicunt noneflfe neceffariam aliquam fingularem fucni!" 

D ? virtu- 



■ . Q_U JE S T. l. 

virtutem,adquammuqus hoc fatisfacicndi pertinuerit, 
fed hoc ajunt fuifle munusornnjum virtutupi Chriili : 
fatisfecitenim pronobis per obedientiam ; FaBus obe- 
fiiensHfqueadmortem; per humilitatem, dam hHmir 
./Mi/iVyirffWf/p/MWj&c.perpatientiam, quando«/ aims 
mafjfuetas duElus eft ad vifHma») : & fic de aliis . Sed 
i.Opinio hocnesdeclarat, ncqueexpedit difficukatcni propofi- 
"J'"'" tam, quia, licetverumfit, aftusextcrioresfeuimpe- 
' latosfatisfaciendi, fcu executionem fatisfaftionis ( qt 
fic dicam ) per plures yirtutcs exerceri , tamen interior 
affeitus&voluntasfatisfaciendi, qusdicipotefi impe- 
rium fatisfaftionis , & proprius aftus immediate elici- 
tus a virtute per fe acformaliter intendente fatisfaftio- 
nem : hic ( inquam ) fingularem , ac propriam virtutem 
requirit,nam habet propriam &fingularem honeftatem, 
proprium ac fingulare motivum,&formale objedum.Et 
confirmatur,nam propterhascaufashujufmodi ai?iusin 
nobis propriam virtutem poftul^t , Declarandum cigo 
fuperefi, quje nam fuerit hxc virtus inChrifio Dpmino . 
Dicunt ergo aliqui, fuiffe in Chrifto fpecialem quan- 
j.Opinip. jlam virtutem, quam vocant propriam & perfec\aiTi ju- 
■ftitiam ad Deum, quse in ipfo folo locum habuit , quia ex 
perfeftajuftitiapotefl:Deoredderea;quivalens : alii ve- 
ro hoinines , cum hoc non polTuit , nqn funt talis virtu- 
tis capaces. QLiamfententiamaliquihac ratione im- 
pugnant, quia nuUa virtus creataex vi fus fpeciei po- 
tefloperibusChrifii conferreinfinitamdignitatem , & 
valorem, rationecujus pqteft Chrifius jequivalens Dco 
reddere . Neque etiam poteft imperare aflus aliarum 
virtutum,quatenuseumdem infiniti^m valorcm habcnt; 
crgo, vel impqffibilis, vel fuperflua efl in Chriflo hujuf- 
modi fpecialis virtus , cum ex vi fua non polfit xquale 
|-eddere . Antecedens probatur ,quia opera Chrifli non 
poffunt habere infinitum valorem ab ^liqua virtutc 
(;reata,i"edtantum ab increata perfena Verbi . Sed hxc 
ratio non rede cqncludit , quia non eft de ratione perfe- 
^a; juftitias», ut-ipficonferat operi valorem illum , feu 
quantitatem,a qua habct, ut Eequalitatem conftituat, fed 
fatiseft ,ut aliuride fupponat poteftatem feufacultatem 
reddendi jequale , & quod inclinet voluntatem ad uten- 
^um ilh poteftate j &fitprincipiuni clicicndi aflum , 
quo voluntas vult, feu impcrat talem ufum : ergo , 
quamvis in Chrifto non potfit vjrtus creata conferre in- 
finitum valorem, poterit voluntas ejus efte capax vir- 
tutis efficaciter intendcntis aftum talis valoris , quani- 
vis facultas vel principium illius aliunde proveniat . 
Coniequentia eft evidens, qu^ amplius in hunc modum 
declarari &confirmari poteft : quia fatisfa£\io infinit^ 
Chrifti, quatenv)S a perfona Vcrbi habet infinitum valo^ 
rem, cft objeflumper feamabile&eligibilefecundum 
redam rationem, ut medium aptifrmium ad conftituen- 
dam inter Deum &hominema;qualitatem : ergo fubea 
ratione poteft effeobjeftum alicujus virtutis moralis, 
ctiam fi ipfame.t virtus non conferat valorem , fedtan- 
tum inclinet voluntatem ad illum ,& ad aftum , in quo 
reperitur . Qiiod ctiam humanis exempHs dcclarari po- 
teft, nam intcr homincsjuftitia commutativa inclinat 
gd reddendum aequale tam in reftituendis rcbus, quam in 
fatisfacicndis injuriis , & tamen non dat ipfa juftiria fa- 
Cultatcm ad id pra-ftandum, fed temporales diviti? dant 
facultatemrcilituendi, & pcrfonaedignitas velauftori- 
tasadjunfta aliisaftionibus phyficis,quibus honorred- 
ditur, vel injuria rcfarcitur, dant facultatem fatisfacicn- 
di : virtus autcm folum inclinat voluntatem , ut velit 
ca uti facultate . Idem videre licct in fatisfaftione pro 
poena temporali , quam nos poffumus apud Deum exhi- 
bere : nam virtus poenitentice , v. g. cft , a qua in nobis 
jKovenit pcr fc ac formalitcr affc6^ us hujus condign? fa- 
tisfaftionis , &tamenvalor, quem habct noftra aftio 
panalis, ut xquivaleat temporali poenne dcbitx pro pec-. 
cato , non provenit a virtutc poenitcntia: , (ed maxime a 
fuppofitograto, & acharitatisaffcdu,& quantiratc do- 
loris : fic crgo.poffct facilc in Chrifto iotclligi . Tandem, 
fi illa ratio cfficax effct,ctiam probaret, nullam effc poi- 
fibileni in Chrilto virtutcra , quae fit principium hujuf- 
inodijcqualis&juilas (atistadionis ; imo etiam proba- 
ret, ncq jc plurcs virtutcs, fimul aut divife lumptas poife 
hoc munus cxerccrc : quia ncquc uUa virtus, nequc oni-i 
fitnul polfunt conicrre ailui infinitum valorcm : 
quia umnes (untvjrtutcstrcai3e,& valoril.Ic.lolum cfifc 



poteft ab increata digni tat€, i confequqns autcm eft apei» 
tefalfum utpartimoftcn,fupi p^rtim exdjcen.d^ 
conftabit. 

Nihiloininus tarnen propter ^ljas ratjones mihi diC- 
plicet h^Ec fententia , nimirum, quia virtus per fe ac fon- ^'J"^" 
maliter non refpicit facultatcm, fed voluntatem , nequie 
,effeftum, fedaffedum, &ideo virtushafc, quaChrv- 
ftus voluitPatri fatisfacere, quantum ad habitum faJ- 
tcm, noneft fpecie diftin£laab omni virtute, quKiji 
puris hominibuscffe poteft, pra;fcrtimab illa, qu^in-. 
cliuat homincm ad confervandum illcefum divinunn 
jus , vel rcparandum illud, fi Ipqfum fuerit . Nanj bi>- 
jufmodi yirtutes convcniunt in fgrmali honqlUte- ac 
motivo, folumque diffcruntinpoteftate, fcu facultatju 
opcrantis , quia Chriflus potcft adqequate fatisfactr d^. 
vino juri , quod alii homines non poffunt , Hoc autem 
non fufficit , ut virtutes fint fpecie diverfse , tum qui^, 
utdidumcft, virtus per fe non rcfpiciteffcdtur^i , lek 
affeftum , affcilus autem fumit rarionem fua,m foi^. 
malimotivo, qupd in prsfenti eft squalitas circa d.i,- 
vinum jus ; tum etiam, quia cx illa diiTcrenria, ad 
fummum, fequitur, Chiftum per illum habitum pp- 
tuiffe elicere perfeftam & efficaccm voluntatem fatjsfa- 
ciendi Dco cx perfefta juftitia , , quam nulla crea tura ha-- 
bcre poteft , non cx defe6lu yirtutis , fed ex dcfeitu fa- 
cultatis : poteft tamen purus homo habere fimplicera 
affeftum ad illam fatisfaftionem , & voluutatcm con- 
dirionatam, qua velletitaperfe^^ fatisfacere fi poffct; 
qui adus pmnes ad eamdcm virtutcm pertinent . Et 
confirmaturprimo j nametiam ingratitudine, feugra? ' 
tiaruiTi adiorie , reperitur hzec differentia intcr nos & 
Chriihim , quod non poffunrius reddere Dco condignas 
gratiarum afliones pro beneficiis acccptis : Chriftus 
auteniporcft: &niliilomiuus gratitudp , feu religio, 
qua gratia: aguntur Deo , non eft diftinda fpecie in 
Chriftq, &innobis, qula ^qualitas vel insquali^ 
tas Iblum provenitexcircumftantia perfonx operantis, 
qucenonvariat fubftantiam habitus virtutis, quamvi^ 
confcrat a-^ui valorem fcu a;ftimationcm moralem. Atr 
quc idcni cft dc cultu feu adoratione Dei, quae in Chrifto 
eft innniti vaIoris,& £eftimationis,&ideoinrationecuI-' 
tus cft quodammodo adsquatus excclientisdivin^, & 
tamcn non propterea requirit virtutcm rcligionis fpeciQ 
diftindamergo idem eft de jufta,fcu ?quali latisfadione, 

Et confirmatur fecundo ; quia unio ad Verbum noa 
rcddir animam Chrifti capacem alicujqs moralis virtu? 
tutisinfufae , cujusaliihominesnonfintcapaccs; ergo 
ncquede fadoeft talis virtus fpecialisin Chrifto . Con-- 
fcqucntia patet , tum quia nuHum rclinquitur fundar 
mentum adfingendam hujufmodi fpccialcm virtutemj 
tum ctiam , quia gratia habitualis , quam virtus &dona 
infufacomitantqr, eft cjufdcm fpccici in Chriilo &ir) 
nobis : ergo ex ic , omnibus confcrt cafdcm vir- 
tutes ,quarum funt capaces . Anteccdcns autcm prpba- 
tur : primo quidem , quia in anima Chrifti cx unione 
ad Verbum non eft aucla potcntia obcdientiili^ paffiva , 
quarecipit virtutcs infufas, utperfe notum vidctur , 
quia hscnihil aliudcft , quam ipfametanima cum po^ 
tentiiscjus: unde a;queinvariabiliseft, ac iUk. Etea-. 
dcmrationc non augcturperunionem obedientialis po^ 
tcntia adiva radicalis, & vitaHs, maxime cum fola 
unio fonnalirer non conferat vim agcndi, ut la'pe di- 
ftumeft, &Iatiusq.i3.dicctur. Etdcclarari hoc pnt- 
tcrea potcft , quia , fi anima Chrifti fcparetur a Verbo, 
polfct cpnfcrvare omnes habitus infulos , quos habct 
unita Verbo , ut pcr fe notum videtur , quia illi habitus 
nonhabcnt immediatamdcpcndcrtiama perlonalitatQ 
Vcrbi, uttcrminanteunioneiTi humana: natura:: ne- 
que ab ipfa unione , quiancqucin gcncrc caufcematcr 
rialisab his pendent, cum nec Vcrbo , nequc unioni. 
ipfi inha'reant ; ncquc ctiam in genere caula: effi-» 
cicntis , quia pcrfonalitas Verbi non habct pcr fe ullam 
propriamadivitatcm, qua: non fit communis Patri& 
Spiritui lando : i^itur humanitas Chriili pcr lc & in proi 
prio fuppofito cxiftens cffct capax omnium inlufarum 
virtutum, quas habct uni ta Verbo, & eadcm rationc ca?- 
tcri lioinincs candcm capacitatcm habcnt, nequceft ul- 
Ia,vir;us, quxin foloChri!l:)Deo hominc ellcpolfit . 
Scu illi tantum lingularc Lii & propriuni,qupd optra cjus 
liatiednt:, mfinitum va-IprcQa .-nd mcritura & fatisfadio-.. 

.ncm , 



DisruT. IV. 

ncn», quod nonprovenitex vlrtutibiiscrcatis , fed ex 
fuppofito . Neque oportet , obje£T:ive eflc intentiim 
hunc valorem per aftum alicujusvirtuti^, utinreip- 
fa fit , ied fufficit , quod ailu'? virtutis a divino fuppo- 
fitoeliciatur,utdi£tumert. Ex quotandemcoafici po- 
tefl argumentumi namadid, qaod ell proprium , & 
fingulareinChrirto, ideil:, ad efficiendaopera infiniti 
valoris in merito & fatisfaftione , non cft necelTaria 
fpecialis virtus infufa : ergo ad nuUum efFe£lum neccf- 
faria efl: . Dices , effe necefTariam , ut per eam hic valor 
infinitus fit objeftive ac efficaciter volitus , ac relatus 
in compenfatione divin^e injurii . Sed contra , quia ad 
hoc etiam non efl: necelfaria talis virtus fpecialis , quia 
motivum ilhid non efl: formalitcr divcrfum a communi 
motivo fervandi cequltatem ad Dcum , aut jus divinum 
confervandi illaefum , quod motivum nobiscommune 
cfi: : unde etiam nos po(fumus velle , ut xquifTima & 
juftiffima fatisfaftio Deo fiat , quamvis per nos iolos 
talem fatisfa^lionem exercere non poffimus , quod non 
efl:ex defeflumoralisvirtutis, fed ex impotentia , & 
imbecillitate perfonx , & ideo hoc non variat rationem 
virtutis, utoitenfum eft . 

j.Opioto. Relinquitur ergo , voluntatem fatisfaciendi Deo , 
quam Chriftus habuit , ortameffe in Chrillo ab aliqua 
cx his virtutibus , quas nobifcum habet communcs . 
Sed quxnam efl: illa virtus ? Exiflimare quis potcfl: , 
effejuflitiamcommutativam, cujusmunuseft, redde- 
reasquale creditori, quod Chriltus fecit refpeftu Dei, 
quod non videtur variarerationem formalem, &fpe- 
cificam virtutis: ficut Durand.in 4.diflin.i4.q.2.dixit, 
virtutem, qua nos fatisfacimus Deo pro peccatis , eo 
modo quo poffumus, non effe aliam a juflitia commuta- 
tiva . Sedhxc fententia mihi non probatur, nam, ut 
lafius dicam infra traftando de virtute pctnitentix , 
virtus, qu^nos inclinat per fe ac formaliter ad jus di- 
vinum ill;Kfum fervandum , feu ad non faciendam Deo 
injuriam, & confequenter ad farisfacicndum Dcopro 
injuria fafta , hxc ( inquam ) virtus diflinfta eft a jufli- 
tiacommutativa, quahumana jarafcrvamus, autre- 
paramus : harum autem virtutum dilhnilio non inde 
oritur , quod hominibus poffumus redderc •x'quale , non 
tamen Deo(utmulti exiftimant), quia hxcdiverfitas 
non pertinetadaffci\um, fed ad effeilum ; &ideoper 
per fe non variat virtutem , ut diximus . Item , quia 
illa ratio ceffat in implcnda promiffione Dco fafta , 
nam in hoc poffumus ccqnalitatem fervare , tantum 
fcilicet faciendo , quantum prominmus; & nihilomi- 
nus hoc non fpcftat ad juflitiam , vcl fidclitatcm , qua: 
inclinant ad jura humana fervanda . Ratio ergo , & 
diftindio harum virtutum ex eo oritur , quod jus divi- 
numeft altiorisordinis, quamfit jashumanum. Pro- 
pterquam rationem gratitudo ad Dcum , vel ad homi- 
nem, &fidelitasimp!endapromiflrioneDeofacl:a, vel 
homini, funt virtutes diverfarum rationum, ut fup- 
ponocx 2.2.q.88.&fcquentibus: idem ergocft dejufti- 
tia . Hi'c autem ratio aeque procedit in Chrifto, ac in 
nobis, &idcoetiaminillogratiarum aftio Deofafta, 
& obfcrvatio promiftionis feu voti Deo nuncupati , non 
erant ex gratitudine vel fidelitate humana, icd ex rc- 
ligione, vel aliafimili virtute , quiaobligatioad Dcum 
altioris ordinis eft , quam adhomines, & jus ipfum 
divinum fimiliter majus eft , & altius : ergo juflitia 
etiam Chrifti ad Ddumdiverfaeratajuflitiacommuta- 
tiva ad homines, nonquia non poftet reddere arquale 
Deo , fed proptpr eminentiam divini juris . 

Secundus modus dicendi,feu quarta opinio efl^e potcfl, 

((.Opinio. illam virtutem c(fe virtutem pcenitentice , quae inclinat 
ad ordincm , & deftruftioncm peccati , quatenus eft in- 
juriaDei, quod tamen non deltruetur , nifi per fatisfa- 
ctionem Deo exhibitam; & ideo virtus exhibens, & 
pcrfe primo intendens hanc fatisfaftionem, non vide- 
tureffealia nifi pcenitentia . 'Qux fententia tribui po- 
teft Marfilioin4.quxft.10.ad fextumargumentum ,ubi 
cum dixiifet cum Durando virtutem poenitentiajnon 
effealiamin nobisa virtute juftitia:, confequentcr di- 
cit, eamdem juftitiam pcrfc6\iffimam eflfe inChrifto; 
&hocipfumin reaffirmarecogitur Durandus cum ne- 
garenon poftit, juftitiam commutativam erga homi- 
nes efll" cjufdem rationis in Chriflo & in nobis , & maxi- 
mecumipienon ponat, juflitiamChruH adDeumfuif- 
Suarcx. Tom. XVI. 



S E C T I O V. 5^ 

fe perfeclam . Addit vcro Marfilius fuprah-ec verba. ! 
Sed in Chrljlo non vocatnr hxc virtus ^aenitentia , qnin 
illc Deum ojfcndere non potuit . Oportetergo, utqui 
hanc fcntentiam tenuerit linguam cohibeat , nc pisni- 
tentiam fimpliciter, & fecundum illum conceptum , 
qui huic voci tormaIiterrefpondet,Chrifto tribuat; quod 
fimplicirerloquendo falfumefl*et: nampoenitentiapro- 
prie dicit lubitudinem ad pcccatum praeteritum com- 
miffumabillo, quem talis peccati pcenitet , quiquepro 
illofatisfacit, velfatisfacereconatur utpatctcxim- 
pofitioncilliusvocis, & communi omnium fcniu ; fi- 
gnificatenim poenitentiarctradationem priorisfafli , 
vcl prioris voluntatis, qusin Chriflo eflfe non potuit. 
Etidco, qu.imvis fentire quis po/Tit hanc virtuteni , 
quaChriflusformaliter intendebatfatisfaclionem, efife 
Cjufdcm fubftantia;& fpecicicumea virtute , qua nos 
depeccatisdolemus, &fatislacereDeocupimus, qua: 
in nobis merito poenitentia appcliatur , non tamen fim- 
pliciter aflcreredebet, illam virtutem in Chriitofliifle 
poenitentiam, quiafub hacratione coniiotat ex parte 
matcri^fcu fubjcftiimperfctHionemChriflo repugnan- 
tem, fcilicet, vclpeccatum, vel faltcmcapacitatcm 
& potcntiam peccandi, qux inChrifto nontuit . 

Tcrtiusmodus dicendi,fcuquinta opinioefic poteft, 5.0p-n!o. 
i llam virtutcm in Chrifto non fuifl^? alia m a virtutc rcli- 
gionis; ficut Cajetanus ^.part. quccft.85. art.2. di:dt , 
pcKnitentiairi in nbbis eflTe eamdern vircutem cum reli- 
gione : nam hcecduo fere cjufdcm rationis funt: fi cnim 
nos inclinamur ad fatisfaciendum Deopro peccatis no- 
flris, pcr virtutem religionis , cur non magis aniraa 
Chrifti per virtutem religionis volet iufficicnrcr fatisfa- 
cere Dco pro peccatis hominum ? multocniin magis 
colitur& honoraturDeus fatisfa^rtione Chriici , quam 
noflra : fi autem munus faiisf'icicndi ad rcligionc."n 
Ipeftat, folumcfl, quiacftquidamdivinuscultus, & 
divini honoris reflauratio . Et confirmatur, quia fatis- 
facereDconihilaliudeft, quam rcddere quinpiam de- 
bitum Deo: fed proprium & adxqnatrari munus rcli - 
gionis cfl reddere debitum Deo,quodcum iUud fit; & 
ideo m.unera ejus funt , colerc Dcuin , iimplcrc votum, 
gratias ei agere, & fimiiia , quia & honor eft dcbiius 
Deo, &gratiaruma61:io,&id,quodpromiflrumeft. Si- 
militer ergo recompenfatio injurix divinx , quatt nus cft 
Dcodebita, adreligionem fpeftabit. Unde fatisfaclio 
Chrifti inter opcra religionis in Scriptura facra ponitur , 
ut]oa.n.iy. Proeis/anBificomeipfum, idcif, infacri- 
ficium offero , utvirtute ejus fanftificentur, juxta illud 
ad Hehr. 10. UnaoUatione con/u-/KfKavit fanElificatos: 
Atquehxc opiniomihi videtur valde probabilis: fcd ad 
exattamillius explicationem & examinationem opor- 
teret , ex profeffo dcclarare naturam virtutis religio- 
nis,& quam unitatem habeat gencricam, vel fpccificam, 
quod longum cflet, & a prxlcnti inflituto alienum : & 
ideo inaliud tcmpus &opus aliud rcmittimus. 

Quocirca prxcifeacformaliter rcfpondendointerro- 
gationipropofitxdicendumeft , dari in hominibus ipc- 
cialem virtutem juflitixad Deum , cujus proprium mu- 
nus efl di vinum dominium , & jus pronrium ac rigoro- 
lum illxlum fervare, vel , fi fuerit Ixfum , reparare : 
quia&hocobjei^um honeftum eft, & honeflc intendi 
& amari potcfl ab hominc , & ideo aliqua virtute indi- 
get, quxilludrefpiciat, qux meritojuiHtia ad Deum 
appellari poteft, quia objedum juftiticceft jus, &ubi 
eitfpecialisratio juris & debiti , fpecialis etiam jufli- 
tia intcrccdit : hxccrgo virfusetiam fuit in Chriflo , 
imoinillopcrfecliusoperari potuit, quair. in nobis: ab 
illa ergo formaliterac per fe procedcbat jufta fatisfa- 
dio, lcu fatisfaciendiaffeftus&intentio. 

Dicoautcm, tormalitcrac perfe,quia alixetiam vir- Ver.? fen- 
tutes potcrant non folum exercere, fed ctiam intendcre ^ * 
& imperarcillam fatisfadioncm , non ramcn fub ratio- 
ne jultiti.e& conflituendi xqualitalfm , lcdfubaliisra- 
tionibus , ut charitatis fubratione amicifixad Dcum , 
vcl ad proximum,juxta illud Joan. i^.Ut cognofcat rAm- 
dus^quia diliio Patrem\ & illud ad Ephcfij.C/;^-*//;)/^//- 
lexit Eccle/iam,& tradidit femeiipfumproea:,^ Apoc. 
z.Dilexit nos , & lavtt nos aptccatisnoflris in /aniuine 
/uo. Item obcdicntie fub propria ratione fervandi prxcc- 
ptum,juxta illud Joan. 1 <^.Siciitr/}andatii dcdit mihi Pa- 
t€rj/icfacio\ tk ad Vliil.i.F aHus obediens u/i:y admorte. 

D 4 Sed 



Q_'..! JE S T, l, 



Sed hxc veluti materialia funt , formalis auiem ratio 
^choneftasfatisfaftioniseflin conrtitiienda feu fervan- 
da arqualitate refpettu Dei , & hoc dicimus pcrtjncre ad 
juftitiam erga Deum . Et huc fpeftat , quod alibi dixit 
D. Thom. poenitentiam effe partem juliitis . Statim 
vero occurrebat hic qucEftio , an hxc juftitja in nobis 
refpeftu Dei dicenda fit propria ac perfe£\^ jufli tia , nec 
ne, & an fit virtus a pcenitentia djfiincla . Sed hcec 
traftanda funt in materiade panitentia. Rurfus oc- 
currebat qusfiio tamadnos, quam ad Chrifium per- 
tinens, an h^c^irtusfit diftinfta areligione, vel litjip- 
famet religio, aut pars illius . Sed hoc in materia de re- 
ligionedifputandum ed. 

Secunda pars prioris di^^cultatis erat , quomodo ex 
'^ltert parteDeiinvcniatur jufiitia, inacceptandafatistaftio- 
fj.fficulu- neChrifti. Toannes enimde Medina fecutus Scotum, 

lis pars de , _ ^ /r r • 

jjfl.tiasx &ahos, propterhanc caulam cenlent non pollclatis- 
f V f? Oei. faitionern hanc , veram rationem juftitise habcre , quia 
Deus non tenebatur acceptare illam . 

Etideoalii, utChrifti juftitiamdefenderent , dixe- 
runt , non potuiffc Deum non acceptare fatisfadionem 
aChrifto oblatam , propter perfona; dignitatem , qux 
tantaerat, ut poffetinducere in DcoobHgationemac- 
ceptandi , cum non po/Tit divina voluntas ab humana 
divini fuppofitidifcordare. Ita fereSoto in^.d.i^.q.i. 
art.2.Ledefma z.p.^.q. 1 1 .art.2.dub. i . 

Sed licet verum fit , opera Chrifti non potuifTe non 
; elTegrata Deo, &digninimaexiftimari,&fufficientif- 

fima ad fatisfacicndum pro hominibusjhocenimira ne- 
ceffarioillis convenit rationeunionis, utnon poftitab 
eis feparari manente unione , ficut non poteft humani^ 
tas unitanoneflTe grata Deo: nihilominus tamcn exi- 
^'^"'^""ftimopotuifTeDeLimdepotentiaabfoluta, & nullain- 
j ta non terpofita promiffione, nonacceptarcillaoperainfatis- 
P°''"- fa(3:ionemprohominibus, quianoninvolvitcontradi- 
rc,p tuit cuonem j noneltcnim, unde tans necellitas impona- 
Dfi js non tur Dco , cum illa acceptatio nec cum ipfo Deo, nec 
Bser.r*'^' cum aliqua virtute habeat necelfariam connexioneiTi , 
^hriCi. Et declaratur , quia hxc neceintas , vel obligatio 
nonoritur ex juftitia, utargumcntum fadum in prin- 
cipio probat , & infra qusft. i ^.oftcndcmus , obligatio- 
ncm juftitirnon haberelocum in Deo, non fuppofita 
ejus prornilnone : nec oritur ( ut fic dicam ) ex objefto 
ipfo, feuexinfinitovaloreoperumChrifti, quiatotus 
illevalor, etiamfi cx conjumE^ione ad Verbum fuma- 
tur, in fe quidem creatum eft, & extrinfecum Deo ; 
non crgo potcft ex fe ullam neceHitatem inferre divinse 
voluntati: imoeftfubdominioejus, utliberepoITitil- 
lurn non acceptare in fatisfaflioncm , fed in alium, 
quem voluerit , qfum ordinar^ . Nec oriri poteft ex 
concordia voluntatum , quia fi proprie loquamur , non 
divina voluntas humana; , fed humana divins debet 
conformari: unde nuncitafit, ut inter has voluntates 
fit fumma concordia , quia Chriftus femper abfolute 
vult, quod fcit velle Dcum , utipfevclit . Siautemad 
rem explicandam mente fingamus , non eflTe rcvela- 
tum Chrillo homini , quid Deus fuo ajterno confilio de- 
crcvilTet circa acceptanda ipfius Chrifti opera in fatisfa- 
c\ionem pro hominibus ,&Chriftum ex fimplici aiTe«5\u 
charitatis illa offerre,quamvis Deus illa non acceptaret, 
nonctfet propricdi(renfio,autcontrarictas v'oIi;ntatum, 
quia hxc folum cll , quando voluntates difcrepant in 
rafione volendi , utdicetur infraq.iS.ergopotfet Deus 
illa non acceptare. Necvero fingi potelt alia radix , 
unde hxc nccelfitasoriatur , quialicetpropterdignita- 
iem talium opcrum per fefit valdeconvenicnsiliaac- 
ccptare , tamen timplicitcr nonetTet neceftarium , quia 
( ul fupr.T diximus) noncogiturDeus omne id vdle , 
quod convcnienseft , nccdceflcnt illi infinita: rationes 
adnonatccptandum, fi hoc illi placiulfct ; ficutctiam 
Clt convcnicns , ut Dcus puniat pcccatum , non cft ta- 
mcn neccffarium . Dcniquc potuillct Dcus ab aterno 
ordinare, nc Chrillus ottcrret lua opera pro homini- 
bus, &Chriftusdeberct illi parere: crgomulto magis 
pollct dcccrncrc illa non acceptare , ctiamfi Chriftus 
pcrhumanam voluntatcm hoc dcfidcrarct , nunquam 
<;nimpollcthocitac[ficacitcr, & abtolutc vcllc, quin 
voluntatcm laam humanam divinx tubjiccrct , 

Uiccndum cft crgo , non polita illa promilfionc , 
aut p«^^tQ i.ntcr D<jum & Chriftum , non fuific nctcfiTa- 



riurn Deo fatisfa6tionem Chriftj acceptare , ut ratipnes 
(a,Q.z fatis pftendunt: quomodo autcm hoc non rcpu» 
gnct cum vera ac pcrfcila juftjtia mcritorum & fatisfa- 
ftionis Chrifti , explicandum fupcrcft . 

Eftergotertiafententia, quamfignificatVegalib. 7. J 0P">'»» 
inTrident. utramque partem ampieiLlcns, nimirum , 
&potuifrcDeum, profitaliberavoluntate, nonaccc-r 
ptare Chrifti fatisfaflionem , & ex mera liberalitate 
qam acceptatTe, & nihilominus Chriftum ex perfecl:^ 
juftitia fatisfeciffe . Priorem partem non alitcr probat , 
nifi quia Deus adextra nihilex necefifitate vult , aut 
pperatur , Sed ad hoc refponderi poteft , id verum efTe, 
nullafa£lahypotefi, tamenex fuppofitione uniusope- 
ris feu voluntatis poffe Deum ad aliam nccelfitari . Ur- .,rimo"" 
geo tamen in hunc modum , nam vel hcec neceffitas prior pari 
oriretur ex fola fuppofi tione Incarnat ionis & voluntatis ^ " '".J. ^"^" 
Chrifti offcrentis fatisfa£tionem fuam pro nobis : & ** 
hoceftfalfum, ut contra fecundam opinionem proba- 
tumcft. Vel oriretur ex fuppofitione alicujus promif- 
fionisdivina;(nullaenjmaIia fuppofitio excogitari po- 
teft ); fed haec etiam fuppofitio non tollit liberalem Dci 
acceptationem , ficutetiam digne orantidonat benefi-. 
cium poftulatum , & peccatori contrito remittitcul- 
pam ; & utnuTique facit ex certa promiflione , & ta- 
men exliberalitatebeneficium prxftat , & culpam re- 
mittit, Velcerte, licetconcedamus , aliquam necef- 
fitatcm & obligationem intercedere , illa , ad fum- 
mum , erit fidelitatis & veritatis , de qua Paulus 2, 
Timoth. 2. Deus ftdelisejl , feipfnmnegare non ^otefl y 
nontamen tranfcendit hanc obligationem , neque at- 
tingit veram rationem juftitis . Dicetur fortalfe , ex 
fimplici promiffionetantumoriri pra:di£tam obligatio- 
nem , tamcn ex promifTione onerofa fub conditione ali- 
cujus operis squivalentis rei promilfx , oriri obliga^ 
tionem juftitiae, quia includit paftum mutuum , cujus 
obligitio ad juftitiam pertinet , 

Sedcontrahoc inftoprimo, quia , licetinterhomi- 
nes habeat locum hxc difti ndio,non tamen apud Deum, 
apud qiicm , moralitcr lo,|ucndo, perinde eft , quod 
fimplicitcr, vel fubconditione promittat, necmajor 
obligatioex una promitTione oriri poteft, quam exalia, 
Qiiod ita oftendo : nam, quando Dcus promittit ali- 
quid fubconditione alicujusoperis, quamvis videatur 
hominialiquodonusimponere, talem tamen habetiri 
hominem poteft;atem, ut fine ulla promilTione pofTit 
homini idem onus imponere ; ergo non raagis ea de 
caufa obligatur fic promittendo , quam fi fimpliciter 
promittcret , nullum onus imponendo . Antecedens 
eft certitfimum , confequentia probatur , quia inter 
homines ideo ex promiffione fub conditione onerofa 
oritur obligatio jullitia: impleta conditione , quia , 
qui fic promittit, non habet poteftatem abfolutam im- 
ponendi tale onus, tedalter voluntate lua illud acce- 
ptat, &adillud fcobligat propter talc ftipendium vel 
pr^mium . Et confirmatur , ac declaratur primo , 
exemplo domini & fervi \ nam inter homines , licet 
dominus promittat fervo aliquid, fi fervus illudobfe- 
quium ei prxftet , quod alias exhibere tenetur , vel 
quod dominus poffetjufteexigere fineulla promilfione, 
tunc certe , etiamli tcrvus prsftct tale obfequium , non 
teneturdominusex juftitiaimplere promilfionem, fed 
tantum ex fidelitate , proptcr rationem faftam , &. 
quiainterdominum&fervum , utfic, non poteft ve- 
ra juftitia intercedere; ergo a fortiori idem dicendum 
eft in pra-tenti . Secundo declaratur a figno \ nam , 
quandopromiftiofubconditione opciis inducit obliga- 
tionem juftitias, necetfarium clt , ut talis promifTio , 
&conditioejusfitcognita&acccptataabillo, cui fit , 
(^uia voluntaric debct fufcipere onus illud, & adillud. 
fe obligare intuitu talis promitfionis , ut in humanis pa- 
£l:is& promitfionibus conttat; at vero intcr Deum & 
homincm , vcl Chriftum, hoc non elt necetTarium, nam, 
five homini conftet de tali promilfione , five non , 
squcmcretur, velfatisfacitapudDcum, utconftatia 
omnibusjuftis bene operantibus, &habcntibus invin- 
cibilcm ignorantiam talis proinilfionis : ergo tignura 
cll, obligationcmortamcxhacpromiffione nonperti-^ 
ncrcadjuftitiam. Tertiodcclaraturin hunc modum , 
quia promillio fub conditionc intcrdLim rcquirit con- 
ditioncni oppofitam prxcite fub ratione conditionis; 

nec^f-» . ; 



D I s p u T. IV, 

«cccfrarlaf , qmafineilla nonvult promittensobligari, 
&tunc obligatio promifTionis impleta conditione non 
tranfcendit obligationem fidelitatis feu fimplicis pro- 
jnifTionis, ut cum xger promittjt Deo peregrinatio- 
nem , fi falutem fibi concedat , impleta conditione non 
oritur obligatio ex juRitia , fed ex fidelitate ad Deum . 
Similiter fi pater promittat filio , fifiudueris, autho- 
nefie yixcris , hoc vel illud tibi donabo, velfialiquis 
dicat infirmo, fi comederis, hoctibidabo, in his & 
fimilibus cafibus, impleta conditione folumoriturcbli- 
gatio fidelitatis. Aliter vero potert fieri promifiiofub 
conditione operistamquam rei feu pretii , propter quod 
ftipendium , vel pra;mium promittitur ; & tunc qui- 
dem impleta conditione oritur obligatio jullitice, 
non tam ex promiffione , quam ex squalitate & valore 
ipfius reiveloperisexhibiti inutilitatemalterius,vel rei 
translats indominumejus : hoc autem pofierius obliga- 
tionis genus non habet locum in Deo, tum propter dida 
contrafecundam opinionem , tumetiam, quianihilei 
dortari potefi , aut in ejus utilitatem cederg : folum er- 
go relinquitur prior obligatio fimplicis promilfionis . 
. R»tio, Secundo principaliter probatur eadem pars ex alio 
principio , quia obligatio proprie ex jufiitia includit 
jmperfeftionem repugnantem Dco . Quod fic ofiendo , 
quia non poteft Deus obligari ex jufiitia, nifi fupponatur 
in creatura tale jus jufiitiK , ut ex vi iliius, juiHtisere- 
^\itudo neceflitet Deum ad aliquid dandum , vel facien- 
dum circa creaturam , nam jus efi objeftum juftitise: 
fed non potefi creatura habere tale jus fine imperfe£tio- 
neDei: ergo. Probatur minor, quia omne jus, vel 
efiinre, vel ad rem ; neutroautemmodo potefiintel- 
ligi hujufmodi jus . Etde jure quidem in re patct, in- 
primis, quia tale jus nonhabetur, donec res ipfa fub 
proprio dominio habeatur , & ita hoc jus fupponit pro- 
miliionem impletam , fcilicet, quod Deus donavcrit id, 
quod promifit v.g, remiffionem peccati,aut gratiam , vel 
gloriam. Etdeindeetiam ineocafu maju3& perfedius 
dominium habet Deus in eamdem rcm , quam poffit 
efle jus hominis , etiam Chrifii in illam : ergo non po- 
teft ullus homo habere tale jus in eam rem,quod minuat 
veIcoar6^:et dominium Dei circa illam : ergo non po- 
tefi:cx vi talis juris obligari Deus ex juititia ad dandum 
vel confervandum,vel non deflruendum tale prsmium, 
quia hxc effet magna coari\atio & imperfeilio divini 
dominii, ligareturenim ad unum ufum , &aIiquoufu 
privaretur , quodeii: impofTibile, quia illud dominium 
intrinfece & efientialiter fiiprcmumefi:: derationeau- 
tem talis dominiiefl:, ut fuperiordominuspoffit fua vo- 
luntate difponere de re fua , nec polfit a jure inferioris 
jmpediri. De jure autem ad rem probatur idem,quia 
omnejusadrem , quodefi jusjufiiti.r,refunditurinper- 
(bnam , qu^ rem talem donare debet,aut efficere , quam 
refpicit ut debitricem, & ita quodammodo elt jus in 
ipfam perfonam : fed repugnat, ut creatura , vel etiam 
Chrifius ut homo habeat hujufmodi jus in Deum , quia 
hzc eft magna imperfeftio; crgo . Probatur minor , pri- 
mo, namis, qui habct jusin pcrlonam ahcrius , quo- 
dammodo habet illum fibi fubjeftum , & inferiorem ex 
vi talisjuris, &quantumefi:exvi illius poffetillumco- 
gere ad (olvendum , fi alioqui vires feu potefiatem ha- 
beret ; igitur efie debitorem hoc modo, imperfcdioelK 
Secundo,quia hincetiamfequereturdiminutioleu limi- 
tatiodivinidominii , quod nonerfetfineimperfedione. 
R«tio , Tertium argumentum effe potefi , quia talis obliga- 
tio ad nullam fpeciem jultitix reduci potefi . Primo 
non ad legalem, ut per fe conflat , quia hscnonefl 
fuperioris ad inferiorem , fed potius e contrario , feu 
partis ad totum , aut privatx perfons ad commune bo- 
num . Secundo, non pertinet ad julfitiamcommutati- 
vam, quia, cum harc verletur indatis &acceptis , in- 
cludit imperfeftioncm , & ideo proprie ac formaliter 
nonhabet locum in Deo , ut Dodores communiter fen- 
tiunt cum D.Thom. i. p. q.i2. art. i.2.q.i I4.art.i. ubi 
Cajet.&Capreol. in i. dilt.45. &Durand.in4.dili:.46, 
q. I . Tertio , non ad diltributi vam , tum quia talis obli- 
gatio non tundatur in promiffione , vel pado , fed tan- 
tum in re ipfa, leu communi bono , ex quo Deus per fe 
obligari nonpotelt; tum ctiam,quiaDeus mfua juftitia 
non fervat proportionem inter multos , ied rei ad rem 
Secundam partem principalem fua: fcntcntice probaj 



S E C T I o V. 



57 



Vega, qu'apotefl aliquis fatisfadionem cequalerade- 
bito exhibcre , ut ex juilitia fatisraciat , five alius tenca- '"'«■^''""ir 
tur acceptare, five non: ficut dicctur aliquis ex jultitia pt^"t]u(. 
reftituiffe, fi tantum, quantum elt debitum ofFcratcre- denien. 
ditori; fivecreditoracceptetdebitum, fivenon; imo, 
fi fcmel offerat fatisfa^tionem , & alius non acceptet , 
non tenebitur iterum fatisfacere , quia jamfecit ,quan- 
tumdebuit, & conlequenter, quamvis alius non ac- 
ceptat, fatisfaftioreipfa fit,nec poteltjufie imponiob- 
ligatio iterandi illam. Quod declaratur in fatisfaftio- 
ne , qux communiter exhibetur per figna honoris,nam 
cum honor fit in honorante, etiam fi alius nolit, ne- 
queacceptef, poteft, qui injuriam eiintulit, honorare 
illum , ut tantum honoris refiituat , quantum abltulit , 
quia hoc non pendet ex acceptatione alterius . Et fimi- 
liter in infamatione, qui famam abltulit, poteiteam 
reftituere, etiamfi alius non acceptet, imolicet pror- 
fus ignoret : sequalitas ergo juititi^E in hujufmodi com- 
penlationibus non requirit acceptationem, vcl volun- 
tatemejus, cui fitcompenfatio; multo ergominus in . J 

eo requiret obligationem ex juitjtia ad acceptandam 
fatisfac\ionem. 

Hxc fententia eft quidem valde verifiniilis , prsfer- 
tim quoad priorem partem , propter rationes in ejus 
confirmationem fatlas , quce fine dubio difficiles funt ; 
tamen quia pofierior ejus pars , & debiliter confirma- 
ta,&obfcurepropofita elt, abilla inchoandum eft , & 
radicitus explicandum,qupmodo fatisfaftio pendeat ex 
acceptatione Dei . 

Inquo primum confiderandum efl , ex injuriaillata 
duplicem oririobligationem, unamquafi adivam, & 
aliam veluti paffivam . A^tivam voco , obligationcm 
fatisfaciendi , feu refiituendi . Paffivam autem appello , 
eam , qua manet quisobligatus adpcenam, fcuobno- 
xius poenx . Unde priorcbligatioeltrelpeflu illius, feu 
ad illum , qui injuriam pafTus eft , polterior vero efl: re- 
fpe£tuillius, fcufub illo, qui potefiatem habetpuniendi, 
Secundo explicare oportct , quid fit acceptaref^tif- 
fadioncm , &adquid , feu ad quem efFtitum acceptan- 
da fit. Acceptare enimnon videturpropriefignificare 
folum aitum intelleftus , quo judicatur actio fatisfa- 
cientis fufficiensad reparandam injuriam feu damnumj 
quod inrulit, fedultra hoc videtur etiam dicere aclum 
voluntatis, quoaliquis vult effecontentus talifatisfa- 
ftione , & nihil amplius a fuo debitore exigere , & 
confequenter vult , vel remitterc offenfam , vel potius 
ut ablata fit : hoc enim totum vox i pfa acceptationis, & 
nihil aliud fignificarevidetur. Unde'4ion elf de rationc 
hujufmodi acceptationis prxcifeac formaliter fumptx, 
ut is, qui injuriamintulit , alterum in fuam amiciriam 
& benevolentiam acceptet; quamvis enim in fatisfa- 
ftione fac1:a Deo pro culpa & in Dei acceptatione hoc 
fempcr fit conjundlum cum remiffione injuria! : ta- 
men in univerfali loquendo, illa acceptatio ad amici- 
tiameitextra rationem juftitice, unde non eltper fede- 
bita, nec ncccffaria ad jultam fatisfaitionem: igit^ur 
pcr fe loquendo acceptatio folum elt ad effectum tollen- 
di illam obligationem , quaminjuria relinquit: unde, 
fi fit fatisfadio pro injuria, feuculpa, feu prodamno il- 
lato, acceptatioerit adremiffionem feu carentiamcul- 
px, aut obligationis reparandi damnum : fi vcro fit 
fhtisfaftio pro poena, eritacceptatio ad poense immu- 
nitatem , feu ad carentiam reatus poen^ • 

Tertio oblcrvandum elt, dupliciter poffe intelligi ^^^^ 
auferri prajdiftasobligationes, qux manent ex injuria modn itw 
illata, peraclionem latisfaitoriam , Primo ex vi ipfius f sia un- 
adionis , prout a fatisfaciente fit, prajcifa quacumque- 
voluntateejus , cui fit fatisfaftio . Secundorequiri po- 
teft, utcum adione fatisiacientis conjungatur volun- 
tas ejus, cui fit fatisfadio, qua; voluntas appellatur 
acceptatio, ut didum eft. Uterque modus in rebus 
humanis explicatur: namfiquis rcmaltenusabi^ulit, 
eamquepoltca cidem reftituat , iplofafto manet libcr 
abobligationerefiituendi, velitvclnolitalius. Atquc ,„f,,;,f 
idemeu, fi contumeliam intulit , vel honoremabftu- (Sions ju- 
lit, qui non tam reftitutione , quam fatisfadione , re- ft« iiomi- 
parandusfit. Eitenim, ut fiipra tadum cfi, differentia "In^^J', 
mter fatisfadionem & refiitutionem, quod reltitutio pfrrequi- 
confiltit in rcbus,fcu in a:qualitate rei adrem, fatisfa- f t"' »1««- 
^tioautemftride fumpta , ut nuncloquimur, confiftit pcatio 

in 



58 Q_u^sT. K 

in aflione fcu obfequio exhibito in honorcm perfona: of- 
fenf^ ad compenfandam injuriam illatam . Unde inter 
homines, fi is, qui injuriam intulit, fufficienter fefe 
fubmittat ei , cui injuriam intulit , vel petcndp veniam , 
vel aliomodo , qui arquivaleat injuria; judicio pruden- 
tum, ctiamfi alter nolit fatisfac^ionemacceptare, fa- 
tisfaftio fa£Va tenet, &debitorlibermanct abobliga- 
tione iterum fatisfaciendi , quiaipfamet adio fatisla- 
ftona eft efficax ad hunc effeaum , etiamfi aiter nolit . 
Imo in hocnotari etiam potcfl di.fcrentia intcr fatisfa- 
^lionem & reftitutioncm , quod fatisfadio ( ut fupra ta- 
£^^umeft) fit abfque translationc alicujus dominii , per 
folum honorem exhibitum, qui non cft inhonorato , 
fed in honorante ; & ideo , fi aftio alioqui fit fufficiens , 
pulla voluntas perfonar oRenlaencceiraria eft , ut latil- 
faftiofafta teneat, & dcbitor liber maneat ab obliga- 
tione iterum fatisfaciendi : fed ex tali fatisfadionc ad 
fummum confcquctur in debitore obligatio acceptaridi 
illam, qusE obligatio magis negative, quam pofitive 
intelligenda efl : eft enim obligatio ad non exigendam 
illam f^tisfaftionem a tali debitore : non ^'ero dl obli- 
gatio ad aliquem adum pofitivum excrcendum , cum 
nullus neceffarius fit . Unde , cum dici folet , in eo cafu 
teneri creditorem effe contentum tali fatisfa£lione , vel 
eft negativc explicandum pra.'diflo modo , vel certc 
quoad fpecificationem tantum , id efl , quod , fi aliqucm 
a£tum excrcere velit , acceptare debcat, &nonfper- 
nere fimilem fatisfaftionem . Reflitutio autem f^pc fit 
pernovam dominii translationem . Undcy quoniam 
dominium voluntate acquiritur , ideo tunc ncceflliria 
cfivoluntas, qua acceptetur refiitutio, feupotiusdo- 
minium illius rei, qua; reflituitur ^ quaetamen ncccf- 
farianoncft, quando per reftitutionem non acquiritur 
novum dominium , ut quando res alicna furto lublata 
in eodem loco rcponitur, unde fublata fuit, infciodo- 
mino . Imom reuitutionefama^ etjam fidominium ejus 
acquiratur, nulla acceptatio, aut voluntas creditoris 
neceffaria eft , ut integra reilitutio fiat ; poteit enim 
fama reltitui hominiprorfusignoranti & fuam infama- 
tionem , & fus fams recuperationem , quiafimtedo- 
minium etiam fine confcnfu pofitivo & lorm.ali pro- 
pri^ voluntatis acquiritur , (cd interprctativus iufficit , 
dequo alias. Ac denique, etiamin rellitutione aliarum 
rerum, fiquisnolit rertitutlonem acceptare, nec do- 
minium reifibi oblatae, fitamenrcs, quxoffertur, re 
verafitilla, qusdebetur, in numero , velinfpecie, 
pro ratione debiti, fatisfa£\io fafta tenet , &debitor 
liber manet ab obUgationc itcrum refiituendi . Nifi 
fortaffi; rem eamdem apud fe retineat abfque donatione 
alterius, tunc enim rationeipfius rei , tenebttur iliam 
rcddcre domino, quando ille volucrit . 

Altermodus (atistaftionis erit inter homines, quan- 
docum,que , vel res quae rclHtuitur , vel opus quo fit fa- 
tisfailio , non ell fufficiens per le ad xqualitatem con- 
ftituendam, & libcrandum dcbitorem ab obligatione 
fatistaciendi abfquc confcnfu & voluntate creditoris . 
Hocautem contingore potefl: ex duplici capite; unum 
efi , quando id , quod redditur , in re ipfa non cfi: squalis 
a-ftimationis &vaIoris, & tunc proprie non fitjuitafa- 
tista£\io etiam ex confenfu creditoris, fed clt partialis 
fatisfa£\io admiita Jiberali rcmiffioni ,ut per fe conttat . 
Aliudcaput cif , quandoid, quod redditur , licetfor- 
tatfc in rc fir xquale , non tamcn eft illud ipfum , quod 
debctur, vel in indi\iduo , vcl in fpccic, autgencre, 
pro ratione dcbiti, prout bene notavit Joan. Medina 
tra^i 4. de fatistaclioncqu?-'lt. i. Utfi quis furto fuilulit 
equum, quamvis rcitituat aquale pretium , fidominus 
non acceptet , non tcnct fatisfa£\io, nec liberaturab 
obligationc rclHtucndi cquum , fi potell; : acccptante 
vcrodomino crit iufiiticns latisfaftio dato a-quali prc- 
tio. Idcmefi, liquisdtbcattriticum,& vinum a-qua- 
iisvaloris vclit rcddcre: idernquc in propria hitisiactio- 
nc rcpcriri poteit ; ut , fiquis contumcliam intulit , & 
liati-.faccrt velir , autpctuniis, autfavorc, autaliaic 
aiterius ordinis . Atquc hic poitcrior modus recompcn- 
fatioijis h ;bct locum intcr hominesin i'atista6\ionc pro 
pa-fia. Nain li quis fit mortis , aut flagcllorum rcus, 
pccuniis, aut aliis irjbus, vel ailionihus tomptniare po- 
teft hanc pa nam , to.iitnticnte Pnncipc, aut judicc po- 
tcltatcm h.j.Cfnct . Pnor auttm modu':propncloqucn- 



A R T II. 

do nurtquam habet locum in poenis: nihil enim poteft 

efficerc reus , quo fe liberet a reatu poenx per fe &ex vi 

fua; a£lionis , abfque acccptatione fupcrioris potefiatis , 

nifi folum fubire feu folvere ipfammet poenam, quod 

non cit proprie fatisfacere , fed fatis pati . 

Ratio autem efi, quta commutatio talis poensEnon 

potefi fieriex fola voluntatc rei abfquevoluntate fupe- 

rioris potefiatis : vel quia talis obligatio cfi ex fe omni- 

no perfonalis,vel quia in illa reus fe habet ut paticns po- 

tius , quam ut agens : vel quia refpc£lu illius efl involun- 

taria : per voluntatem autem fupcrioris dcfinita eft& 

impofita, &ideofine voluntate illiusmutarinon potefi- 

Ex hisergo,qUcEingenere di£lafunt, fatisconfiatlo- 

quendodcjullitia incommuni, quando &quomodoin 

condigna fatisfactione requiratur acceptatio alterius: 

loqucndo autem in particulari in ordinc ad Dcum , cxi- 

fiimo neceffariam effie in omni fatisfaftione acceptatio- 

nem Dei . Et quidem in fatista£\ione pro pcena ratio af- in fatisf»- 

fignataellfufficiens, namapplicarifacile poteft ad pce- ^,"q^.o*' 

nam propeccatisdebitam coramDeo, quicfifupreraus ftmpene- 

peccatorum judcx , & ijlius pcens fancitor. Dcfatif- q"""^"^^ 

fa£lioneautemprocuIparatiogeneralis eft, quianulla J,"'^ 

fatisfa£lio ad Deum efi pcr fecxpulfiva peccati, pva:- 

-fcrtim mortalis, nifi accedat Dei acceptatio & rcmif- 

Co offenfa: , Probatur , nam aut fatisfaflio eil: procul- 

pa propria , aut proalicna; fi rro culpapropria , cfi: 

inrfqualis"& infufficiens ad refarciendam injutiam, ut 

oHendctm late fedione 8. & fequentibus . Si vcro nt pro 

aliena , ctiani nonpofeft pcrfeformaliterexpcllcrccul- 

pam , quia cum fit cxtrinfeca , per fe non rc£\ii:cat ho- 

mincni; & hac rationc ipfa etiam fatisfa£^io Chrifii, 

quam vis in valore non folum adsquet , fed etiam exce- 

dat oiTcnfam , per fe ipfam formaliter non excludit cul- 

pamabhorninc, fcdnccefleefi, ut acceptetura Deo, 

& quod juxta illius acccptationcm homini applicetur, 

Et ha;c eli: etiam radicalis caula , ob quam Chrifti fatif- 

fa£lio licet fit fufficicns pro omnibus , non tamcn efl ef- 

ficax inomnibus: qui.i , ligct proomnibusacceptetur, 

non tainen abloiUtc , lcd lub ci couuirione , utdebito 

moJo, & pcr convenientid mediaapplicctur. Ncque 

hoc dcrogat perfeftioni juititia.', quia hxc acceptatio 

nonexigirur, utdetvalorem operi, vel squalitatcm 

fatisfailioni, fed folum, quia fatisfa£llo cfi extrinfe- 

ca : & quia iieri debet per modum contra£\us , fcu em- 

ptionis, aut redeniptionis, inquocontra£lu neceifarius 

cll confcnfus contrahentis. 

Sed tuncukcrius dcclarandum quarto loco occurrit , Cum a<.' 

cfiopollit in aliqua julta fatisfa£lionc requiri alterius "pt«tio ' 
• , r • 1 r o • ■ n' neicflirix 

acceptatio, an ialtcm requiraturad pcrrcitioncm julti- , ao 

tix, utille, adquera ordinatur fatisfa£l:io , teneatur oporteat ; 

ex jufiitia acceptare illam : hic enim eit prjecipuus pun- "^j^g' 

£lushujusdifficultatis : nam videtur certe,noneffe ne- j"aftiti» 

ccfTariam in rigore hujufrnodi obligationem ad tatisfa- oriii. 

elioncm omnino jullain , nve illa obiigatio cadere in 

Detirn polfit, five non poffit , dc quo Itatim dicam. 

Ratio a prioricil fupra fa£>a, quia hujuimodi acccpta- ^ 

tio, pr^fertim in latisfaftione Chrilli, de qua nunc /jr",*," 

agimus, non requiritur ad fufficientiam, velvalorem fuadctur^ 

fatisfaftionis , icd rcquiritur, ut perficiatur contraclus , 

ficut rcquiritur confcnlus contrahcntis : fcdutcontra- 

£l:uslit omnino juilus , nou elt nccctTe , ut contrahcns 

teneaturcx juilitia confcnfum fuum pra'bcre, fcd poteft 

libere contrahere , & tamen, quod in contrac^u utrin- 

que Itrvetur perfccta jufiitia: ergo iila obligatio acce- 

ptandi necelfaria non cil ad jultitiam fatista£Honis . 

Excmplo humano res declaratur , nam fi Rex habeat 

plures captivos, & alius oblato pretio Jequali velit 

illos redimcre, non teneturRex ex jultitia acceptarc 

prtiium, &contra£"lum.redei-nptionispcrficere: potefi 

tamen, fivelit, acceptare , & tunc redemptio , fi fiat 

pretio a.'quali , crit omnino jufta, & altcr, qui redemit, 

dicctur, cx vera& pcrfecta juilitia redcmilfc, quiaatl 

rationcrnjuititia^non cll neceire,quodexercitium adus, 

ut fic dicam , fit ex obligatione jullitix , lcd quod in co 

lcrvetur integraratio&aquitas jufiitis, Etconfirma- 

tur , quia hac ratione fupra dicebamus non cffe neceffa- 

rium ad juititiam Ch.nlii , ut pcr lc & vi luorum opc- 

rum , & nulla luppofita prumilfionc cx partc f)ti , pof. 

fit illi nccelfitatcni inttrrc, ut acccptct iatisfadionem: 

crtjo ncque ttiam cft ablplutc nccdfaria obligatio acce^ 

ptandi 



D i s p u T. IV, 

ptemiiofUcx prorninione, ita ut, quamvU conci- 
piamus, Deurq nihjl proasifilfe , fedfimpliciter acce- 
ptalTe ratjsfadHonerrj propter valoreraejus, nihjlomi- 
Jius fufficiernratiojijflitis int^ce^at • Patet conrequea- 
■ tja , quia , ficut acceptatjo cft mcre libera , quando non 
-fypponiturpromjfrio» ita etiam quando promiffio fup- 
poriitur, jpfamet promiflTio fuit mere libera ab obliga- 
tione, &tameqid nonobllat ratioqi & perfe£\ioni ju- 
- ftitjs: ergo neque etiaraobfiat , quodipfametaccepra- 

, : tio in fe ac formal iter fiat fine obligatione : eadem enim 

ratioin utroquecafM jntercedit , fcjlicet, quia illavp- 
Juntagvel prQmittendi vel acceptandi nonrequjritur ad 
valorem pretii , fed tantum ad perfe<3:ion?m contra- 
. ftus : folum eft differentia , quod in Qafu promifTionis 
voluntas illa radicaliter antecedit cpntraftum in pro- 
miffione jpfa, in alio vero cafu non antecedit , fed inclu- 
iditlir in ipfo contraftu , qu£e differentja nil refert ad n- 
tionem jufiitiae,quia non fit major liherali tas in uno ca fu 
'' ^uam jn al io: jmo,fi jntercedit aliquis excefius, elt quan- 

dointercedit promifTio, nam major liberalitas videtur 
prius promjttere & fe obligare , & poltea jmplere , 
quam fimpljciter & fine obligatione aliqujd facere . 
Coafir-! In contrarium autemobjici potefl, quiavidetur in- 
p»r»"ns« volvi repugnantja , cumdicitur aliquis jufie fatisfacere 
^toi» alteri , ^ alterum non teneri ad acceptandam fatisfa- 
6lionem, faltem in fenfu negativo fupraexplicato , id 
cft , ut rion poffit jufie exigerc aliam vel majorem fatif- 
fafl ionem , ficut repugnat dicere , debjtum effe jufte fo- 
lutum , & nihilominus creditorem pofle novam folu- 
tionem exigere , nam fatisfacere perinde effe vide- 
tur, quod debitum folvere . Declaratur jnam , fi Chri- 
y Itofatisfaciente, Paternon tenebaturacceptare , pona- 

■ ' jnus, Patrem non acccptaffe, nam poffibili pofitoin 
effenullum fequitur inconveniens:in eocrgocafu perjn- 
demaneret dcbitrix humananatura ,ac fiChrillus ad li- 
. ber-andam illam nihil .egiffiet : ergo re vera Chrillus pro 
illa non fatisfeciflet . Dices, non latisfeciffet efficaci- 
ter , taracn fatjsfecilfet faltem quoad fufficientiam . 
Sedcontra, quia fatisfaftio quoad fufiicicntiam re- 
quirit , ut fi ex parte hominis non fletcrit , ei fit utilis 
ad remiffionem culpa vel poenz ; fed in cafu pofitivo , 
■quo Deus non acceptaret uUo modo fatisfa£\ionem 
ChrilH , opera Chrifli nullum haberent effe£\um in ho- 
mine, etiam fi iplavellet, &, quantum inipfoeftfa- 
ceret, ad aljquem frudum ex ipfis capiendum, nam 
fupponimus, Dcum omnino non acceptaffe ad ullum 
effe£\um opera Chrilli , prout facerc poterat , Unde 
tam fatisfa6tjo quoad fufficientiam, quamquoadeffica- 
ciam, requirit acceptationcmfibi proportipnatam : in 
eo ergo calu neque quo ad (ufficientiam Chrifius pro no- 
bis fatisfeciffet . Dicetur forte , Chriflum quantum efi 
ex fe fatisfeciffe , fi Pater acceptare vcUet , tamen dc fa- 
^toineocafunonfatisfeciffe, quia Paternon accepta- 
vit. Sed contra, quiaquodChrifius, vclquivisalius, 
fatisfaciat , necne , non pcndet exfuturo, &quafiex- 
trinfeco eventu , qualis eft^ quod alius acceptet, vel 
nonacceptet: quia hoc folura addit dcnominationcra 
extrinfecam operi fatisfacientis , ratio autem fatisfa- 
ftionis nonconfilHt jn extrinfeca denominatione, fcd 
in intrinfecotalore, &efficacia operis & perfonx fatiP 
facientis, ratione.cujus vel perfe tollitoffenfam , vel 
moraliter cogit alterum , ut illam remlttat : ergo quam- 
diu opus morale non habet hanc cfficaciam , non poteft 
dici fatjsfaiftio ex jullitia, fed ad furamumdici poteric 
habere opus ex fe , vel ex conditione perfonK iatisfa- 
cientis , fufficientera & condignum valorem , fi alice 
neceffaria: conditiones concurrunt ex parte perfonx, cui 
fit fatisfailio . Coafirmatur , acdcciaratur fecundo ex 
ratione mcriti , quod , ut fic proprium meritura de ju- 
ftitia, requirit hanc vira raoralem cogendi alteruraad 
reddcndum pr:tmiura : & ideo neceffario prxfupponit , 
ut tale prseraiura propofitum fit operantibus ,. ut bra- 
vium feu corona ex condiilo pacl;o vel promiffione , ut 
iterura diduri (iiraus infra quxil. ip.Tandem propter 
hanc caufara fatisfaftio noilra oblata pro aniraabus 
purgatorii non cenfetur ex jultitia, filupponatur non 
effc infaUibilecx lege feu promiffvane, quod pro jUis 
acceptanda, fit . Ell ergo necelfiria talis promiffio fcu 
paitum , quo poiito oriatur obligatio ex juftitia acce- 
ptandi fatisfadionera ► 



S E-C T 1 o V. -59 

Inhacre potcff effevarietas jn n^cdQ loquendi, & ^^ ^j^ 
ideo diiUnguere poffumus; aliud c.iira elHoquidefa- t «<«iuin 
ijsfaftione in potentia proxima (ut fic dicam), aliud ve- • 
rode fatisfadione ac\ualj . Priori inodo fati-fadionem 
. voco opus , quod de fe habet valorem , vei fufficientiain 
^d fatisfacicndum , tam.en neque cx fola rei natura, 
neque ex conventionealiquadeiiinatumefi, ut fitadua- 
lis & realis {olutiodebitj . Poilerjori autem raodo voco 
fatisfadiQncmadualemopus illud, quo ver? &rea!iter 
folvitur debitum, ita ut poll illam iplutionemexh'!:^- 
tam, nuUa alia firailjs, feu in eo genere, julle cxi^i 
poffit . Dico crgo ad fatisfaftionem priori modo (luti- 
ptam , feu meUus, ad efficicndum opus de fe fatisfa- 
(Sorium, non effe neceffarium, ut -ilter acceptct , vel 
tcneatur acceptare . Hoc probant rationes priori loQO 
fa£i£ , & rationes in contrarium nihil contra hocob- 
ftant, ut per fe patet : jmo exemplum iliud de p.nima- 
bus purgatorii hoc confirmat ; dicimurenimnosfatif- 
facerepro aniraabus purgatorii , etiam fi nobis mfalli- 
bilenonfit , opera nofira pro illisacceptarii quia, quan- 
turaellex partenoftra, fatistadoria operapro illis of- 
feriraus , in quibus , quatenus in gratia fundantur, 
cpndignjtas efi & valor ad fatistaclendum prc illis , fi 
velit Deus acceptare . Ulterjus yero addo ad propriif- 
firaam fatisfadionem poderiori modo fumptam, ne- 
ceffariam effe prxdidam raoralem vim , quae fit jn ope- 
re fatisfa£lorio , ut proccdjt ab operante , ad foK'en- 
dum debitum, ut nuUa alia fatisfa£lio fimilis feu ejuf- 
dem rationisjufteexjgi poffst , fivehocfit ex natura rei, 
five ex conventione & paclo feu promiffione juxta va- 
rios raodp fatisfa£tionis fupra explicatos . Et hoc prp- 
bant rationes pofteriori loco fa£tee . 

Neque quicquam obftant priores rationes , folutn 
enira probant , adefficicndum opus de fe fatisfa£>oriura 
noneffe neceffariara obligationera acceptandi fatisfa- uaiium 
£lionem,. fecus vcroada£\ualiter , & iafaUibiUteria- 
tisfaciendura . Et quoad hoq eft quodammodo fimile , 
quodammodo verodiffunile , exemplum de emptioitc 
jufta, qu2 jnter homines exercetur abfque obligatione 
alterius partis : tenet enim fimilitudo in hoc , quod fi- 
cut potert quis offerrc pecuniam vel rera aliam fufficien- 
tis valoris ad emendura aliquid , quaravis venditor non 
teneatur vendere , ita poteft quis opus de fe fatisfa£lo- 
riura pro alio offerre, etiam fialter acceptare non te- 
neatur; & contequenter erit in utroquc cadi firailitudo 
in hoc, quod ficut, alio non acceptante, revera & 
a£>uaUtcrnonperficiturfatisfa£\io, necraanetdebjtum 
folutura feu ablatura , ita fi in cafu emptionis alter no- 
Utvendcre, non perficitur emptio , nec pecunii, aut 
res oblata, fubit rationem a£\uaUs pretii , (utficdi- — ■> 
cam . ) Eft autem confidcranda dlifirailitudo , nam in , 
cmptione aut venditione humana pecunia , quo: offer- 
tur m pretium , permanens eft : unde quajnvis non conr 
fummetur contra£\us , valorcm fuura rctinet , feraper- 
que eft apta , ut per illara poffit eadera res vel alia sequi- 
valens emi , manetque ( per fe loquendo ) fub dominio 
& poteftate prioris domini, qui iUam obtulif in pre- 
tiura, &rationcilUus feraper raanet potens ad rem ft- •] " 
milememendam, quotiesaliusvelit contra£lura perfi- 
cere, Atveroin fatisfa£lione , ficutopus, quofitfa-^ 
tisfa£\io , traniltoriura eft , quia in a£\ione vel paffioae 
confiftit , ita valor fatisfai^ionis cura ipfomet opere 
tranfit. Unde , fitunc, cumfit, non acceptetur, & 
confequenter nonhabeateffc£T;um adualitertatisfacien- 
di , oranino perit & trultratur ejus valor, neque ara- 
plius pote:t operans per iilum (atisfacere , quia opus 
fatisfa£lorium, & valor ejus , nec manet in fe , ncque 
etiam raanet inacceptatione divina, feualterius, cui 
fit fatisfacliio ,cura fupponatur opus a principio non fuif- 
fe acccptatura . Et hinc fit, ut in eraptjone&vendi- 
tione , qux fit ex rebus perraanentibus , raelius intelli- 
gatur, poffe intercedere contradura juftitia; , etiarafi 
ex neutrapartefitobligatioacceptandi , feucontrahen- 
di , quia unufquifque offert pretiura feu rem fuara fub 
ea conditione , fi alter acceptare velit , & aequalem re- 
pendere, &,. alterononacceptantealtcrretinet bona 
fuaintegra & perfeita, ficutanteaerant , nihilquc al- 
teri eft firapliciter datum, aut in ejuscoraraodura fa- 
£luraj undcfit, ut licet contenfus vel acceptatio con- 
tra£tus tcmperfit fpontaneus , tamenex utraque partfe 

fit - 



Q.U ^ S T. t, 



CTiflfti 
f»..jf . 

«cf{a>io 
•ccrpta. 
*it, tx 

/uppofl- 



fi^ cumoncie reddendi lequale, & confcquenter quod 
falvctur vera ratio juftifi;e . At vero inncgofio fati-sfa- 
^^ionjs , nifi antecedat obligatio acceptandi fatjsfadio- 
nem, feu nonexigendi aliam, obligatio ( in(juam)ex 
jiatura tei ort^ vei ex aliquo prscedentj pa£to , non ita 
videtur poiTp xquitas& mutua juilitia intercederemam, 
Tiunus offerat fuum fatisfa.£\orium opus , & aitcr non 
acc€ptet^ quantumadrem prsfentemattinet, omnl- 
Tiq amittjtopus fuum, quia nequeeffedum confequi- 
tur, neque valorem fuas fatisfaftionis retinct, fedin 
alium transfert, quoad poteil , juxta matcri? capacita» 
tem. Undefit, quod fi in eo cafu alter accipiat fatisfa- 
ftionem abfque obligatione , magis pxercet opus gratias 
&liberalitatis, quam jufiitijc , quiaetiam finoriacce-» 
ptet , manebit opus fatisfa£lorium in ejus honorem fa- 
ftum , njhilque amplius commodi aut honorisreportat 
acceptando, quamnonacceptandofatisfaiftionem: & 
ideo talis acceptatlo mcre gratui ta ac liberalis cenlctur , 
)& eadem ratjone fatisfaftio fic fafta non erit ex pcrfefla 
juflltia, quia, dum fit , &ex modo quofit , non habet 
vim pcrficiendi opus jufiitix . Et proptcr eamdcm cav- 
fam ut talis (atisfadio (& idem efi dc merito, ut infra 
digam) fitexpropria jufiitia, nece{feefi,ut antecedat 
pa£\um vcl promifilo, inqua furidctur, rationc cujvis 
habcat vim ita fatisfaciendi , feu rcfarcicndi "injuriam , 
neque pofi illam pofTit jufie exigi alia fatisfaftio . Et ex 
hisrtfponfum efi ad confirmationem difficultatispriori 
loco pofits, Potefiquehsc do£lrinahumana exem.plo 
(leclarari , nam in omnibus cqntraftibus , qui circa 
aftiones humanas vcrfantur , ut ratio jyftitiE locum ha- 
beat in talibus aflionibus, neceffeefi, ut pailum & 
phligatio fub conditione operjs antecedat , quz illis 
yerbis explicatur: facio ut facias . Unde, fiabiquetali 
pafto formali, vel virtuali, contingat aliquem labora- 
rein utilitatcm aIterius,non ccnfetur facere opusjulti- 
tije, fedgratis, vcl liberalitatis . Quod fialtcr velir pro 
tali ppere merccdem ad squalitatemperfolvere , fimi- 
liter non cenfetur, opus jufiitia: facere, fedgratitudi- 
nis, vcl altcrius virtutisfimiliSj ut mifericordise , vc?l 
Hbcralitatist 

Ex hls crgo omnibus concluditur, ctiam in fatisfa- 
^ione Chrifti nccefiariam fuilTc ex parte Dci non folum 
aflualem acceptationcm , fed etiam obligationemfeu 
necefTitatem acceptandi , fafla oblalione fuse fatisfa- 
^-ionis ex parte Chrilti: quia dofirina data generalis 
cft , &ratioejus seque procedit in jultitia adDcum& 
^dhomines. Unde, cumollenfumfit, hujufmodi nc- 
.ceflTitatem non habcre locum in Deo abfolutc & fimpli- 
citerexvi folius oblatiQnisChriiti, necelTarium oonfe- 
quenter efi jUt antecefierit paftum feu promilfio Dci fub 
Conditione talis opcris, ut opus fatisiactorium ChriiU 
fimdatum intal; promifTionc haberet moralem vimju- 
fte fatisfaciendi , ita ut non potucrit Deus pofi talcm fa- 
tisfaflionem, aiiamfimilem pro tota natura .ib huma- 
no gencre exigerc . Potefi quidem Deus poft Chrifii fa- 
tisfaftioncm oblatam cxpcaare in fingulis hominibus 
applicationem illius fatisfaflionis permedia abipfomet 
Deo&Chri(Ioordinata& infiituta, &limiliter poteft 
a fingulis hominibus pro peccatis propriis adualibus 
propriam & perfonalcm fatisfa6>ionem exigerc, quia 
Chriftus non aliter , nec fub alia ratione fatisfaftioncm 
fuam pro nobis obtulit , ncc Deus aliter illam accepta- 
vit, aut acccptarcpromifif, tamcn eomodo,quoChri- 
l^us illam obtulit, nimirum ad fatisfacicndum quoad 
fufficientiam pro toto gencre humano , & ut cffct velu- 
ti quxdam caufa univcrlalis , qux fingulis appellari 
pofTct, &applicandacfrct juxtadivinxdifpofitionis or- 
dincm, hoc ( inquam ) modo non polTet Deus julle 
aliam fatisfa£^ioncm ab humano ;^cncre exigere, & con- 
fcquentcr nec poHlt Chrilli fatisfa'£\ionem repudiare: 
&hoc fcnfudicimus, ncccffarium fuiffe illamaccepta- 
rc, camquc nccelfitatcm ex prsccdcnte promiflione 
ort.im fuiffc , Quod autcm hoc paftum feu promilfio 
Dci ad Chrillum intcrccfTcrit , colligi potefi cx illo 
lh'\x^^.Sil'o/uerif propeccato animctm juam, videbit 
fetnen lon^ai/wn y vot^»tas Dowinl inmanu ejus di- 
rtgetnr ^ ^roeo, quod laboruvit anima ejus , vidcbitiy 
famrahtur: Etinfra. Iniq^uitates eorum ipfe yortabit, 
iicQ d^fpcriiam ci plu- imos^ & cxtcra ufqiicadfincm 
capitis . De qua pr()mifnonc& pa^lomulti Patrcs intel- 



rx parie 



Nfctfli^ai 
ill. fu.i , 
ipfa )uOi. 
lis rcdi- 
tu<lo. 



A li Tic. it. 

ligunt illiid Pfalm. 2. Poftula ame, & dabo libi^^enttj 
hitredii,atem tnam , & poffejftonem tuitm terminos tcrr^. 
In verbo enimiilo, Poftulaame , intclligiturfignificl- 
taoratioChrifti fitndata in (uis mcritis , & fatisfa£\io- 
ne,& jn dignitatc pcrfonxluar.Ex matcriactiamdemtf- 
rito & fatisfa£\ione confiat, hanc promiffioncm aliis 
hominibuselTefaftam i multoergo magis ipfiChrifirt. 

Scdjam fequitur, utexplicemus, quomodopotucrit <5u*Difn 
in Deum cadere haec neceffitas vel obligatio acceptandi „"/ y,5il'/f* 
fatisfaftionem, prajfertimex ratione jufiitix: hoccnim fx | 
eft,quod prscipue impugnantrationes, quibus priorefti 
partcm fcntentix Andrea» Vcga confirmavimus . Pro- 
pterquas multis incredibile videtur Dco attribuerevc- 
ram ac propriam rationcm jufiitia; , eumque debitorem 
^^ercatLjrz vel etiam Chrifii conftituere . 

Nihilominus dicendumefi, pofita pra?di£\a promiif- 
fione , ty, vera ac propria jufiitia debuiffe Deum Chrifti 
fatisfaftionem acceptare . Hsc afTcrtio in primis con- 
fcntanea efi cx facris Scripturis , ubicumque fcrmo cft de 
mcritis juitorum , & dc praimioilliscx jufiitiarcddcn- 
do, nam, firefpeftualiorum habctin Deolocum juiti- 
tia , muItQ magis rcfpcftuChrilli . Quam confcqucn- 
tiam nemo ncgabit , tum propter majorem cxcellcn- - ^ 
tiam & perfeflionemoperum Chrifii , tumctiam quia, \ 
fiquidcltjufiitixinnoflrismcritis,totumidfundatum • < 
crt in jufiitiaChrifiii tum denique quia, fiDeonon 
repugnat hocjufiitix debitum refpe£^ualicujus , ncque 
ctiam. refpcftu Chrilti repugnabit . Quod fi ex partc Dei 
nonrcpugnat, neque ctiam ex partc Chrilti dcclfcpo- 
tclt aliquid ad talc dcbitum induccndum . Antecedens 
vcro confiat ex illis vcrbis 2. adTimoth. 4. Bor.um cer- prim» 
tnrr.ai cert^vi , CHrfumcotifummavi , in reliquo j-epoft- P"httia 
tacflmihicorona jufluijt, quamreddet tniki Dortiinus ''y/j"'^ 
i^ tlU dic juffus jtidcx . Et 1 . ad Corinth.9. Certus fmt, 
quin poiens efl de\>ofttumrr.eum fervart tn illumdietp ju- 
ffus jifidex . Et codcm modo fit fspc in S.Scriptura mcn- 
liojuflijudicii Dci 2.ad ThcfTal. i.adRom. 2. Rcfpon- 
dcri pctcrt , in his& fimilibus locis fumi jufiitiam lato 
& imji.oprio modo , fcu pcr quandam metaphoram . 
Scdhocnonvideturconvenicntcr dici , utenimdocuit 
Ariilotcl. 5. Ethic. cap. i . duobus modis jufiitia dicitur , 
fcilicct, gcncr3litcr,& fpeeialitcr. Priori modo fignificat 
omrxm virtutcm fcu collc£\ionem virtutum omnium, 
quomcdo nos virum fludiofum, jufium vocamus, & 
gratiam cum donis fuis appellamus jultitiam . Pofic- 
uori autcni tnodo fignificat ccrtam virtutis fpccicm . 
Quamquam crgo certum fit priori modo poffe Deum 
jufiumappeliari: & hoc fcnfu dici pofTe jultitiam Dci 
efTcgcncralem virtutem , per quam in omnibus opcra- 
tur Deiis , quod .^quum cfi& bonum, quomodo potcft 
intelligi, quod de Deo dicitur 2. Macbab. i.Solusbo' 
nns y /otus praflans , fo'Hs julfus , & omnipotens , cr 
aternus: licet (inquam) hoe ita fit , tamcn dubitart 
non potCil , quinetiam pofieriori modotribuatur julti- 
tia Deo in Scriptura facra : nam jufiitia illa generalis 
non cltunum aliquod fpcciale attributum Dei difiin- 
ftum acaeteris, nimirum amifericordia, charitate&c. 
fedillaomnia comprehendit, tamquam totum quod- 
dam fingula compleftens , cx quibus conllat . At vcro 
Scriptura tribuit Deo juititiam , ut fpecialc attributum, 
diflin£tum a mifcricordia , Hberalitate , & fimilibus 
virtutibiis . Pfalm. 10. Mi/ericordia dr veritas vbviave-' 
runt flbi , jufliria cr pax afcu!at<t fmt ; & illud Pfahn. 
'isif. fuflus Dortiinus, & juflitiam dHe.vit: aquitatcm 
vidit vultus ejus : &ex prioribus ctiam tefiimoniis id 
confiat, ut Itatim oficndam . Ccrtum crgo efi non folum 
jufiitiain gencralcm , fed cliam fpccialem Dcotribui. 

Quod autem non improprie , aut metaphorice , fed 
vcre &proprietribuatur, primum ofiendi potcficxge- 
nerali rcgula intcrprctanui Scripturam , lcilicct , quan- 
documquc poteft abfque incommodo propric exponi, 
ita clTe intclligendam , ncque cfTc abfque necclfitate ad 
metaphorasrccurrendum: quodcnim hic pofiitfinein- 
convcnienti ita intelligi , ollcndemus in iequentibus, 
quiajufiitia ut fic uicitpertc£tionemfimpIiciter,nul- 
lamque imperfc(£tioncm nccclTario involvit . Deinde id 
coiligi poteftex multi'udinc locorum , in quibusdivina 
Scriptura abfolutc ita loquitur abfquculla infinuatione 
mctaphorae, aut improprictatis. Imo tot nominibus 
ad propriam jufiiiiam fpctlantibus hanc virtutem De^ 

deda- 



DispuT. IV. 

<IccIaTat , ut per hoc ipfum fatis videatur , omnem rae- 
taphoramexcludere. Huc enim fpeflat nomen merce' 
eUs , conveKtionis , & faEli Matth. 20. F Ka operarios , 
&r<dde illis mercedem; &infra: Nonne ex denario 
convenifti mecum ^ Tolle quod tuum efi , & vade . Mer' 
eesenimimputatur et, quioperatur, non fecundum gra- 
tiam , /ed fecundum dehitum , ut ait Paul. ad Roman.4. 
«Cmen ergo mercedis proprietatem juflitia: indicat : un- 
deertillud I. adCor. 3. Unufquifque mercedtm recifiet 
feeundum fuum Ubo-em; & illud Apocalyp. ultimo : 
Ecce venio cito , & merces mea mecum efi , reddere uni- 
. etuque fecundum operafita. Et, utconftet, hocnego- 
tium ad propriam juftitiam pertinere , aliis locis exclu- 
. ditur a Deo injuftitisvitium, proprisejuditiscontra- 
jrium i.Vcm.i.Sine acceptioneperfonarumjudicat, fe- 
eundum uniufeujufque opus . Ad Hebr.5. Non efi injufius 
Deus , ut oblivifcatur operis vefiri . Ex his ergo teftimo- 
niis probabiliter colligitur, e/Te in Deo veram & pro- 
priam juftitiam , & confequenter etiam debitum ju- 
ftitiae pofTe aliquo modo in Deum convenire : nam , li- 
cet fupra dixerimus, pofTe interdum accidere operari 
€X juftitia abfque obligatione julUtiae, tamen hsec ope- 
ratio, qu2 eft reddere mercedem , intrinfece includit 
aliquamrationem debiti. Perhanc ergo virtutem red- 
dit Deus unicuique, quod fpeciali jureilli debitumeft, 
fuppofita promiflTione & pafto ipfms Dei . 
Secund» Unde argumentor fecundo teflimoniis Patrum , qui 
ex*PaVri- ^^'^ genus debiti in Deo recognofcunt , neque aUquid de 
bM». perfe6\ione ejusminuereexiltimant ,quiacumfupponat 
promiffionem ejus & patlum, totum in eo nafcitur, 
quafiabintrinfeco , & ex propria voluntate , quia , ut 
faepedixi, per nulJam a£^ionem aherius , exviilhus 
foliuspoteft obligari. Quis enm prior dedit illi , & 
retribuetur ei? Ad Rom.i i. tamenfuppofita gratia pro- 
miffionis fuae fub conditione operum non repugnat ei , 
ut per talia opera debitor fiat . Sic Chryfoftomus homil. 
5. in Matth. Tu falvari te Deigratia confitere ,utfe il- 
le tibi dehitorem fateatur,nec modo pro operibus tuis, ve- 
rHmetiampro hacgratia, humiliquefenteniia. Quando 
enim aliqua fecerimus , habemui eum proculduhio debi- 
torem . Cyprianus Iib.de opere&elcemofynis infine, 
de omni Chrifiiano per gratiam Dei bcne operante , in- 
quit: Promeretur Chriftum judicem, & Deum t/ompu- 
tat dehitorem . 

Atdicetaliquis , hosPatrcs, non diccre , Deum efie 
debitorem exjufiitia , fed fimpliciter effc debitorem , 
quod poteft intelligi cx fidclitate ratione promiffionis , 
utexpreflfius declaravit AugutHnus luper Pfal.8^. tra- 
ftansilludi. adCorinth.4. Re[iofita efimihicoronaju- 
fiitix , quam reddet rnihi Dominus in illa die jufius ju- 
de.x . Quid {'inc]u\t) reddet^ Quod tihi debet} Unde 
tibidehet? quid illi dedifli P Dchitorcmipfe fe fecit , 
non accipiendo, fed promittendo : & fermon. 16. de 
verb. Apolloli : Dehitor ( inquit ) nohisfaflus ejl Deus, 
fion aliquid accipiendo , fed, quod eipLacuit , promit- 
tendo. Et inidemredit , quodinquit Fulgentius in prse- 
fatione librorum ad Monimum : Seipfum fua largitate 
dignatus efifacere debitorcn. 

Sed in primis , cum prsedifti Patres ea ratione dicant, 
eUe Deumdebitorem , utexponant, quia ratione red- 
det juftis coronam juftitia; , fatisfignificant,fe loqui d? 
debito exjuftitia, quod ex promiffione onerofa intcr- 
dum nafcitur , & ideo , quamvis promifiionis memine- 
rint, quoniam nccefiariaeft, non propterca jullitiam 
excludunt . Quod poteft aptiftime declarari ex do61:rina 
Pauli inepifi. adRom.c.i i. dicentis : Si autemgratia, 
non ex operibus , alioquigratia , jam non efigratia , id 
eft , non gratis datur : docet crgo Paulus id , qnod a Dco 
datur ex opcribus , non dari gratis ; ergo fentit , dari ex 
debito , non quocumque , fed ad jufiitiam pertinente , 
Patet confequentia :quia dari gratis tantumhuicdebito 
direile opponitur: quod enim datur folum ex debito fim- 
pljcis promiffionis, gratis nihilominus datur. Imo, 
licet ad obtinendum rcm fimpliciter promiftam requira- 
turaliquod opus , fi non attingat propriam rationcm 
condigni , & jufii meriti , adhuc gratis datur , licetin- 
tercefterit promiftio:ficenim jultificatio& remiftio pec- 
cati datur ex debito promiftionis , (uppofita contritione, 
& nihilominus gratis datur , ut infra oftendemus ; ergo 
juxta praididam Pauli doilitrinam, inhis, qute a Deo 



SectioV. 61 

nongratls dantur, fedex operibus.iat.rcedit aliquocigc- 
nus ar6^ioris debiti,quam fit fimphcis promiffionis. i Icc 
ipfum eleganter deciaravit Bcrnard. traftatu dc gratia 
& libero arbitrio , fubfinem, dicens . Quopaflo eant , 
quam fihi repofiram pr<efumit ( fciHcet Paulus ) coronam 
vocat jufilti^e^ An quoniamjulie ^am cfr ex debitorequi- 
ritur, quodcumque^ velgratis, fromittitur: Denique aic , 
fcio,cui credidi , drcerius fum, quiapotens efi depofuum 
meum f °rvare. Dti^romiffnm , fuum appelLtt depofiium , 
C7 quia credidit promittenii, fidenterpromiffum rcpctit . 
Promiffnm qmdem ex mi/ericordia , fed jam ex juftitia 
perfoivt ndum.Efi ergo,quam Paulus expe£iat,coronaju- 
fiitia Dei,non fuit: juftum quippe ef}, utreddat ,quodde- 
het , dehet autem quodpoLlicitus efi . Infra vero exponit , 
hanc jultitiam itaappellari juftitiamDei,»*; f^jweT? ejuf- 
dem jufiiiite voluerit Deus hominem habere confortem , 
eum faciendo ejufdemcnron^t feu vrsmiifrorneritorem: 
cum operum,quihus erat illa repron.iff.i corona,hahere di- 
gnatus efl coadjutorem . Et in eodem fenfu dixit Petrus 
Chryfologus fermon.25. adfinem. Nonnehomo homini 
exigu<e carthula ohligatione confiringiiur , Deuftotcr 
taniis voluminihus cavet,& debitor non lenetur} Sed di- 
cis, efio quod debeat, quo exigente refiiiueP. Se ipfo : quia 
nonpotefi ille mentirt : idem ipfe eft Cr cxecutor & debi- 
tor . Deinde , fi debitum ex fimplici promiftione ortum 
Deo non repugnat , necdiminuit dominium cjus, neque 
aliquam aliam imperfefl:ionem illi aficrt, cur dicetur 
omnejufiitif dcbitumilli repugnare,autimperieftionem 
afferrePNuIIacerteeft fufficiens ratio, utexfolutionibus 
argumentorum,&ex fequente dilcurfu magisconfiabit. 

Tertio igitur argumentor ratione , quia operari ex Terti» 
propria & formali juftitia , per fe ac formaliter loquendo P''°'»«'o 
dicit perfeftionem , & operari ex debito ejufdem jufiitix ^*""' 
non dicitimperfeclioncm,fedfupponit potius perfeftio- 
nem alterius virtutis , &includitfapientiftimam ratio- 
nem &difpofitionem divinae providentice : ergo utrum- 
que caditinDeum , & maxime refpeftu operum & fa- 
tisfa£lionum Chrifti . Majorper fe nota vidctur, quia 
juflitiaut fic virtusefi perfe£\iftima. Unde, fi nihilaliud 
addatur , in illius a{re£lu& voluntate nulla imperfcctio 
includitur . Minor dcclaratur variis modis : primoex 
D.Thom.i.p.q.2i.art.i.ad 3. ubi ait,innomlne debifj 
importari ordinem exigentise vel neceflitatis : ergo non 
magis repugnat Deo debitum aliquid faciendi , quam 
neceftitas : fed quamvis Deo repugnet fimpliciter & ab- 
foluta , non tamen rcpugnat ei neceftitas cx fuppofitio- 
ne alterius voluntatis ieu promiftionis ejufdem Dei : er- 
go neque ei repugnabit debitum ex fuppofitionc , quia , 
ficut neccftitas exfuppofition^on tollit Iibertatem,nec 
minuitillam, fimpliciterloquendo, ita nec debitum ex 
fuppofitione promiftionis liberae ipfius Dei toIIit,aut mi- 
nuit perfeftum dominium, quod potiftimum'confiftit 
in libcrtate Dci omnipotcntisE conjunfta . Hinc vero 
additD.Thom. citatolocQ& i.& 2.q.i 14. art.i. ad 5. 
ex hoc debitononpropriedenominari Deum debitorem 
nobis, fcdfibiipfi, in quantura debitum eilei, ut fua 
ordinatio impleatur ; nec poftet ex adione creaturs fe- 
qui hoc debi tum,nifi fuppofita divina ordinatione, quod 
magisexplicans eadem i.2.q.i i i.art.i.ad 2. dicit, per 
hoc debitum non obligari Deum creatur^ , fed potius 
creaturam fubjici Dco, ut in ea divina ordinatio ira- 
pleatur, qusobfervatio D.Thom. prudentiftimaeft,& 
ad caftum loquendi modum fpc6lat , non vero repugnat 
dodrins , quam explicamus , led potius cam fupponit . 
Eftetiam fundata in alia ratione optima, quam mox 
exponemus folvendo arguraenta. Secundo declaratur 
idera; nara hoc debitum jufiitias divince non oriturex 
aliqua lege , ncque ab extrinfeco provenit ( ob quam ra- ' 
tioncm , inter alias , refte dicitur , non obligari Deum 
hoc debito ) , fed oritur ex intrinfeca & connaturali re- 
ftitudine ipfius divina: voluntatis , cui naturalis eft 
omnis pcrteflio, quo ad conltantiam & reftitudinem 
voluntatis fpeftat ; &idco illi naturaleeft ac necefta- 
rium , ut poftquam aliquid decre vit ac voluit , in ea vo- 
luntateimmutabilis perfevcret. -Item, quamvislibere 
loquatur , tamcn fi loqui vult , neceftarium eft ei vcra, 
loqui . Sicetiam, quamvis libere promittat, tamen, 
quodfemcl promifit, neceffarioimplct, nonexdebito 
autobligatione legis,fedcx naturali reftitudinefidelita- 
tis . I ta ergo quamvis libere pacifcatur, vel (quod idem 

eft) 



6Z Q_U JF.Str t 

^ft) fub conditlonc onet^ofa promittat ; tamen poflquam 
femel pacifcitur , necefTario conftat conventioni faftse , 
nQnexexrrinfecaobligatione,autdebito,fed ex natura- 
li reftitudine juftitis : tale ergo debitum , ficdeclara- 
♦um , & ad juftitiam applicatum , iion importat imper- 
k^lionem , magis quam applicatum ad alia attributa . 

Quod fiquis dicat , hocdebitum juflitix fic declara- 
tum non excludi a Deo propter imperfeftionem , fed fo- 
]um non diflingui etiam ratione a dcbito promifTionis 
feu fidelitatis; contra hocinflo tertio, quia formaliter 
ac prscife fecundum rationem loquendp, dirtinftumefl 
fundamentum utriufque dcbjti feu neceffitatis : unde 
diflinda etiam efl honeflas in utriufque objcfto & af^u : 
ergo hoc debltum , dequomodoaglmus, nonpertinet 
formaliter ad fidclitatcm: ergo ipeflat ad juflitiam , 
non cnim potefl alja virtus excogitari , ad quam pcrtl- 
neat. Major declaratur , quiadebitum fidelitatisori- 
lurex fola promiffione Dei, ic ex verit^te ac conflan- 
tiaejus: debitum autem, dequomodo agimus , quam- 
vis rcqpirat promifllonem , & in ea potiflimum funde- 
tur, tamen & iHa promiflio dlverfz rationis efl, co 
quod fit onerofa , & virtuale pa£^um inclndcns j & non 
ex fola IUa debltum nafcltur , fed adjunclo opcrc , quod 
in homine Ipfa promifllo rcquirit ; & ideo tale debltum 
operibus commenfuratur-feu proportIonatur,& In Scrl- 
ptura facra non foli Dci promlffioni, fed Ipfis etiam 
operlbus ex gratia Del fafHs , & in promiflTionefunda- 
tls, attrlbultur. Juxtalllud Pfil.65.Matth.16.ad Rom. 
2. Apocalyfis ultimo , Reddet umcuique /ecundim cpe- 
ra /ua i & ad Galat. 6, Ona feminaverit htmo , h<ic & 
tKetet, I. adCorinth. 3. Umfquifque mercedt w acci}iiet 
fecmdum fuum la^orer/i . Atque hinc etiam fit, utln 
pofterlori genere promiflionis , feu debiti , majus quod- 
dam jus intercedat ex parte hominis ad mercedcm feu 
prarmium , quam fit in fimpllci promlffione ad rcm pro- 
miflam ; quia illud acqulfitum eft per proprla opera , 
pcr qux operarlus quodammodo faclt fuam , mcrce- 
dem promlflam i quia diims eft aperarius merccde fua , 
Lucx 10. & ideo dixit paterfamiUas Matth. 20. Tolle 
quodtuumcft^ &vade. Ethoc ipfumcfl, quodPaulus 
diccbat : ^«■e feminaverit hemo , hxc & metct . Efl ergo 
diftlnfla ratlo honeftatis In illo objedo , & in aftu ejus. 

Ultimo dcclaratur in hunc modum , nam Deus pra^ 
prie, & verc exercet a<5tura judlcii, cum bonis prs- 
miumtribuit pro merltls, ut ex Matth. 25. &cxaliis 
frequentlfTimis Scripturis fincere Intcllcftls fatls con- 
ftat; fedjudicium eft aflus jufliti^E , utex Phllofopho 
j.Ethlcor.c. 4. declarat D. Thom. 2. 2. q.6o. art.i.ubi 
tandcm concludlt , judicium pertlncre ad juiHtiam , fe- 
cundum quod eft prlncipaliorl modo in Principe feu gu- 
bernatore , quod maximc In Deum convenlt ; ergo re- 
trlbutio pra;miorum , & acceptatio fatisfaftlonls juftse 
convenlunt Deo ratione juititlx . Dices , convenlre 
quoadformam, non quoad debitum juftitia:. Sed con- 
tra, n;m olcnfumeflconvenireexhoneibte &£equl- 
tatc juftii ac,quam judiciura requirit . Oflenfum etiam 
eft , ita convcnlre , ut fuppofito pa^^o ex naturali refll- 
tudine ncccflario habeat talem aihmi . Oftcnfum deni- 
quecft, hoc deblluminpr^fente nlhll allud efTcjquam 
hanc naturalem rcflltudlnem fcu neccflTitatem cx (uppo- 
fitlonc: crgo, fi talls aftus efl ex rcftitudinc juftitia;, 
eft ctiam ex dcbito juftitia:, Tandem, quamvis harc 
neceflltas radicalitcr habuerlt origincm a promlfTione, 
tamcn formjlltcr jam eft cx Ipfa rcftltudine juftitise. 
Quod in hunc modura cxplico , quia , fi raente finga- 
rnusDcum cfTe fupremum judicera, & non fuprcraum 
dominura, tencrcturcx juftltlaad reddenda prsrala pro- 
portlonataraeritis, vel ad acccptandara fatisfailiioncra 
condignam, & dcblto modo cxhibltam j nunc autcm, 
quamvis Dcus limul fit dominus & judcx , tamen ratio- 
ne prQmifTionis itatuit, nonutilnhoc negotiopotefta- 
te dominanfis, fcd judlcantis i crgojam cx vi juftitije 
ncccnario fervat squltatcm in judlcando . Et hoc ara- 
pliusconflabitex folutionibus .arguracntorura . 

Omnium igitur difficultatura fblutio, qua: proban- 
do prlorcra partcm tcrtiiC (cntentix' Vi£\x lunt , potif- 
fimum pcndctcxdubitatiuiic, oua-intcrtio art^umento 
pctitur, quxnan, (it jultiti.i in Dco , idquam pcrtlnet 
hoc dcl ' "ra acctptc.udi ju ■ .ra )<ii;' a.-honcm , & 
( quod cjuiucm ratlonis cit ) rvaiuncrancii juUa mcrita . 



Ad qiiam brcvltcr refpondeo , formalitcr ac propric pcT'* 
tinere adjuftItiamdiftributiTam,continerc autem emi- 
nenter, quldquid perfe^Ionis cft in juflitia corhmuta- 
tiva.Priorem partcm fumoexD.Thom.i.p.q.2i.art.i. Q""»^ 
ubi, cuminquirat, an inUeo lit jultitia , m corpore , 
refpondet, non cfTe in Deo juftitiam commutativam , q«»n»f»i- 
efreautcmdiftributivam ; certumcfl autem , perfctSio- 
ncm juftitlae commutativs cminenti modo , &feclufis ffUdio- 
iraperfe£^ionIbus , reperiri in Deo, utftatimexeodem CLr»- 
D.Thom.oftendlmus; crgo, c vn negaturharc juflitu *' 
efTe in Deo , intelligendum eft fecundum totam ratlo- 
nem formalem fuam ; crgo e contrario , cum juftitia di- 
flributlva Deo tribultur, Intelligendumeft, formaliter 
acproprle, nam, fitantumefret emincnter, acmeta- 
phorice, eodemmodo, ficutdecommutativa , deiHa 
efTet loquendum . Accedlt , quod in folutlone ad prlmuin 
Ibldcm docct D. Thomas quafdam vlrtutes tribui Deo 
mctaphoricc & Impropric , ut tempcranriam , fortitu- 
dinam , & alias fimiles , qua: clrca paffiones vcrfantiir , 
alias vcro , qua: verfantur circa aftlones , proprie tribfai 
Deo , non ut verfantur circa aftlones ci viles , fcd ut ver- 
fantur circa aftlones Deo convenientes , & ponit exem- 
pla in liberalitate , magnlficcntia, & juftltia: ergo,ex 
fententia D.Th. aliquajuftitia eft proprie In Deo; ergo 
maxlme dlftributiva : nara harc cft,qua? potlffimum ver- 
fari poteft circa aftiones Deoconvcnicntes , quales funt 
reddcrc pr^mia proportionata meriti3,& remittere pcc- 
nam vcl ofFcnfam , fi jufta ,&afquivalensfit fatisfaffio. 

Ratlone etlam prcbatur hsec pars , prlmocxdidis, 
naraOmnia, qua.' adduximus, utmlnimum, probant 
hoc dcblrum juflitix diflributiva? , quod Interomnia ju- 
ftltixdcbita minimum cft, &facllius potefl abfqueulla 
impcrfc£^Ionc Intelligi , utcx folutionibus argumento- 
rum clarius conflablt. Sccundo a fufficienti partium 
enumcrationc juxta partltionem , quE in citato argu- 
mentotertiafit , cui concedimuseaomnia , quibusduo 
prioiamembra , fcillcet juflitla legalls & commutatlva 
cxcluduntur . Quk vero Impugnant tertium de juftitia 
diftrlbutiva ,pirvi momentl iunt, naminprimls non 
rcpugnat juftltix dnlributivce, ut fupponat paflum & 
proraiirioncm , quin potius id Hccefrarium cfl , quan- 
dccumque prlnceps , aut allquis alius , aliquid ex bonis 
fuis liberallter proponit ad eertamen , ut detur in prx- 
miura , feu bravium vincenti . Quamvls enim tunc pro- 
miffio libcralis fit &gratulta, tamcn poftquam illafa- 
fta cfl , &certameneftexpedituin, ex juftitiadiftribu- 
tiva dcbetur prafmium vli^ori . Quod fi Interdum tene- 
turaliquisgubernatorex juftitia diftributiva aliquldda- 
rc ablque proprla promiffionc pr.x'vla, id eft: , quianon 
eft dominus earum rerum , quas diftrlbuit , fed difpen- 
fator , feu qula dlftribuit cx officio bona communla , a 
republica , vel a fiiperiorl prlncipe ad id muncris dcpu- 
tata. Underefpeiftu fuperioris domini ,vel reipublicx', 
femper anteccdit illa prQmifTio vel cxprelfa vcl tacita: 
cum ergo Deus bona fua diflribuat , & in pi-smlum elar- 
giatur, &injuriasfibi fa£tas, vel poenas afetamquam 
afupremojudice infllgendas , rcmittat,non repugnat, 
imo valde confentaneum efl , quod antccedat fpontanea 
promlfrio , ut jufta diftributio fubfequl pofllt . Rurfus 
nihll veritati hu,ius juflltixrepugnat , quod in eaferve- 
tur, non lolum proportio georaetrlca, quae cft inter 
plura extrema & proportiones varias , ita ut , quantum 
merita unius excedunt merita alterius , tantura illius 
prsmium hujus prxmlura fuperet : fcd ctiam proportio 
arithmetica, qu3C eft rei ad rcm , ideit, utunufquif- 
quc habeat prxmlum xquale fuis meritis : hoc enim po- 
tius fpedat ad fummam perfedioncm illius juflitiaf. 
Quodenim intcrdum contingit in huraana juflitia , ut 
fervct xqualera proportionem intcr multos , quamvis 
fingulis non ad xqualitatcm tribuat , quantura unufquif- 
quemeretur, ex iraperfcftlonc clt , quia, lcilIcet,non 
potefl fingulis conterre , quantura ablolute & fimpli- 
citerunufqulfque meretur, nam fi id fieri pofTet, fine 
dubio juxta xquitatcm juftitix ita facicndum cflct, & 
inde etiam dcbita proportlonalitas , fcu a?qualitas pro- 
portlonis rclultarct , i lanc crgo proportioncm Deus in 
lua diilrlbutlonc (crvat i tamcn , quia omnipotcns eft, 
& pcrfecliffima bona diitril)uit, quxlicct crcfcantin 
multis, nondiminuuntur in (iui^iilis , idcocura prxdi- 
da proportionalitatc lcrvat in linguUs pertci^aipa^qua- 



D I s r UT. IV, 

Xtt&tcm. Et hincctiam iTrumeft , quod in conclufio- 
nefub;unximus , haberehijnc julHtiaradivinam , emi- 
«enter perfeftionem juftitije commutativx, quia fcili- 
cet icrvat fuo modo fublatis imperfeflionibus cequali^ 
»(j;n»ii. tatemrei adrem.Quofenfu dixit D.Thom.z.z.q.^i.art. 

4.ad i.FormadivinijudiciiaitevditurfeCHidum ratio- 
nem commutativa juftiti<e, prout fciticet recompe»- 
fatfr<£miameritis^ &fuppliCiapeccatis. 
fii primS pofitis , facile eft ad cstera argumenta refponde- 

tationeni re . Ad primum cnira re£le ibi refponfum efi: j hanc ne- 
»!um'""° ccflitatem feu juftitisE debiturn effe tantura ex fuppofi- 
tione alicujus promiflTionis, non ctijufcnmque , fed^il- 
lius, quGeeft: fub conditione operis aEquivalentjs , feu 
habentis fufficientem proportionem ad pr^mium , vcl 
mercedem . Ad repHcam vero ibi faftam fatis jam de- 
claratum eft, quantum diffcrat ha;c promiffio & dcbi- 
tnm,quodexea nafcitur,! fimplici promiffione &debito 
fidelitatis . Neque refert, quod Deus poffet abfque pfo- 
niiffione praecipere illud opus , proptcr quod mercedem 
promittit: falfumqueeft, in omnibus paftis, ■ f<?u pro- 
miffiionibus humanis neceffariam effe illani conditio- 
nem , ut obligatio juftitice oriatur . Pater enim poteft 
abfolute &fine promiffiione ftipendii prsciperealiquid 
filioj &tamen, fi vere promittat fub conditioneope- 
ris', tenebitur poflea ftare proraiffis ; &• Prineeps, Vel 
refpublica, poffiet interdum proecipere certamen , aut 
aliudopus abfque promiffione pramii , & tam.en , qiian- 
do illud proponit & promittit, tenetur illud redderej 
&in eo diftribuendo juflitiam dillributivam fer-\'are. 
Et ratio utriufque efi , quia licet polfet uti alia potella- 
te, nontamen vult, imoetiam promittit, feillanon 
ufurum , fed lege juflitis . 
'Ad prima Unde ad primam confirmationem , &exemplumde 
poafirm. domino & fervo , refpondetur primo, quicquid fit dc 
jure civili , tamen ex natura rei non repugnare intercc- 
deretale paflum interdominum & fervum , dummodo 
deponat dominus quodammodo perfonam domini, & 
induat perfonam folius judicis , aut gubernatoris, vel 
pacifcentis : curenira non potell id voluntate fua face- 
re, vel etiam fponte fua ad id fe obligarc, autjuriiuo 
cedere? Secundo dicitur,illud exemplum ,ad fummum, 
procedere de obligatione jufHtia! commutativce : nam 
quia intcr homines fervusnonfitdominuseorum, quse 
acquirit, fedquicquid acquirit, acquiritdomino , ideo 
non poteft dominus integrqm rcf inens totum jus , quod 
habetin fervum , ex ju/Htia commutativa obligariad 
reddendum illi hujufmodi bona, quia hoc niiiil aliud 
effiet , quam obligarifibi ipfi , cum fervodonata fiatim 
inipfum transfcrantur. Non tamen excludi potefica 
ratione obligatio fcu debitum fervandi juliitiam diiiri- 
butivam fa6ta promiffione ilH accommodata , &quan- 
tum ad id , cujus fervus efl capax , faltem quantum ad 
iifum vel poffeffiionem : hoc enim raodo furai debet 
exeraplum , ut fit accommodatum ad rem , <ie qua agi- 
mus : nam , lieet horao fit fervus Dei naturali fervitute , 
tamen eft capax proprii dominii,& uti vel frui potefi bo- 
nis a Deo promiffiisacdonatis: &ideo, quamvisDeus 
etiam fiteorundem bonorum fupremus dominus, nihi- 
lominus potefi propriam rationem julHtice in eis difiri- 
buendis neceffiario fervare, fuppofita fua promiffiione. 
. , r Ad fecundam confirmationem in primis dicitur ; 

4tm coii- quamvismterhommes neceilanum iit, promulioncm 
iirmatio- -vel paflum acceptari abaItero,cui fit promiffio, tamcn 
"^™ ' Tcfpeclu Dei id non effie neceffarium , quia voluntas ejus 
-cfiper fcefficax ad perficiendum pa6ium &corifiituen- 
dam prorailfionem; & impohendam (fi voluerit ) ho- 
mini obligationemiufcipiendi onus impofitura,fubcujus 
conditione prsmium promittitur. Deindedicitur, hanc 
conditionem non omninoprstermitti in hac julHtiadi- 
vina: nam , fi de Chriliofit (crmo , ilH revelataeit vo- 
■luntas & promiffio Dei , & vokintarie paftum accepta- 
vit, & ad fatisfaciendum pro hominibus, eifquepro- 
merendum fe obtuHt ; li vero fit fermo de aliis juftis, ct- 
'iam illis propofita efi: vita artcrna tamquam merces ex 
ipfiusDei promiinone, bonis iplorumoperibus ,&me- 
ritis, fideliter reddenda , utConciliumTrident.feff.6. 
c. id. di;ut. Et hujus promilfionis fides, certaquefpes 
rei promiffic , ficut ad falutem , ita ctiani ad meriturn , 
omnibus eft necelfaria : quod fi fortaife in aliquibus non 
■foerit adeoexplicita ,. fajtem implicita requiritur, & 



.St. C T I-.O 

iufficcre interdumrpdtell., -juxta i!lyd-PauIi.a.d Hchr.i i, 
.j^ccedcntcrnad f)e{*moportet credere ^ quiaili^ & iij^ 
■qHirintibus feremuncrator . Dcnique dicitur, adindu- 
cendam propriamobligationem julHti^ 'commutatiy^ 
fortaffe magis efle nccelfariam illam conditionem, quod 
paftum utrique partj proponatur, & ab utraque accC'- 
ptetur, tamen ad 4ebitum juftitia: dhtributivi idnc^ 
ceffiarium non effie . Et ratiadifferentia; affignari potefi:, 
quia reftitudo jufiitije commutativa; fundatur maxime 
in dorainio alterius coraparato ad illud, qui fupcrius 
dominium non habet , tranladio autem hujufirtodi dp- 
minii non fit fine contrahentium confenfu: at vcro 
reftitudo jufiiticedifiributiv^ magis fundaturindecen- 
tia ipfius acHonis, & conformitate, quam habet cum. 
ipfaratione, feu rationali autintelleftuali natura, fi- 
cut re6litudo, quaje.lt in imple.nda proraiffiione, non 
•fcmper fundatur in jure alterius , fed in ipfa rei decentia 
& convenientja: &ideo, ficut in promifnonibus divi- 
nis neceffarium non efl: , quod a nobis fint acceptatte & 
cognitae , fed fatis..eft , qu.od a Deo fint fai:;te, ut nc- 
ceffarium fit.,&fuo.m.odo debitum , Deumiilasimple- 
re,- ita in aftionibus, (\\i£ ad ju!tjtiam diilriburivani 
.pertinent , ut rcilitudo in eis ncceffiario icrvanda fit, 
neceffariumnon e[l,utanobis acccptentur promiinones 
feupaQa, inquibusfundantur : ficut etiam ad prome- 
rendum corara Dco.neceffiarium noneft operari intuitu 
m.ercedis, vel fubformali intcntioneex fe , quafiobli- 
gandi illum ad dandum pra:ir.iuni , fed fatis eli:, meri.- . 
torium opus cum debitis conditionibus exe.rcerc . 

Atquc eadem fere refponiioe!!: adultimam partena Ad uiti- 
feu confirmationera illius argumentj: concedQcnim, J^j'"^,'^,'"'' 
dupliccm illum modum promiffiionis conditionatje , nem. 
■unum, inquoconditio folum poniturad fufpendcndunj 
■confenfum , feu obligationem , quaj non urget donec 
conditio impleatur; aliud, inquo opus conditione pofir 
tum , utcondignum & xquivaiens merjtura poiiulaturi 
& hujufmodi effc dicimus promiffiiones& pacia Dei, in 
quibushcecjufiitia tundatur,..ut ex modojcquendi Scri^ 
pturx faris oficndirrjus . Ncque ad hujufmodi juff itiara 
«eceffarium efl , ut opus, quod in promiffiione. exigi- 
tur, cedat in Deiutilitatem , aut quodnovumaliquod 
dominium in illum transferat ; hoc enim , ad fum-^ 
mum , poffet cffe necefTariura in promiffionibus vel pa- 
dis, in quibus ex utraque parte pr.9.pria & rigorofaobli- 
gatio juititix commutativae nafcitur ; nam julHtia 
commutativa proprie fumpta in datis&acceptis verfa- 
tur: at vero ad reftitudinem & honeflat^m jufHtia;di^> 
ftributivx fatis efl , ut fiat opus , quo voluntas promit- 
tcntis implcatur, & quod opus ipfum habeat condl- 
gnitatem, & morakracequivalentiam cum re promif- 
fa . Qua: omnia locum habent refpedu Dei abfque ulla 
impcrfcftione, 

Ad fecundam rationem principalemprimum inge- Adfecun- 
neredicitur, totam procedere , & refte concludere de 
jufHtia commutativa, quam fatemur proprienon ha-^ "^* 
bere locum in Deo propter imperfcdioncs , quasinclu- 
dit-; 'de juflitia autem diffributiva non procedit praedi- 
ftaratio. Unde ulterius , utendo nomine obligationis 
in bono ienfu , non ut dicit vinculum morale ortum ex 
prscepto , feu lege fuperioris , fed ut dicit naturalem 
quandam reflitudinem , hoc ( inquam ) fenfu concedo, 
Deum ex recf itudine jufatia; ad aliquid obligari , feu 
neceffitari ex fuppofitionc ; & confequentcr afTcro, 
poire crearuram ratione fui operis facli ex gratia&fub > 
promiffiionc divina, habere aliquod jus , quod Deus 
infailibiliter & ncceffiario lcrvat ex reditudine jufiitix . 
Rurfus addo, hoc jus proprie|lQquendo , effenoninrc, 
fed ad rcm : quodita declaro, namid, quodefl debi- 
tumcreaturserationefui opcris, confiderari potefi , vel . 
Ut nondumexhibitum, fcd in futurum prsiiandura ,fi- 
cut nunc debetur gioria jufiis viatoribus ; & tunccon- 
fiat, nondum effe jus in rcm ipfam acquifitum, cum 
nondum fit : vel confiderari potclt , ut jam cxhibitum , 
Tat cfi nunc prreraium glorixin beatis , vel gratia& re- 
miffiio peccari in jufiis viatoribus, &;am tunc non ha» 
bet locum ratio debiti , cum jamfit perfblutum; fed, 
fi aliquo modo ibi confidcrari potell: obligatiofeu debi- 
tum, cfi , quatenus interdum bonum illud femel datum 
aufcrri non potell: , quiaex promiffione obligatur Deus 
ad perpetuo Gonfcrvandum illud i & ita etiam forrnali- 



tcr loqucndo illa confervatio confidcritur , ut futura & 
ijondum exhibita,& ideo etiam,ut jus ai illam potius ha- 
bet rationem juris ad rem.quam in re.Quod fi fortafle ta- 
le fit boi>um i! lud, ut non indigeat nova confervatione , 
lam proprie nullumrelinquitur jus,nec debitum in ordi- 
ne ad illud: hujufmodi autem bonum non potefteffe po. 
fitivum & reale,qtiia nullum eft,qUod Dei confervatiorc 
non egeat,fed per modum carentias vel negationis intel- 
ligi poteft , ut v. g. in remiflione fcu oblatione peccati ; 
iiam,poftquam Deus illud abftulit,non ell neceffejUt fpe- 
eialitfr cqnfcrvet carentiamilHus peccati,imonec facc- 
le noteft , ut illud redcat , nifi homo voluntarie iterum 
pcccet : & idem eft de remiffionae poena', nam poftquam 
Peus abftulit reatum ejus^non poteft illum reparare,imo 
nec poenam illam infllgere,formaliter loquendo de pce- 
na j & ideo , fi quis acquifivit jus jufiitiar ad remotionem 
alicujus mali,fi malum illudfublatumeft,jusquidcm ju^ 
ftitix fervatum eft, in futurum vcro nullum manet pro- 
prie jus , qula nihil amplius agcndum fupcrcft , nec ma- 
lum illud ^xtrjnfecus redire poteft. Eft igitur hoc jus cre^ 
J ^turs quoddam ad rem potius , quam in re , & ideo pro- 

priJlfimepertinetad juftitiamdiftributivam, adquam 
propri? ac formaliter non fpe^at reftituere alteri,quod 
fuumeft, velerati fedconfcrreid , adquodhabetalii- 
quodjus, rationealieujusdignitatis feu meriti. 
fiieciuftJr - Undeulteriusdicitur,hujufmodiiuscrcatura;adrcm 
S m«U 2i. nec minuere perfcaum Dei domimum,nec imperfeaio- 
T.nuojdo. nem aliquam inDcum inducere.Nam,ycl hatc imper- 
JR'ft'«'?>, proveniret ex jure illo , quodtribuimuscreaturae, 

vel ex neccffitate illa ex fuppofitione,quam dicimusen^e 
inDeo. Non primum,quia quod crcatura habeat verum 
dominium rcrum, non minuit fupreraum Dei domi- 
nium: ergo nequequod habeat jus meriti vel fatisfaaio- 
nis adaUquid,minuit dominiumDeir. Neque etiam fe- 
cundum, quiailla ueceftitas non oritur proprie ac fbr- 
maliterexjure creaturae, fcdquafiobjcaivetantum^fon- 
maUterautem provenit cx reftitudinedivina: volunta- 
tis, fuppofita ejufdera voluntatis libera promiffiorie . 
Undenan cftdiminutiodominii, fcd determinatioejus 
ad reaura ac perfeaum ufum , qux optime ftarc poteft 
cum pknodominiojvel quoad fpecificationcm, rationc 
honeftatis a£\us , ficutdcternilNaiur libertasDci addi- 
cendutn verum , vel etiam quoad exercitium ex fuppo- 
fitione prioris libcra voluntatis Dei , quar , ficut nor^di- 
xninuit libeFtatenri,-ita nequc dominium. Sicut etiam nc- 
cefTjtas fidelitatis" fervandGe non minuit divinumdomi- 
pium, quianonprovenitabextrinfeco, fedexfuppofN 
tione propria? libertatis , &; iptrinfeca reilitudine . Tan- 
dem dicitur,huiufmodi jus ad reni pertiiiens ad juftitiam 
diftributivam tantum non refundi in perfonam,nec con- 
ftituere illam proprie loquendo debitoremalteri habcn- 
ti tale jus , fed potius fibi ipfi ( ut dixit D.Thom. ) quia 
fcilicetjfuis adionibus takmreaitudinemdebet;&ideo 
■ ■ iioc debitum nec cum perfeaodominio , nec cum fupre- 
ma domini potcftate repugnat : proptcr quod Fulgentius 
loco citato in hunc rtiodum fcribit : Ecct quMiieft 
domims nafter^ ue donando debeaty & quanto magis 
eumdebitarem eftemn pigeat : inquanium enimgraiis 
largituy^ in laniumdehnor inv^nitur: neque enimpo^ 
lefl aliquis debiiorem habere , nifi in eo , qm.d iffe di- 
^natus fuerity gratuira largitaie conferre k 

Sed inftabit adhuc aliquis,nam fola hsc neceflitas ju- 
v3I**'«* ftitisediftributivae non fatis eft ad juftitiam Chriftifta- 
«irFofl»'' biliendam. Primoquidem, quia fupponit liberalera pro- 
••^* j miflioneraaccepttndi. Secundo,quiaratiojuftiti^non 
II,V,ni,u*i. eftuniformisinutroqueextremo, nam ex parte Chrifti 
V» , * « cft commutati va , ex parte vcro Dei dicitur cfle tantum 
rhr'*flt diikibutiva, quaieftlongcminor. Tertio addipotcft, 
eo.nmu'. quod licct in mcriris & pra."miis magis appareat illa ra- 
«>(iv« . tio)uftitia:diftributiva;,in fatisfaftione autem& reraif- 
fionc culpae aut poena:xgre poteft id intelligi,quia fatif- 
fa£\io non refpicit diilributioncm uUam prsmiorum, 
imo in hoc differt a merito. Ad priraum relpondetur, id 
noncifecontra rationcm juftiti*inon enim poftulat ve- 
ra juftitia,ut unus polfit alium cogere ad contrahendum, 
fcd folum,ut Itrvatainomnibusaequalitatc poflintvo- 
luntaricpacitci , & pofitum padum cx juftitia fervan- 
dumfit, quod non lolum in jullitia dillributiva, ledin 
1 omni tcrc jufta convcntionc rc,)critur:quod variis extm- 

pliSjtara in hoc, quani in prxccdcntc pundo dcclaratunj 



Artic. I!. 

«ft, Ad fccundum fupraetiam diflum & probatum eft , 
non oportere aflura juftitix efle ita rcciprocum , ut fit 
ejufdem rationis in utroque extrcraorum , mxxtrae 
quando extrema funt diverfi ordinis , & perfeaionis . 

Ad tcrtium fuppono, per fe ac formaliter non requiri AJMftifi- 
ad aaumdiftributiv^ jufttti£,utfit inter muItos:quam- 
vis cnim fingeremus unum tantum horainem , vcl ange- 
lura meruin*e gloriam , ad juftitiam diftributi vam perti- 
ncret, illi reddere pra:raiura : licet crgo nomen diftribu- 
tionis ex ordine ad multos fumptum videatur, tamen iu- - ' 

ftitiadiftributiva formaliternonhoc fignificat , fed vir- ' 
tutem, quac fervat jus quoddam ad rcm,fundatum in mc- 
rito ac dignitate aftionis, vel perfonarum.Hinc ergo rc- 
fpondco,quod, licetremiflio vcl acceptatio^quajfatisfa- 
aioni refpondet , per fe non refpiciat multos , fed ununi ' 
fatisfacientcm , nihilorainus potelt inea haberelocum 
ratio juftitjac diftributivae, quia ;us illud ad remiflionem 
pbtinendam per fatisfadionem potcft effe cum eadcm 
proport jone & acqualitate,quar eft intcr meritum & pras- 
mium. Undc, licetfatisfaaioinmuItisdifferat*meri. 
to, ut in principio fea. prsced. diflura eft , & in eo pras- 
fertira, quod meritum per fcrefpicit mcrcedem,& com- 
modum merentis , fatisfaaio autcm recompcnfationem 
injuriae,&honorera perfonx offenfaeinihilorainus ex fa- 
tisfaaione refultare poteft commodum fatisfacienti, vel 
ei, pro quo fatisfaaio offertur, ut eftremiflio peccati aut 
poenae ; & quoad hoc fequiturex fatisfaaione jus adtale 
commodum, fimile illi,quod eft in merito,& ideo in hoc 
jursfervandopoteftctia juftitiadiftributivaintercedere. 

S E C T I O VI. 



Uii'u»i in faiisfaElione Chrifti fervala fuerint 
leges om?ies ^erfe^x jitjHtiit . 

QUamquam hacc quaeftio videri poflit ex fupcriori- 
bus definita : quoniam taraen interdum contin- 
git , *in aliquo merito vel fatisfaaione fervari propriam 
&a;qualcm juftitiara quamvis non undequaque perfe- 
aam , ideo merito in Ipeciaii dubitamus, anitaacci- 
deritin ChriiU fatisfaaione . Pnefertimcumnon fitfa- 
cilc in hac fatisfadione tueri conditiones omnes , quas 
mu'ti putant ad perfeaionera juftitis efle neceflarias, 
prortcr eas , qu£E funt cfiTcntiaJes , & de priraaria ratio- 
ne juftitiar, uteffc adaiterum, reddere squale , veljus 
alterius illa:fum fervare : hx namque conditiones in 
jpfamet definitionejuftitiscontinentur, &inillius ob- 
jeao ac muncre , quod eft , unicuique jus fuum reddere. 
Dcquibus eirentiaHbus conditionibus fatis in fuperiori- 
bus diaum eft. Alia; vero, qu* ad perfeaionem & rigo- 
rem juftitia; pcrtinere cenfentur, plures numerari pof- 
funt v tres vero cxiftimantur praicipui , quantum ad 
fatisfaf\ioncm fpeitat. Prim.^ijUtfit ex bonispropriis 
fatisfaclentis. Secunda, ut fitex alias indebitis. Tertia, 
ut nun fundetur ingratiaacreditorefaaa . Quartam ad- 
dunt quidam, fcilicet, ut fatisfadio fit ab eadem per- 
fona , qusoffendit. Quintaetiamadditur, ut, fcili- 
cet, fatisfadio talis fit j. quze obliget creditorem ad il- 
lam acceptandam , Denique additur fcxta , fcilicet , ut 
fit inter aequalcs , quia juititia commutativa , de qu» 
agimus , ex primaria intqntione fua ad xquale tendit , 
& inter aequales vcrfatur . Sednon eft, quodinhisul- 
tirais conditioiiibus immoreraur , nam de quarta , fatis 
ex diflis fedione prajcedenti colligitur , illam conditio- 
nem pcr fe ac fimpJiciter loquendo non efle necefla- 
riam ad ^qualitatem , & inde etiara fit, neceflariam 
non efle ad perfcdionem juftitis . Hac cnim ratione di- 
cunt frequenter Theologi, non tencri eum, qui injuriam 
intulit , ad petendara veaiam , nifi vel judicis , vel pru- 
dentum arbitrioilludfitneceflarium medium ad condi- 
gnam fatisfaaionem , alioqui fatiseft , quacuraque via 
injuriara cum a^qualitaterelarcire , quod notavitCajet. 
z.z.q.^z.a.j, SotQlib.4. dejuft.q.^.art.^.infolut.j. arg. 
Hocautemcommuniter intelligendum cenletur quoad 
fatisfaaionem , qu£e ad commutativam jultitia fpeaat, 
nara fatisfaaio ( ut fic dicara ) perjiinfliaam pcenam , 
quae pertinet ad vinditativam jultitiam , exigi potcft ab 
eadera pcrlona, per potcftatcm publicara . Dequare 
lcgi poteft Covar.lib.z.Variar.c.io.Mcdina.C.de relHt. 
q,2^. Cordu. lib. I . Theol. (j. 27. & in lumro, Hilpan. 



Dispui;. IV. 

q.^S.Scd, licctregularitcrhoc veiam fit, tameHpotc- 
Itaspublica fcrvata jurtitiaea-qiiitate potcfl itapcenam 
imponcre , ut per alium rullineri , feu fatisheri poifit , 
fi adfatisfaciendumreipublicarid fufticcrecenfeatur, & 
maxime fi fit cxlege& pa6\o antccedentc rcmifnoncm 
poenx, feu talem fatisfaciendimodum. Undc fatis con- 
itat, ex vi hujus conditionis julHtiam fatisfailionis 
ChriiU fuiirc fatis perfeii;^am. Pra.-fertim ,quia ha;c con- 
ditio non fuit omnino prxtermiffa , quia, ficutgenus 
humanumoifcndit inuno individuo naturxfux', ita fa- 
tisfccit pcrahud.Quod autcm iiia individua diverfii fint, 
materiale quid efl:, & non multum refert ad rationcm 
offenfae & fatisfa£lionis : maximc quia , ficut Adam of- 
fendit Deum , non tantum ut prlvata pcrfona , fed vciuti 
caput & principium virtutc continens totam naturam, 
ita Chrillus fatisfccit , ut caput omnium hominum, qus: 
dignitas illi fuit quafi connaturalh , propter pcrfona" iui' 
dignitatem, inquoAdamum liipcravit . IXniquc, po- 
fita fupradifta promi(rionc& paclo , pcrquodintclligi' 
turChrifius,quafi fufcipercin lc caulam omnium homi- 
num, facile IntelHgitur, quo modo vcra ratiojufiitice 
interveniat, ctiam fi unus pro allo fatisfaciat. Dc quinta 
etiam conditionc f'-.'is didumcft fci^t.praxed.pauloantc 
fincm . Ubi oftendimus , eani conditioncm eo modo, 
quo ncccfraria elTc potefl: , inventam eflc in Chridi Do- 
mini fatisfa<flione . Qui autem cxilUmant, Deum non 
acccptaflrc ex jufiitia fatisia£^ionem Chnlti, ut nihilomi- 
nusdefcndant, cum es perfefta jufiitia fatisfecKre, ne- 
gant, hanc conditioncm efTc ncceflariam ad perfe6tam 
juftitiam,ut prarced.fed. fatisdi£tumcfi.Denique,fcxta 
conditlo ab antiquis authorlbus non aflignatur , nec vi-- 
dcturullarationefundata , fi intelUgatur de requalitatc 
limphciter perfonarum , fatlsfacicntis , §c cui fit fatlsfa- 
(^io , qui.ajufiitianonintendithanc afqualitatem , fcd 
folum intcr datuna&acceptum.feu intcr fatisfaclioncm 
& injuriam : undcfola illaa^qualltas vcl proportio inter 
perfonas &dlgnitates carum ncccfl^ciria eft,qua: ad con- 
fiitucndam Jcqualitatcm in rcbus (cu ailionibus fufficiat: 
quia nihil aliud cxigi potcfi ex vi medii juftitia? , Sc nul- 
Jum cfi: aliudprlncipium,ex quo talis ncceifitas clici pof- 
fit. Addo, etiam fi gratis hanc conditioncmadmitta- 
mus, inChriftoDominoinvcntamcfrc, cumfitvcrus 
Dcus . Ncc refert , quod in quantum homo fatisfecerit, 
fecundumquamrationcmdiciturcflrcminorPatre,quIa, 
iicet ad fatisfaciendum natura illa, fccundum quam crat 
mlnor, fucrltnccenaria^utpoffct ilia perfonaobcuirc, 
cxhlbcrercvercntlara,feu hurailiari,tamcnctlam ipfum 
fuppofitum, quod av.ualccrat Patri, ncceflaruimfiiit 
ad talcm fati^faftioncm,& ab Illo iumptus cfi valor cjus 
adpcrfeftam juftitiam fufficiens^ut fc6\,-j.&4. dcclara- 
rum efi. Igiiur,omiflis his condItionibus,dc tribus prlmls 
diccndum cfi,quoniam dlfficile vidctur,cas In Chiifti fa- 
tisfai^ione falvare . Qua difficultate fiipcrati nonnulli 
Theologifupracitati fccl.^. fcilicetScotus, Durandus , 
Gabrlcl, Almalnus, & latlflruTic joann. de Mcdina, cum 
conditloncshas InChrifti fatisfaclioncdcfcndcrediffici- 
lius arbitrarcntur, perfc£lam julHtiam in ca fcrvatam cf- 
fcncgarunt. Alli brcviter fc cxpcdiunt dicentcs cas con- 
ditioncsjuftltias fuifrc fcrvatas inChrifio,eomodo,quo 
apud Deum fcrvarl poflunt in eo , qui maxjme perfctlc 
poteft illi fatisfacere, non tamcn eo modo , quo intcr 
creaturas fervantur : hoc enim rcpugnat Dco , cum fit 
fupremusdomiaus omnium: ut hinc intclligamus, ju- 
ftitiamChriftifuiflepcrfeftameomQdo, quo potcftelfe 
juftitia apud Deum , non vcro il!o,quo eft pcrfcfta jufti- 
tia intcr homincs. Scd hlc modus mihinon iatisfacit, 
quia vcl indicat juftitlam Chrifti comparatam adjufti- 
tiam purx creaturs apud Deum eflfe perfedam , tamen 
fimpliciter, &fccundumfc fuifle imperfe^lam , &fe- 
cundum quld, quod falfum cxiftimo. Si autem hoc 
non intendit , non fatis explicat rci difficultatcm . 

Dicendum ergo eft cum D.Th. hoc loco , & allis au- 
tlioribus fupra cit. fecV. 5 . & 4. & Ca preolo late in 4. dift. 
i j.q.unicaart.^. in hac Chrifti fatisfaflione fervatascf- 
ic omnes lcges perfei^f & (ut rccentiores Theologi lo- 
quuntur) rigorofse juftitlse. Hoc cnim magis conlcnta- 
num cft modo loquendi fcripturaf , & Patrum , & poteft 
facilc cxplicarl , fi pcr fingulas condltioncs difcurramus . 

Primum brcvitur probatur cx P;iulo ad Kom.^. Qucr/} 
fri^ofiiit Deus ad «jienftonfm jujiitU Gertc ad 
Su^rcz. Tom. XVI, 



Sf, CTIO^Vf. ts^ 

oft«nfionci«imperfca.^ju(Htis non eratChriftus necef- 
farlus : quare fi impcrfcile tantum latisfccit , gratls quo- 
dammodo mortuus eft : undc ad Roraan. 5. Sicur per 
Uf^iusdelicfnm , itaCTper unius juflitictm . Sed per pec- 
catum Adx ex toto rigore juftitia: pofteri ejus damaan- 
tur : ergo multo magis pcr Chriftum falvamur cx pcrfe- 
«blajuftitia: cum ibldcm fabdatur: Non ficut de/i^um, 
itArJrdofium . Ht Ibldcm ait , accipcre nos per Chriftum 
abundantiam gratix, & juftitii-, inqua vivamus Dco: 
quiapotcntioreftChriftusad vivificandum, quamtuit: 
Adamad interficicndum : undc i.Corinth. i.dicitur,. 
Chriftni nohis fa^lus jnfiitia QT redcTKptio , quxnomin». 
abftrai^a habent in fcrlptura vim fignificandi perfeilio- 
ncmcjusrci, qua:allcul tribuitur: &.fpecialcm ctiam 
vn-nhabctnomenrcdempfionis, vel emptlonis, quod 
propriediaumveram& pcrfc>ifam juftitiamindicat: fi- 
cutctiam illud adCijloiT. 2. DeLerts.quod adperfus nof 
crat ., chirographum ^ &c.quafi jam ex perfeaa juftjtia 
debitofoluto ; &infra: Expolians l>rir>c/paii(s y (j-fo^ 
teftatcs , rraduxit co-ifideyitcrpalam triumphans cos in 
femciipfo. Acccdunt JoquutjoncsPatrum, quibusfatis 
indicant, hoc codem fenfu Icripruram intcllcxifl^e.PrO' 
clusEpilcopus CIzice.homil.de Chrift.nativi.inConcil. 
Ephcxi.c.7.tom.6. A>ff//k>'/«»7, Inquit, erat , ut ejuf- 
modi pretium penderetpir., qy.jd exaEln^n dehitum ad 
^rmiftlmjHftiti^ e.xaqmret . Auguft. in Ench. c. 40. Ut 
diabolus veritatejttftiii<c, non violcntia poteflaiis cp- 
pre/fus, &vi8:HS, q::o;iiam ipfnr.i fme H'lopeccati me- 
riio occidcrat iniquijjimc , pcr iyfum jHfliffime amitte^ 
ret , qaos pcccatimerito daincbat . Et i deTrinit. c. 
t^, Non aiitcnt diaholus i>ote>i! ia Dei, fedjuflitiafupe^ 
rar.dusfuit . Et c. 14. Qit.t cj} igiitir jHflitin^ui vi^us 
ifl diabolusi qu^, -'ufi juftitiaJefuChrifii-i Grcg, 17. 
Mor.aI. cap. 18. vcl fccundum aliam imprclTionem 1 5, 
Exhibuit pcccatorihs virHmarr^ fine yeccato , q^na. hu- 
rnanitate r/iori ^ dr jufiiia ra»>?dare potuijfct . Muh :i 
ctiam ad hoc propofituir: habct LcoPapa fcrm. j . de r.a- 
tjvit. & 1 1.& 12. dc PafuoncThcodorct. Dial. 2. cuju', 
iltuluseft , Inconfiifus . Et Patrc.s fupra citati faepe hoc 
repetunt . Licet cnim his tcrminis , pcrfcdf aut rlgoro- 
(x jnftltii- raro utantur, tamcn cx modo, quo Chriftl ju- 
ftitiam, & latjsfa^ijoncm cxajigcrant, fatis Indicanc 
cumdcm fcnfum. Rationc conftabit hfcc verltasc:-; fc- 
qucntibus, pcndet cnimcx modocxplicandi legcs, feu 
conditioncs pcrfc£la! juftitia iupra indicatas , & quomo- 
doin Cbrifti fatisfacrionem conveniani . 

Prima crgo conditio rcquiri folct , ut fatisfaclio 
non fundctur ingi-atia, fcu libcralitate ipfius credi- ^""^S^ 
tons. Hanc ponunt communitcr Thomift.T, Cajeta- fi-^''iufii'. 
nus hic. Sot. in^.dift. 1 5. q. i. art. 2. & lib. dc nat. 
&grat.c.o'. Fcrrar.4. contragcn.c. ^4. ubi hinccolU^ (lusL 
git, rcpugnircpcrfeaa;;uftitia;, &(atjsf3aioni, qucd <f'0"eia. 
bomtas ailus, pcr quem fit fatisfaaioprincipaliterfit 
a fatisfacientc , ex beneficio cjus, cui fit fatlsfaaio , 
dc quo ftatim dicetur. Ratio vcro hujus conditionis 
rcddi poteft , quia juftitia , & gratia opponuntur , tx^^Vml 
;uxtai'lud, Si cx opcribus , ergono>i ex gratia . Quan- '■f'"'^"'"- 
tum crgo gratia- mifcetur, tantum vidc^ur minui dc p',fv"^l'n 
perfcaionc juftiti£. Jam vero tota Ciinfti fatisfaaio i"i!nM,u 
videtur in gratia fundata, primo quia tota nititur in %''lf' 
gratia unionis, quam Dcus gratis contulit . Dcindc, Cha^i. 
quia jpfamct bona opcra, pcrquxCbriftus (atisfacic- 
bat, erant dona Dci, data non tantum humanitati , 
fcd ctiam huic honjini , indigebat cnim hic homo 
Chriftus auxilio, vcl concunuDei, ad fuos a^us cf- 
ficiendos , & Deus libere hoc pr;eftabat . Quia licet ef- 
lct quodammodo debitum , & connatuialc ratlonc 
unionr; , non tamen cx ncccflTitate , fcd mcrc Ilbcre 
confcrcbatur a Dco . Nulla enim vcl apparcnti ra-' 
tionc dici potcft, Deum cx ncccffitate prffbuftfe au- 
xilium fuum illi humanitall , ad opcrandum ctiam 
fuppofita unionc . Ex hoc crgo capite vidctur dccflb 
|atisfaaioni Chrifti pcn^lcLi juftitia. Verum conditio 
illa, ut vcra fit, limitandacft, primo ut gratia hi'c 
vcl llbcralltas formalitc;- aut virtualitcr detur ad hunc 
fincm , ut aliks poflTit fatisfaccrc . Setfundo , ut per 
illam rem , qua- gratis a crcditore datur, ut ab ipfo 
datur , fiat recompcnfatio fcu folutio debiti , ita 
ut gratia non omnino antccedat folutioncm , fsd in 
iUa fiat , folutioniquc mifccatur . Tcrtio , ut h.rc 
£ libcra- 



lia unro 
nis noq 

(\ lonit 



<55 Q^u^ST. J. 

hberalitas fiat ab ipfo creditore ei , qui debet fatisfaccre. 
p,atio horum cll, quiahxc gratia, quse fupponitur jufli- 
tix, intantumpoteftdiminuereperfeftionenl ejus, in 
quantumeft,qu2damvirtualis rerniffio dcbiti, gratis 
fafta . Si enimnutlo modoincludatgratuitam remifTio- 
nem, non eft,cur dimmuat perfeftionem julUti^. Atve- 
roquando concurrunt illa tria, continet talisgratiain 
virtute remiflionem liberalemdebiti, non vcro fi illa 
^eficiant. Quod ita facile explicatur : nam fi Petrus Psu- 
lo tribuat centum , ut fibi totidern folvat , qua; illi de- 
)bebat , moraliter loquendo potius eft libera remiffio , 
quamjufta folutio. Quamquamenim , fi priordonatio 
vera fit ,& abfoluta , poftit lubfequens folutio efleex ve- 
rajuftitia, tamenfinedubioeft valdeimperfefta, quia 
in toto illo fafto moraliter includitur liberalis qua:dam 
debiti remiflTio . Atvero, fidonatio abfolutaantecede- 
ret, non habito refpeftu ad finem folvendi debitum, 
major intelligeretur efle perfeftio juftitiae , etiarrifi quis , 
ex re donata , eidem, qui donavit, aliud debitum folve- 
rct , ut exemplishumanis faciledeclarari poteft . Et ra- 
tiodiffercntis eft , quia quandodonat!o& folutiofunt 
ita disjur:£^a, non folum terapore, fcdetiam habitudi- 
ne, quia videHcet una non ordinatur ad aliam , tunc non 
includunt etiam virtualiter illam moralem rcmiftionem 
debiti . Deinde quamvis antecedatliberalisdonatio,vel 
abfolute, velin ordine ad folutionem debiti, fitamen 
folutio non fiat ex eademomnino re, qusdono accepta 
eft, fedex aliis acquifitis labore & induftria dcbitoris , 
hoc non ita repugnat perfedioni juftitis , quia jam de- 
bitoraliquidde fuohabet, quo debitum folvit . Ut, fi 
quis centum Petro debcat , & ab illp accipiat dccem , 
quibus negotiari poffit ,&lucrari,quidquidnecenarium 
eft ad falvendum debitum , tunc vere ex juftitia folvit : 
imo fi tantum lucretur , ut poftit etiarnid, qupdadlu- 
crandum accepit, perfolvere , erjt perfcita juftkia& 
jequalis, quianectotum debitum, necparsejus, nec 
formalitcr, nec virtute fuit gratis rcmifrum, fed fo- 
lum •antcceffifte videtur qusdam mutuatio, qux non 
repugnat perfeflioni juftitiK , fi poftea compcnfetur . 
Denique , fi fupponatur gratia alteri fa61:a , non tanien 
ei, qui foluturus eft debitum , nihil hocjrefert ad ratio- 
riem juftitis , quia per hujufmodi gratiam nihil debito- 
riremittitur, cum illi nonfiat . 

Exhis ergo facilc intelligitur, ex defeftu hujus con- 
ditionis nihil fatisfaflioniChriili defuiftede perfeftione 
juftitix. Primum, qui^jUtegoexillimo, gratia unio- 
nis non eft faft^ humanse naturx ftcundum ordinem 
divince prasdeftinationis primo & per proptcr fa- 
tisfaftioncm peccati, fed perfe propter communicatio- 
nem divins bonitatis , ut ir/ra dicam : & ideo quod fa- 
tisfadiocxhacgiatia procelferit , nonderogat jqftitis, 
quandoquidem non eft primario fafta propter folutio- 
nemdcbiti , quamvis adhunc etiamfincmordinatafit . 
Deinde, Chriftus non formaliter fatisfecit per ipfam 
gratiam unionis, fed hxcgratia antcceffit fatisfa£lio- 
nem, quae poftca fubfecuta eft per 'abores, &frufi:us, 
quos , ut ita dicam , ipfe fibi comparavit : qui tanti fue- 
runt valoris , ut &adcQndignam fatisfaftionem , & ad 
gratiarum aflionem fufficientes fuerint : imo & ad ipfius 
incarnationis meritum , fi aiiunde noq repugnaret , 
vel fi ad eum finem ordinarcntur, ut fupra di£\um eft . 
Et hoc maxime locum habet inhac julla fatisfadione 
apudDeum, qus nonconfilHt in translationealicujus 
dominii , fcd in recompenfatione , qux fit permorales 
a6^iones fecundum valorem earum , ut ftatimamplius 
cxplicabitur . Denique gratia unionis non eft fada 
huic homini Chrifto, qui proprie fatisfacit, fed hu- 
manitati,quaenon fatisfacit, & ex hac etiam parte gra- 
tia hxc non derogat juftitise . Neque cnim dici poteft , 
Chriftum ut hominem acccpine hanc gratiam , eft cnim 
propria naturap, ut natura eft,quas autcm fic conveniunt 
natura;, non po/funtdicide fuppofito, etiam cum illa re- 
duplicationc, ficut non veredicitur , Chriftumut homi- 
ncm cnfc fuam humanitatem, ncque eife a(fumptum,aut 
unitum hypoftatice Verbo . Etex his fufficientercxpe- 
dita cft prxcipua difficulfas tada de gratia unionis . 

Ad aliamvcro parrem de ipfilmetai^ibus, fcu con- 
9Urlu , & auxiliisad illos necclfariis ex parteDci , dice- 
^ur in cxplicatione fecunda: condifionis. Nunc folum 
^icaro , \iit\c gratiam , fcu libcralem donationcm , qua- 



t Condi» 



A R T 1 ' . I r. 

hfcumquc illafir, non torie e squalitatem , &CAndi- 
gnationcm fatisfaftionis , & confcqucntcr nec miilucrc 
perfetlionem juftitix . Quia licet ad illos aflus rcquira- 
tur concurfus Dei, tamen aliqucm propriura concurfum 
habct proximum operans , fcu Chriftus Dominus circa 
illos , ratione cujus funt propriiiHius ,& uttales habent 
fufficientem valorem ad latisfaciendum cx dignitate 
perfonx : ficut e contrario a£\us peccati , quo oiicndituf 
Pcus quoad fuamentitatem phvficam , etiampendct 
exconcurfuDei, &ita in hoc etiam invcniturxquali- 
tas, &proportio inter fatisfaflionem & offijnfam. Et 
quamvjs concurfus adaflum fupernaturalem fit major, 
& altioris ordinis , tamen in illomet ordine el! i lli con- 
naturalis , &inChrifto domino tam aflus, quamcon- 
curfusadillurn neceffarius , erat fuomodoconnaruralis 
ratione perfonx, rclpedu cujus non fit propricbenefi- 
.cium,fcu gratia, fed folum refpeftu humanitatis . 

Secunda conditio affignarj folet, ut fatisfa£\io non 
fiat ex bot)is ipfius creditoris, fedcxbonis propriis de- 
bitorisipfius, Conditionem hanc prxter authores ci- 
tatos indicavit D.Th. in.4. dift.i 5.q.i.art.2. ad 2.& 9. 
& clarius Richard.in 5.dift.20. q.4. & 5. Medina.C. de 
fatisfac^.q. i .Ferr.^.cont.gcn.c. ^^.S.-io de nat. & gra- 
tnc.6. Et ratio effe vidctur, quiaalias non poteft ferva- 
rixqualitas. Nam fi ego in fatisfaftionem tribuam aj-" 
teri id , quod illiuscft, illcpoft fatisfad^ionem non plus 
habcbit,quam.antea jcrgo nonmajorsequalitas rcfiituta 
erit,quam antea erat , fed rnanebit eadem inxquaHtas . 
Unde licetintelligi poffit , id,quod offertur in fatisf^^ PerrccuQ. 
61ionem , per fe confidcratumfecundum valorem fuura 
efTetanfj^jrftimationis, quantxeftipfum dcbitum, ta- <,ppugn". 
men hoc ipfo, quodnon eft ponum proprium , fcd infius tur prrfe- 
creditoris, non poteft valcre ad latisfaciendum ilii , ("^^^ljDf* 
maxime ex perfcftajufHtia . Eft autem confidcranduni faflipuu, 
in hac conditione non rcquiria prxdicHs r.uthonbus , 
ut fatistaftio fit ex bonis , qure nunqijarn faerunt credi- 
toris. fcdcxbonis, quir non fint ipfiufmet creditoris, 
quando fit fatisfailjo: ficri enim poteft , utantca fue- 
rint , & poftea donata fint debitori , & in ejus proprium 
dominium translata, quibus ille crcditori poftea iatif- 
faciat : tunc enim non repugnabit perfettioni jufHtix 
donatjo prius facta , prxfertim fi pcr fc antcccffit 
abfque uUa connexione, & ordinatione ad fubfequen^ 
temfolutionem , riam,lihxcinferceffiffet, fuiffer po-; 
tius virtualis quxdam gratuita remiffi.o , quam f^tisfa- 
ftio , juxta diila fuperius in prima conditione . Hxc vc- 
ro conditio non videtur habcrc lccum in fatisfailiohe 
ChifH . Primoquia, ut diiSum clt , totus valor illius 
fatisfaftionjs provcniebatexdivino fuppofito,cui fiebat 
fatisfa£\io : ergo proveniebat ex bonis ipfius creditoris , 
Secundoquia ipf^metopera , per quse Chriftus fatisfa- 
ciebat , magis erant fub dominio divino , quam fub hu- 
manoipfiusChrifti hominis , quiaomnia erant res crea- 
tx, & titulo creationis omnia funt Dci : propter hoc 
enim purushomonon poteft perfccle farisfacerc, quia 
quicquid habet, magiscft Dei ,quamipfius . 

Ad priorern partemdici poffet , in Verbo divinoef- Pfiniuj 
fedivinitatem & fubfiilentiam perfonalem ratione di- J^on^jj^r 
ftin£\a, & Verbum effc creditorem , feucui fitfatisfa- * 
£\io, ratione divinitatis, quia ratione illius cft finis 
ultimus, & fuprcmus legislator: exhibet autcm latif- 
faitioncm , quatenus fubfiftit in humana natura , quam 
terminat prEpcife, acformaliter per fubfiftentiam per- 
fonalcm , a qua propterea provenit valor talis fatisfa- 
ftionis: & hoc modo propric , ac fQrmaliter valor hu- 
)us fatisfa£\ionis non provenit cx bonis ipfius credito- 
ris , ut fic. Hcec vcro refponfio , quamvis nefcio quld 
acuminis habere videatur, tamenrevera non eft foli- 
da, neque fatisfacit , Primum, quia licct fit vcrum, 
peccatum pcr .fc primocffe contra Deum, utDeuseft, |l«;ititur.. 
non tamen putandum eft iolam divinitatem ut fic of- 
fendi, & non etiam proprie & xqualitcr oirincs di- 
vinas pcrfonas ficut omnes creant , omncs prxci- 
piunt , Nam licet multitudo perfonarum per fe necef- 
laria non fit ad hujufmodi aflus , & ideo trcs perfb- 
nx , quatenus multre funt , dicantur quafi per acci- 
dcns adliujufmodi cffc6\us: fingulx tamcn , quatcnus 
pcrfonx lunt , per fc ctiam ad illos concurrunt non 
minus, quani fi una tantum inDeo effietpcrlona. Un- 
dc licut intelltfta una tantum perlona in Dqo intelli- 

gerc- 



Quomod* 
cadem 

«ui faiisfit 
iit prinoi- 
pium va- 
Joriifatif- 
ia^iooii . 



Kefellitur 

quorund'- 



D 1 s r UT. IV. 

gerctur , offenfam efTe contra ilhm ( \it ita dicani ) fc- 
cudumfetotam ,&confequentcr illi codem modofnil^e 
offerendam fatisfaftionem , itaetiamnunc intelligen- 
dum elHeomnibus perfbni?, &depcrfona Verbi. 

Diees , verum effe perfonam oiTcndi , & illi fatisfic- 
ri , fed tamen ratione folius natura? , cum tamen ratio- 
neperfonalitatishabeatrationem fati-^facieHtis inMiu- 
mana natura . Scd contra , quia licet perfona primario 
fit capax injuriae vel offenfionis ratione mturx intelle- 
<5tualis, tamen fimplicitcr rcdundat iii totam perfo- 
nam , non folum quia in Deo natura & perfona reipfa 
funt idem , fed etiam quia ipfa perfcnalis dignitas au- 
getobjeftive ipfaminjuriam . Unde ficiitinChrilio per- 
fonalis dignitas confiderataexparte fatisfacientis auget, 
feu confert valorem fatisfa6>ionis , ita e contrario , con- 
fiderata utobjeftum injuria;, & offenfionis auget illam ; 
eftergoeadem ratio. 

Secundo, ex alio capitc deficit ctlam illarcfponfio, 
quia operaChrifii non ita habent infinitum valorem ex 
pra;cifo conceptu fubfillcntis perionalis , ut excludatur 
divinitas. Docent enim omnescitati patres, valorcni 
hunc provenire ex hoc,quod fatisfaciens efi Deus,& per- 
fona infinitafimphciter, atque adeo ex conjunc^ionedi- 
vinitatis , quia perfona non habet quod fit infinita fim- 
pliciter ex prEcifo conceptu relationis, nifi includat to- 
tam divinitatis perfeftioncm : ha^c autcm infi nitas , tota 
neceffaria fuit in perfona fatisfaciente , ut effet a:qualis 
perfonx offenfs. Adde, quod juxta v eriorem fententiam, 
licetrelatio divina fitextra rationem effentialem divi- 
nitatis , & ideo poffit mente prsfcindi natura di vina a 
perfbnalitate , & rc ipfa alicui communicari divinitas , 
cuinoa communicaturrelatio :e contrario tamen rch- 
tiones non pofTunt itaprarfcindi abipfanatura , quin in 
eis cifentialiterimbibatur, ficut tranfccndens ininferio- 
ribus (uis: &ideo fieri non poteft , ut alicui communice- 
tur,veluniatur divina perfonalitas,quin illi etiam unia- 
turdivinitasjlicetnon primo rationc fui,fcd rationc per- 
fonalitatis, in qua includitur . Sic ergo ab ipfa divinitate 
efitotusvaIorfatisfa£tionisChrilfi,in re ipfa, licetfor- 
■maliter non fit ab illa , ut fic , fed ut includitur in perfb- 
nalirate terminante& fufientante naturam humanam . 

Dico ergo, verum effe, eamdem pcrfbnam,qua: offen- 
fa cfl, effe radicem, & quafi principium formale valoris, 
& dignitatis fatisfailionis, non tamen quatenus fubfi- 
ftens in propria natura eft , quo fenfu efi falfa illa redu- 
plicativa,DeusutDeusc.^ principium fatisfai\ionis,aut 
valoris ejus, fed quatenus alienam naturam fufientat , & 
illam &ejusopcranobilitat , &ut fic non habct ratio- 
nem creditoris , nec perfona; cui fatisfit , nam hoc habet 
per feprimoratione fuas propria;naturs,& quatenus in 
illa fubfiftit: habet ergo rationem fatisfadoris eadem 
illa perfona , quatenus in aliena natura fubfiitit, quod 
nihil minuit de perfefta jullitia , fedfupponit gratiam 
faftam humanitatiafTumptJE . Quodita expono , nam 
licet opera hujus hominis habeant fuum valorem ex di- 
gnitate perfonce , tamen prmcipaliterillaopcracum to- 
to fuo valore funt fub proprio dominio hujus hominis , 
ut homo ell , & non minus funt honorifica Dco , & di- 
vinoVerbo, quam fieffenta fuppofitoomnino dilHn- 
fto : fcd tota ratio fatisfat^lionis perfc£\a: hinc fumitur : 
ergo hocomnino fatisefl , ut magis explicabitur . 

Ad pofteriorem partem refponderi fblct amultis, fi 
contingat unam rem effe fub plurium dominio, itaut 
tam perfeftefit fingulorum in folidum , ac fi non cifct 
alterius,in cocafure6te fieri poffet^utaliquiscx perfcda 
juf^itia fatisfaciat alteri ex bonis fuis , etiam fi fimul fint 
alterius; itaverodicunt accidcre inoperibusChrifii.Sed 
hxc refponfio nec fatis intelligi potcfi , nec convcnien- 
terpropofito accommodari. Quanquamenim intribus 
perfonis hoc reperiatur, utomnesfimul, &fingul£cin 
foiidum habeant perfeftum dominium omnium rcrum 
crcatarum , quia habent unicam voluntatem , per quam 
omnibusdominantur, & itaetiam habentunum domi- 
nium, ficutunamnaturam j tamen in perfonishajjen- 
tibus diiliniaas voluntates, & confequenter difHnfta do- 
minia,intelligi non poteft,uniufcujufquedominium ita 
effe perfcdum , ac fi illa fola haberct dominium . Hac 
enim ratione inter alias repugnat intelligere plures 
Deos,quia velunius dominium ab alio penderet , & ita 
illud elfet imperfcdum , & non divinum , vel neutrum 
Saarez. Tom. XVI. 



S • c T I o Vf. 67 

dependeret ab alio , & fic utrumque effet imoerfei^um, 
quiahoc ipfumhabere dominii focium , quiam- ivo- 
luntatcnon pendeat, minuit perfe6^ionem dominii . Et 
rcvcra fi in hominibus hoc confidcrcmus , fi plurLS fin- 
g.antur ita domini uniusrei, ut unufquiique poffit il!a 
uti fuoarbitrio independenter abalio, hoc ipfoneccffc 
efl , unumqucmquc corum effc minus perfefte domi- 
num , quam fi eftet folus ; poterit enim interdum invi- 
tus privari u.fli talis rei , fi ab alioprEveniatur. Unde 
concluditur, fi alicui fimpliciter debeanturdecem , non 
poffeilli perfe£le fatisficri dando illi decem, qu^ jam 
erant fub illius dominio, quantumvis fimul effe fingan- 
tur debitoris , quia ut fie minoris a^ttimationis funt , 
quam fi denuo fimpliciter folverentur. 

Diccs: multipoffunt effc dcbitores in folidum , cur 
crgo multi domini fimpliciter effc non pofTunt ^ Refpon- 
detur, quiamulti dcbitorcs dicuntur in ordme ad folu- 
tionem cjufdem debiti, disjun£lim ( ut ita dicam ), non 
copulatim, quiaunufquifquetcnetur folvere alio non 
folvente , fi tamcn unus folvat , csteri liberi ir.anent , 
nififortaffc intcrdum aftringantur ad rcficiendam ali- 
quam partcm ipfi lolventi juxta debiti modum & ratio- 
nem : at vcrofieflent plures domini infolidum, itaut 
unufquifquc plcnum jus , & dominium haberet ejufdem 
rci , oportcrct fimul habcre tale dominium , quod in 
dominiis cjufdem rationis,&quorum unum non pendet 
ab alio, rcpugnantiam involvit, ut oidumeft . Tandem 
quod illa reiponfio non poflit fatisfacere, patet : nam 
dominium, quod Chrillus ut homo habet in quacumque 
re , comparatumcumdivino dominio, in folidumdici 
non potefi , cum inferioris ordinis fit , & ab alio depcn^ 
dcat , quod ncgare cffct omnino contra rationem , imo 
impoffibile. QiualicetChriltus fir fuppofitum divinum, 
t^mcn voluntas ejus creata fubdita Deo , ac pcndet 
abillo, & fimiliter operationes cjus, &coniequentei 
omne dominium , quod in iliis, aut per illashabet. 
Tum prxterca quia licet Chrifius ut homo fit dominus 
fuarumoperationum,& iilasofferat Patriin faiisfadio- 
ncm, non tamen prnrtcrca illi conferr novum aliquod 
dominium , nec fe privat proprio fuo . Nihilergore- 
fert illadifiinftio duplicis dominii infblidumad expli- 
candam jufiitiam hujus fatisfaftionis . 

Alii rcfpondcnt, fimpliciter ncgando, fatisfa6\io- 
ncmChrifii, utfic, efie fub dominio Dei, vel adio- 
ncmChrifti ea ratione, qua infinitatem habuit, fuiffe 
Deodcbitam, aut cjusdominio lubjetlam . Dupliciter 
enim operatio fatisfac^oria Chrilii confidcrari potefi ; 
primoin faflocffe, ideif, utquardamres creata&pro- 
du£l:a : & ut fic ccrtum efi; , effe fub dominio Dei ,quia 
cum fitomnipotens, efictiam fupremus dominus omnis 
entis creati : hoc tamen nihil refert ad jultitiam Chri- 
fli, quiafatisfadio, utfic, nonelHn operatione , ut 
efiinfavtocffe, fedutegrediturab agente . Aliomodo 
confiderari potcftoperatio Chriiti larisfa£toria , uteil: 
infieri, &quatcnus fub ea ratione habet inrinitum va- 
lorem moralem ; & hoc modo negant elfc lubdominio 
Dei , quia ut fic habuit valorcm a di vino fuppofito , vel 
quatenus ab eo cgredicbatur , vcl quatenus in ipfuin 
quodammodo reflcflebatur , quando Chriiius feie hu- 
miliabat, &fubjicicbat Patri: divinum autem fuppo- 
fitum fub nullius eitdominio: crgo ncc operatio ejus 
fub prxdifta ratione, ncc vaior fatisfacWius ejus: & 
itanihil obliat divinum dorniiiium, quominus in iila 
fatisfailione fit pcrfcO.a juilitia . 

Hxc tamcndoc^rina mihi valdedifpIicet,quiaomni- 
nofalfum videtur , a£\ionem Chrifii crcatam ,quacum- 
que rationc fpc£\etur , non effe fub dominio Dei . Quod 
itaoifcndo, nam,aut loquimur dc divino Vcrbo,cum to- 
ta fua divinitate,quouelt principium quod,aquo proce- 
dunt ilIa;a6\ionesj vcl ioqaimur deadionibus ipfis, qua; 
averbopcr humanit.item & voluntatem crcatam pro- 
cedunt ; vcl loquimiir de valorc innniio talium ailio- 
num in ratione meriti& fatisfa<i;lionis:tantumemm hfc 
tria hic intelligi poffunt : nam de adibus increatis divi- 
nae voluntatis nuUam oportctfacerementionem, cum 
ncc illi meritorii vcl fatista;T:orii fint , neque ex illis fu-« 
matur ratio , aut v.tlor mcriti vel fatisfadionis meritO' 
rumChriiti , utinfupcrionbusvifumeft . Exillisautem 
tribuscertum efi , Verbum divinum, &omneid,quod 
ad divinitatem ejus pertinet, fub nullius dominium 
E 2 cadcre. 



Noo po/» 
fu n i pr r* 
tccte efla 
mult 
ejufd(in 
•ei d mi« 
»1 in loli- 
duiii. 



Oi(fer?t;« 
intei i!e 
1'Kor.- 5 it 
dnminns 
■tfpe u 
uoiut . 



A''4 rc. 
r:i Jlitur. 



AAiooe» 
Chr ft. , 

'ja > II 
rati ne 
fpcrtata « 

tub r ivl- 

■ o erant 
wouiin.o . 



6S Q_u^ST. I. 

cadere,fed ipfum efTedomirium omnium.Sed hocnihil 
ad prsefentem difEcultatem refert, tum quia aaiovel 
. fatisfadio Chrilli & valor ejus , nec funt Verbum di vi- 
num, nec pertinent ad divinitatem ejus , (ed funt aliquid 
manans a Verbo divino: hxc autem julHtia & squalitas, 
dequaagimus, iionconftituiturimmediateacformali- 
terin perfona Verbi , vel ejus divinitate , fed .in aftione 
habente valorem a perfona Verbi , ut a principio & ra- 
dice, feu extrinfeca forma: tum etiam , quia , fi ratio hu- 
jus juflitis immediate fundanda efret in dignitate feu va- 
lore increato divini Verbi, ac (i per illum formalitcr fol- 
vendum elTet debitum & conllituenda squalitas , magis 
impediretur yeritas juftitis exeo,quod , licet Verbum 
non fit fub dominio Dei , _efttamenipiemetDeus,cui fa- 
cienda erat recom^penfatio . Deinde de aftione Chrifli , 
quamvis fit aftio Verbi per humanitatem operantis , 
certum efl elfe fub dominio Dei , live in fafto effe , five 
in fieri confideretur,quia fub utraque ratione efl aliquid 
creatum ; quod , quia de operatione in fado efle conce- 
ditur, probatur etiam de aflione infieri , tum quia ef- 
fentialiter pendet a Dep prcebente concurfum fuum hu- 
manitatii tum etiam quiacdquidtemporale, quodde 
novoincipitefiTe^ tumdenique, quiaoperatio ChrilH 
ut in fieri non efl; Verbum ipfum , imo nequeefiChri- 
ftusipfe; fedinChrillo nihil ci\ incrcatum nifi ver- 
bum vel divinitas ejus : ergo operatio in fieri non efl: 
aliquid increatum : ergo creatum quid . 

Detertio, fcilicet, de valore illius a£tionis , potefl 
fimilis ratio formari , quia fuppolita Incarnatjqne^torus 
yalor &dignitas illius aflionis crcatum quid erat.Quod 
probo primo, quiaille yalor autdignitas nonell ipfemet 
valormfinitus Verbi fcu divinitatis,quidici potcll valor 
feu dignitas per efTentiam , quia ille valor ut fic non efl , 
quiformalitcr & immediate confcrt operi rationcm fa- 
tisfa£tionis , aut infinitatcm inco gcncrc , fcdcIHpfii 
infinitas in genere entis , & per elTentian] , quam hahct 
Verbum divinum, quam npn communicat aftui (ux hu- 
inanitatis . Neque enim adus voluntatis creatcE Chriili 
cfl: infi:-;itus per cffcntiam: nec efi tantum bonum , quan- 
tum cft Vcrbum ipfum : ergo valor talis a£\us eit quid 
participatumexunione &conjun£1:ione ad Verbum: cr- 
go eft quid creatum,atque adeo fub dominipDei.Sccun- 
do in ipfametChriftihumanitate,quamvis Verbumilli 
unitum fit fimpliciter infinitum , nihilominus unio hu- 
manitatis ad Verbum eft aliquid creatum & fub domi- 
nio Dei , quamvis in fuogenereillafit infinita dignitas 
talis hi;manitatis. Quodfi quisdicat, hoc efleverum dc 
.unioneiHa,quatenus cft phyficus& realismpdus huma- 
nitatis , non vcro quatcnus a Vcrbo unito fandincatur 
illa humanitas,& habet quandamina^ftimabilem digni- 
tatem moralem. Hoc eft ttiam fine dubip falfum , quia 
etiam illafanflificatioeft minor , quamfitfan£\ificatip 
per cHcntiam, quia illa humanitas , ctiam ratione unio- 
nis& Verbiuniti, non rcdditur tam. fanfta ,quam fitdi- 
vinitas: illacrgo fanilificatio ctiam eft per participa- 
tionem , atquc adco fub dominio Dci , multo ergo magis 
fanflificatioaftuum Chriili erit fubdivinodominio . 

Ncc rcfert , quod hic valor feu dignitas morale quid 
fit, &nonphyficum , quiactiamea, quse rnoralia funt , 
cadunt lubdominium humanum, uthomo eftdominus 
jurisdidlonis,quamvis jurifuii\iotantum fit quid mora- 
le : ergo multo magis cadent (ub dominium Dei : ergo 
ctiam hic v.i!or,quamvis morale quidfit , cadit fubdo- 
minium Dci . Undc nulluis momenti eft ,quod quidam 
ilicunt , his argumcntis ret5^c probari , totum illum va- 
lorem entitativc cffe fub dominio Dci , non tamen con- 
fidcratum pcr refpc<5\um ad fuppofitum , a quo procede- 
bat: eftcnim haecapcrta rcpugnantia, quiaille valor, 
iivephyiicc, fivcmoraliterconndcratus habctfuunn cf- 
fe, (uamque quantitatem , perreipei^um ad Vcrbum , & 
idconon potcllclfc fccundum fuamcntitatem (ubdomi- 
nioDci,quin ctiam fit fccundum relpci\umad Vcrbum. 
Pra:tcr(.a , hoc non rcpugnar,quia, licct Vcrbumfit in- 
iinitum fimplititcr, tamcnid, quod habct rclpec1:um 
ad Vcrbum , uon cft infinitum limplicitcr , fcdin gcnerc 
Jatisfadionis vcl mciiti , qua; cft ratio crcata , & pcn- 
^lcnsaDco: crgo totus ille valor , ctiam ut moralitcr 
ipfii,\ituspcrrcfpc£\um adVcrbum, cadit fubdominium 
Pti . Atqui. hinc conficitur tcniuni cfficax argumcn- 
jjutn, nam opcratioiicsChrilU ctiarnproutin hcri, & 



A RT I C. II. 

. fecundum totum fuum valorem caduitt flrb donjiniufn 

voluntatis creata: Chrifti : ergomultomagis fubdorni- 
nium voluntatis divina::nihil cnim poteft efle iubdomi- 
nio creaturs,quod non fit fubdominioDei, prarfertim li 
illud fit aliquid bonum. Anteccdens patct, nam Chriuus «5 
ut homo per voluntatem creatam fuit dominus omnium 
meritorum fuorum & fatisfaftionum : unde etiam fuit 
dorainus illorum quatenus illa infinitafunt, iraonon 
poflet infinite mereri , nifi illud meritum cutn tota fua 
quantitate & dignitate pofitum eflet in voluntate ejus, .. .'i 
quod eftefle fubdominioejus. Item Chriftuserat Donii- 
nus fux gratia: non tanrum , ut erat qualitas qusedam. 
nita , fcd eriam ut erat aliquo modo infinita per dipnj- 
tatem moralem infinitam, quam habebat ex conjuntlio- 
neadVerbum, quia fuo arbitrio pote -a.tilUuti fecvm- 
dum totam illam dignitatcm in omnem reftum. ufum . 

Tanderaultimo , aftioChrifti, ut erat fubjei\ioa4 
Patrera, eratdebira Deo, ycl rarione gratitudinis, vel 
obedientia;, ve! religionis , ycl eriam juftirix in fatif- 
faftionem pro humano gcnere : crgo jlla adio cum; toto 
yalorefuo erat quid fubjeftum divino dorainio& im- 
perio. Antecedensconftst, quiafuppofita incarnatio- 
nehic homo Chriftus debcbat Dcp per humanitatera, 
obedientiam, reyerentiam, & cart. 

Rcfponderi poteft, hujufmodi aftusCbrifti, prout 
pertincbantad humanitatem.eamquc Deo fubjicicbapt, 
fuifle dcbitos Dco , non tamen prput aliquo rnodo tran- 
fibantadVerbum: undc habebantinfinitatem . Sedyix 
intelligitur, quid fibi vclit hxc refppnfio : primoquj- 
dem , quia operaChrifti , ut fupra dicebam, non t^fli 
habcnt infinitatem abfolutam in genere fatisfailipnjs 
&mcriti a perfona Verbi , uthabet aliquo modoratip- 
nem objefti, feu materiar, circaquam verfabatur aftus, 
quo Chriftus fefe Patri offerebat & humiliabat , fcd ut 
clt pcrfona operans , & pcr fe {an(Eiificans aftionem . 

Sccundo ac prxcipue , quia illa aftio non tranfibat in 
Vcrbum fecunduni fp , led prxcircquatcnus erat fuppo- 
fitum humanitaris , & per dcnominitionem ab illa, 
quia alias non fuiflet af^io confprmis rarioni . Vcrbum 
enimlccundum fe non cft fubjicibile alteri, unde nec 
ppteft elfe objeftuiTn feumateriajcii^ca quam verletur ra- 
tionabilis actus huniiliationis vel fubjeftionis ; folum 
ergo potcr;^t hjc hojnp Dcus fubjicere vel oflerre fe alte- 
ri , fubjiciendo ve| pftrendo fuam voluntatem creatara, 
fuum corpus , animam, &c. & quia hxc omnia funt 
aliquid Verbi perunicncm , ideo dicitur VerbumofFer- 
ri & fubdi percommunicationem idiomatum; ergoilla 
adioChrifti, quatenus perillam fe humiliabat & fub- 
jicicbatPeo, eratillidebita, omnibu^ titulisfupra po- 
fitis , & cpnfeq.uenter erat etiam fub dominio ejus . 

Vcra igitur refponfio fumenda videtur ex differentia 
quadam inter fatisfaiSlionem & reftiiiitionem. Reftitutio 
enim verfatur inrebus datis & acceptis , quia per eam 
reparaturdamiaurn illa.tum alteri in bcvais fuis, fatisfa- 
c1:ioautem\'erfatur inatlionibus, quiaper eamintendi- 
tur injurix rccompenfatio; hincfit, utin rcftitqtionc 
multum pendeat xqualitas ex dominio, quod reftiruea" 
habet , vel in alterum transferrc poteft , ad fatisfaftio- 
nis vero xqualiratem hoc non eft per fe neceifarium , 
fed fufficit illud dominiura , quod eft intrinfecum operi 
libero . Satisfadio enim non fit , nifi per opus liberum , Diffcrtn- 
cujusoperans eft dominus , quia ratio fatisfa6lionis non Jjt s'"»" 
confiftitin translatione dorainii alicujusrei, fed in hoc -.•■ioniin 
folum , quod tantum reverentix & honoris irapendatur , * "j^"** 
quantum injuria: iUatura fuir. Er ideoquodDeushabue- 
ritdominium ai^ionum Chrifti, non repugnatcumju- 
ftitia perfcda illius iatisfailionis . Dices, hoc ipfum , Qbjj^tio . 
aliquem, fcilicet, honorari rcbus fuis , videtur pugna- 
re cumsqualitate fatisfadionis. Refpondetur, adum ^olvitrft'. 
propric non cfle fatisfatlioncm rationcdominii , quod 
Dcus h.ibct in illum , fcd rationc dominii , quod habct 
opcrans iplc,crat enim Chriltus vcrus Dominus fuorum 
aduum , quos in Dei honorcm & farislaflionem oftere- 
bar : & hoc lufficit ad optimam proportiojiem in hac 
iatistadionc necelfariara . Nam etiam aihis peccati , 
quatcnus rcs quxdam eft , cl!: (ubdominio Dci , ut vcro 
cft a proximo operantc, qui (uura ctiam dorainiura in 
illum habct , cedit in injuriam Dci . Et eodem modo in- 
vcnitur proportio intcrmeriium, &pra:mium,qui enim 
, naciLtur,non donat aliquid ci , apuil qucm mcrctur , ne- 

que 



D i S 1' LI T. IV. 

' quc hoc poflulat mciiti ratio , fed fufficit , ut operan"; 

habeat dominium fuomm a£Vuum,quos excrcet , & quafi 
expcndit in voluntate illius implcnda,vcl honorando il- 
lo,apud q^uemmeretur, ctiamfi ali^ls ailus iili cadant 
fubdominium cjufdcm, & codcm modo prxmium rc- 
fpondens mcritis ita datur a Deo ipfi racrcnti , ut fcm- 
per tamen maneat iubdominio Dci . 
Candi> Tertia conditio jufiitis pcrfcila; poni folct, ut fohitio 
velfatisfaflio fiatcx ali^s indcbiris . Inhac ctiamcon- 
veniunt omnes cit. authorcs cum D.Th. Scot.Durand. 
& aliis.Et eamdem etiam habet Akifi.L^.fumms trafl. 
i'.c.8. & Guilcl.Parifi. l. Cur Deus homo c.7. & AnfehTi. 
l.i- Cur Deushomoc. 20. hac potiffimum ratione pro- 
bat , purum hominem non potuific jullc pro hominibus 
fatisfacere. Videturautcm eadcm ratio habcre locum in 
fatisfaftione Chrifli , quia ctiam ipfe debebat Deo,quid- 
quid in honorem iliius operari potcrat, multis aliis titu- 
lis.Primum titulo gratitudinis,propterinfinitabeneficia 
fibi, ut homini, velcerte fuihumanitati collata , Cum 
enim efiet verum illius fuppofitum , cxercere debuit mu- 
nus& obligationemveri fuppofiti,atqueadeogratias re- 
ferre Deo pro beneficiis in illa natura fufceptis, ficut le- 
gimus in Evangeiio Chrifium dominum faepe feciiTe . 
Deinde titulo obedicntiar , pofTet epim Deus exigere a 
Chrifio homine omnia opcra fu? humanitatis folum pro- 
pterhonorem fuum , 6c utfuce voluntati obtcmperaret. 
Quod fi nunc de fafto non ita exegit , illa cft qua^dam 
gratia ac liberalitas , quce minuit jullitiae perfeclionem. 

Refpondetur primum , conditioncm hanc, utvcra 
& foHda fit , dcbcre intelhgi de debito jufiitia , & refpe- 
ituejufdem ita , ut folutio debiti, ut jufiafit& perfe£\a, 
debeat fieri cx iis , qux non funt dcbita cidem alio tituio 
Quxritio j"'^^''^ .Quod autemfintdebitaaliotitulograditudinis, 
dcbiii im- obedientiie,aut mifericordix inter homines, non minuit 
pediat fa> perfc^lionem juflitisE . Hoc patet primo humanis excm- 
occi. P^'^^* Namfaepefolvendodebitum julHfice ad afquahta- 
tem, implethomo prsceptum: & poffct fimul verum 
&formalema£^umobedientia; excrcere, &mifericor- 
dicE, velgratitudinis , fuieccffitas vel occafioexercendi 
has virtutes fimul concurrcrct . Et ratio ell , quia hujuf- 
modi alii tituli , tcI debita non minuunt 2:qualitatem ju- 
ftitia;. Haecveroconditio^dequamodoagimus, intan- 
tum poteft effe neceffaria ad perfetlionem jufiitiar, in 
quantum ad perfe£1:am :rqualitatcm potelfrequiri. At 
vero quando duo debita julHtis concurrunt , maxime re-> 
fpe£tu ejufdem , non fervatur perfefta squahtas , fi uno 
&eodempretiofolvantur: quiainbonis temporalibus, 
fi multiplicantur debita ju fii t ise , augetur rcs ipfa,qua; de- 
betur. Ut, fidebeoaltcri decemrationemutui ,&alia 
decem ratione alicujus venditionis , jam fimpliciter de- 
beo Yiginti ex jufiitia : & idco non potcfi hoc modo uni 
debitoperfeftefatisfieri per remdebitam alio tituloju- 
flitix : & idem efl , quoties multiplicatis titulis , velra- 
tionibus debiti, augetur res ipfa,quae debetur.Undc etiam 
fit hoc folum procedere,quando pretium,quod folvitur, 
&multistitulis jufiitisdebetur, finitumeil:, quiatunc 
non videtur poffe adarquate relpondcrc illiduplicidebi- 
to. Quanquam , fi contingeret rem omnino eamdem 
multis titulis dcbcri , fieri pofTet folutio perfefte julta 
reddendoeamdemrem,& per illam fatisfaciendo omni- 
bus illis debitis : quod in hominibus vix contingere po- 
teft refpei51u ejufdcm : tamcn refpectu diverforum , po- 
lefl inteliigi cafus, in quo hoc accidat. Ut fi quis accipiat 
ab uno condignum fiipendium pro aliquo laborc , v.g. ut 
Romam cat, & nihilominusabalteroproeodcmlabo- 
re fiipendium accipiat , eadem aitione utrique plene fa- 
tisfaciet , quia re vera fufficicnter exequitur omne id, ad 
quod expa£to, vcl proptcriHpcndiumtenetur, tam re- 
fpeftu utriufquc , quam refpedu fingulorum . Et eodem 
modo potefi quis ire , v. g. Romam Ibl vendodebitum ju- 
flitise, fiadhocteneaturrationemcrcedis accept£e, & 
nihilominus eodem a6\uvotum impJere,, fifortaffeil- 
lud omiferat. 

Dices; ergononeft majorratio de variis tituHs jufii- 
tia; , quam de debito juititi? conjundo cum debito alte- 
rius virtutis , v.g. obedientia? aut gratitudmis, quia utro- 
que modo poteit obligatio cadere m res , vel adtiones di- 
vcrfas,&tuncnon fatisfitutrique obligationi una tan- 
mmreatitaiPfionc, ut fi quisex mutuodcbeaf decem,& 
aHa decemexvotoeidem pio loco, non fatisfacitdando 
Svarez Tom. XVI. 



Si-CTio VI. S.p 

deccm. Utroquc item modo potcft obligatio cadcre in 
camdcm aftionem & augerc obligationem , & tunc fa- 
tisfit utrique obligationi eodem adu , ut exemplis addu- 
<5tis, &alusfimilibusfacile oftendipotelt. Refponde- 
tur, difTcrenHaminhisconfiitcre: pnmo, quodobli- 
gationes juiHtif per (e non conjunguntur in eadem a^tio- 
ne , nec una propne reipicit aliam , ut matcnam vel ob- 
jcftum, utquando exobedientia aut votoobligor ad ju- 
Ititiam fervandam . Deinde obhgaHones jufiiHcc per le 
augentquanHtatemdebiH, moraliter loqucndo ; quod 
fi mterdum non ita contingit , elt omnino per accidens, 
quia vel aaioefi indivifibilis, &muIHpIican nonpo- 
tcft, ut, fi quis multis juftitis Htulis teneatur ducere 
ahquaminuxorcm; velquiarefpeau diverforum, to- 
ta aaio eft quafi indivifibilis , & eft quafi tota in toto, 
& m fingulis : quia ita eft utiiis finguHs , acfiprouno 
tantum fierct, ut in cxemplo adduflode adeuntcRo- 
mam . At veroobligaHo alteriusvirtutisadjun£taobli- 
gationi jufti tia? , per fe loquendo non auget debiti quan- 
iitatem , nififorte peraccidens,quandoex direda inten- 
Hone formali & virtuali ferturinaliam. matenam , ut 
in exemplo illode voto & mutuo, namfieftet votura 
folvendi mutuum , unica folutione faHsfaceret : fi au- 
tem ex intenHone voventis cadit votum in matcnam li- 
beram ab alia obligatione , tunc augetur quaHHtas ma- 
teria;, quia ferturobligatio ad rem diverfam, non ex 
fe & ex natura fua , fed ex intentione operantis : prarter- 
quamquodillaobligaHoex promiftlone habet quandam 
rationcmjuftitia;. IVopter hascrgo caufas dicimus fim- 
pliciter , hanc condiHoncm per fe habere locum in ti- 
tulisjuiHtis, &non vero inaliis. 

In propofito ergo, pnmodicendum eft,quamvisChn- 
ftusdominusexobedicntia, vel gratitudme adDeum'j 
pofietilli dcbere actiones, vel paftiones fuas , nonta- 
mcn ex debito juftiti2:& idco debirum illud non pugnaf- 
fecum perfedione juftitice . Qus refponfio fumi poteft 
cx Auguft. 1 3. deTnnit.c. 14. & Anielm.lib.z.Cur Dcus 
homo, C.19. dicentibus , potuifiTeChnftum permortem 
fuam juftefatistaccrc,quia nondebcbatillarn: quomo- 
do f:?pe patres loquuntur: intelligi autem debet de de- 
bito juft itix , non obedienH^ , vel gratitudinis . Secun- 
dodicendum cft, taminfinitum elfe valorem opcrum 
Chnfti, utfufficere poftent ad folvendum omne debi- 
tum, etiamfiinfinitis titulis debcrentur. Nam ficut pro- 
pterinfinitum valorem, tantumintenfive valet unum 
opus, quantum omnia, ut fupradiccbam , ita tantum 
valet pro multis dcbitis , quantum pro uno . Quod con- 
firmatur & explicatur : nam unum opus Chrifti fufficerc 
potcrat adgratiarum aftionein pro omnibus bcneficiis 
fufceptis , & unum aliud opus ad fatisfaciendum pro ho- 
minibus: fedtantum valoris habet quodlibet illorum^ 
ficutomnia fimul: ergo multiplex ratiodebiti non po- 
tuit minuere perfe£Honem juftitia; Chrifti . 

Etex his tandemobiterintelligitur, quo modo etiam Quiii» 
rcfpeflu hominum,qui Chnftum prKccfiTerunt , fuent fa- ^'^V'^ . 
tistadioChnfti omninojufta^quanquamillisfuerint re- oJsft- 
milfa pcccata, antequamefiTetcxhibitafatisfaaio. Hu- <^"> re- 
jus enim ratio multiplex fumi poteft exdidis. Pnma. 'p"^""?" 
quia totumhocpotuitcondignecaderefubmfinitovalo- ip.'um 
rc operum Chnfti , prxferHm cum refpeftu praMcien- P'''^^'^*- 
tixDei itafuerintfemperpra.'lentia, ut polTint dici ex- 
hibit^. Secunda, quiahoc totum potuit venire inpa- 
dum , &conHneriiubpromiirionefaIva integritateju- 
ftiti;e . Tertia , quia illa folum fuit quafi quaedam anH- 
cipatafoluHo,qu;2,firefpiciat rem£equalem,nonminuit 
pcrfe£tioncm juftitis , ut patetinvenditione, quajpe- 
cunia credita fit . Et haftenus dc juftitia Chnfti . 

S E C T I O VII. 

Utritm purus homo potucrlt ejfe fufficiens /id. redi- 
mcndos alios hamines ex perfe^a jujiitia , 

HA£t:cnus oftenfum eft , incarnationem fuiffe aptif- 
limum & fufficientiifimum mcdium ad per fei5turti 
modum humance redemptionis . Sed nondum conftat 
fuifle nece(rarium,doncc oftcndamus nullum alium pr?- 
ter Deum homincm potuifife tantnmopus perficcre.Duo 
autem alii modi intelhgi poftunt , quibusid fieret. Prior 
eft , fiunufquifque poffct pro feipfo fatisfacere : de qua 

E 5 fe£tio- 



70 



QUiEST. I. 



feSioncfequenti dicemns . Altereft , fi unus homopu- 
rus conftituerctur , qui pro omnibus ratisfaceret , de quo 
in prcefenti dicendum ei\ . Unde conftat , purum homi- 
nemhoc locofignificare perfonam creatam in quocurn- 
queftatujvel natursE,velgratisconftitutam:utquamvis 
dc puro homine loquamur , tamen quse dicenda funt, de 
quacumque pura creatura eodem modo polTmt intelligi . 

Primo ergoomnes Theologi conveniunt, non potuif- 
fe purum hominem , quantumvis innocentem , &gra- 
^m Deo , ex perfefta juflitia pro hominibus fatisfacere: 
quasetiameftcommunisPatrum fententia, utexdi£1;is 
inprajcedentibus qusftionibusfacileconftat . Sed inhac 
veritate explicanda , &ratione reddenda , yalde difTcn- 
VirisDe- tiunt inter fe . NamScotus, Durandus, Gabriel, & 
ftntenii 1°^""^^ Medina , locis fupra citatis feftione 5. non 
" aliamrationemreddunt, nifiquiaomnisfatisfaflioapud 

Deum eft exfola acceptatione . liHtamenauthoresfe- 
rc nihil diftinguunt inter fatisfai^ionem poffibilern puro 
homini & Ghrilio, quantum ad valorem & ratjonem 
juftiti^: inquo valde errant , utdiftumelt , & dicetur . 

Secunda opinio elt , purum hominem non poffe pro 
ahis ex perfc£^^a juftitia fatisfacere , quia ejus opera non 
poffunt prodeffe aliis ex vera & propria juftitia,ficut non 
poteft unus homo purus aiiis mereri de condigno, quam- 
vis poffit fibiipfi . Gujus ratio effe videtur , quiagratia 
creata non habet vim ex natura fua , ut per aiSlus fuos in 
ahos efficiat , fed tantum ut feipfam perficiat , donec 
ipfam habentem perducatadultimumfinem . Efienim 
gratia creata femen glorisB, refpeftu habenfis ipfam , 
non refpeftu aliorum : & ideo de fa£to nulla pura gratia 
creata hoc habet , quia hoc non convenit illi cx natura 
fua. Ex hoc ergq fit, ut opera procedentia a fola hu- 
jufmodi gratia non habeant valorem , ncc condignita- 
f em ad fatisfaciendum pro afiis , & confequenter , quod 
numquamin iliis polfitfundari vera jufi:itia. Nani licct 
Deus poffit gratis illa acceptare , vel illis effe conten- 
tusadremittendum ahispeccata, tamen ha?c accepta- 
tio non addit valorem operi : unde nec fundari potert 
in tali valore ; non ergo effe poteit ex juftitia . 

Tertia opinio eft , poffe purum hominem in gratia 
ponftitutum proaliisfatisfacereexjufiitia, &ad£equa- 
litatem rei ad rem , non tamen cum tota perfe£tione , 
feurigore jufiitia; . Ita Cajet. hic, &idem fentitPalud. 
in 3.d.20.q.2. & Soto Hb.5. de nat. & grat.c.6. & in ^.d. 
1 .q. 5. art.4. dift. 1 9. q. I . art.2. ad i . Indicat etiam Vega 
lib. ^.inTrid.c. 5. &lib. 7. c. 9. Fundamenturn prioris 
partisefl: , quia opus bonum , prarfcrtim charitatis , pro- 
cedensagratia fanftificantehabettantum bonitatis (eu 
valoris ad fatisfaciendum , ficut peccatum ad offenden- 
dum ,quia ficut peccatum eft contra Deum , ita hxc fa- 
tisfaftio placat Deum , & procedit a perfona ja^m digna 
effefta pergratiam, quxcum fit participatiodivinK na- 
tmx , fufficiens principium effe viidetur,uttribuatadui 
fnfficientem valorem ad compenfandamdivinam inju- 
ham . Unde ulterius fit , fi Deus conferret hanc gratiam 
purohomini, & illum confiitueret, utelfet caputca;- 
terorum, &npmine eorum fatisfaceret , illumhabitu- 
rum fuiffe fufficientem vim & efficacitatem ad fatisfa- 
ciendum ex jufiitia . Non effet autem , inquiunt hi au- 
ftores, iUajufiitiaomninoexada&rigorofa , quiadc- 
ficercnt illi tres iWx conditiones fuperiori dubitatione 
pofitae, quiatota fundaretur in gratia , &ficrctexbo- 
nisipfius creditoris , & alias debitis . Etrevera ab hac 
fententia nihil fere difcrepant Scotus & alii in prima 
fententia citati , fed quod ad purum hominem attinet, 
idemferedicunt, licet aliis verbis . 

Supponoqufeflionem hanc procedere de potentia ab- 
foluta, quia de lege ordinat ia, &defafto certares efi , 
nuUum prajter Ghrifium poffc aliis mereri decondigno, 
ncc pro illisfimilitcr fatisfaccre, faltem quoad culpam : 
nam de (atisfaii^ionequoad pcenam temporalcm dubia 
res efi , qux ad propofitum hoc non fpe6\at , fed ad ma- 
tcriam de pa-nitcntia. Hoc vero, quod fupponimus , cx 
inatcria de gratia conflat, & infra agentes dc merito 
Chriiti , &dcmunerc mcdiatoris ,& rcdemptorisidem 
ofJcndemus . Et tra£\at bene AugulK lib. i. de peccat. 
njcrir.& rcmi(rc.i4.&traftar.4.& 5. in Joan.Suppono 
deindc , nullum hominem carcntcm gratia Dei poffe 
condignc Dco fatisfacere pro ullo pcccato , prslcrtim 
mortali , quod dc fidc certura e(l contra Pclagium , ut 



A R Tip. II. 

condat ex definitionc Concil. Triden. kCC.6. & ex alijs 
multis, qua; in materiadegratia traduntur . Etquam- 
vishscdoi^rina fidei proprieititelligatur dc fa£lo& 4e 
potentia ordinaria , tairien ex ea fequitur idcm cffe de 
potentia abfoluta , quia ex illa habetur, hominem effe 
ad hoc infufficicntem per vires naturales , quae non ogi^ 
funteffemajores in homine, etjam de potentia abfolu- 
ta . Implicatenim hominem elevariadaltioremordi- 
nem, vel ppteftatem fuperantem totum ordinem & 
poteftatem naturce, & tamen quod illam ppteflatcm re- 
cipiat per vires naturae. Et hoc afortiori conftabit ex 
iis, qua;dicemus de homine fan£lificato pergratiam, 
de quo nofier fermoeff . 

Dicojamprimo , de potentia abfoluta ficri poffc , ut f.Conda. 
homo purus innoceris & famE^us fatisfaceret de juiiitia,& ♦ 
aliquomodo de condigno pro peccatis aliorum, etiam 
totiusgeneris humani . Hanc conclufioncm prxter au- 
thores citatos pro i. & 2. fententia , jndicatP.Th. hic, 
clarius infraq.d^.art.^. ideni in ^.djfl.i ^.Palud. indilh 
zo.Soto in^.dift.q.j.art.^.dill.ig.art. j.l.^.de natura & 
gratia c.6.Vega lib.j.in Trid.c.i ^.^it idem (entitCajet. 
hic,&alii authoresinfracitandi;& vidctur probari fuf- 
ficienterfundamento tertice fententise . Nam in primis 
nullam contradi6\ionem irnplicaret, Deum conlfituere 
purum hominemju(lum,quie(fetcaput hominum in or- 
dine gratia» , quam in alios poffet aliquo modo influere. 
Qux enim repugnantia , aut contradiflio in hoc potefl 
inveniri EtfecundoexpHcatura fimili : namfilolarn 
naturam rei fpedemus , etiamfi Adam futurus effet pa^ *' 
rens,&fons omnium hominumineffcnaturar, noninde 
ex natura rei confcquebatur, utpeccatum ejus ad pp(ie- 
ros deiivaretur, utexmatcria de peccato originali con- 
flat,& per fefe videtur fatis pcrfpicuum , & nihilominus 
fieri potuitordinatione divina , ut omnium polterorum 
voluntatcs,in ejusarbitrio & volunt^te moraliterpone- 
rentur,&quoadhoc Adamelfct capuj c2terorum:& hac 
rationc illo peccante pmnes in illo peccare cenfentur, 
& polleaabilIogeniti,mcrito ac jufte idius culpamcon- 
trahunt: ergo pari ratione pqtuiffet Deusfacere aliquem 
hominem caput aliorum in effegratia?, &omnium vo- 
luntatcs inillo ponere , ut illo merente&fatisfaciente, 
omnesin illo& perillum fatifacere exiflimarentur , fi- 
cut nunc dicuntur peccaffe in Adam . Cur enim dicemus 
potuiffe Deum efficere, ut unus purus homo poffet nobis 
nocere,fi vellet: & non ut aliusfimili vel fortaffe majo- 
ri gratia & auxilio prseditus non poffct nobis prodeffe ? 
Tcrtio,ratione ex rcipfa fumptaitaexplicatur,quia pof- 
fet Deus puro homini dare tantam gratiam& gloriam, 
quantam contulit anim?e Ghrilti , & cum eo pacifci , 
feuilli prcecipere, ut fe fuafque omnes actiones ad bo- 
numaliorum hominum referret , illifque mereretur,& 
pro illis fatisfaceret, illique promittere , aiiis propter 
ipfum fe benefafturum , & remifllirurn peccata , fi ip(e 
bene fe gereret , & convenienter gratjat & muneri fu- 
fceptis operaretur . Nam in hoc toto fafto nihil efl im- 
poffibile, nihil incongruum. Hoc autem pofito facile in- 
telligitur, opera illius.hominis futurafuiflfe fufficientia 
admcrendum & fatisfaciendum pro aliisex aliquajufti- 
tia: quia illa opera de fe haberent aliquam proportjonem 
cum illo efieclu non quidem pcrfe£\am,ut ftatim dicam, 
fed nec omnino nullam, propter dignitatem gratix& 
charitatis.Rurfus intcrcedebat prorniffio fubconditione 
talium operum , &antecedens ipfaopera,quactunc fie- 
rent fundata in tali promiflTione : ergo ilHs deberetur 
merccs , feu effeiStus promiffus , non ex fimplici fideli- 
tate, (ed ex juftitia, utdubio 5. in fimiH dicebam. 

Et h^c rario difiTolvit facile fundarnentum fecundx y^^f^^j^ 
fentCHtia.'. Nosenim nondicimus , folam acceptatio- „1 »cuia ' 
nem extrinfecam, quse intelligitur fubiequi opus ipfum, 'ecu .ds 
poffe efficeic, utopus, quod ali^is non lufficeret ad in- ^*""'""^' 
ducendam obligationem juititia',proptertalcm accepta- 
tioncm lufficiat , quia hujuf modi acceptatio , cum intel- 
ligatur (upcrvenire opcri , nec phyfice, nec moraliter 
mutat illud , fed quale illud efl , tale iplum acceptat , 
&illud fupponitqiMfiobjeflumluum: (cd loquimur de 
promilfioue & pado, quod antecedit opus, & fit ab 
opcrantc innitente promillioni tartx(ub conditione ta- 
lisopcris: hujufmodi cnim proniillio multum fine du- 
bioconfcrre potcitad moralem efficaciam , & valorem 
operis: priino ratione gcncrali, quia opus n;orale i- 

dem 



D i s r (1 T. IV. 

dcmin fubrtautiapropter^ivcrfas circunirtantiis poteft 
moraliter habercdiverfum valorcm velefficaciam: hsec 
autcm circumftantia,dequa inodo agimus, muhum re- 
fertad moralemoperis arltimationcm : quiahinc habet 
quis vjm induccndi obhgationem,& debitum ex julHtia, 
ut intei" homines etiam patet . Nam {i quis fine pac\o aut 
lcgis authoritate in alterius vinea iaboret , non po?e{l cx 
jullitiaobligarc ahum admerccdjm folvcndam ; potuif- 
fet autem , h laboraflet cx conventionc vcl legis authori- 
tate, & ratio elt,quiaopus juititias muhum pendct exfi- 
miJi circumftantia . Secundo hoc cvidenter oflcndit 
exemplum depcccato Adx ,qui condigne mcruitomni- 
bus poflcris ceternam damnationem ratione iliius pafti , 
& lcgis divina: , quam tranfgreflus eii , & propter con- 
ditioncm etiam &ftatum peribnse . Unde arguiturter- 
tio, quia pcrfonaedignitasmuhum confert ad valorcm 
inoralem operis, tamctfi ilJadignitas cxtrinfecafit ,& 
inoralis potius quam phyfica, ut el\ , v. g. Regia vcl 
Pontificia dignitas : & tamen poreft intelligi illa digni- 
tas capitis a Deo ipfo donata : crgo opera perfona: con- 
llituta; in iJJa dignitategratia;, &fai\a (ubilia promif- 
fione & pado Dei , merito intelligerentur habere ma- 
jorem vaJorem , & efficacitatcm rnoralem . Etitafii- 
tis vidctur demonlf rata afiertio pofita. Nec vidco, quid 
ampJius poffit contra illam probabiJiterobjici . 

Dico lecundo , nihilominus talis fatisfa6\io puri ho- 
minis non cffet squaJis offbnfccdivinx , unde neque ef- 
fet ex perfe<5\a jufiitia,nec pofict cum fatistaftioneChri- 
fti in valore conferri . ConcJufio hsc tres habet partcs , 
interquas pofirema videJicet , hujufmodi fatisfa6tio- 
nem puri hominis non pGffe in perfei^^ione conferri cum 
Chrilti Domini fatisfadione , cmnino efi: certa ex his, 
qua: fuperiusex Scriptura, & patribus citavimus: & 
patetapertc, quia olJenfum eft^, opcra Chrifti cfiTe in- 
finiti valoris fimpliciter in generc meriti & fatisfailio- 
nis j opcra vero iJJJus hominis non poJfcnthabcrc tan- 
tam vaJoris quantitatcm , cum pcrfona opcrans non ef- 
fetinfinita fimpliciter, & non iit aliud caput , cx quo 
infinitus vaJorpo.Tit oriri. Dcniquc omnia, qua:di- 
cemus , hanc partem fortiori rationc confirmabuHt. 

Sccunda veropars, fcilicct inilla fatisftc^ione puri 
Bominisnon potuiffc pcrfedam juilitijr rationem invc- 
niri, communiuriamelt, utdiximus, & prxtcr cita- 
tos authoreseamdoccnt Abulcnfis in proIogoMatth. q. 
17. &;inc.94. Exod. q.7. & Altifiodorcn. lib. 3. fummce 
tra£^.i.c.8. Alcnfis .>p.q.i.mcmb.<5. art.t. & 2. Bonav. 
in 2.difiin6>.20.q. 5. &4. Richardus q. 4. & 5. Driedode 
captivitate & redemptioncgcncris humani , tra6\atu 2. 
C.2. p.3. art. 6. in^. icntcntia. Et fHmiturex ilJis tcfii- 
moniis Patrum , qus dubio 2. & 5. allata funt ad con- 
firmandam neceflTitatcm incarnationis ad rcdemptio- 
nem ex perfecta jufiitia. Non enim folumdicunt patres 
unumChriiiumpotuiJTc hoc pcrfeftius tfficcrc, fcdet- 
iam ncgant aJiqucm aJium hoc potuilfeex perfefta judi- 
tia prieitare. Addi vero in hujus confirmationem po^- 
funt optima vcrba Adrianil. in Epillol. ad cpifcopos 
GalJix&Hifpania-^contra eos,qui Chriitum fiJium Dci 
adoptivum appcilabant . QHomodo fer illias graeiam 
nos fumus adoptatiy fi ipje confors nobis m adopiionis 
gratiafuit ? credaiur crgo [ quoddici ncfis efl) yarticefs 
0^ium Hohis iit cauf <i peccati . A^am ficm peccaia noflra 
non tolUrct ^ fi ipfe peccaium babtrct : ita adoj^tionis 
gratiam nobis non tribueret ^ fi^pf^ propter hor/iinctn ^ 
quem affurKpfit fine forde peceati , necejfarium habuerity 
utgratiam adoptionis acciperete . Cum ergo puro homi- 
ni ncccOaria fit gratia adoptionis,non potefi iilc canKicm 
gratiam aliisobtinere , utiquc cx pcrfefta juftitia, hoc 
cnim modo ncceffario intelligcnda lunt verba Pontificis, 
nam impcrfcitomododubium non elt , quinfihus ado- 
ptivus alits poJTit adoptioncm mereri . Atquc eadcm 
ratfone , & in codem fenfu ufi (unt poltea PatresConcilii 
Franeofordienfis in libro Sacrolyllabo dicentes . Qtt» 
igitur pa[lo nobis adopiionem fdiorum trihuit , fi ipfene- 
ceffarium eguii j ut fibi haberet ? Ratione argumentor 
primoexconditionLl>us perfciflx jultitis fupra tradatis- 
Satisfaftio enim ex perfetta jultitia oportet, ut procedat 
expropriis viribus, &cxpropriis bwnis fatisfacientis , 
& aiio nomine non debitis : lcd omnis latisfadio puri 
hominis neccifario tundari debet in gratia , & eJfe ex 
bonis ipfiusDei, &pcra6\usilIidebitos cnultisaliis ti- 
Smrez Tom. XVI. 



S K c T 1 o VI l, 

tulis: crgo rcpugnat eife ex pcrfe£la juftitia. Hac ra- 
tioneutunturAnielmus hb. i.CurDeus homo cap. 20. 
GuilicJm. Parjf. lib. CurDeus homoc.y.AItifiod. lib.?. 
fumm.tra£t. i. c. 8. Scdquanquam ha;c-ratioprobabilts 
fit , & futficientcr oflendat illas Jeges jultitia; non tam 
perfcftc poifefervariin perfonacrcata, ficut inChrifto, 
non tamen videtur omnino convinccre. Quia ficon- 
fidcrenturea, quas dc illi^ llipradiximus , &quopatlo 
ad hanc jufiitiamnecclfariasfint^prQbabiliterpofirentdc- 
fendi , fufficienter poJfe in pura cceat-ura fervari , fi alihs 
in operibus puri hominis poifet aliquo raodo repcriri fuf- 
ficicnsvalor, & aequaljs injuria; ijeo fa£ta^ perpecca- 
tum , quod unicuique planc manifeflum erit , brevtter 
difcurrendo pcrfingulas conditicvnes fupra pofitas . 

Cura cnim primo dicitur , fatisfa£\ionem crcatura: 
neccJfariodebercfundariingratia , fcu ingratuitaacce- 
ptatione, vel intelligitur de gralia , qux fe tenet ex 
parte perfona: fatisfacientis , &eft prmcipium ipfius fa- 
tisfadionis, vcJ de acceptatione cx partc ipfius Dci , 
quae inteiligiturquafi fubfcqucns opcrationem , quasin 
iatisfa6lionem offertur . Si hoc pofteriori modo intelli- 
gatur, utCajetanusvideturexponerc, noneitverum, 
confequcntcr loquendo. Qiiia, fi fuppofita gratla ex 
parte principii, & fuppofiti operantis, fatisfaftio eft 
lufficientis & a:qualis valoris , jamacceptatioillius non 
habct rationem gratiar fed jullidx, quiajam fervatur 
a:qualitas. Et quamvis Deus ablbluteloquendo poffet 
talem fatisfaftioncm non acccptare , tamen fuppofito 
pa6\o& promiffione ,ex jufiitia dtbet acceptare : &hoc 
fatis cft cx hoc capite ad perfeilain jufiitiam , ut in fupe- 
rioribus oftenfum efi . Si autcm priori modointelliga- 
tur, utScotus & alii intciligunt, vcrum quidem eft, 
talcm fatisfaftioncm dcbcre fundari in gratia , tamen 
non vidctur hoc multum rcpugnare perfetlioni juftitise, 
fi alias eft fufficiens vaJor in ip!a opcre : quia tunc homo 
non fatisfaccret formalitcr per gratiam ipfam, quam 
gratis accepit, fedper fru£ius ipfiusgratis, quosipfe 
fua etiam induftria comparavit . Et quamvis iiti fruciu* 
fint etiam dona Dci , tamcn jam funt connaturalia , & 
fuomodo debita ratione primsegratis: &dcindehomo 
non fatisfacit pjr illa , nifi pixiut cft dominus fuorum 
aduum : quod videturfufficeread hanc juftitiam . Nam 
fcrc idem neccffario diccndum eft de fatisfa£\ione Chri- 
fti , quanquam fit nonnulla di vcrfitas : tum quia pcrfo- 
na: Chrilti noafit propric gratia , ficut fit perfonEE crea- 
tar; tum ctiam quia omnia donagratis , velauxilia, 
magis funt connaturahaChrillo , quam puro homini i 
ctiam fuppofita gratia . 

Et idcm fereeit de alia conditionc , ut fcilicct fatisfa- 
£\iofiat cx propriis, quiaetiaminpurohominc fatisfa- 
£\iofiefct per a£lus proprios ipfius, quoixim ipfe eifcr 
Dominus . Et licct Deus fuperius , & altius dominium 
habcarcorundcm a£\uum, tamcn hoc non videturrcfcr- 
rc ad peric£l^ioncm juftx fatisfa£\ionis , ut cxplicatum 
cft in latisfadloncChrifti, in qua, quoad hanc condi- 
tionem fcrc cadcm eft ratio : quia ctiam humanitas 
Chrifti, & omnes'^dus creati illius hominis funt fub 
di vino dominio : quanquam in hoc ctiam fuperet Chri- 
itus purum hominera, quodin eoid,quod cft radixva- 
loris & dignitatis fuoe fatisfa£\ionis , non cadit fubdo- 
minium ahcujus, cum fitipfa increata perfona ; &iri 
hoc etiam , quod ipfummet dominium , quod pcr huma- 
nitatcm habct, clt quodammQdodivinum,& illud quafi 
a feipfo habct , proptcrdigmtatcmfuppoliti . Deniquc 
idcm fere cft dc alia conditionc , ut fatisfa£liQ fit ex non 
dcbitis : non quidcm , quia tahs homo poflTet interdum 
efficere opcra confilii, qux non videntur debita aJio titu- , 
lo, utScotus objicitin4.diltin£\.i 5. q.i. hoc cnimnon 
videturmultum rcferrc : tumquia quidquid ex confilio 
fit, poffet a Deoprarcipi : undequod non pra;cipiatur , 
atque adcoquod nondcbcatur,eftexquadamIiberaIita- 
te iplius Dci: tum etiam, quiadebitum ex prarccpto non 
derogat perfe£\i5fatisfa£\ioni,ut fupradi£1:umcft . Ratio 
crgoell , quia illa conditio intelligcnda eft , ut diximus , 
cx non dcbitis alio titulo jultitia: . Homo autem purus,fi 
eftet innoceas,nonhaberctaliuddebitum juftiti2,quam- 
vis habere poffet dcbitum obcdienti.e vcl charitatis , h- 
cut ctiam dc Chrifto Domino di£tum eft . Quanquam 
in eo aliquo modo fit diverfa ratio : nam rcvcra potuif- 
fet Dcus exigerc a puro homine, titulo gratitudinis , 

E 4 vei 



-72 Q_ujEsr.*l. 

vel rengipnis , omnes bonosaftus cjus ,& imponereob- 
ligationem , vel debitum Kquivalens debito jufti tiar , vel 
«jiam majus iilo , quatenus debitum divinum raajus eft , 
quam debitum ex humana juftitia : & tunc non poffct 
homo ille utrique debito ad ^qualitatem fatisfacere, 
cum opera ejus eflent finiti valoris , cum tamcn Chri- 
ftus pofntpropterinfinitatem fuam,ut diftumeft. Ouo- 
circa ex his conditionibus aliquo modo intelJigitur, 
quomodoineis juftitia Chrifii fuperet omnem juflitiam 
pofTibilem puri hominis , non tamen fatis intelJigLtur , 
quomodp illa juftitia puri hominis neceffario fit dicenda 
imperfefta , nifi quatenus aliquo modo neceffario futu- 
raeffetinaequaJis . 

Probaturergo ultimohafc fecundapars affertionis ex 
prima , nam opera'puri hominis non habent valorem 
■fufficientem ad fatisfa£\ionem omnino^Equalem : ergo 
non poffet illius fatisfaftio effeex perfe6^a jufiitia. An- 
tecedens probatur a JD.Thoma hic duplici ratione, de- 
jfumpta ex D. Anfelmo lib. i . Cur Deus homo cap.20. & 
fequentibus,&RichardodeS.Vifl;ore, libro de Incarna- 
tione Verbi c.8. &eis utuntur Alexander AIenfis,D.Eo- 
naventura, Richardus , & alii fupracitati . Priorpro- 
cedit tantum de peccato Adx , quo tota humana natura 
coUapfaeft. Fuiteniminfinitum fecundum quandam 
virtualem cxtenfionem, feu multiplicationem, quia 
defe fufficiens fuit ad infinitos homines , &inimicos 
Dei confiituendos : at vero fatisfaftio puri hominis non 
videturpoffehocmodoeffeinfinita . 
■ H?c tamen ratio non videtur abfolute concIudcrc,quia 
diftum elf^poffe purum hominemfieri caputhominum 
ineffegratis, nonminusquam Adam fuitveluticaput 
&principiumpeccatii hocautcmpofito, fatisfai\ioil- 
lius hominis non minus fuiffet infinita extenfive , quam 
fuit peccatum Ada; : effet ergo quoad hoc fatisfailio 
^qualis, atque adeo in hoc etiam fimilis fatisfa£tioni 
Chrifti, quamvis in hoc etiamChrillus fuperet puram 
hominem , quod hxc dignitas capitis eff connaturalis, & 
dcbita Chrilto ratione unionis , non tamen ita effet con- 
naturalis purohominiquantumvisgrato, fedoportuiffct 
conferri ex lege Dei , vel pafto ; hoc vcro licet benc con- 
cludat majorem perfeiliionem in fatisfaflione Chrilfi,. 
non tamen concludit inKqualitatcm fimplicirer in fatil- 
fadione puri hominis , quia etiam illa quafi dignitas ca- 
pitis, qu$ fuit in Adam, non fuit illi connaturaIis& 
debita, lcdexlege&pado; fervareturergoproportio. 

Secunda raiiotunditur ininfinitate,Quanipeccatum 
habet ex perfona Dei offenfa: unde procedit de omni 
peccato prxlcrtim morali. Gravitascnimoffenfx, ut 
fupradiiiumefl, fumiturexperfonaoffenfa: undetan- 
toeitmajor, quantoillaperfona elldignior: ergoquae 
eltcontra perfonam infinitcedignitatisfimpliciter, erit 
infinita; ergo non potelf ad tequalitatem compenfari , 
nifi per infinitam latisfaftionem , quam non potelf exhi- 
bere perfona finitaquantumvisgrata . 
{ Objed Contra hanc rationem objicipotefl primo, quia ex 
■ pcrfoncrofftnla;infinitatenonhabetpeccatum infinita- 
temfimpliciter, fed tantumfccundumquid , fcil.objc- 
ftivam , qux in hoc conliii it , quod fit malum quoddam , 
&injuriacujufdamaItiorisfpeciei, &ordinis, quamfit 
oraiiisinjuriacontraperlonamcreatam& finitam; er- 
go hincconcludi non potell,neceffariam effe latisfadio- 
nem infinitamfimpHciter, fedtantumfecundumquid, 
& hanc cxhibcre poffet purus homo gratus, amando 
Deum fupcr omnia, & pro illo patiendo, nametiam 
hiadus habent, experfona Dei, circaquam vcrfantur, 
infinitatcm quandam iccundum quid, & objeclivam, 
proportionatam ,&adarquatam infinitati peccati . 
^rio^rct Ad hai.c objcdionem duo poffunt effc refpondendi 
iponiic. rnodi. Prioreit, ncgandoaffumptum, inquotangitur 
illaquxltio, anpcccatum mortale, uteit offcnladivina, 
habcat infinitatem fimpliciter in ratione maJi fcudcme- 
riti . Ef relponho data lupponit partem alfirmantem: 
An mal' ^*^^^ lcquitur , infinitamChrilti fatisfadionem 

^ia pecc»- tuilfc neccffariam fimpliciter ad a:qualitatem jultitia: 
Vi"t<-ft conititucndam. Etharc (cntentia tribuitur Alenfi ^j. p. 
^'l^,]-^,„_ ' • mcmb.6. art.2. ad 1 . fcd ibi lolum dicit , peccatum 
iir^ta. habcrc infinitatcmcx pertona offcnla; &ideo non poffe 
P"""»' ad:a:qualitattm recompcnlari, nifiapcrlona,qua:li': bo- 
Jj^^y"*^* num iijfinitum : cx hoc vero non kquitur, pctcatum 
hibcrcgravita!cmfimplititcr infinitam.Tnbuituritcin 



A R T I C. II. 

Bonavent. in 5.dii1in.2o.q.:5.-&4. Scd nihil plusdiclf , 
quam Alenfis ; nam priori loco ait , tam gravem effe 
offenfam, qnafit Deo, obexcelleniijfimam cjhs digni- 
tatem, quodnullacrcatura poteflrec6mpetifarea<iquid 
eiaquale. Pofteriori autcm locodicit , nullam creatu- 
ram^ojfefatijfaccreproilla injuria, fatisfa^iioncyle- 
na , quiailta offenfa & itijuria omnino excedit puranf 
creaturam . Quod ipfum docuit etiam hic D. Th. ad 2. 
Cajet. idem fignificat , & aUi expofitores communitcr , 
& inQicat etilmRichard. in 3. dift. 20. q.4. &Rich. dc 
Sanft. lib. dc Incarnat. Verb. c. 8. Qui omnes folentin 
hanc fcntentiam adduci , cum tamen folum dicant pee- 
catum habere gravitatera inadaequabilem per fatisfa- 
.(Slionera creaturiE : exquonon fequitur habere infinita- 
tem fimpliciter , ut poltea explicabo . Solus ergoJVIe- 
dinacitatolocohanclcntentiam expreffedocet , quam 
pauci ex recentioribus fccuti funt . 

Poteft autem fuaderi hasc lentcntia , prirao , illa vul- 
gari gradatione, quia offenfa contra perfonam alicitjus 
dignitatis finits elt certe gravitatis finita:, quodfiot- 
fenfa fit contra perfonam majoris dignitatis crefcet et- 
iam gravitas offenfs : & in univerfum quantum crefcu: 
dignitas perfonx offenfa: , crefcitgravitas offcnfionis : 
ergo offenfio contra perfonam fimpliciter infinitam ha- 
bcbit ctiara malitiam & demeritum fimpliciter infini/- 
tum : alias non fervaretur proportio , &fieripoffet, ut 
offenfa pcrfonK finitce haberet adasquationem cum of- 
fcnfa perfona: infinitce , juxta formam argumcntandi 
Ariltotclis in phyficis. Unde poteft aliterproponi aix^u- 
mentum, quia injuria <R)ntra Dcum fine prpportione 
exceditomnem injuriam contracreaturam, etiam fi in 
infinitum crefcat ; ergo . Et in idem redit argumentum, 
in quo mpdo verfaraur,quia illa injuria excedit omnem 
fatisfaftionem creaturaj, etiam fi in fan£t:itate creata 
in infinittimcrefcat; &ideoperfQnaChrifti fuit necef- 
faria ad xqualem fatisfactionem , juxta fententias San- 
florum, quos hic & fupra feft. i . citavi ; ergo fignum eft 
illaminjuriameffe infinits gravitatis limpliciter. 

Secundo, Peccatum, ut ell offenfivum Dei, non folum 
dcfiruitin homineDeum, quod folum effet deftruere 
bonum illud creatum, quo homo conjungitur Deo ut ul- 
timofini; fedetiam, quod in ipfo etl , deltruit Deuni 
infe, namquoadaffcfluminhoctendit ,qui peecat ; er- 
go hac ratione efl: infinitum malum Cmpliciter ; nam 
dellruere infinitum bonura fimpliciter , non tantum re- 
Ipeftu alicujus , lcd abiblute & in fe, malum certe eff 
fimplicitcr infinitum.Anteccdens dcclaratur variismo- 
dis.Unus efl ,quia omnis intelleftualisnatura ut ficeit: 
una quoad perfeflifiimum gradum naturce, in qua omnes 
conveniunt ; ergomalum,quodeft deltruilivum reftitu- 
dinis moralis in uno fubjefto , implicite& virtualiter 
opponiturtoti graduinatur» intelledtualis utfic,&in 
eodeftruit moralem rcftitudinem, quaienus ille com- 
munis eft omni intclleduali naturs ; ergo , quantum eft 
in fe,ctiam inDeoiJlam reditudinemdfiftruit,quod efl:, 
Deum ipfumdeftruere. Aliusmoduself , quia qui offen- 
dit Deum, quantumeflexfe , tollit illihonorem &di- 
gnitatem ultimi finis, quaablata noneffetDeus. Alius 
clt , nara qui offendit Deum , quantum cfi ex fe , contri- 
ftatipfum: undetollitabillobeatitudinem , & confe- 
quenterdivinitatcm ,quantum elt ex affedupcccatoris. 
Tcrtium argumcntum a poflcriori fumi poteltexpcena, 
quK infinita relpondet peccato mortali , quia ipfum elt 
infinitum . Dices illam poenam lolum effe infinitam in 
duratione . Sed contra quia non folum illa pcena elt in- 
finita eo quod perpetua fit, fcd ctiam quia , ut elt 
poenadamni, elt amiffio infiniti boni fimpliciter , ut 
aitD.Th.i.z.q. 87. art.4. Quod itaexplicari potefl,quia 
illa pa-naprivatDco, &omnivilioncpoinbili Dei,quse 
in infinitum perfici potclt : elt ergoilla privatio infinita. 

Nihilominus contraria lententia mihi magisproba- ^ j 
tur, quamlignificavit D.Th. hic ad 2.diccns, Pecca- i"!^tpecc»- 
tum habere quand^ infnitatem cx infinitate divintt tummali- 
w^;(?/?<?//j: namin hoc modoloquendi , & limitandiil- 

\ ■ r ■ r -l- ,r ■ r ■ • plioiier 

lam infinitateralatis indicat , non clicinfinitatcmlim- infinit«in. 
plicitcr, lcd tantum lecundumquid^leuobjcdivara.Un- 
dcin 1.2.^.87.^.4. dicitpeccafum clfe infinitumcx par- 
tcavcrlionis ab incommutabili bono,quodc(tinfinitum: 
ubi lolumaffignatinfinitatcm objcclivam,quod gx duo- 
bus tol ligi poLcfl . Unum clt , quu infcrius codcra modo,. 

dicit 



-D I s p u T-^ IV. 

<3icit poenamdamni efTe infinitam . Aliudeft,quiafl:a- 
tim agens de converfione, dicit peccatun) ex ea partc el- 
fe finitum , tum ex parte objcili , quia bonuna , ad quod 
convertitur voluntas, ftnitum ell^ tura, etianj , quia ipfa 
fonverfio finita d\ : quod nqnita di.xerat de infiiiitate 
ayerfionis. Eairiderarententi;^mtenetScot. in d.20. 
qii.contra ea , quxdicuntur. Ubi dicit, tantam effe 
jinfinitatcrn exobjetloinaftu charitatis, quanta eft in 
peccato, quod licet fortafTe veru^i, ^wCit y fupponit ta,- 
menin peccato.non efle infinitatera , ^ifi ieeundura 
quid&.obje£liv-am, ficut eft in *,clu ch3,ritatis . Et idem 
docet exprdTe Palud. in :?.d.20.q.2.Soto in ^.d.i^.q.]^. 
art.2.ad i indicat l^.Thom. in 4.d- 1 ^.q. i .art. ?.ad i . 

Poteft autem hxc fententia proba,ri primo , quia in 
peccato nonefi;majormahtia,quamfit bonitas, quapri- 
vat; fed privat bonitatefimphciter finita, & tantum fe- 
cundum quid infinita, fcihcet, objeftive j ergo . Major 
patet, quia privationis quantitas ex pofitivo menfuran- 
da eft . Minor vero probatur , quia illa bonitas tanta eil, 
quanta efTe poterat, & debebatcontrarioailui charita- 
tis : illa autem eit fine dubio finita . Ad hanc vero ratio- 
nem fufficienterrefponderi poteit , reftequidem proce- 
dere de mahtiamorah,qu? opponitur virtuticontraris, 
feuqux privat iila bonitate^quxineife deberetilh adui 
humanojfifiudiofefieret. Prxfens autem difficultasnon 
eft de hac malitia & quantitate ejus , fed de ratione in- 
jurix divina.',quam habet ad"\us peccati,& de quantita^ 
te , quam fub ea ratione habet . Eft enim peccatum prx- 
fertim mortale vera ac propria injuria Dei, & ut fic non 
(olum privat re£litudine charitatis , vel alterius fimilis 
yirtutis, fed etiamcontinetquandamrationem injurix, 
qux nullam habet proportionemcumquacumque boni- 
tate , qu£e convenire poffit aftui purx creaturse erga 
Deum . Quarenos etiam dicere cogimur, hanc inju- 
riam in ratione mali effe majus & gravius malum, quam 
in ratione fatisfaftionis fit quilibet aftus reclus puraj, 
creaturae: quod elfe verum infra oftendemus . Unde 
confequep.ter dicendum eft , vel hanc injuriam &. quan- 
titatemejus non effe confiderandam pcr modum priva- 
tionis , fed per modum cujufdam m^oralitatis pofitivx : 
nam , cumhxmoralitatcs non fint veraentia phyfica, 
& realia, non eft inconveniens , quod in cis intelligatur 
aliqua ratio maii per modum pofitivi , id eft , ad modum 
cujufdam nocumenti , quod voluntas pcccatoris mfert 
Deo quantum eft ex fe : ficut etiam meritum poenx , 
quid morale eft , habens rationem mali , & nihilominus 
intclligitur per modum pofitivi. Vel certe declarando 
illam rationem injurix per modum privationis,dici po- 
tcft privarequidcmrcclitudine jurtitix , nonqux poffit 
ineffe ac\ui honefto elicito a pura creatura circa Deum, 
fed longe altiori : illa , fcilicct , rectitudine juftitix, qux 
divinx majefta,ti fecundum fedebetur, etiamfi a pura 
creatura exhiberi pro dignitate non poftit : & hxc eft in- 
finitashujusmalitix, quaracontraria fententia cenfet 
eftefimpiiciterinfinitam . Nequeeftinconvenicnsdari 
privationem bonitatis , qux incftc non poteft acT:ui purx 
creaturx : nam hx pri vationes morales non habent exa- 
ftam rationem privationis, fed magna ex parte negatio- 
nes fun,t, attribuunturautem&iiTiputantur fubjeftofeu 
homini permodum privationum, propterdebitum, feu 
obIigationem,quamhabent, vitandiaftum habcntem 
talem carentiam feu negationem adjunftam . 

Aliter ergo probatur fecundo hxc fententia , quia li- 
cet peccatum , ut ell injuria Dei , fit in h.oc fupremo ge- 
n^re&ordinemaIitix,tamen ineonon habet fummum 
gradum, fummamve quantitatem ; ergo neque infinita- 
tem fimplicitcr: confequentia eft clara,tumquia ultra 
infinitum noneft majus, fecundiim eam rationem^ tum 
etiam, quia illamalitiaporcft creiccreininfinitum:er- 
go nunquameftinfinita fimpliciter. Unde pnobaturan-. 
tecedens, quia licet peccator injuriam inferat Deo , non 
tamen fummo affectu , & quamvis iilum odio habeat , 
nontamenquantum poteftodiohabere; ficut quiamat 
Deum infini tum fupcr omnia, non amat illum quantum 
amari poteft, & ideo non infinite amat . 

Dices : peccatorcm odiftc Deum quantum poteft, non 
quidem ex parteiuiconatus, fedcx parte Dei,quiavult 
inferre Dco fummum malum , quod illi inferri poteft : 
vel interdum etiam ex partc fui aftcdus , quia vellet ha- 
bcre odiura Dei furamum , quod effe , vel ctiam excogi^ 



Sectio Vr. 73 

tarl pot<;ft, atque adeo infinltum: totam ei>lm hane inof- 
dlnationemhabcrc 'jotcft, vel ccrtc habet, faltemi:'»- 
plicite , pxcatpriuluo afFeClu : &;in hoc longedivcrfa 
eft pro!)ortio intcr odiuni amprcm Dei , nam, qu^i 
amat Deum, nequei^ielFectu amat Deum,quantumipfe 
amabilis eft , quia non poteft : ncque etiam in affectu, 
quia ordinate & prudcntcr amat , cffet autem inordin^- 
tus affeftuscreaturx, fi cupcrct amare Deum,quantum 
ipfe fe ipfum amat , hoc enim nihil aliud eflet , quam 
cupere efTe Deum . 

Sed hxc refponfio non fatisfacit , qula ex duobus rao,- 
dis,quibusdiciturpeccatorodiftc Deum, quantumpo- 
teft, prior,ad fummum,indicat infinitatem quantum ob- 
jeclivam,quiacupit Deo fummummalum ;ex quo noii 
re61:c infertur infinitas ( ut fic dicam ) formalis in ipfo a- 
£1:u; ficut etiam diledio Dei habct infinitateraobjedi,- 
vam, namvult Deofummambonitatem,&tamenipf^ 
in fe non habctformalem infinitatem fimpliciter. Po- 
fterior autera modus, licet fortaife in aliqua inordinatif- 
fima voluntate inveniri poffit, non tameneft de ratione 
peccati mortalis utfic, quia necpeccatorhabetformi- 
Iit;er hoc defiderium eliciendi odium Dei infinitum, 
neque etiam virtualiter feu interpretative tale dcfide- 
rium includitur in mortali peccato , quia nulla eft ratiq 
hujufmodiinterpretationis,etiara fi excogitandiautfinr 
gendi detur licentia . Imo etiam, qui tormali & expref» 
fo a£\u , odio Deum profequitiu" , non ideo defiderat Irii 
tenfiusodi(re,quam,odit, ficut non omnis,quiamat, cu- 
pit intenfius amare, quam amat . Addo deinde , etiam ii, 
admittamus in aliqua voluntate illud formale defide- 
riura infinite odio habendi Deura , non refundi in illuo; 
aftum totara malitiam objedi, id eft,infinitam fimpH-, 
citer ; ideoque etiam in illo a£lu nonefteformalemma-» 
litiam fimpliciter infinitam, fed folum erit ille ailus 
alia quadam fpeciali ratione infinitus objeftive , fisut 
qui defiderat dare pauperibus infinitam pecuniam , noa. 
habet infinitam bonitatem fimpliciter in eo defideria:, 
&ficdealiis. ,:., 

Aliterpoteftadrationcmfai^ara refponderi, quodll- 
bct peccatum,quatenus injuria Dei eft,habcre non folum 
iupremam rationem malitix , fed etiam fummura gra-. 
dum in illa , & confequenter non dari magis vel minus, 
fed omnia peccata fub hac ratione effe xqualia formali-. 
ter& in feipfis , quamvis caufx habeant inxqualitatem,,, 
id eft, in converfione ad commutabile bonum,ex qua na-. 
fcituraverfioa bono incommutabili : ficut in aliis pri- 
vationibus totalibus formaliter invenitur xqualitas , 
quamvis ratione caufx dicatur una effe major alia . Sed 
hxc doilrina nullo modo probanda videtur, fed plane di- 
cendum eft, malitiampeccatimortalisin rationeinju- 
rixdivinx effe in uno peccato formaIitcr& in fe majo- 
rem, quam in alio. Quod a pofteriori patet ex effeftu dc- 
mcriti,& poenx,qux major refpondet uni peccato,quam 
alteri, etiam iub ea ratione confideratis . Alias fequere- 
tur, quod,ficut quxlibet aiSioChrifti erat xqualis meri- , 
ti fimplicitcr loquendo ,quamvis ex hac vel illa circum- 
ftantia non efTentomnes xquales , ita omniapeccata 
mortalia eircntxqualisdemeriti fimplicitcrac penfatis 
omnibus,quia licct in his vel illis circumftantiis fintin-. 
xqualia, tamert ex aliquo capiteomnia perveniuntad, 
infinitatem fimpliciter, atqueadeo ad xqualitatera in.; 
dcmerito: confequens autcm elt iatis falium & abfur- 
dum, utconftat ex 1.2.^.73. art. 2. &feqq. Imo hincul- 
terius fequitur, pcccato, ut eft injuria Dei, inrigorede' 
b^ri pcenam infinite intenfam,vcl,fiilIaeffenonpoteft, 
quod in infinitum cretceret& intenderetur,quia xterni- 
taspcenx xternitati culpxrefpondet:ergoalteri infini- 
tati deberet retpondcreinfinitas pcene poftibilis.Deinde 
feqmturtantum demereri pcccatorcm per unum adura. 
peccati mortalis, quantum meruit Chriftus per unum 
a£\um, quod eft valde ablurdum : alioquin etiam poffet 
quis exiitimarc , non latis tuiffe unum Chrilf i adum ad 
fatisfaciendum pro omnibus peccatis , icd fingulos pro 
fingulis f uitfc ncccffarios , quod quam fit falfum , conttat 
ex lupra addull:is ex Scriptura & Patribus . Tandcm 
confirmatur , nam peccatum , ut malum morale , eoetl: 
majus, quo ftt majori advcrtcntia& iibertate : ergoet- 
iam uteuiiijuria Dei, eft majus,quofit exmajori adver- 
tentia ejuidcm injurix : ergo etiam fub ea ratione unum 
peccatum elt majus alio.i atque adeo etiam fiib ea ratione 

omnia 



omnia funt finita. Imo etiam fi (pcr impofTibile) adver- 
tentia cfTet infinita , rnalitia non enTet infinita , quia cx 
conatu&aliiscircurnftsntiis cflet lirnitata, ficutdile- 
£\io voluntatis ex finito conatu finita erit , etiam fi ( per 
!mpofribiIc)inintelle<au cfrctadvertentja infinita , 

Ultimoex his cpncluditur tertia ratio,nam peccatum 
Bonhabetmaljtiamefrentialiterinfinitam , fcuinpro. 
pria fpecie ; nccjqe etiam habet infinitatem intcnfivam 
feu inindividuo: ergonullo modoeft infinitumfimpli- 
citer: nonenim poteA excogitari alius infinitatis |no- 
dus . Major probatur, quia illa efl dcterminata fpeci^s 
nialitia:diflinftaareliquis,&.noncontinet illas forma- 
liter, aut eminenter : ergo cfl finita & limitata in fpecie 
malitios. Minorautem, &fatisconfigtexdiftis, quia 
oftenfum efiiHammaliti^mrecipcre magis&minusin 
quantitate quafi intenfiva : & probari etiam poteft, quia 
f eceatum non habet hanc infinitatem intcnfivam ab 
pperante, nequc a cqnatu voluntatis ejus, quia & finltus 
ch operans, & finite conatur. Neque ctiam habet ab ob- 



A R Tl c. IL 

privatio folum cfl carentia vifionis Dci,ut fic abflrahcn- 
do ab intenfione , ficut peccatum mortaie pcr fe pri vat 
gratiaut fic,nonutdicit intenfjonem ;tumetiam ,quia 
in illa poena c(i magis & minus , non folum ratione tri- 
ftitiae , quod per sc notum efi , fed etiam ratione proprix 
privationis, quia non tota illa carentla habct rationem 
poenjE, fed folum prout erat aliquo mododebita , ut la- 
tiusin materia de poenitentia explicandum efl . Hinc 
ergo folum conciuditur infinitas objecliva peccati, ex 
aeternitate autem poenae folum colligitur peccatum eflTe 
humanis viribus irreparabile , atque cx fc a:ternum quo- 
admaculam,utrcc^eD.Thom.i. 2.^.87. art.4. & 5. 

Alitcrergorefpondcturadobjeftionempofitam, ra- Foijrf»- 
tionem adduftam non fundari ininfinitate fimpliciter 
ipfius peecatl, fed in hoe,quod gravitas peccati eo modo, 
quo infinita ell:,non poteff proportione,& ad? quatc com- 
|)enfariperfatisfaftioncmexhibitam aperfona finita . 
Hujus vero ratio fumcnda cd ex duobus principiis fupra 
pofitis&probatis, fcilicet,injuriamcrefcereex dignita 



nieoium 
ratioaii^' 



jcflo , qqia nullus aftus habet ab obje£\o intenfioncm : te perfon^ offenfs, fatisfa£lioncm vero ex dignitatc pcr 



nequ? obje£\um communicat a£\ui fotam bonitatcm 
vermalitram,quam potefl,fed juxta menfuram vel mo- 
dumejus,utindu£lioneconflat incajtcris a£\ibus, &in 
omnibusmotibushabentibushabltudine ad fuostermi- 
pos . Et ratio efl, quia obje£\um non formaliter, fcd tan- 
tupi terrninativecomniunicatbonitatema£\ui, & ideo 
non fempercomrnunicatquantumpotcfl, fcdjuxta mo- 
dum cjuo tendit potentia in obje£lum per a£lum:unaquf- 
que autem tendit juxta facultatem &capacitatem fuara, 
& quia hxc finita efl , ideo a£tus folurn participat ab ob- 
je£to infinitofinitamintcnfionem, vel potius terminat 
illaraintenfionem, quap a£tus habet ex conatu poten- 
tise, qusefinita effet. 

Atque hcEc fentcntia magis confirmabitur folutioni- 
bus argumentorum fentcntis oppofitx , qux vel funt in- 
firma valde, vel eodem modo ficri poffent de peccato ve- 
niali. Primum ergoargumentum folum probat, inju- 
riam Dei efi^e altioris rationis in ratione injurix , fupra 
omncm injuriam, quae inferri potefl: pur? creaturx, ideo- 
que effc improportionabilcm illi , & fatisfac\ioni poffi- 
jbili purs creatura: , ut infra explicabo . Undc quando D, 
Thom.hic& i.2.dicit, tanto graviorem effe offcnfam , 
quanto major efi perfona , cui fit , non efl: intelligenda 
comparatio fecundum afcjualitatem , ftd fecundum pro- 
portionem ; plus enim fiiperat Deus angelum , quam in- 
juria Dci injuriam angeli; efl autem prqportio , quod , fi- 
cut Deus eft altioris ordinis , ita ctiam in;uFia Dei eft fu- 
periorisrationis. Ethocargumentumfcreidem inpec- 
catovenialifieripotefl, nani etiamillud alicjuompdQ 
eft offenfio perfonae infinit£C . 

Ad fecundum , illa vulgaris propofitio , quod pecca- 
tor,quantumeftdefe,vultdeftruere Deum, fano modo 
intelligendaeft , nam, fifitfenfus, peccatorem habere 
hunc virtualem affc£lum,quia implicite vult Deum non 
efte,admitti poteft: inde tame no fequitur infinita mali- 
tia fimpliciter, fedobje£\iva, utoftenfumeft . Si vero fit 
fenfus, pcccatumde fe qffc deftru£tivum Dci, non eft ve- 
rapropofitio, quia omnino repugnat hanc vim alicui 
a£^ioni convenire. Et adhuc non fequitur intentum, 
nam , quoda£tiofitdamnificativa, fi de fa£lo non eft 
damnum illatura, &hoc praevidetur , non multum ag- 
gravat moralem a£\ionem . Unde in primo modo often- 
dcndi i llud antcccdens , falfum eft,quod affumitur , fcili- 
cet ,quod deflruit perfe£\ionem aliquam in uno fubje£lo 
cffe deftru£livum ejufdem perfe£tionis in toto gradu , 
hoc enim etiaminaffe£\u falfumeft, alias qui vitam 
cqui deftnii t,quantum cft dc Ic deftruit in toto gradu ani- 
malis , Item, alias fcquitur, pcccatum venialc de fe de- 
ftruere Deum , quia dcflruit re£^itudinem moralem in 
unofubje£^o, fcilicet homine, & confoqucntervirtute 
dcflruit in toto intcllc£\uali gradui igitur peccans folum 
infodcflruit moralem rc£\itudincm,& non intotogra» 
<lu intellciluali , imo ncquc in tota humana natura , et- 
jam quantum efl dc (b . Alii vcro duo cxplicandi modi 
folumdcclarant infinitatcobje£\ivam & fccundu quid . 

Ad tcrtium rci\c ibi rcfponfum efl , poenam damni , 
praptcr infinitatcm durationis, v{\'c infinitam tantum fe- 
cur.dumquid &ob)ct\ivc,quia iolum privat homincm 
pt(fc£^iUima participationc Dci . Ncc rcfcrt , quod illa 
paiticipafiopojfit in infinitumintcndii tumquia illa 



fonx fatisfacientis . Unde fit, ut fati3fa£\io habeat pro- 
portionem cequalitatis cum injuria , oportcre , ur digni- 
tas pcrfonsefatisfacientishabeateamdcmproportioncm 
cum dignitateperfonae offenfce; hanc vcro habere non 
potcft perfona creata, quantumvis fanc\a & grata fit . 

Quodita confirmatur: quiaex codem capite, ex quo 
erefcit gravitas offenfionis Dci, minuitur quodam modo 
proportio fatisfa£lionis exhibitx a puro homine , quia 
femper infinitediftatadignitate perfons, qua'injiniam 
paflTa cft : quce impropprtio non poteft fupplcrl per folam 
gratiam creatam:quia llcet hxc fit di vini ordinis, & par- 
ticipatiodivincEnaturce, tamcn totaejusdignitasfinita 
eft, & fimpliciterinfinitc diftans adignitate pcrfonse 
offennE. Nequeetiamrefert, quod operationcs hujus 
gratix principaliter fint abSpiritu fanfto infpirante,& 
& movente,qui eft perfona infinita fimpliciter: quiafi 
Spiritus fan£lusconfideretur, utmoven5pergratiam& ; 
virtutes inhcerentes , fic non confert majorem dignita- 
tem,quam fit dignitas ipfiusgratia; habitualis inhacren- 
tis : unde nec confert raajorem valorem a£\ibus , quam 
ab eodcm intrinfeco principio habere poffint. Si vero 
confidercturSpiritus fan^lus , ut proxime & immediate 
concurrens ad illos a£l:us fpeciali auxilio , hoc non con- 
fert a£lui proprium valorcm fatisfa£^ionis : qnia, ut be- ' 
ne notavit Cajetanusagensde merito i . 2.q.i 14. art.3. 
in S ne,proportio,& ajqualitas in hac juftitia confuicran- 
da eft interretributorem, & proximum opcrans,non au- 
teni inter primam caufam mercedis aut meriti: fic etiam 
in propofitojuflitia,&proportiointerccdercdebct inter 
perfonant offenfam,& perfonam fatisfacientem, & ba;c - 
cft, qu2 formalitcr confert valorem fatisfa£\ioni , non 
autem Spiritus fan£l:us concurrens , tanquara caufa 
principalis & prima . 

Hincconftat,etiamfipeccatum nonfitinfinltum fim- s»t;jfa. 
pliciter, fedfoIumfecundumquid,&obje£^ive,nihilo- ^'o per- 
minuseffeimproportionabile,& utitadicam,inada'qua- [j"* j'^," 
bilepcrfatisfa£^ionemcxhibitamaperfonafinita: quia quarinoa 
habent quantitates quafi diverfarum rationum & ordi- ^"[^^j™^' 
num. Et eadem ratione, non urgct argumentum illud de SflTcnf» ' 
a£tucharitatis, fcilicet, quia a£\us amoris Dei habet l>ei. 
quandam infinitatem fecundumquid ex obje£lo infini- 
to, ad quod tendit , ideo cffe debere tanti valoris ad fa tis- 
faciendum, quants gravitatis fuit malitia peccati , & 
injuria; contra Deum hckx . Dicendum eft enim , ficut 
fupra dea£\ibusChrifti dicebamus , aliud cflTc loqui de 
bonitatemorali, &intrinfeca ipfiu? aitus, aliudvcrod^ 
valore ad iatisfaciendum . Loquendo cnim de bonitate, 
fateor habere inter fc proportioncm malitiam a£lus pec- 
cati , & bonitatem contrarii a£\u5 charitatis : quia illa 
malitia non cft , nifi privatio bonitatis oppofita: , unde 
tantaeft,quanta eft bonitas, quaedeberetineUca£tui . 
Loquendo vcro de valorc ad latisfacicndum,fic ncgoeffe 
proportionem pcrfe£tx aequalitatis inter a£\um charita- 
tis,& a£^um pcccati , quia hic valor non fumitur princi- 
palitcrcxobjc£lo, fcd potiuscx dignitate perfona; fatis- 
tacicntis ; c contrario vcro giavitas peccati in rarionc 
in;uria:,&offcnfx, fumitur prarcipuc cxdignitatc pcrfo- 
nx otfcnfx, & ideo fub hac rationc non habcnt fufficicn- 
tcm proportioncm vel ivqualitatcm . Et hinc ctiam in- 
icUigitur, quarc poffit a£\uspraccdensagrAtiahabcrc 



D I s p u T. IV, 

fuffickntcm proportionem,& rnoralemaqualitatem in 
ratiorje meritj in ordine ad confequendam gratiam &: 
gloriam, nontaraen pofTjt inveniri tanta £equalitasin 
ordine ad fatisfaciendumDeo pro injuri^i illi fa£la.Ratio 
cnim e(t , quia meritum refpicit prsmium ejufdem ordi- 
nis , & connaturale ipfi gratiar , quce natura fua d\ femen 
gloris : at vero fatisfaclio refpicit iplummet Deum , qui 
«ft perfona fimpliciter infinita, cum qua non habet debi- 
tamproportionemperfonafinita, etiamfi pcr gratiam 
creatam fanftificata fit . 

Exquarationeintelligitur, licet purus homo polTit 
afTumi ad merendum aliis de condigno,& ad fatisfacien- 
dum pro peccatis raortalibus eoriim > majorem tamen 
proportionem poffe h^bere in ordine ad meritum , quam 
in ordine ad fatisfaftionem : nam in merito inveniretur 
fufficiens proportio, & a^quali tas rei ad rem , qualis nunc 
reperitur inter operajuftorum&prsmiumglorix^quia 
fjmile cflfet meritum & prsemiura illius hominis ; folum 
effet differentia in hoc,quod illud praemium daretur aliis 
abipforaerente, quodcertead a;qualitatem jurtitise & 
gontraftus non multura refert , duramodo ante meritum 
prsecedat fufficiens promifTio , ratione cujus poffit meri- 
tum iHud de condigno ad alios referri , eifque jus ad prx- 
miumacquirere. Atveroin fatisfadioneraultominor 
effet proportio , quia per aftura puri horainis , nunquam 
polfetdarixqualeproculpa; efTettamen aliqua condi- 
gnitas,eo quod fatisfailio effet oblata ab amico, qui eflet 
aliorum caput , & per a£lum fupernaturalem gratiae & 
glorias proportionatum . Et explicatur in hunc modum : 
nam poena ?terna etiam damni fimpliciter non e^ f qua- 
lis culp? mortaIi,rauIto enim majus malum hxc eft,quia 
eftcontraDeuminfe, eiUamen in ratione pcen:e pro- 
portionata, quamvis firapliciter dicatur elTe infra condi- 
gnura propter exceffum culpx: fic ergo bonum ipfum 
glorise, &afortiorimeritumejus, quodagratiacreata 
procedit , licet inter fe habeant xqual i tatem & propor- 
tionem, taraenrefpeftuculpaz mortalis ut lic habent 
improportionem, utpofTmt pro ea aequivalens reddere 
ad Equalitatem. 

Sed adhuc objici poteft.Etiamfi concedamus non pof-^ 

3.0bj«a, fehominem perunumvelalium aftum a:qualiter fatis- 
facere pro peccato alterius , poterit tamcn per multos 
aftus,pr?fertim fi intenfione & bonitate, & aliis circum- 
flantiis aflum peccati raultum excedant . Cum enim il- 
laimproportiofinita fit, poterit per aliquam additio- 
nemfuperari. Sicutinhumanis, licetaurumexfpecie 
fua excedat argentura , quoad valorera taraen raoralem 
poteft quantitate fuperari . Confirmatur adhuc ara- 
plius , quia alias nec pro veniali peccato poffet horao ad 
sequalitatem fatisfacerc . 

Ad argumentum refpondetur, nulla etiam multitudi- 

Splutio , ne, vel intenfione a£\uum,nec gratix creatae raagnitudi- 
nepoffeillaraimprQportionem, feu incequalitatem ad 
perfectam aequalitatem redigi . Ratio efl: , quia illz res 
funt di verforum ordinura : & in hujufmodi rebus , quan- 
tumvis una crefcat , vel multiplicetur , nunquam perve- 
nit ad quantitatem alterius iquomodo dicunt Theologi, 
injuriara faftara in bonis fuperioris ordinis non poffe per 
bonainferioris adaequalitatera compenfari, utinjuria 
invita,velfamaperpecunias. Et in rebusnaturalibus, 
mult? fpecies inferioris gradus non sequivalent uni fupe- 
riori . Et fimiliter raulta peccata venialia, quantumvis 
multiplicentur, non aequivalent uni mortali. Sic ergo il- 
la improportio, quseft intcrdivinam majelktera of- 
fenfam, &perfonamoffendentis , gravitafque injuria; , 
quxexillanafcitur, eftaltiorisordinis, nec vinciun- 
quam potell quacumque multitudinei velperfe6\ione 
aduum perfonx creatas , quce infinite femper diftat a di- 
gnitate perfonx offenfae . Qupd fi quis fingat perfonaJTi 
creatam habenteminfinitamgratiam. ReIpondeo,ta- 
lem gratiam effe irapoffibileraA ideo non rairum, fi illa 
pofita videatur fequi contradidio . Nam quia princi- 
pium effet infinitum, videri poteli fatisfaftioejus infini- 
ta & arqualis : quia vero adhuc illa perfona fic grata in- 
finitediflaret adignitate perfonx oifenfzE, ejus fatisfa- 
ftio effe deberet infufficiens . Ad confirmationem di- 
cemus commodius fe(^\ione nona : nam quoad venia- 
liapeccataeadem, velraajorratio elfepoteft dehomi- 
ne fatisfaciente pro feipfo . 

i.01i;ea. Ultimotandemobjicipotefi.Quiajuflarecompenfa- 



S E G T I O VII. 75 

tio ibi tantum habetlocum fecundum aequalitatcm rci 
adrem, ubireipfadamnum alteriinfcrtur: ubiautem 
non cfl daranura, licet interveniat voluntas iIIius,obIi- 
gatio propria ex juff itia non oritur : Deus autem revera 
nihil patiturdamniex noitra offenfione,fed folum poteft 
quafi in affetlu peccatoris injuria Dei confidcrari,non in 
etfeftu : ergo julla & squalis compenfatio non e(l atten- 
dendainreipfa, quafioporteat , utex fatisfadioneho- 
minis aliquid Deo acquiratur , fed tantum in affedu 
hoc etiam erit confiderandum : at in affe£lu potefl effe 
Gcqualitas; crgo. 

Refpondetur primo, hoc argumento probaretur, nul- 
lamex peccatooririobligationem julfitia: fatisfacjendi RefpSdo 
Deo, quod eft per fe abfurdum, & con tra oranes Theolo- 
gos; iequereturetiam , purum hominem non tantura 
polfe fatisfacere Deo ad xqualitatem pro offenfa, fed et- 
iara ultra condignum, quia poteil in illo affettu exccde- 
re, &hocnon tantumfequiturin homine juito fatisfa- 
ciente pro alio , fed etiam| in peccatore fatisfaciente 
pro feipfo . Dico ergo , peccatorem vere commit- 
tcre injuriam contra Deum , & peccare contra honorem 
ex juftitia Deo debitum : &Iicet revera non infcratur 
Deo aliquod raalumin feipfo, necdamnum inbonis in- 
trinfecis Dei, in bonis tamen extrinfecis, ut iunt honor, 
&e.revcra Iceditur divinus honor . Deinde apud Deum, i^jat 
voluntasipfainferendiinjuriam eft maximainjuria,pro Deum. 
qua illi oportet condignam fatisfaffionem offerre , qua- 
lis non d\ contraria voluntas, feu affedus , quia non ha- 
bet tantam vim & proportionem ad fatisfaciendum ■, 
quantamad offendendum, propter rationem ta£\am . 
UrgebisjVoIuntasapudDeura pro fadoreputatunfi quis 
ergo ex corde velit illi perfefte & ad gqualitatem fatisfa- 
cere, jam id facit . Refpondetur, antccedens effe verum 
hoc fenfu, quod voluntas fola tantum valet apud Deum, 
quantura opus,quod ab ea proficifccretur, fi illa voluntas 
poffet inopus exire,non tamenhoc fenfu,quodquando- 
cumquc voluntas aliquid vult, tota perfeitio, qu.e c{\ in 
objeclofecundum fe, refundaturin voluntatem , hoc 
enim non eil verum, & tamen in eo fenfu fumitur, ut pa^ 
tet . Nara fi quis velit , & vere defideret multorum ho- 
minum falutem, vel infinitearaare Deura, nonideo in- 
finite meretur,& fjcdealiis .Quxdoctrina ex i.2.q.20. 
latius patct . In propofito ergo voluntas illa fatisfacien- 
di perfefte & ada:qualitatem, non efl defe effefliva il- 
lius obje£ti,fed affediva tantura,& ideo non habet totam 
perfeflionem, quce eft in objefto . 

S E q T I O VIII. 

Utrum homo purus fo/ftt ita fatisfacere pro culpa 
mortalt proprta , ut per fuum aElum fe 
fan[lificet, & afe peccatum expellat^ 
abfque alia remijftone Dei . 

Dlxiraus fe£lione prscedente , non poffe purum 
hominem pro alienis peccatis de juflitia fatif- "««hti- 
facere , ex quo videtur a fortiori fequi , nec pio fe- pofUa^' 
ipfo poffe i tum Jetiara , quia refpedu fui ipfius eff qu*».; 
purus. homo ; ex qua conditione oritur in pracfen- 
te defe£\us a:qualitatis neceffarix ad juflitiam ; tum 
etiam , quia ad liberandos alios a peccato fupponi 
potcll ipfc gratus & innocens , ut au tem fe ipfum liberet, 
fupponitur potius in peccato , & iniraicus , ex qua condi- 
tione multum minuitur , vel omnino tollitur valor ope- 
rum ad fatisfacicndum . Quam v^is autem hoc ita fit, ni- 
hilominus prajfenti difputationi locus relinquitur pro- 
ptermajorcm quandaraproportionem, quaeefl in a£lu 
hominis ad fan£l:ificandum ipfumhominem operantem, 
quamalios: &confequenterad liberandumillumapec- 
cato, &latistaciendum proillopotius quam proaliis; 
nam&juxtageneralesleges fatisfa£\ionis tunc maximc 
accommodate fit fatisfa£tio, quando ille, qui offendit, fc 
fubmittit alteri, quera offendi t, ut ei fatisfaciat , & fimi- 
Uter. Propria ratio fatisfa£tionis poilulat, ut fiat per pro- 
prios a£\us ejus,qui fan£lificatur,quandoell illoruraca- 
pax. Ex his ergodifferentiisintera£tus purihominis re- 
fpe£tu fui , & rclpe£T:u aliorum , ort£c funt varise opinio- 
nes Theologorum , quas oportet in hac & lequenti fe- 
£lionetra£f are . Et verfaturquaellio, non tantumde po- 
tentia Dei abloluta , fed etiam fecundum legem ordina- 
riam i quamvis enim nullus de fa£lo poffit a peccato li- 

berari. 



jberari , nlfi perGhrilli redemptionera , & ;afl:itiam , ni- 
hilominus dubitari adhuc potcft,an fuppolita Chrifti re- 
idemptione , ipfe ctiam homo pro fuo peccato fatisfaciat, 
& ita'abillo liberetur; quod maximefieri polFe videtur 
periliumaftumcontritionis,&amorisDei fuperomnia, 
,qui eft ultima difpofitio ad gratiani & juftitiaminam per 
alias imperfeftas , & remotas difpofitiones certum eft 
non pofte hominem condigne fatisfacerc pro peccato 
fuo, quianon perfe£\eopponuntur divin-E offcnfioni . 
Unde fit,utex vi earum,aut illis pofitis, non ftatim fan- 
, ^ificeturhomo,&apeccatoiiberetur: atvcro,pofita 
jContritione&dilcvflionefupeFomnia, ftatim fanftifica- 
• - turhomo,&expelliturpeccatum, quia homoinDeum 
perfeite converfus eft 5 & idcode hoca^^^u potiffimum 
tratlaturqusftio, an ex viilUus homo fatisfaciat Dco 
; ■ fefeabftatupeccatiliberando. Denique , utdiftini>ius 
proccdamus, duplicemhujusquceftionis lenfumdiftin- 
gucre oportet: duobus anim modis intelligi poteft, homi- 
nem per fuum ailum fatisfaGcreadKqualitatcm, velli- 
berari a peccato. Unuseft , quodipfemet aflus hominis 
peccatoris, quo in Deumconvertitur, fitxquilis folutio 
dcbiti, atqueadeo fitipfa formalis ratioexpellcndi pec- 
patumab homine, nuUaalia aDeo remilTione peccati 
s;Kpertata,quia ncceftaria noneft . Alter fenfuscft^quod 
peccatoris aftus,quantumvis fupernaturalis, & dileftior 
nis Deifuperomnia , nonpoffitperfe expcllere pecca- 
tum abfque remifTiqne Dei, fit f amen tanti valoris ad fa-. 
tisfaciendum Deo,uthomo perillumadum, quantum 
eft ex fe,condignam fatisfa£\ionem ofFerat ad hujufmodi 
remiftionem obtinendam, eamqjita faciat fibi dcbitam, 
ficut per fufficiens meritum facit fibi debitum condi- 
gnum' praemium.Dc hoc pofteriori fenfu dicemus feitio- 
ne fequcntc, in hac do priori difputamus; atque ita intclr 
ligenduseft titulusin hacdubitatione propofitus. 
I. CJpinio Eft itaqucprimaopinioairercnsjhominemperaclum- 
?j'^.^'l'?3ts cqntritionis, feu dileftionis Dei fuperomnia , ita (t ip- 
fumformalitcr fancl.ificare& pcccatum mortale expel- 
lerc , ut non foium non indigeat alia remilfione culpx , 
verumctiam& potentia abfoluta repugnat, quod exi- 
ftente tali aft u, homo adhuc in mortali peccato maneat; 
& hoc mndo ajunt au£\ores hujus opinionis,iIlum idinny 
effe sequalem fatisfa£lion''m , & eondir^nam debiti folu- 
tionem : quia aHks non ciTet ille adus fufficiens ad ex- 
pcllendam culpam : quiaosienfanon tollitur, quamdiu 
t*. : proiHafatisfaftum noneft,nifigratisremittatur.Quam 
" ' opinionem fic cxpofitam in nulloSchohllicoramTheo-- 
logorum in tcrminis invenio.Vidcntur autcm i lii favere 
nonnulli modcr-ni fciiptorcs pn-EfcrtimJanfcnliis inCo- 
cor. Evang.cap.48.ubi fentitadualcmDci Jikdionem 
nonelfc proximam difpoJitionem, adquamjuftifieatio 
confequatur, fed eflTc ipfam formam , qua remittuntur 
peccata . Verum eft, hunc auclorem, quamvis in princi- 
pio dedileftione loquatur, nontamenfatisexplicare, fe 
loqui de dileilione aciuali ; fed poteft de habituali intel- 
ligi, quiaftatitnfic inquit: EcclefuiflicAVtrocomrKmis 
haitet^ quod ju/lificatio non fit motus divcrfus abinfufio- 
negratite divi>i£y ^«<e efi charitas ,vel faltem non eft fine 
(hitritate, ita ut charitas neque f ? habeat^ ut effeH^ns con- 
fcqutns ju^fiiftcationem, neque ut difpofiiio pr<ecedensfed 
fit jufHfca tiunis caitf aformalis ^fic in eaf ? habens^ quo- 
^modocaliditasincalefatlione: hoc enimipfo quise/i ju- 
fiifwatus^ quoilliperfideminfufaefi charitasDei^ ex 
merito Chrif}i . Qua? verba optime de habitu charitatis 
intelliguntur; totaergoillius fententia videtur itaex- 
poncnda: alioquin &ipfegraviter erraflet, negando, 
a£lum di leftionis cffc dilpofitionem ad juftitiam , & ine- 
pliffime veram& communemfcntentiam, utpeculia- 
rem Pighii errorcm retuliffet : qu? omnia ex fcquentibus 
conftabunt. Procadem fententia citari poteft Galpar 
Cafalius Iib.2.deQi,iadripart.}uft.cap.2.ubif«perepetit, 
dilcctioncm effe id , quo fbrmaliter nafcimur ex Deo , & 
in quo fbrmaliter vi vimus,& de mortc ad vitam traduci- 
inur,ac vivificamur . FavetetiamRichard.art.j.de lib, 
^rbit. ubi dicif catcchumenum ante baptifrnum fancSifi- 
tari per a£\um dilcL^ionis ablque infufionehabituum . 
In pr.fdi£Um ctiam fentcntiani inclinat idem Ruard. 
|pM"w<f 9rK8.pag.66.& ^'>7.&Ho(!us in Confclf.Polon.cap.70.& 
\m 7-\.&Staplctoii.Hb.5.de Kiftit. cap.8.ul)i probabileccn- 
jylijficationcm fieri fornialitor pcradum dilcdio- 
Wil-. &'^>/' 9f biau£\ores lc^antur , nihil iy ci3 cil. 



ARtic. n. 

qu3d huic fentcnfis fatis patrocinetur . PofTrt autini 
hxc fcntcntia fundari primo,quia juxta vcram,& fanam 
doftrinam, remiirio peccatifit perinfufionem alicujus 
formT fupernaturalisinharrentis : ergomaxime pergra- 
tiam & charitatcm : ergo non minus perfeite , & effica- 
citerfitpera£\ualemcharitatem, quam pcrinfufionem 
habitus charitatis:ergo,qui elicit fupernaturalem aftum 
diIe£\iionis fuper omnia , ex vi illius fc fan6lificat , &ex- 
pellitpeccatum &adasqualitatem fatisfacit. Primum 
anteccdens conftat,quia fi rcmiftio pcccafi non fieret per 
infufionem fornicE inha^rentis, ergo fierst tantum pcr 
exfrinfecum Dei favorem : hic autem eft error hceretico- 
rum hujus tcmporis,damnafus in Conf il.Tridcnf.fefT.f^. 
can. 1 1 . Prima vero confequcntia per fe nota eft : fccun- 
da vero, in qua eft fota vis argumenti probatur variis 
modis. Primocx hi;,quxScriptura&fan5liPatrcs tri- 
buuntcharitati, Uteft iIludProverb.io.[7-7/'-/fr/4 deli- 
fiaoperitcha^iias;&c i.Vttri4..Cha^itas operit WAliitu-' 
dinempscratorum. Hscenim,& fimilia, potiffimumin- 
tciligunfur de dileflione quoad af^um, juxta illud i. 
^OAn.^.Translati fumus de mrrte advitam,qHoniam di- 
liiimusfratres; & : Qtti non diligit , m .tnet in morte; & 
cap.4. Omnis , qui diligit pro.ximum fuum , e.x Deo natus 
efl ; ad Rom. i ^.Plenitudo legis efl dileU:io \ & ad ColofT. 
3.eadcm charitas dicitar vinculumperfeflionis-^ ipfa er- 
goeft , qus maximefanftificat, & remitfitpeccatum, 
;uxfa illud L\ic.7. RemittHntureipeccatamulta^queniam 
dilexitmiiitHm;8( ideojoan.i^.ajebat Chriftus Domi- 
nus :Siquisdiligit rne ., fcrmonemmeum fervabit .^O" ad 
eurnvenicmus., &manfionemapud eum faciemus ., &c. 
Hinc Auguft. omnem perfc6\ionem juftifis& fandita- 
f is charitati tribuit . Unde eft illud Iib.de nafnr.& grat, ' 
art.42. Chariias efi veriffr/ix^pleniffima .,pcrfetiifftma^ 
que iHfliiia\ &cap.70. Ch.iritas inchoata., inc-hoata ' 
juffitia c/i : charitasprovefta , proveEiajuflitia efl : cha- 
ritas m-isna,main.z juflitia cfi : charitasferfeEla.perfe- 
£lajuflitiaefl: fedcbarit ^s .ie cordepuro,& confcienttA 
bona ,&fide non fitia , qua tu tc ma.xime efi in hac vita y ■ 
quandcijro iif « contemnit.tr zita . Ex quibus verbis noi> • 
obfcurc conftaf, ipfum loqui de a6tu . Item lib. i . de Pec- 
cat. merit. & rcmiif. cap. i o. ait . Juflificariin Chri/lo, 
quicrcdunt ineum, propteroccultamcornmunicationem, 
& i nfpira tionemgratixf nritu .tlis , q:ta quifquis adh*- 
ret Domino, unus fpiriius eft^ . Et lib. i . de Gratia Chrifti 
cap.50. cxplicat, hanc gratiara effc charitntem Dei dif- 
fufamincardibus noflrisper Spiritumfancium , quida- 
tuscflnobis. In lib.autcmdcSpiritu& litcra cap^^.ex- 
plicat , hanc charitatem,qus perSpiritum fan^tum dif- 
tundi tur in cordibus noliris , cffe diLeciionem ipfam , no:i- 
quanos Deus diligit , fedqua nos facit dUctiores fui . 
QuodIateprofequiturcap.5($. &aperfiuslib.3.deDo£l. 
Chrift.capno.dcfinif, chanta.tcmc{^t motum animi ad 
fruendnm Deopropter ipfum : crgo oranes effeclus, quos 
Auguft.tribuitcharitati, intelligendi iunt pntiffimum 
de at^u. Unde i .dc Doftr.Chrift.cap.27. ///f , inquit, 
fie&f rncie vivit , qui ordinatam dileilionem habet ; & 
multafimiliahabenturinejufdemepift.39.& lib.dcmo* 
nbusEccleficap.ii.& i^.&aliislocis. Favet etiam, 
quodAnfelm.ait lib.de concepfu virgin.cap.^.juftitiam 
nihil aliud eife, quam reElitudincm voluntatispr-opter fe 
fervatam : qus re£^itudo non potcft efte nifi charitas, de 
qua elegantcrBernard. ferm.85. in Canf. inquit, animA 
reditum , effe converfionem ejus ad Ferhum , reformAndit 
peripfum, &co»formand£ipfi;&:C\Mit. /nquoUncha- 
ritate:ait enim. Efiote imitatoresDeificut flii carifftmi, 
& ambulate in dileUione , ficut & Chriflus dilexit no s . 
Talis conformitas maritat animam Verbo , cum, cuivi- 
delicet ftmilis efl per naturam , fimilem nihilominus ipfi 
feexhibetper voluntatem, diligens.ficut dileU:aefi:ergo, 
fiperfe[le diligit, nupfit . Et alia , qus lafe profequiturv ' 
fum ibi, tum efiam epift. 1 07. 

Secundo principalitcr probatuf , quia pcrfeaius inha;^ ^tioxit 
remus Deo,ut finiultimo,pcraftualem amorem,quara^"teati» 
per ullum habitum: ergoperillam maxime liberamut'^^""''*™^' 
a culpa, & in Dci amicitiam reduciraur, quod eft fanfti- ' 
ficari . Conlequcntia probatur; tura quia, ficut pr.Tcipna 
malitia culpcpconfiftitinavcrfionc a Dcofine ultirao , 
ita praecipua fanditas confiffit in uni tionc cum Deo , ut 
cft ultiraus tu^iisnoltcr ; tura ctiara,quia beatitudo vit^- 
fiituiar conliitit in.pcifcdaconjunCtione ad D(;u{n,ufreft, 

flim-i 



.1 

.jn:. 



Tertiuin 
prisris 
iiencenti? 
i^unda 
meDium 



•0 1 S r U T.' IV. 

/junjfriurn bonum : ergo pe.rfecia fan£\itas{iiiju? vit« iij 
gdb.iefione perfefta ad Deum ultimuni finem pofita cri t . 
Prinjum vero antecedens probatur ,& in primis dubium 
■nQn.ei|,quin?Comparando a£lumcliaritatisDei adreli- 
ijU9p,fup,<y;et illosin fanftifii;ando,& conjungendoani- 
jnanjDeo,juxtailiudPauli fupracitatum; CharliajeJ} 
vinciilumperfellionis i.adCorinth. 12. & i ^. 

E.nfHlamini ch^rifmatanfeliora-, &4dh(^i: excellentio' 
ren>via.rnvpbis demn^ro . Et : Aij^or autemhorumefi 
ch^fritifs, pr3ff£;rtim,canjan]ora£lum fidei,&fpeifup- 
pon^t , ^ fit illprum forma , fecun^que dolorem afferait , 
quQ animaforrn?litera pe9catoav?rtitur.Deinde,corn- 
parando afltmn ad habitiim , probafur a£tum, excedere . 
Primo exgeneraliregula, quoda£lus fimpliciterell po- 
tior in voluntate,quam hahitus,teIleD.Thom. i . 2 .q.7 1 . 
^rt . 3 .in corpore, & ad i -ubi duplici ter id probat : pri mo, 
quia aftus prpeeminet potentijE,habitus autem magis ac- 
ceditad rationem,&imperfecl:ionem potentjs.Secun- 
do,quia habitus ell bonus,quia inclinat adbonum aclum; 
ergo magis bonum efi adus , juxta il.lud , prppter quod 
unum quodquq tale, & illud magis . Nec refert ( ait D. 
Thora. ) quod habitus fit diuturnior a£lu : nam hic ex- 
celTuselUecp.ndumquid ,&peracciden3, quiaaftus e!l: 
intalinatura, qus non ppteft femiper pperari . Nam 
^clusde fe diuturnus siTe poteft ; qiiod fi in nobis non ita 
eft,eIlexnodra imbecilHtate, npnexejus imperfec^ior 
ne. Undc, fiaftusille femel a nobis elicitus femperin 
nobis duraret, nihililli deeffe videretur, ut habitum fu- 
peraret , & nos perf^dius Deo uniret , & fanftificaret , 
quam habitus : fed illa duratio nihil p.:rfe6lionis illi ad- 
dit , fed dt perfeverantia ejufdeni perfeiilionis , quam in 
prirno inliante taiis ailus habuit, a qu.a p^rfeilionc pro- 
yenire debet vis ju'dificandi feu expeilcndi pcccatum; 
|icutetiamfihabitu">illudexpellat, id tacit in primo in- 
iilante , quo infunditur ,ratione [ux perfcdio.nis , & non 
ratione futur:e perfeverantiae feu diutuinitatis . 

Secundo probatur idem , quia hac ratione beatitudo 
ponitur potius in a£lu, quam in habitu : quia perfcilius 
anima adh^eret Deo per aclus, quam per habitus ; unde, 
(i dareturoptio , potius eiret eligendus a£lus fine habitu , 
quam habitus fine a.&.u. . Item, hac ratione cenfetur eflTe 
perfetlipr jufiificatio adultorum, quam parvulorum , 
quia fit per proprium eorum a6lum , ut D.Thom. docet 
infra q.^^.art.^.ubi eam rationem adducit, quia ultimi 
perfeilio animae non confiif it in habitu, fed in a6lu. De- 
nique a contrario id patet,quia culpa & injuria magis co- 
fiilit in a6tu , quam in habitu ; & ideo peccatum actuale 
gravius, csteris paribus, cenietur, quamoriginale . 

Tertio principaliter argumentor, quia id, quod maxi- 
mp Deus in hac vita in nobis intendit , eft fan£\ificatio 
no(tra,juxta illud i .Corint.4. ki^c e(l volimtas Dci,faa^. 
[lificaiio vcjira. Sed maxime etiam. intendit innobis, 
ut illum amemus ; ergo fignum eil , hanc fan£lificatio'- 
pem potilTirnefieria^tualiamoreejus. Minor probatur 
prinioexD.Thom. ^.cont. Gent. cap. i ^i.dicente, po- 
tiffimum effe£tum gr^iticedivina; effe, utnosfaciatDei 
diie£lores;quiaid,quodin nobis Deus maximeintendit, 
eft fuiipfiusdile£tio.Secundoex Augulf.inManual.cap.. 
2o.ubi interalia, qux fumma pietate dedivino amore 
fcribit, fic inquit. Amat DeHs,ut ametur. Cum amat, ni- 
hilaliud vult, quam amari,fciens, amore effebeatos, qui 
/e^w.-zz/fj^/Vzr.UndeD.Thom.^.^.q.^^.art. i.dicitjCha- 
ritati magis convcnire am.are,quam amari:quia illud per 
fe primo ei convenit,quatenus talis virtus ell . Cujus rei 
duplexfignum adducit. Primumquiamatres,qusEmaxi- 
me amant,plusqusruntamare,quam amari.Secundum, 
quia amici magis laudantur ex eo, quod ament,quam ex 
eo, quod amentur . Et Arillot.H.Ethic. cap.S.dicit, ami- 
citiam magis confiltere in amare , quam in amari . Ex 
qua doctrina hoc modo potefi confici argumentum,quia 
id, quod Deus in nobis ponit, quomaximenos amat , 
videtur effe gratia,undc dici folet,amari nos aDeo per 
gratiam,nos autem amare Deum per charitatem,& ma- 
xime per a£\ualem ergo nos magis perficimur & fan- 
£tificamur per a£tum , quo,, Deus amamus , quam per ip- 
fumhabitumgratia^fandificantis, qui inter omngs vi- 
detur plusconicrread noltram fandtificatipnem, & ad 
expellendum pcccatum: ergo lolus illcac\us ell per fe 
fufficicns ad hunc cffc£lum expellendi peccatum , & 
. fanitificandi homiuem , & confequcntcr ad fatistaeien- 



s E c Tfo viir. 



77 



dum Deo pro injuria illata . 

' )uarto principaliter argumentor,declarando rem ip- 
fim, quiaipfadileitio feu contritio eil fupernaturalis 
forra i, &nonniinus elt potens ad convcrtcndum ani- 
inim ad Djum , quatn fuit peccatum ad avcrtendum i 
ergo talis aclus vi fua reitituit homiaem ad pridinufii 
fi; itum,& ex avcrb facit coaverfum ad Dcum finem fu^ 
pernaturalem ; ergo dedruit itj ipfp tptani Oei offcnfam 
&iniuriam;& confequcnter fatisfacit Dcoadcequalita- 
tem , quiaalias non poffct tpllereab liomine ratioaonn 
iajuriGe&offeafionis . A.iitecedeas patet,quiaCcut pcc- 
catum mortale avertit a Deo ultimo fiqe, & ideo illi 
fummiminjuriamirrogat, itacontritio aflualiamore 
formata convcrtitad Dcum ut ultimumnacmconvcr- 
Coae effieaci & perfe£la : ergo h^c coaverfiorormaliter 
excluditillamaverfioaem, &aqae'i raiaus efificax a4 
huac fuum?ffe£1:um,quam fuit peccatum ad f^um. Nep 
r«fert, quod ilia dile^tip a£lualis phy fice & realiter , nop 
feraperinaaima dftret: nam etiara a£tualis culpa nop 
femper manet , fed hoc folo , quod uno momento avertic 
animam a Deo, quanjdiu non retraitatur, femper relia- 
quithominera,quafi l-^abitualiteraveriura , &privat il- 
lum gratia& amicitia Deiific ergoetiam dilccl:io, quia 
in eo inftanti , vej te^Mpore , quo elt , convertit perte£\e 
& fupernaturaliter ^nimam ad Deum , vi fua relinquit 
honiinenajhabitualitj^r convcrfum fecundum moralem 
thtuni, &aeftiraatipn^m : ergo ipfa diIe£iio per fe ipfatn, 
reftituit horninem in Dei amicitiam , facitque illuni 
aeterna vita dignum, pcccatum.que pxpellit,non ex no va 
aliquagratia,benevolentia, aut acceptatipne Dei , fed 
ex propria vi & pot?ftate, quara habet contra peccatun}: 
non eft enim minus potcns ^mor fupernaturalis Dei ad 
fanaadamanimaoi, quam fuit peccatura ad illara la- 
dcndam , atque hoc niodo fit Deo ajquali fatisfa£tio pro 
injuria per peccatum iUata . 

A.tque ex hac fententia fic expofita & confirmata nlr 
ferunt,&doceat) quiillam defeoduot,pcccatori , quan^ 
tum ad rciyiiffioncm peccati fpe£tat , nullum fieri gratiqf 
beneficiurii, prxtcrgratuitamdonatiQneni auxilii exci- 
ta,ntis,& adjuvantis,fufTficientis,& cfficacis,neceffarii ad 
contritionis & amoris a£tumclicicndura. Dico, quantu 
ad rcmiffionem peccati fpe£tat , quia certum ell , pecca- 
toricontritonontantum remitti peccatum, fcd etiarn 
infundi gratiam, cumomnibusdonishabitualis ju'litif, 
qu3e diftin£ta (unt , & nova gratis dona ac beneficia , Sf.. 
de potentia faltem abfoluta (eparabilia a remiffione oec- 
cati, qu£ fit pera£tum ; & certumefi nunc defa£togra- 
tis intuadi homini contrito , five dicamus prius natur?. 
infundi ad contritionera habendam, five poltcrius natu,- 
ra , ratione contritionis jam habita; : taraen , (eclufa ha- 
bituali gratia , & pra;cife ac formaliter loquendo de re- 
miffione peccati, nullum Dei beneficium contiaet juxta 
haac opinioneai , prsterdonationem ipfius a£tus dile- 
£\ionis,feucoatritionis ,qui donum Dei elt ratione prae- 
dicl:orumgratixauxiliorum,quibusfit. Ratio hujus de- 
du£tionis mamtelta elt ex dittis , quia pofito a£tu dile- 
£tionis in anima,illein fua intrinfece ac fbrmaliter, & 
omninoconnaturaliterexpellit culpam, ficut lumenex- 
pellittenebras:ergo, ficut pofito lumine ia aere nihil 
aliudex partelmninaris,aut Dei,elt neceffariuai, ut ex- 
pellaotur teoebriK , imo nec Deus iple impedirc poteft, 
qu!,oexpellaotur,!tantcilla luppofitione^ ita itantecon- 
tritione, ncc impedire poteit Deus,quiaexpellat pecca- 
tum,aeque ncceffariumell,utnovi aliquidconferat,vel 
aliquid gratis remittat, ut peccatumexpellatur,quia& 
feclulo quocumqucalioexpelletur,&, cumipfacontri- 
tio.fitad^qualitatcrn lufiicicasad peccatum tollend.un?,, 
fuperflua eit omnis ali.a benevola acceptatio , fcugratui- 
taremiliio. Concluditurergo, Deum gratis remittere 
peccatum homuu contrito nihil aliud eifc , quam gratis 
dare illi contritionem,f^u auxilium grati?, neceffariu ad 
illam habendam ,ficut folera cxpcllere tenebrasabaere 
nihilaiiud cit.,.quam illuminare illum, quantumvishaec 
ratione diuinguintur. Concluditur iubinde , quando re- 
mittitur houiini contrito pcccatum, noo alia ratioae 
propter Chriiti oicritura & iatista£t:ionem reoiitti , nifi 
quia proptcr Chriitum tlafur totum auxilium gratiae ne- 
ceftariuni ad contritioncm habcndam, noo vero quia 
proprcrChri.itura accepteturiplacoutritio,& perillam, 
leurationeiliius , remittatur peccatum, quia nullaelt 

iiH' 



Qujrtum 
fjnda- 
measaai > 



II'atio . 

KCMIliVlO'. 

ncin ptrc. 
c a t i 11 ■ ti 
e.ie bcnc- 
tic uni 
giaiic a 
C(j iricio"' 
ne rfiftiiv^ 
dura. 



7« 



de«lar;- 
«u- ac cf.» 

Fri 1.1 jf- 
(-(«io. 



linn«in 



lalisnovaacccptatio, nequehiceftcffeflus gratix, fed 
intrinfeca perfe£l-iocontritionis,& proprius ac connatu- 
;-alis formalis effeftus ejus , ficut quamvis propter Chri- 
ftuminfundaturgratiahabitualisparvulobaptizato, ta- 
men,quod pergratiamillamtollaturpcccatumorigina- 
le, & anima illa reddatur proportionata ad gloriam, non 
eft Hovus efFeft us diflin£\us ab i nfufione grat ix . 

QuJE omnia itaconfirmari pofTunt ex di6lis , quia fi 
yriter contritionem habitam neceflTarium elt novum 
Dei benclicium,ut remittatur peccatum,vel illud eft ali- 
quid pofitivumjintrinfecumanim^^&illiinhasrensjvel 
eft aliquid privativum phyficum ac realej vel eft extrin- 
fecus Dei favor, aut qu^Iibet aliaextrinfeca denomina- 
tiio ab aSlu Dei inereato : nihil autem horum dici potelt, 
ut figillatim oftendam . Primum patet, quia intcrrogo, 
quid fit illud pofitivum denuo infundendum prstcr a- 
£tum,ut deleatur peccatum . Dices efTe habitualem gra- 
tiani&juft itiam,nihil enim aliud excogitari poteit.Sed 
contra hoc funt duo . Primum , quia juxta probabilem 
fententiam prius natura gratiainfufa , quam habeatur 
contritio,& nondum intelligiturcxpulfum peccatum , 
fedexpeftaturcontritiojUtexpellatur; ergo,juxta illam 
faltem fententjam , non intelligitur cxpelli pcr aliquid 
infufum poftcontritione. Secundum&magis apparens 
eft , quianoneil magis proportionatus talis habitusfic 
infufus ad expellenduni peccatum , quam fit ipfemet 
aftus, ut probatum eft : ergo fi per aftum non tolleretur , 
nec perinfufipnem habitus tolleretur. Et hinc etiam co- 
ftatnuUamprivationeniphyficamrequiri, quia neque 
necefTc eft, privationem riovam fieri ,quia perremifTio- 
nem peccati nihil pofici vum phyficum ab aqima expel- 
litur, per fc loquendo , cum peccatum ipflim m privatio- 
ne coqfiAat ; neque etiam neceffe eft,aliam privationem 
toili, pr.Tter privationem gratis, de qua eadem ratio elt, 
qu3e de ifta forma . Probatur ergo alia pars illius antece- 
dentis , quia aliks remifTio peccati formaliter nerct per 
extrinfccumfavorcm, feunon imputationcm, contra 
ConciliiTridentini decrctum. Sequela patet primo , 
quia reliqua non fufficere dicunturfinc hoc favore , Se- 
cundo , quia hic favor dicitur elfe novum gratia: bcnefi- 
cium: eriergoquid feparabilcab afln: ponamus ergo 
feparari, &peccatorihabcnticontritionem Deum non 
conferrehocnovurabeneficlum, mancbit ergo inpcc- 
cato, etiam ftantecontritione, & amore fupcromni-i; 
-ergo fiadiun£\oiIIofavorccxpelIiturpcccatum, fignum 
«ft, perillum foium formaIitcrexpelIi,quoJ crat incon' 
-veniens illatum . Ac tandem fequitur, nihil pofTe facere 
homincm, ctiam pergratiam Dci,quo necclfario, ne- 
«effitate abfoluta, expellat a fe peccatum , quod videtur 
valde abfurdum & contra exeellentiam gratix, ac divi- 
nam bonitatem; unde fierec , poffe peccatum confervari 
in anima contra hominis perfeftam voluntatem, ex fola 
Dei voluntatc , quod eft quodammodo Deo attribuere 
pfccatum,faltemquoaddurationem&confervationem. 
Atque ha;c videture/fe tota vis,feu verifimilitudo hujus 
fentcntix , in qua tam confirmanda , quara examinanda 
non polfumus non mifccrc multa ex materia de gratia 
^cjuftificatione: led nequeetiam potuimusea omnino 
prstermittere, quia multum cx hacdependet intclli- 
gentia pr.?fentisdifputationis,de neceffitate fatisfaitio- 
nis Chrifti , &quid qobis ad remiinonem peccati obti- 
ncndam contulcrit, 

Contrariam fententlam omnino verameffe cenfeo: 
ut tamen cam ex his , qua; nobis notiora vel certiora effe 
videntur , declarem, incipiamabhoc ultimo pundo, 
qucmex citatafentcntia infercbam . Dicoergoprimo , 
(implicitcr &abfolute fatcndumeffe , hominempera- 
ftum contritionis fupcrnaturalem,ac perfe£\um ,& in- 
cludcntemabibhitamdileftioncm Deifuperomnia, le 
difiK)ncrc ad remiffioncm peccati obtinendam . Ha^c af- 
fcrtiomihi tam ccrt.icll, ut cxiftimem, non polfcfinc 
temcritate negari: eft enim haec communis fententia 
Thcoiogorum,u'- conllat ex D.Thom.i.^.q.iij.art.^. 
&B.ubi inquit,Motum liberi arbitrii in Deum,& in pec- 
tatujn ordine natura' antcccdcrc rcmilfioncm culpa; , 
tamquam dilpofitioncm ad ilUm,& 3 .p.q.86.ubi in hoc 
(cn(u docet 4i t. I . pcr na"nitentiam delcri peccatum , ut 
inkriv^ lai iu-i cxplic^bimus: & artic.^i.fimiliter docet 
a^\v:s panitentir, c ile caulam rcmilfianis culpi, vcldil- 
pottu^ k(,uadwm le, (cu prout iunt a^Uis laiuim virtu- 



Artic. 11. 

tum, vcl efFcaive,prout funt pars facramenti;& in foluf. 
ad I .declarat , hanc difpofitionem includcrea£>um fidei 
formata:_;& in folut.ad z.magis cxplicatjeffe aftum fidei, 
charitatis,& poenitcnrixi & in j.d. i g.q. i .art. i .q. i . di- 
cit , gratiam cffe , qux formaliter delet peccatum , ficut 
aIbedodeIetnigredinem;inquxft.autem2.addit,cxpar- 
te noftrarequiri,ut pra;parcmur ad hunc cffe£\um reci- 
piendumperfidem intelleftus, &charitatcm affeftus . 
Idem docet expreffeq.28. de verit.artic.S.ad i .2. & feq. 
jdem Scot.^.d. 1 4.^.2. art.2. Duran.q. i . Palud.q. i .art. i . 
Gahr.q. i . art. 2. & alii communiter , tum ibi , tum d. 1 5 . 
&in3.d.i9.&2o.Idemqucdocentmoderni fcriptorcs, 
quicontrahxreticos hujus temporis fcribunt,oftenden- 
tes, non folam fidem, fed etiam dile£\ionem & poenitcn- 
tiam, cffe difpofitiones ad remifftonem peccati obtinen- 
dam, ut videre iicet in And. Veg. Iib.6. in Trid. cap.28. 
29.& 3 0.& in Bcll.lib. i .de juftif. 13.Stap.hb. i .dc Juftif. 
Prolog.i.&cap.28.AIbert.Pighi.contr.3.&9.qui"varia 
congeruntScripturi teftimonia, qux infra pondcrabi- 
mus . Nunc prscipuc probatur hajc veritas cx Concil. 
Trident.feff 6. cap.(5. ubi agens de convcrfione peccato- 
ris, &difpofitioncmejusdefcribens, primum ponitfi- 
dem, dcinde timorem, poftea Ipcm, quarto dilc^aioncm, 
ac tandem odium, & deteftationem peccati : poftea vero 
cap.7.(ubdit. fJanc di/po/itionem jufilficatio ip/acon/e- Prob«. 
quiiHr . Video tamen rcfponderi poffe , Concilium non J''' 
effe locutum de dileaione pcrfeaa,qu2 non folum natu- t° dVni. 
ra, ledtempore,poteftjuftificationemantecedcre.Quod '"^" <'■'''• 
ctiam fundari poteft in verbis illis : lUumque (id cft Dcu, tjie^^^^o. 
yd Chni\um)tafiqi4amov)nisj>iJ}ui<tfoNterndiliiere,[n dUut . 
quibu5 verbis videturConcil.loqui de amore imperfccl:o: 
hoc enim indicat primo verbum illud , incipiunt , quod 
foIumdcnotatinchoationcmquandamaaionis.Secun- 
do vcrbum inud,dilisere, abfolutc prolatum, & fineilli 
additionc/Mpf^ow^^/^^communeeft perfeao &imperfe- 
clo amori : non ergo fine caafa abftinuit Conc.ab illa ad- 
jed.ionQ/iiperomma, utcti.im Vcg.d.cap.r.notavit: fed 
potius id tecit , ut abiHneret ab opinionibus Theologo- 
rum, &abloIutededileaione,five perfccla, fiveimper- 
fcfta ioqucrctur . Tertio, quia videtnrConc.potius lo- 
qui de amore concupifcentiLr,quim amicitiae Dei, ut pa- 
tetexconncxioneprxcedentium verborum . Adco7t/i- 
derAndam Dei mi/ericordiam /e convertendo , in /pem 
eriguntur,fidentes, Dcum/ibi propter Chriflnm , propl- 
tntm fore ,iliumque tanqu.tm om-iis juflitit fonte^ dili- 
gereincipiuni', noncrgo agitde amore Dei propterfcip- 
fum , fed propter fpcm de illo conceptam , & quia eft to- 
tiusjuftitia:fons,qui cft amorconcupifcentix . Quarto, 
Concilium ibi nonagit de difpofitioneper veram con- 
tritionem: ergo nequede dileaione, fcucharitateDei 
fuper omnia. Anteccdcns patet primo ex illis verbis: Ac 
proftereamoventiiradver/ujpeccara per odium aliquod 
& detefiationem : illa enim particula , aliquod , dimi- 
nuens effe videtur, quod magis declarant (iibjunaa ver- 
ba : JHoc efl per eamp(enitentiiim,quam ante hapti/mum 
aiioportct: conftatautem, poenitentiam ante baptif- 
mum neceffariam noneffecontritionem,fedminusper- 
feftam difpofitionem fufficere . Et confirmari poteft ex 
eo,quodConcilium loquiturde juftificatione,qux fit per 
baptifmum , ut patet ex cap. 7. ubi baptifmum dicit effe 
cauiam inftrumcntalemhujusjultificationis, difpofitio 
autem ab baptifmum non neccffario eft pcr amorcm 
perfeaum : ergo . 

Sed nihilominus ha;cinterprctatioaIienaeftamente v^erus 
Concilii : nam licet probabile firConcilium non limi- f.nfu^'.* 
talfc , nec coaraaffe doarinam luam ad (olam juftifica- 
tionem,quf fit perdilpofitioneni pcrfedam contritionis 
&dilcaionis Dei fuperomnia,tamen ccrtum ctiam cxi- 
iHmo, illamnonexclufiffe, fedcomprchendiffepotius, 
atqucadco doarinam illam gcncralcm eftcad omnem 
jultificationcm adultorum, five nat cum imperfccla dif- 
pofitionc, opc & eflficacia ahcujus facramcnti rc ipfa fu- 
iccpti, five cum perfeaa difpofitione, ablque reali fufce- 
ptione lacramenti,&con(equcntcrnon loqui tantum de 
dileaione imperfeaa, ied eti.ira de pcrfcaa . Qiiod pro- 
boprimo, quiaperieincrcdiDiIcdt, quod Concilium prohamr. 
tr4Ucni.intcgiam , &dogmaticamdoarinam dejulHfi- ptimo- 
cationc,omileritillam,qua-fitablquereali iufccptione 
iacramcnti,ncquc (locuilie,quanam dilpofitio & prarpa- 
ratio ad illam adhibtnds lit : lic cntm diminutam do- 

arinam 



Tectio 



D 1 .'5 P (-1 T. IV. 

arinam tradidiffet . Secundo , quia aliks illa doftrina de 
Seiuado , juftificatione, &de difpoficione ad illam, non eflfet com- 
munis adjulHficationem,qu£fiebat antenovim lc-cm 
traditam-,&racramentaejusinlHtuta, & conreqiienter 
totailla dc>£lriaadegratia,&de)ulHtiainh3erente,non 
effetcommunis omnitempori , &inoranilhtu natura: 
lapfae, fecundum communem jultificationis rationcm , 
quod nullus(ut arbitror)Catholicorum concedet . (^od 
fidoftrina illa communis eft, necelfe eft fateri, omncs il- 
los aftus eo capite numeratos, prout fuerunt necefiarii & 
fufficientes adremifTionem peccatiobtinendamantefa- 
cramenta legis novfe , vel nunc etiam abfque reali fufce- 
ptionefacrameati^efredifpofitiones ad reraiffionem pec- 
cati i certumcrt autem ad obtinendam hoc modo remif- 
fionera peccatijnecelTariamelTedileftiQnemcharitatis, 
quam vocaraus fuperomnia, quia fine charitate nihil 
prodeffe potefl , quantum efi ex opereoperantis, qus cA 
recepta Theologorum fententia , quam non obfcure do- 
cuit idemConc.felT. i^.cap.^.eamque latius traftabimus 
infi-a tom.4.Tertio,quia alias Concil.illocap.^.&y.do- 
(^rinam incertam, autem faltem minus certam tradidif- 
fet, omifiiret autem certam; docet enim , eam di Ipofitio- 
nem, quam ibi defcribit, talemefTe, ut ad eam fiatin^iu- 
ftificatio , &remiffiopeccaticonfequatur : hoc autem 
certumell,fifub illadifpofitione diledlo charitatis , & 
perfecla,contineatur. Si autem fit fermo de fola dileft io- 
ne imperfeda, eft res adhuc incerta, ctiam de illa juftifi- 
catione,qu2e per facramcntum fit : nam,fi fit fermo de ju- 
ftificatione extra facramentum , non folum incerta , fed 
etiam falfa eft doftrina : quia ad illam difpofitionera im- 
perfeftam non fequitur juftificatio extra facramentum : 
utruraque autem eft valde abfurdum.Primum patet,quia 
quamvis probabilius,& verum fit,facramentum,prxci- 
pue baptifmi & poenitentix , facere hominem ex attrito 
contritqm , tamen adhuc hoc non cft certum de fide , & 
gonfequenter neque eft tam certum , quam eft doftrina, 
quam ibi tradit Concil.ergo non eft verifimile, agere ta- 
tum ds dileftione imperfecla . Secundum patet , quia 
Concil.non dicit, ad illam difpofitionem juftificatio co- 
fequitur, fufcepto facramenio, fed fimpliciter ait; Haiic 
di/pofitionem jnfitficatia ip/a con/equiiur : ergo neceffe 
cft, hoc verum efte , etiamfi facramentum reipfa non fa- 
fcipiatur . Et fine dubio maxime oportuit,uc Concil.de- 
fcriberet,&doceretdifpofitiooem,qu£eperfefehabetju- 
ftificationem adiunaam. Quarto,fiConcil.voIuiftct io- 
lamimperfe£lamdifpofitionemtradere,nonoportuiftet, 
amorem inter illos aftus numerare , nam illa difpofitio 
per folam attritionem habetur , attritio autem nuUum 
amorem requirit , etiam imperfeaum : utrumque enim 
conftatexeodemConcil.Trid.fefl^.i^.cap.^.ubi&hanc 
imperfeaam difpofitionem in attritioneconitituit, & 
diftinguens duosmodos attritionis,nullammentionem 
facit amoris.Et haec affertio magna ex parte diftblvit ob- 
je£liones contrarias, ut videbimus. Quinto, ex verbis ip- 
fius Concil. nam in primis verba illius capitis optime & 
facile hunc fenfum admittunt:quia diledio Dei abfolute 
ditta charitatis dileaipoem fignificat,ut patet cx modo 
loquendi Scripturs. Ecclef.2,^«i timetis Dominum^di- 
ligite illarr), & illnminabuntHr corda ve/ira; & Joao. 1 4. 
Out diligit meJerm9nem meHm/ervabit^& Patermeus 
diiiget iK^^y&c.Et deinde hoc ampHus explicatur ab eo- 
dem Concil. ftatim can.3 .dicentc . Si quis dixerit.fine 
prxvenieme Spiritus /antliin/piratione , atqne ejus ad- 
ji,toriohoml?jeracredere,/perare,diligfre^antp(enttere 
obuer'<!x- pc^/fc, ficMt opwtet ^utci juliificaiioniszratia conferatur, 
ponitur . afiathema fit . loterrogo eoim , an in hac definitione lo-. 
quaturConcil.de dikaione charitatis ? Exiftirao certe, 
nerainem negaturura , alioqumex vihujusdefinitioms 
non elfet de fide , addiIei\ionem charitatis elTe necefia- 
rium auxilium excitans & adjuvans : neque in tota illa 
dodrina fermo Concil.fuifletde illoaau,cumtaraen fit 
cmnium pr?c,ipuus & de illo maxime fit certa i lla doftri- 
na : nam,quod ad dileftionem imperfeftam fint abfolute 
neceffaria illa Ipecialia auxilia, non eit ita certura.Si au- 
tem ibi l04uiturC0ncil.de dileCTione perfetU charitatis, 
fignum eft,de cadem fuifte locutum in cap.^.nanx hic ca- 
non illi capiti refpondet , & doarinam ibi traditam in 
fummara redigit,&definit,Et in illoctiam canone aper- 
tcdocecConcil.diledionera Dci,dequa ibi Ioquitur,e(re 
difpolitionem ad jurtificationem,&remiinonem pecca- 



Sectio Vlll. 



79 



Quari* 



C<Qon.) 

cju(d-in 
Coac lii 



ti:haac enimvim habetillaparticula: Utdejv-.flificcitio'- 
nisgr.itiaconfera'ur : illaenimdiclij, ut, habitudia.;m 
indicat unius adalterum,quE hiceife non r)oteft,nludif- 
pofitionis ad formara . Sexto, ex locis Scripturx, quibus 
Concil.fuamdodrinam confirm.it: nim,ooitdoclrinam 
traditamdedilpofitione neceftaria adjuititiam, fubdit: 
De hac difyo/itiane diH^ti n efi , Pr^par^tc cord.i ve/ira 
Domino., ut omittam alia Ioca,qu52 de aliis aiTibus addu- 
cit , teftimonium hoc ultimum re vcra intelligi non po- 
teft , nifi de prjeparatione perfcc^a , qux per fe fine lacra- 
mcnto tunc poITet juftificare. Dc qua etiara intelligitur, 
quodcap. 5. idemConcil.adducitexZach. i.&Joel. 2. 
Converiir/iini adme , (3^ egoconverrar advos , ut eft per 
femanifeftum, namibipromittitDeus gratiam lliam , 
& bencvolentiam, homini con vcrtenti fe ad ipfum, qux 
tameapromilfiononeratfaaa, nifi convertenti fe per- 
XcdiQ per abfolutam & efficaccm diIe£tionem ; haec ergo 
eft difpcfitio ,de quaConcilium ibi do6lrinam tradcre 
incipit, quam cap.6.perficit . ' 

Nequecontra hancinterpretationem quicquam ob- joivnn- 
ftant conjeclura: in contrarii^m addu£\-e. Primo enim t n obj.- 
vcrbum il!ud,/w/p/««/-, nonindicatimperfeclionemef- 
fentialem^at ita dicara)leu inefficaccm diledlionem, fed j , „, cx- 
indicatinitiumtemporis, inquo pcccatorex non diii- pofitiooe, 
gcnte Deura, fit diligensipoteft autem in primo ioitanti, 
in quoincipit diligere Deum, efficaciter& (uocromnia 
diligere illum j hoc aurcm verbum magis pofitum vide- 
tur in at\u dile6Tionis, quam in aftu fidei, Ipei , & tirao- 
ris,dcquibusConciIium Iocutumfucrat,quiaiIIinecef- 
fc noncft, utfimpliciterincipiant ininftanti,inquoho- 
ino juftificatur ,quiapoftunL tcmporoantecedere juliifi- 
cationem , dile£\ioautem tunc incipit, quia non poteft 
tempore antecedere^ex quo ponus licet colligere,fermo- 
nemeffededileftionc pcrfcct:a,quia imperfefta nonne- 
eeffario tunc incipit,fed potelt tcmpore anteccdere.Nec 
videri debetnovum, quod charitas atlualiselfentialitcr 
perfe£^ia&efficax jvoceturincipiens, cum ctiamftatu'? 
charitatis nondum fatis prove£ix, ac conjuni1:a? cum 
cxercitio virtutum,&mortificationepaffionum, foleac 
vocari charitasincipiens, feuincipicntium , utlegimus 
apud D.Thom.2.2.q.24.art.9. , 

Secundo, quamvisverbum illud^^^/i/i^fr^, poffit ali- 
quo modo dici de dileitione iraperfeila^taraen fimplici- 
ter&abfoluteprolatum potiusperfeilam lignificat, uC 
vidimus. Et Joan. i .can.cap.^.abfolute ait. Nos fcirKus^ 
quoniam transtati/tiwn I de morte ad vitam^quoniam di-' 
ligimusfratres\ & cap. 4. Omnis, qni diiigit ex Deo rtA- 
tus f/?5& infra: Qui diligit Dcum,diligit & fratrem fuuy 
nam fiqms dixerit^quoniam diligo Deum,& fratrcm/uu- 
oderit , mendax efi : ergo proprie & fimpliciter non dici- 
tur diiigcre Deum, nifi qui efficaciter eura diligit vero & 
obedientiali araore : nam, qui ita non diligunt, fol um fe- 
cunduna quiddiligunt,dequibus fcriptum eft : Qnid di- 
citis mihi Dominey Domine,& nonfacitis, qua dtco . Sed 
licet demus , boc verbum in illa dodrioa Concilii noa 
fumi cum tanto rigore , tamen ncque etiam. eft , cur in ea 
improprietate fumatur, inquafolttmfignificatdileaio- 
ncm imperfeftarajergo, utminimum, d,icendum eft, de 
quacumquc diIedioneConcil.Ioqui,qu? adjuftificatione 
fufficienter difponat,five in facraraento, five extra illud. 

Tertio,diIigere Deum,ut omnisjuiUtixfontem,non 
eft diligere amore concupilcentiGeifed eft diligercDeum, 
autTorem gratia: & omnium fupernaturalium bonorum, 
quoraodo charitas diligit iplum,etiamfi propter fe ipfum 
maximediligat, ficutnaturalis amordiligit Deura, ut 
creatorem,veI(utitadicamus)ut totius naturaj fontem, 
quod non eft amare illum amore concupilcentis, fed na-^ , 
turali bencvoIentia,& propter eam bonitatem,quara ut 
aua;or natura: prae le fert : fic ergo diligere Deura , ut to- 
tius juftitixfontera, noneitdiligereexconcupifcentia, 
fedex lupernaturali benevolentia propter excellentem 
bonitatera, quam Deus habet , ut auctor elt lupernatura- 
fiumbonorum. Nec verodicitConcilium, huncamo- 
rem perf inere ad fpem,fed potius fupponere fpem,& poft 
conceptam Ipem, per eam erigi hominem,& quafi luble- 
vari addifigendum Deum,utique proptcr fe ipfumj nani. 
araor concupil ccnti.t non lequi tur proprie ex; fpe , fed ad 
illara potius iupponif ur , fpes autera , quamvis per fe & 
dircc\i_ non fit principium amorisamicitia?, tamenalli- 
cit ani.mum ad eum.amorem j aliud eft eoim amare be- 

nc.'ac^o-. 



4 



Q_u a: s t. f. 

fiefaftorcm, .iliud vcro amare , ut tcncfaciat rlioc poftc- 
riuseftconcupifcentis, illud vero potcft cfTc amicitix 
aut bencvclcntiiE, quara bcaeficiun? fufccptum ^ vcl fpc- 
ratum conciliat . 

Quarto , falfum eli , Conciiiura non agere dc pcrfefta 
(difpofitionc,quaepercontnnonemefrepoteft, quidquid 
fit,an traftet de fola illa,quod nobis necefrarium non eft: 
nam quod difpofitio perfe£]:a non fit cxcludcnda ab illa 
doclrina , fatis cfl a nobis probatum . Quod autem Con- 
iciliumdicat, perodifi»} aliqHod&dete^atioftem, nul- 
lum argumcntura efl , quod indicare volucrit imperfcr 
tlamdetcfi:3tionem,feu fccundumquid.Sed,vcl illccfl: 
ufitatusmodusloquendi, nullum continens myflerium , 
vcl, ad fummum,indicarc voluit^efTe pofTe varios adus 
deteftationis fufficientis,&aliquem illorum eflc necenii- 
rium ad remiffioncm pcccati obtinendam , pixfcrrim 
quia , ut dixi , Concilium ibi non agit de fola jurtificatio- 
ne pcr facramentum fufccptum vel in re, vcl in vo- 
to,poft promulgatum Evangelium,veletiam fine facra- 
mento ( ut antc Evangclicam legem ) ut cap. 4. ejufdem 
jreffionlsidemConcilium apeFte4eclarat,&ideo indefi- 
nitcjji^^it, aliquododium & dete/}ationem: quia non 
fempcridem modus odii& detefiationis in omni modo 
juftificationis requiritur. Similiternihil refert, quod 
Concilium loquatur de pcenitentja , quam ante baptif- 
mum agerc oportet : quia non tantum pceniteqtiam im- 
perfeftam, qus efi per attritionem , fed etiam perfc£lan^ 
oportct ante baptifmum agere; & certe D.Petrus , quem 
Cqnciliumin teftcm addueit, quandoA£Vor.2.dicebat: 
Pamtentiam agite , & baptiz.etur umf jui/que veflrum , 
non tantum a4 imperfeciam poenitentiam, fcd fimplici- 
terad pcenitpntiamj&iTiaximc ad perfeftam, auditores 
invitabat , haec enim cfl: fimpliciter prxdicanda & pcr- 
luadcrida populo; ctiam fi niinor fufficerc poffit : & ideo 
Concilinmnondixit , quamanteb^ptifmum agcre ne- 
pefrecft, ^cdoportet: quod vcrbum optimecaditin id, 
quodcft melius,&fccurius, accertius: eo vclmaxime, 
qi^qd Cqncilium non dicit,p5nitentiam,quam in baptifr 
mo a.gcve Q.pQrtetjki f a»te hapti/mum , utcomprehcn- 
dat etjarn juffificalioncm illam,qusantebaptifmumin 
re fufceptum, pcr vcram ac perfeilam poenitentiam ob-. 
■ tineri poteit : quia, ut dixi,qon agit dc fola ;uftificatione 
per baptifrnumin re, (cdetiamin vpto. Neque contra 
tiqcohlUt,quod c^p.y.intercaufas julHficationis nume- 
rct baptifmum , quianoneltneceffi:, utfittaliscaufa, 
qucein omni jultificatione inilrumentaliter opcretur , 
fed quandoapplicari potert,utdebct,fcu reipfa applica- 
tur. Et hocipfum fignificavitConciliumdicens: /^//?^«- 
nnentalis ^Htemyfacrumcntuinb.ipfi/mi., qiiod efl fncra- 
mer?tum. fidei-finc qua nuU.i nnqua.m CQntingit ju/}ijicatio. 
Acndiceret ,finefide ,utique percharitaretn operante, 
nulli cotingere juffificationem, fine baptifmo autem c6- 
tiiigcre : quia, licet fit inftrumentum jufiificationis fatis 
efi intcr4ura,quod pcrfidcm vivarn ir, voto habeatur. 
soram» hisergo fatis, ut ?,rbitror, oftenfum efi , juxta do- 

totius ar- ftriinam Co.nci I. Trident. negari non polfc , quin a£tus 
g^mcnti . c.i;iaritali3 D,ei , qucm homo habet cx auxilio gratix , 
cum piimuni, homoi convertitur a ftatu peecati ad lla- 
tura jufiitiic , fit ctifpofitio ad ipfam jufiitiam , quod et- 
iam obiter tefiimoniis Scripturx ab eodem Concilio, 
adduvftis confirmatum eft : & lUtin; plur^ ex eadcm. 
Scriptura&Patribusafferemus. 
s«"ni« Seeundo rationcitadcclaratur; namaliquaeft difpo- 
ptpbatio fitio perfcda, perquam potefi homo pra;parari ad remif- 
WP- fiQn,cm pcccati, ita ut,illapofita,fUtimremiffiofiat,et- 
'• iana iine reali fulceptionc facramenti : fed hxc difpofitio 
npn eft, ni^i^lUJE includit aftum 4ile£\ionis efficacis Dci: 
e¥go hic etiam a£\us, cll diipoiitio ad talem remiffio- 
nem- Major vidcturomninocertaex illisScripturicIo- 
cis, in, quibus peccatori vcre pccnitentiam agenti, & fc 
.'id Deum conyertcnti , j-cmiffio peccatorum promitti- 
tur , qux in materia de pa-nitentia latius traftantur , & 
llatim ca attipgcm.us \ efique hoc omnino, ncceffarium , 
ytccrtaaliquaviaaclege poffithomorcmiffionepecca- 
tiob,tincre,fi velit,etiam fi facramentum fufcipere non 
jjqllit ; quia nict Dcus rcmittit pcccatum homini adulta 
5nc illius. libcra coopcralione & con(cnfu,neque etiam, 
^^n<;gat remifrioncm pcccati ci,qui ,quod in fecfi , facit 
tWU^.ivin.Q au:ulio,ut illam.canlcquatur. Mino^retiain 
fj(\^^rta,&' cqminunis doflrinaTheoIogorum ,qui , li- 



Artic. l\. 

cctdubitent, aninterdum pcraccidcns fufficiatdiJcc\i*? 
virtualis inclufa in doloic dc di vina injuria, qua talis eil, 
tamen fere omnesconvcniunt, illum adum eflfc pcrfe 
neceffarium adconfummatam difpofitionem,veramque' 
contritionem , quam propterea definiunt eflfe dolorcm' 
de peccato propter Dcum fumme dileftum . Cui fans' 
doSknnx fatisfavet, quam ex Concil. Trident. haftenu<- 
dcclaravimus,& clarius,quam tradi t idem Conc.fcffi 14.- 
c^Lp.^^.diccnsiContritionem aliquando e/fe charieate per- 
fe^am^dr tutt: hominem reconciliart Deo^antequam /a^ . 
cramcntur/i fufcipiat . Etratioeft, tumquiacum pecca- 
tum mortale fit averfio a Deo, &quoddam virtuale odiil 
eju3,& injuria quadam ratione infinita,non eft difpofitio 
fufficiens ad illius remiffionem, nifi adus contintns pcr- 
fcilam convcrfioncm ad Deum, qus non fit, nifi pcr effi- 
caccm diIeflioncmj& ideo inScriptura non promittitur 
ha^c remiffio, nifiei,qui fetotum in Deum convc'-tit,& 
Deum diligit , Jo: 14.J0CI.2.& e contrario,qui nodiligit, 
diciturin morte mancrc i.Joan.^^.quiarevera nondum 
facit,quod in fe efl:,ut peccati rcmiffionem confcquatur. 

Ad hanc vero rationem rcfponderi potcft, verumqui- Refpon. 
dem e(fe,neminemconfequi remiffioncmpeccati mor- 
talis , fcclufo facramento , fine cfficaci a£lu dileclionis 
Dei,per fe loqucndo, non tamen quia fit difpofitio ad re^ 
miflionem pcccati, fcdquiafit difpofitio adgratiam, & 
habitualem jufiiriam,finc cujus infufione non rcmittitur 
mortalc pcccatum . Itaque , juxta hanc folutionem di^ 
flinftio fit inter infufionem juflitije, & remiffionem pcc- 
cari mortalis, & ad illam diciturdile£rioeflredifpofitio, 
non yero ad hanc . Imo funt, qui dilringuant inter jufl:ir 
ficationjm&fandtificationcm , &dicanr, dilecrionem 
effedifpofitionem ad juftificationem , ad fandificatio- 
ncm vero minime, fedeffeporius formam fan6rifican- 
tem. Jufiificatio cnim propric dicit rc6tirudinem animae 
habitualem , & pcrmancnrcm, juxtadoftrinam Ariftot. 
Ijb. 5. Ethic. cap.(5. & lib. i o. cap. 9. a£tus autem efi pro- 
pria difpofitio ad habitum , & ideo etiam a£tus dileftiQ-' 
nis cil liltima difpofitio aJ habitualcm juilificationem.T 
Sandificatio autem non rcquirit habirualem recritudi-) 
ncm , fed quacumque ratione mundctur anima a pecca-^^ 
to , & pura coram Deo reddatur , fanctificari dicitur:po- 
tefiautem pera6tummundaria peccato, &confequcn- 
tcr fanflificari , & ideo ad neutrum horum aftus dile- 
il:ionis eft propria difpQfitio, fed caufa formalis , per fefc 
formaliter juftificans, &mundan3aculpa , nontamcn 
juirificans,quiaadhuc iiipcreil habitualis juftitia infun- 
denda anima:,3dquam illcaclus difponit . 

Sed mirum cil , quod in re tam gravi fine cogente ra- 
tionc vel auitoritate hujufmodidilHnflioncs multipli-,'" 
ccntur, adoblcurandam potius,quamillufirandamfidei 
doftrinam. Nam in primis , quod artinet ad diflindlione 
de ianftificationc,& juiiificationc pcccaroris,tam in fer-. 
mone Conc.Triden.quamanriquorumPatrum &Theo^' 
logorum , ha:c duo idem funt . Primum patet ex fefT. 5. 
can. I . ubi definit . Adam , tran/grediendo mandatum %^n&.\tl ' 
Dci.,]u^itiafn0' /arjElitatem,in quacojijiitutus fuerat, citio , & 
ami/iffe: /«5«>jdicit,qu4fiinuna&eadcm,noni« qui- h^'^"^ _ 
/'M.f^quafiinmuItis&diiHnctis.Etfimihmodacap.^.di^ torinde^ 
cit,cam fanftitatem & jultitiam,quam nobjs Adam per- • 
didit, C hrilt um nobis recupcraffe, fa£t:um nobis juftili.i, 
fanctificatiQnem,&rcdcmptionem, i. adCorinth.z.Et 
feff ($.cap.7. juilificatianem ait effe, non folam peccato- 
rum rcmilfioncm, fed & fanflificationem, & renovatio- 
nem intcrioris hominis, juxta id i .ad Connt.O.FJtcqiii- 
dem fuifis ,/ed abluti ejtis/cdfanciificati ejlis ,fed 
flificattc/iis. PrftereaBafil.lib.dcSpiritufan6tocap.K5, 
ait : Non facerefantJum, nifiSpiri tum fanCium inhabi-. 
tantcm p(r gratiam corda no.flr a . Aixs,ui\in. ctiam,ubi-. 
cumque loquiturde vera fanflificatione hominis , non 
aliam agnofcit, nifi quse fit per veram juftitiam, & inha- 
bitantemgiatiam: &econverfo, remiffionem pcccati, 
ficut fan,£\ificationem , ita&juitificationcmindiffercn- 
terappellatific lib.5, qusii fuperLevit.q.S^.diltinguit 
fan6\ificationem vifibilcm ab invifibili, in hac poftcrio- 
xi dicit e(fe fructum omnium vifibilium facramcntorum, 
&<;:onfQrri perinvifibilcm Spiritusfandigratiam, pcr 
quam dicit cifc fandificatos hojmincs,qui lanili iunt. Et 
idem lumiturex codcm lib. 2. dc pcccat. mci". &rcmi(i 
cap.26.ubi vario<;fan6tificationismodosdillinguir: & 
codcmmotloio(^uitur,ubicurnquca,gitdefanctilica,tionc 

per 



D i s r u T. IV. 



Sestio Vlll. Bi 



Tjerbaptirmum, & alia facramenta< aliis vero locis eam» 
demfanftificationem jufliAcationemappellati & fpc- 
cialiterepift. i zo.degratia novi teftamenti cap.zo.jurti- 
ficareimpium, ait,nihilaliude(re ,quamex impioface- 
re pium . Et idem fentit lib.2.contr.)ulian.verfus finem; 
& exprefliusin expofitione inchoata epiftola? ad Rom. 
iium.2 2. eftergoalienaafanftis Patribusilla dii1in£lio. 
Acdenique, ficut datur juftitia habitualis, ita & habitua- 
lis fan£litasi &peream formalis remiffio peccati, ut pa- 
tet in parvulis, quos nemo negabit, & mundari a pecca- 
to, & juftificari, & fantlificari; & e converfo, ficut datur 
fanftitas aftualis , qus nihil aliud eft , quam exercitium 
fanftorum aftuum , vel etiam fanftificantium aliquo 
xnodo , ita etiam datur juftitia aftuaUs , quae nihii aliud 
cll,quamexcrcitium jufiorum feu re£lorum a£luum,vel 
etiamjuftificantium aliquo modoi &ficuta£lusjuftitiae 
nonfacithominemfimpliciterjuftum,nifi illumreddat 
habitualiter juftum , & permanenter rc£tum , ita neque 
aftus fanftus fanftificat fimplicitcr hominem , nifi eum 
reddathabitualiter&permanentcrfanitum, & carum 
Dco . Quod fi , ut aftus fimpliciter fan6tificarc dicatur , 
fatiseft, quod& peccatumexpellat, &eamre£titudi- 
nem, quam adualiter confcrt , realiterac phyficc exi- 
ftens , moraliter relinquat etiam fi phyfice definat efte , 
cadem rationediceturfimpliciter juftificarc, eo quod ju- 
ftitiam aduaiem confcrat, quie tranfafto a£\u moraliter 
perfeverat ,etiam feclufis habitibus phyficis . Nulla er- 
goeftinprsfentidiftincliioilla dejuftificatione, & lan- 
t\ificatione ,quare Auguft. citatis locisitadicit ; juftifi- 
cationem fieri per acT:us, ficut fanflificationem : & conc. 
26.in Pfalm. 1 1 B.ita diftinguit juftitiam a£\ualem & ha- 
bitualem, ficut fanclitatcm & fumitur cx D.Thom. 1.2. 
^.ii3.art.2.ubi ctiamdicit ,)uftificationemimportare 
motum ad juftitiam; & innobis ficri per remiftionem 
peccati,&gratix infufionem. Eteamdemdoitrinamfi- 
gnificavitCajetan. i.2.q.ii i.art.2. adconfir. 3. argum. 
& latius Ruard.artic.S.cont.Luther. & Staplet. lib. 5 . de 
juft.proleg.2.&3.& Bellarm. lib.i.dejuftif.eap.i. 

IUaergo pofterioridiftinctione rejecla, juxta illam 
fententiam fatendum cft, dari in nobis pcrfc£\am , & ul- 
timamdifpofitionemad fatisfaftioncm & (anditatcm , 
ficutdaturad juftificationem&juftitiam. Quodfi difpo- 
fitio illaad fanilitatem habitualem eft vcra fan£titas , 
vereque fanftificat pcr fe ipfam,etiam ut intelligitur an- 
tecedere habitualem fanctitatemi cadcm rationedicen- 
dum eft, cffe veram juftitiam, vereque juftificare,ut ofte- 
fum eftrcxquoulterius fequitur,in illafententiadifpo- 
fitionsm hanc, de qua agimus , non effe difpofitioncm ai 
primam juftitiam,feu ad primam fanditatcm, quia ante 
illamjuftitiam&fanftitatemhabitualem, ad quam dif- 
ponit,fupponitur in nobis alia priorfantlitas , veraque 
lan£tificatio,qu!EformaUterfit peripfummeta£\um,qui 
eft difpofitio ad habitum : hoc autem eft alienum a modo 
loquendi omnium Theologorum , parumque confcnta- 
neum do£\rin3e Concil.Trident. ut ex di£\is conftarc po- 
teft,& ampUus conftabit ex dicendis.Nam ulterius ex di- 
£lis fequitur , nos nunquam diiponi ad gratiam juftifica- 
tionis, utaConc.Trident.definitur,&aD.Thom.fupra, 
& ab omnibusTheologis tradaturjconfequens autcm eft 
contra idem Concilium, eumdcmque D.Thom. & caete- 
ros Theologos . Sequela declaratur, & probatur in hunc 
modum , nam juxta prseditlam do£\rinam , nofter aftus 
folum eftdifpofitio adinfufionem habitualis ju[litix,qu? 
fupponit jam peccatum remiftum per ipfum aftumrergo 
noneft difpofitioad juftificationem. Probaturconfeque- 
tia, quiajuftificatioefttranslatioa ftatupeccatiinrta- 
tum gratia:,ut idemConcilium defimt,eadem {'dX.6.c.^. 
fed diila infufio habituum non clt translatio a ftatu pec- 
cati ad iktum grati?,quia jam fupponit peccatum remif- 
fum.Unde, folumefttranslatioaftatu unius fan£\itatis, 
fcilicet, a£lualis, feu moralis ad alium ftatum fanditatis 
habitualis, ac phyfice permanentis : crgo revera non cft 
difpofitio ad juftificationem impii,qu? remilTionem pec- 
Coniriti» catoium includit,ut idemConciUumdocet cap.7. 
«"to dif. Exquoulteriusinfero, omninofalfumenedicerc,dif- 
pofitio»d pofitionem pcrfc£lam , quxa£\umdiledionis includit, 
iabitua^ "^*" difpofitionem ad remiffionem peccati, fed ad fo- 
f«d etiain los habitus.Prirao,quia plane pugnat cum do£\rinaConc. 
»d remif- Trid.quod d.cap.7. fic inquit . Hanc difpo/itionem jufii- 
«uljuT. ficatioip/acon equitur y qttanoneJf/eU^tccatorumre- 
Saarez. Tom. XVI. 



ml/fio .^fed/anElijicittio renovntio inttrioris hominis 
fervoluntAriamfufceftionemgrati£ &donorArn., uide 
homoexinju(lofit jul}uSy & ex inirnico amicus . Ubi pri- Exp •<«*'- 
moconliderandum elt,quodConcllium ait, juftificatio- ooooi!" 
ncmincludereremifrioncm peccatorum: ergo, q.uod cft Trideot. 
difpofitio ad juftificationem , necelTe eft etiam , quod fit ^^^-^' 
ad remilTionem peccati ; a£\us autem dile£lionis eft dif- 
pofitio fimplicitcr ad juftificationem , ut in principio 
ejufdem capitisdocetConcilium , & in progrefTa ejus , 
cum dicit , unicuique dari juftitiam juxta ejus difpofitio- 
ncm , & cum juftitia diri reraifrionem peccatorum , & 
can. j.cum dicit, per iUos a£\us fidei, fpei , dile£lionis , & 
p?nitenti:e, pra^parari homincm, ut ei juftificationis gra- 
tiaconferatur. Et itaiatellexerunthancdoitrinamCon- 
eilii omnes moderni fcriptores , ut patet ex Vega \\h.6. 
inTrident.cap.28.&Iib.7.cap.24.SotoUb.2.de natur.& 
grat.cap. 1 3 .& feqq.Staplet.lib. 5 .de juftit.prolog. i . Bel- 
larm. lib.i. de juftific. cap.13. utomittamefTehancfen- 
tentiam multo antiquiorem & communem Theologo- 
rum, quinondiftinxcrunt unquaminter difpofitionem 
ad juftitiam , & ad remifrionera peccati : & ubicumque 
tra£\ant de pfnitentia, illam maxime requirunt, ut detc - 
ftationem pcccati, p?mtentiam autcm pcrfc£lam dicuut 
includere dile£\ioncm Dei fuper omnia . 

Unde fecundo principaliter ad hoc probandum uti ^^. 
poffumus alioteftimonio ejufdemConcil. feff.i^.cap.^. ejufdcm 
ubi agens dc conditionc, dicit fuiffe omni tempore necef- Coo jilii 
lariani ad impetrandam veniam pcccatorum, & prspa- 1"^"/^*^ ^ 
rare hominem ad eorumdemrcmilUonem: crgocontri- diligfntec 
tio noneft tantum difpofitio ad habitualem gratiam vel expooimr 
juftitiam^fedetiamadrcmifrionempcccati. Sed hicet- 
iam dicere qulfquam poteftConciliu ibi loqui de contri- 
tioneimperfe£\a, qua:eft attritio, ut patetcxdcfinitio- 
nc, quamprsmittit: Contritioej} Animi dolor & ditc- 
fiaiiodefeccato ^ ctimfroyo/ito nonfeccandi de catero . 
Quse tota dcfinitio convenit attritioni . Sed fi fit fcnfus , 
Concilium agere in principio illius capitis definitc ac 
pra:cife dc diipofitionc imperfeda, apcrte falfum eft ; fi 
autcmfit fenfus , Concilium ibiloquiindcfinite decon- 
rritionc in communi, vcrumquidern cft; id tamcnfiifficit 
intentioni noftrae. Utrumquc patet ,quiainferiusdivi- 
dit Concilium illamcontritioncm, incontritionem pcr- 
fctt.im , qua» includit vcram dilcc\ioncm & in imperfc- , 
6\am,qurattritiodicitur: ergo ncccfTccft, ut in princi- 
pio de contritioae in communi loquutum fucrit ; & ita 
dcfinitio , quam affignat , utrique convcnit , & neutrius 
propriam rationem declarat . Dices, efto ita fit, quomo- 
do hinc infcrri potcft: id , quod poftca fubdit Concilium , 
fcilicct contritioncra prxpararc ad remiffionem pccca- 
torum , verificari de contricionc pcrfe£\a , &dc dile£\io- 
ne,quam includit ? nara quod gcneri attribuitur, fatis eft, 
quod dc una fpccie verificctur. Refpondetur, multis mo- 
dis id maniteftc colligi. Primum extenore verborum, 
quibus id docct Concilium , diccns : Fuit autem quovis 
tewpore ad impetrandam veniam^eccatorum hic contri- 
tionis modtis necejfarius: nam ante legem novamcon- 
tritio ncceffaria ad remifTionem pcccatorum obtinen- 
dam, fuit contritiopcrfcc\a,&cx voroamorcDei profc- 
£\a;attritio vcro, necfufficiensfuit,utcft certiftimum, 
nec per le loquendo , erat ncceffaria : nam poterat homo 
poft recogitationcm peccatorura ftatiraejiccre pcrfe£\i 
contritionera ,quxcfrct fuiHcicns, ctiam fi attritionon 
prajcefnflct ;& ctiam nunc id vcrura cft ; alias non polfct 
homo fubito jultificari.Ergo non poffunt verba ilia Conc. 
verificari, niii de cotruione pcrfeCla. Unde ftatim fubdit: ' 
Et in homirie yoji irapi:/mum lapfo , ita demum pr^parat 
ad remijfionempeccatorum,/! cum fiducia divina miferi- 
cordite , & votoprsfiandireliiiu.i , coajui^usfit , qua ad 
recipiendum/AcrameniHm poenitentix requiruntur . In 
quibusverbis apertc declarat, fe loqui de prxparatio- 
ne ad remilfionem peccatorum obtinendara , ctiam 
ante rcalem fuiccptionem lacraracnti ; &loquitur ma- 
nifc£\edeprcEparatione nonrcraota, laiproxima, qu^e 
flatim habct conjunclam remilfionem peccatorum . 
Quod terrio declaratur ex tciHmoniis iacrxScnptura', 
qux adducit , in quibus apertc lermo cil dc pcrtcC;\a 
contrifionc , ut clt illud Ifai. 58. Recogitabo tibi om- 
nes annos meos in amaritudine a>iim<t mt* : & Illud 
Ezech. 18. Projicitea vobis omnes iniquitates veftras, 
& facite vobis cor novum : & Pfalm. trigefimo , T ibi 

F /oli 



Q_U .fi S T. f. 

/olipeccavt, d'mdu^corjimtefeci, inquifras videtur 
David alludere ad ilia, qus refponderat , ut rcfertur 2. 
Rcg. 1 2. Peccavi Domim , quibus veram declaraffe con- 
tritionetn fatis ollendit Propheta Nathan , dicens : Do- 
mmsqitoquerra^i/iulitpeccatiimtuuniate . 

Quarto adjungitur ratio , quia ahas nunquam extra 
facramentum, contritioefTetdifporitiofufficiensadre- 
miirunem peccatii confequens elt falfumi ergo. Sequela 
patet , quia , vel contritio includit dilec^ionem forma- 
lem , aut virtualem ; & fic non dicitur effe difpofirio ad 
remilfionem peccati , fed {olum ad infufionem habi- 
tuum ; vel non includit talem dileftionem , fed folum 
dolorem , & fic non eit fufficiens difpofitio ad remilfio- 
"nem peccati. QuodaHterinhune modum explicatur : 
quia fi non poteit efTe difpontio infallibiliter afferens 
formamfecum, qus formaliter expellit culpam , non 
poteft daridilpofitio fufficiens ad remiffionem peccati ; 
fedjuxtapradi^tamfententiamfequitur, nonpoffedari 
contritionera , quK fit difpofitio fufficiens adformam, 
qua expellitur peccatum : ergo neque ad remiffionem 
peccati. Probatur minor, quiaforma, qua expellitur 
peccatum inadultis,quiabfquefacramento fanftifican- 
tur , dicitur non effe habitus infufus , fed a6^us ipfe dile- 
^^ionis,quiad perfedamcontritionem requiritur; adil- 
ium vero aftum nulla eli difpofitio fufficiens , ad quam 
infallibifiter conlequatur,quia per fe formaliter eft atlus 
liber , nec fupponit alium priorem , cum quo habeat in- 
falfibilem connexionem , vel ex lege Dei , vel ex ipfa rei 
natura . Cum ergo Concilium doceat, in omni tempore 
& lege effe & fuiffe aliquam contritionem , qu^ fuffi- 
cicnter prsparat hominem adremiffionem peccatiob- 
tinendam, neceffe eii; intelligi , tamdecontritione pcr- 
fefta includente diledionem Dei, pro his, qui fine lacra- 
mento in re iufcepto veniam peccati confcquuntur , 
" ' quamde contritioneim.perfefta, quK cum facramento 
fufficiat,&hocelt,quod Concilium paulo inferius fub- 
dit , hanc contritionem aliquando elfe perfei^am chari- 
tate, hominemque Deo reconciliare,nimirum eo modo, 
quem in principio capitis pofuerat , fcilicet fufficienter 
difponendo, acpraeparandohomjnemad prrediil:am re- 
conciiiationem. Tandem ex ipfaconvenienti ratione 
tradendidoi^rinam conliat, Concilium in initio illius 
capi tis non debuiife attribuere contritioni ut fic ea , qux 
illi folumconvcniuntratione contritionis imperfefta' : 
effet enimhocmodo do^trina valde ambigua& parti- 
cularis : cum_ ergo ait , contritionem prjeparare homi- 
nemad remiifionem peccati obtinendam, vel id potiffi- 
mum intelligit de contritione perfcfla , vcl illa indefini- 
talocutio a;quivalet univeriali,quod in propofitionibus 
doftrinalibus commune efi , & fic fingulis membris ac- 
commodabiturdillributioneaccommoda : nam contri- 
tioni perfedse convenit fufficienter & proxime prarpara- 
re ad rcmiffionem peccati , ctiam extra facramentum , 
con tritioni autem imperfeda.' convenit, vcl remotc, vel 
cumfacramcnto. 

Tertio principaliter confirmari potefi hxc eadem 
Tertia pars , fcilicet , contritionem , etiam ut includit dileftio- 
probaiio ncm , cffe difpofitionem ad remiffioncm pcccati cx va- 
kniootl': riis locutionibusScripturae ; nam in primisScriptura lo- 
quitur de hac difpofitione , ut de opere ipfius hominis 
cum auxilio Dci , de remiffione autem culpse , tanquam 
de opere folius Dci, & ubique ponit illam ut anteceden- 
tcm , hanc vcro ut fubfequcntem , quamvis ante ipfam 
difpofitioncm anteccdat Dei cxcitatio & motio: ergo 
Cgnum efi,non fieri deletionem peccaf i per iipfum a6\ura 
noiirum formaliter, aliks nec antecederetremiffionem, 
iicc fteret a folo Dco ,led ctiam anobis , imonec nume- 
rand.i cffcnt illa duo,ut di verla,ut itatim latius dicemus. 
Affumptumpatet ex illoPlalm.^' i.D/.W, confitebor ad- 
vcrfum yne i^iju/Hiiam meam Domino^cj tu rcmififlfi im- 
piera't^nlicci aii mci.Ubi fanfti omnes intclligunt,illam 
confcffionem luiffc interiorem per vcram contritio- 
ncm, quamDaviddiilinguitaremiffionepeccati, loli- 
que Dcohanc attribuit. Itcmex illis lupra addu6lisex 
Zachar. i . Converr.-miii ad me, & c?o convcrtar ad vos, 
ubi ccrtumclt , fermonem clfe deconvcrfione profeda 
extotocorde. Et ctiligcntcrconliderandum cit , inillo 
verbo^Co^iyf/twf^f^includi totum auxiliumgratia.- nc- 
ceffarium,ut convcrtamur,dc quoalibidicitur, C o^zz/fr- 
ttnos Domine&convcrtemnr, nam qui ad convcrfio- 



A R T I C. Tl. 

neminvitat,ofFert,quidquid ex parterllius necefTariniir? 

ell: adconverfionem , &tamsn ultraid totum promittit 
Deus, feforeconvertendum ad hominem(econvertet)- 
temadipfum;efi ergoillaconverfioad aliquod opusfo- 
lius Dei , ad quod fe prjeparat homo per convcrfionetti 
fuam , quod opus Dei non eft aliud , quam remiffio pec- 
cati , & integra juftificatio peccatoris . Undc David 
Pfalm. 6. poflquam fuam perfeftam converfionem de- 
claravit illis verbis , Domine ne infurore tm argnas me, 
iirc. fubjungit , Convertere Domine (^r eripe animam 
meam, & Pfalm.84. prius dixit, Converte nds Deus faiu- 
taris nofier, & pollea, Deus tn convcrfus vivificahis not. 
Item Aitor.3 .ait Petrus : Poenitemini& convertimini , 
Htdeleantur peccatavefira , ubi illa particula,«^ , fati» 
indicat dilfinftionem, &quod illaconverfio fit difpofi- 
tioad hancpeccatorumdeletionem;& clariusA<5\or.2($. 
Paulus narrans converfionem fliam, aitmiffumfedffea 
Chrilto Aperire oculos eorum , fcilicet,gentium ,«f co?t^ 
vertantur a tenebris ad lucem.,& de poteflate Satani acL 
Deum, ut accipiantremifftnnempeccatorum, &fortem 
inter S anH-os, ubi eadem dilHnftio fit j & ponderandum 
eft , quod tam remiffionem peccati , quam fanftificario- 
nem inter fe conjungit , & a converfione hominis diftin- 
guit , & utramquerationeilliusdari dicit . Denique in 
Evangeliohabemus duoegregia exempla hujus verita- 
tis. Unumin parabolade filio prodigo Lucs 15. quod 
paulo infcrius expendemus. Aliud in hiftoria decon- 
verfione Marire Magdalens Luc.7. ubi Chriftus ita con- 
cludit; Remittwitur eipeccatamnlta , quoniamdilexit 
multum, ubiplane ponit remiffionem peccati utconfe- 
qucntem ad dileftionem; & ideo non dixit de prsterito , 
remiffa funt ei, fed, Remittuntur f/, ut indicaret, non di- 
ledionem ipfam vi fua id prsftitiffe, fed ipfum folum 
dileilione ejus motum, ex plena poteftate & fumma mi- 
fericordia, illud beneficiumcontuliffe . Unde,quamvis 
a parte rei eodem momento remiffa fuerint Magdaiense 
peccata , quo perfefle dilexit, tamen Chriftus Dominus 
ita locutus ell ad indicandum , fe folum tale beneficium 
pricftare , quamquam ex parte peccatoris requiratur li- 
bera converfio. Undc A mbrofius ibi lib.6. Et tu ( inquit) 
plurimum dilige , ut tibiremittatur phrimum\ nam& 
Paulo remiffa f 'rnt peccata multa, qu:a ipfe multum dile- 
xit. Undein fine concludit : ylgnofcendo yeccatum , 
veniampeto \ curroad poeniteniiam^gratiamconfequor. 
Ubi veniam peccatigratiamvocat, quce fit p?nitenti, 
& eodem modo loquiturdeeodem S.Auguft.Iib.50. ho- 
miliarumhomil.23.optime,Grcgor.homiI.8.fuperEze- 
ch. Et hoc confirmat parabqla , feuexemplum, quod 
Chriftus adduxit , de duobus dcbitoribus , quibus , cum 
non haberent , undc redderent , f?nerator gratis remifit 
debitum , eamque remiffionem tribuit liberalitati f?- 
neratoris , non alicui aftioni debitorum ; fic ergo figni- 
ficarevoluit, Magdalenam, tametfidiligentem , nofi 
habuiffe unde redderet , fe tamenei gratis condonaffe 
delida, quoniam fecit, quod potuit, diligendo mul- 
tum . Ad \\xc vero omnia excogitari poteft qusdam 
refponfio, feupotius fuga, quamintertia conclufione 
commodius refutabo . 

Dicofecundo,Remiffionempeccatieffeopus,&bene- Afferc. t 
ficium gratigdiilinclum agratiacontritionis etiam per- 
fec^K per amorem Dei fuperomnia,ficenimdeilla fem- 
per loquemur. Ha^c conclufio non minuscerta, quam 
praecedcns vidctur , cum neceffario ex illa fequatur . 
Q_uia , fi noneffet hoc beneficiumdiftin£t:um,non poffet 
contritio ad remiffionem difponere . Et hoc probant et- 
iam tcftimonia ScriptunT,&Concil.Trident. paulo an- R""'''''» 
teaaddufta. Sedprafcipuefunt animadvertenda verba diverfum 
iila Conc.Trid.feff. i ^.cap.^. Fuit autem quovis temyore grati * lie 
ad impetrandam veniampeccatorum hic contritionis mo' •'^,'^ 
dus neccffarius,& in hominc pofi baptifmum Liipfo ita de- (a oontri 
mum praparat ad remijfronem pcccatorum, c$"c.nam, fup- • 
pofita cxpofitione,quamconfirmavimus, funt efficacif- 
fima . Si enim remiffio pcccati non effct bencficium di- 
itin£lum acontritione , nullo modo, etiam improprio, 
poffct verificari , quod contritio pra:parat ad illam , vel 
illam impetrat, ficut contritio non impetrat, quod 
cgo fimcontritus, fcd facit formaliter ; fi ergo codem 
modo expelleret peccatum , non impetrarct remiffio- 
nem , maxime cum non dicatur impctrari , nifi quod 
ab alio cft obtinendum , non vcro id , quod propria 

virtute 



Dis r u t. IV. 

vlrtutc firt fi ergo contritio impetrat rcmiflTionem pecci- 
ti, noncanfertillamformalitcr propria virtute, feda 
..Expen- Deoobtinet. Inquoconfidcro, Concilium Tridenti- 
furim^lo" num eodem genere locutionis dixiffc infine illius capi- 
€»Cone.* tis , contritionem imperfec\ara difponere ad Dei gra- 
JTf ideoi. tiam , & remiffionem peccati in facramento p?nitentia; 
obtinendam , ubi certilTimum ell , remiffionem peccati 
cffebeneficium difiindum abattritione& facramento: 
ergo eodem fenfu accipiendafunt prioraverbi ejufdem 
canonis . Et illis etiam confentanea elHo£trina ejufdem 
Conciliiin fe{r.6.cap.6.& 7.fupratra£lata,&pra;fcrtim 
verbarelata canonis tertii, in quibus aperte dilHnguit 
gratiam)uftificationis(qua: remiffionem peccati inclu- 
dit , ut de ea Concilium loquitur ) ab omnibus aftibus , 
ctiamdileftionisfupernaturalis, quibus homo fe adil- 
lam gratiam prseparat . Secundo ad eamdem veritatem 
confirmandam afterre poffumus alia Scriptursteftimo- 
fiia, in quibusita Scriptura Joquiturde contritione, & 
remiffione peccati, ut Dcus hanc promittat habenti con- 
tritionem, qui modus locutionis & promiirionis non ha- 
bet locum, nifi intergratias & beneficia diverfa; Sapien- 
tix 1 1 . Adiftrtris omniam^ quia omnia potes, diffiniU' 
IttsftccatahominumfroyterpQSKiteniiam, ubi diffimu- 
lare, idemefTevidctur, quodremittere feucondonare 
peccata,&hocdiciturfacere Deus proptcr pfnitentiam. 
Ubi particula^prOjp/tfr, non poteft fignificare, nifi caufam 
difpofitivampeccatoris , &motivam Dei ad remifliio- 
nempeccati. Quemlocum itaexponitLyra, &juxta 
editionem Latinam fatis quadratj tamen, fiGr^cam at- 
tendamus, non multum urget hic locus, quia non habet, 
propterpf nitentiam , fed«>- u-TtvnnL ,ideft , adfocni- 
ttKtiam, ut fenfusfit, Dcum dilfimularepeccata^hoccft 
patienter ferre , ncc ftatim punire , ut det hominibus lo- 
cum p^nitentiar . QuodalibiPaulusdixit: Nefcis,quia 
henignitas Del adpcenitentiam ts adducit } Ad Rom.2 . 
Clarioraergo teftimonia funt illa vulgaria Ezcch. 1 8. 5/ 
imjfius egtrit pcenitentiam, vira viver, omnium iniquita- 
tum ejus , quas operatus efi , nen recordahor , Et cap. 5 ^ . 
Si egcrit p?nitentiam, omnia pcccata ejus,qu2 peccavi r, 
non imputabuntur ei . Ubi remiffioncra vocat non ira- 
putationem,quia loquitur de remiftione p?n.x a:tcrnoe fi- 
mul cum culpa ; qua: interdum vocatur non imputatio, 
quia jam Deus non deftinat pcccatorem ad talcm p?- 
nam , poftquam illi remittit culpam , ut notavit Divus 
Thom.fuper cap.^.EpiftoIa; ad Romanos . Hinc Eccle- 
fiaftici i^.dicitur. Quamm.tgneimifericordia^&pro^ 
pitiatio iilius convertentil;us ad fe ; 8c]crem.S. Sipocni- 
tentiam egeritgens ill a a malo fuo , agam & ego poeniten- 
tiamamalo^&c. Q^ilocus cxplicarifoletde remilfione 
pqnx tcmporaiis , fcu de calamitatibus hujus vitae , quas 
Deus interdum propter peccata immittit , & propter p?- 
nitentiam ccflare facit . Sed non foium de his , verum 
etiamdcmaloaeternsedamnationis, verumhabct, & 
ita ab omnibus expofitoribus intelligitur , imo de foio il- 
lo malo promiftio illa infallibilis eft . Sunt etiam opti- 
maverbaillaProverbiorumcap. 28. Ouiabfcondirfce- 
lera, non dirigetur , qui autem confeffus fuerit , & reli- 
querit ea , mifericordiam confequetur . Ubi certum cft, 
loqui dc confefTione interiori, qux fit per contritionem : 
undePfalm. 50. dicebat David . Corcontritum& humi- 
liatum Deus non defpicies, &c]oe\.2.fcindite corda ve- 
fira ,&convertimini ad Dominum Deum veflrum , quia 
benignus & mifericors efl , patiens & multa mifericor- 
<ii<t , & exorahilis f 'dper malitia . 

Ad ha:c & fimilia teftimonia nonnullx adhibentur 
cxpofitioncs , qua: ad duas revocari pofTunt . Una eft , 
in his locis non promitti remiffionem peccatorum , 
tanquam novum aliquod beneficium , ab iplb aftu con- 
tritionis, vel amorisDeidiftinftum, feddeclararifo- 
lum vim & efficaciam ipfius contritionis ; ficut fi Deus 
dc iplb habitu graticE ita loqucretur ; Qi.iem dono gratis 
aftecero , mundum etiam & liberum a peccato reddam , 
non faceret promiirionem bencficii diftinftiab intufio- 
jie gratiae, fed declararet vim , quam gratia habet ad pec- 
catum formaliter expellcndum : fic ergo cum de contri- 
tionedicitur: Feccator, quiyanitentiam egerit , vita 
vivet , non fit no va promiliio , fed explicatur vis , quam 
contritiohabetadexpellendum formaliter peccatum . 
Juxtaquamrefponfionem parirationcdicetur, alias lo- 
cutiones Scripturx, quxvidentur indicarein his a6li- 
Sawsz. Tom. XVI. 



Sectio Vir. 83 

bus caufalitatem difpofitivim , fufficicntcr intclli^i 
poffcde caufalitatc formali, itaut cum de Migdalena 
dicitur : Remiffa funt cipeccata multa, quoniam dllcxit 
»7/<//«,-»,fenfus fitformalis,ut fi diceremus^ExpuHi funt 
tencbrx ab aere , quia iliuminatus cil , vel fiic^u^ ab 
homine, quia calorc affeilus eft . Cui expofitioni fa- 
vent verbaGrcgorii homil.^j j.inEvangelia . Qidideffe 
dileflioncmcredim:{S , nifiignem ? Et quidculyam , nl- 
firubiginem^ IJndenun: dicitur , dimiffa funt eipecca- 
tamulta, quiadilexir mu!tn>n, acfiapertedirercrH''" , 
/ncenditplene pecca'ir»biginem, quia arder va'ide per 
ignemamoris . Sicferc loquitur Chryfoftomus ds chiri- 
tatehomil.j.in 2.adTimoth. diccns: Sicutignis, ubi 
fylvam occupaverit , omnia purgare confuevir , ita& 
charitatis fervor quocumjue inciderit , omniaperimit . 
De p?nitentia vero eodem fere modo loquitur Hierony- 
mus epiftoI.27.quaseft epitaph. Paulx . Quapeccata , 
inquiens, fletusifie nonpurget} Qu.is inveterataj m%- 
culas hxc lamrnta non abluant} EtEphrem inlibrode 
die judicii cap.5. C«»?/;«;?f?/(7, fanitas animtefi ^ illu- 
minatio men( i s efl ; tk. Auguft.icrm.i i.adfratres in Ere- 
mo: SufcipirecompunSlionem, quc faiitas elt a''tima- 
rum, qua remijfio peccatorum e[i : & de Ecclef dogm. 
cap. 70. Pce-iireniij aboleripeccaraindubiranrefcredi' 
mus : & fimiliter Bernard. lib. dc modo bene vi vendi ad 
fororcm cap. i o. Compunftio cordis , finitas efl animz . 
Huic etiam cxpofitioni favct modus loquendi Scriptu- 
rx, Y.ZQc\i. 1%. Cumconvcrtertt fe irnpiui abimpietate 
fna, ipfe animamfuam vivificdbir ; &infra. Facite 
vobis cor novum , & Spiritum novum . Et juxta cum- 
dem fenfum poftuntexponi illx locutiones : Converri- 
mini , ut eteleantur peccata vefira : & fimiles^ re£\e , 
enimpoteft illa particula, ut , fumi quafi intranfitive, 
&indicarecaufam formalem ; utcumdicimus : Opor- 
tctilluminariaercm , utexpellantur tenebrx: prxfcr- 
tim quia verbum, Convertimini , & fimilia , fignifi- 
cant adioncm, qux rationefui termini pofitivi uoteft 
formiliter expellerecontrarium, vel privationcmop- 
pofitam . 

Sed h.Tccxpofitio , licetapparcns fir,&aliquibuslo- Refciiitnr 
cis Scriptura: non repugnansj tamen dubitari non poteft, «^»''^ • 
quin in aliis fiat vera promiftio remiftionis peceati tam- 
quam novxgratis &beneficii diftinc\i. Cujus fignum 
apcrtum eft primo, quia tale beneficium tribuiturbc- 
nignitati&mifericordi.£ Dei, quod non poflTetficri , fi 
intentioScripturs folum e(fet declarare vim , & encr- 
giam aftus charitatis, vel p?nitentiae ad expellendum 
peccatum: quiatuncnonhaberetexmifericordia&be- 
nignitatc Dci talcmeffeftum, fed natura fua . Antece- 
dens patet ]oQ\.2.Convertimini ad Dominwn Deumvc- 
/irum : quia benignus & mifericors efi , & prxfiabilis 
fuperma!itia;8c Ecclef 17. Ouam magnamifcicordia 
Domini , & propiriatio ipfius converteiribus ad fe . Nc- 
quc dici potelt, quod illa mifericordia confiftatinhoc 
Iblo, quod ipfa contritiocx milericordiadetur. Nam 
( ut refte notavi t Richard.art. ^ .pag. i 57.& in fupcriori- 
bus etiam tailftura eft) illamifericordia promittitur, ut 
quidconlequcns ad noftram pfnitentiam & converfio- 
nem; &utquidcfficienduma foIoDeo, utpatctexil- 
la partitionc: Convertimini ad me , & ego convertar 
ad vos ; & ex illis vcrbis David : Cor co itritum & hu- 
miliaium Deus nondefpicics . Dcus eniraquatenus dat 
auxiliumfufficicns&efficax adcontritionem, nonpo- 
tcftdici, non dcfpicere hominem contritum, fed po- 
tius non delpicere hominem peccatorem, cum non 
obftante peccatoilli conferat gratiam ad contritioncm : 
hominem vcro jam contritum dicitur non defpicere , . 
quia ei gratiam remiffionis peccati infallibiliter im- 
pendit. Quodetiam aperte fignificavit David in aliis 
vcrbis Pfalm. 5 I. Z)<.vf, confitebor adverfum meinjn- 
fiitiam meam Domino , & turemififii impietatempec- < 
catimei. Ubi Auguftin.inquit concion.fccunda. Pre- 
mittit fe vronuntiaturum , & Deus jam dimittit . Et 
Gregor. ibidem . Attendc quanta mifericordi<t Dei 
commendatio , ut confitentis defderium comiterur ve- 
nia. Non crgo eft mifericordia tantum in eo , quod 
interior cordis motio gratis detur , led etiam in eo , 
quod venia peccati illam comitatur . Et hoc etiam 
confirmant verba Ifais primo , ubi poftquam Deus 
vcram hominis convcrfionem poftulavit , fubjungit . 

F 2 Et 



Et venite & Arguite me dicit Domi»ns , /? fueritit 
peccata veftra ut vermiculus , quaji nix dealbabtintur . 
UbilegendusefiHieron.&latiusAdamus, qui optinie 
fententiam hanc declarat . Hoc praeterea confirmant 
vCrbaConcil.Trident. fefT.d. cap.7. ubi enumcrans cau- 
fasjuftific3tionis&remifrionispecc3ti,mquit. f^af^j 
veroefl mifericars Dens, quigrathito abluit , & f m[li(i' 
eat ,fignans&mgens S^iritu^romi/fionis fanElo . §en- 
tit ergo manifefte Conciiium remiffionem peccati effe 
opusdivinsmifericordis, quodexdivina promifTione 
homiiiiperfeaedifpofitoconceditur. Quodetiam ma- 
nifefte confirmant verba illa ejufdcm Concilii feff. 14. 
cap. 4. Fuit autem quovis tempore ad impetrandam ve- 
niam peccatorum hic contritioriis motus neceffarius , & 
inhornine pofl baptifrnurr^Upfo ita demum praparat ad 
remiffionem peccatorum.,fi cum fidu:ia divina mifericor- 
dia, & voto praftandi reliqua conjun£lus fit . Cum eni m 
remiffio peccatiimpetraridiciturpercontritionem,evi- 
denteroftenditureffe opus & beneficiutii ab ipfa contri- 
tione dilHnflum : quia, ficontritioperfeipfam idcon- 
ferret, nonimpetraret,fedfaceret ablationempeccati: 
& in univerfum conftat , ac per fe notum videtur , impe- 
trationem, dicere habitudincm&adaliamperfonam, a 
quafitimpetratio , &ad aliumeffeftum dirtinilum ab 
aftu, qucm impetrans facitadimpetrandum . Et , ut 
apertius conftet , hunc cffeftum inprsfenti effe dirtin- 
ftumbeneficium, additConcilium, conjungendam effe 
fiduciamdivinasmifericordiaead illudobtincndum. H:^c 
autem fiducia, cum fit per fpem ChriHianam , & ccrtam, 
fundamentum habet in divina promiffione : igitur prs- 
diftaScripturae t^ftimonia intelliguntur de vera prqmif- 
jfione fafta homini vere p?nitenti . Et hxc efi etiani com- 
munis expofitio San£^orum, ut infra ofiendam, fimu Iquc 
explicabo teftimonia addu£\3 pro contraria expofitione, 
qusprobantquidem, contritioncm vel dile£tionemeffe 
in aliquogenere , caufam remiffionispeccati: quia efi 
vdutifiimulus , per quem Deus ad homineminclinatur , 
ut ibidem Auguil. dixit , vel quia tuncpeccata remittun- 
tur , qftando cum lachrymis ad memoriam reducuntur , 
uteodcmetiamlocodixitBernard. nonvero quia remif- 
fio peccati non fit novum gratix beneficium ab ipfa con- 
tritionediftinftum. 
Ivifiq Alia expofitio feu evafio addifta tefiimonia effe fo- 
leeuoda , ibi quidem fieri promiffionem diftinftam non tarncn 
remiffionis peccati , fcd aliarum rerum . Undequidam 
ajunt,promittiinfufionemhabituum gratix&juftitias , 
qux per fe cft dirtin£\um beneficium, & abfolute loquen- 
dofeparabile ab a6luamoris& contritionis . Addi et- 
iam confequenter poteft , promitti ablationem maculae , 
qusconfiftit in carentianitoris agratia& charitate ha- 
bituali provenientis , qux etiam ablatio maculs efi quid 
dirtinftum a remiflionc culpte. Aliidicunt, illislocis 
folum promitti remiffioncm p?n3e,vel asternxjvel etiam 
tempoialis : pofie enim Deus abfolute loquendo, ablata 
culpanonrcmittcrepenam, etiam xternam ; & ideo, 
quamvis per ipfum actum converfionis deleaturculpa , 
adhuc habet locum promiifio remiffionis p?nx. Quod 
maximevcrumhabct de rcmifiione p?n3e temporalis ; 
& ideo in nonnuliis ex prLEdi£\is facrs Scripturs locis , 
cum fit illa promiffio, additur hGEcparticula/or'f ,quia 
vidclicet remilfio p?nx temporalis non femper qft certa . 
Undc Joclis i.Convertimini ad me^ & infra . Quis fcit, 
ficonvertatur .,&ignofcat Deus, &relinquatpofifebe- 
nediElionem^ & Ador. 8. ait Petrus ad Simonem Ma- 
^um.Pcenitentiam age ab hac nequitia tua^&roga Deum 
fiforte remittatur tibi hac cogitatio cordis tui . Alii dc- 
nique ajunt, promittcrc Deum hislocis, nonquidem 
rcmiffioncm pcccati, aut aliquod aliud donumconfe- 
qucnsad vcramconverfionem, iedauxilium fuum, & 
gratiam ncccffariamadconverlionem, fiperhominem 
nonfktcrit j cumcnimad converfioncm rcquiratur & 
nortra coopcratio, & auxilium Dci , explicat Deus prx- 
didis locutionibus &promiffionibus fecffeparatum ad 
juvandum hominem, ut veic p?niteat, &afepcccata 
cxpellat, fi iple cooperari voluerit . Quam expofitio- 
pem vidctur confirmarc D.Thom. i .z.q. i op.art.j.ad i . 
libiitavidcturexponcre vcrba Pauliad Ephef. ^.Exur- 
a mortuis-, & illuminahit te Chrifius. Ut fcilicct 
^lluminatioilla, qu;c ibi piomittitur, non fit donura 
^ratii'confcqucnscxco,quodhomoa pcccato refurgat , 



A R. T 1 c. II. 

fed potius fit auxilium grati.se , quod Deus homini ofTert,' 
ut a peccato refurgat . i 

Sedquamquam verum fit, hjec omnia promitti ho- RfTenittir 
miniaDeoinScriptura facra, tamen negari non poteft , ["ilio'* • 
quinetiam promittatur peccatoribenc pgaitentircmif- 
fiqpeccati etiamquoad culpam . Et, ut abultima parte, ; 
fcuexpofitioneincipiamus, aliudeft, homini pecQatori ! 
dariauxiliumgratisad p?nitendum; aJiudveroeft, ho- \ 
minipeccatori jam p?nifeati dari remiffionem pcccati j 
&(utnqtavitD.Thom. ^.part.quseft. S^.art. i. )alius 
error eft negans , peccatorem poffe agere verara p?ni- 
tentiam de omnibus peccatis fuis, aiius vcro eft error nc - 
gans , peccatqri vere p?nitenti deleri omnia peccata , 
qu3ntumvismaxima! Namprimus error^ait D.Thomi) 
aut Ubertatem arbitrii tollit,aut efficaciam^vel fufficien- 
tiamgrati^ : fecundus vero error derogat divinee miferi- 
cordiie, & virtutipaffonis Chrifii : ergo fimilitcr alia ef l; 
promiffiogratiiieadconverfionem , alia veroeftpromif- 
fio remiffionis culpse habenti yeram converfionem & 
p?nitentiam . Imo, licet utrumque verum fit, fciJicet & 
Deum paraturaefiTe ad dandu auxilium ad converfionem, 
& ad remittendum peccatum vere p?nitenti,tamen mul- 
toeftcertius hoc pofkrius,quam illud priusj aliqui enim 
Catholici opinantur , Deum interdum deferere aliquos 
viatores, & negareilHsauxiliafufficientia, utconver- 
tantur : quod, licet fit falfum , non tamen eft fimpficiter 
haereticum : nemo autem Catholicus negat , vere p?ni- 
tenti remitti peccata , quam vis maxima : eft enim hxc 
ha;rcfisNovati, ut ftatimdicam : fignumergoeft, effe 
has diftinftas promifiTiones, &hancpofterioremeffeevi- 
dentius cxprefiTam infacra Scriptura, quam priorem . 
NecD. Thom. citato locoaut alibi unquam intellexit, 
in hujufmodi locis promittia Deo auxilium ad contri- 
tionem, fed potius exponens illa verba Pauli : Exurge a, 
mqrtuis & illuminabit teChrifius: intelligit promitti 
lumen gratia; juftificantis , ad quod recipiendum difpo- 
nitur homo , quando perlibcrum arbitrium a Dcomo- 
tum furgerc conatur a peccato : unde per illud verbum , 
£A"«r^f,intelIigit D.Thom.ipfam converfionem,quarn 
homocumauxilioDcifacit, cum fe difponit ad rcmif- 
fionem peccati , cui non promittitur illuminatio gratia; 
antcccdens pcr auxilium excitans, vel adjuvans, fcd coa- 
fequens per infufionemgratix, qux conjunftam habet 
rcmiffionem peccati . Unde confirmatur, nam aliud efi, 
auxilium grati? ad contritionem habendam neceffarium, 
aliudyero, rcmifSo peccati: illud partim antecedit , 
partimconriitaturcontritionem,nequeadiIIamuIIo mo- 
do fubfequitur, hxc fequiturcontritionem,&nuIIorao- 
do antecedit illam ; in prxdictis autem Scripturx locis 
promittiturremiffio peccati, tanquamquid fubfequens 
veram p?nitentiam & converfionem ad Deum,ut ex ver- 
bis addufiis fatisconfiat. Exquibus Patres fimilesmo- 
dos loquendi fumpferuntj Chryfoftoraus homil.^.deP?- 
nit. Adinatur ( inquit ) peccantibus , pcenirentibus vera 
propitiationempromittit . Et TertuII.Hb.de Penit.cap.4. 
Qui omnibus deliElispoenam per judicium dejlinavit , 
idem vcniam perpoenitentiam fpopondit, dicens adpopu- 
lum : Pcenitere, & falvum faciam te : & hoc fenfii dicit 
intcrius loquens de p?nitcntia . Hdc te peccatorem fluB:i- 
busmerfumperlevabit , & In portum divina ctementi<e 
protelabit . Similiter Auguft. de ver. & fal. pf nit. cap. 5 . 
totam vimconftituit inpromiffione, ut probet remiffio- 
nera pcccatorum veie p?nitentibus infallibiliter dari . 

Quod autcm in his & fimiUbus, tam Script urae , quam 
Patrum, tcftimoniis fcrmofit, noiitantumdereraiffio- 
ne peccati quoad p?nara , fed maxirae quoad culpam , 
certo certius effevidetur tum cx proprietate verborum 
Scripturx, tum cx circumftantiis, & modo loqucndi ejus: 
ut Aftor. 8. Pfenitentiam ageab hac nequhia tua , & ro" 
ga Deum^fiforte remittatur tibi hitc cogitatio cordis tui, 
infelle enim amaritudinis , obligatione iniquitatis 
video te cffe . Ubinonpotuit malitiamculpxclarioribus 
verbisdefcribi . EtiniII0I0c02.Reg.12. cumDaviddi- 
\'it, Peccavi Domine,imm contritionemdeclaravitjcum 
vero Propheta fubjunxit , Dominus qiioque tranflulit pcc- 
catum tuum , aperte de remifiione culpae loquutus cfi ; ip- 
fcmct Rcgius Prophetaalio locodcclaravit diccns Pial. 
^i. Dixi, Confitebor advcrfum me injuflitiam mtam 
Dori-iino , & tu remiffii impictatcm peccati mci ; non 
dixit tantum p?nam , icd impictatem peccati , fou 

cordis 



D 1 .S P Ll T. IV. 

eerdismei^ ut legit Hieronym. epifl.^-^; ubi , &. epiih 
etiam^S. hic & alia teftimonia congerit , & in hunc 
modum exponit:nobisverofiifficiunt,quf adduximus.Et 
confirmatur, nam fi edet tantum fermo de poena , vel il- 
la cffet seterna, vcl temporalisi fi asterna, illa non rcmit- 
titur, nifi remiffa culpa ; nec poteft aliter remitti , neque 
c converfo, ablata culpa, poteft non ftatim auferri itcr- 
na pciena, faltem exlege,& ex natura rei,quidquid fit ue 
potentia abfoluta . Ridiculum enim c!l dicere Deum 
promittere ablata culpa mortali , fe remiffurum poenam 
a:ternara, folum quiadc potentiaabfoluta poffetunura 
ab alio feparare . Eo vel maxime, quod ajternitas pcenx 
proprie refpondct aEternitati culpse, ut D.Thom.docet 
X .2.quaefl:.87.art.4.& 5 .Idco enim homo peccando con- 
trahit reatum poenae Kterna!, quiacontrahitmaculam , 
quam viribus fuis a fe expellere non potell ; fi ergo viri- 
bus & auxilio gratis potert a fe expellcre culpam feu ma- 
culam,nulla aliaexpc£\ata, nec promilfaaDeo rcmif- 
fione culpx, eodem modo rcfe libcravit cx vi lui z^w:, ab 
obligatione pacncC astcrnx , abfque alia cjus remiffione 
vel promifTione: quia ablata culpa non manet in illo 
fundamentum ceternitatis pcenae. Et fortaffe , licct Dcus 
ut fupremus dominus poffet perpetuis tormcntis aff\i- 
gere peccatorem jam a culpa liberum , non tamen pro- 
prie ut judex & legislator,& puniendo peccatorcm juxta 
leges a fe Ihtutas , juxta quas etiam intelligendx funt 
promiffiones , ficut & comminationes , qus in Scriptura 
peccatoribus fiunt. De poena vero tcmporali poifunt 
quidem noanuUa te!limoniaexponi,ut illudjoelis 2.& 
fimilia , non t amen omnia neque plura ex addu£\is : ut 
Ezech. 1 8. Ifaiz 30. Thren.2. Pfalm. 50. & alia , in qui- 
bus vere poenitcntibus infallibiliterpromittiturrcmif- 
fio . Certum eft autem , remifTionem poenn: temporalis 
non cflc infallibiliter conjun£\am cum qualibct vera 
contritione . Unde in illo loco ex fecundo Rcgum, pofl- 
quara Nathan dixit ad David , Dominhs tra>ijlHliti>cc- 
Qatum tuum, ftatim declaravit illi temporales pcenas , 
quas pro peccato luiturus erat : loquitur ergo prxcipue 
Scriptura de remilTionc culpa: , ad quam Spiritus fani\us 
praecipueinvitat. 

Nec refert , quod in aliquibus locls addatur illa parti- 
cula forte , nam ut faepe notant Sandi Patres , praefertim 
Ambrof lib.z.dePoenit.cap.^.Gregor.honiil.^. inE/e- 
chiel. Hieronym. & Rupert. Joel. 2. hxc particula/co-zf 
cum in Scriptura divina conjunRitur cum divina fcien- 
tia autpromiffione, non indicatincertitud;nem,fedali- 
quod myiterium,ut in pr? fenti ponitur ad exaggcrandam 
reidifficultatem, magnitudincmbeneficii,&incertitu- 
dinem, quae effe poteli in noflra poenitcntia, an ipfa vcra 
fit & fufficiens, non vero, an confequatur effcftum,fi ve- 
ra fit . Ex his lequitur , quid dicendum fit dc alia expofi- 
tione ,quod hoe promifliones intelligantur de remiffione 
peccati quoad maculam, nam fortaife macula pcccati 
proprie iumpta non ef!: aliud a culpa habituali ipfius 
peccati, ut in i .& 2.1atius difputatur : quod fi hoc veriim 
eft, potius illa expofitio nobis favet : quia,fi remiff.o ma- 
culce promittiturj ergo & remilfio culpaf,nam funt idem. 
Velcerte, fi maculadiflinguatur aliquo modo a culpa 
habituali , reduci debet ad aliquam pcenam , eo , nimi- 
rum, modo, quo privatio gratiae folet inter poenas nume- 
rari , quia hzc macula nihil aliud effe potert , quam pri- 
■vatio gratiee feu nitoris, quem gratia formalitcr confert, 
ficut ol^enfum eff , Scripturam facram non loqui de fola 
remiffionc poena:, ita etiam conflat non loqui dc fbla rc- 
miffione maculx hoc modo fumpta: . Eo vel maxime 
quodhaec poena efl infallibili legeconjuntla cum mor- 
taliculpa,&non tollitur,nifiillaremifra,&ideoeadem 
ratio de illa efi, quae de arterna poena . 

Atquehinc tandem probatum relinquitur, has pro- 
miffiones non effe folum de infufione grati^ & habi- 
luum, fedetiamderemiflioneculpae; tumquiaverba 
Scriptursexpreffeid contineant,&San6\iitadcclarant; 
tum etiam , quia illa infufio habituum pertinet ad remif- 
Conem maculae,prout eltquxdampoena, quia privatio 
gratisE non pof efl tolli, nifi per gratis infufionem . De- 
niquequiaillud beneficium per has proraiffiones polli- 
cetur , ad quod obtinendum , per contritionem & veram 
poemtentiam le peccator difponit , ut conflat ex forma 
loquendiScripturae; mquaha: promifliones funtcoqdi- 
tionatse, conditio autem , qus poftulatur, efl vera pof ni- 
Ss^rez, lom. XVI. 



Segtio vni. 85 

tentia : poflulatur autera ut difpofitio, ficut fupra protja- 
tum eft . Probavimus autem, veram poenitentiam & di- 
ieftionem Dei,efredirpofitionera,nontantumad infu- 
fionemgratiae, fed ctiam ad remifTionem culpae; ergo 
non folum infufio gratix , fed etiam remifTio culpz pro- 
mittitur vcre poenitenti ; ergo rcmifTio peccati efl di- 
ftinflum Dci bcneficiumabipfacontritione, &abom- 
ni auxiliograria: , quod adeam habendamipfe pratftat, 
qu Ecrat conciufio intenta . Hujus autera conclufionis 
ratioapriorieft ,qui2 a£\us peccatoris , quantLuiivis bo- 
nus & fupernaturalis , non eft per fe fufiScien^ expel- 
lendam cu'pim ; & ideo neceifaria cll fup< v 'uiens Dei 
milericordia, quae fingulari beneficioillaiii remitfat , 
cuju^irationisvis cxdicendis conclufione& feftiooefe- 
quenribas magis conftabit . 

Dico tertio. PeccatornonitafatisfaeitDeopro culpa 
mortali , ut fuo a£lu ,quan\umvisbono& fupernaturali Tertii 
ft fanixihcct, &formalitcra fe expellat peccatum fine jcpil!";, 
alia Dei acceptatione ac remifiTione . Senfus hujus con- puc iTeo 
clufionis facilis eft ex di£lis ; diflinximus enim fupra du- '* • 
plicem modum fatisfa£\ionis, unum,qui habet vira & 
efficaciamexfe, ctiamfialternon accepteti alium,qui 
requirit acceptationem altcrius: dleimuscrgo,incon- 
verfione pcccatoris non intervenirc fatisfa£tionem prio- 
ris modi , de pofteriori autem fedione fequente dicetur . 
Eft autcm haec conclufio communis Scholafticorum , & 
Patrum, quos latius referam fcc>ione fequente, nunc au- 
tem variismodisiddeclaro &fimul affertionera confir- 
mo. Primo,quiaomnesTheologi difputant,a.n pecca- p^-^^ 
tor per contritionem mereaturlibi remiftionem pecca- piobitio 
torum, inquaquaeftionemanifcftcfupponunt, contri- coDcluf i 
tioncni ipfam per fe non confcrre formalitcr remiffio- 
nem pcccati . Quis enim dubitaret , an contritio poffit 
cffe meritoria fui ipfius , & fui effe£\us formalis , prxfcr- 
tim phyfici& connaturalisi" Undecum oranes conve- 
niant , non mereri de condigno hunc cffe£1:um , quidam 
admittuntmeritum decongruo, qui aperte dillinftio- 
nem lupponunt,ut videri poteftin Vcgaq.(5. &7. dc Ju- 
ftif.ubircfcrtalios^&inBcllarm.lib.j.deJuftif cap.2r. 
ubi ctiam refert Patrcs hoc moclo loquentes , quorum 
nonnuUadiila attingemusfeilionefequcntc: atii vcro 
mcriium etiam de congruo ncgant,fed non inco fundan- 
tur, quodremiffiopeccatifit ipfAraetcontritio, vel per 
illam tornialitcrfiat, fcdinlioc potius, quod remiifio 
pcccati tam gratis detur homini contrito , ut fub nullum 
mcritum contritionis cadcrc poftit, ut videre licct iii 
Vicl:or. quxft. 2.de potcft.Ecclcf num.^.Soto lib.2.dc 
natur.& grat.cap.4.& in his , quos refert . 

Secundo idemcxplicaturex duplicierrorc, quicirca 
rcmilfionem peccatorum cxortus eft . Alterfuit Pelagii, SteunJi 
qui dixit homincm viribus naturae poffeconfcqui rcmif- ^^l^cjn- 
lioncrn pecc:Ui,eoquod vircs libcri arbitrii fiifficere ccn- 
fcrct ad efticicndam contritioncm , propter quam datur 
rcmilIiopccciti,quam non ncgabitjcfTegratiam^qu-Efit 
pfnitcnti , ut patetex omnibus libris Auguftinicontra 
illumi Auguitinus auterafcmpcradmittit, quodPela- 
gius ajebat , rcmilfionem peccati effe gratiam , qur?. fit 
penitcnti ,non tamenillam folam , ftdetiam pcnitcn- 
tiamipfam, &codemmodoprocedunt Concilia Mile- 
vitanum & Arauficanum: ho^c autcm do£\rina apcrtc 
iupponit, remifnoncm pcccati non eneintrmfecum& 
connaturalcm efic£\um tormalem contritionis . Alter 
errorfuitNovati,quinegavitcos, quipoft baptifmum 
mortaliterpcccanr,conicqui rcmiflioncm peccati,quan- 
tumvis conterantur,cui rclpondcntPatres ,&Theologi 
omnesconceduntquidem, remiHionem peccati non le- 
quicxcontritioneomnino naturaliter, fcd neceflariam 
cffedivmam gratiam, & promi/rioncm , ut infallibilitcf 
detur,ut patet ex multis teftiitioniis Patrum,quse habcn- 
turin dccretisde p?nitentia , d. ^.qusattingcmusfed. 
fequente, & ex D.Thom. & rationibus,quibus hanc ha.'- 
refim rcfcllit infraqu2eft.8<5.art.i. 

Tertio fequitur haec aflTertio cx pra^cedenti , nam fi 
rcmiffio pcccati eftnovi^ gratiaa contritionediftin£^:a, Tertii 
&iubdiltm£>am promiflionemcadens; ergo contritio "l,"],^! 
noncxpelHtpeccatumperrciplam, vel pcrfiuim quafi ^*"""' 
phyficam&connaturalem iniormdtionem . Patct con- 
lequcntia ; tum quia hoc totura non eft aliquid diftin- 
itumabipfacontritionc, uteft a£\us vitalis elicitus ab 
humine, qui conteritur ; ergo non poteftcadere fub pro- 
F 3 milTio- 



g(J Q_u Asr. I. 

rniflionc, qux fupponat contritionem, nam fupponcrct 
id,quod promittitur , feu promittereturjdcm , quod fup- 
ponitur ; tum etiam , quia informatio aftuilis & conna- 
hjralis formas, gratuito donata: , npn eft nova gratia , aut 
donum diftinftura a tali forma . Sicutin aftu dileaio- 
nis Dei, quod me conftituat a6lu diligentem,non efl gra- 
tia, veldonumdilHnftum abipfoa£lu,qui mihi mfun- 
ditur, quiaille aftus nonaliterert gratia milii fafta , nifi 
quatenus m mc, & mecum fit ex fpeciali auxilio : hoc au- 
tem ipfo,quod in me & mecum fit, facit me a£lu diligen- 
tcm, & ideo, ficut in re hxc non feparantur, nec funt di- 
ftinfta , ita neque in cfTe gratis aut doni dilHnfta funt : 
fic ergo in praefente , fi contritio & amor hoc ipfo , quod 
in me &mecum fit , me facit vi fua fandilum & purum a 
: peccato , non poteft remiffio peccati effe gratia diftinita 

ab ipfa contritione ; oftenfum autem efl effe gratiam di- 
ftin(f\am;ergofignumeft,nontollere illo mqdo peccatu. 
Quarto fequitur eadem conclufio ex prin:}a,qua often- 
puirti fum eft , contritionem perfectam effe ultimam difpofi- 
probasio tiqnem adremiffionempeccati, nam hinc apertecon- 
VoDcUf. cluditur, contritionemnonefteformamformaliterex- 
pellentem peccatum, quia non poteft idem aftus, vel ea- 
demform.a, effedifpofitioad feipfam, feu ad fuum effe- 
ftum formalem : quia difpofuio etiam non dilponit, nifi 
informandq , quomqdo ergq difpqnet ad fuummet for- 
f ralo • malem effedum ? Refpondent aliqui, aftun? amoris vcl 
contritionis elTedifpQfitionem ad remiffionem peccati , 
prscife ut eft a libero arbitrio , tamen , ut eft ab auxilio 
grati^, eftecaufamformalem reniiflionispeccati . Scd 
lixc doftrina.prsterquam quod intelligi non potcft, pkis 
Impugni- vitjgtup^ quamfalfainTheologia. Primo, quiafalfum 
^*'"' pm.qinocft, liberum arbitriumut fic, &quafi prsecife 
iumptum, efficere difpofitionem, praefertjra ultimam,ad 
gratiam vel remifTioncm peccati , q\ix eft cffeftus ejus , 
&tarnenfupernaturale donum, ficut gratia: ergo non 
pqteft aftus aliquis , ut eft pra^cife a libero arbitrio , effe 
pifpqfitio ad remiflTionem peccati , quia , ut fic , tantum 
(Efinfideratur concurfus liberi arbitrii,& non gratia.Con- 
firmatur ac declaratur, nam illa difpofitio debet eiTe fu- 
pernaturalis , cum fit piqpqi tiqnata fupernati^rali for- 
.ina:: ergoilleadusnon habet rationerri difpofitionis , 
nifi ut fupernaturalis eft ; ergo non habetrationem dif- 
pofitionis , nifi ut eft a gratia excltante & adjuvante i & 
ideo ConciliumTridentinumfeff 6. cap.4. 5.<5.&7.& 
can-^.difpofitionem ad juftitiam divina: gratiaj princi- 
paliter tribuit. Undealii peraliud extremumdixerunt, 
ailus noftros non cffe difpofitioncs ad juftitiam, ut funt a 
libero arbitrio,fed pra.'cife, utfuntagratiaDei. Quod 
quidem , fi intelligatur cum fimili prxcifione cxclufiva, 
talfum eft j vel ( quod idem eft ) fi illa particula, ut/unt a 
Libero furnatur fpccificative , velcaufaliter in 

proprio & accommodato geneie caufs : nam fi redupli- 
tati vc fumatur, vcrum eft, aftum non effe difpofitionem 
ad gratiaai, ut eft a libero arbitrio, , aliks qnanis aftus exi- 
ftcns aliberoarbitriociretdifpofitio: neque etiam cau- 
falitercaufalitate adctquata&totalipoteft dici difpofi- 
tio a£lus, ut eft a libero arbitrio i inquo errabat prior fen- 
tentia , quia folus influxus liberi arbitrii non fufficit ad 
rationem difpofitionis : at vero fpecificative verum eft , 
illum aftum, ut eft a libero arbitrio , effe difpofitionem : 
ideft , fecundum illudcffe , quodhabetexinfluxuliberi 
arbitrii : habet enim totum iuum effe fupernaturale per 
influxum libcri arbitrii, quamvis non ab illo folo . Et 
cadcm ratione eft veriffima illa locutio , fumendo illam 
particulamcaufaliter, non caufalitate adcequata , fed 
accommodata libero arbitrio in fuo genere : ef I enim ille 
a6tus dilpofitio , ut vitalis cft , & ut liber eft \ & tam ef- 
fentialiterhaecrcquiritjUt fitdifpofitio, quamutfit fu- 
pernaturalis : fed illa non habet , nifi ut eft a libero arbi- 
trio : crgo, utcftabillo, tanquam apropriacaufainfuo 
genereeft difpofitio. Etconfirmatur, namveriffimc, 
fecundum fidcmdicitur homo, fe difponere ad remif- 
fionem peccati , vel ad gratiam , ut omnes Catholici lo- 
quuntur , &frcquenterConciliumTridentinumcitato 
loco , non autem fc difponit , nifi cfficiendo in fe difpo- 
fitioncm, & coopcrando gratiae , ut idcm Concilium 
dicit : ergo c convcrfo ille ae^us , ut cft a libero arbitrio, 
cft dilpofitio . 

Diecs, libcrum arbitrium efficcre illum a6tum, qui eft 
V.- ^lifpofitio, non tamcn formalitcr , ut difpofitio cft . Sed 



A R T I e. ir. 

hoc in nullofenfu verum effe potcft; natn eo modo, quo 
liberum arbitrium facit ac^um , f acit etiam illum., ut di- 
fpofitio eft . Nam , vcl per hoc defignatur aliquid rei , 
feualiquid abfolutum in a<Su ; &itaillud etiam fit a li- 
bero arbitrio, quia nihil eft in adu noftro, quo'd non fiat 
a nobis. Qya raticne dixit Auguftin.tit.72.in Joanncm. 
Qui crcAvit te /irje te , wp« falvabit te ftne te ^ id eft , fine 
te, te difponente , utexpofuitD.Th0m.quseft.2ii.de 
veritat. art.8. ad 6. Vel per illam particulam denotatur 
tantuni aliqua habitudo a£\us : 5f ficetiim verumeft, 
aftuni^ut difpofitionem,effea libcroarbitrio,quia non 
eft difpofitio , nifiquatenus includit habitudinemad !i- 
berum arbitrium, ut ad proximani caufam vitalem & li- 
beram: igitur ada;quate ille aftus eltdifpofitio, uteft a 
|ibero arbitrio ele vato, & operante cum gratia,vel e con- 
trario, ut eft a gratia operante pcr liberum arbitriurn,ab 
ea excitatum & adiutum. Ac proptcrea dixi, diftinftio- 
ncm illam, non folumfalfamdodrinam continere , fcd 
etiamintelligi nonpolfe . Adusenim nqn eft difpofi- 
tio , nifi quateuus voluntatem bcne afficit , & conveitit 
ad Deum : fic enim difponit homincm, ut Deus convcr- 
tatur ad ipfum per juftificanterq gratiam & amicitiam : 
fed aftus non habet hanc vim , ut prxpife eft a libero ar- 
bitrio , neque ut pr^cife eft a gratia, fed ut eft ab utroque 
fimul,ut acaufa ad2Equata,& uteft afingulisin fuis ge- 
neribus : ergo fub nulla ratione poteft ille adus eftb lox^ 
ma formaliterexpellens peccatura. Etconfirmari po- 
teft h£Ec ratio ex eo, quod Conciliura Tridentinum dicit 
feff<5 . cap. 7. unicam caufam tormalem noftrae juftifica- 
tionjs,& renfiiffionis peccati effe juftitiam, quam unicui-: 
que Spiritus Sanftus infundit , juxta ejus difpofitionem 5 
oftendimus autemlupra, fub juftificationccQmprehen-r 
dere Concilium remiflTionem peccati : diftinguit crga 
caufani formalem hujus effedus abiplo a£^u, namdi-; 
ftingait illam a difpofitione , qua; in adu confiftit : & 
rurlus dicit , illam caufam formalem efTe unicam : ergo, 
exfententiaConcilii , aftus, quieft difpofitio, nonefl 
caufa formalis remift^cnis eulpa; , nam illa caufa unic* 
noneft aftus, cum detur juxta proportionem a£\us . 
Item, illa caufaunica(utdicit idemConcilium) datur 
fecundum hominis difpofitionem per infufionem gra- 
tias &donQrum , & jnftrumentaliter fit psr baptifmum, 
quas omnia non poffunt a£tibus accommodari . Itera , 
haec caufaunicanon foluro eft inhcerens, fed etiam eft 
pcrmanens in homjne , quaradiu per peccatura non ex- 
pellitur, ut idemConcilium fignincatdicens: ^uhtriy 
renatoshanc ]ufiitiam ^ qKamceu primam jioiamrecepe' 
runt , confervare , ut eam perferant ante tribunal Dorrii- 
ni : quod etiam non poteft adui aceommodari j at pra;ter 
caufam unicam non cft alia : ergo aitus nullo modo eft 
caufa fqrmalis remiffionis peccati.Et hf c eft ? tiam cona- 
muniorfententia : &fumiturexD.Thom. i. i.q.iij. 
art. I .& feqq. & in ^.diftin. 1 7.q. i .art. 1 . qusftiunc. i . & 
q.28.deveritat.art.2.&8.& ^.contragentescap.i 50.& 
videturpoflTefumiexAuguft. Iib.de fpiritu& literacap. 
30.EX quibus omnibus facile ulterius concludimus,quod 
intendimus, a£tum peccatoris , quantumvisfupernatu- 
ra,lem&perfc£tum ,nonexpeIIerevifua, &abfque Dei 
remiifione & acceptatione peccatum ; quia alias opor- 
teret, uthocconferretformaliter, eseoprscife, quod 
voluntatem hominis aftualiter convertit ad Deum , 
quod facit, formaliter afficiendoipfam . 

Quintoargumentaripoffuniusex viipfiusvocis, re- Qufnt» 
miffionis peccati, &ex proprjetate illarum locutionum pfob 'ti<^ 
ScripturtE, qua: ubique dicit , folius Dei opus effe , remit- J-"»''"-' 
tere pcccatum, nam,ut fupra expendebam,prius a pecca- 
torcexigitur pcenitentia&converfiocum divinoauxi- 
lio; acdeindefoliDeofribuitur , quod remittat pecca- 
tura , juxta illud : Dixi , confitebor adverfum me ihjufii- 
tiam, &c.Et tu remififiiy crc.Pfal.3 1 . Et illud : Peccavi 
Domino \ Dominus quoqite tranftulit peccaium tuum , 2. 
Reg. 1 2. Et hoc ell , quod in parabola de filio prodigode- 
fcribitur, Luc. i ^.ubi poftquara hic ad patrera ^onverfus 
cft \ Pater accurrens ceciditfufer collum ejus , & 0 fcula.- 
tus efl eum, & illo dicente, Paterpeccavi in coelum & co- 
ramte , paterllatim lubjungit, diccns : Citofertefiolant 
primam,& induite eum^xA ci\,ChriJ}ianam ju/}itiam,(ut 
Concil. Tridcnt. explicuit) qua peccatum expellitur^ 
quamquc folus Deus infundit ; ergo remiffio peccati eft 
aliquid, quodcxpartcloliusDcilctenet, fuppofita,ir^ 

hon;iiac 



Sesitpro 
Itfttio ]. 
CMCluf. 



Ad pri« 

inuin ar- 
];ument. 
pnorii 
ieottati; 



D 1 .s r Li T. IV. 

hominc fuRiciente difpofitiont: ■■, ergo aftus non tollit 
j)eccatum fe folo, abfque fuperveniente remiltionc Dci, 
quamnosetiamacceptationjni vocamus. Et lioc argu- 
mcntummagis confirmabim.usfcvftioacfequenre . 

Sexto Sc ultimo , ratio a priori hujus conclufionis ex 
duobus principiis reddenda eil . Unurn eft, quod in con- 
verfione pcccatoris non eft valor xquivalcns ad fatista- 
ftioHcmi non potell autem in:Equalitas,quam injuria in- 
tuUl: , cx naturarei tolli per aliqucm aftum , & praefer- 
timindependenterab acccptationealterius, nifi fuppo- 
natur talis aftusaequivalens injuriseillata:, & fufficiens 
adillamrefarciendam , quiain hoc confiliit totaratio 
■ hujufmodi fatisfaflionis . AITumptum fatis probatum 
eft in fetlione prsecedente, & omnia ibi dii\a habent hic 
majoremvim, quiapeccatornon folumeft perfonain- 
finiteinferior,quamfitperfonaQfFenfa, fcilicet, Deus: 
fedetiam, quatenus eliciens talem ac\um nondum eft 
perfonagrataDeo. Qyocirca, ut a£lus fufficiat ad cx- 
pcllendum peccatum, difto modQintrinfeco& corina- 
turali, non eft confidcrandus folum fecundum naturam 
autbonitatemmoralem , & phyficamconverfionem , 
quam habet , fecundum quas rationes formaliter oppo- 
ijitur aduali peccato , 5t illud excludit , fed confideran- 
dus efi fecundum valorem moralem , quem habet ad rc- 
compenfandam injuriam, quatenus a tali perfona proce- 
dit : & hoc modo non invenietur per fc fufficiens ad tol- 
lendam formaliter maculam , & habitualem averfio- 
nem , quam peccatum rclinquit , fed folus Deus potell 
illam auferre. 

Alterum principiumefi, quod fatisfa£lio , ut nullo 
modo requirat acceptationem alterius , oportet , ut fiat 
per a£\um,qui non fit ita aiias dcbitus , ut poffit folo alio 
titulo exigi &; acceptari. Nam,fi creditor potell aliis no- 
minibus exigcre,&reciperebonum illud ,quod infolu- 
tionem offi:rtur : ergo, fi id faciat,jufte potelt aliam folu- 
tionem exigerc pro tali debito : ergo fignum eft, non fuif- 
fe fatisfaftum illi per illam folutionem , ncque poffe illi 
fatisfieri, ipfo non acceptante,quamdiu illi liberum fuc- 
rit, folutionem illam in aliud debitum referre , & prQ- 
pter illud folum eam recipere . Poteil autcm Deus lem- 
pcr hoc modo fe gercre circa peccatorem , qui omnia bo- 
na fua multis aliis titulis Deo debet , etiam ipfum con- 
tritionis a6tum. Quia,licet contritio non habeat proprie 
locum, nifi fuppofito peccato, & ideo non vidcatur dcbi- 
ta, nifi ratione peccati,&. in ejus fatisfa£\ioncm , tamcn 
&amor, aquoefiprscipuus valorcontritionis, pcrfe 
debitus efi , & poft peccatum commifllim potefi ipfemct 
doIorefTe debitus, vel in gratitudinem pro aliisbenefi- 
ciis ; poftulat enim gratitudo non folum , ut bencfa£lori 
gratias agamus , fed etiam ut de injuriis illi faftis dolca- 
mus. Vel etiam potefteficdebitustitulocultus&vene- 
rationis , nam , licet talis dolor requirat peccatum , ut 
materiam, circa quamverfetur, & ideofineilla exigi 
non polTitincultum, tamen illa fuppofita, optimepo- 
telt hoc folo titulo pofiulari & prxcipi . Idemque de fi- 
milibus titulis dici potcfi . Ex hoc ergo capite conclufit 
Anfelm.Iib. i .cur Deus homo,nQn pofie nos contritione 
nofira Deo pro peccato fatisfacerc , unde ex illo a fortio- 
li concluditur , repugnare , quod in creatura fit talis mo- 
dus fatisfatlionis refpe£luDei, qui abejusacceptatione 
nullomodo pendeat. Sicutetiam fupradiximus , non 
poffe effe meritum feudebitum jufiitix refpeftu Dci , 
non fuppofita promifiione & pado ejus . Et confirmatur, 
nam in ipfa fatisfadione Chrifii diximus non invcniri 
hanc conditionem , fcilicet , ut nuUo modo rcquirat Dei 
acceptationem : multo ergo minus invcniri potcft in 
fatisfaftione feu converfione peccatoris . 

Superelt, utargumentiscontrarixfententiasrefpon- 
deamus . Ad primum refpondetur, concedendo antece- 
dens, & negando confequentiam . Quamvis autem ante- 
cedens illud veriffitnum fit, nimirum , remiflionem pcc- 
cati fieri per aliquam formara inhrrentem , & non tan- 
tumperextrinfecam condonationemDei, non tamen 
cxiftimo, fimpliciterloquendoefledefide, neque fatis 
probari teftimonio Concil. Trident. ibi citato : loquitur 
enim ibi Coneilium de tota juftificatione , & non de fola 
remiflione peccati: hsc autem duo , quamvis fxpius pro 
codem fumantur , quia non feparantur in re , tamen per 
fe & in rigorc , plus includit juftificatio , quam peccato- 
rum remiflio, ut idem Concilium eodcm caji. ii .non ob- 
iSuartz, Tom. XVI. 



Segtio VIII. 87 
fcurc fignificavit , dicens : Si quis dixerit^ homlnes ju/fi- 
ficari vel faUim^utarioie jH/iiti<eChri/}i ^vel folapec- 
c^rqruit} remiffioHSy^nathetnafit.Y.r^ozyi fententiaCon- 
cilii, juftificariQ& remiflio peccati non funt idem",nam, 
fi idcm cflcnt, vcriflimcdiceretur , jullificationem eflc 
folam pccc^ti remiflionem ; juilificatio ergo includic 
peccatorum rcmilfioiiem, & aliquid amplius, nempe in- 
tcrnam fariitificatioqem & reclitudmcm ejus , qui jufti- 
ficatur, qua; fit per intrinfeca , & inhsrentiadona, ut 
Concilium ibidem fubjungit . Unde concludit, atquede- 
hnit,gratiam^ qua juliificamur, non effe tantum favorem 
Dei . Qiiamvis ergoquis fentir^t, rcmiflionera peccati 
fierifQrmiliterfQlaextrinfeca condonatione Dei,nihil 
aperte diceret contra hanc Concilii definitionem , qui.i 
adhuc vcrilfiniumeiret, gratiara, qua juftificamur, non 
efle tantum favorem Dei,quia, licetincludat illum,non 
tamen folumillum, fed etiam grariam inhasrentem , 
hancad reftificanduminteriushominem, illumadtol- 
lendum pcccatum. Undc,fi nominefan6\ificatiomsvel 
juftificationis utrumque includatur , veriflime dicitur , 
non juftificari hominem folo favore extrinfeco , fed gra- 
tia inhxrentc i confequenter vero etiam e contrario dici 
pofl"et, non fanflificari homlnem folagratia inha^rente, 
fcd Qpartcrc illicQnjungifavorem Dei feu condonatio- 
ncra extrinlccam, quod videtur etiam confentaneum 
ConeiIiOjdamnantieum,quidixcrit juftificarihominem 
fola peccatorum remilfione , fechila gratia inharrente : 
ergo, quidixcrit,juftificari homincmextrinfeca p^cca- 
torumremifliQne& cQndonatione,fimuI cum gratia in- 
hxrente, non damnatur a Concilio . QLiamvis autem ia 
hocdicendimodQnuIlusfiterror,&fortafle, in aliquo 
bono fenfu, veri tatem poflu habere, ut ftatim dicam, ni- 
hilominus veriflimum cenfeo , ipfarainharrentemgra- 
tiam , fimpliciter loqucndo , eflc caufam formalem re- 
miflTionis peccati . Quod ( ut alia omittam , qux ad ma- 
teriamdegratia fpedant )breviturdecIaro, ex difcurfu 
do£lrin2cjufdemConciliidi£lafefl".(5. Nara cap.4, defi- 
nit, juftificationemimpiiefle, trsinslaiionemabflaiu 
ycccatiin flatumgratiis , drfiliorum Dei . Pofterius ve^ 
ro cap.7.hanc definitionem magis declarans dicit , jufti- 
fieationcm non cflTc folara peccatorura remifrionem,fcd 
etiam fanitificationem, &renovatiQneminteriorisho- 
minis ; juftificatio ergo cx do£^rina Concilii utrumquc 
includit, infufionem, fcilicet, boni,& rcmotionerama- 
li , & tamen inferius idem Concilium codem cap.7. do- 
cet , unicara caufam forraalera hujus juftificationis clfe 
gratiara inhcerentem: ergofenrit, hancefleformalera 
caufam illorumduorum^quxjuftificarioincludit: qiix 
fimt, rcnovatio intcriorishominis, & peccati depui- 
fio ; quomodo autem hoc intelligcndum fit , ftatim 
dcclarabo . 

Ad argumcntum ergQ,ncgQ cflecamdem rationem de 
aftu charitatis vel contrkionis, qux eft de infufa juftiria 
habituali. Ad primam autem probationem refpondc- 
tur, ctiam fi dcmus, omnia illa de a£lu chaiitatis intelli- 
gi, ea tamcn omnia de illo dici,quia per charitatem coiv 
fequimur veniam pcccatorum : juxta illud . Dimittun- 
tureipeccata multa, quotiiam dile.xit multum : ut dixit 
D.Thom infra qu5ft.49.art. i .confequimur autem hanc 
veniam per charitatcra, tanquara per difpofitionem per- 
fe£tam , ut idem D.Thomas attigit i .parr.qu£eft.2 1 . art. 
4.ad I . Undc in ^.quxft. 22. art. i .ad 2. dicit charitatem 
opcrirc pcccata Dco , qui omnia vidcti & ideo oportere , 
quod ea deftruat,«o« quidemfacietts, ut aSlns non['ra:ef- 
ferint, Jedquodvimim^editndigratiam non habeant: 
hsec autem eft propriiffima caufalitas difpofitiva . Se- 
cundumhanc crgocaufalitatcm intelligendafunt mul- 
ta , qua; in illis teftimoniis charitati tribuuntur : cxem- 
plo res dcclaratur , nam ctiam dicimur , o^eribus juflifi' 
cari, Jacobi iecundo , quod maxime verum eft de opcri- 
busipfiuscharitatis ieu fidci viva:; quod de augmcnto 
juftitix cxpoluit Concilium Tndentinum fefl".(5.cap. i o. 
& tamen id non explicat in gcncre caufs forraalis, ita uc 
ipfa opera charitatis nos formaliter reddant julliores , 
fed in generecaufae meritoria:, quia a£libus charitatis 
mereraur augraenturajuftiticE:ergoeodemmQdo,quam- 
visSan£liintcidumdicant, dilctrione hominera jufti- 
ficari,nQncft necefle, intelligiingenerecaufsformalij, 
ied difpofiti ve , aut mcritorie de congruo , ut declarant 
e t i ara i 1 la V erbaC hrifti . J"/ diligit me,fermonem meu 

F 4 ferva- 



dritit 

iiihiTJn • 
cauf. f.ir» 
i>: a 1 i s r II 
rr . I ilio- 
nis pec- 
cati . 



88 



Q^LI S T. J. 



An perfe» 
Giat per 
adum , 
qu»ni per 
]iahicum 
inhirea. 
U.US OcOc 



Artic. ir. 

no? rcfpicere, ;uxta illucl : Convertenos Domirie^i- con- 
verfemur^Sc ju'x ta il I nd-.Non qua/!ms prlus dllexerimus, 
fcdquiapriuslpfe dilexitnos: tarnen ex vihuju-; a^us 
prarcife nondum diligit honiincm ut amicum, fcd mo- 
vctillum, utadamicitiamperducat, qua-in adoptione 
per gratiam & charitatem formaijtcr confummatur . 

Hmcadtertiumargumentumrefpondetur,potiusil- «ertiij 
Itid confirmarefententiamnoflram;nam,fiDeusmac;is 
nos amat pergratiam,quamperaaumamoris,velcon- 
tntionis , quem in nobis operatur ; ergo per illam potiUs 
remittitpeccatum,quamperaaum;ergo perillam,tan^ 
quam per formam , per hnnc vero , tanquam perdifpofi- 
tionem. Patet utraque confequentia , quia prrccipua vo- 
luntasDci in nobis cfl fanflificatio nofira : ergo illa ' . . .1 
forma, qua nos maximediligit , maxime nobisconfert 



ferbabit , & Pater meus diHget cum , & ad eum venie- 
if}us,&manfionem apud cumfaciemus , quod fit pergra- 
tiamjuftificantem. Addo praJterea, muita ex illistan- 
tum efTequajdamencomia charitatis,quibusdec!aratur 
tum excellentia perfeftionis ejiis, tum etiam regimen & 
imperium, quod habet fupra omnes alias virtutes, ratio- 
necujasdileftio dicitur adimpletio legis , & quxdam 
perfefta juftitia,namquidiligit, necelfeeft, utcstcra 
prseceptafervet . Deniqueaddo, multaex teftimoniis 
Auguftjni ibi citatis refte pofTe declaraii de charitate 
habituali,quacdiciturefre juftitia,quatenus eftconnexa 
gratia;, & aliis donis , qux jllam comitantur . 

Ad fecundam probationem ejufdem confequentis , 
difiinguenda efl illa propofitio , perfeftius inhsrere nos 

Deo'pera6lum,quamperhabitum : namefl:vera,quan- ^ ^ .waAnn^ i 

tum ad modum, non tanien quantum ad fubftantiam feu fanftificationem, & confequenter peccati expulfionem 
entitatemformx. NamperaftuminhxremusDeo vita- Unde cumdicitur Deus maximcintendere in nobis di- 
limodo, &fecundumultimuma£tqm, quihacratione le£^ionemfui,&adhocpofllmumpergratiam fuamten- 
diciturefileperfeaiflmius, quia conftituit homincmin dere , utnos faciatfui dileflores , intelligendum id efl 
perfefloftatu, &uItimo aflualitatisgradu, nonquidem eo modo, quo Phjlofophidicunt, resomneseffe proptcr 
dando ultimam perfeftionem illius fiatus , fed ultimo fuas operationes, tanquam propter finem, non quia ope- 
complendo illam ; & quantum ad hunc modum , a£tus ratio fit potior, quam operans, nec magis intenta, fi prce- 
dicitur elfe melior, prsfertim in efie moris , quam habi- cife confideretur : quia ipfa operatio eft etiam propter 
&propterearadem caufam beqtitudoin aftu po- operantem,&utilIum perficiat: (cdquia,utpauIoantea 

dicebam , perfcftus fiatus operantis ell , cum a^u opcrar 
tur ; fic crgo Deus in nobis intendit per gr^tiam dilcaio- 
ncm fuam , non quia in nobis plus amet aflum diIc£\io- 
nis, quamgratiam fuam, fedquia hunc ipfum fktum 
gratiavult innobis cnTeperfeaum peraaum dilcaio- 
nisfus: ficutetiam in naturalibus Dpus creat fubftan- 
tiam &potentia angeli,intendens,utipfumcognofcat, 
&amer; ncque incjefit, utplus ametin angeloaaum 
amoris,quamfubfi3ntiam,vel potentiam,aquibuspro- 
cedit; (cd foIum,quod plus veli t fubOantiam illam& po- 
tentiam fub tali adu, q^am in potentia tantum . Aliud 
fxcmplum efle potefi , nam Deus etiam animam Chrifti 
fibiunivit, utipfumDcumfummediligeret, &perfeT 
auis,quamomnescrcatur£e,&utperipfam'reIiqu£om- 
nes ,& ctiam angeli , ipfum diligerent , & nihilominus, 
prxcile coipparando , plus animam illam amat ration? 
unionis, & fubfiflcnr 1,1;, quam illi communicavit, quain 
rationc cujuslibct a^us in ea cxifienfis . Dicet fortaffe 
aliquis^nonvoIuifilbDeum illamunionem propterdile- 
aionem , fcd propter fe ipfam , ut fe perfec^iffime com- 
municaret . Sed hoc non rcfte dici tur , ut infra olknde- 
tur: aliaseodemmododicipofret,Dcumnon crcafiTein- 
tellcaualemfubflaiitiam , nccinfudiiregrati^ni faqai. 
ficantem proptcr opcratiQnem , fed unamquamquena^ 
turam vel formam voluilfc proprcr pcrFcaionem ejus, 
& ut ie tah modo communicaret . Quamquam ergo, lo- 
quendode fine quafi intrinfeco, vel proximo , verum fit, 
voluifil' Deum hujufmodires proptcrperfeaionesfuas', 
tamcn, loquendo de fine extrinfeco, rcmoto, autulti- 
mo,ctiam verum eit, voluiire hujufmodi res propter fuas 
operationes,& maxime propter eas, quibus Deo uniutur, 
ut,kilicet , iplumament, eoquefruantur. Atquehoc 



tus ^ ^ 

tius confiituitur , quam in habitu . Penique hoc modb 
proccduntomnia, quxineo argumentodicuntur de ex- 
CelTL) aaus, refpeauhabitus . Nihilominustamcnquo- 
ad fubfiantiam &entit3tem formx excellcntior ha- 
bitualis jufiitia , perquampeccatumexcludi dicimus, 
quam aaus hujus jufiitis; & ideo altiori ratione, fimpli- 
citer loquendo , deificat , & fanaificat hominem . Hic 
"autem excefTus non folumineo confilHt , quodhabitus 
ell: natur3 fua permanentior & durabiIior(quamquarn 
hocetiam ipfumnon parum confert, fi atteridarr]us ad 
naturam formx , qux ex intrinfeca ratione fua id requi- 
rit, & nqn ad id, quoddefaftp, &quafi peraccidcns , 
contingit ex parte qperantis ) , fed confifiit prxterea ille 
jrxcelTus in hoc , quod illa forma habitualis & pcrmancns 
efiprimariaquxdam participatio divine naturx,&ideo 
illaefi, qux primo deific3t hqminem , &facitfilium 
adoprivum feu per participationcm; hxc autem form3 
pftgratia ipfa, qux in fupernaturali ordineefl veluti pri- 
ma fubftantialis forma , conftituenshominem , Deum 
participative , & ratione illius debcntur homini pmnia 
reliqua dona , quce ad intcrnam ejus reaitudinem & ju- 
ftitiam, necelfari3funt,& abillis manantailus,quidi- 
cuntur fruaus jufiitia' : & ideo illi etiam formx ac jufii-: 
tiae ex natura rei dcbctur expulfio peccati, tanquam pro- 
pria: formx:aaai vero,quiordincnatura.' interduman- 
teccdil illam formam , folum hoc debetur tanquam dif- 
pofitioni confcntanex ad t^lem formam , & adeffeaum 
pjus, Unde D.Thom.q.^y.dcveritat.art.^.dicit. AElus 
nonfunt ratio acccptationis divind ,fedpriiis homo acce- 
ptatar ^cr gratiam , deinds aclus ejus . Qiiod magis de- 
fbratSoI.ad ly.&artic. 2.3^4. fpecialiter agens de a^u 
amoris,&artic.(5.& ^.d.i/.q.i.art.^.&art.^.q.^. ad fe- 



(sundum. Poteftque doarina hxc confirmari exemplo il- piodq vult in nobis gratiara,ut perearn nos efficiat fuidi 



lius valgatx qusltionis, quid fit mclius , vel quod fit ma- 
jus Dei donum , unio hy poflatica, an vifio beata , feu di- 
leaio : nam fi reae expcndantur rationes oranes infi- 
nuat? in illo argumento,cque probant,vifionem beatam 
cffc pcrfeaiorcrprobantaulcm cfreperfeaiorcmtantum 
fccundumquid , & quoad aliquem modum, non vero 
fimpliciter&quoad fubllantiam, ut infrafuolocodice- 
nius , & ideo unio hy pofiatic3 m3gis repugnat cum pec- 
eato etiam habituali , &de potcntia Dei abfoluta, quam 
quodlibct aliud Dei donum , vel aaus fupernaturalis , ut 
infra etiam dicctur : fic ergo intelligi poteft in prxfentijj 
proportione fervata . 

■' Addo deinde,remifrionempcccatiformaliternonfieT 
ri pcradhajfioncm hominis ad Deum, fed per converfio- 
ncm. (ut fic dicam) Dciadhominem;utenimexdivinis 
Scripturis oflendimus , peccati remiirio non fit formali- 
ter pcr rcfpcaum hominis ad Dcum , fed pcr rcfpedtum 
Dci adipfum, ideft,pcrcam formam,quam Deus ponit 
in hominc,cum jamincipit illumdiligcre ut amicum,& 
filium: haecautcmformapropricefiipfa gratia fanaifi- 
tans,nam,licet a6\us ctiam fit in nobis ex dilcaioncDei; 

idco ,quafcnus Dcus in nobis talcm aaum graf uito & 
fepcrnaturalucr opcratur, poffit dici, convcrti adnos,& 



,eaores . Qu3mqaam in hoc ulterius difiinguere opor- 
tef dedileaione, quatendimiisad juiHtiam, &dcilla, 
quaminnobisefficitipfajuf^itia. De hac polferiori ve- 
rafunt,quxdiximus, De illa vcro priori verumpotius 
ell , illara nobis a Deo conferri propter jufiit iam , id efl' 
ut pcr eamad juf^itiam obtinendara difponaraur ; hxc 
autem eft diIeaio,dc qua nunc loquimur : nam prior jam 
fupponit nos jullos, & pecc3fo C3rcntes . 

Adqu3rtum dillingucreoporfctdc averfione aauali, 
vel habituah, phyfic3, vel morali : aaus ergo dikaionis ^*''»"*^"' 

perfcaeconvertitanim3m3dDcumconverfioneaaua- ' 
h; & it3 formahter expellit feu fecum n5 admittit aaua- 
lem 3 vcrfioncm peccati ; fcu ( quod idem ell ) peccatum 
mortaIe3au3lc,juxt3vcnoremfententiam; converfio o 
autem h3bitu3lis 3nimx ad Dcumproprie fit perhabi- .^Z°^°' 
tum intulura , maxime fecundum legem ordinariam & 
ex natur3 rei : imo & de potcntia abfoluta non potefi il- ZZZ" • 
laconverIioaliterfieri,loqucndodcDeoutfupern3tur3li i» Pcura 
fine, ut nunc loquimur,& dc convcrfione phyfic3,ae rca- 
litcrinhxrentcanimx, nam moralisqua;damconverfio 
hcri quidcm poffct per a^ura , fi nullum efl^ct in fubjeao 
impcaimcntumpcccati,utjamdicam.Peccatumautem, 
quodexpdhdcbct, non tantumeft aauale, fedetiam 

f abi- 



D I s r u T. IV, 

habituale. Unde includit habitualem averfionem a Deo, 
qu£E nunc non tantum eft moralis , fcd etiam phyfica , 
& ideonon poteft formaliter expelli pcr (blum adum : 
pec quatenus phyfica privatio cft , quia hoc folum tolli- 
tur per formam oppofitam , qux eft habitus : nec quate- 
nusmoraliseil in rationeinjuris,&offenfa', quiaquo- 
adhocnon habet adus a tali perfona elicitus, etiamfi 
fupernaturalis fit , tantam vim , tantumquc valorem ad 
fatisfaciendum , quantum habuit peccatum ad infcren- 
dam injuriamtali perfona: , utin fuperioribus declara- 
tum efl:. Nec per hocelevamus fupernaturalium aftuum 
dignitatem , fed diviqam majeftatem extollimus , qua^ 
tanta efi , ut nullacreata dignitas ad fatjsfaciendum il- 
lifecundumsqualitatemfufficiat pro graviinjuriaipfi 
illata, Quocircaquamvisfifingeremus , homincrn,& 
peccato, & gratia carentem , elicereaftumdileftionis 
Dei fuper omnia , Deumque pro fua abfoluta potentia 
nullumeiinfunderehabitum, concedi poffct , illumho-i 
minem pofl: tranfaftum aflum manere moraliter con- 
verfum ad Deum, quamdiuillum aftum nonretra£\a- 
vit; nihilominus in homine exiftenteinpeccato mor- 
tali fimilis adus caritatis non habet moralem vim relin- 
quendi hominem habitualiter , & moraliter converfum 
ad Deum fupernaturalem finem , quia ille adus nec for- 
maliterrepugnathabituali averfioni,ficut in univcrfum 
adus & habitus formalitCT non repugnant , neque ex fe 
habet fufficientem efficaciarn ad introducendam illam 
converfionem in tali fubjefto, ratione impedimenti : 
§c quia non poteft in illo dellruere contrariam averfio- 
nem, propter defetT:um valoris moralisad fatisfacien- 
4um , utexplicatum eft . Poteftque hocexernplo dccla- 
rari; nam , fi homoconditusin puris naturalibus, ve! 
nunc habens invincibilem ignorantiam fidei , & fupcr- 
naturalis ordinis , peccatum mortale committeret con- 
trafinemnaturae , quamvispoflea fuperomniadiligeret 
Deum, utfinem naturce , dileftione naturali, illadi- 
leftio non effet pcr fe efficaxadexpellendurn priuspec- 
catum , nifi Deus benignc remitteret : & tamen ai^us 
jlle converteret hominem ad Deum finem naturs, a 
quo prius peccatum avertat, & lervaret eamdcm pro- 
portionem ad tale peccatum , quamfervat nunc aftus 
■fupernaturalis caritatis ad peccatum contra Deum fu- 
pernaturalem finem ; in eo ergo cafu necefiTario dicen- 
dum efi; , quod licet ille aftus phyfice & adualitcr con- 
verterethominem , non tamcn moraliter , & habitua- 
liter: idem ergo nunc diccndum eft . Undehocexcm- 
plum non folum declarat, fed ctiam confirmat totam 
doftrinam traditam , 
AiSuf ni.? Nec effiigiunt djfficultatem, qui propter hoc argu- 
JeaioDij'' mentumnegant, poffe hominemlapfum elicere adum 
Uei,quc. naturalem dile£\ionis Dci finis natura: fupcr omniaex 
modo 10 folis viribus liberi arbitrii , quoniarn alias(inquiunt) 
«flc VoOiV. poITet fe a mortali peccato liberare fuis viribus: non ( in- 
quam ) hoc fatisfacit , tum quia , fi homo purus ante la- 
pfum potefinaturalibusviribusillumaflum eliccre,et- 
iampofl; lapfum poterit, quiaunum pcccatum nondi- 
minuit naturales vircs , quantum ad phyficam efficien- 
tiam attinet , quia neque abflulit gratiam , neque jufli- 
tiam originalem : agimus enim de homine in puris na- 
turalibus, qui nullum ex his donis prius habebat. Neque 
etiam minuit phyficas vires voluntatis autintelleflus , 
quia neT|ue entitates harum potentiarum remittit aut 
minuit , nec privat eas aliquo reali principio operandi : 
neque in eis ponit habitum aliquem impedientem , quia 
neque unum peccatum neceffario generat habitum , ne- 
que habitusfimpliciter impedit operationem , quamvis 
difficilioremreddat . Si ergo manent ecedemnaturales 
vires , poflunt in fimilem adum exire . Nec folum pec- 
catum moraliter manens poteflitnpedire, tumquiafola 
moralitas illa non poflet impedire efficientiam phyfi- 
cam : tum etiam , quia tals peccatum folum fe habet 
ad modum privationis , privatio autem non potefl im- 
pedire introduftionem formS expellentis tormaliter il- 
lam, fi aliunde in agentc lunt vires; fufficientes adta- 
lemformam. Deniquequidquid fitde naturalibus viri- 
bus, tamen nonefldubium , quin ex fpeciali providen- 
tia poflTit homo lapfus hunc aftum elicere , & tamen in 
illo non eflet per fe fufficiens ad expellendum pecca- 
tum : alias pcr aftum mere naturalcm fatisfacerct ho- 
■ «no Deo pro injuria illata , quod eit latis abfurdum . 



Sectio Vin. 8p 

Ad alia, qua; ex citataopinioncinfercbantur, refpoji- 
derc non oportet ; admittimus enim iila omnja confc- 
qucnterfequi; cxjflimamus autem efle inconvenicntia 
fatis abfurda, ex quorum conlecutioneimpugnaridifta 
lcntentia potefl,utex prima& lecundacondufionibus a 
nobis pofitis fatis oftenfum efl . Ad confirmationem cr- 
goibi fubjundam relpondetur , ad rcmifljonem pcccati 
poit aifturp contritionis requiri novam gratiam,novum- 
que Dei bcneficium , ut oflenium elt : hoc autcm bcnc- 
ficium partim phyficum ell: , & inrrinfecum, partim 
morale , & extrinfecum . Phyfice enim ponit in.anima 
fanftificantemgratiam^&oppofitam privationem phy- 
ficamcxcludit: moraliter vcro remittit , &Gondonat 
offenfam . Neque cpntra has duas partes procedunt ob- 
jeftiones ibi fafts . Ad primam enim contra priorcm 
partcm refpondetur , inprimis falfam efle illam fentcn- 
tiam, quam fupponit, fcilicet gratiam fanftificantem 
&habitus infufos ordine natura; in aliquogenerecaufa; 
anteccderecontritionem,qu2 eftdifpofitio ad illos: imo 
etiam, qui fic opinantur, quamvis dicant , habitus, 
qui funt principia aduum, prius natura infundi , negant: 
tamen prius natura recipi in anima , vel fanflificare ani- 
mam ; & hoc nobis fatis eft . Ad fccundum, contra eam- 
dem partcm jam declaratum eft , curforma gratiiE fit 
magis proportionata ad hunc effcflum, quana aftus con- 
tritionis vcl caritatis: quia , nimirum, cft prima &. 
quafiiubflantialis forma in ordine gratix, qua; conftj- 
tuit hominem filium Dei adoptivum , Deum perpar- 
ticipationem, &fimpliciter DQodile^lumutamicum. 

Ad primum verocontra poftcriorem partcm rcfpon- Quiin flr 
detur, fimpliciter negando fcquelam, fcilicet, pecca- cln]»na* 
tum formaliterremitti per extrinfecum favorem . Hoc rem.ffio * 
autem dupliciter intelligi poteft : unomodo juxtaopi- p^^^st' 
nionem afferentem , tarn effe intrinfecum &effenti^- "ajntu!" 
le habituigratiEe & caritatis formaliterexpfllere pccc^- fi^ce . 
tum, ut non poffit etiam de potcntia abfoluta talis effe- 
6^us impediri: nam juxta hanc fenteniiani nihil aliud 
extrinfecumadexpellendum peccatum requiritur prs-; 
ter infufionem horum habituum . Hujus autem fent^n^ 
tixnullum hacflenus vidi fufficiens fundamcntum, ijt 
latius inmateria de gratia differui; folum videturha- ' 
berequandam pietatis fpeciem, namvidetiir multum 
extollcrcexceIIentiam& dignitatem gratis habitualis: 
& omnino recedit a fententia hcereticorum , qui totuni 
negotium juftificationis & reiTiiffioni? pegcati ponunt 
in extrinfecofavore . Nihilominus taraen ell alius mo- 
dus explicandi folidior & verior, fcilicet, quod cum 
bcnefieiogratia;inha?rentisfimul etiam requiratur divi- 
na condonatio& rcmiffio injuri:!: . Et hoc eft magis con-! 
fcntaneum omnibusScripturis, &Patribus, acThcoio- 
gisaddu£\is, &quosfequentifedionereferemus . Itcm 
cfl magis confonum Concilio Tridentino , quod ( ut fu- 
pra notavi ) hcec duoconjungit, diccns, juftificationcni, 
non effe folam peccatorum remiflionem , fedfanclifica- 
tionem & rcnovationem interioris hominis. Item eft 
magis confentancum rationi , quia licet id, quod eft pri- 
vationis phyfics in peccato,formaIiter & immediate toj- 
latur per oppofitam formam phyficam , tamen id , quod 
eftmorale, non poteft ita immediate tolli , fedaliquid 
morale adjungendumeft, namimmediate oppofita ad 
cumdem ordinem pertinere debent : hoc autem morale 
non poteft effe , nifi extrinfeca condonatio Dei . QLiod 
autem a poflcriori declaratur, quia poflet Deus de po- 
tentia abloluta confcrvarehabitusphyficos gratix&ca- 
ritatis in homine peccjante mortaliter , quseeft enim in 
fioc implicatio contradiif^ionis ? aut quid eft in peccato, 
quod omnino nccelfitet Dcum ad fufpendendam aftio- 
nem , qua confervat gratiam ? Si autem poteft conferva- 
re, potcfl ctiamdenuo infunderequalitatem gratia; pc,c- 
catori in peccato mancnti , feu etiam homini a6lu pcc- 
canti 5 nam haec duo ejuidem rationis funt : ergo quando 
nunc tollit peccatum infallibiiitcrinfundendogratiam, 
neceffeefl, utprj?tcr infufionem ipfius qualitatis, ali- 
quid aliudex partefua adjungat,quoditaefl:diflinclum, 
ut ilt etiam feparabile : hoc autem nihil aliud effe poteft, 
quam hrec moralis condonatio ac rcmiffio. Sed elt atten- 
te confiderandum , quod, licct ha;c condonatio fit di- 
flmtftaabinfufioncgratise ,efl: tamen cumilla itanecef- 
fario conjun6^a , non tantum ex lege extrinieca & pa£lo 
Dci , ut Nominaics putant , fed etiam extrinfeco dcbit® 

&na- 



& natura taih forms, ut propterca quafi unum 5cicicin 
beneficiumccnrcantur.Eft enim tantsexcellcnriaiilius 
formce , qui ell: gratia fanf>ificans, ut cx natura fua nul- 
jumgravepeccatum in fubjetlo admittat, nequcmo- 
ralem averfionem ab ultimo fine: eoquod intrinfece 
conftituat filium Dei , & Deum per participationem , 
cui debita eft illa puritas a tali pcccato ; & idco debitum 
etiamefihuicgratiaf , debito, fciiicet , connaturalita- 
V tis,utpeccatumremittatur,&condoneturci, cuiipfa 

infunditur j& ideoipfapeccaticxpulfio formaiiter at- 
tribuitur ipfi graticE , non quidem tamquam primarius 
effeflus formalis , hic enim tamquam eil pofitivus , rea- 
lis, ac phyficus, fedtamquam fecundariusquafi priva- 
tivus i & ideo etiam non repugnat de potcntia abfoluta , 
a forma hujufmodi fcparari . Atquehocmodofufiicicn- 
tiffime explicatur exceiientia& dignitas hujusformr, 
qua^eit gratia fan6^ificans,nam illaalia,qu£Ecll nullum 
admittere pcccatum etiam habituale & de potentia ab- 
foIutaineodemfubjefto,pfOpriaefi:divinitatis, feudi- 
vin£ perfons hypoliatice unit£Enaturxcrcata?,quiatale 
peccatui-q inipfam perfonam divinam refunderetur,qu? 
ratioaut alia fimilis in gratia creata locum non habet . 
Qmx fi« Qiiod fi inquiras , quscnamfitforma, formaliter ex- 
iotmz im.. pgiJens immediate peccatum ; nam vidctur exdiftis fc- 
cxpeVleni qui efie ipfam cxtrinfccam remifrioncm . Rcfpondeo , 
fcfsafuE, hujuseffectus privativi nullsm aliamformaicmcaufam 
immediatam efiequ^rendam , prastercarentiam ipfam 
" peccati , nam extrinfeca condonatio potius fe habct, 
ut caufa moralis efficicns . Potefi autem hoc totum 
exemplo phyfico declarari ; quando enim pcr introdu- 
flionem caloris formaliter expellitur frigus ab eadcm 
fubjc6\o, expulfio frigoris aliquid difiinftumcfi abin- 
troduftione caloris , ac de potentia abfoluta feparabilc ; 
tamen , quia illa cxpulfio cx natura rci conjun£\a c(l , & 
debita tali formce , idco phyficc totum jUud cenfctur 
permodumuniustotaliseifeftusillius forms , quamvis 
prxcife fingula comparando , id ,quod efi pofitivum, 
fcilicet formalis calefa£\io, fit primarius effeftus for- 
malis, privatio autem frigons fit tantum fccundarius : 
neque illius privationis aliam immcdiatamcaufam for- 
inalem , pra-tcr ipfamcarcntiam talis formx , aifigna- 
re oportct, fed ipfa poiius concipitur tamquam forma 
qujedam . Nccefic cfi autem intelligere , quod dum 
fubjeaum ealcfit, Deus fufpendit influxum, quofrj- 
gusinillo fubje£\o conicrvahat, qux-cfi quxdam cau- 
lalitas privata , non in gcnere cauiic formalis , fcd ef- 
ficientis.Juxta hanc crgo propprtiancm phtlofophamur 
de infufionegratix, &cxpulfionc pcccati ,&huic ulti- 
mx caufalitati, quam habct Deus in corruptione for- 
mx contrarix, refpondct in propofito cxtrinfeca con- 
donatio & rcmifiio culpa; , nonquiaculpa confervare- 
tur a Deo , cum enim fit mala moraliter , ficut non fit , 
i ta ncque proprie confcrvatur a Dco , ncque indiget tali 
confervatione, cumtantumfitmoralequid; fedquia, 
cum confifiat in injuria& ofrenfione Dci,& cum pro illa 
nonpoflitplenefatisficri, non potefi , nifi illo condo- 
nante moraliter defiriu . Neque eft inconvcniens , imo 
valde rationi confentaneum , quod creatura poftquam 
Deum gravircroffendit, nthil pofiit facere , quocxpel- 
lat a fe peccatum abfquc rcmiffione Dci , vel quo ne- 
cefTitatcm abfolutam Dco inferat ad hujufmodi remif- 
fionem: tantaefienimdivinamajefias, utomnemex- 
cellcntiam purecreatam ,quantumvisfupernaturalem, 
&adordinem gratix fpeilantem, antecellat. Atque 
ita refponfum efi ad omnes rationes , qua: in probatio- 
ne illius partis infinuantur . 

Solum potcl^ ultimo inquiri , cur ha'c condonatio 
feu remiffio , magis dicatur cx natura rci dcbitagratiae 
fan£\ificanti , quam diieftioni fcu contritioni , cum 
utraquc fit forma fupcrnaturalis , & valde perfcda . Scd 
ad hoc jam refponium cl^ , conllituendo diffcrcntiam 
intcr has formas , & addi potell , utriquc formx clfe de- 
bitam hujulmodi rcmifTioncm , debito proportionis , 
unicuiquc tamcn modofibi accommodato , contritioni 
tamquam dilpofitioni , gratix vcro ut propriie forma: ; 
ficut , in,'Philolophia , dilpofitio ultima ad torman 
ignis , &ipfa ctiam forma ignis poffunt dici expellere 
cx naturarci tormam aqux , tamen diverfo modo , il- 
ladilpofitivc, hsc vcrgiormalitcr: dcqua rc plura fc- 
ilionc fc<ii'.ente . 



A RTt c. IL 

S E C T I O IX. 
Utrum bomopurus yojjit ad aqualitatem /atisfacerepy» 
culpa mortaltyropria , itautex vera jufiitia obtitieat 
remijfionem ejus , & divinam condanationem . 

SEnfushujusdubitationisin principio fe£\ionis prscc- Senr.. 
dentisdeclaratus eft ; poteft enim effe aliqua fatif- u'„*""*' 
faftioxqualis &jufta , indigens tamenacccptatione ai- 
terius , ad quam teneri poteft ex padlo feu promifRone, 
juxta do6binam late traditam fedionc quinta . Eftau- 
tcm ulterius fupponendum , non verfari quarftionem 
hanc de illis conditionibus , qux ad perfeftiffimam ju- 
ftitiam requiruntur, ut quodfatisfafliofiatex propriis, 
&alias indebitis , &quodgratiam creditoris non fup- 
ponat: eftenim, vel perfenotum , vel defidecertum, 
non omnes has conditiones poffe reperiri in fatisfadionc 
purx crcatura: , quamvis fortaffe ex vi illarum , ncquc 
a-qualitas , ncque veriras juftitix neceffario tollatur . 
Quod enimhxc iatisfa£\io non ita fitcx propriis , quin 
eaipfa, perqucfit, magis fint fub dominio Dei , cui 
fatisfaftio ofFertur , patct , quia ipfemet aftus contritio- 
nis &amoris Deieft donumipfius , &fub dominio ejiK 
exiilit: quia vcro etiam homo , quiarnat, vel conte- 
ritur , eft dominus fui aftus pcr liberum ufum ejus , ideo, 
altero Dei dom.inio non obftante , poffct hoc homi- 
nis dominium ad asqualcm fatisfaftionem fuffice- 
re , fi alia ncceffaria concurrant , juxta do5trinam 
fuperius traditam , fe6lionc lexta. Rurfus, quodharc 
fatisfa£\io neceffario fit ex debitis alio titulo , oftenfuin 
eif feftioncprxccdentc: quia veroillialii tituli, vel ad 
juftitiam nonpertincnt; velcertcquiaper fc nonrequi- 
runtdiftintta opera, fcduno&eodem impleri pofiTunt; 
idco cum hujufmodi debito poifet intelligi fufficiens 
xqualitas juftitize , quamvis non perfcf^iffima , nectam 
rigorofa , qualis eft juftitia ChrilH , quia aftus omnino 
finitus,fcu finiti valoris,non itapo^eft exhaurire omnia 
illadcbita, ficut infinitus a£\ns Chrifti , uteademfe- 
ftionc (exta tra£tatum eft . Tandcm eft dc fide certum , 
nemincm polfc Dco fatisfacere pro peccato nifi ex gra- " 
tia , vcl lanftificantc , vcl faltemmovcnte& auxilian- 
tc , fcu cxcitante & adjuvantc , quoj non oportet nunc 
contra Pclagium dcmonftrare: quia prxiL-ns quasftio non 
cum illo vcrlatur, fcdintcrcatholicos, quibus hxc ve- 
ritas indubitata eft . Qui unanimi ctiam confcnfudcv- 
ccnt , hujufmodi donum,quo peccator ad fatisfaciendum 
propeccatoindigct, dupiici tituloelfcgratiam . Primo, 
quia cft fupcrnaturaliaordinis , & per fc naturasnonde- 
bitum: quomodo, ctiamfihomoeffet innocens, indi- 
gcrct gratia , vel ad cfliciendum adum amoris , quo 
nunc latisfacit , vcl ad iatistacicndum pro aliis, juxta 
difta in feclione feptima . Sccundo , quia hujufmodi 
donum cft fupra dcbitum peccati , vel potius cft contra- 
rium ci , quod pcccatum mercbatur : homini cnim , qui 
mortaliterpeccavit,non fblumnon dcbetur hoc donum, 
verum potius raticnc pcccati mcretur illo pcrpctuoca- 
rerc . Qiio fit , ut concelfio hujus doni fcu gratix fit ali- 
qua ex parte remiffio ipfius pcccati , non quidem quoad 
culpam, fedquoad aliquam pcenam , fcudebitum quod- 
dam, quod homopcccandocontraxit . Etcxhacpartc 
neceftariodcficit fatisfartio peccatoris abintcgra pcrfc- 
ftioncjuftitia; , & differtmultum, non folum a latisfa- 
£\ioneChrifti, lcd etiam abea, qux in puro hominein- 
nocente ac jufto clfe polTct rcfpeftu aliorum , juxta ea , 
quxinicil.y. traclata/unt . Quia vero peccator non ita 
fatistccit pcr hanc gratiam , quin ca luppolita , aliquid 
ctiam iple operetur , &fru£lificct: iaco adhuc habct 
locum quxif io,an per opera procedentia a libcro arbitrio 
hac gratia adjuto poffit horao iatistaccrc ad xqualita- 
temproculpa: ficut, fuppofita gratialandificantc & 
rcmilfa culpa mortali, potcft iatisfaccre dc condigno 
pro temporali pcena. 

Eft ergoquorundam CathoUcorum opinio, pofifcho- p^j^, 
minem peccatorem cxgratia Dei tatisfaccn: de condi- ofioioaf- 
gno, & ad xqualitatemproculpapropriamortali , & fi'™»"»- 
pcr hanc latisfailionem obtinere & confcqui rcmilfio- 
nem cjus. Ita fcntit Cajct. hic in i .dub. circa lolut. ad a. 
&PaIud.in3.dift.20.q.2.&idcm fcntitSotusin^.dift.i 5. 
q.i.&indicat ciiam Scotusin ^.dill.i^.q.i.art.z.ad pri- 
mum;fcnctctiamRuard.art.6. latis poftmcdium p.2^7. 
& noanuUi cx reccntioribus cxpofjtoribus D.Th. tam 



'D 1 s r u T. IV. 

[ hic, quam i.p.q.2i.art.4.Et Medinahic, quamvisex 

profeflb impugnet fententjarp Scoti , Cajetani , & alio- 
rum, poitea vero difTolven^ argumenta Scoti plane 
oflendit, fe jnaequivoco laborare , & jn r« a caeteris non 

r jdiflcntire: nam concedit, fuppofita gratia repeririin 

Iiac.fatisfa£\ione condjgnitatem,& JEquaIitatem,folum- 
quecflfe imperfe£1:am , quiafupponit gratiam,quam im- 
perfeflionem alii non negant . Etin folutione ad fecun- 
dumargumentumScoti concedit , a£lum caritatis ads- 
quarc infinitatem peccati , & , quod fi homo ex propriis 
viribus pofTet talem a£tum habere^ppffet perfe£1:e fatisfa- 
ccrernunc autem nop poffe , quia nuHus poteft gratiam & 

PrifTt caritatem propriis naturie viribus adipifci . Potert autem 

probatio. Ji^j^ fententia primo fuaderi , quia remitterc peccatum 
peccatori contrito eft opus divinse juftitiss : ergo funda- 
tur in jufta fatisfa£lione, alias potius effet remiffio ex li- 
beralitate , vel mifericordia . Antecedens conrtat ex iilo 
1. Joa.nnis i.Si confitemur peccatanoftra^ fideliseflO' 
jufius , ut remittat nobis peccata Tiofira , cr emundet nos 
ab omni iniqiiitate . Facit etiara illud ad Hebr. 6. Non 
enim injuftus Dctts , ut oblivifcatur operis vejl ri , (^c. 
Loquitur enim Paulus de his , qui gratiam & bona opera 
peccando amiferant. UndeD.Th.i.p.q.zi.art.^. ad i. 
tra£lans illud Pf 24. Omnes vi£ Domini mifericordia & 
veritas , dicit,«« juffificaiione impii apparere jufliiiam , 
dumculpasrelaxat propter dile^ionew^quam tamenipfe 
mifericorditer infundit j & ita exponit illud Luc.y.Z)/- 
mittuntjHr €t peccata multa, quoniamdt'exit multum. 

Secundo argumentor, quia in convcrfione peccatoris 
perfc£ta , & ex toto corde , ac Dei gratia reperiuntur 
omnia neceflaria adcondignam juftam fatisfa£lionem , 
tum exparte ipfius a£l:us,tum exparte hominis fatisfa- 
cientis , tum ex parte Dei , cui fatisfa£lio ofFertur: ergo 
erit jufta fatisfa£lio . Pfobo fingulas partes antecedentis, 
primam quidem,quia aclus ille efl fupernaturalis & divi- 
ni ordinis; itemell: perfe^ta converfio ad Deum fuperna- 
turalem finem , a quo peccatum averterat : unde confi- 
citur argumentum Scoti , in quo etiam Cajetanus & ferc 
alii nituntur,quiaquantum mali fuit in averfione , tan- 
tum boni eft in converfione , &econtrario non potuit 
majus malum effe in averfione , quam fit bonum debi- 
tumconverfioni. Denique, ficutmalum averfionis ex 
feinfinite difplicet Deo , quiaefi offenfa infiniti boni , 
itailIea£lusdiIe£tionis ex fe infinite placetDeo , quia 
eftdivini ordinis, &ab ipfo principaliter proccditper 
gratiam fuam , &in ipfum pcrfe£\e tendit , Ethoc cfi: 
quod fignificalfe videtur D.Th.in ^.difl.i ^.q.i.art.z.ad 
primum dicens , quod ficut ofFenfa habuit quandam infi- 
nitatemex infinitate divinre majefiatis, ita& fatisfa£lio 
accipit quandam infinitatem exinfinitate divinse mife- 
ricordise, proutefigratiainformata, perquam acceptum 
redditur , quod homo reddere potefi : ex quibus verbis 
conftat, loqui D. Th. de divina mifericordia , non qt 
fubfequente contritionem, fed ut antecedente , & dante 
gratiarn, ad contritionem ipfam, & per eam gratiam ait 
reddi ipfum opus acceptum, id ell, ex fe dignum,ut accc- 
ptetur, dignitatequodam modo infinita& cequivalente 
iili malitia:, qusgiHn peccato, Etfimileirifcntentiam 
titat Cajet. hic ex eodem D, Th.in opufculo^.quodeft 
<;ompendium Theologix in fecunda parte illius cap. 1 6. 
^:orre£tiora tamenopufcula ineaparte folum decemca- 
pitahabent, inquibus illelocus iionrepcritur . 

Secunda pars, icilicet ex parte hominisfatisfacientis, 
probatur , quia fi res , qus in fatisfa^tionem offertur, ex 
fe fit eequalis & fufficiens , ex parte perfonas fatisfacien- 
tisnullaaliaconditiorequiritur, nifi quod eam^ofFerat 
voluntarie, tamquam dominusejus; ha^c autem.con- 
dltjo inpeccatore reperitur : aliaveroconditio, feudi- 
gnitas perfona; , necelfaria non efi , nifi quatenus ad va- 
lorem a£\us fcu rei oblata? in fatisfa£lionem potefi requi- 
ri : quod in prxfcnti dici non poteft , quia oUenfum eft , 
^£\un:; ex fe elTe fufficicntem , Et confirmaiurprimo, 
namineo a£luhomononutcumqueoperatur, fedut li- 
berum infirumentum divin^ gratias, &exhoc capite 

t habet a£lus ille fpecialem quandarn , & magnam di- 

gnitatem, & jequivalentem , ut declaratumell:. 

Secundo nam, fi quid decffet , maxime quia per- 
fona fatisfaciens non fupponitur grata; fedhocinpri- 
mis juxta probabilem opinionem verum non efi, quia 
gratia gratum faciens ordine natura: antecedi t contritio- 



S E CT I O IX. 9£ 
nem. Deinde iuxta aliam opinionem facile intelli"! 
potefi idnoneffe neceffarium ex ipfamtt ratioae & 
intrinfeco finefatistadionis. Efienimquafiviacua;dam 
ad reconciliandum pcrlonasinter fcdilfidentc; :'ercoex 
fe nonfupponitjam fa£tamamicitiam:ergoutratisfa£}io 
fit condigna, non efi, cur fupponat gratiam & amicid im 
Dei, fed potiu-debetadiilamterminari. Quoddecla- 
rari potelt cx dirferentia intcr meritum & fatisfa£tio- 
nem , nam meritum tendit ad commodum ejus , qui me- 
retur, & ut aliquo modo faciat debitam mercedem; 
eumque,qui daturus ell prafmium,aliquomodo faciat de- 
bitorcm : &ideout condignum fit meritum, fupponit 
perfonam dignam & gratam Deo , quia inimicus Dei , 
cum indignus fit omnium bonorum, non potelt Deum 
facere debitorem : fatisfa£liovero per letenditinhono- 
rem , &quaficommodum altcrius,&ut6i recompenfet 
injuriam illatam , unde non conlHtuit illum debitorem 
fcd potius illi debitum foIvit:& idconeceflano non fup- 
ponit amiciti am , fed potius ad illam tendit , & quodam- 
modoterminatur . 

Tertiaparsdeperfona, cuifit fatisfaaio, probatur, 
quia ex parte hujus perfonse folum potelt requiri obliga- 
tiofeu debitum, autHeceffitas aiiqua acceptandi fatif- 
faaionem : hxcautein ci) in Deo luppofita promiffione 
ejus: ergo. Unde confirmatu.-: inhuncmodum, nam 
ad meritum de condigno folum rcquiriturexparte Dei 
promilfio iiiercedis fub conditione operis : ergo ad con- 
dignam fatisfaaionem ex parte Dei folum erit neceffaria 
promiffio remiffiionis culpa; fub condjtjone talis operis 
in fatisfaftionem exhibiti : fedtalis promilTiof£epefa£1:a 
efl in Seripturis , ut patet ex adduflis fe£lione pr^ceden- 
te: ergo. Atque hinc colligitur difFerentia inter hanc 
fcntentiam , &eam , qnam prcccedente fedione refuta- 
VI, nam juxta illara non requiritur Dei acceptatio, quam 
taraen hsc requirit, fundatam tamen in condignitate 
&Kqualitatefatisfaaionis , & promiffion?Dei. Item 
juxta illam remiffio fit formaliter per ipfaiTi contritio- 
nem , nonverojuxta hanc , fed fati5fa£l:orie , utficdi- 
cam , quodefigenus quoddamefficientia; mcralis, Item 
juxta illam non poffiet Deus faccre , e:iam de potentia 
abfoluta , quin contritio habeat cffi.caciara fatisfaaio- 
nis tollcndo culpam : atveroha-c fententia id noncon- 
cederet: qma, nulla fa^a fuppofitione, pofixt Deus 
non acceptare talem aaum in fatisfaaibnem , cum aljis 
infimtistitulisfitillidcbitus, cumque ipfe fit dominJs 
omnium, tamen fuppofita promlffione, nonpotefiil- 
lumnon acceptare. Unde ulterius illa prior fententia 
non cenfet , rem.iffiionem peccati cffi; novura.gratis be- 
neficium a contritione, & effcau formali ejus diltin- 
aum: ha;c veroagnofciteffediflinaum,&depotentia 
abfolutafcparabile ; debitum tamen nunc fuppofito pa- 
ao & condigni tate fatisfa£^ionis , 

Contrana fententia docet^ peccatorem non pofTe fa- . , 
tisfacere ad arqualitatem pro raorali culpaafe comraif- opini^ 
iai ideoqueneque exjulhtia poffie confequi remiffionem 
cjusi Iqquimur autem de jufiitia prsecife confiderara in 
ordine ad ipfum purum hominem , per gratiam operan- 
tem , & conanteni furgere a peccato, non de illo, ut ejus 
operatioChrilh fatisfaaionenititur, autprout eiChri- 
fU raeritum applicatur , nam de hoc dicetur in k^. ulti- 
ma hujus diiputationis , Hanc vero iententiara indicat 
magis D.Th. hic ad 2. ubi non loquitur de purohomine, 
id clt , confideratoin puris natura: viribus,utCajet. ma- 
leexpoluit, fed dcomnihomine, qui non fit perfona- 
liter Deus , in quocumque fiatu confideretur , alioqui ex 
infufficientia puri hominis non reae intuliffet Dei ho- 
ramis ncceffitatem , ut in comraentario articuli latius 
dcduxi.£andemiententiamdocetD.Th-infq.85.art,3. 
in corpore & ad 2, ubi Cajct, refpandens ad ^ , dubium in 
eamuera lententiam inclinare vidttur , Idera D,Th. in 
4.d,i4.q.j.ubiIoquensdepcenitentia infutadicit, non 
pofFc Dco redderecequivalensprooffenfa, ficutnecpo- 
tell religio feu gratitudo pro beneficio . Item in loco fu- 
pra citatoexdili:. 15. aperte tribuit fufficicntiam noftr£C 
fatisfa£liQnis milericordia; Dei acceptantis illam , unde 
plane vultgravitatem peccatieffe exipfomet,eo quodfit 
avcrfioa Deoinfinito , valoremautcm fatisfa^^lionisno- 
Itra; ex fe revera non effe iufficientem, fed fup^ileri ex in- 
finita milericordia Dei, qui vult illa effe contentus. 
Eandcm fententiara tcnet i3onav, in 5,d,20.q.5.ad 2.& 

q. 4- 



iio,& re- 
fniO'10 
peeoati 
^r«tit ()e* 
tur. 



tur dili- 
genier lo- 
ciis Conc. 
Tcidet.t. 
Icil.tf. C.8- 



q.4.&:Richard.ibid.q.4.Durand.q.2.&: in 4.d. i ^.q. i .ubi 

iDeneCapre.concl. i.&ad argumenta contraillam , & 
Almain.q.i.Major.d.i4.q.2.ad ultimumdubium Mar- 
fil.in^.q.io. Alenf. ^.p. q.i. art.2. mcorp.& ad fecun- 
dura Ferr.^.contra gent.c. 54.80^0 lib.^.denatur.&grat. 
C.6. Med. Cod. de poenitent. traa.^.q. i . V ega !ib. i 5. m 
Trident. c. 4. circafinem. EtSotus ac Gabr. fupra cit. m 
re idcm fcntiunt ; ut videre cfl in Scoto in4.d.i.q.<5. & 
d. I 5.q. 1 . & d. I <5.q.2.Gab.d. i4.q. I -art. i , in fine , & art. 
2. concluf. 5. quamvis , quia ipfi in null^ fatisfaftione 
agnofcunt valorem , nifi ex acceptatione extrinfeca Dei, 
quia Deus acceptat a£\umhominisadremittendumilli 
pcccatum, vocantillamsqualemfcufufflcientem fatif- 
faftionem, Sederrant, tamin fundamento,ut fup.di- 
ftum?ft , quam in eo , quod non difiinguunt , aliud efie 
acceptare a£\um ut difpofitionem fufficientem ; aliud 
verout juftam recompenfationem : &aliquid pofTe ac- 
ceptari a Deo ex mifericordia , aliquid vero ex jufiitia . 
Atquehcecfententia, ficuteommuniseft , ita&omni- 
novera mihi videturrin eatamen probanda difli autho- 
res varii funt , & ad illas fere conditioncs recurrunt, qua; 
adrigorofamjufiitiampeti folent, utiecl:./. vidimus:& 
aliquirationes affemntnon fatis efficaces ; non vacat 
autemineisexaminandisnunc immorari : utergoeam 
confirmem , adverto , duobus modis intelligi pofTe,eum, 
qui peccavit , fatisfacere pro mortali culpa commiffa 
ad aqualitatem . Unomodopoft receptam gratiam fan- 
ftificantem , atque adeo poft culpam ipfam alia via jam 
gratis renaiffam ; poft ( inquam ) aut temporc , aut fal- 
temnatura. Aliomodopoteft intelligi pera6\umcon- 
tritionis , ut priorem fimpliciter & in omni genere caufae 
gratia fanftificante & remiffione peccati , fatisfaccre 
condigne peccatorem pro fua culpa , & ideo veniam iU 
lius confequi .Ex authoribus ergo in prima fcntentia ci- 
tatis , quidam utPalud. & Cajet. videntur priori modo 
loqui, aliiut Richard. modo pofteriori . Deinde ftatuen- 
dumeft , fecundum fidem remiffionem peccati abfolute 
loquendo gratis donari homini peccatori , ut omnes 
Theologi docent,& ex divinis Scripturis definit.Concil. 
Tridenr,c.7.&9. ubiait, tteceJfariHWefecredere ve- 
que rerntiii, ne(iueremijfuunqvarfifkiffe\e:catanifgra' 
tis divina mifericordiapropter Chrifum , juxta illud ad 
Kom.^.Jufiijicatiiratis pergratiam iy^us ; injuftifica- 
tione cnim remiffio peccatorum includitur,ut exeodem 
Concilio fupradiximus . Declarat autem idem Concil. 
C.8. ideo nos dici gratis juftificari , quianihil eorum., qu<e 
juflificationcmsracedufit fivefdcs., five opera ^i^fam 
juflificaiionis gratiam promcretur., fi enim gratiaefl^ 
jamns» ex opcribus : alioquin , ut idem ^poflolus inquit , 
gratia jam nonefigratia. In quo Concilii tefiimonio 
verbum \\\\iA.,pricedHnt., non folum de anteccffiione tem- 
poris, fedetiamdeordinenatura?, atque adeo de ipfa- 
met ukima difpofitione ad juftificationem , quatenus 
ipfamoi-dtne naturaz antecedit,mtelligendum eft. Quod 
probo ex piobationc , quam Concilium adducit, quia, 
fi gratia elfetexopenbus, jam noneffetgratia: hscenim 
ratioaequc prob^t, five fitex operibus tempore antece- 
dentibus , five natura tantum : quia boc nihil refert,quo 
minus id , quod ex operibus datur , non gratis,fed ex de- 
bito detur . Unde utroque modo contingit aliquid dari 
cx opcribus , ut glorra datur ex operibus tcmpore antece- 
dentibus , augmentum vero gratiae faepe datur ex opere 
natura tantum antecedente : & in utroque verum eft 
(quod Paulusait) non effie meram gratiam , quia non 
gratis, fed ex debito datur : ergoecontrario, fijuftifi- 
catio gratisdatur,quia non ex operibus prcecedcntibus , 
VX Concilium ait , neceffe cft , ut non fit,cx operibus tam 
natura,quamtempore antcccdentibus. Quod fiquisfor- 
taffie dicat , ctiamii juftificatio , icu rcmiffio peccati dc- 
tur ex merito alicujus operis ordinc naturse antecedentis, 
nihilominus effic gratiara , quia illud opuscx quo oritur , 
fundaturingratia , feuetiam eft gratia, quiagratisda- 
ta: hoc facile refutatur, non folum ex communi doftrina 
Thcologorum , fed cx hoc codem loco ConciliiTriden- 
tini , qucm traftamus : primo quidcm , quia hoc modo 
ctiamfi juftificatiodaretur ex operibus tcmpore antece- 
dtntibus , id cft , cx merito dc condigno illorum , ni- 
hilominuspoffetillomoJoappcllari gratia: ficutjuxta 
probabikm cxpofitioncm, vita aetcrna appellaturgra- 
tia, ad Rom.6. Scqucla patct , quia ctiamopcra , qua: 



A R T 1 C. II. 

temporc antccedunt juftificationem, funtgratia &cx 

gratia, uteftfides, &aliaedifpofitionesremot!c, qua: 

inilla fundantur, dequibusapertc Concilium loquitur: 

confequens autcm manifefte repugnat expofitioni Con- 

cilii : alioqui diceredcbuiffietremiffionem peccati , ide» 

dlci gratis dari, quia opera,propter qus datur , procedunt 

a gratia aliqua, quae gratisdatur : nonvero, quia non 

detur ex merito talium operum . Unde non fatisfaciet , 

fi quis refpondeat, illa opera tempore antecedentia ju- " 

ftificationem non habere fufficientem condignitatem 

cum tali prasmio, &ideo non dari juftificationem ex 

merito iliorum . Hoc ( inquam ) non fatisfacit , tum 

quia idem veriffime dicetur deopera, quod tantum or- , ' 

dine natura; antecedit juftificationem \ tum maxime , 

quia efto illud fit verum propter alias rationcs , tamen 

cx vi rationis Concilii , fcilicet, quia alias juftificatio . 

non effet gratia : hoc cnim re vera non fequitur in illo 

fenfu , ut oftcnfum eft . 

Undeargumentor fecundo, quia cx illa doftrinafe- 
quitur,remiffionem peccati,&juftificationem non effe 
infe ac formalitergratiam , quantum ad hanc dcnomi- 
nationem , qus eft gratisdari, fed tantum inradice, 
ficut de vita a:terna dicebamus : eonfequens autem efl 
aperte falfum , tum quia eft contra mentem Concilii , 
uteodem argumento probaripoteft, fcilicet, quianon 
repugnaret remiffiionem peccatorum illo modo effie gra- 
tiam, &cflJeexoperibus : tumetiam, quia aliasfim- 
pliciter concedi poffet , remiffionem peccati dari ex ju- 
ftitia peccatori poenitenti&contrito, ficutdaturgloria 
vcl augmcntum gratis jufto bene merenti : confequens 
eft contra omnespatres, quos ftatim referam : imo& 
contra modum loquendiScripturae, inqua gloria faepc 
vocaturmerces& coronajuftiti3e,nunquam vero fimilia 
dicuntur, vel dici poffiint dc rcmiffionepeccati : eft et<» 
iam contra communem fcntentiam ThcoIogorum,quos 
retuli . Et prreterea tcrtio dcclaratur alitcr, nam inde 
fequitur , primam gratiam fandificantem non effe ma- 
gisgratiam, feugratisdari, quam augmentumgratix: 
confequens, eft falfum; crgo . Sequcla patet , quia eadem 
eftratioderemiffiionepcecati , juftificatione , &prima 
gratia, quiafoma, qua fit juftificatio, & remittitur 
peccatum eft primagratia: crgo , fircmilfio peccati, & 
juftificatio folum in radtcediciturgratisdari, idemeric 
de primagratia fanflificate: confequens eft contra com- 
munem Theologorum fententiam , ut conftat ex mate- 
riadegratia. Eit etiam contraConcil.Trident. hocco- Mon foM 
dem locodicens: ]iiflific.^tionemgratis nobis concedi y pr>m« 
CT" noyt ex operihHs: juftificatio autcm fit per primam f"»nJ "d 
gratiam fan6lificantcm : ergo ex menfcConciliietiam etumf»». 
primagratiafanftificans grati»; datur, ideft, nonexme- ^'^j^y"* 
ritocujufcumque operis , fivc tempore, fivenaturatan- tuiHi 
tumantecedattalem gratiam . Necdicipoteft, nomine sratisdi* 
juftificationis intelligereConciliumtotum negotium ju- 
ftificationis prout a primagratia excitanteinchoatur,& 
ufque ad remiffiioncm peccati procedit: nam expreffe 
Concilium diftinguit juftificationcm a fidc & aliis operi- 
bus , juftificatio autem in co fenfu fuum e:vordium fumit 
ab initio fidei , & per difpofitiones remotas progreditur 
ufque ad ultimam , ut idemConciI.c.5.6. &7.defciipf?'- 
rat: ergo cum dicit , juftificationcm gratis dari , quia irce- 
fides nec alia opera antecedcntia illam promcrentur,non 
loquitur de juftificatione ineofenfu, fed prout dicit 
infufionem ipfius juftitise , & remilfionem pcccati . 

Dicetur fortaffie , neutro ex his modis iumi juftifica- 
tionem co loco , fed media quadam ratione , fcilicet, pro 
toto negotio juftificationis, prout in inftanti ultimo per- 
ficitur , & includit tam difpofitionem ultimam , quam 
formam gratise&rcmiffiionem peccati : hsc cnim accc- 
ptio non parum ufitata videtur , ut colligere licet ex D. 
Th.i.2.p. I ij.pra^fertim a.S.Sic ergo juftificatiodicetur 
gratis dari, quia totaipfa nullum meritum fupponit, 
quamvis diftinguendoea, quae in tali juftificatione in- 
cluduntur, unum, fcilicet , remiffio peccatorum , vel 
primagratia fan£\ificans nongratisdetur, fedex mcrito 
ultimcE difpofitionis , ficut praedeftinatio abfolute dici- 
tur gratis confcrri ,quia totanullum fupponitmcritum, 
quamvis prout terminatur ad unum effcdum , poftcrior 
poffit cffe ex merito prioris . Sed ha?c refponfio , fpccie ^''P*''' 
quidcm verifimilis&apparens, alicnaeft a mentc Con- . 
cilii, &omnino falfa . PrimumpatetjquiaConcilium 

ia 



&Tafio 



D 1 s i' u T. IV, 

in eo capite oftavo de ea juflicatione loquitur,de qua c.j. 
. fermonemfaceret, eamdefcribendo, &eiuscaur4saf- 
fignando: fedibi qon fumit juftificationem hoc modo, 
..fed proinfufionejuftitiae fcugratis fanftificantis, &;re- 
.Xijifrionepeccati,ut evidenter patet ex illis verbjs. fjanc 
di/pojitionem jufiificatio iffa cofifequitur , q^u<e non ejl 
fola^ecc4torumremifio., fed& fanEii^catio & reno- 
vatiointeriorishominis , ^ervoluntariAm fufceptionem 
p-atiit drdonorum; ubicondiftinguit juftifieationem a 
Jifpofitione, de qua locutus fuerat : oftendimus autcm m 
fuperioribus locutum fuide de difpofitioiie ultima . Ubi 
etiam obiter ponderandym eft verbumillud, confcqui- 
fur : rede cnjm correfpandet verbo capitis o£lavi , pr<e- 
eedunt, ejufquedatam expofitionemconnrraat. Dici- 
turenim juftificatio confequi difpofitionem , quaravis 
non tempore , fed tantum ordine naturae confequatur : 
ergo & e converfo difpofitiq ultima dicitur prifccdere , 
etiamfi tantumordine naturseantecedat: ergQetjam rc- 
fpeftuilliusdicitur jufiificatiocDnfequens, gratjsdan . 
Secundourgeo argumentum fa£tum aparitate rationis : 
nam, fijuilificatioftriftiflime fumptacomparata acjdi- 
fpofitionemultimam non gratisdatur, eadem ratione 
nec difpofitio ultima comparata ad pr^cedentes non 
•* gratis daretur,cujus oppofitumdocct ConciUum , etiam 
juxta prscedentem expofitionem . Sequela patet , quia , 
ficut remifiio peccati feu jufiitix infufio , lupponit di- 
fpofitionem , qux efi gratia & ex gratia , ita difpofitio 
ultima fupponit remotam , qus etiam efi gratia &ex 
gratia; &.intereas poteft confiderari fimilis proportio, 
&promifiio etiam, quabene utentibus prioribusauxi- 
liis pofieriora necefTaria, ofFeruntur, quomodo intelligi- 
tur axioma illud: Facienti , quod in fe efi , Deus non de- 
negat gratiam. Tertio argumcntor illa ratione, quia 
^lias prima gratia fanflificans non magisdareturgratis , 
quam augmentum illius, quod efi alienum a dodrina 
Theologorum , & ejufdem Concilii c. i o. & can.3 2. ubi 
tlicit : Juflificatum per bona opera mereri augmentum 
grati(^ , viiam aternam , & ilUus coffecutionem ; ipfam 
verojufiitiam folum dicit infundi perChrifti meritum, 
camque praefupponi ad noftrum mcritum proprium& 
de condigno . Sit ergo confians&certum , remiffioncm 
peccati, fimpliciter& abfolutegratis nobisdari refpcau 
cujufcumque operis nollri, effeque vere gratiam non 
folum in radice , fedin fe& formaliter , quiagratisda- 
tur.Obiterqueexhoc loco Concilii Tridentini notetur, 
cum dicitur prima gratia gratis dari , non folum id efTe 
verum & certum de prima gratia vocante feu auxiliante, 
fcdetiam de prima gratia fanftificante, & integroac 
formali efFe£\ucjus , iubquo rcmiffiopeccati includitur. 
Notetur etiam expofitio ad lota Pauli , cum negat, gra- 
tiam, vel jufiitiam dari ex operibus , quia non iolum 
exclqdit opera moralia feu legalia, quatenus pervires, 
naturce fieri poterant , fed etiam opera fupernaturalia 
procedentia ab auxiIiogratiff,quaIia funtfides,&difpo- 
fitionesad jufiitiam, namdchisexprefTe loquiturCon- 
ciUum, cxplicans eadem loca de prima juftificatione: 
quod enim fecunda , feu augmcntum jufiitia; fiat ex ope- 
ribus,fiatim docct,&tefiimoniojacobiconfirmat c.20. 
Prim* His fuppofitis dico primo . Homo non poteft fatisfa- 
?onclu(io. cere ad Eequalitatem pro peccato mortali proprio per 
adum contritionis, ut procedentem a gratia fanftifi- 
cante , leu ut ab illa formatum . Probatur five admitta- 
raus , a£\um contritionis elicitive & efre£live procedcre 
abhabitibusgratice, five contrarium , quodverius eft , 
fupponamus . Nam juxta priorem fentcntiam vel fup- 
ponitur gratia , ad hos aftus folum ut infufa ex parte 
Dei , & non ut recepta ex partc homlnis , vel utroque 
modo. Siprimumdi.caturi ergo gratiaabilla,utabil- 
la procedit contritio , non fantlificat hominem,neque 
expellit ab eo p?fccatum , quia non fan£\ificat , nifi ut 
recepta & informans , nondum autem intelligitur rece- 
pta: ergout fic non potcft effe principium fatisfa£\ionis 
de condigno feu ad cequalitatem . Patet confequentia , 
quia ut a fortiori ex dicendis conftabit , non poteft effe 
latisfaaio ad a:qualitatem , nifi faltem fupponatur pcr- 
fonagrata, & a peccatomunda. Etconfirmatur,quia 
non folum gratix infufio , ut tenet fe ex parte Dei , fed 
etiam. ut recepta ex parte hominis , gratis illi donatur : 
ergo contritio , ut antecedit gratiam ut receptam , non 
|)Oteft efrecondignafatisfa£\ioproculpa: alioquigratis 



' S £ C T I O IX. -pj 

d^retur, ut poflea dicam. Si vcrodicaturFcceptio gratis 
ctiam ut ii-iformantis hominem antecederc contritib- 
uem, rurfus aliodilemmate utendum eftj nara, vclfimul 
cumgratia fic infufa & recepta fupponitur etiamculpa 
remifla, vcl non. Si non lupponitur, adhuc non potelt efie 
a taU perfona aequivalens fatisfailio , quia nontiumeft 
perfona fimplicitcrgrata& fan£1:a , cumnondum fitilli 
culpa remiffa . Siautcmetiamipfacujpafupponiturjam 
remiffa : ergoomnino gratis, &fineulla farisfa£T:iojie re- 
miftTa efi: ergo jam nullus relinquitur locus fatisfa£^ioni 
pro taU culpa.Unde obiter colligiturjfalfb dixiffe Richar- 
dum in 4- dift. 1 7. art. 1 . q.7. li a£1:us contritionis , proce- 
densa gratia,eft priornatura,quam remiffiopeccatijpec- 
catorem de condigno mereri remiffioncm peccat i , quod 
cenfet probabile: conftatenimexdi^^lis^confequens illud 
valdeefiefalfum , &illationem illam nullius momenti 
eftfe, quia, fi peccatum nondumintelligitur ablatum , 
nondum perfonaintelligitur plene fan£tificata, neque 
apta ad meritum de condigno ; fi vero culpa prius intel- 
ligiturgratis remifTa , non poteft in aliquo pofteriorifi- 
gnonatur^cadere fubmeritum de condigno; quia princi- 
piummeriti, feuquodfupponitiiradmeritum, nonca- 
dit fub idem meritum: alioqui ctiara primagratiafan- 
^lificans caderet illo modo iub meritum de condigno . 

Et hinc facile convincitur ratio juxta aliam fenten- 
tiam negantem , hos a<^lus procedcrc ab habitibus , nam 
juxtaillam , prius naturafimpliciterinomnigenereeli- 
citur contritio per auxilia gratia-^deinde in eodem infian- 
ti temporis,& pofterius naturainformaturgratia,quate- 
nus per illam fan£lificatur lubjeilum : ei^o contritio , ut 
informata gratia , ficut fupponit ipfam gratiam gratis in- 
fufam, ita etiam fupponit peccatum gratis remiffum : er- 
go non habet jam locum fatisfa£^io pro t^Ii peccato.Pro- 
baturhaecultimaconfequentia, quia fatisfacere eft fol- 
vere debitum; fed hichomonon folvit debitum, nec 
per folutionem condignamillius remiffionem confequi'- 
tur , fed gratis ei condonatur: ergo non fatisflicit . 

Dices : etiamfi prius natura remiffio peccati fit gratis 
conceffa, poteft idem homo jam juftificatus per fuum 
a£l;um pofteriusnaturafatisfacere. Scd hocdici nonpo- 
tcft, nififortcfitquxfiiodenoraine, quamvi^ enimille 
a£\us, utpofterior naturagratia & remifficnepcccati, 
poffit dicicxfe fatisfa£^orius , quiajam intelligiturha- 
bcrc valorem & fufficicnriara ad il lum effe£lura, nifi jam 
fa£lura inveniirct , tamen vel illa non eft propria hujus 
vocis fignificatio , vcl faltcm non ita nunc de fatisfac^io-. 
ne Ipquimur , fed ut a£l;u habet rationem & caufalitatem 
fatisfa£lionis, ita ut propterillam, tamquam. propter 
folutionem condignam , remittatur peccatum : hoc 
enim fenfu inquirimus, utrum homo poffit latisfacere 
pro fiio peccato, itafc. utmcdiante illa peccatura a fe 
expellat , feu veniam ilUusobtineat . Et re vera nonpro- 
prie dicitur fatisfa£\io , quse poft remUfionem debi ti fit , 
fedquasfit addebiti reraiffionera . Eft enim reraifiioder 
biti terrainus fatisfaflionis , non principiura , ut ex com- 
muni fcnfu omnium hominura conilat . Ncc dici potcft, 
eamdem peccati rcmiffionera , qux fa£\a fifit gratis ante 
fatisfa£lionera,pofteaetiara fieri pcr fatisfaclionera,quia 
repugnat, idemdebitum gratisjam rerainiim , itcrura 
per juftam fblutioncm remitti,ficut repugnat,eamdem 
gratiara primaragratis datara ,cadcre fub raeritura ope- 
ris ab ipfa procedcntis . Unde potcll confirmari , quia , fi 
homoper a£\ura fic intbrmatum fatisfaceret ada-quali- 
tatem pro cul pa mortali , etiam raereretur remiflionem 
ejus, quam conicqucntiam infra probabimus ; fcdnoii 
mcreturrcrailfionera , cura gratis illara accepcrit : crga 
nec fatisfacit de condigno. Atque hje rationes. probant 
fufficienter nonpolfe peccatorcra per hujufmodi a£lum 
fatisfaccre de condigno , etiam illo modo imperfe^lo, 
quo homo juftus & innocens poteil latisfacere pro pecca- 
toalterius . Quod vcroin tali a£l;unonfir perfeila squa- 
litas ad injuriam culps probant, qu^ fcd. 7. diximus : 
quia non potcll illc a£T:us haberc raajorem valorem & 
vim ad fatisfaciendum cum, pcrfeda a^qualitate , quim 
a£\us puri horainis grati & ian£li , de quo diximus , non, 
fatisfa£turura Dco ad rtqualitatcm pcrfec;^e:nararationc3 
ibi fa£\f,proccdunt ctiam hic,cum non lit majordignitas, 
aut fan£Ht..s unius perfona; latistacientis,quim altcrius . 

Dicofccundo. Pcccator, cumapeccato mortali re- 
furgit ,non fatisf.icitcondigne Deo, feuad squalitatcm, 

pcr 



P4. Q.U J^. s T. I. 

■pcr aflum contntionis fcu di!e£\ionis ,ut'e/l ei dirpofitio 
atl remifTionem peccati , & prior natura ilia . Probatur 
primoex Scriptura inomnibus iJlislocis, inquibusre- 
mirtio peecati, gratia appellatur, & negatur dari ex ope- 
ribus, adEphef.i.adTitum 5. adRom.^.nam , fieflTet 
de condigna fatisfaflione , re vera eflet ex opcribus. I tem 
cx illis , in quibus benignitati & mifericordise Dei attri- 
buitur, quodveniampeccatoribustribuat, uteflillud. 
jQuia bevignus & mifericors f/?, &pr<efiabilis f '4per ma~ 
litia. ]odis2.Etilludl[iix '^'^.Revertaiur adDominum 
& miferebiturejus j & Jerem.5 i . diciturex perfona pec- 
catoris: Converteme Domine & convertar: Poflquam 
enim convtrtifli , egi paniientiam , &c, £t fubdit ex 
perfona Dei : /dcirco ceniurh.ita funt vi/cera mea fuper 
eum, miferans mifereherejus , Et alia fimilia. Undc 
Jerem.3. Converfio pcccaroris comparatur revcrfioni 
&dulters ad virum fuum,quam ille benigne fufcipit,eique 
liberaliter injuriam rcmittit. Et hoc myfterium inrer 
alia fignificari creditur , quando in his locis , & promif- 
fionibus additurparticula forfe, utfupra vifum efi. Se- 
cundo , ex Patribus , qui femper attribuunt mifericordix 
divin^,quod pcenitentiamnoftramacceptct, & propter 
illam peccata rcmittat , quamvis illa per fe fufficiens flt 
ad tanti debiti (olutionem. Sic Chryfoft. hom. 62- in 
Matth. exponit parabolam c. 1 8. ubi Dominus multa ta- 
lentaremifitdebitori roganti. Etinter alia inquit. Nam 
etfJ procidit debiior , & regavit , tamen ex caufa ir.dul- 
gentia univerfam rem Domino attribui videmus . Idem 
habct idemChryfofi:. eumdemlecum tradanshom.2.in 
pofierior.acfCorinth. infineiitera;, ante partem mora- 
lem,&epifi.5. adTheodor. lapfum,& rcferturcummul- 
tis aiiis m c. Talis cfl , de Poenitent. dift. 5 . 1 tem hom. 
16. in Genef. verfus finem , poft longam exhortationem 
ad poenitentiam , ita concludit . Tanta efl Dei erga nos 
mifericordia , nam uhividerit voluntalis noflrx firmum 
fropofitum , &fervcnti nos deflderio adfe accedere, non 
tardat , neque differt , fedaccelerat y fuamquefolitam 
liheralitatem e.xhihens dicit : Adhuc loquente te , dicam, 
Ecccadfum , Ifaii^d^.EtelegantilTime hom.80. adpo- 
pulum in principio fic fcribit . Num pcenitcntcm 'i^^et 
fdilvari} Etmaxirr.e , Tetamviraminpeccatisabfum- 
ffl^i&fl posniientiam egeyo ^falvahor ? Et maxime. Un- 
de conflat ? Ex Domini Clementia . Ne twe confidas poc' 
nitenii<e.'tua namque pceniteniia tanta nequit peccata de- 
lere. Sifola foret pcenitentia, jure timeres : fed poflquam 
cum pacnitentia eommifeetur Dei mifericordia , confide . 
Et Cafiianuscollat.zo.c.S.pofiquam multa rcmedia pro- 
pofuit ad conlequendam remilfionem peccatorum, inter 
qu? & charitatem & pcenitcntiam numcrat, fubdit. Et- 
iamfl h<$c omnia fecerimus,non erunt idonea ad expiatio- 
«em fcclcrHm noftrorum, nifi ca,bonitas Demini, clemen- 
tiaque delevcrit,qui exiguos parvofque conatusim^nenfa 
liberalitateprofequitur , diccns . Egofum, ego fum ,qui 
deleo iniquiiates tuas propier me , & peccatorum tnorurn 
jam non recordahor. Et deeadem re optime loquitur lib. 
1 2. de inllitutione ca"nobiorum,qui ell dc fpiritu iiiper- 
biac c.i 1. & 14. Sic ctiam Auguftinus in Enchirid. c.65, 
inquit . A'i q^e de mugnis criminihus remittendis defpe- 
randa efl mi, ericordia Dei agentibus poenitenttam.lAzm 
lib. dc vcra&talfa pamitentia c. ^.ubi inhunc modum 
exponit parabolam dc fifio prodigo Luc. i 5. ubi pondc- 
randum elt verbum iWud.A^/ / ericordia moiu<,non jufii- 
tia, & illud, Epulari ^gaudereoporiebat, quod verbum 
congruentiam tantum fignificat, non ncceflitatcm.Con- 
fiderandum ctiam clt ofculum pacis ex miiericordia pro- 
fcilum , quod reconciliationcm fignificat , ut notavit 
Hicronym. cpilt. 64. ubi in hunc ctiam modum exponit 
illud Ifai;r 3 i. Rfvcrteri adme,& redimam ie,quia ego 
Dominus. Kt lubdit infcrius. yide , quanta fit magnitudo 
fltifum, ut .iquarum diluvia compAreiur , quos qui hc.bue-' 
rit, & dixcrit cum Jeremia:I\on flicat pupilla oculi mei, 
jtatim complehiiw tn illo : Mf ericordia & vcritas ob- 
viuotruni flhi.Wt Michra^.tr.ictas verba xWx.Nunquid 
Mahapritnogenii :tm rneum pro jcciere meo ? frullum ven- 
iris tneipr» peccato anim<e <f ,ait,his vcrbis fignificari : 
Njhilcncdigniim , quod Dto perpcccato pofritoffcrri, 
fluHamquc bumilitatem maculas polfc clucrc dcliito- 
f\»m. Eamquctxpofitioncm refcrt,& commcndatConc. 
Fraiuotwd. tpill, ad Kpilcopos i lilpaii. Sjmilia lcribit 
rharafiu-JjepiU. ad JoAnnem,qua; habctur fj.tom. Cqhc. 



A RTi c. ir. 

antc feptimam Synod.ubi hxc & alia teftlmonia fcriptu- 
ra; congerit,qu2 longum eflct referre.MuIta dc eadem rc 
habet Ambrofius lib. i .de poeniten.c.4.& feq. inter alia. 
Expeflat, inquit , converftonem noflram, ut revcrtamur 
& ipfl adgrati/tm,expeEiat lachrymas, ut profundat pie- 
tatem fuam , flc in Evatgelio vidut lachrymis compaf- 
fus, filium ejus fufcitavit. Luc. 7. Hinc Fulgentius epitl. 
j .^.j .Sicut Deus ,in(\\yit,per juflitiam damnat averfum^ 
itapermifericordiamfanatconverfum . Sic deniquein- 
telligcndum efi: , quod lib. deEcclefiafi.Dogmat. dicitur 
c. 80. Pcenitentia aholeri peccata , indubitanter credi- 
mus . Et ratio redditur . Quia , fcilicet , propofltum Dei , 
quod decrevit falvare quod perierat , ftat immobile , & 
ideo , quia voluntas ejus nonmutatur , veniapeccato- 
rum fideliter prafumatur ahil/o, qui non vult mortem 
peccatoris, fedut convertatur aperditione panitendo ^ 
& falvatus miferatione Domini vivat. 

Tertioargumentorratione, quia aliks remifTiopec- 
cati in fcacformaliter non gratis ficrct, fedexoperit>us, 
& ex juflitia, quod efie falfum fatis fufe oflenfum efl. Sc- 
quclapatct,quia debitum,quod per condignam folutio- 
nem folvitur,non gratis remittitur,ficut temporalis pce- 
na, pro qua juflus ex condigno fatisfacit, non potefl dici , 
vcre& in fegratisremitti. Diccturfortaflc,remifl~ionem 
pcccati ideogratisfieri,quia non fit exmerito dc condi- 
gno, Hcct fiat ex fatisfa^iionc condigna. Sed hoc non re- fa''«fa- 
de diihim cfl , primo quidem , quia ut aliquid non fiat f,g°n"/t«fn 
gratis , non ncccfl^e efl , ut fiat cx omnibus , vel multis ju- vcr j juflj, 
flitice titulis, fed fatis efl, quod velexunojufliticcritulo ^''«S"»"» 
fiat : fed non efl minor titulus juflitia? in fatisfaftione «oDd^gn,. 
condigna, quam in mcrito de condigno: ergo . Major at- 
que ctiam minor vidcntur pcr fe notse ex terminis , & 
comprobari poffunt in Chrifli operibus, non enim minus 
pcrfeftam juflitiam continent , quatcnus fatisfafloria 
liint dc condigno ,quam ut funt meritoria ; & idcoficttt 
rcfpectu Chrifli non daturgraris,quodexmeritoejusda- 
tur, ita nec gratis rcmiirirur , quod ex fatisfatlione ejus 
condonatur. Comprobari c(i.:ni potelt fotumhoc argu- 
mentum excmplo addu^o de fatisfaftione noflra pro 
poena tcmporali , qua; non remittiturgratis , vel ex hoc 
praecife titulo,quod ob condignam fatisfai5\ionem remit- 
titur , etiamfi aliud mcritum non intercedat . Secundo 
difplicctilla rcfponlio,qiiia licet ratiofatisfa£\ioniscon- 
digna;diflinc1:a fit a rationemcriti , tamen ex unaad al- 
teram potefi fufficiens argumentum fumi : quia nulla efl 
ratio, obquam pcccator non poflitdccondigno mereri 
remiffionem culpx pcr contritionem , ut efl pr^via di- 
fpofitio adillam, fi pcr illam potefl pro culpa ccndigne 
fatisfaccre: nam inprimisratiojuflitix,qu3;cxparte Dei 
intercedit in merito & fatisfadtione condignis , ejufdem 
rationis efl,ut fupra declaravi: nam, licet per fatisfaftio- 
ncm non fiat Dcus dcbitor ad aliquod bonum conferen- 
dum , fit tamen debitorad non puniendum ,feu ad dcpo- 
ncndumodium contra peccatoiem , & toUcndum quid- 
quid habetrationcm culpa; . Dcinde non minor, imo 
quodammodo major valor moralis rcquiriturad fatisfa- 
6lionem condignam , quamadmeritum , majorque di- 
gnitas perfonx fatisfacientis,quia ab illa potiffimum fu- 
mitur latisfaftionis valor: fi ergo hoc non obflante pof- 
fet clie fatisfaftio condigna, nondum fuppofita gratii ' 
fandificantc &rcmiflione peccati, pofletcfiamefie me- 
ritum decondigno . Tandemnon repugnat , cumdem 
adumeflc fatistaclorium,&meritorium ,fiaiiundec3e- 
tera nccelfariaconcurrant: ficut non repugnatfimul effe 
poenalem & bonum , &fimul cedere in honorem Dei , 
iplumque rcfpicere, ut injuria illius refarciatur, & fimul 
ctiam cedcrc in eommodum operantis , quod habet non 
folum iubrationemeriti, fedetiam fub ratione fatisfa- 
dionis, quialiberatioaculpa, ctiamfi ad divinumho- 
norcm pertineat, maximum commodum cfl fatisfa- 
cientis: igitur, fiinremiffionepeccatiintcrvenitpra:- 
dido modofatisfadiocondigni, intervenietetiam mc- 
ritumdecondigno . 

Refpondent aliqui Thomifla? , negando argumenti 
confequcntiam,quia hgcsqualitasefl inter remilfionem 
pcccati , & ultimam difpofitioncm , quatcnus utrumquc 
clt opus Dci , & juxta ejus fapientiam halicnt inter lc 
cominenlurationem : non veroquatenus ille adusefl ab 
lioniiiic, quiautficnonhabet proportionem dilpolitio- 
nis, lcd lolum ut proficilcitura gratiaapcrantc, aquaet- 



>DlSPLIT^ IV. 

~izm hab^f , quod fit jufla fatisfaftio. Et vidBtutbocha- 

• berc fundamentum in Cajcrano hic ad primtim dybjum : 
indicat enim,a£\um peccaforiseffe fatisfaftionera^ut cil 
a gratia, nonut ert a voluntate peccatoris . Sed hxc do- 
ftrina neque eft vera , nec folvit argumentum fa6\ura . 
Primumconflat exdi£>is feft. prsced. probando tertiam 
conclufionem, ubi oftendi, aflum peccatoris effe difpofi- 
tLonem ad gratiam, non ut efl: a folo auxilio, neque ut eiT: 
a fololibero arbitno,fed ut abutroquefimul,quiautruif- 
que conditiones effenrialiter requirit ad rationem difpo- 
fitionis: idem autem eft de ratione fatisfaftionis,quia nec 
menteconcipi poteft,quod aftusfit fatisfaftio, nifi ut eft 
ab homine fatisfaciente, &avoluntate ejus, licet non 
fola, fed divinis auxiliis adjuta: ergo,f} hxc juftitiadivi- 
na attenditurex fatisfaftione, necefle eft, ut attendatur 
non tantum inter opera Dei , ut Dei funt , fed inter opus 

• Dei , & opus hominis cum Deo operantis , id q.uod ex fe- 
•quentibus amplius confirmatur. Sccundum pater,quia fi- 
. cut fatisfacere eft opus gratis , ita & mereri : ergo , fi hic 

fervaturratio juftitia;refpefl:ufatisfaftionis,quamvisfit 

• opus Dei , etiam fervabitur refpe6\u meriti , quamvis fit 

■ opus hominis: quia neque hoc sll folius hominis , fed et- 
iamgratise, neque illudeft foliusgratice, fedetiamho- 

■ miniscooperantis illi, &utroque titulo noneritgratis 
remiffio peccati, fed ex operibus. Imo etiam (cquitur,ni- 

• hilprorfus remitti gratis peccatori prxterdebitum ca- 
-rendi auxiliisgratisncceflTariis adcontritionem.Imo, fi 

■ proprie loquamur , neque dcbitum ipfum. gratis remitti- 
tur, quia femper manet,quarndiu manet culpa: folum er- 
go gratis donabitur peccatori , quod ha.'c pcena, fcil.care- 
re talibusauxiliis non mandetur executioni: eft autem 
valde abfurdum concedere , Dcum folam hanc pcenam 
gratis remittcre , & non ipfam culpam , ac poenam xtcr- 
nam , ut ex fupradiftis conftat : alioqui etiam pofl"et quis 
dicerepeccatum folum remittigratis, quia, cumexle 

■ mereatur privationem etiam fidei & fpei , Deus ex fua 
mifericordia non exequitur hanc poenam , fed has virtu- 
tcs confervat in peccatore, ut per eas converti poffit. Alia 
.vCro evafio ad hanc rationem excogitari pofl^et, diccndo, 
remiffionem peccati fieri gratis, quiacum Deusde po- 
tentia abfoluta pofl^et hujufmodi fatisfadionera non ac- 
^ceptare , libcre &gratuito illam acccptet . Primum ho- 
rumnos admittimus, &fequiturexomaiibusdicT:is ,quia 
cum remiffio peccati fit novum gratiiB beneficium,etiam 
fuppofitacontritione , nihil ell:, quodabfolute loquendo 
Dcum neceffiitet ad illudpra-ftandum , ficut Rexgravif- 
fimeoiTcnfus non cogiturfubdito veniam concedere ,ct- 
iamfifuramisprecibusillamcfflagitct : igitur hac ratio- 
"ne poterit Deus dici gratis rcmittere , quia fatisfaflio- 
■nemlibere ^cceptat. Scd ha.'c refponfio haberct utcum- 
quelocum, fi haec acceptatio eflct omnino fubfcquens 
fatisfaftionem peccatoris, & non fupponeretdivinam 
promiirionem ex parte Dei,& squalitatcm in opere pec- 
^catorisjuxta prazdiftam opinionem,namconcurrentibus 
his duobus, intercedit propria ratio juftitix, ad quam fuf- 
ficit , quod ex tali fuppofitione Deus non poffiit non acce- 
ptare , quam vis abfque illa poffiet , ut Jaf c in fuperioribus 
diftumeft, &ip(ametChrifti fatisfaflione eft declara- 
tum, quia acceptatio hoc modo fa6ta, non eft gratia , qux 
mifceaturfolutioni, &diminuat£Equalitatemejus, fed 
cltfolum liberaqucedam voluntas feu promiffiio antece- 
dens contradum , acquivalens voluntati contrahendi, 
quse juftitiam contrai:1us non tollit . 

Quarto& ultimo probatur a priori conclufio, quia 

■ contritio , utefldifpofitioadprimamgratiam&remif- 
fionem pcccati, procedit abhomine,ut nondumgrato, 
nec libcro a peccato : cigo ut fic non poteft habere valo- 
rem ad (atisfaciendum Dco ad Kqualitatcm : oftenfum 
'enim infuperioribusell , lolamgratiam creatam fanfti- 
ficantem non effe lufficientem , ut aftus ab ea procedens 
habeat valorem condignum ad fatisfacicndum Dco pro 
culpa mortali : ergo a fortiori , perfona ut piius natura 
carens hac gratia , & ultimo effeflu ejus , qui eft remil- 
fio pecc iti,noneit fufficiensad conferendum tantum va- 
lorem actui , cum nonduir. intelligatur fanfl:a& jufta. Et 
confirmari poteft ha.'c ratio cxemplo fupra adduftode 
homine creato in puris naturalibus,& peccante mortali- 
tcr contraDcum finem natur2:illeenim, quamvis aftu 
naturali amoris Dei , vel doloris de peccato , converte- 

■ rctur, nonfatisfacerctad aequalitatem pro talipeccato : 



S E C T I O IX. fi^ 

crgo nequc tanc fatisfacit : eft cnim ^adehrproportio. 

Ad argumenta contraris fententice facilis eft ex idi- Arj^onaf- 
£lis refponfio . Ad primura refjiondetur , negando in jq- 
ftificatione peccatoris intercedcre veram ac propriam 
juftitiamexparteDeirefpeiSluipfiufmet peccatoris , cu- 
jus fignum fufficiens eft , quod in Scriptura facranun- 
quam hocopus juftitice tribuitur, fedmifericordia; , ut 
vidimus: unde nunquam vocaturmerccs aut corona ju- 
ftiticE, vel aliis fimilibus titulis , gua? juftitiam indicerj^ : 
undc peccator , quantumvis contritus fibi effie videatur , 
nunquam audebit dicere , debitamihi eft remiffio pec- 
eati, tanquam corona jufiitiic , quaw reddet mihi Domi- 
nus in illa die jHllusjudex , fed orabit femper : Miferere 
mei DtHs /ecmdum magnam mij ericordiam tuam . Et , 
prcpitius efto mihipeccatori . Unde Auguftinus traftans 
praedic^a verba Joannis in expofitione illiusepiftola^de 
venialibusdoceteffe intelHgenda , vel certefi ad mor- 
talia extendantur, itelligenda funt cum diftributione ac- 
commoda: eftenimDcusfidelis & juftus remittens no- 
bis poenitentibus peccata noftra , fidelis nobis, juftus 
Chrifto,cui jullitia fervatur, quando nobis proptereum 
peccataremittuntur. Dequajuftitiapoffetetiamintei- 
ligi alter locus ad Hebra;os 6. quamvis vera refponfio 
fit , ibi non effe fermonem de remiffione peccati , fed 
de mercede debita bonis meritis , quK fuperveniente pec" 
cato mortificata fuerunt, qus, fihomo refipifcat, il- 
liufque peccati veniam obtineat, ex juftitia debetur, 
quamvis peccatiremiffio ex milericordia comparata fit, 
At vero non tam proprie ac ft.rifle de juftitia loquendo, 
fedlate, ut folum dicitquandara proportionem &de- 
centiam bonorura operura , & dcbitum connaturalita- 
tis unius rei ad aliam , fic verum eft reperiri juftitiam in 
juftificationepeccatoris, &fic loquit)ir D.Th. in citaf. 
loco i.p. hxcenimeftgencralis ratio juftiti:^ , quatdici- 
tur invcniri in omnibus operibus Dei j & idem foluQi 
voluit D.Th. accommodare adopusjuftificationis. Ser- 
vatur autem priediila proportio, five confidcres illam 
difpofitionem, feu dilecfionera Dei fecundum fe: fic 
enim habet eam proportionem cura gratia feu carita- 
te, quamaftus cum propriohabitui fiveillam fpefles 
utopus Dci , fic cnim magnara congrucntiam acpro- 
portionem habet, ut, cui DeusiuamdilecliQnera infun- 
dit,peccataetiamremittat: fivedeniqueutcllopusho- 
minis: nametiameft valdeconientaneum, utfacienti 
homini quod in fe eft per divinam gratiam ad recorapen- 
fandam mjuriam, Dcus non deneget illius remiifionerrj. 

Ad fecundum negatur affumptum , prcefcrtim quoad 
fecundam partem. Et ratio in iumma eft jam tafla,quia 
deert illi adui valor neceflarius ex partc perfonse fatisfa- 
cientis, ut fatisdeclaratumeft &refponfum adomnia, 
quaj ibi tanguntur , prseter ultiinum vcrbum de promif- 
fionedivina; ad quod breviter dicitur, hanc promif- 
fionem non fundari in dignitate & ^qualitate operis , 
prout eft a tali operante ; & ideo non continere paftum 
ad juftitiam pertinens , ied iolum fimplicera proraiffio- 
nem , leu decretum Dei iraraobile de hoc beneficio prs- 
ftandopeccatori poenitcnti, inquotalis conditiorcqui- 
ritur , ut fitcapax &difpofitus ad tale beneficium recj- 
piendum. Alioquieodemargumcntoprobaretur, pof- 
fe hominem mereri primam gratiam pcrtalcm difpofi- 
tionem , quia etiam dc hac re fafla eft piomiffio. De 
quolegi poteft Bellarinin.lib.i. dc juftific.c.21. 

S E C T I O X, 

Utrum fojfit homo fatisfacere pro culpa propriit 
mortaii , faliem imperfeBe. 

2]x9iio intelligitur per vires fupernaturales grati.i; 
Dei , nam per folas naturrf vires eertum eft , non 
hominem fatisfaccre pro peccato in Deum com- 
miffo, etiam imperfeflc, maximc pro illo pcccato, quod 
ti\ averfio a Deo fine fupernaturali , ut a fortiori conlta- 
bit ex dicendis feflione fequcnte, & Jatius traditur in 
materia degratia, ubiofttnJitur,operafoliusiibcri ar- 
bitrii, qus agratianonproficifcuntur, nullomodoeffc 
difpofitiones ad dona fupernaturaJia gratite; unumau- 
tem ex his operibus eft remiffio peccati ; ergo talia opera 
nuUomodo (unt difpofitioncs neque mcritum hujus do- 
ni;ergo neque effe poffunt fatisfadioaliqua pro pcccatp; 



talis cnim fatisfaftio , quamvis impcrfci^a, allqualis 
^ifpofitiq eft, faltcm imp«rfe£la & remota, ad peccatum 
tojlcndum, Quoad hocergo in hisetiamell verum illud 
Pijuli 2,ad Corint.^-A^b» /umHs fufficientes cogitare ali- 
Hf^id ei} »o6/^,fcilicet,quod ad falutem animseconferat , 

f ri>» De operibus ergo faJ^is per auxi Hum gratirc , & prae- 
fcrfimde iiloopere, quodeit ultima difpofitio ad gra- 
tjam,qu3Eflio prsfens verfatur,inqu^nonnuIli Theolo- 
gi negant, pofle peccatorem etjam hoc modo imperfe- 
£^0 fatisfacere pro culpa fua , Quam fcntcntiam mor- 
dicushic dcfcnditMedina 4rationcsautemomnes,(^as 
^dducit,magis procpdunt de fatisfadione perfc£Va,quam 
deirpperfcifta , Probatur crga primo ex illo principio, 
quod rcmiflTio peccati gratis datnr , nam quod fit ex ali- 
quali fatisfaclionc,0uamvis non fitomnino exa£\a,non 
fitomninogratisjfed remifTio peccatiomninogratisda- 
turi ergo nuila prscedit fatisfailio etiam imperfc£\.i . 
jSecundo , quia fi nollra difpofltioelfet fatisfadio, fal- 
tem imperfe£la , etiam cfTet meritum imperfe£\um pri- 
itixgrfitis&remiflionispeccatis, quodappeliat mcri- 
iua\ de congruo; confcquens antem cftfalfum; ergo. 
Sequela patet ex fupra di£^is , oftendimus cnim a fatisfa- 
£lione ad meritum, optimum fumi argumentum in pr^- 
fenti materia . Minor late tra£latur a Theologis , de gra- 
tia & merito difputantibus , & interim deillalegi po- 
tei\ Soto 2. de natur. & gratia c. 1 4. Et ratio breviter efl , 
quiahaec difpofitio ordine aatura; antecedit gratiam& 
charitatem , & ideo ut fic eft informis ; nihil ergo pro- 
dcnepoteftineflcmeriti, vel fatisfa6\ionis , juxta il- 
lud I . ad Corinth. i^.Si charitatem non hahuero , nihil 
mihifrtdefl , Unde Concil. Triden. tota fefl". <5. & 14. 
folam rationem difpofitionis agnofcit in nDflris aclibus 
rcfpe£tu remiflionis peccati, non vero ratione meriti , 
vel fatisf^£\ionis , Tertio, quia ubi intercedit alia fa- 
tisfa£\io perfe£\a , non efl necefle , ut aliquid aliud aece- 
ptcturinfatisfaftionem imperfe6\am;fedinjuflificatio- 
ne impii intcrcedit , & applicatur perfe£\a fatisfatlio 
Chrifti , propter quam omne remittitur peccatum 5 ci^o 
non efl neccfle , ut a£\us ipfius hominis acceptetur in la- 
tisfa£\ionem imperfe£\am,fed folum ut difpofitio ad hoc, 
ut juftificatio voluntaria fit , & convenienti modo fiat , 
ad, Contraria fcntentia , ut exiltimo , eft coramunis 
utttnth, Theoi0gorum,naminpvimisqui ponunt fatisfa£\ionem 
perfc£\am , a fortiori hoc fentiunt : deinde ex aliis 
fluthoribus D.Th.in 4.d. i^.q. i .art. i .q. ^.hac rationedi- 
cit, pGenitentiam virtutcm efle partem jultitis, quia 
reddit Deo debitum cx juflitia, &quamvis non poflit 
reddereajquale offenf£epraecedcnti, rcddit ,quodfibi cft 
poflibilei fed fatisfaccrenihil aliudefl, quam rccom- 
penfare injuriam : ergo hoe facit peccator pcr uitimam 
d-ifpofitioncm , &perfe£\am peccatideteftationem . Et 
hac ratione addit idem D.Th. cademd.q.z.art. i . pa-ni- 
tentjam aliquo modo toilere efficientcr peccatum per 
a£\um fuum, quia aliquo modotollit inaequalitatcm, 
quodeilfatisfacere, &d.i4.q.i.art.i. exprefl^iusdocet, 

. iatisfa£Vionera a£\um hujus virtutis , & art. 2. licait: 

J^on feteft hoiKo Jatisfactre^ fi ly fatis <tqmlitate>n 
qttantiiatisimfortet ^ comingitautem^fiimfortetaqua- 
litatem frofortioris , & hoc Jicut fnfficit ad rationcm 
pfii'ice , ita fufficit ad rationem fatisfaEiioms . Et iH 
folutionibus argumentorum id apcrtius docet ae decla- 
Tat,&inSrahac ^.p.q.B^.art.^. eamdem do£\rinamcon- 
ifirmat , & juxta eam rc£k intelligi poteft alius locus fu- 
pratra£^atusex i.p.q.2i.art.4. ad i.quod nirairum hac 
rationealiquaHs ratiojulUtis licet imperfe£"\a in juftifi- 
catione pcccatoris interveniat . EtSholaftiei commu- 
jjiter in 4.d. i . 14. i 5.& 1 7.& in 3 .d,20.q.2.ubi Richardus 
q.^.concluf 5. Mcdin. codic. de poenitcnt.tra£\at.3,q. I . 
Ferrar.^.contr. gcnt. c. 54. huic favent fententia: , ncque 
aliqucra ex antiquis expreflc repcrio , qui eam negave- 
rit, Et nifi de vocibus tantum iaboremus , nonvideo, 
cur , aut quomodo ncgari poflit . Primo ergo flatuendum 
cft , a]iqu.imeflcpoflcfatisfa£\ionemimperfe£\am, lo- 
qucndo in generc de fatisfa£\ionc , ut inter homineset- 
iam interccdcrc potefl i nam latisfa£\ioconfiflit in re- 
compcnfationc injurire, quxcx partc fatisfacientis, ut 
formalem raf)oncmfatisfa£\ionis habcat, requirit, ut 
hoc animo& intcntioncfiat \ cx parte vcroejus, cui 
fit {ati^-fa^ti'^ , ad fummpm rcqniri pofcll, quod talem 
t^Uonon i« rccynipculatiyncm injuiiK cxigat , vel ac- 



Artic. ir. 

ceptct, aut faltem acccptare tencaturmodo infuperio- 
ribus declarato . Quod fi illa a£\io , ut a fatisfaciente 
progreditur , fit moraliter ^quivalens injuria; , erit 
aequalisfeu perfe£la fatisfa£\o, proutnunc loquimuri fi 
autem illa a£\io non adajquct injuriam , aliquam tamen 
proportionem, fcu vim , licet imperfc£\am habeat ad il- 
iius recompenfationem , crit imperfe£\a ad fatisfacien- 
dum. Noncfttamendubium, quinpoflitis, quiinju- Q"om«<J€> 
riamintulit illam, hanc intentionem cxhibere, utfal-' peVfea'»" 
tem prout potell recompenfet injuriam , imo etiam ad /uiiU 
hocteneatur, quia, qui non potelHntegrc reftitiicre , <^*'°"'.«"' 
tenetur faltcm ex parte , fipotelt; ergo &injuriam re- ot p'ecc«- 
compcnfarc, faltemimperfe£le, fi perfe£\c non poteft. ">- 
Atqueeademr^tione potellcreditortalemreeompcnfa- 
tionem exigere, vel ea contcntus eflTc : eft crgo talis fa- 
tisfa£\io imperfe£\a poflfibilis , & qui inter homines hoc 
modorccompcnfat injuriam, fine dubio aliqualiter fa- 
tisfacerc dicitur , quamvis imperfe£\e . Pari ergo ratio- 
ne potefl elfc hominis ad Deum impcrfe£\afatisfa£\io; 
nam & homo potefl , quod in fe efl , facere ut recom- 
penlet injuriam, & Deuspotefl talem recompenfatio- 
nemexigcrc, & illacontentuseffe : ergo in eam a£\io- 
nem hoc modo fa£lam vere ac proprie convenit nomen 
&ratio imperfc£\s fatisfa£\ionis , Solum fupercfl pro- 
bandum , ita contingerein contritione feudifpofitione 
peccatoris : hoc autemfacillimeoflcndi poteft,nam in 
primis, quod a£\us contritionis , quamvisnon fitexa- 
£la rccompenfatio injurse, tamen quantumeftde fc, ha- 
beat ad hoc munus aliquam proportionem , evidentif- 
fimc oflendunt rationcs fa£\3e duabus fe£\ionibus proxi- 
me prarcedentibus , pro illis opinionibus , qua» fatisfa- 
£\ionem a:qualem huic a£\ui attribuunt , & res eft per fe 
adeo clara , ut ncccfle non fit rationcs illas repetere , aut 
amplius urgere . Rurfus quod pcccator pofiTit aut debeat 
hoc faltemmodo recompcniaic divinam injuriam,cum 
non poflit perfe£\iori , certiirur.umetiam efl, ut con- 
fiat cx modo loquendi Scriptura", Michcea: 6, Indicabo 
tii>i homo , quid Domi/iiis rcquirat a te : utique facere 
judicium , &e. Ercch. 1 8. Si tmpius egerit pnsnitentiamf 
Cfr fecerit jHdicium df juftitiam, vitavii^et\ &C.3 5. 
Siimpius egerit pceniicntiam a peccato fuo ., feceritqt^ 
judkinm (3" jtiflitiam , vita vivet , & fimilia teflimonia 
paflun reperientur inScriptura, &fupracitata funt . Et 
proprium poenitentix motivum, ut a caritate diftin- 
guitur, in hoc confii\it, ut ad recompenfandam inju- 
riam&deftruendam illameo modo ,quopotefl, forma- 
litertendat, utcx materia dc poenitentia conflat . Dein- 
de quod Deus exigr.t a pcccatore hunc modum recom- 
penfationis illi pofrihilem , ex eifdem Scripturx locis fa- 
tis eonftat . Imo proprium pcenitentiis prfficcptum , 
prout a praecepto caritatis diftinguitur, inhistantura 
teftimoniisfundatur, &inintrinfeca obligatione, quse 
cxinjurianafcituradrecompenfandamillam . Undcfi- 
necaufa dicunt aliqui, Deum exigere contritionem , 
folumut difpofitionem, perquamfiat voluntaria jufti- 
ficatio , & aliquo modo tollatur obex ex hominis afFe£\u. 
Hoc enim voluntarie di£\um eft . Primo quidem , quia 
curahsc ratio in hoc a£\u reperiatur, &fitilli maxime 
propria, Ime cauladicitur, non exigi a Deo hoc titulo 
& ratione , pra?fertim cum nomine judicii & juftitisc 
exigatur. Deinde, quiahscobligationon eftmerepQ- 
fitiva, fed intrinfecenafciturex ipfa injuria , Deusau- 
tem poenitentiam exigit , ut homo eara oblioationcm 
impleat, quam peccando contraxit: nam praeceptum 
pcenitentix , quod fcriptum eft di vino jure , non eft aliud 
abeo, quod ex natura rci oritur cx injuriainDeum fi- 
ncm fupernaturalem commifla . Denique , quia fiDcus 
folum exigerct illum a£\um , ut juftificatio fit volunta- 
ria, &adtollendumobiccmcontrariiaffe£\us, fuffice- 
ret exigere confenfumin amicitiamdivinam, &propo- 
fitum non peccandi de ca^tcro , vel , ad lummum , attri- 
tionem , ut facit cum facramento : nunc autem non ita 
fit, fedcxigitur dolor, & amorfupcr omnia: ergofi- 
gnum eft haec peti in recompenfationem ; & ita ctiam 
acceptari , quando fiunt . Ex hisergore£\econcluditur, 
nihildeeflehuic a£^ui adrationem iatisfa£\ionisimper- 
fc£\a; . Unde poteft fic formari ratio ; qui non poteft per- 
fc£^e (atisfaccre , fi rccompenfet injuriam eo raodo ,qua 
potcft, & quoexigit &contcntu3cft creditor , iraper- 
ic£\c latisfacit; ied ita k gcrit peccator crga Deum; 

crgo 



D i s p u T. IV. 

ergo fatisfacit faltem impcrfe£le . Aut enim nullaefl paf- 
fibilis fatisfaif^io imperfefta , airt hzc eft talis cenfcnda. 
Ad »rgu. Necrationesincontrariumquicquamobrtantiadpri- 
pr*ioT?i "^'^"^ ^"''^ rcfpondetur , hanc imperfe£tam fatisfaftio- 
|ieiitefl*it. nem nihil obftare,quo minus rerailTio pcccati fimpliciter 
&:abfoIutegratisdetur, quia iilud ^r^m in totorigo- 
re folum cxcludit, debitum de juftitia , cui opponi tur ; & 
ideoquod ex gratitudinc, vellibcralitatefit, gratisfit: 
cujB crgohDEC fatisfaftio imperfefta non inducatobliga- 
tionem juftitia:, non obilabit , quominus gratisdetur 
remifTio peccati. Quod fi fiat vis in illo verboo»sw*«<? 
gratis, refpoiidetur, illud oww/wugratis additumcffe, 
nam in Scriptura &Conciliis non legitur, &fenfum 
sequivocum facere potcfl: : fi enim illud omnmo cxcludat 
proprium debitum jufiitix , etiameft vcrum remiffio- 
nemfieriomnino gratis ; fi autem excludat omnem dili- 
gcntiam, velcooperationemexpartepeccatoris, con- 
tcdo non dari illi veniam omnino gratis, quia aiiquid 
abeoexigitur, & aliquiddc fuo cum divina gratia of- 
ferre debet , ut remifHonem obtineat . Ad fecundum, 
omiffa nunc difputatione de merito dc congruo , qua: 
non cft hujus loci , refpondetur, fi mcritum de congruo 
exillimetur tale cffc , quod proprium dcbitum jultitiae 
inducat, negandamefTefequelam ; item fi dicat con- 
gruitatemamicabilem, fcu in mutuaacpropriaami- 
citia fundatam , clarum eft non reperiri in contritione , 
uteft a pcccatore nondum juflificato , quia nondum in- 
tcliigitur amicus : fi vero , quod magis habet ufus , me- 
ritum de congruo latius pateat , prout ipfametgene- 
ralis fignificatio vocis exigerc vidctur,non rcquiret ami- 
citiam in operante nam peccator per aftus morales ex 
gratia fa£\os meretur dc congruo aliqua majora auxi- 
lia: fatis ergoent, quod a£lus habeat proportionem 
quamdam ejufdemordinis , & condeccntiam ac congrui- 
tatem intcr opus hominis ,&donum Dci. Sicque coa- 
cedendaeritfequcia.- nequecft, curquidamfcholaflici 
modcrni abhoc modoloquendi tantum abhorreant in 
aftibus fupernaturalibus , & maxime in pcrfe£lo ac\u 
-contritionis , cum Sani^i Patres frcquenter eo modo lo- 
quantur. Augurt. epif^. 89.^.4. de fuperbodivite dicit. 
Licet mortHusapMci inferss torqueatur , tamen fifau^s- 
rii ttlcerofi, qni ante ja/iuam ejus coritemptpcs jacebat , 
tKt/ertHs fuijfet, mereretur& ipfemifericordiam . Et 
cpift. 105. ad Sixtum col. clarius dicit. Ncqueipfa 
remijfio peccati fine aliqno merito efl ^neque enim ■imllHm 
efi meritum fidei , qua ille dicebat , Deus , propitius ejio 
mihi peccaiori , & defcendit hic juflificatus . Similiter 
Ambrof lib. i o. in Luc. 2 5 .agens de lachry mis Pct ri: La- 
vant , inqui t , lachrymx dcHElum , quod voce pudor efi 
confiteri, lachrym^ nonveni.im po/iulait , fedmeren- 
tur , crtufi veniam vis mercri , dilue cuipam lachrymis 
tuis . Etplures alios refert Bellarminus fupra, qui hanc 
fcntentiam confianter defendit , Nequc illi obllat locus 
Pauli, Si caritatem non habeam, nihilmihi prodcf^, 
tum quia intelligitur , nihil prodefTe ad meritum vitce 
setern£e,vel ad propriummeritum dejuflitiaitumctiam 
quia noneil omnino fine charitate , qui Deum jam fuper 
omnia amat . Concilium autem iitens nominedifpofi- 
tionis tamquam ccrtiori^non cxcludit alias rationcs mo- 
rales , qus in hac fcre includuntur . Ad tertium rcfpon- 
detur, illo fcreargumcntouti hxrcticoshujustemporis 
ad excludcndas nofiras fatisfa£\iones : ficut ergo fatisfa- 
ftio ChriiH non excludit noflram condignam , ubi talis 
cfTepotefi:, fcilicet pro poena , itaetiam noncxcludit 
impcrfe£\am, ubi major effe non potcfl , fcilicet pro 
culpa. SedinlUbitfortaffcaliquis , nam ex difcurfufa- 
ilo non videtur folum probari fatisfa£lio imperfefta , 
fed ctiam perfe£1:a: quando enimab aliquo exigitur, 
quantum potefl, fumma fatisfa£^io exigitur; &quihoc 
modo fatisfacit , perfe£>e fatisfacere cenfendus eft . Re- 
fpondetur,perfc£lionem fatisfa£lionis non attendi ex po- 
tefiatefatisfacientis,fed exoEqualitate reiad rem,&idco, 
licettalis homo poffit dici perfe£\:e fatisfacere fux obli- 
gationi , quiancmoad impofTibile obligatur, nonta- 
men perfe£tam fatisfa£\ionem exhibere , quae ad xqua- 
litateminrcconflituendamneceffariaeffet. Dices. Er- 
go hoc modo etiam homo per vires naturae poffet fatisfa- 
cere imperfe£\e per naturaIemdoIorcm& amorem, fi 
Deus majorem non exigcret , nec vires gratia: darct ad 
illum eliciendum , & illo vellet eflc contcntus. Re- 
iiuarez. Tora. XVI. 



S E C T I o X. p7 

fpondetur , pofTe Deum id facere de potentia aljfokta , 
illam tamen vix mereri nomcn fatisfa£\ionis , etiam 
imperfe£\iffim3e , tum propter raaximam impropor- 
tionemillius a£lus; tum etiam , quianon exigitur al> 
illohominctotum id, quod abfolute poffet praeftare . 
Et ob camdem rationem in juflificatione , quae nunc fic 
per attritioncm cum facramento , non ita proprie di£ta. 
imperfe£la fatisfa£^io invcnitur . 

S E C T I O XI. 

Utrum faltem pro peccato veniali poffit fwnis 
homo Deo fatisfacere . 

MAteriahujus dubitationis proprium habet locum, 
&cx profefTo tra£\anda cfl inferius q. 87. hic ta- 
mcn omnino pra?mitti non potuit, brevifrimc vcro at- 
tingendaefl, folum ut videamus, quomodo in hoc et- 
iam fupcrct fatisfa£\ioChrifii fatisfa£tionem puri homi- 
nis . Prima crgo fententia rcferri potefl quoruradam 
fcholaiiicorum , quinonfolumpergratiam, fedetiam 
pcrvires natura;, affirmant, pofTe hominem fatisfacc- 
re pro peccato vcniali , & illud a fe cxpellere , vel fufti- 
ncndo proportionatam pcenam , ut fentiunt Scot. in 4. 
d. 2 1 .q. I .& Gabriel d. i (5.q. ^.art. i . vel per a£lura raora- 
literbonum, &peccato veniali contrarium, utexifti-. 
mat Durand.in 4.d. 1 6.q.2.& d.2 1 .q, i . Sed hane fenten- 
tiam cxifiimo valde falfam , & errorera fapere Pclagii : 
generaliterenim omnispeccati remifnoinScriptura fa- 
cragratia;Dei, Chrifioquc tribuitur, utpatetad Rom, 
4. 1 .Joan. I .& 2.& idem fumitur ex Concil.Milevit.cap. 
cap,<5.7.&8.&Araufic. II.cap.i4.&22.&cxTrident. 
fcfT. 6.cap. 1 1. ubi dicit , illam cfTe juftorum vocem . 
Dimittenobis debita noftra, quse exponit cffe peccata 
venialia, qux jufti poitulant^a Deo remitti. Et ratio 
brevitcrcft, quiafine divina gratia nihil poteit homo 
facere , quodad xternam vitam confequcndam confc- 
rat^ccrtum eft autem , remifrionem peccati vcnialis 
multum confcrre. Ac deindead quamcumque fatista- 
£\ioneni, vclmeritumdecondigno apudDeum, con- 
ftst, ncccfTariaraefregratiarafanftificantem, finequa 
homoeil inimicus Deo, & inimico nihil potcfteffea 
Deo debitum de juflitia , ut fupra diccbamus. Itaquo 
certum hoc loco fit , alibi cnim probabitur fufius , ho- 
mincm purum , non jultificatum non poffc condigne 
fatisfacerc propcccato veniali. Proccdit ergo quajflio 
dc hominc juito , & de fa£t:o habet locum tantum in 
pcccato proprio : nam de alicno ccrtum cft , non pofTe 
unum latisfacere pro culpa alterius , etiam vcniali : 
poffct tamcnidquceri dcpotentiaabfoluta : cx hisvero, 
quxdiccmus, adjun£\isiis , quxin fcct. ^.didafunt , 
rclinquetur definitum . 

Sccunda ergoopiniocft , homincm jufium non poffc 
fatisfaccrc dc condigno pro vcniali pcccato: quam te- 
net Petr.Soto in infHt.facerd.Ic£\. 1 8.de poenit. quam fo- 
lum probat cx principio pofito, quia remiffio peccati 
venialls efl opusdivinaegratia;: &itainorationeDo- 
minica illam pctimus , ut gratuito a Dco donandam, 
oum dicimus : Dimitte nobis debita nofira . Vim etiam 
facit inverborcmiffionis, quodliberalitatcraindicat : 
nam debitum , quod plcne folvitur , non rcmittitur : 
&hanc fententiam tribuit D.Thom.^.p.q.S^. art.4. 

Tertia vero (entcntia cxtremc contraria effe potcft , 
hominem jufiumpofTe ex juftitia rigorola, &omnino 
perfc£ta fatisfaccrc pro venialibus peccatis . Quia adus 
amoris Dci iuper omnia eil ita pcrfe£\us, ut repugnct 
etiam peccatis venialibus, & proccdens ab homiiie gra- 
to videtur efTc non folum arqualis , fcd ctiam raajori.^i 
valoris, quarafittotumdebitumvenialispeccati: ali- 
unde vero homogratus in fe habet fufficiens principium, 
ratione cujus debcntur illi omnia auxilia neccffaria ad 
hujufmodia£lurae{ficicndum, &valorem illiprxftan- 
dura: quia proptcrpcccatura veniale, necprivaturhoi 
mogratia, neccontrahit dcbitumcarendi auxiliis ne- 
ccffariis, & fufficientibus ad hujufmodi a£tura : nihil 
crgohicdeeftadjuititiam non folura a:qualcm , fedct- 
iam rigorofam . Nam licct hxc fatisfa£lio fupponat gra- 
tiam , tamen non lupponit gratiara fa^lam poit con- 
tra£tumdebitum pcccati venialis, nccprimariodatam 
in ordinc ad fincm confcquendi remiffionem talis pecca- 
ti:le.d folum fupponitgratiam ante obtentam pcr baptif- 

G mum 



y8 



piiim vel aliara priorem dirpGfitioncm , feu aliucl facra- 
pientum : hoc autem nihil prorfus videtur durogare per- 
feftionijuftitise : prsfertim, cumhomononfatisfaciat 
pcr ipfam gratiam quafi formaliter , fed per frudus ju- 
ftitiae , quos ipfe homo fibi comparat , tamquam domi- 
nus fuorum aduum , gratia: Dei cooperando . Quod ve- 
foiftimet aflus fint etiam ipfius Dei , & per auxilium 
fpecialefiant, acdeniquepofrintefTealiis modisdebiti , 
non videtur magis derogarc perfeftioni hujus jufiitije, 
quam juftitiam Chrifti minuere , in cujus aftibus fere 
eadem inveniri pofTunt, ut fzpe in fuperioribus efl di- 
flum . Undeconcludi videtur, quod attinetad perfe- 
ftionem jufiitise , hunc effeftum non minus exafte fieri 
fo/Te a puro homine , quam ab ipfomet Chrifio . 

Dico tamen primo, fimpliciter&abfolute poffe ho- 
minem jufiificatum fatisfacere de condigno pro veniali 
peccato , atque adeo ex jufiitia , & non mere gratis iilius 
remiffionera confequi . Hanc fumoexD.Th. infr.q.87. 
^.ad 3. ubi fimpHciter concedit remitti peccatum ve- 
niale virtute alicujqs fatisfaftionis : neque in art.4. dicit 
contrarium, fed folumdicit, ad hanc fatisfaflionem 
elfe gratiam necefiariam : & in i .^.q.y^.art. 5. dicit,pec- 
(Catum venialeefTe reparabile pervirtutcmintrinfecam: 
in quo potiffimura differt a mortali ,.id efi , per virtutem 
gratia;, quam non tolljt ,ficutmortale:nonefl: ergore- 
parabile per folam gratuitam reraiffionem: quia hxc non 
habet proprie intrinfecum principium in homine:fed pcr 
condignam fatisfaclionem , cujus principium efi gratia, 
qux in homine manet . Et eamdem fententiam fortiori 
ratione docent Scot.Durand.Gabriel, & alii fupra ci tati , 
& expreffe Palud. in 4.^. 1 6.q. i .n.27. & fequentibus , & 
Richard. in^.d. i ^.art. i .q.7. Et probatur,quia opus con- 
tritionis , vel amoris Dei videtur ex natura fua opus raa- 
xime proportionatum ad hujufmodi fatisfaftionem , vel 
remiffionem , quia nobiliori modo attingit Deum , & 
horainem ad illura convertit : pcccatura enim v^niale 
non eft proprie contra Deum, ut ultimum finem,fed prae- 
terDeum : nequeavertitabillo, fedretardat. Denique 
non eft proprie qffenfa , & injuria , fed valde analogice : 
unde unum folum mortale majorcm rationern injurije 
habet , quam fimul fumptainnnumeravenialia : at vero 
aflusamoris, velcontritionis , attingit Deum ipfum , 
ut ultiraura finem, & perfeftodonohominera ad iJlum 
convertit . Deinde peribna operans efi digna , quia fup- 
ponitur jufia , &amicaDei: & aliunde nondeefi pro- 
miffio Dei fub conditione talis operis^ diciturenim 1, 
Joan.i. .y/ confiieamurpeccata voflra , fidelis efi , c^;'k- 
fius, ut remittai nobis . Loquiturautem prcxfertim de 
vcnialibus, utibi Augufi.tracl.i. notavit , pauloenim 
antea dixerat : Si dixerimus , quia feccatum non habe- 
mus: quod proptcr venialia potifriraum gencratira de 
omnibus di£\um efi : nihil ergo hic deefi ad condignam , 
& jufiam fatisfa£lionera,quaraaliquomodoconfirmant 
difta verba Joannis,quibus fidelitati, & jufiitiiedivince 
hunc tribuit effeftura . Confirmatur , quia h^ lcves of- 
fenfas , quot: humano modo vix poffunt vitari , fecundum 
prudentem ocfiimationem morakranon funtmagni va- 
Joris, autraomenti, propter quod peccatis venialibus, 
per le loquendo , folum temporalis poena debetur ^ at ve- 
ro a£\us charitatis hominis jufti , raagni pretii , & valo- 
ris eft apud Deura , & ceternura pracraium meretur ; er- 
go , &c. Denique confirmatur , nam homini jufi:o debe- 
tur cx jufiitia vitasterna, qua jufie privari non potefi, 
fipeccatum mortalenon committat: fed per venialia 
pcccata impeditur, nchanc vitam zternam confequa- 
fur, quamdiu illiremiffa nonfunt ; ergo potefi aliquo 
modo non folum ex milcricordia, fed exjuiHtiaconfe- 
qui, ut taleimpcdimentum gloria-aufcratur: aliaspof- 
fct pcrpetuo privari beatitudine propter vcniale pecca- 
tum abfque injufiitia . Nonell autem aliusmodus con- 
venicntior obtinendi cx jufiitia rcmiffionem venialis cul- 
pae, quam pcrcondignam fatisfaftionem . 

Potfft vcro contra conclufioncra hanc ex principiis 
Objeiaio. fyprapofitis formari ratio, quiagravitas injuria: fumi- 
tur cx pcrfona offcnfa , fatisfadionis vcrocx perfona fa- 
risfacicntc: fedctiam inculpaveniali, perfona offcnfa 
cftinfinita, fatisfaciens autem finita ; ergo neque pro- 
_ , ,p portio,ncquc3s;qualitas fcrvatur. Refpondeturprimum, 
* ' ' ncgando pcccatum vcnialc cffc offcnfam fimplicitcr , fed 
(ccundumquid , utdidumcft. Dcindc, cumhxcmo- 



A RTi c. ir. 

raliter fintconfideranda , eademratioinoffenfione levi, 
& gravi .cenferi non potefi , quialevcsoffcnfioncs , qua: 
non proprie attingunt ipfas perfonas , fed folum vcrUp^ 
tur circa quaedam quafi ipfis cxtrinfcca , & adjaccnlia , 
moralitcr non cenfentur magni pondcris effe , fed a per- 
fona etiam inferiorisordiniscompcnfari po.ffunt ; hujuf- 
modi autem eft in propofito veniali peccatum , quod 
contraDeum proprie non elt , nec circa eum inieipfo, 
fed circa media ad illum potius verfatur , ut D. Th. di- 
xitin i.2.q.88.art.i.&2.&ideo mirumnoneft, fi pcr 
• aflum perfonae finitaecompenfaripoffit . Dcnique, et- 
iam fi in hoc non fervetur oranimoda proportio & ^qua- 
litas, nonpropterea non erit fatisfaftio condigna , & 
dejufiitia, quia fufficit proportio explicata , fanctita- 
te, &gratia, diflifque aliis concurrcntibus , 

Dicofecundo. Harc fatisfa£\iouurcecreaturaepropec- , r 
cato veniaJi non eit tam exaaa,& perrcaa, qum fatisfa- 
&\o Chrifii pro peccato veniali pcrfeiStior Jucrif, f. lendo 
etiamintra rationem jufiitis, ejufqueperfectioncm.De- 
nique fat jsfaftio Chrifii merito dici potefi dc rigorc julti- 
ti^, non vero puraecrcaturx (atiiaftio . Probatur cx 
omnibus fupra addu61is teilimoniis , quibus foli ChriJlo 
hsec perfefta juflitia tribuitur : univerfaenim Joquuntur 
deomni juliitia apud Deum.Efi ctiam hoc magis confcn- 
taneum dignitati Chrifii Domini . Rarione veroexpii- 
cari breviter poteft ex fupradjf^isjnam fi in primis in (olo 
ChriJlo rcpcritur illa exafta , & perfe£\iffima squali tas , 
ut perfona fatisfaciens fit tam digna, quam perfona offcn- 
fa, deinde foli Chriito, propric Joquendo, nuUa gratia fa- 
£ta efi,quamvis fit fai^a ejus humanitati. Prstcrea lolus 
ipfe habuit infinitum valorem in fuis Qperibus,quo poffet 
vincere, &fuperaredebitum omne: at vero opera purse 
creatura; finiti valoris funt, &poffcntfieridebitaaIiis 
modis ,etiam debito rigorofo, &perfefl:o, itaut revera 
non haberent fufficientem moralem valorem ad utrum- 
que debitum perfol vendum. Denique fi intelligeretur pu- 
rus horno omnino innocens & fanftus fatisfacere pro pec- 
cato veniali alieno, ultra omnia diita luperaretur a Chri- 
fio,quod noneffet iUi connaturale &intrinfecum,effe ca- 
put aliorum , atque adeo nec poffe fatisfacere pro alieno 
peccato, etiam veniali, ficuteftChnfioj fivcrointel- 
ligatur purus homo jufius fatisfaciens pro fuo veniali 
peccato , in hoc etiam multum deficit a Chril^o fatisfa- 
ciente, quod nonefi pcrfonainnocens , &omninofan- 
£la , atque adeo minus digna etiam ex hac parte ad fatif- 
faciendum . 

Scd objicit aliquis ; ergo poffet Deus fervato toto rigo- oiijeaio , 
re jufiitise non acceptare fatisfafHonem hominis jufii 
pro peccato veniah proprio: ergo ex vi jufiitis poffet ho- 
mo jufius perpetuo privari beatitudine pro folo peccato 
veniali: ergo peccatumveniale, quantum efi exfe,in 
fEternum privat beatitudine&ultimofine. Quodfinunc 
idnon efficit , folumellex divinamifericordia . Exquo 
ulterius concludi poteft, nuUum effe natura fuapecca- 
tum veniale , nam omnia de Je afferunt mortem animaz, 
quce incarentia ultirai finis, feu in averfione abiliocon- 
fifiit . Sed ea , quse nunc dicuntur venialia , folum erunt 
hujufmodi , quiaDeusnon vulteaad raortem imputa- 
re; hsc autem funt valdc abfurda, &erronea, utcon- 
ftatex primafecundaeq.72.art.5.& q.88. art.i.&2. 

Ad hanc objeflionem dico : poffunt effe refpondendi An fatif- 
modi extremecontrarii.Priorefi,fatisfaSionem,quam j^fj° 
homojuftus exhibere poteJl proveniali peccato , talem pe^casn ** 
effe,ut non pendeatexdivina acceptatione,fed omnino v=n"i' 
naturaliterac neceffariofiatperillumaftum, perquem ^fJnem" 
juJf us fatisfacere dicitur pro culpa veniali : quia nimi- requiiat , 
rum a£\us ille formaliter, & vi Jua expcllit talemcul- 
pam , ita ut de potentia abloluta non poffint fimul ma- 
nere. Et hsc Jententia videtur coinciderc cum illa, 
quam refcrt Richard. in^.d. 17. art. i .q.7. quod homoef- 
feflive caufatremiffionem venialis peccati , cfficiendo 
contritionem , per quam illud formalitcr expcllitur , Et 
cflquidem minus improbabilis fententia, quam fimilis 
fupra traflata I"ed.8. de rcmiffione peccati mortalis. Ni- 
hilominus tamcn non ccnfeo cffe vcram, necRichard. 
fupra illam probat , & fi confiderentur , qua: tradando 
de Jatisfaftione Chriff i , & in prccdifta Je£f .8. diifa funt, 
exeis conlfat , nullam cffc polfc fatisfadionem hominis 
adDeum, qua; divinam acceptationem nonrcquirat, 
& ab ca non pcndeat , laUcm proptcr cam caufam, quod 

nihil 



D israT..JV. 

nJhilpoteft Dco in fatisfaaionem ofFmi , quod inuitis 
aliistitulis ci non de6eatur, propter quos folos ponfet 
Peus aaum illum exigere , vcl aoceptare fine ullo ordj- 
nead fatisfaaionem . Quac ratio etiam habet locura in 
peccatoveniali, & communiter ab Anfelmo , & aliis 
Doftoribus affertur ad excludendam perfeftam judi- 
tiam purx creaturse ad Deum , ut minimum taraen 
mihiprobare videturnoneffepoiribilemcreaturs fatif- 
faftionem ad Deum pro culpa , quam Deus oon polfjt 
repellere& non acceptare. Deindenullus apparetafius 
hominis jufti , qui de potentia abfolutaclTe non poflit 
cum venialiculpa habkuali. Nani,fi quis eflet^raaxiiJie 
dileftio Dei intenfa & perfeaa , aut formalisdetefiatio 
talis peccati : neutrum autem hcrum dici poteft: ergo . 
Probatur minor quoad priorem partem: quia aftus arao- 
risnonhabet formalem oppoGtionem cum veniaJi p.ec- 
cato , neque invoivit uUam contradiftioneni , quod ju- 
lius retineasculpam venialem , quafi in habitu , cliciat 
talemcaritatis at\um, qula nequc illa culpa deikuit 
vires neceffarias ad eliciendum talcm a£lum ; neque dc- 
ftruitobje£\umejus:poteftenimhomovellepIacer£Deo 
in omnibus , & omni conatu, qaamvis non poffit afe 
expellere culpam venialem habitualem_. Sec«ndav«ro 
pars minoris patet , quia homo exiftens in peccato mor- 
tali , & veniali fimul , quamvis veniak peccatumdete- 
ftatur propter malitiamejus , nihilominus illud a fe non 
cxpellit , neque eft fomialis repugnantia inter talem 
a£\um , & talem culpara : ergo idem erit de quacumque 
aliadeteftationefoa-mali, etiamfifitex altiori motivo , 
vel conjunfta cum gratia; nam , fi qux efletfbrmaiis re- 
pugnantia phy fica feu naturalis , oriretur potius ex mo- 
do tendentia; , & converfione , feu averfionc voluntatis , 
ad talc objeftum , quam ex motivo , vel conditione per- 
fonae opcrantis : hcec enim nonvideturquicquanicon- 
ferre ad formalem repugnantiam phyficam , fed folura 
ad perfeflionem a£\us feu moralem a;ftimationem ejus . 
Secundusmodusrefpondendieft, concedendo rcmiffio- 
nempeccati venialis pendeieex acceptationedivina,& 
confcquenter peccatum veniale talis effeconditionisac 
meriti, utfiDeus vellet, totorigorc fux juftitia: uti, 
poflit jufte hominem juftum perpetuo excludcre a beati- 
tudine propter folum veniale peccatum . 
An vesiii Ex quo princi pio dixilfc vidctur quidam Doc>or agens 
!e pecca- de influentia Chrifti capitis in animas purgatorii, cx 
fli^iiU"' mifericordia Dei , re(picicntis ad meiitaChrifti ^faftum 
gorc pofr efie, ut pccnx purgatorii fint , & ut temporalcs fint. 

Nam, fivellet Deustoto rigorejuftitisEuti , poftct ad 
JuVin"!" nullum opus talium animarum rcfpicere , nullamque fa- 
tisfa<aionem , autfatifpaffionem earumacceptare, fcd 
propter vcnialesculpas, fiquas fecum defcrunt, casin 
perpetuum a regno exclufas detinere. Imo idcm ait pofle 
facere Deum propter folum reatum poenarum tempo- 
ralium , proquibusjuftusinhac vitanon fatisfccit:nam, 
licethocadrigorempertineret, nonad injuftitiam. Et 
declarat, fe loqui , non confiderandoDeum ut domi- 
numvits & mortis, fedut lcgislatorem &gubernato- 
rem. Fundamentum ejus eft , quia, cum ipfaeanims 
non fe purgaverint iufficienter in ftatu vix , cum poflent 
ex vi gratia: , &caritatis, &auxiIiorum Dei ,nulla cis 
irrogaretur injuria, fi pera£\oviajcur[u,nequeadfatif- 
faciendum ,neque ad fatirpatiendum,eisdareturlocus , 
fed perpetuoexulesaregnomanerent.Vcrumtamcn hzc 
fententia videtur plane incidere in illa incommoda,qua! 
in obje6\ione fafta illata funt . Nam in primis ex ea fe- 
quitur , peccatum veniale ex fe & natura fua xtcrnam 
poenam mereri , & efle irreparabile ab intrinfeco : con- 
fequenseft falfum, nam hxcdl ratio propria peccati 
mortalis , ut D.Th. locis fupra citatis decet . Sequela pa- 
tet , quia Deusutens fola ratione gubernatoris feu judi- 
cis poifet jufte punire hominem cxiitentem in gratia& 
peccantem venialiter privatione gloriae arterna: : crgo 
peccatum vcniale ex fe mcrctur hanc pcenam . Rurfus, 
peccatum veniale ex fe meretur acternam privationem 
gloria;; ergomGreturetiam externam privationem gra- 
tisei ergo, quantumeft exfe, tollit principiumintrin- 
fecum, quopoflittalisculpaexpclli, & confequenter, 
quantum eft ex fe , tam irrcparabilis culpa eft , ficut 
mortalis . Priraa confequentia probatur , quia gratia 
cft fcmcn gloria^ , &contertjusadillara: fiergopecca- 
tum veniale cx ie meretur xternam gloria: carentiam , 
Snarex, Tora. XVI. 



Sectto TLL -^tp 

ex fe tollit omne jus ad gloriam ; & confcqucBtcr cK fc 
mereturetiam privationemgloriae. 

Tandcm,quia,fipeccatura venialeexfemereturpri- i 
vationema!ternamgloriar, prorfusdeordinathominem 
abukimofinc, quantum eftexfe : nullaenimpotefteffe 
majordeordinatio, quamdebitum perpetuocarendi il- 
lo: ergo peccatum venialecx natura fuamortale erat: 
quod fi punc ;ion rcfert anim3? mortem,mi(ericordi2 Dei 
&raeritisChriftiattribuendumcft , quia, fcilicet, pro- 
pterChrifti merita Deus non ita imputiithcEC peccata,, 
quodxepugnat fans doc\riqae, &in Lutheranumerro- 
rem multum inclinat . 

lldponderiveropoteft, juxta prjediftam fentcntiam EviC» 
haecincommodanonfequi, quiapeccatum veniale ex 
natura fua habct , ut faltcra pro ftatu vise rclinquat in 
homine poteftatem fatisfaciendi , & purgandi fe abipfo , 
quodnonhabetmortale. Sedinterrogo, anpofletDeus 
utens toto rigore juftitiae, non concedere homini hoc '^*'*'" 
tempus vix ad fatisfaciendum pro culpa veniali , fed ftar 
tim illum privarcinjEternum beatitudine, ita ut mife- 
ricordiaeDei,&meritis Chrifti tribuendum fit, quod ho- 
mini juftovenialitcr peccantitempus fatisfaciendi &fe 
purgandi in hac vita conceflerit . Vel neceflarium fuit , 
ut Dcus , fervans rigorcm juftitix hoc tempus concede- 
ret homini juftoad (atisfacicndumproculpaveniali . Si 
primumdicatur, fequuntur omniaincommoda illata , 
quia jam Deus utens rigore juftitiK, poflet privare fta- 
tim a;terna gloria hominem juftum venialiter peccan- 
tem , nullum tempus ad fe purgandum , vel fatisfacicn* 
dura illiconcedendo.Et con(cquenterfit,totumhocmer 
reripeccafumvenialecxfe : exquo fequunturcseterain- 
convenientiaillata . Siautemdicaturfecundum, idin 
primis non dicitur confequenter , quin potius certius 
eft, ad mifericordiam Dei fpeiVare , quod modum & 
rationem nobis conceflerit fatisfaciendi inhac vita pro 
poenis debitis in futura ; & hoc maximc attribuendiun 
eftChrifti meritis . 

Dcinde , quia fi illud eft aliquo modo vcrum, ideo crt, 
quia eft debitum gratia? ac juftitia:, ut per venialia pecca- 
ta non excludatur a fubjefto,in quo efl , & confequenter , 
ut ncc lubjeilum fan£\ificatum per ipfam perpctuo ex- 
cludatur ab h^reditate& regno,quod illi rcfpondct,hinc 
enim fit, utgratice ipfi connaturale fitpoflb expcllerea 
fuo fubjc6\o veniales culpas fatisfaciendo pro illis. Si 
autem hoc ita eft , ut rcvcra eft: ergo , quomodocumque 
fit anima cum gratia & peccato veniali , fivc conjunita 
fitjfive feparata,fempercft potcnspergratiamad cxpel- 
lcndum vcnialemculpam fatisficicndo proilla, vel me- 
rendo lemiflionem cjus: ergo , fi confidcretur natura gra- 
tjs&vcni.ilis culpa:, & mcritum unius, ac debitum 
altcrius, non eft, cur potius unotempore, quam alio, 
poflit pergratiamexpelli talisculpa,autc contrario pro- 
pter talcm culpam pcrpetuo privari gratia, nefinifuo 
conjungatur: lcmper ergo culpa venialis cft de fctan- 
tum temporale impedimcntum , &nona.'tcrnum. 

Etconfirmaturprimo: quiaalias etiampoflct Deus 
utens rigore juftiti;e non conccdere homini jufto , ut pof- 
fit fe a peccatis venialibus purgare, totum tempus hujus 
vitce, fedtantumunumannum, V. g. vclmcnfcm, vel 
dicm, velhoram, quia, ftandovclinlcgibusjuftitia:, 
nuIIaratiodifferentiL^e aflignari potcft : fiautcmidcon- 
cedatur, parifcrcrationc potcrit idemdicidetototem- 
porc vitae nullam parficulam cjus excipicndo , quxenim 
eft Iexjullitiar,qusmagisadhocobIiget,quam ad illud? 
Undeconfirmaturfecundo, quiaalias, ftando in rigore 
juftitia;, poflct Dcus privarc gratia&caritate animam 
difcedentem a corpore cum fola culpa veniali in pce- 
nam illius : confcqucns eft abfurdiirimum .- ergo . Sequcla 
patet argumento fa6^o, quia non eft major ratio de priva- 
tionegIoriae,quamde perpetuaprivationegloria', imo 
unaadaliamconfequitur . Minorvero patet, quia, fi 
peccatum veniale mereretur ex fe illam privationem 
gratiae , poflct Deiis , ftatim ac homo venialitcr peccat , 
eam pcenam inferre, non expedtata aliquafatisfa6\io- 
ne, quia nulla lex juftitix eum obligat adcam cxpe- 
ftandam. Tandem confirmo, quia pcccatum veniale 
natura fua folum meretur tcmporalcm poenam volunta- 
rie & in gratia iuftinendam : crgo nullo modo poteft in- 
tralimitcsjuftitiiepcenaillafieri sterna in hominegra- 
to, &voIuntaric (atistaciente, feu fatispjtiente. 

G 2 Rc- 



lOO 



QU JL S T. I, 



Rsf onfio Rerpondeturcrgo , duplkiter pofTc hominem jtidum 
*d prro'" confiderari poft commiflUm veniale peccatum . Uno 
re-r obje- modo, antequam ei taiis culpa & pcena ei refpondens 
'""'^ ° remifrafit. Aliomodo,quodculpajamfitremi(ra,non 
tamen pcena . Rurfus duplicitef pofTe confiderari Deum 
refpeftu talis hominis, fcilicef, velut abfolutum do- 
njinum, vel tantum ut judicem vel gubernatorem fu- 
|)rcmum . Principioigiturdicendumeil:, ablataculpa, 
non poffe Deum. , ut judicem perpetuo punire hominem 
juftum pro veniali peccato . Patet , quia illa poena , five 
inhacvita, fiveinfuturainfligatur, ex vi juflitis, & 
confiderando merita talis caufa; temporalis eft. Unde 
obiter intelligitur, multo magis falfum eflfe, quod prs- 
cedens opinio ajebat , non poffe animas juftas fatis pati 
in futura vita pro reatu posnx temporalis , fi Deus vclit 
toto rigore juflitiae uti , fed pofTe perpetuo illas beatitu- 
^ineprivare: hoc enim involvitrepugnantiam , nam, 
cum remittitur culpa mortalis , abfolute remittitur poe- 
na^terna & in temporalem commutatiir: ergoflando 
intra limites jufiitije, non poteft illa poenarurfus fieri 
teterna: maxime, quodilla poenaper feefl pccna vitas 
futurjE ; quod vero per pccnas hujus vits tolli , feu fa- 
tisfieri pofTit , crtex benigna Dci promiffione propter 
Chrifli m.erita. Ulterius ergo dicendum efl , connatu- 
rale effe gratiae , ut peropera fua pofTit expellere peccata 
venialia. Et confequenter effe ei debitum debitocon- 
naturalitatis, ut opera ejus acceptentur in fatisfaitio- 
nem pro culpis venialibus . E converfo autem effe in- 
trinfecum veniali peccato,ut propter illud folum non 
pofTit homo juftus gratia privari : h^c enim omnia pro- 
bant argumenta fa£^a , &h3ec fatis funtad differentiam 
conflituendam inter venialc peccatum & mortale j & 
ut verum fit , non poffe hominem. propter folum venia- 
le peccatum privari xterna beatitudine cx vi folius jufti- 
tiae. Nihilominustamen, deabfoluta potentia,poffet 
Deus, utdominusomnium, non acceptare fatisfaftio- 
nem hominis jufti pro peccato veniali , quia potuiffet 
non promittere , cum hocfueritei liberum , & feclufa 
promifTione, nihil ell , quod Deum neceffitet ad acce- 
ptandum , fed tunc magis ageret ut Dominus , quam ut 
utjudex, quiaageret prx-ternaturam gratice, & prseter 
debitum connaturale illi. Et hffic eft vera &:fufficiens 
folutio objcftionis propofitSE . 

S E C T I O. XII. 
Uirum pojfit homo parus, faltem ut Chrtfii membruTK , 
fatisfacere DeoexperfeElajuliitiapropeccatofuo . 

HIEq qua;(lio videri potefl huic difputationi non ad- 
modum neccfTaria, t^men ad materias comple- 
mentum,& quia abaliisauthoribushoc loco introdufta 
efl , & breviffime expediri potcff , non putavi prajtermit- 
tendam : prxfertim ,quia etiam ad explicandam conve- 
nientiam incarnationis Chrifti propterperfeflam fatif- 
fadionem noflram , non folum ut ab ipfo fafta efr , fed 
ut a nobis etiam exercetur , plurimum co.nferre potefl . 

Dua: igitur poffunt de quaeflione \\a.c rcferri fententi^. 
Prioreft, affirmans nortram fatisfaftionem , utfunda- 
tam in fatisfaftione ChriiH, effede rigore juftitise: ita 
fentit Cajet. hoc loco , & tom.^.opufcu. traft. 10.0.9. & 
Soto in^.d.i^.q.i.art.z.concI.^.Lcdefm. in^.i.p.q.i i. 
art.2.Hofius in confefr.c.73.& videtur illis favere D.Th. 
infra q.^S.art. i . ubi inquit , ita fe habere opera Chriffi 
capitis tam ad fe , quam ad fua mcmbra , ficut fe habent 
opera alterius hominis in gratia coniHtuti ad ipfum , & 
art.2. ad i.dicit caput , &membra effe quafi unam per- 
fonam mylHcam , & ideo fatisfadHonem Chrifli ad 
omncs fideles pcrtinere , ficut ad fua membra , & q.49. 
art. I . dicit totam Ecclefiam , qun? cl\ myfHcum corpus 
Chrifti , computari quafi unam perfbnam cum fuo capite 
Chriflo, in quo ctiamfundataefiillareguIaTychonii, 
qu?cftapudAugufl.li.;5.dcdoftr.Chrifl.c.30.&5i.A6\io- 
ncs capitis tribui membris , & e converfo , propter hanc 
myflicamconjunftionem ; ficut ergoChriflus fatisfecit 
de rigorc juflitiar, ita membra ejus , utilli conjun£la, 
potcrunt eodem raodo fatisfacere. Quod aliqui confir- 
mant cx illo ad Cololf.i. Adimplcoea, quadefuntpaf- 
fioni Chrijii in carne mea , procorpore cjus , quod efl 
Ecclefia. Hoc tamen tcrtimonium nihil adpra-fcntem 
quariHoncm faclt, quia ad litcram non loquitur Paul. 



A R T i c. n, 

clc fuis paffionibus ', vcl laboribus , quatenus pefilli fa- 
tisfaciebat pro corpore Ecclcfia: , quoad fufficientiam 
( utita loquamur ) quiaquoad hoc nihil decrat paffioni E«p''e. 
ChrilH, fcd loquitur de appellatione , & de efficacia 
fatisfailionis Chrilli circa corpus Ecclcfix , ad quam 
ipfe laborando , & patiendo cooperabatur : dequote- 
fiimoniodicemuslatius inmatcria delatisfaflionc. Po-- 
tcil vero hsc fententia confirmari, quianoffrx fatisfa- 
£tioni , utfundatae in Chriitoextoto rigore jufHtisede- 
betur remiffiopcccati , juxtailludadRom.8.Z);;</,ga* 
jufiifcat , quis eft , qni condemnet ? Chriftus Jefns , qui 
mortuHseft, qui etiam interpellat pro nobis , &c.8c2. 
Corinth. 5. Eum, quinonnovit peccatum pronohispec- 
catumfecit, ut afficiAmur jufiitia Dei in ipfo . Et jdeo 
multi cxifHmant dixiffe Joan. i .canonica c. i.Fidelis e(l 
& jufius , ut remittat nobispeccata noftra : quia nobis 
inChriffo fatisfacientibus, ex julHtia debetur remilfio 
peccati ; peccato ergo in Chriflo fatisfaciamus dc rigo- 
re juftjti«. 

Secunda fententia negat , poffe nos vere dici fatisfa- 
cere de rigorejufHtis, etiam ut Chrifti membra: quia 
filoquamurde fatisfaftione prp culpa mortali, hc mo 
non fatisfacit pro illa , ut vivum membruni Chriiti^ crgo 
nonpoteff ullo modo dici fatisfacere de condigno, ne- 
dumde rigore jufHtise. Anteccdens patetexfupra dictis; 
confequentia vero probatur,quia homo etiam, ut mem- 
brum Ghriffi , nihil potefl: operari , quod apud Deum 
habeat condignum valorcmadmeritum,vel fatisfaftio- 
nemapudDeum, finonfuerit vivum membrum Chri- 
ftijjuxta illud ]oa.n.i "^. Sicut palmes non potefiferrc fru^ 
ilum afemetipfo , nifi. manferit i» vite , ficnecvos,nifi 
in memanferitis . IVIanemus autem inChriito, quamdiu 
fumus membra ejus viva : ut refte ibi Auguit. expofuit 
ex verbisejufdemChrifti, quiftatimfubjungit: Siquis 
inme non manferit, mittetur foras ,ficut paLmes, & arc 
fcet, & colligent etm, & in ignem miitent , & ardet . 
Qiiod verum elt^ de omnibus , qui in ipfopercharitatem 
non manent, & ideo clarius infra fubjunxit : Manete in 
dileElione mea . Et ratione patet ex djcHs , quia , fi homo 
non fit membrum vivum Chriili , operaejus non habent 
in fe valorem moralem coram Deo ; ergo , qui illa ope- 
ratur, nullomodopoteft veredicifatisfacere. Nififor- 
taffe quis dicat extrinfecam imputationem ad hoc fuf- . ' 
ficere, quod plane fj^Ifum elt, & his temporibus male 
audit ; alias pari rationc pofTet dici peccatorrnereri de 
rigore juftitise primam gratiam propter imputationem 
meritorurnChriiH , &parvu!us, qui fine opere fuoju- 
ftificaturperChriltum, poffct dici latisfacere Deo de 
rigorejuftitiiEperfimilemimputationem, quod nullus, 
qui bene fentiat,concedere audebit . Si autem loquamur 
de fatisfaftione pro culpa veniaii , qu£ exhibetur a vivq 
membroChrifii, quamvis argumenta facla noneodem 
modo in ea procedant , pofTunt tamen proportionaliter 
applicari, quiaficutfatisfadioexhibita ab homine non- 
dum grato , ut a proximo operante procedit , non efl 
condigna, & ideonequeefficiturcondignaperrelatio- 
nem ad Chriftum , aut per extrinfecani imputationem 
meritorum ipfius : ita fatisfaiHo procedens ab homane 
julto in fe non eft de rigore juftitise: ergo neque per re- 
lationem ad Chriftum , & imputationem extrinfecara , 
poteft dici de rigore juftitice , neque habere majorem 
condignitatem, quam habeat , ut ei1: a proximo ope- 
rante. Confirmatur, quia, fiper illam myiHcam con- 
jundioncm propria perfeftio fatisfaftionis Chriiti,qux 
eft rigor juiHtis , membroChriiti etiam vivotribui po- 
teft , pari ratione poffet dici membrum ChrilH infini- 
te fatisfacere , & una gutta fanguinis martyris ut mem- 
briChrilH poffet dici infiniti valoris, ficut una gutta 
fanguinis Chrifli: quod tamen concedere abfurdiffimum 
eft. Scquela vero patet, quia noncll minuspropriura 
Dei hominisdcrigorejuititice fatisfacere, quaminfini-. 
te , ut ex fuperioribus fatisconllat. 

In hac re ne fortaffe in quaeitione de nominc verfe- ^ . , 
mur,oportet primo rem iplamexphcare,deindc modum fatisface- 
loquendi . Qiiod ad rem fpcdat, homo dicitur (atisfa- mc- 
cere ut membrum ChrifH , nonquia illi imputccur iatif- chnfti 
fartio Chrilti , ut argumenra fada rede probant : fcd 
quia reveraipli.' fatisfacit per gratiam propterChrillum 
acceptam,quam videiicct ipfeChriitus inttuit taraquam 
caput in mcmbra : & prceterea , quia puri hominis iatif- 

faiftio 



D isi 



U T, 



IV. 



fjflio iii Chrirti meritis, & fatisfa£lione , fundatur. 
Dicitur autem noftra fatisfaftiofundan in Chrifli mcri- 
tis, & fatisfaftione , nonfolumquiafundaturin gratia 
habituali propter Chriftum data, fcd etiam quia ipfiniEt 
aftualia auxilia ad fatisfaciendum propterChriftum dan- 
tur: tum etiam quia noftra opera propter Chrilli julli- 
tiamexdivinapromifnoneacceptantur: ut Concil.Tri- 
dent.fe(r.i4.cap.8.apertedocuit: tumdenique, quiafi 
quid valoris , & dignitatis deefl in noftra fatisfaflione , 
totum fuppletur, & compenfatur ex conjunflione ad 
fatisfaflionemChriiii: ut latius oftendemus infra q. 19. 
agentesdc merito: &in re non invenio , quoaliomo- 
do noflra fatisfaftio fundetur in Chrifto : aut quo alio 
aiodo nos dicamur , ut mcmbra Chrifli fatisfacere . 

Ex hac vero re fic explicata videturmihi proprie lo- 
quendo , &cxclufis metaphoris , paffive (utitadicam) 
redle pofTe dici , nos jultificari , nobis remitti peccatura, 
noltras difpofitioncs, vel fatisfacliones acceptari , cx 
perfefta , & rigorofa juilitia : ailiv? autcm non pofic 
nosvere, &propric dici, fatisfacerederigorejuftitia.', 
pras.Q-Ttim pro mortaiibus peccatis. Prior parsconflat 
ex ipfius rei explicatione , quia Chriftus nobis ex perfe- 
&a. juftitia meruit illa omnia , & pro nobis perfcftc fa- 
tisfecit , ut nobis peccata ex perfccla juflitia remittercn- 
tur: ex perfc£lainquam jufiitiaipfidebita, nonnobis; 
quo fenfu expllcuit Auguft. in Enchirid. c. 41 . verba illa 
Pauli 2. adCoriHth.5. £«w, qutnon noverat ftccatum ^ 
fro nobis peccatum fecit , ut afficiamur jujiitia Deiin 
iffo. Jufiitia^ inqultAu§,\i{\.fionnofira,fedDei, nec 
in nobis , fed /» ipfo : non quia , cum juftificamur non 
vera, &formalis jufiitia nobisinfundatur, autperex- 
trinfecam jufiitiamDei , autChrifli juftificemur : non 
cnimde hoc agunt Paul.vel Auguft. fcdquod ipfaforma- 
lis juftitia non detur nobis ex debito noftrx juftitise , fed 
ex juftitiaDei, debita Chrifto. Unde rcfte Chryfoft. 
homil. 1 1 . in pofteriorem ad Corinth. dicit , hanc voca- 
ri juftitiam Dei , quia non ex operibus noftris , efic au- 
temjuftitiamDeiinChrifto, quia exoperibus Chrifti. 
Pofteriorpars videtur efficaciter probari argumentisin 
principio fa£^is, &quia revera cum latisfaccrcactivc 
proprie fit veluti adus vitalis ipfius fatisfacicntis , non 
poteft ipfi proprie tribui , nifi fccundum eum modum , 
& perfe£\ionem , quamhabct, prout eftab ipfofatisfa- 
ciente. Undcfi purus homo proxime fatisfacicns non 
habet infegratiam,undepoffitde condigno fatisfacere, 
non poteft vere dici , ut membrum Chrifti condigne fa- 
tisfacere, quiaChriftusutcaput vere noninfiuitinillo 
virtutcm ad itafatisfacicndum,quamvis fortafte influat 
effe£tum fuce infinita.' fatisfaftionis : & ita contingit in 
fatisfa6lione pro pcccato mortali . At vero , fi homo jam 
habcat gratiam ad fatisfacicndum condignc , potcrit 
dici hoc modo fatisfacere , non tamen de rigore juftitia:, 
co modo , quo Chriftus : quia etiam Chriftus non inftuit 
infuum membrum virtutem ad fatisfaciendum illo pcr- 
fe£tiffimo modo , & fibi proprio , fed alio inferiori : 
ficut etiam Chriftus fatisfacit per modum caufs primoe 
in illo genere , ideft, ut independens ab alio principa- 
liori fatisfacientc , non tamen communicat mcmbro 
fuo , ut hoc modo fatisfaciat . 
'/dfunda- Nequccontra hocurgcnt fundamentaprioris fenten- 
meruacS- ■ nam ills locutioncs , quibus aftioncs membrorum 
fententif. communicp.ntur capiti , vcl c contrario , mctaphorics 
funt, &improprix: ficut, cumin pcrfona Chriftidici- 
turPfalm.2i. Ltnge afalute mea verha deliriorum meo- 
rum: nonproprie, fedmetaphoricenoftradeliftadicun- 
turChrifti , quiaobligationemfufcepitfatisfaciendi pro 
illis , ut non aftive , ut ita dicam, dicantur delida Chri- 
fti, quia ipfeilla commiferit,fcd quafi paffive, quiain 
covindiflce, &poen£ecffefi:umhabent: ficecontrario 
fatisfaflioncs Chrifti dici poffijnt noftrs , non proprie & 
fldive , quafi nos fatisfaciamus per ipfas , fed paffive , 
quianobisdonatsfunt , &in nobis habenteffeflumrc- 
miffiionis , ac gratiaj . Quod fi urgeas , quia genus huma- 
num re£l:e&propric dicitur fatistecift^e Deode rigore ju- 
ftitis: ergo & quilibet homo, ut membrum Chrifti. 
Refpondetur , fi genus humanum fumatur , ut in fe Chri- 
ftum includens,verum eft per caput hoc fuum fatisfeciffie 
dcrigorejuftitiae, tamquam unumintegrumcorpusmo- 
rale conftans cx capite & mcmbris : fi autcm fumatur ge- 
nus humanu, ut a Chrifto condiftinftum, non proprie la- 
Snarez. Tom. XVI. 



Sectio Xir. lor 

tisfecit derigorejuftitia: ,fedproipfopotius aChrifto de 
rigore juftiti^ fatisfaaum eft ; quando autem loquimur 
defing_ulismcmbris,ilia plane acapitecondiftinguimus, 
etiamfi intelligantur habcre influxum a capite , alik 
non cffiet fermo de fatisfaflione ipfius membri , fed de 
latisfadione mejnbri & capitis fimul fumptorum , 

ARTICULUS III. 
a Utrmnfihomononpcccajfet, Deus incarnatus fuiffet. 

ADtertium/icproceditur .Fidetur , quod fihomo non rd.r.q.r 
feccaffct, nihilomintis Deus incarnatus fuijfet . J-*4-<3. 
Manente enim caufa, manct effeaus. Sed,ficut Au^^ufi ve^ 
dicit i^.de Trltiit.* alia multa funt cogitanda in Chri- 'i- 
fli incarnatione, prater abfolutionem a peccato, de ^ 
quibus diEium efi. * Ergo etiamfi homo non peccaffet,Deus cor.'i . fin 
incarnatus fuiffet . * 

^ 2 Praterea. .^domni^otenliam divinavirtutisper- lo."}.'"'" 
linet, Ht eperafuaperficiat , cfr fe manifefiet per aliquem * *- 
infinitum cffeElum. Sednulla puracreatura potefi dici ""^* 
infiniiuseffe^us, cumftfinitaperfuamejfentiam. In 
foto autem opere /ncarnationis videtur pracipue manife- 
ftariinfinituscjfePcus divinx potentiic [perquamininfi- 
nitum difiantia conjunguntur , inquantum faEhum efi , 
quodhomo ejfet Deus ) in quo etiam operema.xime vide- 
tur perfici univtrfum, per hoc quod ultima creatura, 
fcil.homo, primo principio conjungitur , fcil. Deo. Er- 
go etiamfi homo non peccaffet , Deus incarnaius fuijfet . 

:5 Fritterea . Humanjs natura per peccalum non efi 
faEla capaciorgratia. Scd pofipcccatum capax efi gratia 
unionis , quxefi ma.ximagraiia . Ergo , fihomo nonpec- 
caffet, humananatura hujusgratiie capa.vfui/fet , nec 
Duis fuhtra.xiffet human<t nai!i:-:c bo-aum , cujuscapa.v 
crat. Ergo fi homo non peccafiet, Deus incarnatus fuilfet . 

4 Praterea. Prxdefinatio Dei cfi ^terna. Scd diciinr 
Rom.i.de Chrifio, Quipr^defiinatus ell filius Dci in vir- 
tuie. Ergo etiam antepeccatum ncceffarium erat ,fiUu.m 
Dei incarnari,ad hoc,quod Dci prxdeflinatio implerct nr. 

5 Pr<Ltcrea.Incarnationis myfierium e(l prlmo homi- 
ni rtvclaturn: ut patet pcr hoc,quod dixit: tioc nunc os e.v 
offihus mcis,Oc. quod Apofiolus dicit effe magnum /acra- 
mentumin Chrifio,&in Ecclefia\ut patct Eph.^.Sedho- 
mo no •? potuit cffe prxfciu < f cafus , eadem rationc , qua. 

ncc Angeiiis:ut ylugufi.prohat fuperGenef.adliteram\. ^.^^ ^ 
ErgOjCtiamfihomo nonpeccaffet,Deusincarnatnsfuilfct. , g. jJm. ? 

Sed contra e/l,quod Augufi.dicit in lib. deverlisDo- fer. j*;. 
nnni *, cxponens illud, quodhabetur Luc.ig. FcnitfiAius * ''0^ 
hominii qu<srcre,& falvtim faccre,quodperierat. Ergo,ft f.r. 8.' 
hcmo nvn pcccafict Filius hominis non veniffet . Et i.ad 
Timoth. I. fuper illud vcrbum, Chrifiusvenitinhunc 
mundum, ut pcccatorcs falvos faceret , dicit glojfa* , Auguft. 
JSJulhi caufa veniendi fuit Chrijh Domino , nifi pecca- veVb.' 
tores falvos facere . Tollemorbos, tolle vulnera , & Apoff. in 
7iulla cfi mciicinie caufa . pr-.tom.u 

b Refpondeodicendum, quodaliqui circahosdiver- 
fimode opinantur . Quidam enim dicunt , quod, etiam 
fi homo non peccaffet , Dei filius incarnaius fuiffet . 

Aiii vero contrarium afferuni . Ouorim affertioni 
magis affentiendumvidetur . Eaenim, quteexfolaDei 
voluntateproveniuntfupraomnedehitum crcaturx, no- 
his innotefcere non poffunt , nifi quatenusin facra Scri- 
ptura traduntur, perquam divina voltmtas nobisinno- 
tefcit . Unde, cum in facr^: Scripturaubique Incarna- 
tionis ratio expcccato primi hominis a/fignetur , conve- 
nientius dicitur Incarnaiionis opus ordinatumefjc a Uco 
in remedium contra pcccatum, ita quod, peccato non 
exifiente , Incarnationon fuiffet: quamvispotentia Dei 
ad hoc non limitetur : potuiffet enim , etiam peccato noH 
exifiente , Deus incarnf.ri . 

c yidprimumergo dicendum, quodomnes aliicau- 
fa, qu£ ftmt affignata* ,ptrtinent adremediumpeccati . ^ 
Sientm honio non peccajjet, perfufusfuifset hmine di- ar!j."r«'. 
vinafApientix, & jufiiti<t rehitudine perfeEius a Deo, 
ad omnia necefsaria cagnofcenda , & agcnda . Sed quia 
homo , deferto Deo, collapfus erat adcorporalia ,con- 
veniens fuit , ut Deuscarne affumptaetiam per corpora- 
liaei falutis remedium exhiheret . Unde dicit Anguft, 
fuper illud ]oan. i. * c. Ferhum caro faElum. Caro te Tr^ia.i.io 
obcacavcrat, caro tc fanat, quoniam fic venit Chri- flo""" 
ftus , ut de carne , carnis vitia extingneret . 



.tom,!). 



101 Qa^s T. I. 

d Jd fecundum dkendum tn ipf o ni«do produilienis 
rernmexnihilo , divinavirtus infinitaoflenditur . Ad 
prfeUitnemttiAmmiverfifu^cit^ quodnaturali wo- 
4o creatura. ordineturin Deum , ficut in finem : hoc au- 
tem excedit limites ferfeBionis naturt , ut creatura 
uniatur Deo in perfona . 

c jld tertiumdicendum, quodduplex capacttasat- 
tendipotefi inhumma natura. Unaquidemfecmdum 
ordinem fotentie naturalis , qu4 a Deofemper impletur, 
qui dat unicuique reifecundum fuam capacitaiem natu- 
ralem. jiUt vero,fecundum ordinem divinx pqtenti£,cui 
emnis creatnra obedit ad nutum : & ad hoc pertinet ifia 
capacitas. Non aittem Deusomnem talem capacitatem 
naturamplet: atioquin Deus nonpoffet facere in creatu- 
Pap.q.ioj. ra,nifiquodfacit:quodfalfumej},utinprimo*hahitum 
efi.Nihil autem prohihet ad aliquid rnalus humanum na- 
turamproduclamejfepofipeccatum: Deusenimpermitiit 
walafieri, ut inde aliquidmelius eliciat , unde dicitur 
Jioman.i^.Uhi ahunf.avit dtliEiii,fuperabundavit &gra- 
tia.Unde & in benediElione cerei Pafchalis diciiur: O fe- 
lix culpa,qH<t talem ac tantu. meruit habere Redsmptore. 

f Adquartum dicendum , quodpr<tdef}inatioprafup- 
ponit prxfcientiamfuturorum . Et ideo , pcut Deus pra- 
deftinat falutem alicujus hominisper orationes aliorum 
implendam , ita etiam pr<edefiinavit opus Incarnatio- 
nis in remedium hnmanipeccati . 

g Ad quintum dicendum , quod nihil prohibet , ali- 
cui revelari ejfeEium , cui non revelatur caufa : potuit 
igitur primo hominirevelari /ncarnatioHis myfierlum , 
Jine hoc, quod ejfet pnefcius fui cafus . Nen enimqui- 
■ (Mmque cognofcit effeBur» , cognof rit & cauf m . 

eOMMENTARIUS. 

HIc attisulus videri potefl extra rnethodum hic in- 
tcrpofitus , ubi deconvcnientiaincarnationis dif- 
ferimus , non de mqdo , & ratione , qua Deus illani 
pra?deftinavit , ex qua prsefentis q. pendet refolutio : fed 
confiderandum eft , duplici via oftendiffe D.Th. hoc my- 
fteriufti efle conveniens , fcil. per fe , & propter reparan- 
fium hominum lapfum: hocergo Iqcq hasduas rationes 
inter fe comparat in ordine ad divinam volun tatem , ut 
fciamus , qu£Enamearum Deum primo moverit ad illud 
faciendum ; & hanc comparationem optime explicat 
per illam conditionalem , fi homo non pccca(fet , an 
Deusincarnatus fuiffet, qua: Ipcutiolicet fubconditio- 
ne proponatur, aliquem tamen habet fcnfum abfolu- 
tum , prxfertim prout a D.Thom. tradatur : rion enim 
confiderat, quid Deus facere polfet , fi homo non pec- 
cafTet , nequequid fadluruseffet inftituendo novum mo- 
dum , & ordinem pra.'deftinationis , fed an px vi illius 
modi , &. intentionis , qua nunc voluit Incarnationem, 
illa futura effet , etiamfi homo non peccaffet . 

b Refpondet D.Th.magisefle credendum , fihomo 
non peccaflct , Dcum non fuifle hominem futurum. Ra- 
tio ejus cfl , quia primarium motivum Incarnationem 
volendi fuit remedium peccati: ergo ceflarite necef- 
fitate hujus remedii Incarnatio nonfieret . Gonfcquen- 
tiam non probat D. Thoni. fed , ut per (e claram , fup- 
ponere videtur ex eo, quod ceflfante prima rationevo- 
lendi ceflat etiam vo,luntas, & confequenter ctiam 
effeiSus ejus . Antecedens autem probat , quonjam ea, 
quae ex (ola Dei voluntate pendent , & funt fupra omne 
debitum creatura:, per folatn revelationem poffunt no- 
bis innotefcere : fed in facraScriptura ratio Incarnatio- 
pis femper affignatur ex peccatoprimi hominis: ergo 
ex iilo lumpta elt prima ratio , quse divinam volunta- 
tcm movit ad hoc mvlterium facicndum . 

Hic dilcurfus D. Th. valdc probabilis efl . Dc quo, 
iuid''*!). &detotafcntentia fufe dicam in feq.dilp. nuncfolum 
* oportetrefteexplicarc, &intelligere duasillas, quas 
aflumit, propolitioncs . Prima elt illageneralis: qux 
cx lola voluntate Deiproveniunt lupra omnedebitum 
ereaturae , per folam rcvelationcm innotefcunt . Pri- 
mum enim , licet D.Th. non perrcvclationem , fed per 
Scripturam dicat, fenfus tamen illius idcm efl : nam 
fubSc) iptura comprehcnditomnem revclationcm , feu 
omntui rcgulam intallibilem fidci , fivc iit icripta , five 
jpon lcripta trauitio, aut EcclcfiCE dcfinitio . Dcinde, 
9portetuiltinguercvariosmodos, quibusca, quaeaio- 
la yoluntate Dei proveniuntjinScriptura lacra, aut con- 



A R T ] p. fll. 

tineri pofllmt, vcl noncontineri.. Primo-fieri pljfclt , 
iit de illis exprefl^e revelatumfit, quid ineis divina v(^- 
luntasfacere decreverit, vclnonfaccre, aut abfolute 
& fimpliciter , aut in eventu tali vel tali : & tunc ceffat 
omnis qufffl. quia illud,quod Scriptura dicit , fimpliciter 
eredendum efl . Secundo fieri potefl, utScriptura facra 
nihildealiquomyflerioaffirmet , autneget, ncqueei- 
preffe quidcm , neque ita , utcxaliis, qu.tdocet, id 
colligi poflTit : & quando res funt hujufmodi , vix potcft 
humanum ingenjum. aliquiddeillisconjeftari, nedum 
certum aliquid , aut exploratum habere : interdum vero 
potefl aliquid probabiliter fufpicari, idquefolum fere, 
quod in aliis rebusrevelatis aliquod potelt habcrc vefti- 
gium, feu fundamcntum : ex folis namque rationibus 
humanis, naturalibufque, parumpotefl:, autnihildc 
fupernisillis totumquenaturacordinem lupcrantibus in- 
dagari. Tertio fieri potcfl , utresaliqua, licetinScri- 
ptura facra expreffe , neque affirmetur, neque negetur , 
in aliisvero,quaeScriptura docet,aliquomodo continea- 
tur : in quo potefl effe magna latitudo , quatenus in uno 
principiopoteftaliqua conclufio clarius, vel obfcurius 
contineri : & in hujufmodi rebus judicandis interdunri 
varia Scripturs di6>a inter fe confcrre neceffe efl , ne 
quoduni videtur confentaneum , ab altero difcordet: 
interduip vero aliquid inhujufmodi rebus conferrepo- 
tefthurrianaratio, velconjcftura . Principiumergo ilr 
lud D.Th. praecipue , & per fe intelligitur de cognitionc 
certa , & confequenter de certa etiam revelatione : hir}c 
vcrofit, utinrcbus, &myftcriis fupernaturalibus , de 
quibus non poteft haberi certa Cognitio , quia manifefle 
revelata non funt , id debeat a nobis verifimilius exifti- 
mari, quod rebus manifefte revclatis magis videtur 
effe confentaneum . Quare in propofito , quamquam 
expreffe revelatum non fit , primam rationem , qua 
Deum movit ad carnem fumendam , fuifle remedium 
peccati, videtur tamen his ,qux"revelata funt, cfTema- 
gis confentan(Ja : quodD.Thom. probat, fecunda pro- 
pofitioneafllimpta . 

Secunda crgo propofitio in D. Th. notanda eft illa . Nou, 
/n facra Scriptura ubique Incarnationis ratio ex pecca- 
to primi hominis ajftgnatur . In qua , fi Tcrbum illud, 
ubique, idemvaleat, quod frequentius, &plurimum, 
res eft obvia , & per fe manifefta facram Scripturam ex- 
plorantibus:quod fi ita cxafte intelligatur , ut numquam 
omnino alia caufa , vel ratio affignetur , difficilis creditu 
eft . DiciturcnimadEph. I. Qui pradeltinavit nosin 
adoptionem fiHorum per Jefnm Chriftum in ipfum fecun- 
dumpropofitumvoluntatis fii£ , inlaudem gloriagratiie 
fua, in quagratificavit nosindiLeEiofiliofuo: ubiduo 
conjunguntur, icilicet, nos effe prxdeftinatos , idque 
per Jefum Chriftum : ficut ergo ibidem rationoftrs prs- 
deftinationis non afllgnaturex occafione peccati , fed 
perfefe, ut fimus in laudem gloris , &gratia:Dei : ita 
ratio prsdeftinationis ncftr^ per Chriltum , atque po- 
tiori jure ipfius Chrifti prsedeftinatia ex occafione peccati 
nonfumitur,fedex ipfius Dei gloriagratixqueejus prx- 
ftantiflTima manifeflatione . Deinde vero fubjungitur 
alius Incarnationis effeftus : In quo habemus redcmptio^ 
nem^ &c. Sicetiam i.adCorinth.z.inquitPauI. 
mur Dei fapienriam in myftsrio, qu<t abfcondita efl , 
qnam pr<edefiinavit Deus ante /^ecula , in gloriam no- 
ftram: & aliislocisdicitur, Deumdedijfe fjlium fuum 
adojtenftonem fux charitatis, bonitaits, (^c. 

c Sed circa hoc obfervandum eft, fub illa ratione , 
quK occafionem peccati fupponit , has omnes virtutc 
etiam contineri ; quia cum Dcus incarnari voluit pro- 
pter redemptionem noftram, etiam hoc ipfum voluit 
proptercharitatem, &bonitatem fuamadoftenfioncm 
etiamgratia2,& glorixfuic, in gloriam demum noftrara,^ 
qua;omnia redemptiohominum fatis compleflitur . Ac 
proinde probabilitcr dici poteft , femper rationemln- 
carnationis affignari exoccafione peccati , quanquam, 
interdum explicctur per varios effedus fub illa ratione 
comprehenlos j & hancdifficultatemcumfolutioneejus 
tctjgit D.Thom. arg. i . cum lolut . Verum cft tamen , 
noH fatis polfe convinci, aut pcrfuaderi id , quodhsc 
rclponiio lupponit, videlicct omnes alias rationes In- 
carnationis non affignari , nifi ut contentas inrcdem- 
ptienc; pollet enim quis probabiliter diccre, illa per 
Itle clli; fufticientcs , & fuiiie pimarias in divina volun- 

tatc, 



D ts t"J T. IV. 

♦leif , &prxdeninatione,5iut tales inScriptuid propo- 
«i ,quamvi3 ea , qux fumitur cx redemptione homi num, 
frcquentius inculcetur, tum quia ftatui lapfi homini'j 
magis accommodata ed: tum quiaomnes aha: in hae 
virtute contineritur : turadcnique, qiiia perillamnon 
tantumipfius Incarnationis , fed & modicjus, &paU 
fionis Chriili ratio , & caufa (iiHiciens declaratur . 

d Primum argumentum,& folutio ejus expjicata funt 
fatis . Sccundum vero pcr l'c facile eft : quia licet in hoc 
myfterio infinita Dei vircus , magis quam in carteris elu- 
ccfcat , tamen ncgari non poteft , quin ahis etiam effc- 
ftibus divinsomnipotenticE manife{letur,& poflct Deus, 
fivellet, alio modo manifeltationis fux potentia; , & 
perfcftionis univerll elfe contentus . Ca;terum difficulta- 
tem habet id , quod D.Th. ex hoc argumento occafione 
fumptadicit in folutione ; fic enim inquit : ^dperfe- 
flionem univerfi fu^cit , quodnaturaii modo creatura 
ordinetur in Deum , ficut in finem\ qnodvero crcatura 
tiniatHr Deo in ^erfona , excedit limites ^erfeUionis na- 
fura. Ex hac enim doiitrina fequitur, vel rationalem 
creaturam naturali modo ordinari in Deum clare vifum, 
tamquam in finem, quod videtur Pclagianumi vel fo- 
^uiturtotum ordinem gratia:,&glori.-E,nonfuiflre necef- 
farium ad pcrfeclionem uni verfi , quod videtur plane fal- 
fum , cum h;€C pcrfet\io univerfi potilTimum a Deoin- 
tenta videatur, pcr eam efficitur enim univerfum ipfi 
Deo fimillimum , inqua fimilitudinc maxime ejus pcr- 
feaiopofitac!iQuodalitcrexplico,inrcrrogando,dequa 
pcrfeftionc univerfi loquaturD.Th.aut cnimtantum de 
perfcftionc naturxd^ita : & fic vcrum eit , Incarnatio- 
nem non pcrtincre ad naturae perfedionem , hoc tamen 
modo , nequc gratia neque gloria pertinet : unde in hoc 
fenfu falfum videtur , folam cam perfcclionem , qua.' de- 
bitaeftnaturs, ad univerfalem & abfolutam univerfi 
perfedionem pertinere.Si vero gencraliusde perfeilione 
naturce loquatur , non folum naturalibus , fed etiam fu- 
pernatiiralibus myfteriis natun perfici tur : ergo non io- 
lum ordo gratiae , fed etiam unio hy polbtica ad naturx 
perfe6\ionem hocmodopertinere diccndaeft. 

Fateor , hanc efte probabilem conjefturam , qua.' rcfte 
oftcndit , fi voluilTet Deus perficere univerfum , illudquc 
complere ex illo triplici rerum ordine , naturx' , gratia?, 
&unionishypoftaticf perfe propterabfolutiffimam fuo- 
rum operum perfcc^ionem , etiam fine ulla occafione 
pcccati,id quidem aptiffime& convenientilfimepotuif- 
fe . Non tamen fatis probat argumentum , hoc dc fafto 
voluifte Deum, quia hsc ejusvoluntasnon fatis nobis 
.Cgnificata eft , neque ex fola conjeftura fatis defumitur, 
quia non obftante quacumque convenientia ex parte 
creatura; , poteft Deus aliud , quod fibi magis placet, or- 
dinare . Qiiod vero ad literam D. Th. attinet , fi tene- 
rcmus , in natura rationali effie appetitum naturalem ad 
Deum clare vifum,& hunc efte finem naturalem ejus , fa- 
cile propofitam difficultatem expediremus , dicentes, 
ordinem gratis,&glorias licet in fe fupematuralis fit,ha- 
bere tamen quoddam quafi naturalc vinculum , & con- 
jicxionem cum natura , quatenus hxcinnato impetu ad 
illum inclinatur: & ideo fpeciali rationc dici poftet , to- 
tumillum ordinem pcrtinere ad perfeflionem naturs , 
aion vero Incarnationcm , qu^ fupra naturam omni mo- 
doeft. Sed hsc refponfio , utiegoexiftimo, &aHi3io- 
cislatius oftendi, in fundamento falfo, atquealienoa 
D.Th.fundata eft. Secundo ergo concedi poteft, hoc 
argumento D. Th. ejufque folutione concludi , nec hy- 
poftaticam unionem , necordinemgratiae ,&gloria;fuif- 
fefimpliciternecefrariumad univcrfi perfe<aionem : ni- 
liilominus tamen Deum voluiftc perfe addere gratiam , 
& gloriam naturs , etiam abfquc occafione peccati, 
nonvcro hypoftaticam unionem : quam voluntatem ex 
Scripturacolligimus, &multipliccm ejus rationemaf- 
lignare poffiimus . Prima , quia totus ordo gratiz cft 
cmnino creatus, unio vero hypoftatica perfonam increa- 
tam includit , quam natura; creatce communicari fine 
magna occafione , & necelfitatc expediens non fuit . Se- 
cunda , quia per ordinem gratix , & gloriae perficitur hu- 
mana natura ( ut ita dicam ) non folum per additionem , 
ideft, quiailli additur perfe£\io aliqua fupra naturam , 
fed ipfis ctiam naturalibus defeaibus talis naturas per 
gratiam fubvenitur , & in ipfis naturalibiis aaionibus per 
camdem perficitur : at vero unio hypoftatica, licct 
Suarez. Tom. XVI. 



S K C t'i o XII. loj 

maximam quandam perfeflionem & dignitatcm naturs 
addat , non tamen pertinet fupradic\o modo ad ejus per- 
fcitioncm : quia , licet fccum afferat nonnuUa dona, qui- 
bus natura etiam in propriis aiftibusperficitur, tamen 
illa omnia fecundum fe pertinent ad ordinem gratia: , & 
polTent finc hy poftatica unione communicari . Tcrtia , 
ipfa vifio beata iicet infe fupernaturalis fit , tamenverc 
efficitur ab ipfa rationali natura divinitus quidem eleva- 
ta , quodammodo tamen operante modo fibi propr'10 , & 
intrinfeco , fcilicet , cognofcendo , & amando vitaliter; 
qua ratione poteftdici creatura ordinari nafuralimodo 
inDeum, ficutinfinem, peripfum ordinemgratis,& 
glorix: at veroper unionem hypoftaticam proxime, & 
formaliter loquendo, natura niliil habetfibinaturale, 
neque modo aliquo fibi naturali,neq'.ie attingit fuo modo 
luum ultimunj finem : &ideo non ita pertinet hxc unio 
ad perfe£\ionem naturse , ficut ordo gratia?, & glorias . Et 
juxta haec refponderi poteft ad objcflionem pofitam, ne- 
gando paritatem rationis, & explicando D.Th.loqui non 
de perfeSione tantum debita naturs, nee de quacumque 
extrinfeca perfe£\ione , quse illi fuperaddi poteft , fed de 
illa,qua?ncce(rariaeft, utnaturain ftiis a6\ibas,& mo- 
doopcrandi, & attingendiultimum finem perfedafit . 

e In folutione tertii folumoccu>rit notandum , iicet j.Argum. 
natura humana perpeccatum ncT, fuerit fa6:a capacior 
gratise unionis , faftam tameneffe indigentiorem illius, 
&confcquenterfa£tamefre aptiorcm materiam, inqua 
Deus juilitiam fuam , fimul cum inifcricordia pateface- 
ret: eft autcm fermo de natura humana fecundumfe, 
feu in fpecie, non in indlviduo de illa natura , in qua 
perfeaum eft hoc myftcrium : quia i lla nuUo modo nec 
perfenec per accidens fieri potuit per peccatumaptior 
ad hanc gratiam fufcipicndam , quia pcccatum eum taii 
gratia omnino in eadem natura repugnat. 

/ Solutioadquartum argumentum indicat prolixam 
difficultatem in fequentidifputationetraftandam . So- 4 A'?um. 
lum oportet hicexplicare fenfum D.Th. Vid-eturenim ""^ 
hoc ioco docere, praclcientiam futuri peccati Adaran- 
tccefliffe in Deo fecundum rationem , prsdeftinationem 
& voluntatem Incarnationis . Sic cnim arguit , Deus ab 
Ktcrno prsdeftinavit Incarnationem, antequam effet 
pcccatum: ergo, quamvis non fuiirct peccatum , fuif- 
fet incirnatio , ut pracdcftinatio Dci implcrctur . Et re- 
fpondct ncgando conlcqucntiam : & rationem reddit, 
quia prxdeitinatio iupponit prxfcientiam futuroium: 
ac fi diceret , pra;deftinationem Incarnationis prarfcien- 
tiam peccati fuppofuiftb : & ideo , licet antcceflbrit 
ipfumpeccatum , prout intemporefaftum , nontamen 
ut ab asterno praevifum : &ideo non fit, nonexiftentc 
peccato, Incarnationem tuiffe futuram: quia, fi pec- 
catum non fuiftet in teraporecommittendum , nequcet- 
iam fuiftet ab iKterno prjevilum , & fi ipfum non fuiflet 
prcevilum,neque Incarnatio fuiffetprsdeftinata. Aliun- 
de vero eft , quod cum hoc ienfu non bene quadrat exem- 
plum , quo D.Th. declarat illud principium , Prsdefti- 
natiofupponitprasfcientiamfuturorum:iS'*V«rZ)fK.f,in- , ,. 

!/!•/-; ;• ■ ; • • • Aliidubi- 

quit , i>r<tdejtinatjalutemaltcujus homtnis , per oratio- tandir*- 
nes aliorum implendam . Inquo exemplo, prsedeftinatia »»f 
talis hominis non fupponit pr?Icientiam futur? orationis 
aliorum, utpropteream prsevifam Deus alium pr^de- 
ftinet : alias poffet unus impetrare , aut mereri de con- 
gmo totam pra;deftinationcm alterius,quodfalfum effc 
fupponoi quia potius tale meritum , vel oratio. Ste- 
phani V. g. fuit effeflus pra;deftinationis alterius , vi- 
delicet Pauli . Non ergo clt mcns D. Th. praedet^inatio- 
nemabfolutefupponerepr^fcientiamfuturorum , atque 
adeo nec Incarnationis prjedeitinationcm fupponere 
fimpliciterprarfcientiampeccati . Poteftergopnmo ex- Sj,j„jj, 
poni de prsfcientia non ablbluta , fed conditionata ; vifTon.s; 
prseter illamenim fcientiamfuturorumcontingentium, !>ti';"i'-i 
quce intuitiva, feu vifionis dicitur , qua; pra;fupponit 
aliquam voluntatem in Deo , vel pr.Tdefinientem bo- 
na , vel mala permittentem , intelligimus in Deo aliam 
fcientiam ratione diftintlam , quxomnem liberum fux 
voluntatis aftum antecedit : qua comprchendit quid 
unaqua:que voluntas inquacumque opportunitate, & 
cum quocumque concurlu, auxiiio, tentatione , aut 
aliis fimilibus circumilantiis applicata ad operandum, 
fuaeque libertati relifta , operatura effet . De qua 
fcientia ( quoniam ad doftrinam de prasdeftinatione , 

G 4 & gra- 



J«4 



QUJESJ. |. 



j&gratiamagnoufuifuturaeft) fpecialemdifputatjQnem 
ii^ I. p. conficiam. Hocergomodointelligimusfacile, 
totam prsedeftinationem prsfupponere prxfcientiam far 
lurorum, nonabfolute, fed conditionate : qusfutura 
[ ficprsEvifa non funt ratio ipfms prsedelHnationis, fed 

folum funt media prat;vifa , ut poffibilia ad exequendam 
ipfani prajdeflinationem , fiDeusillis utivolucrit: & 
hoc modo antecedere potuit prafcientia orationis Ste- 
phani totam prasdellinationem Pauli : &eodem modo 
in propofitp pr£efcivit Deus , antequam yoluilfet creare 
Adam , vel perniittere peccatum cjus , ipfum fuiflTe pec- 
catunim , fi in tali ftatu crearetur , & pcrmitteretur ten- 
tari, & cum talibus auxiliis fuae libertati relinqui: & 
hanc pratfcientiam peccati prxfuppofitam elfe praedefii- 
nationi Incamationis , certumexifiimo: quodverqde 
hac foIaloquaturD.Th. valde incertum efi: tum quia 
illeraro, autnumquamhujusfcientice meminit : tum 
quia hujufmodi conditionata fcientia non folet firnplici- 
tervocari prasfcientia futurorum . Ideopotefi fecundo 
fjui^prs- dici, prxdefiinationem pracfertim apudD.Th. nonfi- 
tio^nrsvoii gnificare voluntatem efficacem , quae antecedit omnia 
iignificat media , qux funt effeflus prasdefiinationis , fed fignifi- 
tIioIh''" careipfamrationemmediorumomnium, indivinoin- 
' :, V:v:.. telledu exifientem. Quamquam ergonec voluntas ef- 
ficax , qu£E efi radix prtcdefiinationis , nec tota ratio pra- 
delHnationis , fupponat prsefcieiitiam futurorum , fem- 
.pertamen fecundum aliquid, id eft, antequam com- 
leta intelligatur ufque ad ultimum efFeftum , fupponit 
.prsfcientiam alicujus rei futurs : ut in exemplo pofito, 
pr^defiinatio Pauli, quoadipfam eleflionem , & quo- 
-ad primum effeftum fuum , non fuppon jt pra;fcientiam 
prationis Stephani , fed haec potius ad eleftionem confc- 
quitur : prout tamen prKdefiinatio Pauli omnium me- 
diorum aflionem includit , fupponit prsefcientiam ora- 
tionis Stephani : & juxta hunc fenfum , optime argu- 
mento fatisfit , quia hoc fatis cfi , ut res pr^definita in- 
fallibiliter futura fit , & tamen non fit futura fine alia , 
per quam efficienda pr^ordinata efi, cujus prccfcicntia 
conjunfta efi cum tali prxdefiinatione , & quodammo- 
do illam confequitur , fi confidcretur prim.a radix prx- 
^defiinationis , quodammodo vero ilH fupponiturin or- 
dineadcompletam praedeiHnationem , &executioncm 
ejus . Et juxta hanc explicationcrri , non efi neceffe pra;- 
fcientiam abfolutam peccati futuri prcefupponi ante pri- 
jnam efficacem voluntatem Dei circa Incarnationem, 
atque adeoneque ante totarn prsedefiinationem Incar- 
nationisi fed fatis efi , fi praefupponatur ante confumma- 
tam prsedelHnationemlncarnationis , fecundum omnia 
media ,~ per quae erat executioni mandanda . Et ha;c ex- 
pofitio notanda eft pro iis , qu?e difputatione fequenti 
dicemus; quiainfe veram do£trinam cont!net,&non 
eft aliena a mente D. Th. quamquam non fatis confiet , 
anhoc folum docere voIuerit,velfimpIiciter abfolutam 
prsefcientiam peccati fnturi anteceffilfeinDeo, fecun- 
dum rationem , ipfam voluntatem fumendi carnem: 
hoc enim etiam polfunt fignificare verba D.Th.& quam- 
visexemplum in hoc non tcneat, non tamen oportet 
•-!> fimileinomnibuseffe. 

g In quinto argumento nonnulla notanda funt , qua; 
multum futurce difputationi defervient . Priraum efi:, 
D.Th. in argum. fumere , & in folutionc concedere , 
primum hominem ante lapfum , futurae Incarnationis 
fidcrn , feu revelationem habuilfe infufam : certe cum 
Deusinillum foporem immifit , adEvam exillius co- 
fta fabricandam , ut dicitur Gen.2.ftatim enim abillo 
fomno excitatus dixit : fjoc timc os ex ojpbus meis , 
(jrc. quibus verbis fignificatum fuiffie magnum facra- 
mentum conjunflionis Chrifti cum Ecclefia , docuit 
Paul. ad Ephef 5. Ncquc enim probabilis efteonim ex- 
pofitio , quidicunt Paul.ibi non loqui de conjunftionc 
ChrilHDei, & hominis cumEcclefia, qua: pcr Incar- 
nationcm faflaeft , fed folum de fpirituali conjundio- 
ncChrifti, uteftDcuscumEccIefia perfidem, &cha-' 
ritatem . Huic cnim cxpofitioni repugnat vis nominis 
ChrilH, quodDcum homincm fignificat, dequototo 
illo capitc in hoc fenfu Paulus loquitur: fic enim paulo 
antc dixerat , Chriftum cffe caput , & fponfum Ecclefiae, 
jneamqucgratiam, &fpiritualia donainflucre . Secun- 
^o, mctaphora illorum vcrborum : Ernnt duo in carne 
^na , optimc quadrat in hoc my ftcrium proptcr conjun- 



Artic. llf. 

£\ionem Dei cum hurnana natura : ad fpiritualem ver^ 
unionem cum divinitate vix poteft nifi duriffime a^r 
commodari. Tertio, jtaibi cxponunt Ambr. & AnfeJ; 
Chryfoft.hona.20. in illamcpift. Auguft.fcrm.2. dcNa- 
tivit.&tra£l.9.in Joan.&Tertull.lib.g.contraMarciQn. 
C.18. & alii Patres , quosftatim referam, &beneAda- 
mus eumdcm locum exporiens . Ncque etiam credibilif 
exiftimavit D. Th. tam hoc loco , quam 2. 2. q,2. art.7. 
Adam verbis fuismagnum facramentumfignificaffe, il- 
lud ignorantem & ideo Hieronym. adEphcf 5. dicit 
Adamum fuiffc primum vatem , quide Chnfto prophe- 
tavit, & idem docet Auguft. lib. 9. Genef ad lit. c. 19., 
cujus verbainfrarefcram: &Epiphan. hasref.^S. dicit, 
Adam illis yerbis vaticinatum fuiffc de futuris . Conflat 
autem verum prophetam , ea, quae prxdicit, cognor 
fcere: & ideo Tertul. deanimac.i i.& 21. & Ijb.^j.con- 
traMarcion. c.5. dicit,Ad?mftatimprophctaffeniagna 
Chrifti facramentum : Quia accidentia , inquit , Jyi-.^ 
rituspajfus eji , cecidit enim ec[iafts /liperilltim^Cy' fan~ 
Eli Spiritus vis i>peratrix prppheiiit; & exprefit Pror 
fper lib. i . de promif. & pr2:dift. Dei p, i ,c. i . Sacramen^ 
tum , inqnit , magnum , qmd prpmijfum /peravit^ Adam, 
&c. habuit ergo illius fidem , quce fundamentum cft fpc- 
randarum rerum,utdicitur adHcbr. 11.& eodemfenfu 
EeoPap.epift.22. non longe a finc,exeodcmteftimoniq 
Pauli colligit , ab ipfo principio generis humani, Chri-r 
ftum in carne venturum , hominibus denunciatum effe; 
& fimiliter Bernar.ferm.d. in vigil.nativ.Domini, circa 
principium , dicit prophetias de Incarnat. ab ipfo Adam 
in illis verbis initium duxiffe : & optime ad huiic moT 
durn explicat illum Ad? fopore in ferm.2.Septuagcfims, 
Exhocergoprincipio argumentatur D.Th. Incarna- 
tionem non fuiffe per fe primo ordinatam ad redimen- 
dum homincm lapfum , &Jconfequenter futuram fuifife , 
etiam fi homo non peccaffet , Confecutionem probat , 
quia Adamprsfcivit Incarnationem futuram^&tamen 
rion pra-fcivit illam futuram. propter fuam rcdernptio- 
nem , quia non fuit prKfcius fui cafus , ut Auguft. docet 
lib. 1 1 .inGcn.ad lit.c. i S.Refpondet tamen negando con- 
fequentiam , quia potuit revclari Ad;£ Incarnatio , & 
non primarius finis , feu pnma ratio illius : quse refponr 
fio fufficicnter folvit argumentum , ut propofitum eft , 

Scd nonnulla explicanda fuperfunt. Primum eft,quod Dircutltur 
licetnonfuerit Ads rev^latahaec caufa Incarnationis, ^y'"^^^ 
ccrte debuit aliqua alia illi proponi: quia non poteft D.Thom* 
convenientcr iqtelligi, Chriftum Dcum hominem re- 
yelari Ad^ perfidem credendum praefertim revelatione 
perfefla, & fa6la ab ipfoDeo, quin confequenter in- 
telligamus, illi oftendi rationeni aliquam excaritate, 
vel bonitate Dei defumptara , proptcr quarn tantum 
beneficium hominibus conferre decrevit , & Chriftum 
ipfum fupponi fub ratione capitis, a quo omnis gratia 
in humanum genus effet manatura ; hoc enim , & ad 
Chrifti Doraini dignitatem, & ad convenientem mo- Adaman-., 
dum talis revektionis pertinebat, & raihi quidem ita ^'^"^1' 
credendum videtur: nam&D.Thom. 2.2. qu3Eft.2,art. buiifidein 
7. dicit hominern ante peccatum habuiffe explicitam incarn»- 
fidem Incainationis ChrilH, proutordinabatur ad con- ''""'^ * 
fummationem glorix, non autem proutordinabatur ad 
liberationem a peccato per paffionem, &refurreftio- 
nem . Ex quo loco bene perpenfo coUigiturcognovifte 
Adam Chriftum , utviam, & medium, perquod erat 
beatitudinem confecuturus : docet enim D. Thom. in 
principio illius articuli, ideofidemChriftineceffariam 
effe ad falutem , quia Chriftus eft , per quem homo 
beatitudinemconfequitur : ac propterea per fe pertinet 
ad obje£tum fidei : inferius vero docet etiam in ftatu in- 
nocentis oportuiffe Chriftum efle fide creditum , tam- 
quam per fe pertinentem ad objedum fidei : ergo etiara 
ineodcm ftatu crediditAdam inChrillum, utineum, 
per queni erat beatitudinem confecuturus . Ex quo ul- 
terius fequi videtur, credidilfe etiam in eoftatuAdam 
inChnftum, tamquam in authoremgrati^, &juftitix 
fibi in eodem ftatu collatae. Primo, quia fidcsChriftp 
idco eft ncceffaria ad falutem , quia per Chriftum jufti- 
tiam coniequimur : fed hxc fidcs fuit Adx- ncceflaria ad 
falutcm , tefteD.Th.ergopcrcam eftjuftitiam affecu- 
tus. Sccundo , quia Adam crcdidit inChriftum tamquam 
in confummatorem glorix jcrgo taraquara in authorem quadan". 
gratix, non cnim ab aliquo fpcianda eft gloria, qui 

non 



Di s P u T. IV, 

joonfitetiamauflorgratii , cumgratia nihil aliud fit , 
quam femcnglorije. Dicetur fortafTe, AJam prius icm- 
porejulHficatumfuifTcquamfidemChrilH fafcepifi^^rA- 
tiam enim , & juRitiam juxti veriorem fententiam , in 
ipfo momentq fui creationis fufcepit,fidem autcmChri- 
'uipoftea,quandoDeusin ilUim foporem immifit : non 
ertergonecelTarium, utprimamgratiam, &jui1itian7 
acceperit perChriftum , cujus fidem tunc non habebat , 
cum gratiam fufcipiebat, pofiea veroiijdidarevelatio- 
ne agnovifle , pcr fe Chrifiumgloriam adepturum , licet 
viam, & modum ignoraret . Sed hoc nullo modo probari 
pofTe videtur. Primo, quia vix poteft intelligi, Adam co- 
Grttia fe- anoviffe Chrifium, ut aufloreni gloriae fucE,& non etiam 
^'^ gratiae,cumh2Ecduoitafint conjun£la,ut nnum fit fun- 
damentum,&femenaltenus:&utnon negem,modura 
Ulum fuiffe pofTibilem de potentia abfoIuta,certe tamen 
negari non poteft , quin naturali connexioni ,qux eft in- 
ter gratiam, & gloriam , non fit confentaneus , neque ip- 
fms ChriiH dignitati . Secundo , quia fi in illo fiatu, & re- 
velatione, Adam credidit in Chrillum ; ergo per illara fi- 
dem aliquo modo juilificatus clt , five jufiitiam ipfam , fi- 
ve augmentum ejus per eam fidem obtjnendo ; ergo pari 
ratione totara jullitiam per Chriftum obtinuit, quia non 
efi credibUe,ahquos gradus grati? habuiffe perChrillum, 
& alios fine Chrifto : ali^s pari ratione aliquid gloris fpe- 
rarc deberet perChrillMm , &aliquid lirjc Chrillo, quod 
fatis per fc abfurdum videtur. Quo circa, licet verum fit, 
illam fingularemdeChriilorevelationem fa3:am Adi;, 
fuiffe tempore pqUeriorem , quam primam juftificatio- 
nemipfius Ad2,nihilommus fieri potuit, utprimam ju- 
ftitiam etiam pcrChrillum acciperet , & per fidcm ejus, 
vel explicitam licet minus pcrfeila, vel certe per impli- 
citam,&in ordine ad explicitam pauio poft obtinendam. 

Secundo explicandum ell inhac folutione D.Thom. 
unde confiet , eam rationem vcl caufam Incarnationis, 
Ad3jrevelatam,nonfuifrc primariam&perfeprimoia- 
tentam in hoc myfierio . Cum enim D.Thom. negat re- 
velatam efie Adx caufam Incarnationis , non eft intclli- 
gendus de omni caufa,ut ex eodem alio loco probabimiis, 
fed de illa,quam ipfe putat primariam,&finc qua non fie- 
ret Incarnatio.Sed cur,qua:fo,nonpoirct aiius pari ra- 
tione dicere, nobis quidem revelatum fuifte myileriu