Skip to main content

Full text of "Acta eruditorum. 1704"

See other formats





y 






/ , / 



/ 



ANNO 

M DCCIV 

publicata. 

Cum S. Ctffarece £? Regi ce Polonicce 

Majejiatum privilegiis. 


L IP SI & 

Proflant apud JOH. GROSSII Hsredes. 
& FRID. GROSCHUF. 


Typis Christiani GoezI. 
A. M DCCIV. 




I 












I 


N. I. ' i 

ACTA 

ERUDITORUM, 


publicata Lippa 

Calendis Januarii, Anno M D C CIV. 



APPARATUS AD BIBLIOTHECAM MAXIMAM 


veterum Patrum & antiquorum Scriptorum Ecclejiajlicorum 
Lugduni editam . Opera Cf fludio Domni NICOLAI Le 
NOliRR P } Presbyteri Lf Monachi Ordinis S. Benediffi e Con¬ 
gregatione S, Mauri . 

Paridis * apud Joh. AniiTon* 1703, fol. Aiphab. p. 

D Uobus jam in locis prolixe latis de iioc celeberrimi 
Nourri i Apparatu in Aciis no liris egimus* feme! qui¬ 
dem tomo fecundo Supplementorum * p. 551 fqq. 
itefumque A* 1698 , p. 551 fqq. Sed nunc denuo fub 
noftrum ille recenfum vocandus eft, poftquam in majori hac 
forma confpiciendusfiftitur* 

Repetitos autem heic videre efl: duos tomos jam ante 
fcparatint editos* in quibus Autoreruditiffimus circa Ecclefia- 
iticos primi & fecundi a Chrifto nato leculi Scriptores occu¬ 
patum fe exhibuit. Heic tamen non pauca fecundis retrada- 
vit curis* quaedam etiam adjecit* quibus nova majorque lacris 
nonnullis dogmatibus* aut difficilioribus locis lux afferri poteft. 
E fecundo tomo Gregorii de anima opulculum, quod in prio¬ 
ri editione, poft differtationem fextam, appendicis loco fequeba- 
tur, fuftulit, ratus quippe, commodiorem iftudlocum obten¬ 
turum* fi quando de Gregorii Neo - Cariarienfis operibus a- 
gendum fuerit. Vicisfim accesfionem infignem nadaeilpne- 
fens editio * dum tomum veluti peculiarem condituit prolixis- 
fima de Clemente Alexandrino commentatio , quae omnibus 
& fingulis fandi hujus Patris* five editis, five non editis, live 

A veris* 






t ACTA ER-U-X>1 T GR ItNE 

veHsyfive falfis operibus excutiendis atque iiluftrandis impen¬ 
ditur. 

Et Clementi fane hunc locuta' ideo dandum efle, exifti- 
mavit Notirrius, quod , quacunque typis edita proflent illius- 
Opera, cadente fecundo Ecclefix feeulo ab ipfo conipofita' e (I e 
videantur. Tanta vero, tamque varia & multiplici, cum facta, 
tum profana eruditione cumulatisfime repleta eadem cum fmty 
ad illa rede & perfpicue enucleanda, pluribus verbis iongoque 
fer mone opus fuiffe innuit unde ne nimis excrefceret volu¬ 
minis unius moles, hunc Patrem prius abfolvendum , quam 
fuas cie Scriptoribus tertii feculi differta tiones fubminiftrandaS' 
cenfuit. 


Miflis itaque tomis duobus prioribus olim fecenfitis, qui 
primum heic & fecundum librum conrtituunt, circa tertium 
paulo fubfiftemus amplius, & quo modo de operibus Clemen» 
.tis Alexandrini agat, dilpiciemuSo Tribus videlicet diflerta- 
tio-nibus univerfum abfelvit negotium, quarum prima de Ad¬ 
monitione ejus ad Gnecos^ &de tribus Paedagogi libris, fecun¬ 
da de libris Stromatum, tertia de aliis ejusdem operibus, ac 
de iis etiaiii, quas ille fe feripturum promiferat , & de variis* 
Chronologiis ab ipfo regrarfentatis, eleganter atque dodeconi® 
menfatbrb 

$ .v* a . , t 

Ab Admonitione adGrascos fit initium,ubi poft inftitu- 
tam libri totius analyfin,- quaedam de ejus titulo ,-argumento* 
elegantia, eruditione , & manuferiptis codicibus, Nourrius i re¬ 
medium affert. Quod ad illius integritatem attinet, deprava-** 
cos in eo plures locos, nulliusqjuemanufcripti codicis ope Hac* 
tenus fanabiles, Hervetum nota (Te innuis Ait fi cuti quosdam 
corruptionis perperam inumulari monet,.ita nonnullos, fed 
pauciflimos, Icriptorum amanuenfium incuria mancos&mu« 
tilos, vix acne vix quidem a quoquam, nifi aliis manu exara¬ 
tis codicibus adjuto polle unquam fanari, aperte & ingenue 
confitetur.' Hinc ad profopographiam Clementis pergit, & 
quisnam ille fuerit, qui ejus praeceptores, quodnam munus & 
officium gefferit ? & quae alia, uberius declarat. His abfolu- 
fas,tre$ Paedagogi libros eadem methodo confiderat, & tum 

demum 


MENSIS JAN11ARIi A. M DCCIV. . f 

ternum ad varias in utrumque fcriptum. obfbrvationes fe accingit 
Sacros Veteris & Novi Teftamcnli Autores Divino Spiritu affla¬ 
tos, Clementem eredidiffe docet. Salomonem? Proverbiorum 
Autorem, monet puerum Hebraeum ab ifto appeUari^forian ideo ? 
,quod ille deTe ipfo'haec edifferat: ego filius fui patris mei, tenel¬ 
lus, & unigenitus coram matre mea, & docebat me, Frov. IV, z. 
In Paedagogo plurima V^T. loca modoa vulgata editione di- 
verfo cur allegentur i indagat Legem Apoftolorucn, qua fan= 
emine animalium & fuffocatis carnibus interdixere , una cum 
Clementis rationibus eam firmantibus, examinat. De Chri- 
fti & Spiritus Sandi Divinitate, (acroque Trinitatis jnyfterio, ac 
de iis, quae ad Chriftum alias.pertinent, Clementem rede do- 
cuiiTe, pluribus offendit, Quod Chriftum nullo corporete for- 
tnx lepore, nullaque oris & vultus elegantia prae flantem, inio 
vero indecoram & deformem dixerit, id vitioipft vel errori ver¬ 
ti minime poffe, contendit. 'Orthodoxam porro illius de Sa¬ 
cramentis ^ & Euchariftiainprimis, fententiam vindicat; de An¬ 
gelis etiam /hominisqueanima & Chriftianorum moribus, non 
nifi pia ac reda ab ipfo prolata legi, monftrat. Ut ejusafFerta 
de Gentilium Theologia ac variis eorum fuperftitiouihus dilu- 
cidentur, plura cumulat de idololatriae & nefarii plurium Deo¬ 
rum cultus origine & primordiis ; deprimis Deorum templis ■; 
de Paganorum fimulacris, ftatuis & imaginibus: ubi fimul,nulla 
plane apud Chriftianos fuiffe fimulacra, nuliasque in eorum 
templis imagines, obfervar. Paganorum item Deabus ,'facri- 
ficiis & myfteriis defcribendis juftam impendit operam, prout 
& animalibus ab iftis cultis, Regibus item & privatis homini¬ 
bus in Deorum numerum relatis. Nec eorum omittit oracu¬ 
la, ludos & certamina. Philofophorum & Poetarum ethnicorum 
de Diis primis que rerum principiis opiniones recenfet. Quos- 
nam illi vocitarim atheos ? declarat. Mores Paganorum 
illuftrat; virorum luxum & mollitiem, Lacedaemoniorum & A.- 
thenienfium veftes, fuperbam domorum fupelle&ilem, balnea 
viris & feminis communia, inebriationes, coronas in con¬ 
viviis & funeribus, unguenta , & quae funt alia. Etfi autem 
Clemens libros Paedagogi ad informandos Chr-ilHanorum mo~ 

A z res 


4 ACTA ERUDITORUM 

res, & tradenda vitx Chriftianae praecepta ediderit, plura tamen 
intermifeere ipfutn ait ad res phylacas & naturales fpedhntia, 
quas, cum explicatione aliqua aut confirmatione indigeant, mi¬ 
nime inta&a relinquenda judicavit. Hinc disputat de auro, 
quod formicae effodiant, & gryphes cuftodiant 5 de Padoli 
fluentis aureis & Lydio ramento 5 de quibusdam animalibus 
a Clemente addudis , hiaena fexum mutante , lepore «Sc dali- 
pode, merula & lufcinia, pavone Medo, pfittacis, phafianis, 
& aliis. Denique de feriptoribus, poetis, paedagogis & fta- 
tuariis,a Clemente laudatis, caput integrum fubnedit. 

Secunda DiiTertatio ftptem libris Stromatum eft defti- 
nata , quos Clementi ante omnia vindicatNourrius, eorundem- 
que publicandorum praecipuam fuiffe caufam dicit hanc, ut ve¬ 
ram fmcerarnque Chriftian* fidei dodrinam,contraPaganorum, 
prxfertim Philofophorum & Haereticorum errores tueretur, ac 
quae ex eorundem Philofophorum dogmatibusChriftiano homi¬ 
ni rejicienda & aflumenda eflent , patefaceret. Adhxc , poft- 
quaminfuaad Graecos Admonitione,impias Ethnicorum fuper- 
ftitiones funditus evertiffet, poftquamtribus Paedagogi libris, 
illos, qui Chriftianae religioni nomen recens dederant, primis 
imbuifietillius praeceptis, neceffarium duxiffe ipfum , ut mani- 
feftum faceret, in quo fita fumma, ad quam femper debeant con¬ 
tendere, ejusdem Chriftianae religionis perfedio ? His aliisque 
inore fupra jam infinuato expofitis, & praeiens Stromatum o- 
pus dodris obfervationibusexplanat, v. c. de Mofe Pentateuchi 
autore , ejusque aetate , vita , variis nominibus, fc i entia & la¬ 
pientia , ac bellica prudentia, nodu Ifraelitas, quemadmodum 
Miltiades&Thrafybulus fuo aevo fecerint, ducendo declarata5 
de aliis utriusque Teftamenti libris, eorumque autoribus ; de 
virorum infuper Apoftojicorum & aliorum antiquiflimormn 
feriptorum operibus, Barnabae epiftola, libris Hermae, & fimi- 
libus, de LXX Danielis hebdomadibus ; Baptifmi Chrifti anno 
& dic, &c. Quod Clemens Chriftum fimis, litis , doloris ali- 
arumque humanarum affecKonum & motuum expertem peni¬ 
tus crediderit, vero haud confonum efteafferit. Libero hominis 
arbitrio plus aequo ipfum trifauiffe negat, & mentem ejus de pec¬ 
cato 


I 


MENSIS JANUARII A. MDCCIV. 5 

cato latius exponit, pari ratione circa alia dodxinae ab ipio 
afferte capita veriatus, Quod de fecundis ille nuptiis recte fen- 
ferit 9 adverfiis Centuriatores Magdeburgenfes probatum dare 
nititur. Perpetuae continentiae ac coelibatus flatum non minus 
ab ipfo, quam matrimonium , probari & commendari autu¬ 
mat. Inde ejus de virtutibus Chriftianis fententiam proponit. 
Perfedum Chriftianum ab eo nuncupari yvwfMov animadvertit, 
& quid in rali requirat , per partes firigulas manifeftum facit. 
Haereticos a Clemente tados, utpote Sim on ia nos, Nicolaitas, 
Bafilidianos , Carpocratianos , Indorum, Epiphanem, Prodi¬ 
cum, Valentinum , Marcionitas , Anti tados , aliosque in (ce¬ 
nam producit. Ubi ad Gentilium Theologiam rudus fertur, 
praeter caetera deEphefiis, aliisque magicis literis & nominibus 
difpicit, Dandam efle Philofophiae operam , &c ad eam per- 
fede comparandam, cuilibet Chriftiano homini fedulo incum¬ 
bendum efle, cum variis rationum momentis evidentiflime Cle¬ 
mens demonflrarit, quid ille Philofophiae nomine intellexerit? 
inculcat. Nimirum non nifi rededida, & aequitatis , jufti- 
tiae, pietatis ac veritatis decreta. Econtra autem ftatuifle ipfum, 
falfa & erronea , ac faepiflime impia dogmata , quibus gentiles 
Philofophi veram divinamque Hebraeorum dodrinam vel la¬ 
befactaverint , vel interpolaverint , vel penitus corruperint, a 
Chriltianis omnibus plane penitusque rejicienda, atque explo¬ 
denda venire. Admilfa a Gentilium Philofophis fcriptoribus- 
ve e Sacris Literis farta, ad Clementis dudum pandit. Sedas 
Philofophicas ab eo memoratas recenfet, & cuiusque aflecla¬ 
rum opiniones varias ad incudem revocat. De feptem Grae¬ 
ciae Sapientibus haud proletaria allegat, Fthnicos legislatores, 
vates, foeminas fatidicas prodire jubet,fcientiarumque,artium 
& aliarum rerum inventores, cum Clemente Cio introducit» 
Fartis modo memoratis mutua Graecorum fcriptorum furta as- 
lociat. Et qui in charrae, quae nos premit, anguftia recenfere 
licet Ungula , quae non citra frudum ac voluptatem, ihfignem 
ulterius annotata legi queunt ? Scriptorum in Stromatum li¬ 
bris a Clemente laudatorum duos ftruit indices , nomina ipfo- 
rum ordine alphabetico disponentes,quorum alter Hiftoricos, 

A 3 alios» 


& ACTA ERUDITORUM 

aliosque, qui foluta quid oratione fcripferunt, alter VC1‘0 Pec¬ 
tas complebitur. 

Tertia Difiertatio aufpicium-furnit ab ohavo, qui vocari 
fuevit, Stromatum 'libro, quem a Ciemente profebum effe in¬ 
ficiatur, Illum vero librum,cujus titulus: Quis dives falutem 
confequi poifit? Clementi abjudicare hakd fuftinet , & impa- 
bos ei errores removere (ludet. Aft opufculum, quod in Grae¬ 
ce & Latine editorum Clementis Alexandrini operum fijie, Gra> 
cis tantum typis excufizm, & in duaspartes divifiim (it, quarum 
prior varia veteris novique Teftamenti loca,absque ullo ordine 
ullave cohaerentia accumulet, neerebis ac fanis plerumque in¬ 
terpretationibus eadem explicet., pofterior ex Scripturis Pro¬ 
pheticis eieba polliceatur, reapfe ;vero multa (acris Propheta¬ 
rum oraculis adve.rfa,,& ex eorum libris minime defumta pro¬ 
ponat , longe alium, quam Clementem , amorem habuifie „ 
judicat. Nec adumbrationes in aliquot epiftolas Canonicas 
partem nimirum primae Petri,&Jud$e., & primam ac fecundam. 
Johannis Epiftolam , pro genujno Clementis foetu agnofck. 
Deperditis,filius qperibus primo loco accenfet Hypotypofeon 
libros,.librum dehinc.unum.de Pafcha,, dilc.eptatiqnem porro 
de jejunio , librum de obtrehatione , librum contra eos, qui 
Judaeorum errores fequuntur , quorum plerumque fragmenta 
aliqua apponuntur. Tacemus alios trabatus, qui aequalem cum 
his celebritatem affecutinon fimt. De libris & commentariis, 
quos Clemens fcripturum fe ede promiferit , pofiremo loco 
mentio injicitur. 

,Cum de extero ex variis, qux a Ciemente Alexandrino 
in primo Stromatum libro pertrahentur, argumentis, non mi¬ 
nimum fane illud fit, quo Mofen fcriptorum omniumantiauis- 
fimum effe demonftret, & ad ifiud efficacius perfuadendum., 
plures exdiverfis Ethnicis autoribus defumtas 'exhibeat chro- 
nograpmas , quibus ea blofis antiquitas lpforum tefiimonio 
comprobetur, idcirco omnes cum Paganorum fcriptorum, tum 
Clementis chronologias, continuato ordine, atque adjebis,quos 
ille omiferat , omnibus a mundi primordio annis, Nourrius heic 
repraffentat. Et ut facilius ab unoquoque deprehendi posfit, 
in quo Clemens discrepetab aliis, duas, pmer Ciementinam’ 

alias 


MENSIS JANUARII A. MDCCIV* 7 

alias chronographias exhibet, Eufebii nimirum Caefarienfis, & 
Georgii Synceili , tresquehas chronographias tribus columnis 
exadverfo politis fle diftinguit, ut quivis uno oculi duduper- 
Ipicae videat, quaenam earum Iit concordia, &qiiaediscrepans 
tia veb diffenfio ? Eufebii autem & Georgii Synceili Chronica 
prae atteris ideo felegit, quia uterque in illis ipfammet Clemen-' 
tis chronologiam haud femel' citavit. Inde enim haud incera¬ 
to colligi exiftimat, utrumqlie liceam legiiTe , ut, quod verum 
§ffe judicarir, ab ea acceperit, quodque falfum,repudiaverit^ 

I FREGI BELLA TOSGANA &c, 

L eT 

6 R N*AMENT A HE TR URIAE IN MEMORABILE 

huc factis Equitum S. Stephanu Opw in lucem editum a FU E - 
VI & FO NT AN A’e Soc m jefu^acRiegia Celfiiudini COSMI 
III Magni Ducis Hetrurnt & Magni Magijlri 

Ordinis dedicatum . 

Florentiae, apud Petr. Matthiam Miccioni & Michae^ 

lemNaftenum, 1701, in fol. 

t V > 

Condat 3 Alphab; 3 plag* multisque figuris aeneis, 

I Lluftridimus Ordo Equitum S. Stephani, per fesquifeculi fere' 
decurium, rebus contra Barbaros egregie ac profpere geftis 
excelluit plurimis, ut jufto eas volumine defcribendas haudin- 
- jtiria crediderit Reverendus libri hujus Aufor. Omnes itaque 
ad oculum quafi delineavit, aereisque incilas* tabulis Le&ori- 
bus obtulit, praefatus tamen nonnulla, quae ad generalem jam 
didi Collegii Equefrris notitiam faciunt. Principium deducit a 
magnifico Pilarum & Liburni elogio, in quarum civitatum alte-*’ 
ra ledem Religionis (use-, in altera armamentarium Equites fla» 
tuifle perhibet. Tum Magnos Magi feros, Hetrurise fi mui Du¬ 
ces , enumerat, Cofmum fciiieet IqFrancifcum I, Ferdinandum- 
I, Cofmum II, Ferdinandum II, & Cofmum I)I> hodie regnan¬ 
tem. Primum equidem de inflituenda Sacra Religione confx- 
lia fecum agitaffe ait, poftquam e decretoria illa ad Marcia- 
mim pugna, d« 2 Aug. A, vidor disesflerar, partim ut Deo 


/ 


8 ACTA ERUDITORUM 

' ... „ " \ • ‘ •» * ■*? 

immortali grati animi fymbolum teftaretur, partim ut Malium- 
medanorum audaciam, piraticam in mari mediterraneo late ex¬ 
ercentium, retunderet. Quoniam vero obtentae vidoria: dies 
recordationi S. Stephani, Papie & Martyris,in fallis facrata fuerir, 
ideoque nomine ipfius Ordinem fuum militarem condecorari 
voluilTe. Sed ne rem tanti momenti inaufpicato aggredi vide¬ 
retur , Pio IV, iummo tum temporis Pontifici,eam aperuit, quem 
adeo (ibi pronum expertus eit, ut non modo non improbant 
fandiffimum inftitutum, potius omni illud ope juvandum cen- 
fuerit. Quem in finem Bulla Apoflolica Religionem illam mu¬ 
nivit , Equitibus regulam S, Benedidi fervandam prafcriplit, 
eosdemque quovis Ecclefiallicae jurisdidionis nexu exemit. Ve¬ 
nerabile quoque crucis fignum in infigne Ordini conceffit, Co= 
fimum ejusque Succeffores Magni Magifterii dignitate orna¬ 
vit , bona ad Religionem fpedantia decimarum onere ctcte- 
risque praedationibus abfolvit, quin & conjugatis non tan¬ 
tum, fed bigamis etiam licentiam indulfit, beneficia CC fcuta- 
torum aureorum quotannis percipiendi, quam fummam Sixtus, 
Pius & Paulus, Quinti omnes, ad quadringentos usque aureos 
ampliarunt. Cteierum votis fuis perinde obftringiEquites hofce, 
ac Religiones militares alias, Nofler affirmat 5 imprimis autem 
oportere eos, quoties clafficum contra hofles Chrilliame fidei 
undiquaque canatur, expeditioni illi intereffe, multoque ma¬ 
gis Magnum Magiilrum ad tale bellum euntem viritim comitari j 
poOTe vero,infolatium hujusmodi laboris, de commendaram ac 
beneficiorum frudibus ultima disponere voluntate. Veftitum 
quod attinet , crucem quidem communem illos gellare cum 
Meiitenfibus, fed rubram tam in pedore , quam in latere fini- 
flro, togam induere ad pedes promiffiam, inllar Monachorum, 
,e cilicino panno tenuiore candido , cui ruber fuppofitus fit, 
confedam, intexta cruce in laeva corporis parte , quod veftl- 
menti genus afpedu grave ac jucundum praedicat 'lutor. Quan¬ 
doquidem vero armis in conflidu tradandis obeffe facile pollet, 
ideoque fuccedere tum in ejus locum lagum bombycinum bre¬ 
vius albicans, fubfuta tela rubra, cum cruce in medio pedore 
ejusdem eoioris , ieu terrorem Barbaris fic incuti, feu commi- 

litibus 


f 


... MENSIS JANUARII A. M D< 3 CIV. 9 

. r ” x ' “ 

litibus fuis animum addi fperent. Mox diverfas clafi.es Equi¬ 
tum , fecularium nempe atque ecclefiafticonim, nec non varios, 
quibus a fe invicem difiinguanfur, gradus indicat. Habitare 
illos duo palatia Pilis fuperbe conftruda , ad quae proxime fita 
appareat Eccleda Ipler.didi operis, trophaus fpoliisque hoftiun? 
bene referta. Hisce A. 1683 corpus ipfius B. Stephani accesfifie, 
e civitate Tranienfi illuc allatum, & nuperrime demum Jubilaeo 
feliam illam, quam beatus Vir martyrii honorem adeptus erue¬ 
re fuo olim ad(perferat, Cclfifilmo Magno Duci ab Innocenti© 
XII Pontifice ia praemium religiofe peregrinationis donatam. 
Ecclefiam lpfam gaudere proprio Clero, cujus Prior, e ipecialj 
Pontificis indultu, Epifcopclibus ornamentis a,ruidus, Mifiam ce¬ 
lebrare poffit; Porro de Nobilitate a Candidatis Ordinis pro¬ 
banda , ut & regiminis adminiftratione duodecim Ipedatae virtu¬ 
tis Equitibus commiifa agit, quem Senatum omnimodam juris¬ 
dictionem, in caulis qua ciyilibus, qua criminalibus, in reliquos E- 
quites exferere contendit. Inde novem praecipuarum Ordinis di¬ 
gnitatum, Commendatoris videlicet Majoris, Magni Conftabula- 
rii, Thalalfiarchte, Magni Prioris Conventus, Magni Cancellarii, 
Magni Thefaurarii, Magni Elolpitalarii & Magni Prioris Con- 
ventualis Ecclefiae, mentionem injicit, easdemque fingulis trien¬ 
niis, quibus Capitulum generale haberi liievit , mutari,aliisque 
de novo decerni'refert. Multus eft in exaggeranda pompa e- 
jusmodi folennium, quae Dominica in Albis peragi ut plurimum 
folent, nec parcior in juribus Magno Magiftro competentibus 
invefiigandis. Dehinc ad hiftorica magis defiedit & fupralau¬ 
datum Cofmum I A. 1561 d. 15 Martii Pifis Religionem S. Ste¬ 
phani fundaffe, ipfumque in Ecclcfia Cathedrali a Nuncio Apo- 
ftolico GeorgioCornaro hisce verbis t Efficiatur Celfitudo Tua 
Miles Chrifli , & cfto Magnus Magifier Ordinis Divi Stephani , 
cujus habitum fujcipito in nomine Patris & Filii Qf Spiritus San* 
Eli, Arnen, inyeftitum fuifle narrat. Polihxc prteclaras,Equi¬ 
tum adiones, fub fingulis rei maritimae Praefedis, copiofe recen- 
fet, quot tiiiemes ahaque Barbarorum navigia demerferint. quot 
capta abduxerint, quot urbes & caftella infidelium expugnave* 
rintj qua: omnia hic pcrfequi,taediofuro nimis foret. ' Id ialtem 


V 



16 ACTA ERUDITORUM 

ex Antore noftro adjicere liceat, tantas vi&orias non nffi ani¬ 
lis triremis ja&ura conftitiffe, quae in praelio cum famofo pirata 
Occhialio inito, tormentorum ieTbusflacerata perfcrit. Tam levi 
adeo detrimento feptem mdie Chriftianos in libertatem affertos, 
& viginti quinque Turearum millia compedibus fu i (Te adduSa. 
Hinc deferiptioni, appendicis’ loco, fubjiei videas ampliffimos ca¬ 
talogos tum triremium., navium atque arcium devi&arum, tum 
eorum, qui ex hoc nobili Equitum confortio, vel ad Cardmaliti- 
am purpuram, vel ad luprema Religionis fuse munia obeundi, 
vel ad triremes regendas, evedti fuerint. Dolendurn tamen, bul¬ 
las & diplomata Pontificum huc pertinentia, conftitutiones item 
Ordinis, reditus, commendas , dies emortuales Equitum,alia¬ 
que lingularia , quorum copiam haud difficulter impetrare va** 
iuiffet Autor, hic defiderari. 

ANTI QU ITE' DE L A NATION ET DE LA LAN - 
guc.de Celtes &c* Parie R. P. P. PEZRON. 

E e. 

ANTIQUITAS NATIONIS ET LINGUAE CEL - 

tarum feu Gallorum ♦ demonftrata a R . P. PAULO 

PEZRON ro. 

Paridis, apud Jo. Boudot, /705, in n. raaj. Plag. rp. 

S I laus eft , littciarum monumentis prodere , quas maxime re- 
mota funr ab hominum opinione , imo pofita fupra fidem 
videri prima fronte rem confiderantibus poterant, dubium non 
elt,. quin magno adplaufu bunc celeberrimi Pezronii librum 
excepturi fint eruditi, fs enim longe aliter de origine ac anti¬ 
quitate-gentis Celticae fentit, ac fenfere haa e nus,qui in genti* 
um inquifivere natales. Io hanc autem fe ingrellum fente iti" 
am feribit, cum, quae de gentium originibus Moles divinus feri, 
ptor Genefcos decimo capite exponit, accuratiori meditatione 
persequeretur, Bochartum qu.dem multum in hoc argumen- 
to elaboraiie, omneque quod tulerit pundum , vulgo ce n feri ; 
ali & in multis,, iisque haud exigui momenti rebus cum falli & 
ad Celtas quod attinet „leu Gallos, eorum ne attigiffc quidem 
illum originem* Jam ut fuum rite exequatur tnlhtutum,' a no- 


nu- 


1 


MENSIS JANUARII A. MDCC1V. m 

minibus orditur. Celtarum & Gallorum nomine, ipfa lingua 
Celtica , validos- , fortes fignificari , contendit. Sed prius-* 
quam Celtae audirent , didos fuiilc Cimbros, feu Cimmerios . 
Cimber autem feu Kimper , lingua Celtica denotare virum bel* 
licofum. Advocat ad hoc evincendum etiam in fubfidium 
linguam Germanicam, haud dubie innuens!-vocem Kampfer . 
Cum autem fupponat, partem Celtarum lub Titanum nomine 
antiquis fuifTe celebratam , & hujus vocis natales in lingua 
Celtica quaerit. Ttjavsc autem, feu T ijnvss* lingua Celtica Ter - 
rigenas dici, hoc c&ytjyeveig. Antiquius autem adhuc effeno- 
men Sacarum, quo infigniti fuerint Celtae, priusquam Titanes 
vocarentur. Profedum hoc efle a Parthis, qui Celtas facos, 
hoc eft latrones , impios,[celeratos vocaverint. A Parthis illud 
accepiffe Perfits, a quibus ad Graecos atque Latinos propaga- 
tum fit. Sed andquiffimum & maxime genuinum gentis no¬ 
men fuifife Gomarorum, Comarorum , Gomaritarum . Hoc e* 
nim primam veram que Celtarum originem defignari, quam 
a Gomer, primogenito Japheti, acceperint. Sed haec ut hi- 
ftorise,quam animo concepit Audor, lucem quandam affun¬ 
dunt, ita ab eadem rurfus, ut probe intelligantur , funt iliu-* 
ftranda. 

Nimirum hoc caput caufae, & praecipuum commenta¬ 
tionis, quam Audor inftituit, momentum cft, Gomaros ipfos 
efTe Celtas* & illos a Gomer Japhetifilio defcendifie. Sedem 
autem primam Gomeri progeniem fixiiTe trans Taurum mon¬ 
tem, in regionibus Afiae Septentrionalibus , & hinc progref- 
fam, magnam Afiae & Europx fiibjugaffe partem, & fub variis 
ab antiquiffimis Hiftorlfcorum celebrari nominibus* Hoc au¬ 
tem ne fruftra dixiiTe videatur , antiquorum Scriptorum com¬ 
probare teftimoniis annititur. Primum inter eos tenetlocum 
Fl. Jofephus, qui Mofis narration-em de originibus gentium 
vellit commentario iliufirans ; Gomarus , inquit, pojmlof .con¬ 
didit diti os G ornantes , qui nunc a G.recis Galli feu G alate ap¬ 
pellamur. Ptolemaeum autem Gomaritis iftis.affignarefedem, 
intra Mediam & Ba&rianam & mare'Calpi um, in Afia fuperio- 
ri. Et quidem quod a Gomero Gomarita: delcendant, per 

B i ' r« 


I 


ii ACTA £rU£>iT6RUM 

patere t quod autem Gomaritce ifti firit Galli feuGalatae, id 
enimvero JofepHum ex majorum accepiiTe traditione; Jofepho 
autem , ne iola ejus autoritate niti Videatur, porro addit Eu® 
flathiiiffi in Commentario in Hexaemeron, Hieronymum 9 Ifi¬ 
dorum Hifpaletifem, & denique Jqfephum Gononidem , c{ui 
oitmes idem confirmant, Gdmarita§ eflfe Gallos, Nec Go^ 
maritarum gentem veteribus ignotam dici pofife, quippe cujus 
Dionyfius Periegeta, Pomponius Mela, Plinius, atque Ptolo^ 
matus injiciant mentionem. Imo & ab Ezechiele divino vate 
eosdem memorari cap. XXXVIII, ubi inter gentes trans Tau^ 
rum incolentes, & ex Afia Septentrionali iit Terram Sandamir-* 
ruptionem fa duras, etiam Gomer & univerfa ejur agminali 
connumerentur. Finit autem fuarrx demoriftratiorietn fequerw 
ti ratiocinio : Mofen feptem Japhefi filios defignare, primo- 
genitumque inter eos confiituere Gomer, quem Magog exci¬ 
piat, uti huncMadai. jam cum Magog Scythiam feu Tarta* 
riam Afiaticam in pofiefiionem fortitus fit, Madai autem Me-* 
diam, verofimfle efTe,interjacentes regiones cesfifie Gomefo. 
Has cum ab amoenitate & fertilitate commendet Strabo * es- 
quum fime fuifie, ut primogenito concederentur.* 

Ceterum qui eam Afiae partem, quam hodie Tartariam 
gnam vocamus, incoluerunt } Scythas olim didos fuifie, conftat. 
Ab his cum & Europa gentes Septentrionales defcendiffe cre« 
dantur, nominis quoque ab horum lingua repetenda derivatio, 
ut Scytha:'a jaculando^ fcheten , fchuten y didi exifiimentur. Ifii 
Scythae cum a Magog originem traxerint ? Celtarum tamen 
gentem adhuc antiquiorem efTe Nofterautumat, quippe quaea 
Gomer fratreMagogi nam majore defeendat. Interim fatetur, 
Gomaritas apud veteres fepius Scytharum nomine venire, fepius 
5 t Celto-Scythatum. Cujus rei ratio & a cognatione titriusquc 
gentis, & a fediutn etiam propinquitate,repetenda fit Gomaritas 
autem antiquifiimos, cum eas tenerent regiones,quae mari Cafpio 
ab ortu eflent &ad Mediam usque pertingerent,plurimi autem in 
Margiana fedem figerent,tandem nonnullos ex iis alias fedes qux- 
rere coados^tranfcenditfe montes,quiMargianae a meridie funt,& 
provinciam a Medis habitatam occupaflev Incolas itaque'r 

lliUS 


MENSIS JANUARII A, MDCCIV. ij 

■ftias regionis, quod fuga libi confuluiffient, Parthos hoc efl> 
fugitivos j fej>aratof-»e/e£l0f,di&os efie,qui contra eos,a quibus ex- 
pnifi crmt) S/icas> hoceft noxios , latrones, grajfatoresj adpel- 
litaverint. Fadum hoc putat ante tempora Abrahami, ipfit- 
que imperii Afiyrkci initia. Et ita etiam Parthorum, a quibus 
Perfe defcendunt, fe invenifle natales, & rationem etiam de® 
texilTe putat, cur Gomarifae Sacarum nomine innotuerint. Sa« 
carum illorum fata porro profequitur, & quo pado Armeni® 
am Cappadociamque occupaverint, exponit. Tantas autem 
£e$ geffiffeSacas alferffiduce & audore Acmone cum fra¬ 
tre Doia apud antiquos celebretur. Putat autem Acmon , fea 
i Ac-man$ in lingua Celtica idem efie ac Mani filium , quali dicas 
Ac-man feu Ach^mann* Do e as au terti perinde eft, fi illum au¬ 
dias, ac Dieiiy Deus, quia vatis munere is apud fratrem regem 
fundus fit. Piis ita erutis, haud difficile eft , integram contexe¬ 
re hiftoriam. Acmonis autem memoriam retinere urbem 
Acmoniam,in Cappadocia Pontica, docet. Sed dum ilii Ar¬ 
mem x & Cappadocia incumbunt, alii ex gente Gomafltarum, 
patriae relinquentes fedes , ad Maeotidem paludem usque pro® 
grediuntur, ibique fortunarum fuarum figunt fedes. Sed illi, 
ob caufam fupra allatam, Cimbri feu Cimmerii di dii funt. Ho- 
irum ut frequens admodum apud veteres mentio, ita per vari¬ 
as deinceps Europse fe diffuderunt partes, & fub Celtarum no¬ 
mine deinceps innotuere, Cherfonefo tamen Cimbrica, & no¬ 
minis degentis antiquitatem, ad hodiernum usque diem, nobis 
in memoriam revocante. Nonnulli autem intra Rhenum, 
Oceanumque ,& Alpes ac Py rameos montes concedentes, ibi¬ 
que fuas flabilientesfedes, Galli dici voluerunt, Et hsrceft 
illa Gallorum ac Celtarum a Cimbris, & per hos a Gomaritis 
origo, quam pluribus edifferit. 

Sed ut cum Audore ad Sacas revertamur, hos fub Ura^ 
no , Acmonis filio , ejusque fuccefforibus,Saturno & Jove, at 
fumpto fitanum nomine, res maximas gesfiffe autumat. Ete¬ 
nim rion tantum Afiam minorem eos vidoriis fuis peragrafle, 
fed fubjugata etiam Graecia , aliisque Europae partibus, imo ipfa 
Hilpania ; ad Mauritaniam usque imperii fui limites pro culille* 

S } At- 


14 ACTA ERUDITORUM 

Atque kl bis mille annis ante Chriftum natum contigifife; un¬ 
de intelligaturj longe antiquius illud Celtarum imperium elfe» 
quam ullum ex iis, quae hadenus nobis innotuere. Jpfam Scri¬ 
pturam Iaeram mox fub Titanum, mox Gigantum nomine, ho- 
•rum populorum mcminilfe , nec fine ratione de illis dicere : 
qui terra dominati funt. Et Acmonis quidem, ut diximus» 
fuceedor fuit Uranus, feu Ccelum. Hic pater illorum eft,cjuos 
ceu Deos venerata eft omnis Ethnicorum antiquitas. Uranum 
vero Acmonis filium fuiffe, Simiae Rho dii atque Helychii tefti- 
moniis comprobat. Eum vero llranum di dum, h. e. homi~ 
.nem coeli, quod urin lingua Celtica hominem , en autem cotium 
denotet. Potuifle autem merito eum ita vocari, quod rerum 
•ccelelKum lideraliumque perquam fuerit ftudiofus. Duxifle 
.eum in matrimonium fororem fuam Terram , feu potius Ti- 
,tadm. Tit enim & inEbraorum, & in Celtarum lingua, ligni» 
ficare terram. Hinc, quod cJj iv trciaooci) oblervat, Lutetiam 
didam quali Leucotitiam, a terra alba. Et hinc, quid Titanum 
etiam vox fibi velit, intelligitur. Excelluilfe autem Uranum 
illum non modo lapientia & eruditione, fed rerum etiam prae¬ 
clare fortiterque geflarum gloria. Namque trajedo Bospho- 
ro, Thraciam , Orxciam, Cretamque infulam eum lubjugalTe, 
imo ad Hifpaniae fines, &, li Diodoro Siculo credendum, in 
Africam usque penetralfe. Dellrani lilio Saturno, qui patrem 
in vallo illo imperio excepit, prolixe itidem differit, per frau¬ 
des exclufo fratre natu majore, Titanum imperio eum potitum» 
primumque cum purpura & diademate, titulum nomenque 
Regis ufurpalfe, commemorans. Jupiter autem, feu Jou, Sa¬ 
turni filius, contra patrem infurgens, atrox cum eobellumper 
decem annos gellit, tandemque pullo & ejedo patre, Regem 
fe Titanum falutari voluit. Magna h$c Audor diligentia expo¬ 
nit, hifloriamque Saturni & Jovis plenam exhibet : fimulque 
longe aliam viam mythologiam explicandi ingreditur , quam 
vulgo folent. Non is arcana naturae, aut lapiendae hic rimatur 
praecepta; non Mofen hic quaerit , aut Ifraeliticae vel Phoe- 
nicicae gentis fada ; fed nihil aliud , quam Celticae gentis 
fata antiquilfima, primorumque, qui ei imperarunt, Re¬ 
gum res geltas, veteres nobis narrare contendit, qui de Saturno, 

Jove, 


MENSIS JANUARII A. MDCCRV. 15 

Jove* Mercurio ceterisque gentilium Diis verba faciunt. Ni¬ 
mirum ad Jovem ut cum ilio redeamus , hunc mortuo Satur¬ 
no patre, qmetam tandem tanti tamque vafti imperii adeptum 
e (Te pofTefhonem. Omnibus autem cum ipfe non fufficeref, 
cum fratri fuo Dis > qui Piutonis nomine Graecis venit, occiden¬ 
tales coneredidifie provincias, interque eas & Galliam & Hi- 
fpaniam. Telamonem aTitanibus codftum, in Mauritaniam 
tandem fe recepiffe, ibique fuis imperitafle, non amplius ne¬ 
gotium illi faceflente Jove, quod filius is elTet Japhets, Saturni* 
que frater. Hunc Telamonem ceteroquin fub Atlantis no¬ 
mine celebrari. Gefta autem Jovis confideranti, ea quidem 
non plane jufta aut cum aequitate convenientia videri polle,cum 
vaftum imperium condi nequeat, quin multi injufle oppriman¬ 
tur. Sed multa tamen quoque eum hominum generi, fpecia- 
tim Graecis, contulifie beneficia. Inter quas non minimum fit, 
quod latrones extirpavent, qui in montanis fyivefiribusque 
Theflaliae, Macedoniae & Illyrici locis degebant. Fuiffc lftos 
homines feroces, corporum quippe immanium robore ac vi¬ 
ribus fretos. Jovis autem ipfius interfuifle, ut eos deleret, 
quod prope montem Olympum regni fui fedem conftituerat, 
ferreque adeoiitos in vicinia grafiantes non poterat. Atque 
hoc effe decantatum illud ’ Jovis cum Gigantibus bellum , de 
quo tam multa Poetae. Defede autem Jovis quod dixerat, con¬ 
firmat teftimonio Ladantii : ea tempeflate Jtipiter in monte.^ 
Olympo maximam vuapartem colebar . Vita tandem fundum 
Jovem in Creta infula, ibique fepultum ; quod Ciceronis au- 
dorirate contra Callimachum tuetur. Nec latis eftAudori, 
fada Jovis vitamque accurate enarraffe ; ut temporis quoque 
habeat rationem, addit, vixifie Jovem centum & viginti annos, 
cujus rei rurfusSuidamteftem Lmdat, qui id di ferte perhibet. 
Sed nuiTis, quse de Jovis nomine ex lingua Celtica derivand© 
fubnedit, fimiiibusque, tantum quae de Curetibus , quorum 
magna itidem apud veteres celebritas , animo ejus fententia 
fedeat, paucis indicabimus. Curetes namque Jovem educaffe 
confiat, accesfitque illorum numero Cres filius ejus Ita er¬ 
go arbitratur: Curetes tempore Saturni atque Jovis eosdem 

fuiffc» 


I 


,f 3 acta eruditorum 

feiffe 3 quos fequens xtas Druidas atque Bardos dixit, quosve 
Perfe Magos appellarunt, facrorum &fapienthe antilfites: eos-» 
dem & a tiro no mos, phyficos, poetas, medicos fuifie. Hoc 
tamen inter Curetes & Druidas intercesfiffe discriminis, quod 
illi arma quoque ferrent, imo armati {altarent, clypcum telis 
pullantes; unde a voce Celtica Cur o , quse Graecorum literis 
\ transpofitis fit , Sc pulfare fignificet, Curetes fint appel¬ 
lati: hi autem ab onere militari plane effent immunes. Polle 
itaque eosdem Curetes & commode cum Saliis comparari, & 
a Curetibus feu Curhibus, Quirites etiam didlos , quas vete¬ 
rum Romanorum erat appellatio. Hoc ne fruftra iterum di- 
xifle videatur, provocat ad Apollodorum, qui Curetes , inquit, 
haftilibtts fc ut a quatiebant. Bardos in eo cum Curetibus con* 
veniffe , quod prariiis intereflent , fed tantum, ut cantu & 
laudibus pugnaturis animum adderent. Fuifie ajitem in Drui-? 
dum pariter ac Curetum ordine principes gentis viros, hanc- 
que rationem efie, cur Regum filii illorum educationi & curae 
eommiffi fint; id quod etiam de Jove narrent feriptores anti-e 
quilfimi. 

Sed ut pertexamus eam,quam incepimus,telam , mor¬ 
tuo Jove, fummam rerum ad filium ejus Teutat feu Mercuri¬ 
um perveniffe autumat, qui poli:patruum fuum Plutonem Tu¬ 
tanum fedes in occidentalibus regionibus, maxime autem GaR 
lia, conftituerit, Hunc ad mitiora flcxiilc gentis ferocis ani? 
mos, nihilque nifi bellum & arnu fpirantes, perhibet, artes- 
que manfuetiores eos edocuifie. Jam ergo fi Man , Acmonis 
pater, inter Titanum Reges connumeretur, per fex ordine ge-p 
iterationes, ad Mercurium fcilicet usque, hujus gentis hilla* 
fiam, ex tenebris , quibus obruta fuit, erutam fe exhibuiiTe, glo¬ 
riatur Audior, cujus initium circiter in tempora Nachoris, pa¬ 
tris Tharse, avi Abrahami incidat, finis autem ineam tftatcm, 
qua Israeiis progenies inJEgyptum defeendit, totum imperij 
tempus trecentorum circiter annonam fpatiurn emetiatur. Te- 
ftes autem tam inaudita: hi Horiae fi quis defideret, eum primo 
aci poetas, hiiloncos, catterosque,ad quos pamm provocavit, 
ablegat ; deinde ad integras gentes , quae a litanibus origi¬ 
nem 


MENSIS JANUARII A. MDCCIV.' p 

Siern ducant, uti in Graecia Cretenfes, Lacedaemonii , iEtoii, A- 
«arnanes , in Italia Umbri atque Sabini , in Gallia Celtae &cu 
Has enim gentes omnes a Titanibus & iliorum Curetibus ori¬ 
ginem ducere, in fequenti.bus probat. Nec praetermittendum 
.putat D >£torum Ecclefise, quos Patres vocamus, teftimonium, 
qui, ut Gentiles erroris convincerent, Uranum ,, Saturnum , Jo¬ 
vem, non Deos, fed Principes Regesque fuiiTe, affirmabant. His 
fi nondum quis convinci queat, fed accuratius auctores, qui ta- 
ilia tradunt, notie velit, eis Orpheum, Sanehoniatonem ,Hefio» 
dum, Homerum objicit. Graecos autem talia .accepiilea Cure¬ 
tibus , illomm fujscefforifcus, qui tempore Jovis ; 6 c Saturni vive* 
bant j uti Salii hoc;edocuerint Sabinos, Italiae populum. 

Quod vero antea pofuerat Audior, varias in Graecia Italia- 
que gentes a Titanibus ortas, ,id nunc demonftrare adgreditur. 
Sed hisce recenfendis non Immorabimur, uti nec iis , quae de lin¬ 
gua Celtica ejusque origine diflerit, cm»,? cujusmodi ea finr, 
quilibet facile conjedura ailequi pofljit, ; De lingua Qe!riea, ; {um- 
ma eo redit, abipfo Qomero eam eile repetendam, linguamque 
Celtarum non aiiam ,efle, quam Gomaritarum. Simili ratione 
$c de lingua.antiqua Graecarum ante tempora Deucalionis,item- 
•que de lingua antiqua Aboriginum,qui pofiea Latini didi funt, 
difputat. Sed qua: de lingua & gente Germanica diflTerit,prae- 
termittere se® fqSumus, tum quod haec propius nos tangunt, 
tum quod vel hoc exemplo, quam jn reliquis rationem Audor 
teneat, luculenter demonftraripolfit. 

Antiquos feriptores, praefertim Graecos ,fa»piuj Germanos 
cum Celtis confudifle, primo loco oblervat. Ejusque rei cau- 
fam eiTe putat, quod moribus ac conluetudinibus hae gentes non 
magnopere a fe invicem discreparent : ex quo tamen ignoran¬ 
tia Graecorum minime fit excufanda, Romanos accuratiorem ha¬ 
rum gentium notitiam habuifie, Gallosque a Teutonibus dis- 
creville, fed quod hos illis perquam fimiles deprehenderent, Ger- 
manos , hoc eft Fratres Gallorum vocafle. Ita enim, prseun- 
.te Strabone, fentit Audor. .Sed ut Romanis Germanici audie¬ 
bant ; ita ipfi domeftico vocabulo Teutonum , Duytsben , Dcut~ 
ftben utebantur, quod a Mercurio Jovis filio, Theuth five Teutb y 

C Noiler 


\ 


ii ACTA ' ERUDITORUM 

Noder repetit Hunc enim Germanis in maxima fuifle venera¬ 
tione, vel Taciti conftare teftimonio : Deorum maxime Mer* 
curium colunt . ^ Idque forte ideo 5 quod hicce Celtarum Rex co« 
Ionias in Germaniam miferit, aut leges dederit, aut alia iis con¬ 
tulerit beneficia. Rejicit hic cog sv Trago-®® fententiam Cluvcfii» 
per Theuth Adamum, primum hominem, intelligentis. Sed 
ad originem Teutonum quod attinet, conflat, Judaeos eam ab As* 
kenaz, filio Gomer, nepote Japheti derivare; unde & Germa¬ 
nos Askenazim vocant. Hadenus quidem rede, ut Audior judi- 
€«t;fed in eo illos aberrare difputat,quod exiftiment, Askenazum ex 
Afia in Germaniam defcendiffe , eamque fua compkvifle fobo* 
le. Ipfe contra oftendit, ab Askenazo Phrygas ortos , & ab 
liis demum originem accepifle Germanos. Putat exScriptura 
facra fatis msnifeftum ede, ab Askenaz Phrygas dcfcendilfe * 
cumque Jeremias cap. LL dicit: Praparate nationes contra _j> 
Babylonem , advocate contra eam Reges Arar at , 6 ? Menni , & 
Askenaz , dodisfimos interpretum per Askenaz intelligere Phry¬ 
gas. Demonftrare idem porro annititur, ex linguse Phrygiae & 
Germanicas convenientia. Apud Phrygas, bec figmficare panem* 
apud Germanos, becker piftorem. Sic Phrygum piir , & Ger¬ 
manorum fitr fi ve feur , convenire. Idem de voce Phrygica 
S-vyajrp , filia, obfervat, cui refpondeat Germanorum Tochfer: 
& quae aha funt ejusdem commatis, Cseterurn licet haec ita fc 
habeant, ut veram Germanorum originem a Phrygibusrepetea- 
dam exidimet,, non tamen negat, aliarum quoque gentium co¬ 
lonias accvffifle. Inter has cumprimis Daas % Da&Sy Dacas con¬ 
numerat atque Getas, deque illorum quoque origine sc migra* 
tionibus difputat, eosque itidem ab Askenazo derivandos die 
cenfet Sed cumprimis tamen Celtas leti Gallos frequentisfi- 
mas in Germaniam colonias roifide docet, indeque utri usque gen¬ 
tis conjundionem, & ia moribus fimilitudinem evincit Ad 
linguam autem Germanorum quod attinet, eam pro lingua ma- 
trice habet, quippe quae p.er Phrygas ad Askenazum originem 
luam n.ferat, atque haud dubio 111 ipfa linguarum confufione 
exorta fit Nihilafecius eandem linguam plurima quoque OltP* 
liD S u ^ veftigia : idque mutimnm mirum alicui vi- 



MENSIS JANUARII A. MDCCIV. 19 

icti ppffe. Namque Titanias , C-karutn majores,tempore A- 
brahami in Phrygia confedifle, linguamque Phrygum cum lin¬ 
gua Tttanum haud dubio permixtam fu i ile : a Phrygibift autem 
eum derivare Germanos, jam conflat. Huic tum aliae rationes, 
tum maxime frcquentifhma; Gallorum in Germa 'iaro coloniae 
accedunt : per quas fieri aliter non potuit, quam ut lingua Ger¬ 
manica multum ex Celrjca traheret. Conflat vero, 6 c jann«* 
pridem a Lipfio, Scaligero, Cafatifaono, Salmafio aliisque ob- 
fervatum efl, Perficam quoque linguam in multis curn Gertna* 1 
nica convenire. Cujus rei itidem caulam luculentam fe recide** 
re polle, Audior confidit. Etenim & Parthos, a quibus Per- 
defeendant, poffe quodammodo ut coloniam Gomaritanim 
confiderari. & ab iis etiam haud dubie i fla accepfQe, quae Gei- 3 
ticae linguae velligia hodienum produnt. Accedere vero, quod 
& Daces ? a quibus pars Germanorum orta, plurima cum Per® 
fis habuerint commercia : unde & cum Celtica, & cum Gertna* 
nica, non poilitnon lingua Perfica plurima communia habere. 
Et hxc fumma illorum eft,qu?e Audor inhocce libro propofu- 
it. Ia quibus & ingenium, & eruditionem merito laudamus, 
rem ipfam autem illorum judicio , quibus ex inftituto inhxc in* 
quirere animus efl, permittimus. Subjicit autem Audor huic 
operi, ad dida & illuftranda & confirmanda , tres indices, u- 
num vocabulorum Graecorum, alterum Latinorum, tertium Ger® 
manicorum,quse ex lingua Celtica originem ducant. Celticam 
autem linguam adhuc hodie in Britannia minori, quam & Ar« 
mancorum vocant , & vicinis locis in ufuefiTe, fupponit. 

MET DERBE ANATOMISCHE CARINET VAN 

TREDERIC RUTCSCH, 

Id efl: 


TREDERICI RUTSCHII, ANA TO MIAE ET B 0 » 
tanices Frofejjoris , ThefaurUs Anatomicus Tertius. 

Amftelaedami apud Joannem Wolters, 1703, 4. 

Conflat plag. 9. & fig. aen. tab. 4. * 

S lflimus hic tertium Thcfaurum Anatomicum Clariffimi Ruy- 

C 1 fchii* 


TAB 

Fig. 


L 

. Ie> 


Fig. 2. 



V 


& 




20 acta eruditoruM - 

fchii, cujas binos priores fuperioribus annis exhibuimus. Qaant 
quam igitur hic non minori partium curiofe praeparatarum ap 
paratu fit refertus, dum e.g. pag. 17 epidermidis duplicatura in 
dorfo manus, quas hadenus non nifi in vola & planta pedis fu¬ 
it demonflrata* oculis exponitur; pag. 25- meatus urinarius pe¬ 
nis dorfum modo p. n. tranfcurrens demonflratur; pagi ' 26 
& 27 proiabia oris ex papillis nefveis integumento quodam (E- 
pithelide, non autem Epidermide vocandoj tedis. conflare do¬ 
cetur; Sc pag. 53 placenta uterina non ex glandulis, fed meris va» 
fis fanguiferis conflari perhibetur &c. placet tamen jam , fpeci- 

minis loco, ex tabula IV Autaoris renum faciem conipieiendans 
praebere. , . 

Explicatio Figurarum. 

Figura 1. Renis humani faciem exteriorem exhibet..' 

A. Renis luperficies, per quam innumera vaia fanguinea usqu© 

adeo funt contorta, & uiflemmata ? ut fimile quid in 'tot© 
corpore non re periatur, 

B. Arteria renalis abfcifla, . • 

C. Vena renalis abfciflav - 

I>, Portio pelvis ureteris extra corpus renis pro pullulans , per 

quam . / 

E» plurimae arteriolae funt difleminatar, 

lugura 2. oculis exponit renem humanum difledum, ut i uter io» 
ra pateant. 

A. Arteriolarum plurimarum extrema , ferpenfino tradu in du- 
dus Bellinos degenerantia & Ius continua ; qui vermifor¬ 
mis valorum reptatus non in fuperficre folum, fed in interio¬ 
re quoque renis fubflantia copiofisfime cernitur, 

B. Exigua portio fupcrliciei externa;, 

C. C. Papillae renales plurimis forammufls aut oflulis pertufe, 

pro tr&nfituv , K t 

IX Ureter. . s 

E E. pelvis aperta 

2 Ikm Wnafem nm&m c * tri6as sompe* 


X>E* 


/ 






































































































































MENSIS JANUARII A.-MBCGIV. It 

RESCRIPTIO MODI , J$UO SANGUIS EX AK~ 
tertis- dd venar moveri per microfcopia in quadrupedibus vivis 
Viftu fuit , fuppeditata a GUILIE L M 0 CO IF P E R G 

Societ . Pag. Socio* 

Excerpis exActis Philofopfr. ArtgJic; Anni 1702, No. i$q* 

& hic Latine reddita*- 

E X qm circulatio* fanguinis per cor pufecMes & vafa fan*- 
guinea majora, ab Hafveo' demon litata fuerat, modus, quo 
arteriarum vafa capillaria fanguinem ad venas transmittant r du¬ 
bius adhuc erat, donec per microfcopia Leevvenheekiarra ex^ 
fremitates horum vaforum in pifcibus, ranis , &c. continuas ef- 
fe,fuitdetediumv Verunt enim vero non defuerunt, qui in 
humanis- & quadrupedum corporibus idem contingere dubita»-, 
runt ex eo, quod haec phaenomena non nili in pifcibus & atri* 1 
pfcibiis, quae unico folum in corde Ventriculo inftrucffa ,fangui- 
nem adtu frigidum obtinent, fuerint vifa f (excepto vefperti- 
Itone, in qno haec obfcure admodum apparuere) imprimis cum 
fahguis harum creaturarum tanto cum impetu , quo in animalibus 
Juobos in corde ventriculis praeditis f . circulari? noti foleat* In 
omnibus enim animalibus quae duos habent in corde ventri cu> 
fios , vafa (angumeift et toto corpore redeuntem cordi reddunt 
eodem tempore r & in eadem quantitate f , ac vafa pulmonalia? 
uon obffante viarem di Ierim me* u.. v 

Haec differentia circa» praecipua circufationjs fanguinis or¬ 
gana in dnffis- creaturis, anfam mihi dedit,, inftituendr experi¬ 
menta haec in animalibus, quorum organa equidem quoad figu¬ 
ram minorem , non autem c|uoad ftrueffuram intimam, ab huma¬ 
nis differunt 

4 __ 

Quem in finem felis io vel u dies nati & aflert affixi o« 
mentum per mierofcopvum contemplatus , fanguinis globulos 
velocilFime int.-jvaia exiliffima f quas norr mfi in pellucida mern* 
hv<uix omenti parte vifui -fe olierunf, motos obfervavi; fedhic 
ii oiut mox rerxiitt.bat) & ejus globuli a vaforum’ extremitati' 
bi i reducebantur y ac paulo poft in ramis majoribus ftagnarc 
‘ca-perant.Vid.Fig 4. - • 

Kcc experimentum non femper eodem fucceflii adorna- 

. €5 batur j 



TAB. L 

Fig. 4. 


I 


/ 


1 


«fc , '♦ ■» 

* * J S| ' . U - 

ti - ' ' ACTA , ERUDITORUM 

/ i 

batuf ; aliqiiando tamen copia mihi fiebat canis macri, non 
adeo magni ? in cujus omento non. foium dida phaenomena e- 
gregie apparebant, led mefenterium ejps, certo inftrumento ex> 
panfum^ omnia melius exhibebat $ haec enim pars majora, ma- 
TAB. L gisque diaphana fpatia, & vafia fangumea magis regulariter faa- 
fig. j 9 bet diftributa. Vid.Fig. 5. ' . 

Qui per microfcopia partes creaturarum viventium tranfi* 
parentes luftrabif, extremitates arteriarum & venarum noofem- 
per in vaia capillaria abire } uniri tamen invicem obfervabit. 
In cauda lacertae aquaticae & plerisque pi (cibus , quos examini 
fubjeci, quasdam faepe vidi communicationes arteriarum & vena¬ 
rum, per quas plures quam duo globuli fanguinis fimul tranfi^ 
re poterant, & in eadem area alias, quae unicum tantum trans® 
inittendi capaces erant globulum lente procedentem* 

In pifeibus junioribus, imprimis in anguillis parvis , faepe 
adeo anguftum vidi ramum communicantem, ut unicus globus 

^ i/ 

2 vel 3 intervallo vix transgredi potuerit ; alio tempore.majora 
advertere licuit intervallata ut quandoque femimmutum $ quando- 

/ i 

que integrurn^imo aliquando z ve! t requirerentur,antequam unus 
globulus fuperafiet ramunj communicantem. 

Promtus liquorum in arterias fplenicas injedorum tranfi* 
tus ad venas, communicationes horum vaforum ibidem magis 
patere, quam in reliquis corporis partibus, plane evincit. 

Liquores in arteriam pulmonarem ad venasnon adeo li¬ 
bere, ae in Cplene, transferuntur. 

Extremitates vaforum fanguiferorum in pulmonibus rsnte 
viventis cum confiderarem, vidi ampliores communicationes, 
quam in membrana inter digitos earundem intercedente. Nec 
facile quis fimiles communicationes, arterias inter & venas, in 
pulmonibus humanis & quadrupedum,in dubii n vocabit, qui 
perpendet, fanguinem ex eorum pulmonibus, in aequali tempo¬ 
ris memura oc quantitate, au cor redire, ac reliquus fanguis ex to* 

o corpore redit, prout jam diximus. 

Atque exin apparet, quam necelTaria fint vafa bronchia¬ 
lia, 3 . Ruylchio pro niitnoudis pulmonibus, Sc fecer- 

nendo 


/ 


I 


■) 


MENSIS JANI! Alii A. MDCCIV. 2j 

nendo liquore,ex glandulis bronchiorum; id quod a fanguine 
per arterias pulmonales allato,&’veloeiffitne per pulmones rapto, 
expe&ari neutiquam poterat. 

Membranam digitos pedum in rana diffinguentem con¬ 
templaturus, cum pedem alterutrum faspe digitis meis tenerem, 
microfcopio applicandum, ea membrana diaphana nullum mon- 
lirabat motum globulorum , fed paulo poft redibat fanguis, ju¬ 
cundo fpedaculo,in omnes arterias, & venas, repens quali, & 
easdem fucceffive replens. 

Dum igitur fanguis lente, proutdiclum, ad venas prore» 
pit, globuli, a contradis valorum lateribus,in figuram ovalem plus 
minus oblongam comprimuntur; id quod plus fimplicivice in la¬ 
certarum cauda obfervavi. 

Explicatio Figurae 4 & 5, quarum illa portionem omenti 
felini, haec mefenterii canini exhibet. 

A A. Trunci arteriarum. 

B B. Venae, quas contrarii fanguinis fluxus ab illis dileerftifv 
CCC. Extremitates arteriarum & venarum unitae. 


SACRA! T HEM IBIS HISPANA ARCANA , Jlb 
rium Legum que Ortus , Prcgreffus , VArietat es & Observantiam , 
eum prxcipms Gloffarum Commentariorumque , quibus illuftran - 
tur , Aut oribus, & Fori Hifpani Praxi hodierna , publica luci ex- ' 
ponit D. GERARDUS ER NES TUS de FkANNE- 
NA U, S. R. M. Barda & Norivegia Se- 
, cretarias . 

Hanno verae, apud Nicolaum Foerftei?um r i70}, 4» 

Conflant 1 alph.p. plag. 

J Nfigne fui in Nationem Hilpanicam affe&u? & venerationis 
fpecimen hic exhibet, eademque opera, de re literaria bene 
meretur Generofisfimus ac Confuhilfimus Autor, dum in tra¬ 
denda Juris (difpanici hiftoria , dilaudandisque Scriptoribbs eo 
pertinentibus, flrenue occupatur, atque ita Hifpanica; fu* peregri¬ 
nationis Crucius largiter dispenlk. Inclyta Hifpanorum Gens 
magni faciet dubio procul opus, quale liadenus,ne in ipfa quidem 
Hilpania, typis publicis innotuit, imo mirabitur hiftoriam lo~' 



\ 


« 


* 24 ACTA ERUDITORUM' - - 

, gum fuarum, in Arfiois Europae .partibus, tanta fofertia 
textam, ut vel ab Hilpa.no amplius quid praeftari non polle vi* 
deatur. Rem omnem igitur ab ova, quod dicitur, repetiturus 
fioclisfimus Autor, primo Hifpanos legibus Romanis paruille 
admonet, Poftquamvero Vifi-feu 'We.ft-Gothi* circa 410 a nato 
Chrifto annum,, vaftani iljam provinciam labefcenti Romano¬ 
rum imperio fuhtraxere, leges Gothicas fucceflerunt , & licet 
Romanarum autoritas quoque per aliquod tempus duraverit,Fla- 
wius tamen Recefuinthus, Gothorum Rex, eas penitus abrogavit* 
Primam vero legum Gothicarum colIedHonern Buricus Rex fie¬ 
ri juflit: fuo tempore fe.cuta eft memorabilis alia compilatio* quas 
Forum Judicum , Hijpanico idiomate Fuero Juzgo , dici¬ 
tur , cujus originem habitum* codice manufcrjptos ac typis 
editos* nec non gloflarurn co m mentariorumq 11 e Antores No- 
fter explanat & recenfet. Stetit plena legibus Gothorum Judi- 
cumque libro autoritas, usque ad Alphonfum X, qui coeptam 
fub Ferdinando III, patre Fuo, legum omnium a Praedecefforibus 
latarum congeriem, JCep.tem partibus ( unde celebre ortum dc 3 
las Sietjt e Parfid^s cognomentum ) perfici c^av-it. 

Hoc Jus Alphonfinum. feu Partharum Leges , Forum judicum* 
jiactenus ditatum, penitus fuftulerunt. Ab eodem AlphonFa 
aii.ud opus,, quod Forum Regium dicunt, confeUum eft : quo¬ 
rum omnium indolem , laudatis pluribus Autoribns, aeinjedh 
Fori cujusdam antiqui Ca.ft.el.lani mentione,, prolixius Nofter e- 
narrat, Poft Partitarum tempora, aufp^ciis Ferdinandi Catho¬ 
lici , prodiere Ordinationes Regia. y a Perezio aliisque ilWkafcae. 
Eidem Eegi originem debent celeberrimae apud Hifpanos Leges 
Tauri feu Taurina , ,ab urbe Toro cognomen fuum fo.rtit2C, qua¬ 
rum Liber (Jjiaderno Hifpanis audit. Uti autem , in corneo- 
verbis -decidendis, legum illarum Taurinarum prima ratio ha* 
beriAa eit * ita Scriptores Hilpani gnaviter eas commentariis fui$ 
iluftrarunt. Memoratis legibus accedunt Leges Styli & Capta 
Pratorum , feu leges nonnullas, a Ferdinando C Catholico de" of¬ 
ficio judicum & Praetorum latae, ut & quaedam EdiLla&t ConJlh 
tutiones Regia , ad Caroli V usque aetatem fucceffive promulga- - 
tx* Piurey illas leges> ha&enus enarratas * Philippus II pruden* 

1 • - ^ tiffi- 


1 


- MENSIS JANUARII A. MfcCCrv. if 

tiffimus, judicio Noftri, Hifpamarum Monarcha , ac titulo elogio¬ 
que Juftiniani Iberici jure condecorandus, uno, eoque fat va- 
fto, trium voluminum opere compilari, ihque ordinem redigi cu¬ 
ravit cujus operis, Hripanis Nu-eva Recopilacion didii, occa- 
fionem, autores fubaiternos, antoritatem, editiones, ac glofli- 
tores fcholiaftasque , Confultiffimus A utor diligentia encomiis* 
que confuetis perlequitur, legesque illas Caftellanas cum Jure Ro¬ 
mano deinceps confert, praxinqu-e fori Caftellani ejnsque prae¬ 
cipuos daduchos enumerat. Perluftratis Hilpaniae Regnorum, 
qua: Caftefiae nomine veniunt, legibus, ad ceterorum, quaev-a- 
ftam illam Monarchiam vel oiim eompofuere, vel adhuc coniti- 
tuunt, Regnorum Dominiorumque leges enarrand is Nofter ac¬ 
cingitur , initium ab Arragonia facturus. Cum vere hujus ae** 
que ac Navarrse leges, ad veteres Suprarbiae Reges natales'fuos 
referant, ideo de origine tam Regni, quam Fori $uprarbienflf- T 
aliqua praemittit, eique alium non minoris fama z Forum (Lati¬ 
nitas Hilpanica diverfb genere hic loqui permittit) Jaccenflem fci* 
licet adjungit; quibus expolitis, in fpeci % Legum Arragonenfium 
progreffum, ftatum & compilatores 1 rcpraefentat , ac infperla 
Jupremi Arragoniae & Caftellae Regnorum Senatus , qui hodie- 
num Madriri relidet, delineatione , Legum Arragonia globas 
& commentarios fufe laudat* Arragonicis ad finem perdudlis, 
CataUnorum Leges (abeunt. Olimin Catalonia etiam Gotho¬ 
rum legibus fuus fleti t honos, fed Ranimirus Berengariu$,Ram* 
nonenfium Comes, iis abrogatis, llfaticor fi ve Jus municipale , 
quo hodienum utuntur ejus Principatus cives &fubdiri,ftabi livit*. 
Nam ex decreto Comitiorum Barcinonenfium, Ufatkomm cor¬ 
pus, a 21 Viris confedum eft ; cui dein accefferunt Conftitutio - 
nes & AEia Comitiorumflragmaticaque Sanctiones magnam 

Cataloniae libertatem offendunt De cetero Ufatieorum varii 
codices,tam manuCcripti, quam impreffi occurrunt, nec fe^ni- 
ter ieges Catalanorum plores Viri, confuetis cum elogiis Noftro 
memorati, feriptis fuis illuftrarunt. Valentias Regno» varias vi* 
cisfitudines experto, ac a Mauris tandem vindicato, jacobus I. 
Foros ac Leges , Arragomcis Cafalonicisque legibus fere attem* 
peratas, dedit j imo fuccefiu temporis eo deventum eff, ut. maxima 

> D i; Regni 


/ 


2 <?> ACTA ERUDITORUM 

/Regni illius , praecipue autem ejus Nobilium pars, juri Arragp^ 
nifco pareret. Hinc varii Legum Valentinarum codices,^ manu* 
fcripti ac typis impreffi prodierunt , nec defuere Scriptores, qui 
commentariis luis inceni iis amplius affuderunt,, Ex Regno Va- 
fentino, Dodisfimus Autor transfretat in Balearidum Regnum* 
Hoc cum, ejedis Mauris, Arragonum imperio paruerit > ideo eo¬ 
rum leges apud Balearicos, quoque valuerunt: accedere tamen 5 c 
Catalam & propria quaedam^ ex quibus legibus recentioribus, pe* 
culiare volumen a Regio Regni ilimsSenatu compofitum eft, cujus 
ex Hilpania fibi allati fciagraphiam Nofter exhibet Relidis 
Balearidum infulis, Hifpaniam repetit, ac poifenarratas Navar* 
r£, Cantabria, Gallaciaque leges y Lufitaniam adit In hac, prae- 5 
ter plures Fortis [pedales, feti kg£s municipales, inprimis metno* 
rabile eft opus, quod juflii Dionyfii, Regis Portugalliae , circa 
annum ^334 confedum, ac poftea auduminterpolatumquema- 
gis eft. In fpecie, a Dionyfio illoconfuetudo in Lufitania ema^ 
naflfe cenfetur, ut illi 9 quibus indidos, pro jure appellandi, vi- 
ginti tres denarios folvendi facultas nulla edet, flexo genu Ora* 
tioneai Dominicam ("Pater nofter )& Angelicam Salutationem 
(Ave Maria ) in animae Regis iftius fahitem, recitarent yquae orrmi% 
eum ratione adminiftrandae juftitiae, in Lufitania obtinente, ut 
& commentatoribus & gioflatoribus, ultimo loco , diligentia^ 
Noftri prolixe fatis enumerat, ac exado ira, quod Legibus Hi- 
fpanke Lufitanixque flatu tum erat, perflo, adyta, unde facra The- 
midos Hifpan* oracula ejus Antiftites promunt* Pr&toria fci- 
licet vel Auditoria , feu ftilo vulgari, Audiendas five Chane ille - 
rias, quae vel fub Romanorum Gothorumque imperio fuerunt, 
vel hodie fuperfunt, perluftrat aliisque fpedanda exhibet Iit 
epilogo operis dodiffimus Autor monet, quod hic reticendum 
non videtur, animum fibi fu ille, & de jure Ecckfiaftieo Hifpa- 
meo, decretis Conciliorum Synodorumque ,privilegiis Clerico¬ 
rum eorumque juribus, aliisque huc pertinentibus, de Nobilitatis 
item Magnatumque Hifpania* juribus , privilegiis , M^joratuum 
dodrina Hidalguia aliisque, de jure item maritimo , legibusque 
& libris eo facientibus, tandemque de Regnorum,qu-e in" Italia 8 c 
ntraque India Hi ip an is parent, legibus, eammqm* Jhiftoria prolixi- 

s , us 


■1. 


\ ' % ' V “- V 

‘ " I ff I 

MENSIS JANUARII A. M DCCIV. ' z 7 

us in hoc opere agere y fed temporis anguinam, bibliopolas cfe- 
fiderium , patronorumque ante omnia jufium > ut colophonem 
nunc imponeret ^ imperalle. Si tamen, aequa Haec fufcipiantur men¬ 
te, fore ait, ut & partem alteram hujus operis aliquando literarimi 
liarurn amantibus videre liceat* 

t 

NICEPBORI GREGORJE BYZANTINA HISTO- 
ria Gr&ce & Latine 9 cum nans JO. BOIVINIL 

'Paridis, e typographia Regia* 1702 , in foJ. maj. 

Conflat 10 Alphab. 

N ltidiffimam hic Nicephori Gregor® Hiftoriam Byzantinam 
exhibemus, altero tanto auctiorem, emendatifiimaque tne- 
taphrafi ac notis variis a Jo. Somnio, Bibliotheca: Regis Cii- 
ftode iliuftratam; cujus in egregio hoc opere inftitutum, libro- " 
rutnque recens additorum fummam, paucis nunc indicabimus. Ni¬ 
mirum Caroli Ducangii& Camilli Xellerii fuafu ac autcntate,fex 
librorum Gregor® ineditorum iyerfionem & editionem ador¬ 
nandam ohm fufeeperat Clariffimus Boivinius. In illa autem per¬ 
ficienda , Ducangii & Tellerii Luvoifii morte impeditus, dilata 
in aliud tempus editione,per decem annos ea,quae fcripferatmoftea 
correxit , & accuravit, prstereaque alios Gregor® libros eruit e te¬ 
nebris, & prioribus addidit, E catalogis enim codicum MS.& 
inprimis e Labbeo didicerat, in Bibliotheca Scorialenfi libros ejus 
a udioris undetriginta latere hiftoricos. In codice autem Re¬ 
gio vigefimum Octavum & yigdlmum nonum, hiftoricos libros, 
cum quatuor dogmaticis conjundtos invenit. In Bibliotheca 
porro Vaticana Hiftoriam Gregor® Eccfefiafticam, & Ada Aqfpt- 
Zvvefy,ac narrationem perfecutionis in Orthodoxos a Pa- 
lamids mot® a ft er vari, ex Ant. Poftevini Apparatu S. & e veteri 
MS. catalogo intellexit. Deinceps indicem accuratum librorum 
vigifiti & unius, in uno codice Vaticano extantiam, a Jo. Ma- 
billonio accepit.^ Cum igitur J. Vivanfii & Stephanotii opera, 
Aobatis autem Camilli fellerii fumtibus, novem libros e codice 
Vaticano deferiptos perlegiftet, eamipfam Hiftoriam Ecclefufti- 
cam, Poftevino m Apparatu S. commemoratam, efle animadvertit. 
Adjectis ergo fexfuis, & novem his, ad undecim Wolffianos li- 

' bros. 


II ACTA ERUDITORUM 

fc r o$, librorum viginti fex numerus jam conficiebatur, adeo ut 
poft vigefimurar fexttrm vigefimus feptimus adhuc deeflet ; cac- 
teri, exceptis quinqueulcimis, quos FridericiRoftgaardii opem 
& fumtibus poltea impetravit, in Bibliotheca Regia haberentur^ 
Otio igitur datio,jufifu que Ludovici Ponehartraemi, & Jo. Paulo Bi~ 
gnonio ficpoftulan-te,Regii Typographei praelis paratos Gregorse 
libros committere coepit Boivinius. In quibus ut Wolffium prse-^ 
fium habuit, ita ipfe privatim non pauca lingulari cum laude 
praeftitit. Ac primo quidem torno e MS. codice Bibliotheca 
Regiae chartaceo bonae notae & fatis antiquo ea , quae in libris e- 
ditis manca & imperfe&a erant (erant autem plurima , non in 
lingulis modo dicionibus, fed longioribus etiam fragmentis) 
omnia bona fide fupplevit, majeraque fupplementa in margi¬ 
nibus indicavit, minora cancellis inclufit, & innumeras men- 
das fuftulit. Praeterea monodias, orationes, & alia ejusmodi ad 
hiftoriam non pertinentia, libris quatuor poftremis oftentandi in¬ 
genii caufa forte inferta, in codice autem Regio, line contextus 
hiftorici lar Cone, ornifia, uncis inclufa notavit,' Varias leciiones 
plurimas e codice Regio m 2558, & alias pauciores e codice R* 
207g ; e codice item Colbertino n. 4950,. a Sfcepbano Baluzio 
fibi communicato, ipfius textus oras addidit : nonnullas autem 
e codice Vaticano a Frid. Roftgaardio deferiptas , quod ferius 
allatao effent , ad appendicem hujus voluminis rejecit, Latinam 
interpretationem Hier.-Wolffii in eo accuratiorem reddere Au- 
tor ftudEuit? ut Gregor# verba etiam , non ienfum modo, Lecbo- 
fibus majore religione & fide redderet, & quafi appenderet ^aut' 
ubi Wolffius erraffe, vel obfcurius paulo autoris feritentiamred- 
didilTe r aut alia minora vitia ^ qua? tam egregio c^teroquin cor¬ 
pori deefle vix poterant, admifiiTe videbatur , fum-mo ftudio f 
nec minari tamen modeflia t omnia emendaret. Recognitis ad 
hunc modum &audii$ tam Graecis, quam Latinis, librotumetiam? 
dividendorum novam rationem, quae in prioribus editionibus 
inconcinnior paulo & fine numeris erat, iniitj minores fe&io- 
nes addidit ; lingulis capitibus argumenta vulgatis accuratiora* 
& ad fecliqnum numeros accommodata adjecit ; annos, men- 
iis p di$s f ufeurn ortus & obitus } Sojis & Lunae defedus ; & va- 


t 


MENSIS JANUARII A. MDGClV. £§ ? 

t\os temporum chara&eres fubinde adaotavit; noto breves 
(uberioribus, inprimis Ducangii*ad calcem tomi II rejectis) ubi 
opus fuit * adjecit, adeoque hanc primi tomi editionem fex hacte¬ 
nus vulgatis, quarum prima Graeeo*Latina, quantum conjici potu* 
it, Ad 1559 in Germania $ fecunda LatineBafileas A, 1^61 j tertia La¬ 
tine Paridis A„’1567 5-quarta Italice Venctiis A, 1569 ; quinta Latine 
Francof. ad Moenum A. 158/ ? fexta Graece & Latine Coloniae Ai- 
lobr. A. 1615 prodiit } longe audiorem ac praeftanfciorcm seddi* 
dit. - . 

In tomo II duobus apograpliis ? e veteribus exemplaribus 
Romae defcriptis* ufus eft Boivinius : e quorum primo ex Biblio¬ 
theca Regia mao/p, dodra & eleganti manu A. 154 3 exarato^ fex 
priores tomi II libros typis exprimendos curavit ; ex altero au¬ 
tem recentkm,- Qc? quod queritur Editor x valde mendofo , libri 
feptem,qui reliquam tomi II partem conficiunt *expreffi , & e 
Vaticano exemplari per viros dodtos * prae fertorum bibliothecas 
Zaeeagrrii & Dei miri benevolentia id concedente (ultimis tribus* 
qui diiputationem eum Cabafila continent > exceptis) quantum fie¬ 
ri potuit, eaftigsd funt Latinam horum librofum interpretatio¬ 
nem ipfe Boivinius addidit* in ea que * quantum autoris in mul¬ 
tis haut parum obfcuri ac perplexi evagans&eireufiidurta d idio 
permifit* fcriptoris Gra?ci mentem aceuratiffime exprimere ft udu® 
it: diiputationem autem cum Cabafiia libris tribus ultimis non . 
totis ( quippe a vigefimo fecundo inchoato ad vigefimum quartum 
fere medium excurrit) eomprehenfam, tempore ofioque deftitu- 
tus* M *Claudio Capperonnerio, Theologo Parifienfi,Graece & La¬ 
tine dodisfimo* vertendam dedit» Qeterum tredecim hujus tomi 
pofierioris libri,inde ab ex ce ilii junioris Andronici,decem omnino 
annorum, quibus fumma rerum penes Cantacuzenum,Joannis 
Paheologi tutorem, erat, Hiftoriam continent, & quae tum in Re- 
publica de imperio inter Cantacuzenum, Imperatricem viduam 
Annam * Apoeaucum * Joannem Patriarcham, ipfumque adeo jo- 
annem Palaeologum, tum vero inprimis in Ecclefia, a Cantacuze- 
no maxime turbata,gefta funt, difFufe exponunt. Concilium 
certe Palarmticum* a Cantacuzeno A. MCCCLI Byzantii coa« 
Cium? & omnia in eo dida & tranfada* inds a libro XVIII ad fi- 
• D 3 \ sim 



I 


% o ACTA ERUDITORUM 

•* ^ ' 

nem tisque hujus torni prolixe defcribuntur. Omnia mfigni 
charta elegantia, regiorum typorum fplendore, & accurata fphai* 
matum emendatione, ita adornata funt, ut maximopere Grego*- 
tx de tanto addito nitore gratuleimir, & reliquos ejusdem to¬ 
mos pari ratione eruditorum ufibusaccommoda.fi, communi do¬ 
lorum nomine optemus* Continebit autem, ut praefatio to- 
mi I pollicetur, cornus III libros quatuordecim, hiftoricosqui¬ 
dem ocio, fex vero dogmaticos. Tornum IV, praeter ingens Poe¬ 
ma Grrecobarbarum de bello facto, item de Conltantinopolitanis, 
Peloponnefiacis, & Neapolitanis Francorum expeditionibus, fele- 
dia opufcula, quae illuftrare Gregoram poffimt, conftituent: in 
quibus etunt i) Nicetae Chomata* Narratio de ftatuis Conftantino^ 
politanis, quas Latini capta Urbe confra&as, in monetam conflave¬ 
runt. 2) TheodoriLafcaris Orationes cuae,prima c EncoiTLium Patris 
ejusjo* Dueae Imperatoris.; fecunda Laus urbis Nieasa^ex codice re¬ 
gio. ] Teftamentum Arfenii Patriarcha*, editum a Cotclerio* 4) 
Athanafii Patriarcha ad AndronicumSen. Epiftolas, & Relationes 
feleftcT,ex codice Tellerlano inBibliothecaRegia. 5 ) Manne Iis Phi¬ 
lae Poema hiftoricum de Michaelis Glabas rebus geftis,ex alio codi¬ 
ce Regio., olim Teilenano ? deferiptum. 6 ) Tomus Pfeudolytiodi 
Palamiticae* editus a Combefifio. 6 ) Excerptae feriptis Nicephori 
Blemmydae , Gregor ii Cyprii $ Theoduli Rhetoris, Nicephori 
Chumni, Barlaami, Acindyni, Paiamae, Nicolai Cabafilae, Philo- 
thei Patriarchae, Medici Taronitae, Cantacuzeni , Demetrii Cy¬ 
donii, ipfius Gregorac & ahorum, omnia , pauciffimis exceptis, 
anecdota. ‘ ' 

De Vita Gregorae, Operi praemiffa, dicemus alibi. 

DIONYSII F ET AVII OPUS DE DOCTRINA 

T&wporuMy in tres Tomos difkributum . 

Antyerpiae, apud Georgium Galiet, 1703, fol Alph. 19. plag. 16. 

D Ocdrina Temporum a Dioriyfio Petavio tradita , erudiris jam 
inde ab A. 1627 in pretio fuit, tum quippe primum Parifiis 
in lucem publicam emifla, & A. 1630 Uranologio, quafifupple- 
mento peculiari, adaudta. Sed qui de Dogmatibus Pctavii Theo¬ 
logicis, ante hos tres armos denno impreflis, & pallam locuple¬ 
tatis 


1 


MENSIS JANUARII /1 MDCCIV. ?! 

tatis optime meritus eft Georgius Gailetus, typographiaefratrum 
HuguetanoruminHollandia diredof, iftudquoque''Opus Ghro- 
nologicum denuo edendumornanckimqtfe cenfuit,aceamit*reni 
Operam Ledoribus haud parum profuturam contulit. Nani prae¬ 
ter chartae ac typorum, quae in oculos omnium incurrit,elegantiam 
magno (ludio fumtuque curatam * diligenter fuftulk menda , quae 
ad calcem operis notaverat 'Petavius. Prarterca ampla illa ad« 
ditamenta, qua: utrique de Dodrina Teirporum volumini iubjun,- 
da erant, omnia fuis locis, prout defideravit A utor, inferi curavit* 
ita ut nunc commodius legi y Leddribusque nfui longe majo¬ 
ri efle queant 5 quandoquidem alias pauciffirrfi, dum opus e jus ce* 
modi legunt, de additamentis cogitant, aut ledionemfuam ab¬ 
rumpunt } ut,num quid fit additum in calce , fatis ciiriofe in¬ 
quirant* Quiitimo & alias additiones ac corrediones, Petavii 
ipfiusmanu orae exemplaris, quo ufus ille fuerat, adlitas» & a je* 
fu ita quodam Parifienfi (ibi transmiilas , fub inia pagina heic ex¬ 
hibuit: quanquam hx in duobus modo cie Temporum Dodrina 
voluminibus comparcant, non item irt Uranologio, quod hu¬ 
jus editionis tertium volumen eft? illi enim Petavius haudquic* 
quam addiderat* Notae tamen * quae, olim icriptores Graecos - , 
quibus opus iftud inchoatur 7 excipiebant,fingulaelocis, quos il- 
luftranf, fubjeda? funt Quia vero efodifiimo Viro concerta¬ 
tio fuerat Chronologica, de anno Synodi Sirmienfxs, cum Jacebo 
Sirmondo, hinc fcripta utrimque * cum brevia efflnt, quamvis 
jam in colledione Parifienfi operum Sirmondi edita, recuden- 
da duxit, ut haberet Ledor, quaecunque ad rem Chronologh 
camiliuftrandam a Petavio fcripta funr, excepto tantum Ratio¬ 
nario temporum, quod ftepius Lutetiae, & alibi extra Galliam, 
e it editum* Addidit Petavianas Epiftolas, in quibus multa con- 
tinentur Chronologica & Aflronomicaqua: cura reliquis mo¬ 
lem adeo voluminis hujus commodiorem, prioribusquefimilio- 
rem reddere potuerunt. Tria- inhiper opufcula Petavii minime 
Chronologica adjecit, libros puta duos de Lege & Gratiq, Ekn - 
thum Thenac<e Vincent ii Lenir , & libellum de Adjutorio 'fine quO 
non, & Adjutorio quo ; haec enim in nupera Dogmatum Theolo¬ 
gicorum editione onaifla fuerant Editioni univerfe praefurit 

. f differ- 


p 'ACTA ERUDITORUM 

dilfetatiOtiemChronologicamde LXX Hebdomadibus Banielts, 
in qua lententia Joannis Harduini , contra Berrihardum Lamy> 
qui in Apparatu Chronologico ad Harmoniam Evangeiicam eam 
dem confutaverat * defenditur ah ipfomet Harduino; qui qui¬ 
dem fidum EufebiiFranco-Romani ftomen afiiimfit,fiium tamen 
die laborem ilium, ia Epiftolaad Hieronymum Langenmante- 
liuai, Canonicum Auguftanum,heicitidem exhibita, nullus ab« 
nuit» Ante iftam vero, quasdam Editor animadversiones Blom» 
delli in Petayiurrj legendas dat, Nadus enim fuerat exemplum 
de Doctrina Temporum , cui David Blondellus, quern Petavius 
■ vehementer oppugnavit, varia tenuiffimo charadere.adfcripie?' 
rat, quae, qualiacunquefint, publici jam juris facere Editor con- 
ftituit» In iis non femel liquido offendit Blondellus , Petavi- 
um ad quosdam annos retuliflc, quae ad alios pertinebant, Quan- 
quam haud inficiandum (it, brevisfimas effe has ammadverfio* 
nes, & ab Antore procul dubio non ut ederentur , led ut pri¬ 
vatis ufibusinfervir^nt, confignatas. 


GEORGlI BULLI S. THEOLOGIJE PROFESSO « 
ris & Presbyteri Angite ani , Opera, omnia . Cum Pr^fa*» 
tione & Annotatis J OA N N IS E RN ES TI 

GRABE , 


Londini, apud Richardum Smith , 1703, foh 

Alphab. g. piag. 13. 


O Pera Celeberrimi Angiorum Theologi, Georgii Bulli, fe* 
paratim hadenus edita, dudum innotuerunt eruditis : fama 
vero ? quam nadifunt, Bibliopolam impulit, ut de iis in unum 
tomum colligendis ceperit confiiium, Rogavit ergo is Cia- 
riffimum Grabium ? de quo inaudiverat , eum quondam de 
illis, quae Vir Reverendus pertradavit, dogmatibus Theologicis, 
nonnulla in privatum ufum confcripfiffe, ut reledis fched^s fu- 
is, fi quse occurrerent , quae ad ulteriorem illuftrationem & confir¬ 
mationem eorundem pertinerent, ifta parallelis locis vei capiti¬ 
bus fubnederet* Non abnuit ille petitis, rem praefertim uberi¬ 
us fecum perpendens, ac Praefationem infuper luculentam ad¬ 
didit. 


V 


‘MENSIS JANUARII A. M DCCIV. .$ 

didit, in qua non fine Qivini Numinis providentia fadlum putat, 
ut, pollreaquam eximii antiquae EccSeliae Patris, S. Iren*i , libros 
adverfus Haerrfes fui aevi, quat unitatem Dei impugnabant, in 
publicum emififiet, mox anfamffibi datam agnovefit,accuratius 
edendi tradatushaud minus excellentis inter modernos Theolo- 
gos Viri, adverfus noftri 4 eculi tenebriones, qui Trinitatem in u- 
na Deitate eant inficias. Tft.i enim-padio fortifijma fe manibus 
Chriftianorum fratrum arma infinuare, quibus Catholicam fidem 
femel fandis traditam,fed .haud (ernei, nec ex eadem parte, ab 
, impiis hominibus impugnatam , ftrenue certando defendere que¬ 
ant ’ ' • “ ' . . ’ " ' ' 

y ^ v 

; In duas itaque clafles Bulliana ifthaec -opera diflxibuit, ia 
,quarum priori ifta collocat, in quibus fundamentalis Sanffiisji - 
Trinitati*, & praecipue Deitati* Chrifh k&zs defenditur, atque 
ab objedionibus haereticorum vindicatur ; in pofteriori illa, qui- > 
bus articuli de Juftificatione fenlus traditur 8 c confirmatur, at¬ 
que difficiliora circa hanc materiam Scripturae loca, pnefertimE- 
piftolarum D, Pauli, explanantur, & a corruptelis adverfarioratn 
liberantur. ‘ , 

£■ ■ *■ ■ *• y t « 

prima clafle agmen duci tDefenJio Fidei Nicem , ex feri - 
,ptis, quae extant* Catholicorum Dodforum , qui intra tria prima 
Ecclefiae Chri/Kanae fecula floruerunt; in qua obiter quoque Cori* 
ftantinopolitana Conieflio de Spiritu Sandlo antiquorum.teftimo- 
niis adftruitur. Et fcopum quidem ac contenta hujus fcriptE nos 
jam pridem in &&is*hiscc A, i6g8> p. 647 i retuiifle, memini»» 
mus. Sequitur hinc Judicium Ecclcfi£ ' Cdtholic<z trium prio¬ 
rumfeculorum de neccsfitate credendi, quod Dominus nofter Jefm 
Chrijlus Jit verus Deus« a fler tum contra Simonem Epifcopiutn 
aliosque \ de quo nos itidem A* 1697 ? p«5°4 E di fle rui mus. De¬ 
nique cum DanieJis Zwickeri dudiu, hodierni,in Angiia Unitarii 
minus in .antiquitate-EccIefiaftica verlatis perfuadere conati : fint 5 
Juftinum Martyrem. Simonis Magi delini^ae Orphei atque Sibyl- 
larum verfibus circumventum, Platonicorumque hypothefibus 
& aliis rationibus indudfum, Koyx ante conditum mundum prae- 
exiftentiam ac divinitatem, primum Chriflianis Catholicis propo- 
fuifle* dodlimmus BuJlus fabula hujus refutationem jam olim 

E con- 


/ 


3 * 


ACTA ERUDIT ORUM 


confcriptam, nuper vero recognitam, §c fubminiftrafa ab acR 
verfariis occafione audiam,-nunc demum erudito orbi obtulit •» 
quod fcfiptum ,prirna nunc vice editum,tertio,- qurjdtimus eft s 
loco comparet. Titulus autem illius hic eft:* Primitiva if Ape- 
ftolica traditio dogmatis , in Ecclefia Catholica recepti r de 'Jeftt 
Chrifti Servatoris nojlri Divinitate ,■ affert a atque evidenter de- 
raonftr at a-, contra Daniclem Z\vickerum , Borujftum^ ejus que nu-- 
veros in Anglia-fellatores. In hoc Juftinum haud fuiile pro¬ 

bat , qui primus doctrinam de S ervatoris n oftriprxexiftentia an¬ 
te conditum mundum, deque creatione omnium per ipfum, in 
Ecclefias Chriftianas introduxerit, nec fuiiTe eum Simoniano- 
rurn fraudibus circumventum, neque fententiam de Filii Divini¬ 
tate e fchola- Simonis prodiifte. Hinc Hegefippi de peribna 
Jefu Chrifti fententiam examinat,- in Orphica quoque carmirraj. 
& oracula Sibyllina, a Juftino aliisque veteribus contra Gentes 
allegata, inquirit. Juftinum vero ea , quxwgflrS Jtdyx diffe¬ 
rat, in fchola Platonis edo<ftum fuiile, penitus inficiatur 5 quemad¬ 
modum & a Paganiftno, pluriumque Deorum cultu, toto ifleani- 
mo abhorruerit. Argumentum vero, quo Juftinus aliique ve- 
■ teres Chrifti Divinitatem adftruxerint, a cultu puta Divino ipft 
in facris Scripturis concdfo defurutum, invictisfimum efle pro¬ 
bat.- 

In altera clalie tractatus Reverendi Autoris de fuftifica- 
ticyie exhibentur, quos,licet prius icriptos, pofteriori tamen lo— 
co ponendos exiftimavit Grabius, quod in controverfiis minus ; - 
neceflariis enodandisatque decidendis verfentur. Primus horum' 
eft Hat mania- Apoftouca , feu binae Diilertationes,quarum in prio™ 

2e, dodlriua D. Jacobi,de Juftifications ex operibus, explanatur 
ac defenditur ;dn pofteriori, confenfus D. Pauli cum Jacobo liqui¬ 
do demonftratur. Cum autem animadverfiones in Hunc li¬ 
brum ftripfiflet Thomat G^,W,Londinas, ac eidem concinu¬ 
it Tbomas Tullius , Theologiae Profefior atque Au lar S. Ed- 
mundi apud- Oxonienfes Prafe&us, edita, quam inferioftt Jufti- 
ftcattone Paullna, Reverendus Bulius duos hosce adverfitrios du¬ 
plici, qm jam fequitur, tranatu refutavit, Examine fcilicet Ceu- 

Jkm r ku Rdponfione ad quasdam Animadverfiones Viri ante- 

nomi» 


MENSIS JANUARII A. M;DCCIV. 

^aominati. r atque Apologi a pro Harmonia ejusque Autore, contra 
declamationem Thomse Tulliu Et fex adeo his libris univer- 
Ium hoc volumen conftat. 

Iftud vero ornare dum Clariffimus Grabius infiiturt, pri- 
Bio omnes, priusquam.praelo darentur? libros prioris editionis 
-perlegens., plurima menda typographica e medio fuftuiit ; dein* 
de lingula quaeque novae hujus editionis folia relegit, &fphalma~ 
ta P qu^ feftinans corredoris oculus praeterierat , omnia emenda» 
re fuftinuit-, ita ut pauca remanferint, in fine operis defignata* 
Imprimis vero non breves modo notas, ad inferiorem paginae o~ 
om exeufas,fubinde infperfit, in quibus vel ifta in aliis Antoris 
tradatibuslocay ubi eandem fententiam fuam ulterius explicavit, 

1 atque ad verius aliorum cenfuras ftrenue defendit, indicat; vel 
alia ad illuftrationem didorum pertinentia, tribus, quod ajunt, 
verbis proponit : fed & prolixiora pluribus, iisque praecipuis, De- 
£eudonis prxfertim Fidei Nicenae ac Harmoniae Apofloiicae ca« 
pitibus, fubjecit annotata, quibus thefes ab Autore aiTertas, ali¬ 
is quandoque Sacrae Scripturae & fandorum Patrum teftimoniis, 
ac novis argumentis confirmat; aut ea, quae alibi allata fuere, 
ab objedioaibus & corruptelis .adverfariarum vindicat. Prout^ 
quoad loca eBarnaba, Herma & Clemente, pro Filii Dei vrgovirdg* 
j?ei ante conditum mundum , ac Qfio&crta ejusdem, fedione prima 
& fecunda Defendo n is Fidei Nicenae citata, Lucam Mellierum, 
qui in hisce depravandis operam fuam collocavit, prae aliis re¬ 
futandum cenfuit, eo, quod nova quaedam ^ a Bullo pariter aa 
.aliis latada attulerit» 

Indices generales, ad calcem voluminis annexi, diligen- 
tix Samuelis Grafcome,, Ecclefiae Anglicanas Presbyteri, deben¬ 
tur. 

AN ACCOUNT OF THE LIFE OF APOLLONIUS 

Ty anens Cf c* 

3» Ce 

&ARRATIQ DE VITA APOLLONII TUNSI, EX 
Gallico NANI T 1 LLEMONTI 1 in Anglicum i di oma translata?, 
cui addiu fmt Qbfervationes quadam.in Apollonium. 

:E 2 


Lon^ 


3 <S A C TA ERUDITORI! M 

Londini apud S. Smith & B. Walford, 1702, 

Conft. p*.plag. 

N Anum Tillemontium Apollonii Tyanei vitam jGallica lin¬ 
gua breviter expofuiffe,» eamque Tomo II Hiftoriae Impe¬ 
ratorum Romanorum aliorumque Principum inferuifle, in Adis 
1A93, p. 18P jamjam obfervavimus. Quas cumpartim ob Auto- 
ris celebritatem, partim ob ipfum argumentum, digna ede vi¬ 
deretur, uta pluribus, quam qui Gallicarum litterarum dodi 
funt, legi poflfet, R. Jenkin cum annotationibus quibusdam ac 
praefatione , in cujus fine nomen fuum expreffit, eandem in An« 
glicum idioma translatam edere non dubitavit.» Neque tamen, 
dum hujus libelli recenfionem adgredimur, aut ex Apollonii vi¬ 
ta quam Tillemontius- ex Philoftrati commentariis fere in com¬ 
pendium redegit , quidquam excerpere, aut praefationi ,- in qua' 
laudatus Tillemontius contra» Clarilfimum Baylium , qui in Di- 
dionario Critico ab eo in quibusdam discellerat, vindicatur,- 
prolixius infidere eft' animus ; potius partes noftras implevifle; 
videbimur ,»fi ex obfervarionibus in Apollonium, quae ad calcem» 
libri a Jenkinio adjedae funt', pauca proferamus.• 

Diu ante,quam Tillemontii- opulculum confpiceret, eas fe' 
confecifle Autor adfirmat, eoque in illis omne confert ftudium,» 
ut ea, quae religionis Chnftianae contemtores, ad enervandam* 
illius veritatem,ex Apollonii vita urgere folent, nullo plane niti* 
fundamento,Juce meridiana cianus exponat y qua- quidem in re* 
Eufebii preffit veftigiar, qui', cum Hierocles inter Chriftum atque* 
Apollonium comparationem inftituere: non erubuilTet, Hoftem* 
hunc veritatis infenfiffimum ©ruditilfimo fcripto jam olim refu¬ 
tavit. Duo autem imprimis funt, quae' demonftranda fibi efie, 
Jenkinius» exiffimat r unum ,»quod ea , quae de Apollonio nar- 
rantur , praeter rabulas nihii contineant 5 alterum , quod-' quam— 
vis, quae de ifto homine traduntur,,vera fuifle quis fingat, Cfiri- 
ftianac religioni- nullum tamon. exinde*, periculum cnafcatur, con¬ 
tra quam adverfarii' fentiant. Primum ergo» ut evincatad va¬ 
na exempla ex Apollonii vite curriculo ddumta provocat, ea-- 
que a fabulis propius abeffe , rede'judicat. Ita fine cygnorum 
cantus, qui circa ipfius nativitatem-editus fuiffe fertur,--Proteus-- 


MENSIS JANUARII A. : ;M DCCIV. 

q|ie,qni matri ad pariendum vicinae,eum ex illa nafeiturum efle,an* 
nunciafle dicitur",; aptum commentitias narrationi praddanr exor~ 
diurno Nec fui bene memor fuilfe videtur Philoftratus, qui 
pollonium jam nullo plane linguarum interprete fibi opiis efie 5 
Dami, focio fuoy adfirmalTe,?jam aliquo ufum fuifii refert, quo- 
tamen facile fuperfedere poterat , cum ipfi Indiarum incolae, non 5 
modo Graecorum do&rinae' atque fapientiae , fed etiam linguae; 
eorum gnariflimi ab eodem Philoftrato fingantur. Quod fi prae¬ 
terea quis perpendat prolsxisfimos (ermones , quos Apollonius 
cum Vefpafiano habuilte dicitur,? confilia >quae eidem Impera¬ 
tori dedit 5.: rationes 5 quibus eundem ad imperii liabenas capeflen- 
das adduxit^ 5 lingularem gratiam'vqtia apud : Imperatorem floru¬ 
it; familiaritatem , qu^ ipfi cum Vefpafiano non modofed & 
cum Tito atque Nerva ihterceflitcircumftari|ias > quae circa ju¬ 
dicium ,in quod a Domitiano vocatus fuit, ^narrantur : ea o-- 
mnia a veritatis fpecie multum abefle videbit , cum neque Sue¬ 
tonius, neque Tacitus , neque Dion Gallitiss neque alii icripto 
resmerutiv Romanarum gravilfimi, quieguam eorum 5 memoriae 
mandaverint , quorum fa^fien iriuka ita comparata fiint r ut qnifi 
fialfa fuiflent, accuratiffinii autbres dubio procul ea litteris con-- 
fignaflent. Neque majori fide digna fu n& , quae* de 1 Apollonii' 
jfcientia rerum futurarum atque miraculis, de illius cum anima 
Achillis converfatione V & de avium loquela enarrantur $;ne alia 


memoremus, qiice aut 5 s contmdi6lionem plane involvunt , aut ia 
quibus nec Verum, nec verifimile continetur 5 nobis enim ex plu® j 
ribus pauca retulifie fufficiL* 

Uti vero b&c a Jenkinio non alium in finem adducuntur, 
ni fi ut .Apollonii hiftonam fabulis annumerandam, & a Philo¬ 
ftrato folum ingenii oftenfandi caufa cdmpofitam fuifle demon-* 
ft-ret : ita porro probat,:licet ea vera fuifie ponatur, non ta¬ 
men id exinde contequi, quod religionis Chriftianar hoftes ex- y 
torquere ex ea ftudeantv Nihil enim illorum in Apollonio oc¬ 
currere oitendit,? quo neeeflario cum inftmdtum efle oporteat $ 
qin Divina virtute atque autoritatfepraeditus, religionis cujusdaoi 
fundamenta debet fternere 5’ id quod facile ait elucefcere, fi quis 
Apollonii dodrinam s *miracula 5 atque praedidliones; penitius ccm 


E 


3 


im 


?8 ACTA ERUDITORUM 

fideret. Do&rinam enim illius faiflV falfilllmam, ut poto q hs 
eo tenderit, ut & gentilium Deorum, cultus ftabiJiretur . & rati 
neceffitas probaretur .; miracula^ praeterquam quod fuhkftx ad¬ 
modum fint fidei, vel ea faltimdecaufa defedlibus laborare,quo¬ 
niam ad impietatis'atque erroneas dodrinse confirmationem omnia 
dirigebantur. Praedidiones vero Apollonii fui fle vel earum re¬ 
rum , quas eveni fle ab ipfo fingebantur , aut quarum certior 
reddi five ex ipfis circumftantiis, five etiam ab abis hominibus ia-« 
cile poterat; quamvis prasterea nihil impediat , quominus ipfunai 
Diabolum eidem futurorum eventus aperuiffe dicatur. Cum ve¬ 
xo miraculorum hic prae reliquis videatur habenda eifie ratio,cir- 
ca ea in fine fixarum annotationum plura erudite Au dor mo net* 
quas tamen brevitatis Audio omittimus. 

SAMII ELIS ST RIMES II , D OCTO R IS THEOLO - 
in Regia Vi a dr in a Ef Eccleji. rjhc Primarii , Annat asiones ac 
S trietur d in Controacrfun cum Ar minianis Sp an hernia tus# 
Ultionibus cf di [putationibus publicis propojng. 

1 Fxancofurtiad Viadrumapud Joh. SJ 36 irfcc/J/oj,in§. 

Confiant Alphab. i, & 9 plagulis* 

C »Um Celeberrimo Autori ex Elencho Controvcrfiarum , a 
^Clarillimo Friderico Spanhemio ante fedccim annos edito 
& in Adis noltris anno t6$$, menfe Februario, p.57 recenfito 
Arminianifffras lediombus publicis pertradandus edet, cujus jam 
olim Univerfaiismum Reformatum in univerfum omnem, per er*» 
rorem atque infeitiam infimohre, nonnulli haud veriti fuerint , 
confilium cepit, Elencho cum Arminiams Spanhemiano anno¬ 
tationes , maxime quod ad quinque Arminianorum ftride dido- 
mm articulos attinet, adjicere, ex quibus tum de infigni, quo 
ilniverftlismus Reformatus , Ggillatim Marchicus, abArminia- 
nisrno dlffideat, diferinaine, tum de fundamentaii univerfie Eccle- 
fia: Reformatarinter leconfenfu, ad oculum cuivis conitare que¬ 
at. IVidiis j.im anis, qua^ ex annotationibus niscc eruditis m me¬ 
dium afferri poflent,ledu digniflimk,ea lakim,quce Amor dodisfi- 
mus ,-ut-Reformatam de Univerfali Dei Gratia dodrinam ab Ar- 
miniana fimili discrepare oftenderet, adduxit, cum Benevolo Le- 
dore communicare placet. In Heptade Annotationum, annota- 


iiQivt 


MENSIS JANUARII A. M D CCIT. j? 

v 

#one tertia, poffquam offendiffet Clariflimus Autor, de Redemi 
tione lapfi generis humani redre Scriptur?eque ftcra: conveniens 
ter docere Armi ni an os , primo, eam a Deo Patre , refpedbu Q- 
motum defingidorum hominum,intentam fuiile ; fecundo , ean¬ 
dem redemtionem etiam aChriffo Domino, refpedffu omnium & 
finguiorum hominum lapforum , qua tales fbnt , intentam,i- 
pfoque aftu partam effe : tradere pergit, duo falfa veris illis pro-' 
politionibus a femetipfo defenfis improvide annebti , quorum- 
prius in eo pofitum fit, quod, juxta Spanherniuni, ffatuant, re— 
demtionis fofius interventu, omnes & fingulos homines in fce-- 
dus gratiae a Deo Patre cooptatos effe , fublato reatu peccati & 
mortis xternaa , jusque Deo Patri acquiiitiim absque Mone ju- 
ftitis iuae homines falvandi; poderius autem in eo confidat,- 
quod afferant, Chriftum pro omnibus & fingulis, aequaliter omni¬ 
no & indifferenter, atrocifhmam crucis mortem fubiiffe , ultro« ! 
liea ifforum liberi arbitrirdeterminatione applicandam. Etfi e-* 
mm , qtiod ad prius attinet, non male ab Arminianis doceatur./, 
interventu redemtionis Chrifti, jus Deo Patri homines, absque' 
Mone juffitias fixa?, falvandi , acquifitum effe v nec male ab iis¬ 
dem doceatur, tum foederis gratiae, tum cooptationis in illud> 
redemtionem per Ghriftum, futuram partim, partim fa&am, u» 
fiicitm fundamentum effe ; tamen omnes homines in foedus gra-- 
the, folius redemtionis Chrifti interventu, divinitus cooptatos 
ita achi effe, ut reatus peccati & mortis xternas fublatus omnino* 
fit, in Scripturam S. fideique analogiam haud leviter impingere- 
afierit y-ae neminem redemtorum hominum in gratiam a diu co-' 
©ptari, & a reatu peccati ac mortis aeternae abfolvi, nifiinChrfe 
fium credat, ex Rom. III, zy. Eph. II, g, Eph. I,evincit Gar- 
ternm monet, fe nonfacile invenire ab Arminianis Quinquartfc-- 
eulanis, quod lods e Scriptura S. modo citatis advcrfetur/doce*’ 
riy potius femet deprehendere, ab Arminio seque ac Limbor- 
ehio, ad afhialem in foedus gratiae cooptationem, fidem requiris 
Pofterius vero, Arminianis omnibus commune afiertum, dicit" 
duo continere Scriptura? adverfa,fe tamen inter tamardleconne> 
r^a, ut feparari haud poffint, quin alterum ab altero nece dario in-' 
feratur, utrumnue vero iftud abfurdiprogignat, quod' homo* 


I 


) 


s~ 




40 ACTA ERUDITORUM 

feipfum ab alio discernat. Etenim fi Chriftus omnes aequali¬ 
ter redemit, non tamen omnibus per redemtionem Ghnfti be¬ 
ne eft, fedalii adu credentes & converfi juftificantur, aeternum- 
que falvantur, alii vice verla non credentes, aeternum damnantur, 
dicendum efle-.cerifet Autor, iplamaduaiem fidem, converfio- 
nem & falutem, uti non his, ita nec iliis impetratam a Chrifto 
fui fle, ne alioquin imequaliter pro hominibus mortuus Chriftus 
intelligatur, eoque porro ipfoscredentes, uti fidei,iicquecon- 
verfionis, ita & aeternae faluti/, per liberi fui arbitrii ultroneam 
determinationem, caufam iibi a non credentibus discernentem 
dTe. In annotatione quinta,cum Arminianorum de gratia conver¬ 
tente. fententia.m expofuiflet, fub finem fubjicit, etfi gratia quae- 
dam univerfalis, etiam ad falutem / remote faltim , fufficiens, 
qua potentiam infupetabilis , qua adum & operationem vero 
fuperabilis ac refiftibilis, concedi queat Arminianis,praeveniens Dei 
gratia ab Auguftino & Theologis communiter appellata, & gra¬ 
du minor, quam quae Eledis luperadditur ; tamen,praeter hanc 
ipfam, aliam quoque tenendam,arbitratur, quae fit, etiam qua o- 
perationem,.in{iiperabilis:& irrefiftibiiis, eoque gradu infignior 
altera, non fuadens; tantum, fedperfuadens, non excitans tantum 
& exftimulans , fed trahens pertrahensque. Ad hanc talem de¬ 
fendendam fe permoveri dicit,partim plurimorum Scripturae S. 
didorum autoritate, qualia fint Jer. XXXI a ,v. 31 ad 35. Ezech. 
XI, 19.10. Cap. XXXVI. v. 26 27.’Matth. Xr, zj. I. Cor.I. a v. 
26 ad.31. Tit. HI..a v. 3 ad 7, a fe prolixius 1 vindiqatadn tmda- 
tu de conciliatione gratiae univerfalis 6r particularis ; partim 
ratione, per fidei analogiam imperata, qua , non nofmet , led 
Deum, eumque folum, falutis noftrae autorem celebrandum do¬ 
ceamur. At vero, fi gratia Dei nulla determinans admittatur, 
fed omnis determinatio libero hominis arbitrio , ad poffe.con- 
verti a gratia fublevato, vindicetur in totum, & ab eo foioac- 
cerfatur, evidens fieri, hominem non minus falutis fua: aeternae, 
per converfionem inchoatae, caufamautoremque evadere,quam 
quarumcunque adionum fuarum liberarum & moralium, a fe- 
met determinatarum, caufa & autor exiftit, hoc folo dilcrimine, 
ouod lfthic fe determinet, acceptis ad determinationem, a fe in¬ 
flatu- 


9 


/ 


MENSIS JANUARII A. MDCCIV. 41 

ftituendam fupernaturalem ,'viribus a Deo fupernaturalibus: hic 
naturalibus duntaxat, ad determinationem fcilicer naturaiem per¬ 
ficiendam* Ex his jam fatis conflabit, i heologos Reformatos, in 
docenda Dei gratia univerfali, cum Arminianis non plane eon-« 
venire. Unum adhuc addimus » quod laudatus Atitor Spanhe- 
mii praseipuas Controverfias cum Arminianis & R emo nitra n tu¬ 
bus hodiernis , A* 1694 Amfrelodami iterato editas, ob exem** 
plarium defeUum , Francofurti ad Oderam recudi, & annotatio-* 
«ibus fuis fubjungb confultum duxerit. 


BUR CAR DI GOTTHELFFII STRUFII INTRO - 


duCtio ad notitiam rei litteraria & ufum bibliothecarum* 
Accesfit Differt atio de do alis tmpoflorium • 

Jenas , apud Etn. Ch Balliar, 1704 , g» 

Conftat i Alphab, 

R Ecenfuimus noenfe Julio anni fijperioris Clariffimi Au&orls 
Bibliothecam Juris : nunc,quam tum promifit, Ihtrodu&io- 


nem ad rem litterariam exhibemus. Animus Auctori eft, in¬ 
tegram hiftoriam litterariam fcriptis exponere ] quare, antequam 
ad alias difciplinas progrediatur, praemifit in hocferipto, quas ad 
generalem faciunt cognitionem. Primo quidem Joco agit dc 
bibliothecis Germaniae, ita ut primum de bibliotheca Impera¬ 
toris Vindobonenfi, Regia Beroiinenfi, Elecfiorum , Ducum, 
Principum Imperii, Academi arum & Collegiorum bibliothecis 
fingulatim differat, harum originem, brevem hiftoriam, & qua: 
in eisdem reperiuntur memorabilia , codices prsefertim manu 
exaratos exponens, & fcriptores notans, qui de lingulis biblio¬ 
thecis fpectatim egerunt, Io altero capite progreditur ad ufum 
bibliothecarum , ubi tradit non folum , quid in ipla biblio¬ 
thecas periuftratione obfervandum , fed & duodecim cjrD 
teria proponit, quae in judicio de libris formando locum habere 
poffint. Tertio capite agit de ratione difponendas rei litterarias, 
& fcriptoribus, qui ad generalem notitiam faciunt. Ubi primum 
dicitur de ungulis Ephemeridibus Eruditorum, quas apud vari¬ 
as gentes fuerunt editie. Dicitur inde de fcriptoribus, qui in» 
traducunt ad rem litterariam, librariam, & dispofltionetii rei litte- 

F rari^ 

r ■* 


42 ACTA ERUDITORUM 

fise atque bibliothecarum , catalogis librorum praeftantioribus * 
©rdine disponendarum bibliothecarum & fimilibus. Capita 
quarto excerpta rei litterariae adornare docet, & quidem alia fie¬ 
ri debere praefcribit librorum,alia vitarum atque elogiorum. A- 
git porro de Icriptoribus catalogorum & vitarum, tum generali¬ 
bus, tumfpeciatim iis, qui vitas eruditorum certae nationisfcri- 
pferunt ; differit quoque de ficriptoribus pfeedonymis, anony- 
mis, homonymis & plagiariis. Exponuntur fcriptores, qui di- 
da clarorum virorum per ana congefferuntvel alia de libris ju¬ 
dicia, etiam qui didionaria realia } epiftolas, itineraria, aliaque, 
qux ad ftatum rei litterarias generalem faciunt. Non folum au¬ 
tem fcriptores tum antiquiores, tum recentiffimos & rariores re- 
cenfet, atque librorum titulos adducit, (ed etiam de iis judicat, 
quis feledus fervari debeat, docet, & fingula jufta ferie atque 
ordine exponit, prolixius tradans ea , quae a Morhofio inPoly- 
hiftore vel plane non, vel obiter folum expofita funt. Cum autem 
in rei litterariae notitia, non leve quoque momentum praebeat e- 
ditionum varietas, capite quinto atque ultimo agit de typogra- 
phise origine atque hiftoria , cujus deniquemventionem Mogun- 
tinis vindicat, Harlemenfibas tamen typorum in tabulis ligneis 
inciforum inventione relida. Addit celebriores quoad omnes 
nationes typographos fpeciatim agit deManutiis, Stephanis* 
Plantinis, Wascheliis aliisque. Acceffit Difiertatio de dodis; 
impoftoribus, in Academia Jenenfi ab eodem haut ita pridem 
ventilata,ubi non quidem ad omnes impoftarae fpecies fe adpli- 
cat, fed tantum primo de illis agit, qui feriptis fu is illuftrium-no- 
mina praefixerunt.. Ubi primum Hegefippum ex impettorum 
catalogo delendum eiTe judicat, & quis fuerit, exponit. Inter 
dodos impoftores vero numerat eos, qui fub nomine Hunibal- 
di & Turpini feripta fua venditarunt* Singularia funt, quae de li¬ 
bro de tribus impoftoribus magnis habet; ubi primum vari¬ 
as eruditorum adducit opiniones, quas de ipfa libri editione e~ 
jusdemque audore foveant, & concludit, nunquam talem librum 
fuifie editum. Progreditur ad exemplum Joannis Annii, Viterbicn- 
fis, qui fabulas fuas fub nominibus antiquis venditare folitus,(cri¬ 
pta Fabii Pidori%Myr filii Lesbii, Catonis,Sempronii, Archilochi,, 

Me- 


I 


MENSIS JANUARII A. MDCCIV. 43 

Metafthenis, Philonis, Bsrofi & Manethonis finxerit, atque pro¬ 
batur, Annium omnino efleitnpoftorem, quidquid alii contradi¬ 
cant. Annio fubjungit Alphonfum Cicarellum , qui impoftu- 
ras Tuas capitis poena luit. Spurcislimi fcripthqucd fub Aioyfiae Si- 
gaeac, foeminae alias pudicilfimae, nomine prodiit, auctorem facit 
Joannem W eltrene, JCtum Hagienfem, falfo alias JoanniMeur- 
fio imputati. Porro Caroium Sigonium librum Ciceronis 
de Confblationceffinxiflc, demonfltrat. Dari autem impoftores 
ait, qui non quidem libros, aianufcripta tamen recentiora pro 
antiquis venditare aufi fuerunt, atque diplomata fupponunt. 
Ubi & Curtium Inghiramium notat, qui Antiquitatum Hetru- 
fcarum fragmenta effida pro antiquis venditavit* Similem 
impofturae fpeciem latere in nummis docet. Alteram autem 
impofturae fpeciem facit eorum, qui manulcripta quaedam,quae 
in bibliothecis repererunt unica, fiipprimentes, eadem poftea 
vel integra, vel potiora ex iisdem, fub proprio nomine ediderunt* 
Adducit exemplum Petri Alcyonii, qui Ciceronis librum de glo¬ 
ria expilaffe dicatur, Joannis Joviani Pontani, qui multa ex feri- 
piis Ciceronis tranfum fiiTe dicatur, Angeli Politiani , qui ver- 
fionem Herodiani GeorgioTiphernati debeat, Georgii Riixne- 
ri, qui librum fuum torneamentorum ex antiquo codice Magdc- 
burgenfi tranfcripferit. Tertiam fpeciem facit eorum, qui ma- 
nuferipta librosve ex bibliothecis fuerunt fufFura-ti, atque ad hanc 
cladem exemplum Didaci Mendozae, Henrici Lindenbrogii, Ilaa- 
ci Vedii, Leonis AUatii, atque Matthaei Flacii ducit, fingula ex¬ 
planans uberius. Promittit etiam tractatum lingularem de li¬ 
bris prohibitis, & Bibliothecas reliquarum difciplinarum, ex 
quibus Bibliothecam Philofophicam jam fub prelo e fle audivi» 
mus. 

LETTRES CURIEUSES DE LITTERA TURE 

(A de Morale . 


Id efh „ 

EPISTOLAE CURIO SAE, QUARUM ARGUMEN- 
tum ex elegahtioribus litteris & morum difcipltna petitum . 
Auttore ABBATE De BEL LEGA RDM . 

• K . Fo z \ Pari- 


p* ?-• 
p. 16. 


a 



44 ACTA ERUDITORUM 

Parifiis , apud J. & 1 VL Guignard, 1702 , 12* plag* 20, 

Ui editis Ammadv e rjlortibus circa ridiculum , aliis que circa 
morum elegantiam , nec non Cogitationibus Chriftiank , ali¬ 
isque hujus generis opufculis, inter Gallos innotuit. Abbas Belle* 
g ardius , Epiitolis his Matronae cuidam de rebus majoris momen¬ 
ti per litteras fcifcitanti refpondit , eo, ut apparet, confilio» ut 
fexum debiliorem a nugis ad rerum utilium curam avocaret. Ac 
prima quidem Epijlola de fano judicio ( bong&ut ) agit, ubi Au¬ 
dior primum monet, quod judicia fenfusque hominum plerum¬ 
que a voluntate potius atque affedlibus* quam ab intelledlu depen~ 
cieant; eum vero fanum eiTe fenfum,qui rationi correcte obtempe¬ 
ret,e jusque fhb imperium affecius cogat; eruditos vero,ideis quip¬ 
pe fupervacaneis abundantes , faspe fenfu ifto carere. Animad¬ 
vertas hic gloriationem , quod Gallica natio in praefens cultu 
iiteraru-m omnes orbis nationes fuperet , nec non Seeptici* 
fmi Phyfici lacinias quasdam ; ubi inter alia Audior fu fp icatur, 
colores pro diverfitafe oculorum variare. Epijlola II de Audio 
Hiftorico, quantum ad fceminas pertinet, agit, ac non fotum Hi- 
floriam monarchiarum in compendium mittit, verum etiam au- 
Stores*ex quibus fontes Hiflorix peti poffint, enumerat, tandem- 
que cime lia qusedain hi flo rica, fi ve narrationes lingularis indo¬ 
lis col ligit. Multa- cumulantur Epijlola IIL Audi orer Graecos 
Romanosque dignos omnino laude fua ede, fed non praeferens 
dos mfigaibus noflri feculi feriptoribus sexcufandos ede veteres* 
quod fepe genio noflro non rdpondeant, cum alii omnino tem¬ 
porum Utor uni mores fuerint: dsgniflimum laude Homerum ede* 
eo vero nomine infdicem,quod no-flro tempore y ad ideas quip¬ 
pe excdi.en.tio; es gignendas aptiori- y ren vixerit r mores veterum 
atque corruptos f.nile, ac noitrorUm hominum : Sihy flas revera 
tttituTe', atque adfeinarium numerum eorhmode reduci y Cu'ma* 

peculia* 


nam 


finm vero a Carnata’ diftitfguWcTam effe t exfitiiTe 
res Gigantum populos, & Patriarcharum annos noftris "aequales 
fuifk. Iceminin i- ft*a$-Iaudes Epijlola IV depra;dicat, quem Au¬ 


ro r u 


aci 1 iteras pariter vuTuttmue oimiesme-que aptum «fle* ac na a. 
fcuidum, oenfat, ca-ufasque eur ad talia- non afeeadat, in mari¬ 
um invidiam-,- fixrneHarnrnquo educationem proruis informent 
confert ? acdmdcm m Eh&bethx AnpjotamRegina^Zenobiae.,Pnb 

clierfae & fi milium laud-es chgredkutx Palmam 



I 


' 

j> 'T* . y' ' ' 

, I • . ' '• • 1 

MENSIS JANUARII A. MDCCfV. 45 

Palmam reliquis eripit Epifiola V, de re Comica d i (captans* 

Hic poftquam Abbas fcriptores Comicae PoeTeos recitafFet, vo¬ 
cabula artis, veterum ufu in Tragico Comicoque inftifuto recepte* 
interpretatur : qualia funt, terror , mores , epifodium , peripetta y 
catajlrophe &c. Tum regulas conficiendi Dramatis, exemplis ilhx* 
ftratas, angulari cum cura tradit, atque inter alia, adtiones hor¬ 
rendas, homicidia praefert im, non reprarfentandas effeinScenar, 
fed tantummodo narrandas, pronunciat,eoque nomine veteret 
velutfanguinarios, reprehendit» Nec minus Homerum Virgi- 
3lumque caftigat, quod Heroibus fuis aniles fiepe lamentatio- P* 3 6 T 
nes attribuant. Inita poftremum difeeptationc, utrum fcenicos 
ludos frequentare confultum fit? oftenfoque difcrimine inter c - 
as, quas Patres reprehendebant, noftrasque Comoedias, in negan¬ 
tem fententiamfe pronum ede fatetur- 

Sed haec omnia eo, qui Galiis hodie arridet i more , citra 
curiofam ordinis ohfervationem, prout in mentem Anciori ve* 
nere, ftylo elegantillimo proponuntur. 


THEOLOGIA DOGMATICA ET MORALIS ,. A IT 
tore R. P. K NATALI ALEXANDRO. Tomi duo, 

Paridis, apud' Antonium Dezallier, 1703, foL 

Alphab» n« 

E Am praeiens opusconfecufcum eft celebritatem,tentamque de fi 
concitavit fpem capiendae exin utilitatis, ut unahadtenus vi* 
ce poft alteram, fub diverfa facie, in lucem prodierit. Poftea- 
quam enim A- 16$; decem voluminibus in forma, quam vocant, 
o «flava, primum editum e flet, aliquot annis poft eam eft adeptum 
amplitudinem, ut Differtationibus Auctoris Hiftorico-Eccjefiafti* 
cis, junctim A. 1699 evulgatis, pro appendice peculiari anne Si po¬ 
tuerit, Nunc iterum, in duos tomos- difperfritUm fe.pa&rafim conv 
paret, ac foperpondii Joco, duplicem fecum affert appendicem* 
Et operis quidem ipfius contenta & kopus'pridem- innotuere, 
optime que conflat eruditis, quod fepofitis Autor quaeftionibiis* 
qusg Grhicam, Chronologiani, Htftoriam, & antiquam Eccle^ 
fix dilcipfinarn ! pectant, quarum tractatione curiofa delectatur 
eruditio, & ia quibus ille alias ver fatus fuit, ea dun taxat pertica-* 

F j 




46 ACTA ERUDITORUM 

flaverit, quae in Tridentino Concilio definita atque tradita funt 
dogmata, vel in ejusdem Concilii Catechifino expofita, cum a- 
Jiis nonnullis, quae fi;ire facerdotes, redores animarum , con- 
fidentiarum moderatores, ac verbi divini praedicatores debent,fiuo 
ut minifterio rite fungantur. Nec eft,curde his nUnc plura 
in medium afferamus, uti nec de iis , qiise nominatas modo con¬ 
tinent appendices; quandoquidemiftanihil aliud fiunt, quam e- 
piftolae dogmata , dificiplinam moresque fpedantes, & monu¬ 
menta aliquot, dodrinarn pariter ac morum dificiplinam confir¬ 
mantia, qose fieorfim jam A. 1701 prodierunt, titulumque Pa- 
ralipomen^n Theologiae Moralis adepta,&a nobis eo ipfo an¬ 
no , p. 421 fiqq. prolixe recenfita fuerunt, quorlum adeo bene* 
volum Ledoretn remittimus. 

HISTOIRE DES FAVO RITES. 




t 

* • 


e. 


HISTORIA FOEMINARUM, J^llAE MULTUM 

Apud Principes gratia valuerunt * Anciore Virgine De ia 
R 0 CHEG UIL HEN. Tomi duo. 

Amftelodami, apud Paulum Marret, 1703 , g. 

Confiat Alphab. 1. pl. 15. figurisque Foeminarum aeneis. / 

T Ametfi non novus fit hic libellus, vel ideo tamen ejus hic 
mentionem facere nobis vifum eft, quod, quas nomen fuura 
hadenus celaverat, Audor elegantifiima , nunc primum illud 
promulgari, dodisque innotefeere voluit. Praeterquam vero, 
quod huic editioni novas de Hercilia & Arfinoc hiftorias addi¬ 
dit, quarum illa fub Romuli Romanorum Regis, haec fub Phi¬ 
ladelphi Regis jEgyptiimperio floruit, plura alia opufcula,tedo 
quidem nomine, partim Parifiis, partim in Belgio excu fa compo- 
fuit, quorum catalogum huic libro praemiflum huc tranficribi, 
non erit forte ingratum. Sunt autem Ariovifte: Almanzaide : 
Afterie : le Comted'Ej]ex : Anne de Bouien : Eronime: Guer - 
res Civiles de Grenade , quem librum tribus voluminibus con¬ 
flantem ex Hifpanico idiomate traduxit: Agnes de Cajtro:Scan~ 
derberg: Zamire : Zingis : Dom JuanAd Autriche: Nouvelles 
Efpagnoles : Intrigues des Anciens Grecs : Inmcente JuJiifiee: A- 
mours de Neron : le Duc £ Arione ; Sappho ; Amours du Car¬ 
dinal 


N 


MENSIS JANUARII A. MDCGIV; 47 

dinal de Richelieu : U Nouvelle Taleflris : Abrege de T Hifio /- 
re Chronotogique dd Efpagne , qui liber tribus tomis divifus pro¬ 
diit. Praeterea prado parata habet la Foire de Reaucaire : Ja - 
queline de Baviere , & plura alia opufcula, e quibus duo publici 
fe propediem juris fadurum y Bibliopola promittit. Utrum ve¬ 
ro in hoc libro, quem in manibus habemus , omnia ad verum 
exada fint, quemadmodum Audor in praefatione fcribit, an ve¬ 
ro idem fabulis Romanenfibus, quales ceteri pferique ejus libelli 
funt^ accenferiquodammodo poffit, penes ledoresefto judicium. 

LIBRI NOVI. 


E uclidis y qua fuperfunt , Omnia. Ex recenfione Bavidis Gye* 
gorii. Cxonia } e Theatro SheIdoniano 7 lyo^foh 
Cofmography T by Feter HeylinImprovd 5 1 vith an Hiftorical 
Continuatiori to the prefent times , by Edmund Bohun . Lon • 
don 7 printedforEdlv. BreWfler , R. ChisWel&c. iJ°y r foL 
Ezechielis Spanhemii, Liberi Baronis Legati Regii , Orbis Ro~ 
manus i fe u> ad Conflit usionem Antonini Imperatoris 7 de qua 
Wpianus L* ij. Bige fi is de Statu Hominum y Exercitationes 
dua . Londinii apud A.& J. Charchii y /7 oj } q.. 

Geographia, Veteris Scriptores Graci minores , cum Interpreta - 
none Latina y Differt atiomhus Cf AnnotationibusVolumen 


II E Theatro Sheldoniano , i/Og } V 
And, T aequet EI em snt a Geometria y Cf fe lecta ex Archimede o 
Theoremata , cvm Corollariis & novis Schematibus GuiL 
iVhfloni. Cantahrigia 9 typis Academicis ; ijoy y g. 

Roger i Afchami Epflo larum Libri IV. Accesfit Jo.Siurmii alio¬ 
rum que ad A fi.hamum Anglosque alios eruditos Ep flo larum' 

Liber unus. Editio novis fima } aliis auctior .. Oxonia , apud, 
Henr. Clements r g. 1 


C. Phm, L&ctlu Secundi EpiftoU (f 'Panegyricus , cum variis le¬ 
ctionibus & annotationibus. Accedit vita Plmii , ordine Chro- 

noiogico digeftom Oxonia e TLSbeld, i 7 oj. Venales prodant 
Lond. apud G. Wefl. ■ r 

Eariputi Tragoedia y Medea & Thmifa , Gr*c». Latinat, eunt» 



48 ACTA ERUD, MENS. JAN. A. M DCCIV. 

«V * ■ K ... m ' ■ 

Sebo His Gr&cis integris , nonnullis nunc primum editir. Ac - 
ces/It ejusdem Vita jam demio confcripta , Studio Wilh* 
Pjers . CantabrigUy typis Academicis . Proflant Londinii a* 
pud S« Smith & B . Walfort, /777, D 

A Prefervative againfl Socinianifm > by Jonathan Edw-krds D . 
D* Tbefourth andlaft Pari, Oxon, printed at tbe The at er 
for IL Clements, /777, 

Eccleflaftical Cafes refolved by tbe Right Rover en d Edw. Stilling* 
fleet , late Lord Bishop of Worcejler. London 5 printed for 
H. Mortloky 1702-17oq y 7. 

Civi 1 Polity . ^ Treatife concerning the Nature of Government * 
London, printed for R. IViikin , /777, 7 - 

X& Characi er of a Generous Prince , draWn from the great 
Lines of Heroidi Fort it ude, London printedforEdlv.Evetsa/Ojyg* 

Mifcellaneous Works Written by His Grace George , /4/^ Duke af 
Buckingham, London ■* printed for J. Null 5 1704, 7* 

Reliquia Bodlejana : or forne genuine Remains of Sir Tbornas 
Bodley , London ? printed for John Hartley , /777, 7, 

True Colle H ion of the IVritings of the Author of the Trite 
Born Englifch-man . London , by mofl Bookfellers , /777* 7. 

An Jmpartial Hiflory of ali that happend betXveen the Kings and 
Kingdoms of England and Scotland, By James Trahe, Lon~* 
don , printed for J. Hartley, /777. 

London - $77 complead, By the Author ofthe Trip to Jamad 
■ea* London y printed for J, Ho)v , /777 > 7. 

T'/^ Hiflory of the Apoflles Creed , Critical Obfervations ot% 

its feveral Arti cies % The fecond edit ion* London 5 printed 

for J. Robinfon , /777, 7 * 

/I Defence of Moderate Nonconformity , 5 / Edm, Calamy , £0«- 
don,printed for Th . Parkhurfl &c, 170j, 7« 

A Sericus Admonition to Mr< Calamy, occaflon d by the flrfi par £ 
of his Defence of Moderate Nonconformity. By Benj . Hoad - 
/}*. London * printed for Tim . Chi Ide , /777, 7. 

4 Conference Ivltb a Theifl y being a Prof of the Immortality of 
the Soni By WilL Nicholls , i). D. Pan V, London , printed 
for T, Bennet y 170 7. 

A Journey from Aleppo to Jerufalem A.1697. By Henry MaundrelL 
Oxford, printed at the Theatre , /777,7. Soldby lTho. Bennet, 
London. * * ® ± ** & 


49 


N. II. 


ACTA 


ERUDITORU 


publicata Lipjia ' 

Calendis Februarii, Anno M D C CIF. 






KAINH' AIA0HKH , TESTAMENTUM NOVUM., 
cum Sebohii Gricis. Opera ac fiudio JO. GREGOItl!,olim 
SS* ac Individua Trinitatis Couegii apud Oantabriaienfes 
Socii , nuper Archi-Diacom Glocefirienfis. 

Oxonii, e Theatro Sheldoniano, impenfis Th, Renuet, 1701, fo’ 

Conflat Alphab. 4, 

Agnam fuftinuit expeccationem,quod jam exhibemtis^ 
volumen , multorumque votis expetitum eft, pro- 
^ ^ pterea quod de inftituti rationibus egregie ftatuerent, 

& de Audore optime fperarent. Natus eft Greuo! 
•ius generofa & antiqua familia Wottonat, juxta WoodftocLi- 
um, non procul Oxomo, cujus quo minus alumnus fieret, im¬ 
pedivit inteftinum bellum, quod Angliam tum magnopere affi¬ 
gebat, inque diverfas partes trahebat. Adiit proinde Cantabri- 
giam , Collegiique S. Trinitatis Socius fadus inchoavit hoc opus- 
an perfecent ibi,dici non poteft. Reddito Anglii Carolo U 
fadaque rerum converfione , Gymnafio Gloceftrienfi profuit’ 
LangUio ac Ruftelio, eruditiffimis viris, fucccfior datus: inde 
Aichi- Diaconum iplurn conftituit Maxime Reverendus Pr^fid 
Guilielmus Nichoifonus. Ope vero, praefidio, audoritate Gre- 
gotium inprimis juvit, ac otnL Patroni parte pete, o t„ 
damorus, Vtce.Comea de Slego i„ Regno Hiberni*, ' 0 “l 
nitente quietem diu defideratam adeptus, «deque a fundamentis 
exftruda ac cenfu ad Reclefiamreftituto donatus, chartas in fe 
cellu expolivit perpurgavitque, imo in eo fuit, ut idoneam eder- 
d! opens rationem miret. Aft obiit inter h»c d.ligentiffimus 

G Vir, 






s@ ACTA ERUDITORUM 

Vir , atque adeo impeditus eft, quo minus editionem operis i~ 
pfecuraret, omnesque rationes ejuseonfedtas daret. Cujus pro¬ 
inde curam fufcepit, ac editionis negotium moderatus eft Hen- 
ricus Aldrich, S.Theol. D. ac Profeffor , nee non JEd is Chrifti 
Oxonii Decanus, Vir ex omni numero, ad juvanda literarum (lu¬ 
dia^ natura deledus & formatus. Id quod profpere evenit, 
quandoquidem initis confiliis, fufceptisque rite laboribus, eo rem 
perduxit, ut prodierit tandem opus, Auguftisfimae Principi AN- 
NFE, Magnae Britanniae, Franciac ac Hibernia* Reginas, infcriptum, 
& ita comparatum, ut lingulae paginas textum Novi Foederis, loca 
parallela, variasque lediones & fubjefta fcholia exhibeant. De- 
promta ifta funt tum ex faeris, tum profanis feriptoribus, quo- 
rum plerorumque, unde petita funt, loca* confignavit , & par- 
rim in cujusvis fcholii fine notavit, partim peculiari indici, ope¬ 
ri praefixo , inferuit Vir Clariffimus, Jo. Erneftus Grabius ; ea 
vero, quae ex Chryfoftomi, Oecumenii & Theophyladti com¬ 
mentariis feiedra fuerant, defignavit Andreas Rinmanus, natione 
Suecus, Oxonii per aliquot annos literarum ftudia confedlatus* 
Haec dum peregit Grabius, ac fcholia a Gregorio congefta cum su¬ 
diorum textibus contendit,obfervavit, fubinde verba aliqua com¬ 
pendii ergo omiffa, contra aliquando quaedam, quo aptius co¬ 
haereret oratio, fenfusque! obvius magis expofitusque reddere¬ 
tur, addita aut mutata e fle. Alt non mutavit folummodohinc 
inde, & paulo aliter ordinavit, Audi orum verba (blertiflimus Gre*» 
gorius, fed infperfit quoque pnfiim fua fcholia, quas a reliquis 
eo diftinguuntur, quod ipfis nullius audtoris nomen fuffixum 
fit Geterum non vanam efte hanc aut incongruam operam, 
quam in illultrando Novo Foedere collocavit Gregorius, inde 
patet, quod fcholia colleda & antiquorum interpretandi modum 
tradant, & Graeci textus lediores hinc inde juvare, iisque lucem 
accendere queant. Sane enim funt pafiim, quas & fcopum di* 
centisaperiunt, rerumque fenfum explanant, aut contra fecus 
fentientes tuentur. Pertinet huc fcholion Chryfoftomi,quo Matth, 
I, 23 illuftratur j & ratio redditur, cur Ghriftus non fuerit Ema* 
nuel nominatus. Sed eum locum, cum paulo prolixior fit, huc 
non transferibiiaus, Pretermittimus etiam Epiphanii fcholion 

eundem 


MENSIS FEBRUARII A. M DCC1V. 

eundem locum explicans, ac contra eos vindicans, qui de Ezediii 
fermonemibi e fle affirmant. Alt exhibere hic non dubitamus fcho* 
Jion Theophyladli,quo Matth. II, 6 vindicatur hoc modo : As- 
yxcri oi Ixcctjoi , on wsp/ r£ Zo&BdQsA tSto Trgostpnjsv^f-* 
ipev$ov]aj $e w(y(pctva)S' ydp Zo^jSajSsA xk iv jtj Br t B r Assii 
iysm&th dfitd ev t j! ( 3 a/ 3 vA£vu 1 3 e ydg t o ovo(juc avi5. Zogy 
hnAoi rtjv trno^j rqv yswrjsriVy BctftsA rrjv BaSvAteva* 
Txjenv o sv (ictSvAavt <T7rctgd$ rj ysmBdg. A?&cc q irg$<pyr 
7 eia (pavs^g iAey%& dvjdg , Asyticrct' di s^oc/a dt/JSdw d$- 
ijfJLspS/v dimog. Tivog Sedfltei di s^coot «Vi qgjj dwr' dg- 
yijg } t&j *'£ dimoq-i q r 9 X&ZX ? Ad Matth. VI, 7 iltud 

fcholion ab ipfo, uti videtur , Gregorio adjeftum legitur: rm 
yd% 6zsri>tAYi<T€Ce)v wav & si tfcpi woAvodvvfjdcL rgg Ssyg ctfJpxe- 
S-aj svofjufyv. Quo haud obfcure indicatur, peritringieo loco 
ex parte illam Gentilium confhetudinem, quam , cum vota ac pre¬ 
ces nuncupabant , tenere folebant. Ii enim tum vel maxime 
Deorum nomina cumulabant,in iisque rscenfendis cum cura ver- 
fabantur. Credebant quippe. Deos uno prae eseteris nomine in- 
primis deleftari ; quod cum figillatim non nodent,omnia,quae 
noverant, adferebant, ut Deus fibi gratiffimum eligeret : imo ve¬ 
ro & precationis formula utebantur, qua, fi gratilfimum forte 
cmififient, erroris veniam orabant* Paffim apud Gra?cos Lati— 
nosque auftores, v. g. iEfchylumin1 Agamem. v. i6g, Clementem 
Alexandrinum Stromat. lib. V, Platonem in Cratylo & Philebo, 
Julianum in OrationeVII, Catullum, Horatium & reliquos, vefti- 
gia hujus rei extant, neque difficile fuerit, ex antiquis feriptori- 
bus ifta plenius deducere. An vero mos ifte originem inde ce¬ 
perit, quod Deus Abraamo,ac poftmodum Mofi, nomen fuum 
revelaverit, hoc loco exquirere non libet. Id certum eft, & 
confe&um, iftum morem hymnorum feriptoribus vel maxime 
familiarem fuifie, cumque Battus quidam ea in rc caeteris prse- 
ftitifle videatur, verofimile judicat celeberrimus aliquis Vir,hunc 
ritum inde ^arjoAoyiag nomine infignitum fuifie. Praeter ifta, 
qualia jam annotavimus, vocum quoque ratio habetur, utpotc 
quarum modus fignificandi & vis hinc inde eruitur, & diligen¬ 
ter enodatur. Quidyuv^ Graecis denotet, tradit fcholion , ex 

G i Pho- 


V 


P ACTA ERUDITORUM 

Photii epiftolis depromtum, <& adMath.I, 24 allegatum,” quod 

tale eft : r vvcquxg g&og vv xakslv traAeuov, dg ptvog 6 i>jg u-n- 
£vas osirttog <rweoe<r'(m , «a* 6 t>ig orthiae ctVTatg vdfiog sk 
synvuXSTo ; cum quo conferri merentur, quae ad v. 20 adnotata 
nmt. Tsvsarim fignificatum explanatum redduntharcad Matth. 
Xi V, 6 . allata verba : T<* ysncria, y fidvov fytsjysy rqv ymdAtct- 
crjf.miyti} a/K orav vrep/ QctcnAsm Aoyog fj , xr,y sv n 
paeriAug ovn^evjeg tvjv dg%rjv rrpcAi^g vttsS's^uv]o 9 dur?t 

roijm vrap o^m r^Jpcp / 3 dcrtAstog xaA^cq. ^ h rdvrng? xa- 
&aw§(>$iL yevs§AicCKYjS, ti% er?} $^y}g/§uyi<rctv‘ o6sv tocthJov %gq~ 
yov bsSi(e)KoJsg jAsyovjo^ ocrcv efiacr^Asucrctv' xtco og y 
viog juavrS A eyeraj , ma, [aovov svtaiixdv d^ag. <x. B cttnA' 
&y . ct> Fit & interdum , ut vox , de cujus fignificatu am¬ 
bigi poterat, per clariorem magisque perlpicuam iliuftretur. 
Exemplum hujus rei Philipp.il, 7fuppeditat,ubi ftofCpq exChry- 
Sottomo redditur per 0v'cnv , apte profero ac fcopo dicentis 
congrue. Indicatur quippe, quod nosaddimus^ Chriftumnon 
fervi modo ae hominis fpeciem retuliiFe, fed eandem quoque na- 
turam induifle,irno eodem loco ac numero, quo vilis ac con- 
tetntus homo eilc lolct, fusile. Ita enim explicanda ducimus, 
qux ibi fequuntur, verba : Kg ) svfi&tt dg avSpvTrog. 

Xtifia enim dignitatem, ieu locum ac numerum, quo aliquis eft, 
notare, dvfyuwov vero pro vili homine accipi, nemo Graea 
literatura paulo intelligentiornegaverit. Non multum inde dis¬ 
cedit aliud ex Chryfoftomo ad 1. G0r.XV.j4 allatum fcholi- 
on, quod dg vlxog explicat per «j rsAog , in perpetuum ; melius 
certe & indoli Graci fermonis convenientius, quam vulgo fieri 
loiet, quando vertitur in vitiorum , uti demonttravit eruditiffi- 
ttius Vir, Stephanus le Moyne, in notis ad Varia Sacra. Imo ve- 
To . P affitn quoque differentis vocum, e. g. iv%fc K£M Ttyesv* 
%ng,si Matth. VI, 9; viropuovng (ta^oB-vfjuag ad Coi. I, u 
traduntur. Nempe de 1 iirofipvjj xg} tJMxppSvuict ita commem* 
tatoChryfoftcraus : Max&BhfLH m bieivggjg fovajov 

H&j ctffVM&af vTop,evsid%Sg y dvvaxaj d(tvm&-aj. Atd rS- 
to em fih &sS vlmoxt virsftavti Aeysrui ftttHgcSvfttu dsTtok* 
A ayj- Non attingemus tandem ea, in quibus' aut de fermonis 
lusci -iru&ura dillcntur, aut ratio > cur vocabula quasdam maxi^ 

ms 


MENSIS FEBRUARII A♦ MDCCIV. n 

* / 

me adhibita fuerint , altius repetitur , aut aliud quodcunque 
praecipitur , unde ad Novi Fcederis ledlores utilitas frufitusque 
redundare poffit. 

THE HISTORY OF THE AP OSTLES CREEP'> 

Jvith Critical Obfervations on itsfeveralArticles Efc. 

HISTORIA SYMBOLI AP OSTOLICI, CUM OB - 
fervationibus Criticis ad varios ejus Articulos . Editio 

fecunda**» 

Londini, apud J. Robinfon & J. Wyat, 1703; in g. 

Confiat 1 Alphi 5. plag. 

A Mpluni ac illuftre Autor argumentum aggreffus, cum defi¬ 
nitos ipfe fifai limites pofuiflet, quos intra univerfafc conti¬ 
neret tractatio ? haud abs re fore ceofuit,fide ipfius inftituto ac 
mente , & quid in toto, qua patet, opere polliceri fibi IcCtor que** 
at, in praefatione paucis moneretur. Cum enim quos ante 
ipfumhic idem exercuit labor, ita in explicando Symbolo verfa* 
tos fuiile confiet, ut ex facris Theologorum fontibus lentendas 
illuftrarent, Divinaque S. Codicis firmarent autoritate: longe alic¬ 
am ingreffus Autor viam, Hiftoricam Symboli & Criticam ador* 
navit recitationem,ut quoad pofiet ac liceret, autores ejus defigna» 
ret, indagaret aetatem, occafionem notaret fingulorum articulo* 
rum & mentem, quam exautorum fuftineant fcopo 5 infertis, ubi 
ferret occafio, oblervationibus criticis, & ufupraedantibus, nec 
Jeftu injucundis. Hinc ea Lector ut equitate fit, rogat, ut fic- 
ubi Antoris explicatio minus ipfi ad palatum fit, meminerit, Hi- 
ftoriei duntaxatpartes eumegifle,quiexvetuftil]imis monumem- 
tis,pnniorumSymboli autorumreferre folum mentem, non ad 
vivum item refecare,€onftitutum habuerit. 

Haec praefatus rem ipfam aggreditur , & cap» I varia Pa 8 * 
trum, quibus hanc fidei formulam ornarunt, encQmia-) & hono¬ 
rificas ejusdem appellationes in unum congeftas exhibet 1 tum 
vero maxime in genuinam vocis Symboli notationem inquirit, 
in qua definienda in tres cumprimis eruditos abire fentfentias ani¬ 
madvertit. Sunt enim, qui vocis originem ad Grsecum 
totv referunt, nec aliud notare fymbolurn putant, quam fingii* 

hi 


A. t, 


A. 4, 


p. 4, 


6 , 




/ 


p. 7. 

p. 8* 

P- 9 - 

p. H. 

p. im8* 

p. 20. fq. 
p. 20, 

P# % 

P* 26, 


14 ACTA eruditorum 

las diverforum hominum» in commune epulum fua conferentium 
fercula, portiones, Pari fcilicetratione Apoftolorum fuam quem¬ 
que velati pericopam,ad communem componendam fidei con* 
feffionem contulifle *. eamque Ruffino, quem Caflianus deinceps 
& Auguftinus fuerint fecuti, acceptam fert derivationem. Cui 
quo minus fuum adjiciat calculum, & naturam vocis prohibere 
ait, & TTg&fJov cui innitatur \pev$o<s, quafiipfos agnofcat Apofto- 
los autores; id quod fccus tam en fe habere,infra demonftrandum 
pollicetur. Sunt porro & alii, qui caftris & militiaduos hanc vo¬ 
cem debere credunt natales, tefleramque defignare militarem, qua 
& dignolcantur focii, &abhoftibus diftinguantur : qua quidem 
in fententia Maximum Taurinenfem ede animadvertit, quod hac 
veluti teflera, quifub Chrifti fignis itipendia merent, internofci 
ab haereticis, ceterisque Chriftianum nomen fruftra jadlantibus 
confueverint. Hanc vero, licet non ita multum a vero abeffe 
fateatur Autor, non tamen genuinam prorfus & veram exiftimat 
originem efle: quin e Gentilium potius arceflendam eam facris pu¬ 
tat, quibus initiati, & in Epoptarum numerum relati ac cenfum, 
certa adhibebant figna, quibus a profano dignofcerentur vulgo, 
iisque editis viam fibi ad interiora templi illius,cujus Numinis in- 
ftrudti fymbolis accedfident, adyta aperiebant, quae claudeban¬ 
tur iis, qui his deftituti notis,proculdTejubebantur. Eaque mu¬ 
ta alia fuifle, alia vocalia obfervat, exemplisque ex Cereris, Cybe¬ 
les, Mithrae item & Bacchi depromptis facris illuftrat. Eadem 
namque lege,hanc fidei Chriftianae notam profanae Gentilium tur¬ 
bae diligenter celatam, necipfisquidem Catechumenis, nifi bre¬ 
vi ante fufcipiendum baptifmumtempore, expofitam fuifle tra¬ 
dit : indeque fymbolo haefiiTe nomen autumat, eo quod quief- 
fent inftrudii, in Ecclefiae pomoeria, per folennem initiationis ri¬ 
tum,vel recepti jam edent, vel propediem intromittendi. Hinc 
ad autores pergit, quos quidem Apoftolos fuifle, perfuaderi fibi 
non patitur: quanquam largiatur facile, Apoftolorum jam aeta¬ 
te haud abfimilem huic profeflionis formulam in ufu fuifle. Gra¬ 
ves equidem & perantiquos adverfie fententiae teftes, Ambro- 
fium laudat, Ruffinum , Hieronymum, Caflianum $ quin & ex 
Auguftino,quae fua cuique fymbola tribuantur Apoftolo,recenfet : 

lub- 


MENSIS FEBRUARII A. M DCCIV. 5$ 

fubfcribere tamen cur eidem nolit, rationes fubjungit, & dubi- p. 16 . 
am primo fubleftamque Ruffini fidem, tum Lucae in Adis Alen¬ 
tium, & Synodorum primae aeratis neglectum, demum Symbo- p, 27* 
lorum in Ecclefiis diverfitatem, in contrarium urget. Neque ta- p. 2 & 
men eapropter Apoftolici denominatione defraudandum illud p« zy* 
ftatuit , cum aetatem ex parte ferat vere Apoftolicam > teftibus 
hujus rei fidedigniffimis, Irenaeo & Tertulliano :|quanquam in- p. 3?. 
ficias nemo facile iverit, adeo id ftudiofe ifta tempeftate fuifle 
celatum, ut vel literis mandare religioni ducerent ; unde & tra¬ 
ditionis nomine haud infrequenter veniat spud Patres. Quare P* 3 2e 
haud facile fadu fit, ut certa omnia & explorata, tum circa au- 
tores, tum circa autorum mentem, erui ac tradi poflint. Id ta¬ 
men fatis conflare, non unius foetum hunc efle, nec eodem tem¬ 
pore in hanc, qua hodie confpicitur , formam redactum , cum 
temporis fucceflli nov£ fubinde ipfi acereverint partes. Fuiffe 
fane aliquos,a prima inde Apoftolorum astate, in Neophytorum 
baptifmo articulos ufurpatos, quorum etiam ex Adis produci 
exempla queant ; eosque non literis confignatos, fed a parenti- p. 35. 
bus liberis,ab his pofteris narrando traditos. Poftquam vero, p, 36. 
haud ita multo poft variae orirentur hasrefes, rei Chriftianae exi¬ 
tium minitantes, discernendos turbatores fuifle] ab orthodoxis, 
veramqueamplexosfententiamconfirmandos. Quo fadum, ut 
flatores veritatis ac vindices, novos fubinde Symbolo articulos in- 
fererent, qui, dum jugulum peterent erroris, magno ftatim ap- 
plaufuf in Ecclefia recepti., &inbaptifmi folennibus, cum prifeis 
illis & Apoftolicis adhibiti, parem brevi tempore cum illis au- 
toritatem obtinuerint.* non quod ignoti hadenus, nec ufur- p. 3^ 
pati unquam fuiflent, fed cum libere antea ac pro re nata, qui 
facro tingebanturfonte, fumma dodrinat Chriftianae capita reci¬ 
tare confuevifient,ortis poftmodum hxrztihus, hancnoftrampo- 
tiffimum, nec aliis temere conceptam verbis, formulam perorare 
tenerentur. Hinc itaque cum ortum trahat Symbolum, haud oh- p, 40, 
fcurum efle intelligerc, genuinam ejus mentem non tam ex fa- 
eris petendam literis efle, quam feriptrs Patrum, haerefiumque 
indole , quibus Anguli figillatim articuli opponebantur. Cete* p. ^43. 
1 m tantam fequioribus feculis nadum efle autoritatem , ut in 



<• 


s6 'ACTA ERUDITORUM 

publicis olim Orientalis juxta ac Occidentatis Ecclefiie facris, fo- 
p. 44. fqq. lenni ritu populo praelegeretur, 
p. J‘* Cap. II ad accuratam verborum Symboli confiderationem 

progreditur , primique, ut vocant, Articuli fingula ad examen, 
vocat momenta. Credendi vocem in lingulari politam , pri- 
v fcum referre autumat confeluonis ritum, quo Catechumeni, fa- 
cro mox flumine abluendi, linguli pro le quisque fuam fidei edi¬ 
derint profeffionem. Notare vero plenam,nec dusfluantero, mea- 
p. yi« tis noftraeconfenfionem cum veritatibus Symbolo comprehenfis. 

In Deum autem dum nos credere dicimus, & quod fit fateri, 
& quod unus fit : quat pofterior tanti apud veteres momenti vi- 
fa fit quaeftio, ut in publicis Orientis pariter ac Occidentis Ec» 
clefiarumSymbolis, expreffam unitatis mentionem facere, necefle 
P* 54 ’ judicarint. Non ut Judaeorum equidem falla de Deo reprime¬ 
rent 'effata, quos Dei unitatem, vel ad hunc usque diem in dubi- 
P< 55. um nunquam vocafle, in confeifo fit ; nec ut Gentilium infana 
retunderent, de infinita Deorum turba , deliria ; quorum fin mi¬ 
nus potior, fanior certe pars in unitate Dei confenfifFe, ipforam 
p. 57. pariter ac Chriftianorum teftimoniis evincatur : fed ut htereti- 
p. 62. eorum primae aetatis blafphemias hac formula deteftareritur. Qute 

p. fi in fe fpe&etur, nec ad reliqua fimul Symboli dogmata traha- 

p. £>/• tur, Valentinianos cumprimis, Deo adjungentes materiam; Mar- 
cionitas hinc duos, bonum alterum,alterum malum, hinc tres, 
p. < 58 - bonum, qui idem Pater JefuChrifti fit, Creatorem mundi, & Dia» 

, bolum introducentes Deos; Cerdonem cumaffeclis; imo Simo¬ 

nem Magum, communem ilium haereticorum parentem, feriat 
p. 69. ac profliget. In cujus rei fidem Irenaei , Epiphanii , Tertulliani 
p. 73. autoritatem in partes vocat. Sin vero ad id referatur, quod de 
produftione rerum omnium ftatim confequitur, tum unum hunc 
notare Deum effedlorem totiuseffeuniverfi , & Simonianis op¬ 
poni, Carpocratianis, Marcionitis, malarum rerum originem 
p. 74. malo, quem fingebant, Deo tribuentibus ; quod fatis luculen¬ 
ter ex antiquis fymbolis Patrumque appareat teftificatione, Por¬ 
ro, ut Patris adjiceretur appellatio, non tam Ethnicos , uno o- 
p. 75. mnes ore Deum Patrem celebrantes, quam Gnoftieos & Va¬ 
lentinianos in caufaruifie, in inerti quippe Deum, quem angu- 

ftis 


X 


MENSIS FEBRUARII A. M D CCIV. f/ 

ftis perquam circumfcnbebant limitibus, otio ponentes, aliutn- 
que fingentem & inferiorem De^m , cui rerum productionem, in* 
deque Patris deferrent nomen. Maxime vero hoc titulo seter- 
nam Filii generationem indicari, teftis cum Ruffi.no Auguftimis 
eft. Omnipotentem dum Symbolum Deum celebrat; & immea* 
fam Neminis defignat virtutem, qua vaftam hanc mundi fabricam 
ex nihilo, nulliusquc vel Angeli adjutus vel alia ope, condide¬ 
rit 5 eoque Gnofticorum, XXX fingentium Asotias, ceterorum™ 
que haereticarum , Angelos creatores ftatuentium, fbnania, Au- 
guftino, Ori gene , Irenaeo teftibus confutat : fupremum ipfius 
in res univerfas fubmdicat imperium, fapientiffimurnque condi¬ 
ti a fe orbis moderamen. Hanc enim vox 7ra\)T0KParct)P 
vini iuftinet, expofitore Ruffino, Salviano, Cyrillo Hierofoly- 
mitano ; eamque Gnofticorum; quibus ea opponebatur, & Mar- 
cionitarum poftulat hrerefisqua fublimiorem exi-ftimabant De™ 
um efie, quam quem cura tangatrerum humanarum; imo.quod 
horrendum di&u, vel Diabolp( quod Epicuraeis quoque Irenarus 
tribuit ) vel inferioii cuidam Deo , mundi ceu domicilii fui 
'clavum tradebantacimperiihabenas; quem omnipotentis & co- 
fmocra toris ideo nomine mncftabant. Demum vero etiam hac vo¬ 
ce ad infinitam Numinis re/picitur naturam, qua nullis inclu- 
ium terminis, aut circumfcriptum limitibus, rebus omnibus & po- 
teftate & ^auxilio praefto eft. Nam occurrendum ita erat Gno- 
fticiS; TrXYi^odfxa fingentibus, cui Deum includerent, unde prodi¬ 
ret nunquam, ubi ipfeinfefibi fufficiens,reliquis cum Aonibus 
in mentio & aeque iners ageret aerum. Sic Adamandus, fic Cy- 
rillus Hierofolymitanus, fic Theophilus Antiochenus vocem de¬ 
clararunt. Ad poftremum,ubi coeli terrseque conditorem Deum 
profitemur, creationis vox, de produdione ex nihilo coeli ter¬ 
raeque, de omnibus, tam quae incurrunt vifum, quam qu& fugi-» 
unt, creaturis, Auguftino interprete, intelhgenda. Hsc enim 
Deo adlerenda dignitas erat, cum in hocdo&tinae coeleftis caput 

omnes ferme communi quaficonfiiio haeretici impingerent 1 ut 

vel Angelos , quodSimon ille Magus cum familia fua delirabat ; 

yelmonftrofam^onum conjundHonem^xValentinianorumfen- 

tenda ; vel fevum quendam& minorum gentium Deum, quod 

H Cerdon 


p. 79 * 


p * § 1 * 

P* 8 rr? 
p. 8j- 

p* 88« 
p. 89« 


p. pr. 


P- 95 ' 

p. 96. 

P- 


p. 99» 
>. ior. 

P- 107. 


jp* I0§»' 


f" 12‘f. 


P*'! ! 3°“' 


P- 

f * *£• 



$g ACTA ERUDITORUM 

Gerdoft voluit & Mareionitae , creationi rerum prafuifle finge* 
rent. Quas ut retunderent biasphemias, hanc cumprimis Sym¬ 
bolo infertam effe formulam , Patrum teftimonia confirmant, 
Pari itaque orationis filo ac tenore cum ceteros excutiat ar¬ 
ticulos, ex hoc primo, veluti fpeeimine» quomodo in lingulis ver- 
fatus Autor fuerit, facileinteiligi poteft. Quos fi exadfa omnes 
recenfione referre huc vellemus, verendum eflet, ne Lectori gra¬ 
ves, nec fatis rnftitmti memores, brevitatis, quam nobis pofui¬ 
mus , legem violaremus. Id tamen neutiquam B. L. latere vo¬ 
lumus , Antorem, ubi Gap. III, ordine fis ferente, in explicationem 
nominis Filii Dei devolvitur, quatuor recenfererationes,obquas 
Dei Filius dicatur Salvator: quod & infigni miraculo a matre vir¬ 
gine in hanc lucem editus, & gloriofaex mortuis refurre&ioa© 
ad aliam quali vitam a Patre prognatus, tefte gentium Doelore 
Ad,XIII, 33,& fublimi in officio, Patre fic jubente,eonftitutus, & 
fummam demum na&us fuerit autoritatem.quum ad cedumeve- 
«ftus, proximo a Patre loco ad dextram Majefiatis divinae confedit. 
Has vero inter etfi nullam praecipuae rationis, quae aeterna a Patre 
generatio eft, mentionem facit, eam tamen ad unigeniti vocem 
refert , & exScripturis declarat , Patrumque, ad hoc explicandum 
myfterium,adhibitis fimiiitudinibus illuftraL 

It hic quidem pedem figere, cceptamqne abrumpere te¬ 
lam ibfficueramus : fed manum nobis injicit articulus de Chrifti 


ad inferos defcenfu , in quo explicando & lingularis cfie amat Au¬ 
tor nofter, & veterum, quosin partes fuas trahit, teftimoniis fi¬ 
dem- di&is fois conciliare, prolixe allabora t Ipfuna quidem, re- 
fteobfervat,.nunquam vocatum in dubium ©fle, quod claris Scri¬ 
ptura niteretur oraculisinterim in ejus expolitione- nairuitt 
quantum in diverfum abiilTe autores. Staeim vero primo in li* 
mine e re fu» exiftimat ,• ut Anglicanae Eccleli» autoritate fuce vk 
sm muniat ac fternat fententte,quam licet non diffiteatur, fub 
Edvvardf VI R.imperioiia de hoc codeftis do&rinas capite fenlif- 
fe, iit Salvatoris nOffiri animam malignorum Spirituum penetrafle- 
©iauftra-, detentisque tenebrarum vinculis praeconem egiffe alTere^ 
set;pfoxima tamen decem poft annis,regnante Elifabetha, fynodo» 
«oafta p mutal&fententkro ? majorique u-fara moderatione,ipfim» 

quidem 


MENSIS FEBRUARII A. MDCCIV. 59 

quidem defcenfus veritatem fartam tedamlervare, modum vero 
ejusdem & circumflandas cujusque definiendum relinquere liber¬ 
tati voluilTe affirmat, earnque in rem D. Ftilierum allegat L. IX. 
Hift> Eccl. Dein & duo rerum capita (latuit, quas ante accuratam 
articuli expolitionem occupare , nece fle judicat. Et primo qui¬ 
dem loco omnia, qua;in hoc articulo a Patribus fiunt dida, de 
una folaque Chrifii anima intelligenda efle docet ; quod & ar¬ 
ticulorum nexus ac ordo, & Gnofticorum, quibus hae opponeba¬ 
tur fententia, error, & manifefta demum Hieronymi, Epipha- 
nii, Ambrofii&e. requirant teftimonia: deinde vero lingularem 
quandam Chrifti animae,corporis mortalis exfolutae vinculis, adio- 
nern his verbis indicari, ex Petri Ad. II, 27 verbis evincit. Patrum¬ 
que, Athanafii cumprimis & Fulgentii,explicationibus confir¬ 
mat. Quibus praemilfis, ad ipfum articulum pergens, omnem 
ejus tradationem ad duo capita revocat, diftindeque tum in In¬ 
ferni vocem, tum in Delcenfas rationem ac modum inquirit. Il¬ 
lam, qua: Graecis aSvs audiat, tanti efle ponderis ac momenti, ut 
ex Europaris nulla facile lingua vim ejus aeque feliciter reddere 
atque exprimere queat: ceterum locum eam defignar: inviftbi- 
lem, quo omnes corporum ex ergaftulo liberatae per mortem 3- 
nimas, fi ve recte fe in corpore gelTerint, fi ve minus, recipiantur; 
cuique exoletam Anglorum vocem Hell olim refipondifie, ex pre¬ 
cibus publicis,prifcaque Bibliorum translatione appareat. Com¬ 

mune vero hoc omnibus, feu pune illae fuerint fiandarque, feu 
impurae, animabus receptaculum Gentilibus fuifie creditum, ejus 
quidem rei veftigia apud Homerum reperit, Diphilum item tefte p. 
Clemente Alexandrino, & Virgiiium. Idemque Judaeis vifum 
efie, vel ex Ambrofio, Jofepho ipforumque precum hbro pate¬ 
re : nec in diverfum ab his abii fle primos nafcentis Ecclefiae Chri- 
ftianos, Archelaum teftem efle, Origenem, Clementem Alex. 
Hilarium, Cyprianum. Nam in infernum fandorum quoque a 
morte animas delatas fuifie, ubi gaudio perfufas fuavique fruen- 
tes dulcedine gloriofus refurredionis maneat dies, perfuafum 
habuifie veteres, ex Irenseo, Juftino Martyre, oraculis Sibyllinis p. 
( quae pia fraude a Chrifiianis hominibus vergente feculo II. 
compofita . & in lucem profcrufa credit p. 213 ) magna- 

H z qu$ 


p. 1S5. 


p. jgd. 


p- i$T' 
p. »88- 
p. iyo c 


p» 191. 


p. 1?$, 

p. 196. 

198- ipo 

p. 201. 


p, 204. 


?-08. 2 \\ 
p. Zld 


6o ACTA ERUDITORUM . 

teftium nube operofe tuetur. Quanquam non diftTmuIet, fuc- 
cviFu temporis, apud Latinos maxime,Inferorum yocem in fequio- 
r,.m tiahi fenfum coepifie ; quofacrurn,utGr$corurnaJioui,tem- 
pore Origenis, ante Chrifti in carnem adventum fandiorum ani- 
p. ..7* mas in inlernumdeieendiOe,dubitarint. Quos cum adprilcam 
revocare fententiam Origenes allaboraret, ipfum ab eadem ali¬ 
quantum deflexifte; quum puras fandiorum mentes, ex quo Chri- 
ftus tempore refurrexerit, non ad Infernum, ut antea, fed in 
&■ 218 Paradifum migra Ile (i a tui t, quem diltindimn & alium ab Inferis 

P* ‘ • locum credebat. HaecOrigenis fententia mox admiratores fu- 

os in Occideme nadia eft,nec tamen atque in Orientali Ecclefia,qu<s' 
/ prifcum lemper tuebatur dogma, ut ex Gregoriorum fratrum, nec 
non Andrea: Caftareenfis Archi-Epifcopi monumentis conftat. 
p. 220. Quid ? quod & hodie, Sandio tefte, Graecis & Armenis eadem 
mens haereat} quae & Mofcovitarum ac Abyffinorum fententia 
eft, adeoque per mille fexcentos annos parum mutationis palla» 
p. 221. in Orientali Ecclefia perpetuo obtinuit. Longe vero fecus acci¬ 
dit m Occidente,ubi vergente Latini fermonis puritate, Inferni vo¬ 
cabulum in malam accipi partem magis indies magisque confue- 
vit, donec aliquando prorfus ad tormentorum ac fupplicii de- 
p. 222. lignandum locum adhiberetur. Primus, qui in Occidente, milfa 
p. 223. ve teri domina, Origenis ampledlebatur fententiam , Ambrofius 
erat, quem fecutus Hieronymus easdem fecum in partes'pertraxit 
Auguftinum5 qui tamen tioc in articulo minus libi conftansi! 
natat, nec certi quidftatuat, habet. CeterumAutor,pluribus 
noia opus effe teftibus ratus, quibus medii a:vi Patres Latinos in 
Origenis ac Ambrofii pedibus ivi/Te fententiam, & hinc alios fub- 
inde aliosque hinc modos, hinc fines, defcenfus Chrifti excogi- 
p. 22 f. tafle, evincatur ; demum ita ponit calculum, ut in Symbolo non 
alio Inferni vocemfenlu lumi ftatuat,quam quo commune notat 
animarum utriusque fortis receptaculum , in quo noviftimum cu¬ 
pide expedient diem. 

Ad medum vero defcenfus hujus quod attinet, (id quod, 
p. 2zg. fecundo expendendum erat loco) docet Ufterius, decies in Aftis 
hanc vocem legi, nec ullo tamen in loco defcenfumexfuperiori 
in inferiorem regionem, led nudam lensper migrationem ex uno 

in 


\ 


229. 


P- *33' 


MENSIS FEBRUARII A. MDCCIV. 61 

in alium notare locum; a qua trita confuetaque fignificatione ut 
in Symbolo receflum credatur,prxgnantem nullam apparere ratio¬ 
nem. Caufam vero, qua famfli Patres moti, hanc prae ceteris hic 
adhibere vocem vellent, haud dubie inoletam ifta tempeftate o~ 
pinionem fuifle , qua feparatarum mentium isfra terram,vel in e- 
jusdem locarent vifceribus, ideoque ibidem infernum conftitue- 
rent 5 maxime quod ad Jonae prxludium & exemplum, Filium 
hominis triduum in terrae recondendum vifceribus,' Matth. XII, 

40 legerent; quod dicflumutplurimum ad Salvatoris, quoadilla 
a corpore exceflerat, animam applicuerunt. Sic apud Hie-P- » 3 °*, %■ 
ronymumvideas, Tertullianum, Damafcenum&Origenetn &c. 

Quanquatn vero fatis de eo inter omnes conveniret, infernum a- 
nimarum mandonem efle , multum tamen in regione ejus de- 
fcribenda diifentiebant. Tertullianus in vifceribus terrae ponit: 
infra terram collocat cum aliis Damafcenus ; omnes ita, ut mi¬ 
grationem in infernum, defcenfum dicere pollent, Nihil ergo 
aliud Salvatoris in Symbolo libi velle defcenfum, quam anima: ipd • 
us.poftquana e corpore excedent, veram ac localem trandtionem 
verfus invifibilem illam Spirituum regionem, ubi ad legummor— 
tis praelcriptum, faniflas inter purasquedefuneflorum mentes me¬ 
dia, corporis fui refufeitationem, quae tertio poftdie contigit, ex- 
pe&arit. Nativam hanc articuli fententiam efle, fatis ex finibus 
conflare Autor exiflimat, propter quos, ex Patrum mente, Chri- 
flus defcendeiit. Floium primum dicunt, ut lancflum hunc red¬ 
deret anima: e corpore disceflum , omnemque ejus excuteret no¬ 
bis metum , Itenxo fic exponente & Athanafio; fecundum, ut 
hac praecipua & necefiaria humiliationis iuae parte defungeretur, 
quo iidem refpexiffc Patres videntur j tertium,ut ipfe, ceu Ecclefi* 
gentisque lux caput, in poteflatem redigeret infernum , quo aiiu- 
hlle veteres,ex Julio Firmico, Epiphanio, Sibyllinis vaticiniis, & 

Athanafio probat 5 ultimum cumque potiffimum acprincipem.ut 

fe ipfc mortis fubmitteret imperio,nobisque per omnia fimilis e- 

vaderet, quorum cumexfanguecorpus terrae mandatur, anima ad 
tarcara vadat, fic idem ipfe perpelfus fatum eodem tenderet, di¬ 
emque mi refurretflionis expe&aret, Irenaeo < 3 t Tertulliano auto- 
ribiis, nec non Leone M. & Athanafio. 

H 3 Reflat 


p. 234. 
p, 2 j5» 


p, 238, 


P» 24O, 

P» 24! 


\ 


s 


f- H 


y 


<p. 244, 

p. 24 6, 

P« H 7 * 
p. 250, 


p. 251. 
p. 251. 


p. 254. 

p. 256. 
p. 257. 


p. 259. 
p* 260. 


p, 26t« 



62 ACTA ERUDITORUM 

. -v ^ ; ' - 

Reftat, ut de tempore nonnulla, occafione &caufa infer¬ 
ti hujus 'Symbolo articuli pauca fuhjungat. Anfam itaque de- 
diffe credit Arianorum&Eunomianonim, maxime vero Apolli- 
fiariftarum errores, quos inter haud ita multum differentiae inter- 
cefterit; quod jurati omnes humanitatis Chrifti hoftes , huma¬ 
nam ipfi & rationalem denegarent animam, divinam in ejus lo¬ 
cum fubftituentes naturam. Et viam quidem Apoiiinario Aria- 
nos monftrafle & Eunomianos, Epiphanias teftis eft ac Athana-» 
fitis. De Apollmarii vero Junioris, Laodiceni Epifcopi ffummi 
caeieroquin Viri, meritisque in Ecclefiam inclyti, ac eruditionis 
iaude fuo tempore clari) haerefi integram texuit hiftoriam Grego- 
rius Naiianzenus ; affirmantque Auguftinus,Caffianus» Vincenr 
tius Lirinenfis» quod,cum Chriftum evcrag:xov quidem diceret» 
Z]u,\fyv%60[jb€VM tamen docere recufarit. Quam peftilentem haere- 
fin cura multa poft fe trahere abfurda , facile intellegerent Patres, 
quod fic ea quoque tribuenda Deitati effent, quorum illa capax 
non eft ,; neque hac ratione integer Chriftus perfe&usque fuiiTet 
homo ; imo nec perfecte noftri loco Deo fatisfacere potuiffet, 
non poterant» quin graffanti morbo remedium pararent, ipfum- 
que hunc Symbolo intererent articulum , quo vel uno ariete ipfl- 
us feliciter & ferire errorem & quaffare atque concutere poterant, 
cum quae aiia ex S. literis, cumprimis ex Joh. Xuo,Matth. 58 con¬ 
tra ipfum argumenta proferrent , fcita omnia pi&aque eluderet 
refponlione ; hoc unum fugere non poffet. Hinc adeo frequens 
ejus contra Apollinarium mentio apud Epiphanium, Theodore- 
tum, Athanalium, Autorern Dialogorum de S. Trinitate, alios* 
Ad tempus denique quod attinet, quo locum hic articulus in Sym¬ 
bolo obtinuit, perquam id fero Autor contigiffe exiftimat » cum 
in Aquilejenfi primum Symbolo compareat, nec anteiftud tem¬ 
pus» vel in Romance,vel Orientis Ecciefiarum confeffionibns reper¬ 
tum Ruffinus memoret. Qupd Ruffini tamen teftimonium de 
publicis & in baptifmo adhiberi folitis Symbolis capiendum effe* 
Autor monet , cum in privatis fidei formulis omnino, etiam ante 
ifthoc tempus, ab Epiphaniohic articulus & a Cyrillo Hierofo- 
lymitano legatur. Sed quicquid ejus rei fit, publice fane & in Ca¬ 
tholico Symbolo ante Ruffinum» annumque adeo CGCC a N. G» 


MENSIS FEBRUARII A. MDCCIV. 

miflibi comparet j. quanquam ab Arianorumaliquibus,mCcn« 
cilio Ariminenficongregatis,in ipforam,(fed privatum illud)Syni” 
bolum, aliquot jam ante annis, receptus legatur : qua dere,ipfac 
que adeo Ariminenfi Synodo , quod lucis aliquid afFufura haec 
videretur narratio, paulo prolixius hic loci Autor agit. Ex A- 
quilejenfi in Romanum poftmodum & Orientalia Symbola re¬ 
latus , proximum a fepultura locum obtinuit, quam tantum abeft 
ut figmiicet, ut fupra memoratam potius, quam fub finem capi» 
tis velut m compendium mittit, brevique paraphrafi iliuftrat, re¬ 
tineat mentem, 

IDEA MACHI NAE HUMANM ANA TO MIC O-P H T- 
Jiologica , ad obfervationet recentiores conformata , cf ad me¬ 
thodum feclionum folennium accommodata , a JO HA N N E 
MA URITIO HOFFMANNO, FhiL & Med.D. Cmftliark 
{f Archiatro Ducali Onoldo- Brandenburgico , in llnivcrji * 
tat e Altdorfna Chemia , Botanices (A Ana¬ 
toni ia Prof, Pubi. (Ac, 

Altdorn, typis Henrici Meyeri, 1703,4* 

Confiat Alphab. 2?., 

T Radiatumhunc Anatomico-Phyfiologicurn eum potiffimu® 
in finem delineavit Author Clarifiinaus, tum ut pro liipple- 
m.ento efiet Difiertationum in Elornii Mierocofmum quondam ab 
iplb editarum, tum ut doctrinae inferviret Philiatrorum, quo¬ 
ties adminiftrationes Anatomicas publicae exhibentur,. Et quem¬ 
admodum in exponenda lingularum partium corporis humani 
ftru&ura, in id potifiimura, ipfo in Praefatione fatcnte, incu¬ 
buit, ut recentiorum Anatomicorum obfervationes eas praecipui 
attenderet, quasfokrtifacta indagine,fenfunm & experimento¬ 
rum fide comprobatas perlpexit, atque illas iplas Inventoribus fit- 
is ex aequo <& merito ubique vindicaret, falfasque, quas in ; Aucho^ 
tibusdeprehendit, hypotfaeks modsfte redargueret,; cuivis k- 
Itu 10 opt:me le commendaturum fore librum hunc, penkus con=? 
fidimus. Nos ea /altem delibabimus, quee vci tanquam novai 
ab Auihore eeleberrimoper 27 annos publico feoandi muneri va— 
caute adata. vel ab aliis tradita confirmata fu-nt. 


p. z6x. 


p, 2 ( 52 » 


** 


\ - - : 

64 ACTA ERUDITORUM 

Pag. 11. Panniculum carnofura nullum in homine exiftere, fed 

id, quod oflenditur, nil aliud quam pinguedinis membranam ede, 
P* ^l» cum 1 efro Dionis (latuit. Omentum eum in finem divernspar* 
tibus annexum efle credit, ne vifcenbus oneri fit , utque vafo- 
rutn (anguiferorum duduumque adipciorum expanfioni, pro mo¬ 
tu contenti fluidi neceflaria;, infervire,& ftriis membranaceis pin- 
P' z 4 ' guedtne turgiais locum cedere queat ; qua: pinguedo foetninas 
fteriles reddat,non quod orificium uteri internum comprimat, u- 
ti vifurn fuit Hippocrati feci. V. aphor. 58, (ed quod ultra con- 
fuetum terminum verfus inferiora detradum ovarium utrumque 
comprimat, aut lentore oleaginofb potius obvolvat, ficque fpi- 
ritus genitalis maiculini vun energeticam fupprimat, vel intercipi- 
P* 3 ^- at. Glandula: mefenterii conglobata: fluidum lymphatico-chy- 
lofiim non tam percolando depurare , quam fpiritus animalis 
connubto exaltare, & exade (ubigere dicuntur, cum leptem plexus 
p. 8°* nervei in mefenterio confpiciantur. Humor in renibus fuccen- 
turiatis (ecretus bili analogus falino- volatili-oleofus pronunciatur, 
utfanguis, relido in renibus majori ferofi vehiculi parte,a grume- 
p. 98. fcentia immunis fit. In focmina 4 menfes gravida, arteriolarum 
tubulos in uteri cavitatem hiantes,ac calices & folliculos apertos 
praetentantes, dignofcere haud potuit Noder , bene tamen tuni¬ 
cam interiorem placenta: contiguam cavernulis fpongiofo-glan- 
dulons excavatam, intra quas acini glandulofi placenta: immerfi 
erant, cum tunercuhs quibusdam intermediis perfpexit, quae pre(- 
fae nil quicquam fanguinis, fed feri mucaginofi tantillum funde- 
p. I0 8. bant. In foetu quadrimedri feparavitfuipenfa manu tertiam tu¬ 
nicam a chorio, cujus interna: fuperficiei ante connexa erat, ita 
ut ambigat, utrum pro didinda membrana, an pro chorii dupli¬ 
catura haberi debeat eadem, nec tantillum fluidi eam inter & a- 
P* 1I0, ninium intercedifle, obfervare potuit. Per tunicas foetus ferum 
matris transcolari, &ad amnii ambitum deponi, quondam cre¬ 
didit Noder; nunc autem Hobokenii dubiis motus, perfuafum. 
fibi habet, aut per vafcula embryonis venofa, ovuli membranas; 
transgreda, radicesque fuas ad fuperficiem uteri internam defigen¬ 
tia, aut per peculiares canaliculos chorii, utero quoad totum fui 
ambitum interiorem connexos,ex lacunis uteri,pod conceptionem; 

-feri 


I 


MENSIS FEBRUARII A- MBCCIV. 6j 

feri materni chylofi moieculas ad amnium deduci. Geminum 
in canibus cerni diaphragmatis mufculum , in homine vero rem 
haud adeo expeditam efle, pronunciat. In oeconomiae animalis 
flatu naturali aquam pericardio inefle confirmat, in majori ta¬ 
men vei minori quantitate, pro temperamenti diferimine, & re¬ 
rum n. n. praegreflo vario ufu, cumprimis etiam aeris ambien¬ 
tis diverfa habitudine, & crafi : quod autem in confpe&um fe~ 
dionum magiftris non ubique fe dederit , evenifle putat, aut 
quod tunc temporis avafis lymphaticis maximam partem refor- 
pta fuerit, aut aquae confiftentram non habuerit, in vaporem re- 
foluta tenuem 5 pro materia vero hanc agnofeere lymphat 
portionem, id quod color & fapor non modo, verum etiam il¬ 
lud phaenomenon doceat, dum aqua haec in fubjedis biiiofis ma¬ 
gis flava, in fcorbuticis rubicunda, in hydropicis turbida vei li 
xiviofa,refpe£fu coloris notetur. Scaturiginem nancifci ab afpredi- 
nibus glandulofis minimis, duabus membranis interjectis, a Mafc- 
pighio deferiptis : ufum eum poflidere, ut fibras cordis motri- 
ces, blanda fua alluvie vel rorido madore, flexiles mollesque prae- 
ftetfiuam membranam mollem fervet, & fui cum corde coalitum 
impediat. Intimam pulmonum fubftantiam omni fere feofu de¬ 
fututam dicit, non quidem, prout Vieuffenio videtur, quoni¬ 
am fibras nerveae, quibus intertexitur, funiculorum formam re¬ 
tinent, nec in membranas explicantur, fed potius quoniam eas¬ 
dem inter veficularum fubftantiam ardius compreffas, in minimis 
propaginibus fpirituum activitate derelictae, aut potius membrana¬ 
ceis velamentis fenfibilibus deftitut^, dveij&Wiav patiuntur 5 
aut adeo profunde irnmerfee funt, ut a violenta lasfione utpluri- 
mum immanes perflent. In fatali laqueo fufFocatis cadaveribus, 
oblervavit membranam craffiflimam & laxisfimam, fnpra epiglot¬ 
tida extenfam, carneis fibris inftruclam, quam Hier. Fabr. ab A- 
quapendente defcripferat, eamque mufculi attollentis officio 
parem efle judicat. Mufculos autem humanam epiglottidem de¬ 
primentes vel occludentes, nondum exacte dignofeere ipfi licuit, 
nec forfan neceflarios, quales in brutis, prono ad terram capite 
incedentibus cibumque ruminantibus, robuftos& carnofos, ab a- 
rycaenoidibus fuperne ad bafia epiglottidis internam experrectos, 

I con* 


p* 116 , 
p» 132, 


p. IJ2 


P- 7 *- 


/ 




ACTA ERUDITORUM 


eonfpexit. Clanftlmi Verhayn collaudat fagacitatem, qvism ii 
glandulis pluribus, & ultra centum numero,circa afperte arteriae di. 
taricationem eruendis adhibuit, etiamfijam oltmearum quatuo. 
( Verhaynio id minus advertente ) ab Olao Borriehio repertas fu: 
iiTe,Thom. Bartholinus Anatom. lib. If, cap. io. tefletur. Glarr 
duiam thymi chyli aliquam partem ex arteriolis recipete, ficqu. 
diverticulum eidem pratbere, autumat, ne fi omnis fimul&coir 
feliim ad cerebrum perveniret, aut cerebrum nimia copia aggra 
Varet, aut ad minimum corticis exterioris poros & meatus ultr 
modum infarciret» Hunc demum chylum ex parte a venis &vaf 
lymphaticis reforberi, aat per peculiaria vafeula paulatim dudh. 
thoracicoinfundi'» Chordam tympani membranee fubteniam, a<- 
ftnlation-sm mobilitatemque hujus membranae , librasque ejus, 
dem per eiafticitatem in aequali ter.none fsrvandas,comparatam e!, 
fe exiftimat 5 dum ipfa membrana aeri per aurem externam ad! 
milio, ab interna quidem arcendo, fed fonorificis ejusdem impuli 
ibus primum fufeipiendis, dein ofliculis & aeri-in cavitate fubje 
<£la conetufis communicandis ,-infervire videtur. Ipfum auter 
labyrinthum,pro formali «St proximo auditus organo habet, i 
ttum perieftium figuram ac formam externam offium circumfer 


bere, ac certis limitibus determinare queat, uti Havenis ingenic 
fe commentatus eft , fubdubetat, perfuafks, membranaceo - ter 


dinofo-nerveas perioftii fibrillas,flexiliores tenfilesque,rigidior 
Ius odium flaminibus & lamellis cedere tantum debere, in quair 
tum eorum incrementum expofeit,, dum eeflaRs augmentatio i 
Jnduratio ©fleae fubftantiat, i-pta fibi limites ponit ac praefigit. 

De extero adjundla eft operi huic decas Programmatus 
Academicorum f a Clariffi.mo Authors Anattom-iis iblenn 


feus- prannifforUm ,■ io quorum I. Anatomia: itudium oamifeu 
quodcunque fftiam profiteantur difcipiinarum genus,. Comme! 

datv Infl. contra- eos difputat, qui Anatcmesexcrcitiurn, oc 
lata manu celebrandum, Medico minus neceffarium dfe conte; 
dunt, adminiculis aliis proflantibus.- In fll. Chemiam & Aa 
tominm omnibus-,ad' Artis Medicae faftigiumadfpirdturisvneeefi 
#iam efledocet.- Bn IV. fotui feminino parem cum maftiilir 
$@rfe&io-raem competere demonftfat. In V cundkanimalia 10 


V * 


0. 


MENSIS FEBRUARII A. MDCCIV. 67 

tam fuum ex ovo habere probat. In VI. Sc VII. hominis & bru¬ 
torum , quoad praecipuas partes, notabile difcrimen delineat. Ia 
VIII. Artem Medicam ab Anatomue fydere iiluftratam fiftit. In 
IX admirandam corporis proprii ftxn&uram negligere,nefas pro- 

minciat. In X. Virorum, qui Artem Anatomicam exercuerunt, 
catalogum pandit. 

HISTORIsl MORBORUM, fffUI ANNO MDCCl 
Vratislavia graffari funt, adornata a Leopoldina Academi* 

Natura Curio forum. Collegis Vratislavienfibus> 

Vratislaviae apud Johann. Jankium, 1703, 4. plag. 14. 

/^urn morborum Hiftoria tanta: (it dignitatis,ut Ars fafutifera & 
V_>f 0 itum & incrementum ei debeat, imo & dignitatem omnem 
vix aliunde tueatur, immortaliter fibi omnes atque Ungulos, qui ve¬ 
ram amant coluntque Medicinam, devincire, atque obftringerc, 
canjundtisliinos Academia: Natura: Curioforum Collegas Vrati- 
siavienles, qui tertium jam 111 horiarum annum publica: expo nere 
luci non dccngnati funt, quis non videt ? De quo, prout hadienus 

loliti fumus, unum alterutnveappoiiturifumusfpecimem 

^ In febribus malignis & contagiofis curandis, pro morefuo pse. z 
venaefechionem & calidiora aiexipharmaca omiferuntViri hi Cia- * 
riffimi. Cujus methodi ratio ut unicuihbet pateat, de morbis con¬ 
tagiofis dodrina fufius explicatur, & tandem concluditur, materi¬ 
am, quae fub halitus forma,jin quantitate exili in corpus irrepfir,nee 
per vena:tettionern,nec per volumina inteftinorum,ex corpore eli¬ 
minari polle; inutilem quoque efle prorfusprofufam feri per fudo- 
res nimios excretionem. Circa herniarum curam,non infeliciter b- paa «• 
pus cedit uius compofitionis a Mlegny excogitata,quam hic in Arte ' 
Herniarum Curatrice pag. aya. defcribit; interne autem vulnera¬ 
riae ponones, utpote quae, praeter alia incommoda, alvum adftrin- 
gunt, quam liberam elTe omnino aegris expedit, item aqua: arti- 
hci ai es Biegny.cum alumine&vit»ioio parate, ve! Fallopiicha- 
lyDS praeparatus cura faccharo , & fpiritus falis rejiciuntur. Oe- 

nopola quidam ex podagra, per agyrtam retropulfa, colica nephri- FS " 
tica trucmentillima laborans, aliis omnibus frnftrancis/anitati ex 

.. * * voto 

♦ 

41 ^' ' 

. W ■ i \ > 



pag. 50* 


\ 


p. j6. 



6g ACTA ERUDITORUM - 

voto^refHtutos dicitur, ufu tindurae Tartari, & hauftufi tepidi un¬ 
ciarum trium vel quatuor ^mifturae foquentis-diureticodaxativae 
FvCC. Decoch ernolL contra Calcul. Forefti 

aperit» major, ana | IV. 

contra calcul* Conrad. 

Fragor, 

Cinarnorm bugloih 
Syrup. Regii 

Byzantini ana §}. M. 

Multa egregia tnfuper de haemorrhoidibus oris & veficae profe¬ 
runtur * hagmorrhoidum enim vox* a Celfo & Galeno ad venar 
fedis & uteri reftrida, ante horum tempora latiore gaudebat fi- 
gnificatione 5 nec commode fluxus oris , fine praecedanea ce¬ 
phalalgia, aliisque fycnptomatibus,flatis periodis promrnpens^ac 
haemoptyfin vel vomitum cruentum poteft referri y quales ori 
haemorrhoides agnovifle dicitur Hippocrates Lib. IL Pradibl. Sebi 
IL sta fcribens ; Quibus: fauces [anguine notiu & inter diu re • 
plentur , dum neque capitis dolor pragrejfus fuerit * neque tusfis 
neque vomitus y neque febris prehenderit , neque peblorls aut dor 
fi dolor tenuerit y in his nares & fauces infpicienda y num quo e 
ulcus in eo loco comparcat , aut r t QMlka 1 perquam vocem ul¬ 
timam, nt ti hirudines, fed varices mtelligi debere * uberius pro¬ 
batur. De catarrho fufFocativo dum fermo efRpro hujus cau 
fa proxima paralytica pulmonum > ac forte etiam mufcuionirr 
thoracis debilitas accolatur, hinc lalia volatilia urinofa,cumtin 
dtura tartariacri remixta, pro fcopo. congrumatum nanfolum.& 
coagulatum fang lunem rdolvendi, verum etiam tonum partiunt 
r e ft i t u e nd i, c o m m e n d a n tu r ;qu e ma d m o d u m e ti a m fequensformu 
la*ad eliminandam aquam intereutem,magni ufus fuit deprehenfa 
Ree. Rad. enube, a fari, ana une. fetru 
Herb. fidv. eupator. cichor* veronic^ 
cufcutae anamanip. imum, 
gram paradifi drachm, unam cum feraiffl 
macer, drachm. unam» 

fem. carthami, anifi petrofeh ana drachmas tres* 
Rhabarh* Alex, drachm,, duas,. 


Cofr 


/ 


mensis FEBRUARII A.MDCCIV. 6p 

Coqv. in Vini Menf. iij. 

Ree. Colat iij. adde 

Syr* Byzantini uncias tres. M. F. Potio» 

Tacemus curiofam Anatomen foeminae, abdominis intumefcen- p, 19. 
tia poft partum laborantis 5 fingulare exemplum de apoftafi p. 34. 
Kctr anoSecnv in fcirrhum (anguineum degenerante ; egre¬ 
gium de gonorrhoea virulenta discurfum 3 & rarum moles exern- p. 79• 

pium. P* 99 * 

ETKAEIAOT TA SfiZOMEHA* 

EUCLIDIS eni ;£ SUPERSUNT OMNIA. EX RE- 
cenfione DA FID IS GREG O R I / M. D . AfironomU 

Profejjoris Savilurn > G) R. S . A . 

Oxoniae e Theatro Sheldoniano , A. 1703, foh 
Conftam Alph. 7. piag. 17. 

J Nter Eruditos , quorum fcripta aetatem tulerunt, publicoque 
emolumento ad feros pofteros fuerunt propagata, dubium non 
eft, quin poft Homerum Euclides emineat, non Megareus ille* 
cujus vitam Laertius edidit, fed qui , quacunque patria ortus* 
regnante in fEgypto Ptolemaeo Lagi, Alexandriae primus omni¬ 
um Scholam Mathematicam aperuit, ex qua tot deinceps inii- 
goes Mathematici prodierunt* Bis mille enim lapfi jam ab eo 
tempore, quo doctrina isinprimis Geometrica floruit, annifunt* 

Sc hodieque tamen x ut alia ingenii ejus monumenta, quae fu per- 
funt, in pretio habentur, ita Elementa praecipue ejus Geome¬ 
trica, obquae Proclo & veteribus aliis kcct sfcoxw dici 'Ztoixsim* 
th confuevit, in Scholis Geometricis- regnant , & nobiliffimse 
fcientiac ftudiofis, velut folida bafis, cui uberiora feliciffime fu- 
perftruant, ex merito commendantur. Non provocabimus ad 
veterum , Pappi , Procli & omnium , qui Geometriam excole¬ 
re fuftinuerunt, teftknonia 3 e recentiaribusveiunius Cardam*at 
quantiVirdadduxifle fuffecerit elogium,.qui libroXIH de Subtilita¬ 
te , ita de his Elementis pronunciat 1 Horum wcoticujja dogma- 
titm firmttds , perfieUioque ad e a ab Colu t a T ut milium opus jutcls» 
huic aliud comparare audeas. fihnbm fit , ut adeo ventatis lux: 
in eo refulgeat > ut fio u bi m arduis qus fi Ionibus videantur fojfe 

1 J rt vera 


. ' » 'V ' , v . , 1 

"y ' \ 

' i' 

fo ACTA ERUDITORUM 

a vero falfum discernere , Euclidem habent familidfem. Ut 

profedto fcriptor Gallicus, Claudius Verderius, in Cenftone au* 
.torum omnium veterum & recentiorum , qui fplendidus eft mi- 
feri 1 ibelli titulus, dum Euclidem indigejlum e fle & in compoti* 
tum ait, mox que fubjungit : Oedipo dem effe nece!]e e fi , qui hunc 
ve Ut intelligcre ; proponit enim fu a problemata , nec manum ad 
circinum adhibet \ proponit quoque theoremata , nec ullum de~ 
monjlrat j non nili ridendum fe omnibus propinavenfc , & vel . 
uno hoc inepto judicio, reprehenfionem beati Morhofii ndftri me¬ 
ruerit, qui Polyhiftoris L. L c* XVI de eo memorat, manifeflam 
hominispbrsnefin facile deprehendi , ubi cenfuram fttam exerce - 
at. Equidem noti diflimulamus, fuiffe, qui non inutilem ope¬ 
ram iiluftrandis Euclidis Elementis praeftitermt *, ut facile eft, in¬ 
ventis addere. Nam jam ex veteribus Theonem nonnulla adje- 
ciffe Euclidis Elementis,ipfeagnofcit in Praelectionibus fuis cele¬ 
berrimus Savilius ; tametfi & eorum , qui propofitiones Ele¬ 
mentorum Euclidi, demonftrationes Theoni tribuunt, & Petri' 
Rami, qui tam propofitiones quam demonftrationes Euclidi ab* 
judicat, tmiverfa Theoni attribuens, opiniones vehit fluitas fal— 
fasque explodat» Noftra vero auate haud parum luminis Ele¬ 
mentis affuderunt Geometrae clarilFuni, Barrovius, De Chales, 
Pardies, Sturmins, Tacquetus aliique, feu illuftratis & faciliori 
methodo exhibitis, quae incipientibus difficiliores videri poterant, 
demonftrationibus $ feu compendioia magis via propofitis, qiue 
per ambages nimias ab Euclide erant expolita ; feu adjedlis co^ 
rollariis prafiicis, & propofitionumvario ufu indicato, modisque 
quibtiscunque aliis. Verum hi omnes tamen tantum abeft, ut er¬ 
ga communem orbis in Geometria per viginti fecula praecepto* 
rem reverentiam exuerint , ut ipfius fundamenti feliciter pofiti 
gloriam Euclidi relinquant , nec nova ipfi Elementa condere, 
fed Eucluiea excolere fuftineant. Ip.fi temporum noftrorum 
Heroes, quibus calculum differentialem, methodum indmfibi- 
lium» Arithmeticam infinitorum, & noviflimamfluxionum do- 
(Trinam aliaque debemus , verecundantur de fede fua Euclidem 
dejicere,quin ejus potius Elementa a ftudiofis prolibari,imo in fuc- 
mm velut ac fanguiaem converti, ex iisque fym&eticasn iikm 

ve- 


(T 

11 i: y c* p 

- 

r* A.. ac- 


MENSIS FEBRUARII A IfDCCIVy 7! 

veterum Geometrarum conftfu&ionem, tanquam fcieutiarmui- 
Mathematicarumbafin inconcuffarn y addilci cupiant, ahtequant 
ad aftiora illa progrediantur* Quae: cum ita - - • non I 
plaulujac tripudio exceptum' iri arbitramur, cb : cmu: 
ftudiorum aellirnatoribus, novam eanique elegantiffimaf 
curatam omnium Euclidis, & quae a nonnullis illi tribui [olent;, 
operum editionem Graeco-La tinam , quae nuperrime Oxo mire iti 
Anglin, e theatro Sheldoniano, felicibus auipiciis prodiit®- Probo 
meminimus^ talem jam ante viginti* & quod excedit,, annos me¬ 
dicatum fulfie Virum celeberrimum,Eduardum Bernar diim,Afiro* 
nomiaein illuftri Oxonienfi Academia 7 dum vive.ret| Profeflorehi 
Savihanum. Sed quod ille morte praeventus prceffare non potu¬ 
it, prantitit feiiciffirne, qui Saviilanam cathedram hoc tempore 
cum laude tenet, D&vid Gregorius, ingenue tamen in Praefatio¬ 
ne profefius, ex laudati Bernsrdi libris, qui in Bibliotheca Bod- 
lejana aflerventur* Latinam Federici Commandini Elementorum 
verEonem r infinitisin locis a fe caftigatam, & in expoliendis Grae- 
cis ? editioneque univeria, a vitiis etiam typographicis liberanda, 
plurimum auxilii Claridimum Virum y Joannem Hudfo&unv, S, 
i. P. & Protobibliothecarium hoc tempore Bodlejanum, attu® 
lifle* Sed videamus, quae in nova hac editione, & quo ordi- 
ne contineantur. Et primo quidem- loco ipibrurn Elementontni 
Iwn quindecim comparent j et fi Gregorius nofter facile aflen- 
tiatur iis, qui p citre mos duos Euclidis nen e fle exiftimant, fcd' 
Ilypficii Alexandrino, qui ducentis poff Euclidem annis flo tu-*' 
ic, malunt tribuere. Uti vero operam Editor elariffimus dedit, 
b.i & Giaecus textus, & .Latina verfio 5 mendorum quorumque cx«* 
pers procuret: ita notas nullas adjecit , rufi cum textum corru« 
ptum neftii uere, aut icholium a fciolo interpolatum reftituereyo- 
pus- eilet*» Sic enim perfuafum habe-ty Elementa haec clariora eiE 
le & intellectu faciliora * ubi fbla exhibentur, quam ubi fchoh- 
is &, lemrrtatih innumeris obrutus ipfe Euclides vix appareat* 
Sequuntur Euclidis Ashfiim , feu Data , quibus- Marini- Phk 
fefbphi-W# vec Atchfihd Ugodt&fU praefigitur. Cumque Datahxc 
comparata ad Anaiyfin Geometricam y& ejus* qua fi Efemental 
mirvsmkw GeometrisP m£m.om ibaGreuom^ 


7 i ACTA ERUDITORUM • ' 

infignem locum ex Pappi Alexandrini praefatione adL VII Col- 
leftionum Mathematicarum , quo veterum Analyfis Geometrica 
accurate detcribitur, & quidem , cum Graece nondum extet, Gra:* 
ce exhmet , aajimcia Commandini verfione. Dein tracftatus 
Mufici fiftuntur, Introducis Harmonica , & SecJio Canonis, quos 
e nuperis fcriptoribus quidam Euclidi tribuerunt : etfi Gregorius 
ab iis diflentiat. Nam pofterior quidem ille adfcribi Euclidi 
plane non poteft, cumSedlionem Canonis primus introduxerit 
Ptolemaeus, ante quem de ea cogitaverat nemo : prior vero, 
cum Ariftoxeni hypothefin per omnia fequatur, potuit quidem 
ab Euclide proficifci, iedid tamen affirmari certo nequit , cum 
veterum nemo ejus ufpiam meminerit. Qua occafione Grego¬ 
rius in praefatione accurate de duplici veterum hypotheli Mufi- 
ca , Ariftoxenea & Ptolemaica, differit. In traftatibus vero ipfls 
edendis, Meibomii editionem Veteris Muficae Scriptorum Amite- 
iodamenfem A. 1651 fecutus eft, ejusdemque etiam verfionem, 
pauciiumis immutatis , retinuit. Tradhtus Mu ficos excipiunt 
Phmomcna , liber unicus, quo coeleftia Euclides attigit. Eo¬ 
rum textus Graecus nunc primo lucem afpicit : verfio Latina To- 
fephi Auriae ex editione Romana A. 1591 eft, at paffim emen¬ 
data. Sequuntur porro Optica & Catoptrica , cum verfione 
Latina Joannis Pen® , & notis celeberrimi Savilli, quas margi¬ 
ni codicis fui adfcripferat. Aft ut Savilius agnoverat, Euclidis 
Opticae & Catoptricas libros non magni e fle momenti : ita Edi¬ 
tor nofter fufpicatur, ex rationibus non contemnendis, opus eflc 
fpurium, aut certe temporis Sapfu prorfus corruptum. Hinc ex¬ 
hibetur liber de Dm/iomhiu, qualem ab Euclide fcriptum, Procius 
quidem teftis eft , fed num hic genuinus ille codex fit, in me¬ 
dio a Gregorio relinquitur. Editur etiam tantum Latine,cura 
Graece nullibi reperiatur. Agmen claudit fragmentum de Levi 
& Ponderofo , Euclidi a nonnullis tributum, fed haud dubie fpu¬ 
rium. ' ^ 

AND R EsE TACQUET ELEMENTA GEO ME- 
trite , t'f SeleEta ex Archimede Theoremata. Summa cura 
emendata &c.a GULIEEMO IF HISTON. 

, Gatt» 


MENSIS FEBRUARII A. M DGCIV. 71 

Cantabrigiae,typis Academicis,, impenfis G* Crovvnfidd,1703,8. 

Plag. 16. 

Q Uam imiverfis Euclidis ffiriptis operam Gregarius, eam 
fpeciatim Elementis impendit Vir Ciani fimus, Gulielnaus 
Whifton , Mathefeos apud Cantabrigienfes Profeffor Lucafia* 
nus. Recudi enim ea, m ftudiofae Mathematum juventutis u- 
fum, quam nitidiffime curavit, juxta editionem Tacquetianam* 
fed novis nimcacceffionibus ornatam magisque illuftratam. Prae¬ 
terquam enim, quod quadraginta fchemata nova aeri incila adje¬ 
cit, cum in fecundo Elementorum libro, methodum demon- 
ftrandi difcentibus paulo difficiliorem, in quinto autem pro* 
portionum dodlrinam,in. fc quidem facillimam,per ambages ex- 
pofitamdeprchendiffiet, ipfe fecundi libri demonftrationes ple¬ 
ras que, tum redtangulorum. conftructione, tum exemplis mi- 
mericis iiiuftravit, dodrinam vero de proportione, quae quin¬ 
to libro continetur, fiimmatim &breviffime expofuit. Quod 
vero palmarium ipfe arbitratur, varios propofitiomxm ufus, fa¬ 
ciliores illos & dilcentium captui accommodos, in corollariis, 
partim ex pena proprio depromptis, partim ex aliis, De-Chales, 
Barrovio, Pardies, Sturmio, Newtono , mutuo acceptis, condi¬ 
menti indar ac incitamenti, paffim appofuit: ut dubium adeo 
non fit, quin rem gratiffimam asque ac utili (limam ftudiorum ho - 
rura cultoribus, nova hac & elegantilfima Elementorum Eucli- 
deorum editione praeftiteriri 


JQH. JdC. SCHUDT JUDAEUS CHRISTICI&A 

gravisjime peccans & vapulans . 

Francofurti ad Moenum, fumtibus Autoris, 1703, g. 

Alpffi 1, ph 

I N Difputationibus cum Judaeis, ea felicius in ufum trahi argu¬ 
menta , quorum robur gentem,ex pertinacia ftupidam,cpn- 
ftringit validius, & externos velut eorumfenfus ferit, nemo vo¬ 
caturus eft in dubium. Itaque cum nihil iis acerbius accidat, 
quam diuturnum adeo a patria, hereditario olim jure tanto tem¬ 
pore padelTa^xihum^ab eo initium colloquii de religione cum 

K ' . ipfis 



acta eruditorum. 


ipfis inftituendi faciendum T Clariffimus- eruditi hujus ©peris 
Autor exiftimat. Docendi nempe Judaei funt, & exilii illius, & 
graviiUmarum; miferiarum, quas per tot fecula fufUnuerirnt & 
hodiequefuftinent, unicam atque genuinam caufam e(Te impiam 
majurumfuorum in JefumNazarenum crudelitatem, quam ipfi- 
xnet hodienum non tantum non damnent fed probent potius at¬ 
que» collaudent,Conciliandus dein eorum animus (igmficatione 
dolorisquod gratijGSmus olim Deo & elegius ex. omnibus aliis 
populus, tamacerbum,tamque diuturnum,experiatur, irae divinae 
judicium. Hinc porro explicanda Prophetarum oracula , at¬ 
que ex iis. triftis ille rerum pnedidarum eventus demonftran- 
dusutitaiiiconfciehtialHmulumlentiant. paulatimque adve¬ 
ntatis agnitionem perducantur.. Ex quo Au doris celeberrimi 
fcop.o facile intelligitur, nomtam Judeeis feriptum hunc librum 
effe y ut ex e.o frudum capiant r quos conflat fcripta no Aratium 
omnia magno faftu velut conculcare, &ab eorum ledione toto. 
animo abhorrere , quam Chrifflanis methodum commonftra- 
tam efficacifflmam, qua ia convincendis pertinacibus feliciu$„ 
quam ulla aiia, utantur» 

Partes Operis durefunt,. quarum prima demonftratur, tot 
tantorumque. malorum, quibus Judaei affliguntur, caufam nullam 
effepolTe aliam, quam rejectionem & caedem Jefu ChrifH, veri 
Meifia: altera fallar, quibus mala illa tribuunt Judaei , cau- 
fe, &: exceptiones jejuna, quod Chrifti caedes caufa eorum es- 
fe nequeat, excutiuntur atque, refelluntur. De quibus plura, 
nobis dicenda nunc elfenr, nifi: otium, nobis feciflet Autor ipfe,, 
lubjuncla operi Difierfatione Philologica, fummnm univerfae tra¬ 
ctationis complexa, & a quovis brevi tempore perlegenda.. 


10 . CHRISTIANI L. BARONTSDEBOINERURG 
ad. Virum CLmjfmium IO., CO NBA D 11 M DI ET E RIC 11 M h 
Rr.ofejforem Gisjpnfem ., Epijloh , nunc primum ex auto¬ 
graphis. edita a RODO L.P H. 0 MA R TIN 0 > 
MEELFU HRERO.. 


Norimb.ergae apud'WMichaeliis & J. A. Schwobachium,, 

A-1703,, 12. pia g* 15.. 


- /I 

MENSIS FEBRUARII A. MD CCIV. 75 

O Uo illuftrius magni feculo eJapfo literarum ftatoris, /<?. 

Chrijliani , Liberi Baronis deBoinebourg , S. Cadarea:, ci ni 
in vivis elfet, Majeftatis, & Eminentiffimi Eledoris Moguntini 
Confiliarii Intimi, ac Supremi Aulae Marefchalli,in Orbeliterario 
nomen eft : eo minus hedera fufpenfa opus habent Illuftris e- 
jusdem Viri ad fo. Conradum Dietericum , Hi horiarum, dum 
viveret, in Academia Gieffenfi ProfeftoremClarisfimum, Epi- 
ftoite, quas nunc primum Rodolphus Martinas Aieelfukrerus, (a- 
ccx Theologia: Licentiatus,Norimbergae ex autographis, typis 
publicis exfcribi curavit. Promiferathas Clarifltmus Meelfuh- 
rerus Orbiliterario jam ante,in fuis ad Theod. J. ab Almeloveen, 
Polyhiftoris & Medici Harderovicenfis, Bibliothecam promif- 
fam ac latentem Acceffionibus, Norimbergae A. 1698 editis, & 
cum jam ille fui pro milii memor fuerit, non ingratior Rei pu¬ 
blica: literariae foret opera , fi &, quae in llluftriutn Virorum-., 
Ezech, Spanhemii & G.G. Leibnitii bibliothecis, ac in archivo 
Eledorali Hamoverano & Ducali Cellenfi , nec non in Illuftris 
Wetfenbomii , L. Baronis de Ebrenquell , mufeo latent, Boine- 
burgii Epiftolx,propediem in lucem protraherentur. Sane re¬ 
ligioni fempererat Boineburgio, aliquid minus Latine,vel minus 
ornate ac intelligenter dixifie : unde, Ii quid etiam forte praeter 
regulas & incompofite aliquando fcripferit, id nec feriptunj 
aut dictum fe velle,Dietericum fuum ftepius,& inter cetera Epift. 
IV, XH & XLVI, iple ferio admonet. Ea de re didio harum 
quoque, quas jam recenferefufcepimus, Epiftolarum terfa fa¬ 
tis eft & fluida, concifa & fubinde quoque fententiofa , prout 
varium decus eft epiftolarum familiarium, nonnunquam tamen 
& copiofa admodum, ac tumultuaria ; cum iple Boineburgius, 
fe nec ingenio fuo interdum leges, necferiptioni terminum da¬ 
re polle, Ep. LXXXIV & XXVIII non diftimulaverit. Deinde 
vero, quod maximum, rerum, quae ad Hiftoriam Literariam 
faciunt, funt pleniflimse, adeo ,utnift Conringii epiftola, quam 
juftu Augufti, Ducis Bruftfuicenfis vere Augufti, de Bibliotheca 
Guelferbytana adBoineburgium noftrum exaravit, & quae jam 
publice extat,fatis fuperque loqueretur , quantam rei literariae 
curam cognitionemque habuerit Boineburgius, id ipfum vel 

K z folse 



N I 


76 ACTA ERUDITORUM 

folae has ejusdem ad Dietericum perfcriptae epiliolae,abunde id te- 
liari pollent. Cujus rei ut exempla quasdam demus ac teftimo- 
nia , Epiftola XXVI , XXXI & XXXIII, nec non XIX, magno nu¬ 
mero & cumulo, praeftantiffimos & fele diis fimos omnis erudi¬ 
tionis fcriptores recenfet, ac quivel inHiftoria ecclefiaftica aut 
profana,& fummorum per orbem Imperiorum notitia.velin uni- 
verfa Phiiofaphia, & Philologias, Critices, Chronologue, nec 
non i i te rarum elegandorum ftudiis, vel in Theologia, & Juris- 
prudentia, vel in alio quocunque eruditionis genere , ie« 
gi poffint, & ducum inftar feligl, laudat atque commendat- 
Quo ipfo Audior, fuafor & impuliorefie volebat Dieterico fuo ? 
Ut non folum Bibliothecamfuam Graecam, quam tum parabat, 
feu de Graecis fcriptoribus opus, eo alacrius deproperaret, fed 
& defideratisfimo duduni Verulamio, ac omnibus Eruditis , u- 
niverfe Hifioriar Literariseoperi,eo pronatius, eoque felicius fe 
accingeret, & cum neque Xenophon,qui primus dicitur Phi- 
Sofophorum vitas Icripfifle, neque Socion, qui libros iucceffio-* 
num elucubra fle fertur, amplius extet, de Viris dodlrina’praecel¬ 
lentibus, eorum que monumentis, ut & in univerfuru de fid¬ 
entiarum incrementis & augmentis ineo ageret. Non minor 
jpropemodum eft Audlorum feledlorum apparatus , quem ut 
Hortlederi, cujus labores Saxoniae miniflrisfrudluofisfimos efie 
cenfet,aJiorumque Virorum in eo genere clarorum exemplis* 
ArchivumPrincipurn* feu quod vetuftas Latinior dixiffet, M?- 
woriam Principurn publicam , Antiquarii recens munere au dius 
Dieteridis fuus, paulo accuratius in ordinem redigeret, & exor* 
naret, Ep.XLIIJ & XLIX aliisque congeflit. Et inde etiam 
]Ep. XLV 1 I hondlisfimam fibi laudem commeruiffe feribit &ie~ 
tericumi optimae frugis libro luo, quo Breviarium, feu Hiftork 
arn Rdpublicx Hebraeorum, ac IV catholicorum per orbem 
imperiorum, quaefub eulogio Monarchiarum inclaruerunt,Eim^ 
ma per capita e fi: complexus. In aliis epiilolis ,quo loco fiue 
fuiq$ Principis res fint,& quid rerum-vel in Suecia,ut>i tum Legati 
fungebatur munere, vel in Haffia agatur ,perfcribit: & in harum 
cenfum ex prioribus quam plurimae pertinent. In ceteris vero ; 

guineburgius tum dsEruditorum operibu^.oiim Yfl recens edh- 


m 






>*■ ■ . ' ' r • . - • 

MENSIS FEBRUARII A.M DCCIV. 77 

tis ! & ineditis, tum de eorundem morte ac litigiis, tum quo¬ 
que de omni re literaria diflerit,&, quod ipfe Ep. LXVIII 
pnecipuum epiftolarum familiarium decus effe ccnfet, liberum 
fuum fubinde quoque de uno alterove viro erudito judicium 
jequfcac jocos & feles immifcet. Sic Epift. IV. magni Viri, H. 
Grotn ■, Roftochii mortem, & Ep. EXI Hottingeri, Orientalium 
dodrinarum doclisfimi, & Arabicarum praecipue uteraiucn cafe 
lentilfimi interpretis, fata deplorat j at tamen & ipfum Hottin- 
gerum , & quot in Belgio floreant eidem pares, G.H. Ve i fc. hia 
fafces dudurnfubmififfe, in fuae noftraeque Germania; gloriam* 
linrul addit. Ep. EXII Taboris differtationcmffeu potius con- 
fcribillationem hiulcam & mancam ce Legatis,fihi multis ait no¬ 
minibus displicere, adeo , ut famuli opera eam conflatam cre¬ 
dat: cum tamen alioquin omnia hujus Viri (oleant efle e melio¬ 
re luto nata. Ep. LIX graviter Dicterico fuo irafcitur, quod 
non ni fi fabulis ridiculis,& gerris totiens contritis, oppletarnj 
de Papilla Joanna disputationem confcripferit, quam tamen ede 
fabulam,ex ipfis Proteffantibus, Blondellus, Reformatorum ife 
ie Varro & Photius, Conringius, Volfius, Grotius, P. Moli naev¬ 
us, Bochartus , Camero, Chamier , Curcelfeus, Sarravius ,• 
Boxhornius, F. Lindenbrogius , Barfeus & Ifaacus Gruterus * 
ceu quoque Ep. XV teflatur, abunde confirmaverint. Et ut¬ 
ut Salmafius,pro fu a in Catholicos vehementia & rabie, Bion- 
dellum fe effe refutaturum, fiepius minatus fuerit: po fica ta¬ 
men eum, fepe ab hoc provocatum, nunquam vel mutire aufurri 
fui fle , & fic morte praeventum, veritatem ultra nequiviffe fio* 
machari. Epift,XX operis fui fingu feris, de ufu errorum in Impe¬ 
riis Rebusve publicis meminit, & Leonem Aliatium,cum quo* 
tefte etiam Ep. LI, creberrimum alebat iiterarum commercium* 
in eruendis G necis Antiquitatibus, Jo. Meurfii diligentiam pro¬ 
pe fuperare, exiftimat. Ep. XXlI & XXV optat, ut negotium- 
& lis cum Calixto mollius paulo leniusque ageretur, & mul¬ 
ti laboris futurum fulpicatur Calo vio, Hiilfe-manno, Dannhaue- 
ro, Dor.fcheo, XVellero, Scharfio & horum Archi - Theolo¬ 
gorum congregibus r Calixrinamfententfem penitus convdla- 
ic, diruet? 3 tolier?. Ep. FI&qE, occauone libelli cuiusdam Gafe 

R 3 fefe 


I 


87 ACTA ERUDITORUM 

Fellanorutp, Theologorum de religionis negotio recens editi, 
qui contutari mereatur , dummodo id fine importuno zelo’ 
fiat, ac folito moderatius, in eos in univerfum Theologos ve¬ 
hementer invehitur, qui nimio zelo adverfarios fuos tradfare: 
folenc. Nec enim genuinum frangendum efle , ubi res a- 
lia eft, quam adparet forinfecus, neque anathema vel marana- 
tha ftatim intorquendum adverfus in divinis circa fundamenta 
tantum, non in fundamentis,diverfum abs nobis fentientes. Se¬ 
cus qui faciant, & cum Zacharia Hogelio, in fuo fupcr Apoca- 
lypfin libro,ad Papx caput conterendum bellum produci malint, 
quam pacem coire, illos demum veros efle , Ep.XI ait,litium* 
incentores & bellorum concitatores, eoque nomine non inva¬ 
lidis argumentis abH. Grotio in jure Belli & Pacis Lib. II Gap. 
XXII commate 15 exagitari. Etfi enim contra ac fsntiat ciimr 
Bellarmino Grotius, Romam adhuc femel interituram, cum H- 
Conringio, fub cujus tutamine etiam aliquando de Germano¬ 
rum Imperio Romano difceptaverit , ac Calixto credat : pro- 
pterea tamen bellum protrahendum elTe, nec femet, nec alium 
quempiam flatuere, nifi cui cerebrum fit in calcaneo. Ep. XXXII. 
unam gentem efle memorat BemelbergioruminSuevia,&Boi- 
neburgiorum in Fuldenfi, Hasfica, Franconica & Thuringica 
ditione,fuosqueiftos inSuevia agnatos Barones de Bemciberg. 
plerorumqueSuevite Comitum, quin &Marchionum Badenfi- 
um, Ducumque Mantuae propinquitatibus efle innexos ; ceu id: 
quoque P. Bucelini Bencdiclini Genealogiae nuper editae teflen— 
tur. Ep.LXIll , LXFI & LXVlll fui,quod i p femet paret,operis li¬ 
te rari i deScriptoribusBibliothecariis,& in quo etiam de Scripto¬ 
ribus Epiftolarum fufe agat , meminit. Ep. LXIX Dieteti¬ 
cum falle & facete exagitat,quod infua de amoris literarii ex« 
cellu exercitatione, adeo in elegantias omnes & venuftates G ne¬ 
cas, pro fua, qua plenus infolefcat, petulantia invedtus fuerit, 
ut Diabolorum & Furiarum excrementa ibi loqui videatur. Ep. 
LXXXI Schurzfleifchium, egregium tum ac magnae fpei juvenem 
collaudat, eumque poft fua & Dieterici fui fata,magnum ali¬ 
quando in literarum dignitate nomen tuiturum, faufto perquatm 
omine auguratur. Addit quoque eadem epiftola & Hankium,, 

tutrn 


MENSIS FEBRUARII A. MDCCIV. 79 

tam quoque adhuc juvenem, quem Dieterico per Klockium 
commendarit, eruditorum amorem mereri* Et quae funt reii- 
qua* 

Ceterum ficut ii, qui literas eruditorum Virorum amant, 
&reliquas BoineburgiiEpiftolasad Grotium, Boeclerum , Con- 
ringium, G. H. Veiicliium, Freinshemium, Allatium , Lambeci- 
uni) Hottingerum, aliosque ejusmodi per univerlam Europam 
paulo dodio-rem Viros celebres, cum quibus creberrimum lite— 
rarum commercium aluit, fcriptas avide quoque cumMeelfuh- 
rero expediant r ita &c J. Ludolfum, J.C. Wagenfeilium, T. J. ab 
Almeloveen, J. Bernardum, J. Gufletium,F. Roftgaardum , Ben- 
zelium Bibliothecarium hodie Upfalienfem, J.iLM eu rerum , & 
qui funt plures, Cl. Meelfuhrerus in prrfatione fua his, quas jam 
rec en fuimus, Epiftolis Boineburgicis prxfixa, publice compellat, 
ut& aliorum Virorum clarorum, quas poffident , Epiftolas pro* 
pe diem luci publica dare ne morentur, 

TE NO ll VE A U TES TAMEN T 


h Co 

NOVUM TESTA MENTUM JESli CHR ISTI, J11X- 
ta antiquam Editionem Latinam Gallice redditum , 

Tornis: IV * 

Trevoltii* e typographia Supremi Dombarum Principis^ 

A., jyoz, g. Alph-p plag. 21., 

R Ich.Simonem , cujus celebre eft. in Orbe literario nomen, 
parentem agnofeithase interpretatio, quae ciendis in Gallia 
controverfiis ha denus perfacunda fuit., A lidor admonitus ab 
aliis, utinterpretationerB Gallicam totius S. Scripturae,cum fonti¬ 
bus exquifite convenientem conficeret, ejus loco, ad normam 
Vulgatae, quam vocant, praefentera Novi Teftamenti translatio¬ 
nem dahoravir . In Praefatione iub initium Genebrardi fen— 
tentianiapprobat,quiFIenrico Ili Regi ex eo feifeitanti, quantuirr 
temporis atque impenfaruni ad interpretationem Bibitorum 
p e r r e dani requirere tu r, refpondit, triginta annos, totidem do- 
di (fimos viros,ac ducenta mu lia imperialium nummorum fe po** 
Icere , neque tamen omni reprehenfione vacuum opus polliceri 
poffe.. Dehinc.cum.iis mdifeeptationemvenit, qui.Vulgatam 

fcxta 

- v M 


%o ACTA ERUDITORUM 

^uxtaEbraeam Graccamque veritatem corrigi debere , Inficias e 
Ttnt, aliamque Concilio Tridenti no mentem fliilTe opinatur 
«quippe quod foiennioris tantum in Ecciefia ufus ac ordinis gra 
lia, eandem authenticam declaraverit: quam infententiamRi 
diardum Radulphum , Hiberniae climPrimarem, adducit. Inve¬ 
hitur praeterea in eos, qui hadenus, telida omni Iaerae Critice: 
cura, velat alteri Gnoftici, folis notis myfticis in editione S.Lite 
rarum operam dederint, quos in meras aliquando vifiones fen 
fum verbi divini converfuros ominatur* Vulgatam veromter 
pretationeni fepe ambigue loqui, ejusque fenfum genuinum e: 
fontibus efieinveftigandumpronunciat, aTdudis m eam men 
tem aliquot exemplis, quibus praefertim recentiorem Jeluitaruu 
translationem Gallicam identidem fub cenlliram vocat, ac erro, 
rum arguit. Hinc digreffione Fada, de particularum Biblicarun: 
omphali differit,riiultiimque (ibi tribuit, quod vexatum Rom.IX 
:j locum recens explicaverit de Paulo optante,ut nona Chrijlofa 
propter Chrifti honorem,anathemafieret,oftenderitque vocularr 
"teTto hoc loco idem flgniflcare ac propter. De vocibus Biblicis caui 
tlflime transferendis, multa etiam, admonet, fuamque translatio 
nem a perfedione adhuc abefle, ac tentaminis loco ellehaben 
dam, ingenue confitetur. 

Ea vero non perfundorie confcripta, fed lingulari cum cu 
ra,ad corrcdiffimum Vulgatae exemplar, confeda eft; interdimi 
quoque, ubi fas erat, ab ea difcedit, & Graecos fontes adequitor 
iionnunquarn uberius aut faltem cautius ea reddit, quas in ifta vir 
inteiiigi poterant$ faepius tamen mendas ejusdem ftudio reti, 
fiet. Sic Tomo praefertim IV p. 44, ambiguitatem Vulgatas ii 
exprimendo loco Tit, If, 13 reprehendit, quam tamen immutati, 
non eftaufus. Confimiliter Matth.VI, 11 vocem fuperfubjlan 
tiaiis panis confervat, addita nihilominus obfervatione, rediu 
exponi panem ordinarium, quotidianum, Tomo I p. 26* 

Praefixae a Simone cuivis libello Biblico praefationes, nor 
fane .proletariae funt, fed recondita dodrina refertae. In ea, qua 
Marcum praecedit, refutatur Baronii de Latino Marci Evangelic 
fententia, obfervaturquc, Petrum,&ejus affeclam Marcum,Grae¬ 
co fer mone pfos ? non Latino, quippe quem auditores eorum vi: 

iritel 


/ 


MENSIS FEBRUARII A. M DCCIV. gc 

intcllexiffent. In Praefamine Epiftolae ad Romanos,Crotii fenten- 
tiam circa fidem & juftiflcationemampleftitur , & per iftam, no¬ 
vam legem (quae phrafis Simoni domeftica eft) pietatis, Chri- 
ftianis datam intelligit, folaque opera veteris legft excludi a justi¬ 
ficatione putat. Digniora leda funt, quae ad Epiftolam ad He¬ 
braeos praefatur, dequediverfaejus ia Ecclefia Orientali & Occi¬ 
dentali audoritate diflerit. 

Prae caeteris vero perlegi merentur a facrae Critices ftudio^ 
fis obfervationes, quas fingulis paginis Audior fubjecit, in quibus* 
multa cum induftrra, codices vetuftifiimos MStos & veteres 
translationes confert, additis etiam Patrum legionibus variis > ut 
adeo parvorum Bibiiorum Criticorum Novi Teilamenti loco, hic 
liber eiTe poflit. Utinam vero hanc diligentiam ad refellendam 
ordinariam Graecorum codicum iedionem, ac ftabiliendos Vulga¬ 
tae interpretationis naevos, Audor non ufurpaflet! Quotiescunque 
enim velleviffisna occafio datur, Cantabrigienfem , Glaromonta- 
num &San«Germanenfem, codices pervetuftos, velut cum Vulga¬ 
ta convenientes allegat, de quibus tamen & in Prolegomenis con¬ 
fitetur, male eos ab Ameloto Apoftolicos appellari, paffimque, 
cumprimis Tom. I p. no. 244» 280, & Tom. Ili p. 80 Sargitar , eos 
immutatos, atque emendatos efle. Quin ipfemet ingenue a fir¬ 
mat Tom. I p. 310, quosdam MStos codices Graecos ad normam 
Vulgatae fabricatos efle. 

Enotabimus nonnulla, quas Ledori fpeciminis vice fint. Ve- 
ftitum Joannis Baptiftae non ex cameli crinibus contextum, fed 
ex pellibus confutum fuille, Tomol pag. 10 tradit. Gehennam 
pag. 20 eleganter explicat de igne perpetuo in valle Hinnorru 
confervato, quo excrementa atque cadavera comburebantur. 
Judaeos metempfychofin docere, faltemfubtiliorem, five quod 
fubtiliffima pars animae mortui in corpus hominis vivi trans¬ 
meare poflit, pag. 83 obfervat, Hcrodianos eos fuifle, qui 
dominatum gentis Judaicae in Herodis familia fervatum volebant, 
p,»4 obfervat. Difficile Chrifti verbum, Mare. IX, 48) de fal- 
fura igne fada, interpretatur p. 214 de damnatorum corporibus 
in igne inferni conferva adis* Cenfum Augufti, tempore nati Chri¬ 
fti exadum; non primum in univerfo Imperio Romano, fed pri- 

L munci 


S2 ACTA ERUDITORUM 

mum in Pateftina,& Cyrenium extraordinarium Syris Prsfidem 
tuine, p. zg6. annotat. Tomo II de Origenis fraude, qui Hiftori- 
am adulterat, a Chrifto liberata, e codicibus multis abftulerif, p. 54 
tradat,nardumque Pifticam a Pifta urbe didam, p. gz conjicit; 
siovum vero prsceptum joh. XII/, 34, ftylo Scripturs idem efle, at¬ 
que excellens, p. p4 tradit, & translationem LXX Interpretum 
ab Helieniftis recentioribus confedam,p. j6g pronwnciat. Tome 
ili Erafmi Roterodami emendationem didi Rom. IX, 5, Socinia- 
siis faventem, omni antiquitati contrariam p. 44 judicat, & Pauli 

verba t. Cor.III, 13 de igne judicii extremi pag.p 6 explicat, quae 
Pontificii de purgatorio igne plerumque interpretantur. Peculia¬ 
ns Simonis opinio eft, quam p. 133 proponit, verba 1. Cor. XI, zc 
leq. non de S, Coena,fedde convivio eandem comitante, efle in* 
teliigenda. Ita 2 Cor. XI, 5 per magnos Apoftoios, non Petrum 
aut Jaeobum,fedPteudoapoftolosindicari,noviter obfervat. 

Non potuit non Esc res in Ecclefia Romana turbas excitare 

quas recenfio fequentium feriptorum Benevolo Ledori accuratius 
seprsfentabit. 

ORD O NNANCE DE S. E. M. LE CARDINAL 

de NOAILLES (fc* 
i e. 

EDICTUM EMINENTISSIME CARDINAL II 
^ OAILL 11 , Aec niepij copi Pavifienfis ^ compleUene condemnatio-* 
nem VerfioteU Novi Te fi ament i y Trevolui A. 1702 edita. . 

Pariuis apud L.Joffe, 1702. g. plag.r. 

A Rcbiepifcopus, pcftquam de difficultate ledionis Biblics, a 
Romans Ecclefis cura circa S. Scripturae editiones atque_ 
translationes, difleruifiet, decretis Conciliorum Gallicanorum.. 
Parifienfis, Bituricenfis & Narbonenfis,cautum efie tradit,ne qui 
Bibiia, in vernaculam linguam translata., fine Epifeopi permilito 
ne publicaret. Itaque vei eo nomine condemnationem meres 
fransiationem TrevoJrii , fine permiffione, & non exprefib Au 
doris, qui ob defenfas aliquot opiniones religioni pernieiofas; 
diu fe & fp e dum reddiderit , nomine editam pronuneiaf. Eli’ 
mio eandem, etfi haec fepofueris, plenam erroribus ac temerarii 

opi; 


MENSIS FEBRUARII A. M DCCIV. 8* 

opinionibus , mirumque videri, qisod a duobus Theologis Sor- 
bonicis fuerit approbata. In Prolegomenis reprehenditur, quod 
de Vulgata dicatur, eam cor/jecifle interpretes quosdam in erro*» 
rem, atque ordinis folum gratia inConcilio Tridentino authenti^ 
campronunciatam efie; quod fu a ipfiusconfefIione,Auaor expli¬ 
cationem loci Rom JX,j. afferat,omnibus Patribus ignotam ; quod 
loca Veteris Teftamenti in Novo Teftamento citata, in Deras 
Judaicum * live ffnfum myfticum convertat. In ipfa autem trans* 
latione, id Audori vitio vertitur, quod licentia intolerabili utatur, 
& verba inftitutionis S.Coenae transferat Ceft-la mon corpSyWio. eft 
corpus meum,(<:juse formula Lutheranis favere dicitur;) quod Joh. 
XV,5, locoverborum fine me nihilpoteftisfacere, habeaty£/wr- 
ment de moi> feorfim a me , (quod Pclagianis non adverfuirL» 
fit 3) quod phrafes Scripturae emolliat, & pro odijfe Luc. XIV, i6 f 
Rom. IX, 13, ponat mimis amare 3 quod 1 . Cor. I, 9. verba refpon - 
fum mortis habuimus ,fenfu prorfus contrario reddat, in animo 
nofiro certi fuimus , nos non morituros . In annotationibus 
culpatur, quod Audior faepe rem in fufpenlarelinquat; didla pco 
catum originale, praedeftinationem, neceffitatem gratia, juftitiam 
inhaerentem, refurredionem mortuorum, baptifmum, extremam 
imdionem, efficaciam facramenti confirmationis, & Divinitatem 
Chrifti probantia enervet; quod de coehbatu nimis abjede lo* 
quatur, ejusque commoda in abfentia turbarum confiftere doceat $ 
quod virginitatem Mariae perpetuam dubiam reddat, in nota ad 
Luc .1,34 ; quod per phrafin,yf//W hominis ,Chri ft u m non perpetuo 
denotari affirmet; quod Calvinianis faveat, ftatuendo, Deum Ju- 
dxos reprobare potuiffe,etfi culpa vacui fuerint; quod locum 
j.Joh.V,7. iterum impugnet; quod denique fan&itatem verbi 
divini viliffimis formulis interdum profanet 

REMONSTRANCE A MQNSEIGNEUR, fifV, 

i. e* 

RESPONSIO AD CONDEMNATIONEM TRADIU 
tiionis Novi Teftamenti Trevoltii edita , publicatam 
ab Archiepifcopo Parifenft ’ 

A.i/ovg.plag, 2. 



14 ACTA ERUDITORUM 

N Ec reverentias verfws Prsefulemmec caufae fux in hac refpon- 
ilone deeft Simon. Initio in memoriam Cardinali revo¬ 
cat, quod triginta abhinc annis in ejus notitiam venerit , binisque 
literis, nec non per amicum, placare ejus iram contra translatio?* 
nem hanc fufceptam tentaverit. Monet, non fuam, fed librarii, 
cui totum negotium traditum fuerat, culpam efle, quod fineEpi- 
fcopi permiffione ea fit edita, cum idem ab aliis bibliopolis, Du Fi¬ 
nii Plalmos ali osque libros Biblicos edentibus, hadenus fuerit ne- 
gfedlunn PlacuifTe libros fuos Anteceffori Archiepifcopi, aliisque: 
magnis viris» Vulgatam fe magni facere,fequidc defendere, nec di~ 
xiffe unquam, quod ipfa, ied quod ejus Latine loquendi ratio (te % 
JLatindela Vulgate) ia errorem quosdam conjecerit; & conien- 
tire fecum ex Proteflantibus Vorftium, affirmantem y quod trans¬ 
latio jftareftefe habeat,diafeClus vero ad genium barbari aevi ac¬ 
cedat* Concilium Tridentinum non prohibuifTe unquam novas; 
Scripturas explicationes, fed defenfionem eorum dogmatum, quaer 
Patribus Conciliisque haeretica vifa fuerint. In transferendis in- 
flitutionisSXoenas verbis, re&e fe egiffie Simon contendit; ne¬ 
que enim pronomen demonflrativum aliter reddi pofie, ipfamquet. 
Vulgaram non prommciare, hoc efk f,anguis tnem, fed hiteftfen- 
guk mem, imo Graecum tStq Hebraeorum hinne, ecce, omnino re- 
fponderet Gallicos vero interpretes in transferendis his verbis; 
variare £ P.Mauduit confimili bodo eadem reddidifie, nec nom 
Jcfuitam quempiamdmo illum peculiari libello hancphrafin defen- 
di fle \ Lucam etiam Brugenfem & C. Janfenium manifefte fecum 
fentire.Poft haec fatetur,citationes Veteris Teflamenti in Novo Te- 
flamen to* non femper juxta iiterafem, fed alium faspe fubtiliorena 
fi ve myflicum fenfum, traditione tamen veterum nitentem, fieri; 
fdque Hebraeis fu e tura. Neque male fe tranfluliffie Joh, XV, 5« 
feorfim a me* nihil fmejUs fneere , cum vis particulas iffucfi 

pofluiet,ac praeterea GagnaeusDodtor Parifienfis,& Beza Calvini- 
fla, non aliter verba iftEaec reddiderint. Quod pro odijfe , tni~ 
nm amart quandoque fubfiituent,id feEftii, Toleti, Salmeronis 
aBorumque audloritate feci iTe \ di cluni vero 2 Cor. 1,9, cum 
Jieinfioredle fereddidifie, ipfa textus cohaffione hoc pofiulante*. 
Acccbepcuse conqueritur * annotationibus fu is crimen ne- 


MENSIS FEBRUARII a. MDCCIV. 85 

gati peccati originis &c. cumprimis vero Divinitatis Chrifti fub- 
latae, (nulla tamen addita probatione,)impingi, cum tamen po- 
ftrema a (e fummo (ludio fit defenla, mullis etiam Jocis ad eam 
confirmandam noviter a feallatis. De coelibato idernfe dixide cum 
Paulo, plura autem addere & hic & alibi no Iu ille , cum annotatio¬ 
nes non dogmaticas, fed criticas confcribere confHtuerit. Eadem 
ratione fufpicionem vocata in dubium virginitatis perpetuae B.Vir- 
ginis amolitur. Quod per filium hominis non ubique Chriftus in- 
telligatur, Toftatumfeaudlorem habere docet. Formulam,quod 
Deus repudiare Judaeos etiam infontes potuerit, non dcpraedefti- 
natione, fed de ipeciali quadam gratia, de qua Rom IX agatur, in- 
telIigcndamefTe,eoque fenfu illam a feufurpatam. Denique te- 
ftimonium de Trinitate iJoh.V,7 non fe vocare indubium, fed 
critico more profiteri, quod in MStis codicibus plerisque non ex» 
ftet. Longe majori cum licentia Jefuitas nuper contra Clericum 
feri p fi fle i fe nihil quod moneant habere ,fi quis locum ijium 
valde dubium, eum antecedentibus & confequ entibus non c oh aren¬ 
tem y A Patribus ignotum dixerit* Poflremo phrafes a fe liberius 
adhibitas, nec tamen majeftati facrarum rerum adverfas, excufat, 
utque de pietate & reverenda fua Praefui reftius fentiat, iterum ite- 
rumque rogat» 

HERMANNI WJTSII MELE TE MATA 

Leidenfin^*. 

Lug&Batav.apudJordanum Luchtmans, 1703,10 4. Afph, 3. 

D Um ad aeternitatem magis magisque fe componit Celeberri- 
mus Witfrus,monumenta praecia ri.fTim i fui ingenii,. 3 quibus 
famamTibi pofihumam certo polliceri poteft, ab interitu vindica¬ 
turus, novam nunc eorum fiftit fyllogen, in qua primo loco com¬ 
parent eruditae de vita Pauli Ago fio ii praelectiones, accurate ex¬ 
cudentes,, quicquidadfao&i. hujus Viri memoriam fpe&at* Ex- 
orfusentm Autor a natalibus Pauli & vita in Judaifmo,, occa fio ne 
profapiae ejusdem inquirit* an ad rpfum pertineat Jacobi de Benja- 
iiune oraculum* Gen, XLIX* 17 5 quodquidem vero minus arbi¬ 
tratur confentaneum, & probabilius eo referendum judicat effa¬ 
tum Davichs, PfaL LXIIX, 28* Averi uni ejus a Chriiiianis ani- 
ssum inter «dia. exm patere ait, quod Chiudianos in Synagoms ffa- 


8 « ACTA ERUDITORUM 

gellari fecerit. Ubi nemini mirum videri debere autumat y in do* 
mo precibus ac religioni dicata^ forenfia judicia executioni manda~ 
ta fu i fle 5 flagellationem enim partem vocat difciplinac 9 excom- 
murncationc minorem atque honeftiorem^ unde eam in Synago*' 
gis iuoquoque tempore receptam narret Epiphanius, & fuperiori 
feculo eandem in Synagoga Amftelodamenfi palTum fe fuiiTe, fle¬ 
biliter commemoret UrielAcofta. Pergens ad vocationem Pau- 
liad Chriflianifmum & Apofiolatum, multa de Damafco , & quid 

juris Hebraeorum Pontifici aut Senatui in Damafcenos fuerit, dis- 

quuit. Jefum a daulo vifum cenfet oculis omnino corporeis, & 
C de loco quaeras, in aere forfan terrae viciniori, aut etiam in coe¬ 
lo ipto, ubi ordinariam eile Domini in coelis mandonem, fueta 
Reformatis loci Ad. III, 21 interpretatione nixus, ftatuit. In tri¬ 
duana ejus ceecitate apparitionem Chrifti fubfecuta, myfteria mul¬ 
ta quaerit, ejusque affinitatem offendit cum coecitate Regis Ibero- 
rum,aTheodoretomemoriae prodita. Hinc, quinam Apofloli 
dicli dnt Graecis, qui Hebraeis, qui Chriftianis, indagat, & Apo- 
ftolorumji«r’ egoxwCic nuncupatorum praerogativas recenfeL.. 
Tertiam vitae Pauli periocham, a vocatione ad apoffolatum, usque 
ad Synodum Hierofolymitanam protendit j atque hoc fere tem¬ 
poris intervallo, accidide ipd conjicit memorabilem in Paradifunt 
raptum, quem uberiori commentario iiluftrat,& furculum, infi¬ 
xum carni, ad retundendam luperbiam, quae ex fupereminentia re-" 
velationum oriturafuiflet, pro morbo aliquo dolorifico habete,, 
quem, quoties recurrerit, Satan intendere aliaborarit, five colaphis; 
proprie fic diftis, five alio quocunque modo, qui fymbolica dici¬ 
one exprimatur. A6ta Synodi Hierofolymitante, & qua: hanc: 
proxime confecutafunt Antiochiae, infeftione quarta expendit,. 
& poli prolixam iffius confiderationem,Pauli cumPetro difceptati- 
onem, Antiochiae fadam,non arguere innuit contrarietatem in do- 
6irina fidei, fed utrinque exhibere infigne virtutum exemplar. 
Humanae autem infirmitatis indicium facie 7 rct%o£v<ruov inter Pau¬ 
lum &Barnabam,inquohic quidem naturali affiedui erga cogna¬ 
tionem carnalem plus, quam oportebat, tribuerit, ille vero vehe¬ 
mentia quoque fua, extra aequi limites aliquantulum abreptus fue¬ 
rit. Quintum locum impetrant res a Paulo «n Macedonia geftae. 


MENSIS FEBRUARII A.MDCCIXT. E? 

& praeter caetera, iliuftrarionem accipiunt profeuchae , eo , quod 
Paulus, apud Philippe nfes commoratus*. egrefliis legitur ad sr^frcr-*' 
sv%rjv» Et Synagogas certe profeuchas quoque dici potufife, non 
dubitat; in narratione tamen Lucae Ad. XVI, 13 Tr^Gcrtvxw for- 
ta fle non tam aedificium aliquod notare dicit orationi facratum> 
quam ipfum orandi adum, & verba, § evo-y+iQJo jrgoorsvxn maf? 
fle vertit , ubi recepto more erat , five fiebat , oratio . Gefta a 

Paulo Athenis perpendit in fedione fexta, & de convitro, quo Pau¬ 
lus didus fuit aTTs^aoAoy , multa affert, converfionem quoque 
Diony fit Areopagita multis fabulis nobilitati declarat, AreopagL 
tarumque officium & dignitatem pandit. C0nverfationem PaiH 
ii cum Corinthiis in peculiari fedione, quaefeptima cft, excutit y 
inque hac Gallionem, Judaeos Paulum accufantes a tribunali fuc* 
abigentem,neque culpandum univerfim , neque in omnibus lau«* 
dandum effe putat. Moderati fane animi argumentum vider% 
quod ab- una quidem parte liberam Judaeis de religione fua arbi¬ 
trandi facultatem permiferit, ab altera autem nihil inclementius in* 
Paulum, fub rehgionis obtentu, ftatuendum exiftimaverit. Caute¬ 
rum excolandum non efie_, quod totum i! 1 ud divini cultus nego-* 
finm, tanquamlevem quaefriunculam,gravioribus occupationibus 
indignam,tam fuperciliofe ab inquifirione fua rejecerit. Cen=* 
chreis, qui portus Carinth^non Paulum, feci Aquilam totondiffe^ 
caput, & hunc^non dium, votum habuifie ftatuit OdavoEphe» 
firia Pauliada confcemplatur^quorumexpofitionem aLejus colla¬ 
tione cum difcipulis Johannis inflituta orfus^nihil lucrari reputat 
Anabapriftas hodiernos, etiam fi illi rebaptizari fuifle perhibeant 
iur;quain re Voffiiveftigia legit, qui etfi utrumque bapriimurn_,> 
tam Johannis, quam Chrifti, ratione £cria& rede imum baprifma- 
vocari concedit, tamen,,cum & inter utrumque diferhnen fi t, fetfe- 
liquere putat, non, fi concedamus, a Johanne 5 baptiza t©s kerumij 
fuifle b a p t i z-a n do s ab Apoftolisy eo i e q 11 i, q u o d Ghf i fli b a p ti fin ate£ 
ibaptizatos iterum immergi oporteat, Pauli pugnam adve-rlbs 
as metaphorice, quam proprie 1 , in te r-p re ta ri m a vu It. I-nceffiucfo® 
Coi mfiiiacum Satanae traditum cenfet, non fpeciali quadam pot^ 

/i pofkffiea, fed Eccle fi africa ex commun! ea ti s>ne. , ea que gra^ 
▼illima >- fc gu* fiib Agdir-odion#fieri, co• k * 


88 ACTA ERUDITORUM 

ctione nona, quae negotiis a Paulo, dum noviffimo itinere profici- 
fceretur Hieroiolymam, transadis eff deffinata, mox poff initium» 
ubi (criptae ad Romanos epiftolae mentionem facit, quaTtionerru* 
movet: undenam repente Romae tanta Judaeorum & Chriftiano- 
rura multitudo emerferit, 6 c unde, quod mirabilius» tam bene infti- 
tuta , tam pulchre decorata Ecclefia nata fit ? ifiamque felicitatem 
non Petro, fed aliis Romae docentibus acceptam refert. Girca Pau¬ 
li vincula in Judasa fedio decima occupatur, & undecima circa e- 
jus navigationem verfusRomam. Duodecima vero Romanam 
ejus captivitatem illuftrat, & a varia carcerum Romanorum ratio¬ 
ne aufpicium fumit. Aliis deinde interjedis, Onefimi hifforiam 
recenfet. Porro Epiftolae ad Hebraeos autorem Paulum ut agno- 
fcamus,multa fuadere offendit. Ad extrema Pauli delatus,incertum 
effe obfervat, an ante capitis truncationem virgis caefus fuerit. Ne¬ 
que pluris facit, quae de velo Plautillae, & de lade ex venis Pauli 
fluente, & de fepulcro Paulipasfiin perhibentur* Sedione decima 
tertia Pauli profopographiam exhibet, dotesque animi celebrat, 
ejus coelibatum ffatuminat; ac decima quarta denique de feriptis 
ei fuppofitis commentatur. 

Haec primam & primariam fereMeletematum praefentium 
partem conflituunt, quam duodecim excipiunt DifTertationes 
feledae, «aeque inprimis exegeticae. Prima harum [editionem 
Cf exitium Corte refpicit, & Coram aeque, ac Dathanem & Abi- 
ramum, a terra abforptum fuifle, contendit. Secunda inferi- 
ptionem gerit de Jefti Nazareno , locumque excutit Mattii. II» 
23. Jefum nempe habitaflecenfetNazarethi,utfatisfieret oracu¬ 
lis, praedicentibus, Mefliam vocandum efie Nazarenum : quale-» 
quidem oraculum neque ex traditione, neque ex deperdito libro 
accerfendum fit; videri autem probabile, Matthaeum attendifle_* 
ad ea oracula, ubi Servator voceturNotzer, quod vocabulum vel 
idem» vel ferme idem fit cum Nazareno. Tertia didum Chriffi 
Joh. 1,51.52 explanat, coelumque apertum notare docet demon* 
ftritionem luculentam praefentiae Dei, in ededo aliquo prodigio- 
fo, quod cum omnium fubcoeleffium caufarum virtutem exfupe- 
ret, originem fui coelo afferat, praTertim, fi in locis mundi fupe- 
rioribus 1 pedetur. Vidiflc autem addit difcipulos frequenter cos- 
lurn apertum pvelut ia mirabili illa transfiguratione Chriffi,atque 


MENSIS FEBRUARII A. M DCCIV. 89 

alias. Aficenfium & dcficenfum Angelorum fuper Jefium , notare-, 
mimfterium, quod ChriftopraeftitifTe Angeli faepius legantur, & 
propter Chriftum fidelibus, qui unum cum ipfo corpus rnyincum 
conftituant. Quarta glorificationem Jefiu in monte , juxta cir- 
cumftantias potiores declarat. Tres proxime fequentes Exercita¬ 
tiones miracula Jefiu ita exponunt, ut ex iis Evangelii probetur ve¬ 
ritas,'eademque contra Judaeorum & Gentilium objectiones vin¬ 
dicentur, imo & argumentum, pro adftruenda Evangelii veritate 
inde petitum, a Gentilium & Judaeorum exceptionibus liberetur-,. 
Odtava Diflertatio, quomodo Prophetia Jeiaia: cap. XLII, 1, im¬ 
pleta fit in Jefu, ex Matth. XII, 16. mamfeftum reddit. Nona lo¬ 
cum Matth. VIII, 16.17. cumJefa.LIII,4. confert, & Jefiurnpor¬ 
tantem morbos, quos fianabat , fiftit. Decima ficum diris a Cbri- 
(lo devotam proponit. Undecima anquirit: an Chriftus eodem 
quidem cum Judait die , fied non eadem diei parte , ultimum fiu- 
um Paficha manducaverit? & eos, qui Chriftum die incipiente, 
Tudteos autem die vergente ad finem, hoc egifie perhibeant, hypo- 
thefibus incertis aut falfis niti, evidum dare laborat. Duodecima 
verborum Jacobi Cap. IV, 5.6, quae de Spiritu concupificente ai 
invidiam agunt, hanc e fle mentem innuit; Spiritus Sandus, qui 
in fidelibus habitat, quo reguntur, ducuntur, aguntur, nequaquam 
®mro§ii> id eft, vel fiaunq , ingenti defiderio fertur, vel fifo- 
ttoSu* arcie?, facit ut ingenti defiderio ferantur ad invidiam; 
quo pravo prorfusque diabolico affedu optimo huic Spiritui nihil 
magis eft contrarium. Sed ex adverfo, idem ille fandiftimus Spi¬ 
ritus majorem potius dat gratiam, efficitque, ut quisque fidelis non 
modo non invideat fratri ea, quae poffidet bona, iisque ipfum ca¬ 
rere optet, fed majora etiam ac plura apprecetur, & fi pollit, rea- 
pfe conciliet. Neque hoc tantum, fed & homini fideli, ita com¬ 
parato, infignia gratis fuae augmenta confert, ut ifta in proximum 
liberali propenfione, non folum nihil ipfi decedat, fed vel obeam 
ipfam rem divina: gratia; muneribus largiter locupletetur. 

Definunt tandem haec Meletemata in EpifloU Jttda brevi 
quidem, fed &nervofa expofiticne , e qua fpecimina nonnulla af¬ 
feremus. Judamfe Jacobi potius,quam Domini ipfius, fratrem 
dicere voluiffe notat Autor, ne videretur eo honore fuperbire, illo 

M • potis- 





9 ° ACTA ERUDITORUM 

potiffimum tempore, quo nemo nunc amplius Cfariflum cogno 
fcere fecundum carnem debet. Verba verfus 6, reliquerunt do¬ 
micilium fitum, ad pccnam a:que ac ad cuipam referri po/Ie monet 
quafi dixerit Judas: non contenti ( Angeli mali) fua felicitate, 5 c 
quan pertaefi cedeftis beatitudinis, res novas moliti funt, & fic glo- 

riofam rerum fuarum fedem inconfiderate reliquerunt, led &jn 

fliilima Dei indignatione, gloriola regia ifta exturbati funt, quippe 
qua iua fe rebellione indignos fecerant. Ad verf. 7. difpieit, qus 
mente juoas sterni ignis poenam So doma ac Gomorra attribuat 
cum Deus earum urbium reflitutionem in meliorem flatum,hauc 
obfcureprominere videatur Ezech. XVI, 53. & obiervat, beic norr 
tam cogitandum elle oe uibibus, quam de poflentate & reliquib 
illarum urbium. Per Mictoailem Archangelum , cujus pugna curr 
Diabolo v.9. fiflitur,Filium Deiinteliigit. Ad verf 12. delatus, s 
Lightfboto difcedit, qui per agapas intellexit exceptionem pe¬ 
regrinorum hofpitum, famtibus Ecclefiac fadlam j quin eas potiu; 
dicit convivia fraterna Chrifliancrutn, tam pauperum, quam divi- 
tum, in puolico conventus loco, ad coniervationem atque excita¬ 
tionem mutuat chantatis celebrata. Circa Prophetiam Hettocb, 
acquiefcit in illa fententia, quae conjicit, habuiiTe eam Judam es. 
nota & confeifa illo tempore traditione, quam veram effe Spiriti 
snagillro cognoverit, dignamque judicaverit, quam fua hac epl- 
ilola aeternitati confecrareto. 

€ EO RGII MEL CHIO R TS LtlDOLP HI, 'CO NSE 
liari i Ducalis Saxo - Ifenacen/ls Aulici , de Introdit Ilione 
j ris Prmogenitura Tractatus Nomica - 

! Politicus t 

j ' 

Jertas, fumnbus Bielluanis anno 1703, inqr.ji. alph. 

S lleceffiones in bona defundlorum > uti ex Inevitabili moriend 
lege invaluerunt, ac tam inter privatos, quam imperantes ob¬ 
tinent, ira non iisdem illas dirigv regulis, notius t f-, quam ut hic 
commemorari debeat. Inpi imis fucceffiones ili lires', a’plebejis.' 
difccrnere foletjjus Primogenituras. Hoc,po t varios aliorum, irr 

frsfatione laudator umjiabores, dignum judicavit Confultiflimus 

Au** 


MENSES FEBRUARII A. M DCCIV. pr 

Autor, cui curas fuasimpenderet,eopoti(Iimum tractandi difcri- 
mine intercedente, ut, cumcaeterijus primogeniturae introdu- 
flum praecipue fpe&averint , ipfe ad introducendum refpicere, 
adeoque introductionis moralitatem, ex juftitiae pariter ac pruden¬ 
tiae placitis, expediendam confiderare velit* Tractationis fu ac 
initium fadurus doftiflimus Autor,in parte generali cenfet, in 
ftatu integritatis, nulla feuimperia, feu rerum dominia extitiflej 
his vero poft lapfum introducis, naturali rationi fuifle conveni¬ 
ens, ut jura, in rebus acquifita, inter homines, ab uno in alium , de¬ 
rivarentur. Hae autem jurium acquifitorum translationes, uti na¬ 
turaliter homiraum confenfii peraguntur, ita expraefumta etiam 
defundorum voluntate, invaluere fucceffiones ab inteftato, in qui¬ 
bus, juxta communem mortalium inclinationem, prima caufa eft: 
liberorum, inter quos etiam, deficiente alia difpofitione, fucceffi- 
onis aequalitas obfervatur* Neque tamen ifta voluntatis conjecftu- 
ra adeo immota eft, ut urgentibus circumflandis, in aliam deve¬ 
nire, ac inter liberos inaequalitatem introducere & aflerere nonli-i 
ceat. Ex quibus principiis, prima juris primogeniturae origo 
Noftro repetenda videtur. Hinc non eft, ut cum Tiraquello,ex na¬ 
turali ergaprimigenitosafFedu id deducas, cum ex libera difpo- 
nentium voluntate, utilitatis tamen rationibus fuffulta, fecutisqiic 
deinde legibus, fecurius illud derivetur. His prxfuppofitis, ixi_* 
Principatu haereditario, aequalitatem fucceffionis inter liberos, na¬ 
turae civitatis adverfam effe, ratione & moribus Gentium fatis 
comprobari, Nobiliffimus Autor exiftimat, ac ex eodem utilitatis 
principio, fucceflionem forti nafcendi effe committendam, often- 
dit, cumque Principatus nonnulli jure feudali haereditario tenean¬ 
tur , eandem quoque fucceffionis legem, in dubio in his efle (er- 
vandam, amplius cenfet. Ad Germaniam fi refpiciamus, in anti¬ 
quorum ejus populorum moribus t juris primogeniturae veftigia 
fruftra quaeruntur, cum & in Regno Germaniae, fucceffio eledf 
tiapotius,quamhaereditaria olim obtinuerit, &feuda regni, libera 
Regum collatione, non haereditaria fucceffione, fuerint acquifita $ 
ctfi fucccflu temporis,hacrcditario & patrimoniali jure,ad libe¬ 
ros haec devolvi coeperunt. Admiila ergo fucceftione, quaeritur, 
an juris primogeniturae ufusin Germania ftatim coeperit ? Quod 

M z licet 


‘y / f 

4 , \ 

A V , / - ^ i V . ' ■' . , r • 

* 

f2 ACTA ERUDITORUM 

licet communius fere negent, acpro divifione feudorum iiluftrii 
iam calculum ponant, Nofler tamen, pro jure primogeniturae, 
rationibus non contemnendis pronunciat. Atque utinam { fl 
verbis Dn. Schilteri, fententiam fuam ConfultiUimus Autor eio> 
quitur) moribus feudorum prifeis ftetifient& Alemanni &Saxoi 
nes! Sed feculo potiffimum XV, quo jus Romanum in Germanian 
penetravit, perniciofus dividendi dignitatum feuda mos incre: 
menta fumfit: nectamen adeo immemores propriae (alutis fuer 
illuftres familiae, ut confuetudinem dividendi territoria, perpetu 
obfervantia adamaverint, fed animadverfo errore , lucceftione: 
ad civilis prudentis regulas, magis magisque funt inftitutae, adeo u 
hodie paucaerecenfeantur illuftres familiae, quae jure primogenii 
turae non utantur. Ubi tamen squalitas fuccefflonis hadenu: 
fuit retenta, ad eandem a filiis jure provocatur; quanquam & his: 
ce incafibus, dilledionem feudorum regalium minime licitam 
fed eorum integritatem omni modo confervandam efle, cenfeat 
Autor dodiflimus. An vero in familiis,in quibus squales fuc 
ceffiones hadenus fuerunt obfervats, introdudionem juris primo 
genitura?fieri expediat? definire fuum non putat: quid tamen in u: 
tramque partem afferri poffit, facunde dodequeedifierit, ac non; 
neminis, inter negledas flatas Csfarei rationes, promifeuam jurii 
primogeniturae confirmationem referentis, argumentis refpon; 
det. Pars Ipecialis, juris primogeniturae affectiones ,ejusque in 
trodudionem, in confentaneis & diffentaneis , explicat. PolS 
addudam igitur expofftamque juris primogeniturae definitionem 
ejus finem, illuftrium fcilieet familiarum confervationem, , effen 
tialia, fubflantialia, naturalia & accidentalia laudat Nofter, a 
commemoratis perfonis^ad acquirenda primogeniturae jura habii 
libus,cbjedum,rerum, puta, maxime immobilium univerfitates 
a iuperiori imperio immunes, vel ei fubjedas, recenfet, cumqn 
has vel nexu (eudaii adftridae fint, vel aiiodiorum conditione gaui 
deant,de utrisque nonnulla praemittit, acin fpecia, fetida tam ns 
va quam antiqua, a patre, cum domini confenfu, invitis filiis, valii 
de polle alienari, contendit. Quibus prsfuppofitis, non tantum in 
allodio, fed defendo, tam novo, quam antiquo, yalallum illuflrerr 
jus primogeniturae, inter deft\ ndentes fuos, adhibito tantum con: 
, lenii 

> i 


i 


t 


MENSIS FEBRUARII a. MDCCIV. 91 

fenfu domini, introducere, jure feudorum communi pofle, Con- 
fultiffimus Autor pronunciat, nec vclperfonarum dignitatem, vel 
territoriorum qualitatem obftare, quo minus idem de familiis 
Germaniae illuftribus, earumque ditionibus afferatur, ulterius exi- 
ftimat. Alias in Principatibus liberis, jus primogenitune intro¬ 
ducitur lege publica, confuetndine > vel etiam difpofitionefummi 
Imperantis, fi territorium eft patrimoniale: in ditionibus vero, 
fuperion imperio fubjedis, laudati juris introdudio, lege publica, 
vel pacto familia^fieri folet. Hoc cum inprimis confiderandum 
videatur Noftro, hinc ejus requifita, Betfio praecipue probata, idem 
expendit, aeconftitutionem apanagii, Imperatorisque confirma¬ 
tionem, profubftanfcialibus habendas efle concludit, additis defi- 
gnationefumtuum, pro confirmatione juris primogenituras im¬ 
pendendorum , fupplicationis exemplo, ac formulis, in memorati 
furis confirmatione adhiberi [olitis.. Inter ceteros conftituendi 
modos, occurrit difpofitio teftamentaria, cujus iiiuftre exemplum 
in Ducali domo Saxo-Ifenaeenfi occurrit; decaeteroilla, ad fui 
validitatem,eadem, quaepadum vel ftatutum,requirit, praeterea 
vix ex fententiaNoflri valebit, fi folennitates teftamentari^ defi¬ 
ciant, ni fi confirmatio Imperatoria omnem folennitatis defectum 
fuppleafr* Solent etiam, inter modos introducendi jus primoge- 
niturae, referre confuetudinem; fed ilfum modum fu is laborare in¬ 
commodis, & nullum etiam facile repertum iri exemplum, quod 
fola nitatur confuctudine, Nofter admonet. Difientanea juris 
primogeniturae poft haec expoliturus Confultiffimus Autor, de his 
fummatim disquirit, ( i ) num impediri poflit aliqua ratione fuc- 
ceffionis illius introduclio, ita: ut in familia illuftri nullo unquam 
tempore habeat locum ? ( s) quem ad modum,ob defectum requi- 
litorum, fada introdudio refeindatur ? ( 3 ) qua ratione ordo ifte 
fucceflorius, in familia conftitutus, queat tolli, idque tum ratione 
perfonaeprimogeniti,hujusquefado vel licito vel illicito, tum 
ipfius fuccellionis modi,,iterumque vel exparte, vel extoto? Ac 
iis ,pro inflaturi ratione, fufficienter difcuffis, fubneditappendi¬ 
cem, in qua Ducum Mecklenburgicorum, Suerinenfis & Stcelife*. 

zenfis, transadio, fuccefiionem Gufrrovienfem concernens ,, nec; 

M 3 ■' noni 


94 ^ ACTA ERUDITORUM 

r,un reiponfum Facultatis Juridicae Jenenfis, ad cafum juris primo-' 
gsnituraedubium, exhibentur, 

BAPTISTA: GUARINI , VERO NENSIS, DE 0 R- 

dim docendi & findendi libellus , ex MSto emendatus, addita 
Pr&fatione de formandorum fi udiorum fcriptoribus 4 cura 
BURCARDI GOTTHELF FII 

ST R ll VII. 

Jen*, furaptibus Henrici Chriftophori Krockeri, 1704. q, 

P%7. ' 

N otui ii inter et uditos eft nomenGuarinorum,quorum tres fu- 
ide, Editor in praefatione memorat. Primus Grammaticus e- 
l"at: tertius Fcriarienfis Prorefior,infignis Poeta,cujus vitam defcri- 
pfit Ery th.acus p. I. n. LI. Medius erat hic Guarinus, qui fub finem. 
£eculi decimi quinti claruit, qui praeter alia (cripta, quae enumerat 
in Bibliotheca fua Gesnerus, hunc de ordine docendi & (ludendi 
libellum edidit. HicHeidelbergae primum excufus fuerat apud 
Jacobum Knoblocherum A.148 p, poft ex aedibus Schurerianis Ar¬ 
gentorati A. 1514. Cum vero rarus admodum liber edet,elegans ta¬ 
men, Glariffimus Editor > collato cum Argentoratenfi editione 
exemplari manufcripto, quod in inftrudtiflima bibliotheca Jenen- 
fi adfervatur, eundem denuo recudi curavit. Manufcriptum autem 
commendat, quod nitididime (criptum, auro atque coloribus di- 
ftindum, pars olimfuerit bibliothecae BudenfisMatthiaeCorvini.; 
quod teftentur infignia Regis,quae in fine primae paginae adpareant, 
atque forfan ipfe codex Corvino ab au&ore fuerit oblatus. Perbre¬ 
vis autemGuariniefi:libellus, fed elegans, ad Mafieum Gamba- 
ram, Brixianum, adolefcentem generofum, difcipulum fuum per- 
ftriptus, hoc potiifimum fine, uti ipfeGuarinus innuit, ut ex eo 
6 $. tam Graece quam Latine, & praeceptoris in erudiendis adolefcenti- 
bus, & ipforum difcipulorum in ftudendo, tum officium, tum or¬ 
dinem perciperet. Hoc autem prae caeteris agit, ut quo ordine feri- 
ptores,tum Graeci, tum Romani,profaici & poetae, legendi fint, in¬ 
culcet, idque multa oris vcnuftate. Hinc etiam utriusque lingu* 
bene addifeendae praecepta tradit, & quid quisque inter feriptores 
ciafficos, poetas maxime, praecipuum ferat, demonftrat. Addi¬ 
dit 


MENSIS FEBRUARII A. M DCCIV. $/> 

dit Struvius praefationem, in qua defcrrptoribus formandorum 
ftudiorumedilferit,ita ut aetatis tationehabita, de antiquioribus 
primum, poli, prout fibi invicem tempore fuccelferunt, de re~ 
centioribus quoque agat, additis etiam hinc inde cenfuris at¬ 
que judiciis. 

&d)cai<%5ul)m 5et SBelt :c. 

i. e. 

THEATRUM MUNDI, SEU DESCRIPTIO RE-* 

rum , toto terrarum orbe , feculo XVIIgejlarum. 

Pars fecunda. 

Francofurti ad Moenum, apud J.D. Zannerum, 1701, fol. 
Condat 10 Alphabetis & multis figuris teneis. 

S Plendidiffimi operis hujus autorem elTe Virum llludrem Dn» 
fjbum Ludolphttm , in A« 5 tis noftfis A. 1700, rnenfe Februa¬ 
riorum primum ejus tomum repr^fentaremus,.fignificavimus, & 
qua; fit univerfi operis rafio, breviter tradidimus,vitam Autori ce¬ 
leberrimo, & animi corporisque vires, ad ablblvendum tantum o* 
pus apprecati. Neque is ex illo tempore laborem hunc reliquit, 
quandoquidem abhinc triennio,alterum Theatri tomum vulgavit, 
in quo rerum,sb A.1631 ad A.idjo, paffim in Europa geftarum, fe¬ 
rient complexus elL Cumque eandem in eo, quam in priorito- 
rao, rationem fervet, non elfiquod hic addamus, nili forte ut mo¬ 
neamus Ledores, varios fubinde Hiftoricos,in adjedis notulis, ab 
Autore perfpicacilfimo caftigari atque emendari. Sic ad A. 1633 
p. 211,pacis leges, quas ab Eledoribus,Saxone & Brandenburgico,. 
fubfcriptas,& aWailenfteinio probatas,rnrfusque mox ex levi cau- 
fadifeulfastradunt, quasque Theatri Europaei tomo III p. 113 in¬ 
fertas legimus, multis argumentis fuppolmtias elle arguit» Ad A» 
1637 p. 54 p,falliaitferipteremItalum,VidoremSiri, qui in Me - 
mortis reconditis VoL VII 1^,497, Rhaetos feribit Oeniponte cum. 
Marchione de Leganes,& Archiduce Leopoldo,foedus iniifiq cum 
ille Mediolani, quod vicaria poteftate regebat,hteferit, hic vero 
jam tum A. 1632 e vivis exiillet. Rurfus ad eundem annum p. 596, 
denunciationem belli, tomoHI Theatri Eur. p. 766 infertam , ab 
homine rerum Turcicariim proi lus .gnato, ablurde confidam edo 
«enfd* Refutat & Prioiura ad A. 1639, p, 704, qui Ecrnardiuw 


96 ACTA ERllD.MENS. FEBR. A.MDCCIV. 

Ducem Vtnarienfem, non veneno, fedpefte extindum fcripferat. 
Ad A. 1646, p. 1327, Petrum Gazotti Italum carpit,qui Balthafarem 
Carolutn, Philippi IV, Regis Hifpaniarum,filium, mortem fibi ni¬ 
mia Venere confcsvifle putat, cum varioliseumdeceifiue, abunde_» 
conflet. Imprimis vero ad A, 1649, p. 166 3, acriter perftringk Vi- 
dorem Siri, qui dum conftantiam ipfos quoque gentiles,morti 
proximos, exhtbuifle (cribit,Caroli I Regis Angliae laudi detrahe¬ 
re nititur. Praeterea Illuftris Autor ea etiam quandoque refert, 
quae vel a viris fide dignis relata accepit, vel Tuis ipfe oculis vidit, 
quod paginas 114,521,1457 evolventibus patescet. 

CHRISTIANI FRANCISCI PAULLINI DE C A Ni¬ 
dore Liber Jingulark , variis Antiquitatibus , Memorabilibus 

& Curiojitatibtts illitftratus. 

Francofurti & Lipfia», impenfis Joh. Chriftophori Stoflelii 
Bibliop. ErfFurtenf, 1705. g, plag, ig. 

P Hilologum e fle itoAvfjLaSefddjOv Clariflimum Paullinum»., 
tum alia, qu$ in vulgus hademis prodire juffit, fcripta, tum 
praeiens teftatur libellus, qui agit de Candore, non illo, qui in hoc 
tevo res intermortua pene eft, fed qui a candido colore nomen», 
habet. Poftquam enim in nomen & originem ejus inquifiveraf, 
ufum candoris lacrumexponit,qui potiflimum in baptizatis, fa- 
cerdotibus,facrificiis,Diis, precantibus, fidei imagine, Adamo, 
aufpiciis & praefagiis fuit oblervatus. Pergit tum aduliim poli- 
ticum.tam togatum, quam fagatum, & circa priorem regum, no¬ 
bilium,fenatorum, gratulandum, honores ambientium ,lugen¬ 
tium, fenum, virorum & fervorum depradicat candorem, nec 
nuptialem, convivalem, &natalitium oblitus; quemadmodum 
& quicquid in infignibus, judiciis,nummis,foederibus, funeribus, 
ludis, certaminibus, & infomniis, candoris deprehenfum fuit, can- 
Membr. 2. dideannotat: circa pofteriorem vero de candore aquilas Romana:, 
vexillorum & armorum, anferino in fervanda Roma, militum, vi¬ 
soria: & triumphantium agit. Ad ufum oeconomicum aquae, jeco¬ 
ris anferini, & campi candorem refert, & quicquid albedims in 
prodigiis & memorabilibus hiftoriae annotant,infimul annedit. 
Sed nec Satanicum candoris ufum reticet, ad quem columbae Do- 
donese, Muhamedicte, & Pentecoftalis, item Apidis, & fuca¬ 
tus candor fpedat_.. 


Sed. I. 


Sed, II. 

Sed. III. 
Membr, 1. 


Sed. IV. 
Sed. V. 


Sed. VI. 


«Sfi (°) 


97 


n. m. 

A C T A 

ERUDITORUM, 

publicata Lipfta 

Calendis Martii , Anno M D C CIV. 

r 

COSMOGRAPHY IN FOllR BOOKS (Ac. 

i. e. 

COSMOG RAP HIA , JgJlATUOR LIBRIS CHORO- 
graphiam (A Hijioriam Orbis univerfi ., pracipuorumque in co re¬ 
gnorum , provinciarum , marium (A infularum complexa ; au- 
Lior e PETRO HETLYN Tb. D. Emendata (A ad hac 
usque tempora continuata ab ED MUNDO 
' B 0 HUNi Equite, 

Londini, apud E. Brewfter, R.Chiswel, B. Tooke, &C.1703, 

infol. chartae auguftat. 

Conflat 11 Alph. 3 plag.&j tab.aen; 

A Modicis initiis in vaftam paulatim molem opus hoc ex¬ 
crevit. Primum flib titulo Microcofmi feu Brevis De • 
fcriptionis totius Orbis , in forma, quam vocant, quar¬ 
ta , Oxonii A. 1621, & iterum A. 1624, in lucem eft edi¬ 
tum , Regioque Magnae Britanniae Principi Carolo, qui gratiole 
etiam illud excepit, dedicatum. Sed parum abfuit, ut in infan¬ 
tia foetus hic exftingueretur. Cum enim Rex Jacobus, dum li¬ 
brum perluftraret, in locum forte incidilfet, quo Heylynus Gal- 
liarum Regem Anglo praetulifle videbatur, ea re ofleniiis, magni 
Sigilli Cuftodi jam mandaverat, ut fupprimendum illum curaret. 
Attamen intercedente Principe, & poftquam Auflor peculiari feri- 
pto Regi fe purgaflet, opus in publicum permiflu Regis prodiit, 
pluriumque meruit applaufum. Certe tertium jam A. 1627 fuifife 
editum, ex Catalogo Bodlejano difeimus, neque flicccdente tem- 

N porc 


I 





v . - ^ , , ; 

9S acta erud pro rum 

pore locupletare illud magis magisque ac exornare Audor delii 
majoreque tandem forma (in folio vocant) fub CofmographU t 
tulo, A. 1652 divulgavit. Sed nec poft Auctoris obitum negled 
fuit habitum, etfi ftmilis argumenti librorum exiftimationi per . 
bros recentiores derogari ut plurimum folet : quin reculum pot 
us non femel fuit, novis accesfionibus a udum , ut leptima jar 
quam hic repnefentamus , operis hujus fit editio, reliquis vel e 
nomine praeferenda, quod continuatorem nada eft dodiffimui. 
Equitem, Edmundum Bohun, cujus Characterem Regina Eliji, 
betha ejusque primariorum Status Mmijlrorum , in his Adis men 
Odobri A. 1694 recenfuimus, & accuratiori, quam ulla priorurr 
omnium regnorum, provinciarum, ditionum, incolarum, popr 
lorum, urbium, montium, fluminum, marium, infularum,fo 
talitiorum, portuum, promontoriorum,fylvarum &c. totius Mund 
indice inftruda. Atque hxc de opere iplo, multoties recodo, n<- 
itratibus vero, quod Anglice fcnptum eflet, parum hucusque c« 
gnito, commemorafle luifecerit. De audore ,/*etro HeylynoMax 
ca nunc fubjiciemus. 

Natus is Burfordix fuit in agro OxonienfT, d. 29 A. 150. 
Poftquam a pueritia bonis literis imbutus eflet, Oxonii xtatejatr 
maturior in Collegio Magdalenenfi fludiomm fortunarumque fi¬ 
dem invenit fed & invenit armulos, graviflimosque adverlarioc 
Cum enim A. 1627,910 formU , ut loquuntur, in Theologia r« 
fponfurus, thefes duas , alteram, quod Ecctejia nunquam fuCTi 
inviftbilis , alteram, quod Ecclefia errare non posfit , propofuiflei 
in contentionem haud levem cum fecus lentientibus, inprimis vc 
ro cum Joanne Prideaux , Regio tunc Profellbre, incidit, in fufp- 
cionem haud alieni, a Papifino animi addudus, ejusque public 
infimulatus. Viciffun ipfe Gulielmo Laudo , Batho-Wellenfi tur 
Epifcopo, poftremum ArchicpifcopoCantuarienii, totum fe add 
xit, quopromotore A. 1629 iu Aulam admiffus eft, Regi Caroto 
lacris efle julliis, ac A. 1651 Pt xbendarius RCefhnonaiterienffs grr 
t*ia Regis fadus , eodemque anno Ecclefue de Alresfbrd in r 
gro Hantonienft Reftoratum confecutus. Unde mirum non eft 
mt Ecdefi& AngUcan* > fic & Regiis partibus devotum eum ade< 

^ fu 


/ 


MEtfSIS MARTI! A. M DCCIV. 99 

fuifle , ut inclinatis jam Regis Oxonii commorantis rebus , de¬ 
fertis omnibus, A. 1642 ad eum ie contulerit, a Pariiamentopau¬ 
lo poft prolcriptus, bonisque omnibus multatus. Nec ante di¬ 
gnitatibus muneribusque, quibus exciderat , reftitutus eft, quam 
Carolus II in Angliam revocatus, thronum Regium libi vindicajp 
fet. Tum enim recepit omnia r iisque ad obitum usque gaviius 
eft, ad altiora in Ecclefia fiirredurus haud dubie , nili aliquam 
multos ante mortem annos, ex morbo oculorum ufum amififiet* 
Decesfit Weftmonafterii ad Superos, ipfb Aicenfionis die, A. 1662, 
6 c in ejusdem ecclefiae choro fepultus eft. Plura de Viro dodis- 
fimo addere fuperfedemus, cum & Vita ejus, a Georgio Vemone 
(ut ex Thomae - Pope Blound Cenfura celebriorum Atuborum pag» 
708 cognovimus 5 nobis enim non vifam fatemur) Londini A, 
i6%i edita proftet, & ampliora curioiis ex Hi flor ia & Antiquitatibus 
Univerftatis Oxonienfis , ab Antonio a Wood compofitis p. 203 
Iqq. peti facili negotio poslint. Idem Antonius prolixum & accura¬ 
tum exhibet catalogum librorum , quos Heylynus (Anglice o- 
mnes, nifi quod Scoticam Liturgiam A. 1639 in Latinum vertit) 
elucubravit: quos inter, praeter Cosmographiam noftram, Hi- 
Jt oriam S. Georgii de Cappadoci a y Hfloriam Sabbati > Expofitio - 
nem Symboli , Hi floriant Epifcopatus , Hifloriam Reformationis 
Ecclefia Anglicana ab Henrico VIII ad Elifabetham , Vitam Gu - 
lielmi Laud Archiepifcopi Cantu arienjis , & Hfloriam Preshy- 
lerianam eminere, Thomas-Pope Blound exiftimat. Nonpoflu- 
mus tamen, quin fiub finem legendum hic fidamus Cenotaphi¬ 
um, quod ipfi a Conjugc in ecclefia Weftmonafterienfi, extra cho¬ 
rum quidem, ad Aquilonarem parietem, eredum eft , & ut An- 
tonius a Wood 1 . c. conjicit, a Joanne Earle,z jusdem Ecclefia eo 
tempore Decano, compofitum. 

Hic jacet e propinquo Depofitum mortale Petri Heylyn S\ 
T. I). hujus Ecclefia P rabendam & Sub decani , Viri plane me¬ 
morabitis , egregiis dotibus inftruEhsfimi , ingenio acri & facundo, f 
judicio fub alio , memoria ad prodigium tenaci , cui adjunxit in * 
crediuilem in fludiis patientiam , qua cejfantibus oculis non ceffa- 
runt. Scripjtt varia & plurima y qua jam manibus hominum 
teruntur, & argumentis non vulgaribus ftylo non vulgari fuffe- 

N $ cit« 


100 ACTA ERUDITORUM 

cit, Conflans ubique Ec clefi<& & Maje flatis Regia Affertor, nec 
florentis magis utrimque quam afflicta ; idem perduellium & 
Schifmatica factionis Impugnator acerrimus , contemptor invidia , 
0 animo infraedo. Plura ejusmodi medicanti mors induxit fi¬ 
lent'tum ; ut fleatur , efficere non potefl, Qkiit anno Altat, dj. 
Pofuit hoc illi mceflisfma conjux, 

GEOGRAP HIAE VETERIS SCRIPTO RES GR.ECI 
Minor esocum Interpretatione Latina , Differt ationibus ac An¬ 
notationibus. Volumen II, 

Oxoniae, e Theatro Sheldoniano, 1705, in g, Alphab. 2. 
Proflant Lipfiae apud Jo. Frid. Gleditfchium. 

Q Uinquennium eft, cum Vir Clarisfimus Jo. Hudfon volu¬ 
men I hujus generis Minorum Geographiae Scriptorum in 
lucear emifit, ingenio tam luo , quam, eruditisfimi viri Henrici 
Dodwelli, elegantisfime illuftratum. Comprehendebat illo vo- • 
tumine Periplorum veteres Scriptores omnes, qui fuperfunt, 3 c 
Orbis, tum cogniti, aut partis majoris circumnavigationem, feu 
terrarum faciem in maritimis locis delcripferant, videlicet Han¬ 
nonem Afrum, Scylacem Caryandenfem , Agatharchidem , Ar- 
rianum, Nearchum cx Arriano , Marcianum Heracleotam, & A- 
nonymum de Ponto Euxino : quos omnes cum Latina verfione, 
ac criticis aliisque Annotationibus omatisfimos, publici juris Vir 
laudatisflmus fecerat» Nec contentus luo labore, quem his Scri¬ 
ptoribus adhibuerat Angularem ; ab Amico etiam Antiquitatum 
& Chronologiae peritisflmo HenricoDodteello impetravit v ut fm- 
gulis hilce Audioribus copiolas & eruditas Dijfenationes adjice* 
*et, quibus jlle non lolum de aetate cujus libet illorum Scriptorum,, 
quos volumen illud compledfitur, quamquam hoc inftitutum e- 
jus fuerat, erudite difleruit j verum etiam variarum gentium hi- 
florias explanavit, aliorumque Scriptorum, quorum teftimoniis u- 
fus efl,aetatemcontroverfam,dubiasqueacfufpedlas lediones,ad 
certiorem modum ac firmitudinem perduxit, & undique conges- 
fit, quae ad illuftrandos hos. Auflores Geographicos eximium ali¬ 
quid conferrent. Mirum, quanto applauiu exceptum hoc prius 

volu- 


MENSIS MARTII A.M DCCIV. iel 

volumen fuerit ab omnibus, qui politiorem eruditionem amant 
& in pretio habentquia non tantum optimos Auflores reflatu* 
tos integritati, verum etiam, quod plurimum refert, controver— 
ias de aetate iliorum opiniones quaeftionesque alias Icite discufTas, 
dilucideque viderunt explicatas. Ex quo non difficile intelleflu 
eft, quam avide ac quibus votis hi ipfi volumen hoc II exip e flave¬ 
rint , quod ad eundem modum ornatos expofitosque Auflores a- 
lios Geographicos, & prioribus rariores, exhibet : quos nunc ox- 
dinerecenfemus,& quid in quoque fit praeftitum hac 'editione* 
breviter enarramus. Ita hoc autem perficiemus,ut ih fingulis Au- 
floribus, utriusque clarisfimi Viri laborem atque ftudium conjun¬ 
gamus, id eft, Diflertationes Dodwellianas, quas aeque hoc volu¬ 
men , ut primum, praefixas uno complexu habet illuftrisfimas, cum 
fiio fingulas Scriptore, quem explicant, componamus. 

Agmen in fecundo hoc volumine ducit Dicaarchus , cujus 
a7rccr7racrficiTictj ex Italia allata per Matthaeum Budaeum, Guili- 
elrni filium,primus in lucem emifit Hernicus Stephanus A. 1585?, cum 
verfione, annotationibus, & auctario Dialogi, qui infcribitur Dicae¬ 
archi Sympraflor j Graeca autem in partes discerpta fixae explicati¬ 
oni ita imrxiifcult, ut contextum deprehendere,haud cuivis fane fue¬ 
rit facile. Undecim poft annis,A. 1600,Dicaearchus cum aliis minori¬ 
bus Geographis, Auguftae Vindelicorum, cura Davidis Hcslchelii, 
Graece,fine verfione prodiit,addita variante leflione ex codd. Hervu- 
orti,Palatino & Gallicano.Et ex hac potisfimum clarisfimus Hudfbn 
fuam editionem expresfit, cui praeter novam Latinam, quam ad¬ 
didit, interpretationem, etiam varias obfervationes ad paginas fin¬ 
gulas fiibjecit, nonfblum Stephani Hoeicheliique jam laudatas,fed 
luas etiam, & Variorum undique coileflas: maxime vero Bonaven- 
turae Vulcanii & Lucae Holftenii conjefluras, quas ipfi nofter in his 
Eruditorum Aflis colligendis focixis fblertisfimus Godefredus Chri- 
ftianus Gcezius,vir elegantiorihus non minus literis, quam juris peri¬ 
tia excellens, communicaverat. Accedit Fragmentum Dicarchi de 
monte Pelio , nunquam antea vulgatum, quod ex MarquardiGudii 
bibliotheca, vir clarisfimus,Ja. AJbertus Fabricius defcriptum nobh 
fisfimo Editori noftro, pro humanitate fua & juvandi literarum 
Ifudiiprapenfione,;mifer at. Fuit autem gemmum Opus Bicaear- 

N 5 ‘ cb% 


102 ACTA' ERUDITORUM 

ichi , praeter illud de Montibus j fed utriusque tantum fragmenta 
de Graecia fuperfunt, quanquam de aliis etiam, Orbis partibus vi¬ 
dentur aliquid continuifle, ut tamen copiofius de Graecia fiia re¬ 
ferrent, Ex nis alterum eft metricum, quod, uti ex reliquiis ap¬ 
paret, videtur explicatio Tabulae Geographicae, univerfalis forte, 
fuiile. Nam Cicerone tefie lib. VI ad Attic. epift. II, & Aga- 
themero lib. I cap. I, hujusmodi Tabulas Dicaearchus confece¬ 
rat. Hoc opus dvcty(>a<priii , Defer iptionem praenotalle, vix du¬ 
bitare licet, quia fub finem ejus adferiptum eft, TfAo? Aixatcif- 
dvayfctipfj;-, Finis Defcriptionis a Dic&archo ficis. Alte¬ 
rum opus foluta oratione compofitum fuit, prxlcriptumque, Bioe 
E 'fka.^oQi Vita Gracia, id eft Mores ac vivendi ratio in Graecia : 
quod dodlisfimus Editor de Statu Gracia Latine vertit, idque u- 
trique fragmento conjunctum praefcnpfit : quamquam Dod vel¬ 
lus, quem femper honoris cauffa nominamus, malit utrique no¬ 
men fervari fuum, Carmini, dvctyfa<plq,Defcriptionis ; Profar, 
B(« ‘EJA.ciJo? , Vita feu \Status Gracia. Metricum, quantum 
reftat, potiora Graecis & infularum exponit : ex loluto tantum 
de Attica & Boeotia habemus reliquum. Astarem Dicxarchi fic 
Dodwellus Diflertatione I indagavit : Dedicatum eft primum o- 
pufculum, five metricum, Theophrafto, Ariftotelis in fchola luc- 
ceflori, in quo quod Thebas l usyctActi, magnas dixit, vero non 
abfimile eft, poft Caliandri inftaurationem feriptum efle. Pro- 
faicum autem eftpofterius, quia mentionem dilcipulorum Theo- 
phrafti, Pofidippi & Pliilifci poetarum habet : quod etiam ex a- 
«ftione fiiaioov, quam athletas quosdam intendifte ibi traditur , & 
ex nova fervitute, cujus meminit Auiftor, quae fub Demetrio Po¬ 
liorcete fuit, demonftratur. Et quoniam in fragmento de Pe¬ 
lio monte, diftantia ejus ab urbe Demetriade notatur, argumetfto 
id eft, de montibus opus fuifie illorumpoftremum, quia Deme* 
triadem a Demetrio Poliorcete,non ante Olympiadem CXXI, con¬ 
ditam fuifie, temporum rationes docent. Ipfa autem permenfio 
montium, longe antea regiis aufpiciis fufeepta & perafta videtur, 
quia Plinius lib. II cap. LXV Regum cura permenfum montes Di¬ 
caearchum dixit \ quod clarisfimus Diftertationis Aucftor de Phi- 
lippo Aridaeo & Alexandro Roxanes filio interpretatur, qui fimul 

regna- 



y 


i 


MENSIS MARTII A. M I3CC1V. ro? 

regnarunt, antequam, fextuin poft annum, Ancisus ab Olympia¬ 
de interficeretur : de quo tempore Diodorus etiam Regum plurali 
numero in Macedonia, ab Olympiadis CXIV anno fecundo, meri» 

' J X M 

tioncm fecit, cum ceteris temporibus finguli Reges imperaverint. 

Secundus hujus voluminis Geographiis eft Ifidorus Characenti ?, 
cujus 'ZaQ-poi TLaf&ixciManfiones Parthica ab Hocfchelio exPalati- 
no, ut videtur, codice primum fuerimt editae. Nunc paullo audio 
res,& ex bibliotheca Pariliorum Regia fuppletas, fixpra laudatus Fa¬ 
bricius,una cum Notis fuis,ciarisfimo Editori exhibuit,cui is publico 
nomine gratias agit. Et in hunc quoque Audorem accuratisftmus 
DodwellusDiflertationem fcripfit,qua Vosfium notavit,qui primum 
in incerta aetatis Hiftoricis noftrumlfidoruni pofueratrdeinde fecun¬ 
dis cogitationibus, ex Luciani Macrobiis admonitus, Ptolemaeis pri¬ 
mis conftituit aequalem,quia Luciano referente, de Artaxerxe Perfe¬ 
rum Rege fcripferit, qui stt) toov 7rctrs^ct)v ruv sccvtx, patrum 
memoria , a fratre Gofithra, nonagefimo tertio aetatis anno interfor 
dus fit : quem Artaxerxem is Ochum fuifie exiftimat. Huic ve» 
ro interpretationi Perferumhiftoria repugnat, ideoque is Artaxer¬ 
xes dodisfimo Dodwello, non unus ex magnis Perferum Regibus, 
fed Regulus provinciae Perfidis fub Parthorum imperio, fuifie vide¬ 
tur, quia multi Satrapae illo tempore fuerint Reges appellati, & iple 
Parthus propterea Rex Regum. Deinde ex ipfo libello noftri Ifi» 
dori confiat, Audorem florente Parthorum imperio, & Romani fi¬ 
nitimo aemuloque, fcripfifle, urbiumque meminit a Macedonibus 
conditarum, ut Seleuciae ad Tigrin, non tanquam recentium : et¬ 
iam de veteri Artemita Babyloniae, quam Strabo quoque ita nomi¬ 
navit, addit, vvv nunc , id eftfuo tempore, Chalafer vocari. Ba¬ 
byloniam quoque dynaftiam five provinciam, fecus ac Strabo & 
Plinius fecerunt, divifit Ifidorus, & novam inde , quam Apollo- 
niatidem vocat, decerpfit : quae omnia polieriorem aetatem argue 
unt. Quod vero fchoenis metitur, /Egyptiaca menftira, non na» 
rafengis Perferum 3 conjicitur inde, Ptolemaeum, Adtilitano mo¬ 
numento laudatum, vidoriis liiis in Orientem fchaniorum modu¬ 
lum intuli fie. Interea certum eft, fcripfifie Ifidorum rebus Par^ 

1 horum florentibus, antequam imperium ad Perias rediret 5 quia Sc 
Athenaeus- & Lucianus, qui circa Sy ven tsnqwa ftterunt, tfttxisu.il 

nuit 


104 ACTA ERUDITORUM 

Jfunt tefhmoniis. Deinde nec illud dubitari poteft facile , fcripfifie 
illum , quo tempore tota Melbpotamia in Parthorum erat potefta- 
te, quia a Zeugmate ad Seleuciam ejusdem fines ac terminos dedu¬ 
xit. Parthi vero poftesfione illa a Lucio Vero exuti fiint , quam 
inde a primo Hadriani anno, qui ceflerat, quafi jure luo tenuerant. 
Ex quo videtur confici, circa media Imperatoris Antonini Pii tem¬ 
pora , has Manfiones Parthicas ab Ifidoro fuifie confignatas. Anti¬ 
quior quidem omnino efTet, fi idem fit Plinii Ifidorus, quem is in 
libri II Au&oribus etiam Characenum cognominat : qui vero, 
quod ex Marciano Heracleota patet, Periplum potius quam ns- 
giyyticriv i ut nofter, videtur conicripfifie. Haec ex Difiertatione 
Dodweiliana : dodisfimus autem Hudfon Ifidorum hunc perinde* 
ut Dicaearchum, interpretatione Latina , & fuis Annotationibus 
comptiorem reddidit. 

Tertius hujus voluminis Geographus eft Scymnus Chius , 
cujus 7 regiriyyicrewq copiam primus Marco Velfero Ifaacus Caiau- 
bonus fecit. Marciani autem Heracleotae in codice Palatino no¬ 
men fert, verfibus aeque confufis ac permixtis,ut in Gallicano exem¬ 
plari : quos ut Jofephus Scaliger diftinxerat, fiib alieno nomine 
Marciani Heracleotae, David Hoefchelius in Geographorum Sylloge 
A.1600 Auguftae Vindelicorum edidit. Longo poft tempore ean- 
ddmPeriegefin,cum Latina verfione &Notis,vir clarisfimus Erafinus 
Vindingius emifit. Errorem de audore, qui Marcianus falfo cre¬ 
debatur , primus Lucas Holftenius detexit, non quidem ex manu 
feriptis libris, qualis forte nullus,praeter memoratum Palatinum, re¬ 
pertus eft j fed ex locis a Veteribus fiib Scymni nomine allegatis, 
quod pluribus exemplis nofter clarisfimus Diftertator, contra Vm- 
dingii dubitationes,pag. 94 feq. confirmavit : quamquam nec Vin¬ 
dingius eundem Marcianum utriusque operis, ligati & prolaici au- 
dorem ftatuat, fed tempore admodum disjundos, Fragmenta 
Scymni, quae collegerat, & Latine interpretatus fuerat Lucas Hol- 
ftenius, vir omnis antiquitatis, Geographicae maxime, peritisfimus , 
primus cum Holftenianis ad Stephanum Chorographum Annota¬ 
mentis V. CL.Theodorus Ryckius publicavit. Non autem haec 
fragmenta ex anonymo Periplo Euxini Ponti defiimta efie, & in 
ordinem ab Holftenio redada, quod V. CL. Jacobus 
f Oro- 


MENSIS MARTII A. M DCCIV. 105 

Gronovius Dedicatione Scylacis & illius Anonymi putavit; fed 
ex MSto .quodam codice, Differtatione III a fiepe laudato Dod- 
welio denionftiTitum eft. Holftenius enim Notis ad Porphyrii 
Vitam Pythagorae, ex Jambico fragmento illo decem verius produ¬ 
cens ita praeraius eft . De Scythis ultra Ms-otin pulchri ver jusfunt 
Scymni Chii , vetujii geograpjn , cum multis aliis h aci emis non 
editi. Quis credet autem , gravisfunum virum ita Icripfiile, fi 
iple Jarribos illos eit anonymo Periplo confinxifiet ? Addit Diller- 
tationis Audior, quod partem poftremam fragmenti a verlu id>2 a- 
liquis fruftra in Periplo anonymo quaefierit. Iple vero liber Scy¬ 
mni, quantus fupereft , Trsptyy veris , Orbis deferiptio praenotatus 
eft, licet Europae Iqfius fit expofitio. Nec ve$o dubitandum, quin 
caeteras quoque Orbis partes expofiierit, quia fragmentum, quod 
Septentrionem, qui fupra Pontum eft, explicat, tandem ex Euro¬ 
pa etiam in Afiam progreditur, nec eam tantum, quae itidem fupra 
Pontum eft, verum & in illam, quae ad litus Ponti auftrale per Bi¬ 
thyniam , Paphlagoniam Sc regnum Ponti Mithridaticum procur¬ 
rit. De aetate Scymni hoc habetur : Dedicavit jambos luos Ni¬ 
comedi , regi Bithyniae, non Prufiae filio, parricidae, quia fui Regis 
patrem quoque laudat verfi 57 ; led vel hujus filio, Nicomedi Phi¬ 
lopatori vel, quod Dodwello eft fimilius vero, fratri illius, Iso¬ 
crati Chrefto, qui etiam Nicomedis nomen adfiimfit, quia povos 
7Tfipcr0^&t ,verfi51, quoad Chrefiin omen videtur re- 
fpexifle. Hunc Mithridates Philopatori, ab Romanis confirma¬ 
to , oppofuerat, fed ipfe pcftea interfecit paullo ante, quam bel¬ 
lum contra Romanos fusciperet, ut ex oratione ejus apud Jufti- 
nutn lib. XXXVIII, 5 eft perlpicuum. Hiftoriam Appianus ha¬ 
bet in Mithridatico, & Memnon in Photii codice CCXXIV, qui et¬ 
iam Nicomedis nomen, quod deeft Appiano, tanquam regium ei¬ 
dem tribuit, tov Xyij-ov STnnAti&svTci NiHopt^tiv , Cbrejium co¬ 
gnominatum Nicomedem appellans. 

Succedit Plutarchus de Fluviis ,aGelenio primum Bafilese A.. 
1583 in lucem datus: poftea Tolofie A. 1615 a Mauffaco emendatior 
cum nova verfione& Notis uberrimis iteratus eft. Hujus editionis 
textus noftro clarisfimo Editori curse fuit, ejusque Notas cum fuis 
& aliorum ad imum cu jusque pagina collocavit, longiores ad cal- 

O cera. 


L' 


lo6 ACTA ERUDITORUM 

cem libri rejecit : interpretationem quoque Latinam ita retinnit, 
ut cum Turnebiana, & alia Natalis a Comitibus, diligentius con¬ 
ferret. Quod vero Mauflacus Plutarcho Chsronenfi hunc libel¬ 
lum vindicare ftuduit, Dodwelliana quarta Differtatio fere tota i» 
eo eft, ut contra, quam clarus ille vir ftatuerat, refutatis ejus ar¬ 
gumentis, probatum det, ab alio quodam & multum recentioie 
Plutarcho hanc Fluviorum defcriptionem effe. Nam habet non¬ 
nulla, quae nemo Chaeronenfi Plutarcho, rerum omnium peritis- 
fimo, tribuat, v. gr. in Hydafpe , hirne & Indum eundem effe: 
& Lugduni urbis originem , quam Planco, Ciceronis amica, 
deberi, nemo vel leviter Romanis hiftoriis tindus ignorare potelt, 
refert ad fabulas mythologicas. Quin & Chriftianilmi non tam 
vigentis, quam declinantis obfervanturveftigia,cujus generis eft 
tScuuovtOusvos > malo Ipiritu agitatus , qui expellatur Nih quo¬ 
dam lapide : qualis fiiperftitio in puriori ecclefia locum nullum ha¬ 
buit. Ex quibus tandem nobilis Differtator conjicit, circa decimum 
forte Chriftianorum feculum, hunc de Fluviis libellum fiib Plu- 
tarchi nomine effe corapofitum. 

Quinta pars hujus voluminis habet Agathemeri vTrerviru- 
c&m yect)y$a.<P'icLS ev i7rnopr n Compendiariarum Geographia ex- 
jojitionum Libros II, quos dodisfimus Godefredus endelmus 
oiim edere conftituerat, fed fato praeventus librum fixum celeber¬ 
rimo Chifletio reliquit , a quo clariflimus vir Samuel Tenullius 
accepit, ediditque cum Latina verfione A. 1671: repetiit cum Scyla- 
ce clariiTunus Jac. Gronovius A. 1697, cui editioni dodisfimus Hud- 
fonius laudem emendatioris verfionis dat , eamque ex maxima 
parte lecutus eft : fed exiguam le gratiam ab ilio iniille, praefatio¬ 
ne conqueritur r cujus rei caufa fit, quod in nonnullis partibus a 
Gronovio, pro Eruditorum libertate, diflentiat. Magis autem par¬ 
tem generalem Geographiae Agathemerus , quam Ipecialiorem 
pcrfecutus eft. Diliertatio Dodwelliana de aetate Agathemeri 
cum illo, de quo diximus, W endelino, qui editurus erat, con¬ 
tendit , quia is certam Audoris aetatem ex certa /Equatoris & 
Tropici diffantia (lib. I cap. VIII) collata cum Artemidori, qui 
fhb Augufto vixit, rationibus, definiri poffe putavit: quod negat 
amplifiimus Differtator r quia illorum aevo neque hypotheles A- 

ftfO-» 


I 


MENSIS MARTII A. MfiCfCIV. 107 


ftronomicae, neque inftrumenta tara accurata fuerint, ut in minu¬ 
torum differentia fides tuto per omnia haberipofilt. Ipfumquo- 
q-de Wendelinum in vera Artemidori aetate aberrafle demonftrat, 
cui rationes etiam tribuat, quae neque Artemidori fuerint, neque 
ab Agathemero pro illius, fed Ptolemaei rationibus fuerint habitat. 
Ut vero de aetate aliquid conilituatur, alias rationes Nofter ex lpfo 
adfert Agathemero, videlicet pofteriorem Ptolemaeo effie, quem 
iple nominatim laudarit : deinde ex HifpanU nomine, quod La¬ 
tinis quidem pervetuftum fit, non autem Graecis, qui iCtjftai/ vo~ 
carint: Ptolemaeum autem & Appianum primos efle, qui etiam 
alterius nominis I cror avias rationem fimul habuerint: Agathe- 
merus autem lib. I cap. IV Icripfit, ihVfla, n vvv Itroravia , IberU 
qua nunc HifpanU vocatur 5 quod vvv novitatem appellationis 
Graecae arguit. Idem cenlet de nomine rafikicz, Galitu , pro quo 
veteres Graeci VaAarU & KfArou? dixerunt. Agathemerus ve¬ 
ro lib. II cap. IV, r«v FaTAiavi agtrppreppv TaAartag eAsyov , 
GaUiarum,quas prius Gab. nas appellaverunt, meminit. Etiam ex 
vocabulo infulae Salica lib. II cap. VIII argumentum petit, quoe 
prius Simunda didta fuerit, ibidem cap. VII. Tandem ex Dacis 
trans Danubium defcriptione , & filentio novae , quam Aurelia¬ 
nus cis flumen conftituit, de vera aetate judicat, atque ex his con- 
junctim colligit, Agathemerum inter Severi & Gallieni Icripfill© 


tempora. 

Strabonis denique Epitome flve Excerpta locum fextum & 
ultimum in hoc volumine tenent, femel antea Baflleae A. 1533 im,- 
prefla, quibus Hieronymi Gemufei Latina translatio adjundta eft. 
Non Epitomas, fed Xcn<rou,aSnag, Chreftomathias Excerptor bre¬ 
viarium fuum praefcripfit, de quo vocabulo mox in aetate auftoris 
dicetur. Sunt autem excerpta haec in totidem libros, quot Strabo 
compofuerat, XVII videlicet, diftributa, & brevitate fua (nec ve¬ 
ro nimia 3 quippe maximam voluminis partem explent) commen¬ 
dantur. Neceflaria quoque funt pro feptimo Strabonis libro, quan¬ 
tum fieri ex epitoma poteft, fupplendo, cujus pars pofterior in no¬ 
bili de Graecia argumento, quae temporum injuria eft, intercidit, 
Clariffimi viri, Editor & Diflertationis Auctor, uterque fuum, ut 
&>l$nt, egregie in hoc quoque Breviario praeftiteaint, ille Notulis 

O z 





io8 ACTA ERUDITORUM 

eruditis j hic fingulari de aetate Excerptoris disputatione. Latet 
ejus nomen, qui excerpfit, & patria. Graecus tamen haud dubie 
fuit : qui aetatem luam obfcuris lignis prodiit , quae Dodwellus 
ingenii fui luce declaravit. Pofterior fuit Ptolemaeo^ & Arriano, 
quos ipfe teftes advocat : forte etiam Marciano, ut ex novo titulo 
Xpri<rcpia3-M0t)i/ apparet, quo non priorem alium Icimus ulum elfe, 
quam Proclum & Helladium Belantinoum , quorum ille quinto 
Chriftianorum laeculo vixit, hic fub Licinio & Maximiano, id eft 
Conftantini temporibus» Idem vero hac voce lignificatum volue¬ 
runt, quod alii per icrnofam , epitomen feu breviarium. Non 
autem prope hosfuille, quos laudavit, fed longe pofteriorem,ex 
ejus libro VII pag. 98 colligitur, quo XyJS-ag XttAdQovq, Scythas 
Sclavos-, lub quibus etiam,ConftantinoPorphyrogenneto interprete, 
& Avares & Bulgari latebant, dicit vvv , nunc, id eft fua artate, 
totam Epirum , Cf Helladem prope , ac Macedoniam & Pelopon- 
nefum posfidere. Jam vero examinat Vir clariffimus Barbarorum 
inter Grascos hiftoriam, nec nili unum invenit Imperatorem, Ba- 
filium II, Romani junioris filium , Tzimilde luccellorem, lub quo 
tanta Barbarorum fuit polle Hio & potentia : quod ex Zonara & 
Cedreno demonftravit. Imperavit autem ille Bafilius, quem Por- 
phyrogennetum etiam cognominant , item Bulgarodonum, lub 
finem decimi Chriftianorum feculi» 

Adjedus eft volumini Index Geographicus fatis copiofus 
6c luculentus, in omnes lex recenfitos audores Geographos.. Pro- 
mifit etiam clariffimus. Editor volumen tertium, quod ut colligere, 
&ad modum jam editorumpollit illuftrare ac publici juris facere, 
vitam ei ac otium &prolperitatem apprecamur» 

COELII SEDVLIIy POETrE INTER CHRISTI A- 
nos veteret etegantisfimi , Mirabilium Divinorum libri , Pafcha - 
le Carmen dicli , & Hymni duo. C HR IS TO P HO RUS 
C E CLARIUS ex manufcriptis codicibus recenfu- 
it , (A Advocationibus illuftravit* 

Hafe Magdeburgicse fiimptibus, Orphanotrophii,ijoq, in g. plag. 10. 

I jErgit clari siimus Editor de vetuftis Chriftianorum Poetis me¬ 
reri : & poilquarn pupenori anno Prudentium, luis curisillu- 

ftra- 


MENSIS MARTII A. MDCCIV. io? 

ftratum, ediderat, quem tum menfe Aprili recenfuimus $ nunc 
Calium Sedulium eodem modo exornatum, & ex pluribus corre- 
ftum manulcriptis , publicavit. Cujus lacra Carmina quanto in 
pretio Ecclefiae antiquae femper fuerint, ex laudibus, & teftimo- 
niis antiquis, quot vix alius ejusdem aetatis Scriptor habet, poft 
praefationem, fingulorum verbis propriis oftenditur. Laudatur e- 
nim ab aequali Turcio Rufio , conlulari viro, qui primus codc- 
da haec carmina in lucem dicitur edidifle: commendantur Ecclefiae 
a Papa Gelafio Diftind. XV cap. III: & iterum laudantur ab Aurelio 
Cafllodoro, Venantio Fortunato, IfidoroHilpalenfi , Beda fiacer- 
dote, Placido Ladantio fcholiafte , Theodulfo Aurelianenfi : ut 
de pofterioribus, Sigiberto,Trithemio & aliis taceamus. Nec fi- 
lent de laudibus ejus recentes Poetarum cenfores , Calpar Barthi- 
us &Olaus Borrichius, quorum ille Virgilianam pbrafin comiter 
fervajfe fcripfit: hic dictionem ejus facilem, ingeniofam, nume¬ 
rofam & perfpicuam vocat, & i np rimis Cbrijliana pietatis com¬ 
mendatricem . Habet quidem naevos profodiacos,quales plerisque 
nec defiunt veterum Ecclefiae Poetarum; quos celeberrimus Editor 


finmilis locis in Notisfuis indicat, & temporum vitio ac confiue- 
tudfiie excufat. Praefatione idem praedicat Amicorum benevo¬ 
lentiam , a quibus vel ipfios MSS. codices acceperit, vel excerpta, 
ex iliis dodisfimorum virorum manu atque ftudio. Sunt autem, 
quae laudat fiubfidia, haecce : Ex noftra Pauiina codex integer , 
manu in Pergamena charta exaratus : alius membranaceus claris- 
fimiAlmelcveeni : liber, quem Barthius cum MS. contulit: ali¬ 
us collatus cum MSS. a Nic. Heinfio : iterum alius nuper admo¬ 
dum cum duobus MSS. Academiae Cantabrigienfis comparatus : 
quibus obfervationes ampliflimi viri Gisberti Cuperi accedunt, quas, 
fua manu feriptas, pro amicitia, quam cum Cellario colit, lubens 
communicavit. Ut vero per feculum, quod nuper defiit, ab hoc 
Audore typographorum officinae cefiaverunt, nili quod in Patrum 
Bibliothecae vafto opere repetitus fuit } ita haec Cellariana edi¬ 
tio plenior ornatiorque eft fiiperioribus. Praemiffam habet Se¬ 
dula ad Macedonium Epiftolam,quae deeft quibusdam, emendatio¬ 
rem etiam, quam unquam prodierat. Ip.fi autem quinque Car¬ 
minis Palchalis libri, quorumprimus miracula Veteris Teftamen- 

O i ti 


ACTA ERUDITORUM 

ti exponit ; reliqui Hidoriam Evangelicam perlpicue delcribunt, 
notis perfpicuis lunt iiluftrati. Adjedi Hymni duo ejusdem Se* 
dulii: alter Collatio Veteris Tedsmenti cum Novo : alter, Vita 
& Miraculorum Chridi acrodichis per tetradropha Expolitio. Ad- 
dita, etiam aliquot Epigrammata antiqua , quorum unum ipfius vi¬ 
detur Sedulii ede 1 tria de Sedulio ab aliis compolita , unum in 
fronte libri, reliqua lub calcem. Claudit Index geminus, unus 
Rerum, alter Verborum. 

JO. FRANCISCI BUDDEI P. P. ELEMENTA PHL 
lofophia Infirument alis , Tbeoretic &, & Pra8i(£. 

feu 

INSTITUTIONUM PHILOSOPHIAS ECLECTICAz 

Tornus I. II (A III. 

Ha ite Saxonum, 1703, 8- typis & impenfis orphano¬ 
trophii & apud jo. Frid. Zeitlerum. 

Condant Alph. 4. piag. 2. 

V ix typis prelisque liberatum erat integrum hoc Philofophix 
univerfx, excepta Matheli, corpus, a celebri maxime ingenio 
& doctrina Viro, Jo. tranc. Buddeo , Profedore in illudri Acade¬ 
mia Fridericiana optime merito, adornatum, cum avide illico ab 
hs, qui exBuddei ore pendent,aliisque qui Buddeana merito amant, 
coemtum, magnum jam ubivis inter iiteratos adplaufum nomen¬ 
que confequeretur. Praeterquam enim,quod illas Phiiofophix par¬ 
tes Icite ac kv crvvoxp h Ciarisilmus Vir in eo ed complexus: fane 
tum rerum feledus & coordinatio perquam elegans, tum methodi, 
qua tlimma rerum in Philofophia, eaque necedaria maxime capi¬ 
ta pertractata funt, genus feledum ac praedantia, tum quoque 
Ityli nativa quaedam elegantia atque facilitas, tum denique liberum 
fiibinde & lobrium de reoentiorum non minus ac antiquiorum 
Philofophorum opinionibus ac litibus, judicium, Buddeanum hoc 
Phiiofophix Sydema fatis fuperque commendant. Nam quod 
methodum maxime attinet, Ecledicam ubivis & commendat & fe- 
quitur Buddeus philofophandi rationem,ita quidem,ut ipfam rerum 
naturam, in propriis aut aliunde contradis obfervationibus, primo 
l^tr^er loco eontempleturjddnde per principia, ex his obfervationi- 


MENSIS MARTII A.MDCCIV. m 

bus eruta,omnia jufto ordine & nexu deducat, atque demum ad hanc 
cynofiiram, quicquid a veteribus & recentioribus didumeft, libe¬ 
re exigat. Hinc cum non ex aliorum verbis aut effatis, fed ex ipfis 
rebus fapere, hoc demum veri Piiilofbphi ede Buddeus cenfeat, 
id, quod ab aliis didurn eft, ficum veritate confentiat, aflumere 
& ampledi, finvero ab ea alienum efle videatur, flio loce relin¬ 
quere, non dubitat. Praeterea fatis quoque hoc ipfc opere BucD 
deus comprobavit, quod nihil fibi folennius, quam humani irw 
telledus ubique imperfedionem agnofcere j nihil etiam prius fit 
aut antiquius, quam ab ifto Dogmaticorum faftu , qui ubiquo 
certitudinem & imo mathematicas quasdam demonftrationes cre¬ 
pant, fibi temperare* Utut vero hoc pado quandoque Budde- 
us, dum diverfis aliorum lentendis fuccinde prius enarratis, ni* 
hil certi in capitibus quibusdam controverfis ailumit aut afierit, a 
Scepticifmo non longe abefie videri poffit: neutiquam tamen fe 
iniqua ejusmodi malevolorum judicia metuere, in alloquio ad le- 
dorem,tomo ftatirn primopraefixq,commonet , cum, ubi certi¬ 
tudo ac evidentia adeffet, quam lubentisfime eam amplexus fue¬ 
rit j at verofimilia & incerta, dubia & obfcura,pro certis, claris 
&evidis venditare, aut luas conjeduras pro demonftrationibus a* 
liis obtrudere, hoc vero die Scepticorum ludibrio fe exponere, iis¬ 
que occafionem dare , ut eo facilius eunda in dubium vocent, 
femper crediderit. Denique id etiam per univerliim opus profla¬ 
re quam diligenfciffime anniflis eft, ut fiiperflua, & inutilia pro¬ 
cul removeret, & tantum certo profutura traderet 5 quo Philo- 
fophiam fifteret non vere tantum ecledicam, led & a quisquiliis 
& inquinamentis Scholafticorum, & a vanis aliorum fpecixlatio- 
nibus prorfus repurgatam. Interimnon perfedum&abfolutum 
has Inflitutiones Philofophiae fyftema, led elementa folum efle, ut 
quivis cogitet, etiam atque edam rogat ac obxecrat 

Ut autem jam quoque fpecialius paulo, quo neXti & ordi¬ 
ne fingula in Inftitudomim fiiarum Philofophkaram tomis per-* 
tradaverit, adhuc enarremus : in tomo\prirno , cui titulum *Ele~ 
mentorum PhilofojphU Inflr ument alis fecit, ea, quo ad hanc PhD' 
lofophio partem ipedant, exhibentur, ita quidem f ut fuccinde 
f runam quodam Hiftorio Phiiofophico delineatio, introdudioms 


H2 ACTA ERUDITORUM 

in umverfum opus inftar , praemittatur ; deinceps ipfa Philofo- 
phia Inftrumentaiis, ieu Logica, pertractetur ; & demum Notitia 
terminorum Fhiiofophicoram, Schoiafticis Metaphyfica , aliis ve¬ 
ro redius longe Ontologia dida, fubjungatur. In Hiftoria Phi- 
lofophica tum cujusque (Igillatim fedae Phiiofephicae, antiquiffimi, 
medii & recentioris sevi, in ortu & progreffu luo fata, tum quoque 
ipfum Philoibphise, cui feda quaevis addida fuit, fyftema icite & 
eleganter exponit , fine ullo tamen affedu j quo in ipfo ftatim, li¬ 
mine exemplo praeiret fuis, ne uni magiftro dare nomina, fed ubi¬ 
que veritatem confedari difeerent. Atque haec ipia Hiftoriae 
Philofophicae delineatio, ideam etiam continet operis majoris & 
exoptatiffimi, quod jam pridem in univerfam Hiftoriam Philofb- 
phicam ac Literariam molitur, & cujus fpecimen jam in fu a ad Hi¬ 
li oriam PhilofopbU Ebraorum IntroduElionc , menfe Junio Ado¬ 
rum horum A, 1702 memorata, Orbi literario dedit. PhiiofophL 
am ipfam Inftrumentalem, qua, quae ad Artem cogitandi feu Lo¬ 
gicam pertinent , traduntur , quatuor abfolvit partibus. Prima 
earum de ratione verum inveniendi, adeoquede intellectu huma¬ 
no, e jusque operationibus & facultatibus, vitiis & imbecillitatibus, 
fanitate & virtutibus, ut & mediis eum emendandi fanitatique re- 
ftituendi agit. II. rationem veritatem ex aliorum feriptis eruendi, 
atque inde fermonis naturam & indolem , obfcuritatem ejusque 
caufas, fenfiun verum, hujusque criteria, & media itidem herme- 
neutica exponit. III. rationem veritatem cum aliis communican¬ 
di tradat, ac propterea & vitia & virtutes docendum innuit. IV. 
terminorum Philofophicorum, quorum ignoratio impedimentum 
aliquod in Philofophiae aliarumque liberalioris dodrinae partium 
ftudio afferre poffit, Notitiam tradit. In ea Ontologiam, quam alii 
tanquam peculiarem Philofophiae difciplinam tradant, evolvit,at¬ 
que primum generatim de Ente ejusque attributis, dein de attributis 
entis fimplicibus, de attributis entis disjundis primariis & feam- 
dariis, ac de inferioribus entis agit. Gum vero in hac Notitia non 
tam magnifice, ac a quibusdam fieri folet, de Metaphyfica fentiat: 
hoc fi quis aegre ferat, eum facile praeclarisfimorum noftrae aetatis 
Philofophorum exempla conticefcere juflura confidit, fi quidem 
rationis adeo inops fit, ut per ipfam rei confiderationem erroris fiii 
convinci nequeat Alter 




/. 


-vs 

i? 


MENSIS MARTII A. M DCCIV. 

Altero tomo Elementa Philofophu Theoreticz » fex partibus 
comprehenfa tradit. iit vero Phiiofophia Inftrumentalis circa homi¬ 
num cogitationes aut termonem, & Phiiofophia Pradica circa eo¬ 
rum adiones vertatur: ita haec circa res iptas,Deum nimirum,& qua: 
ab eo condita timt atque produda , unice etl occupata. Tra- 
dandi rationem in hoc tomo eandem, quam in priori, eousque 
quidem fervat,ut qua: cognitu maxime necefldria ipfi vita fuere, 
fuccindis & rite inter te connexis praeceptionibus feu politio¬ 
nibus compledatur. Et Parte quidem I. aufpicio a Phyfices 
natura, ejusque per varia inventa hodie incrementis fado, fta- 
tim de homine, ejusque ftrudura, flatu & origine: II. de anima¬ 
libus brutis, piantis &fotfilibus: IIL de terra, aqua, igne, aere 8 c 
meteoris : IV. de lyftemate hujus univerti, corporibusque cade* 
ftibus : V. de corporum naturalium proprietatibus, atque cautis 
generarim : & VI. de fpiritibus, tum creatis , tum increato, feu 
Deo agit. Ex quo partium recentli vel fua {ponte patet, quod 
parte ultima Pneumaticam, quam alii partem Metaphyfices alte¬ 
ram conftituunt, alii fub peculiaris difciplintcPhilofophicteforma 
conliderant, fimul fit complexus. Cseterum prima folum Phy- 
fices rudimenta, & iliis quidem tradere in his Infiitutionibus le fa¬ 
tetur, quibus non ex inftituto fe his literis confecrare , fed quan¬ 
tum ad feliciorem exterarum Philofophiae partium tradationcm 
fufficit, inde haurire conftitu f um eft. Nam qui fe totos huic Au- 
diorum generi dare, & eidem fe velut immergere conflituerint, 
iis aliam longe viam ingrediendam, & prae exteris Friederici Hoff- 
manni , Dodoris in Academia tua celeberrimi, in illuftranda indies 
magis magisque,per experimenta curiofiflima,Phiiofophia naturali, 
folertiam maxime exquifitam commendandam efle admonet. Prae* 
terea id quoque non dillimulat, fe & in hiftoria rerum naturalium 
deferibenda, & in Phifofophorum principiis pro inflaturi ratione 
explorandas, prxftantiflunos ubique & recentisfimos Viros, ac 
his maxirrie Jac. Robaultium , Jo. Cbriftoph. Sturmium, Jo. Cie* 
rkum * aliosque, quos Orbis adhuc hodie veneratur, efle fecutunu 
Qui cum maximam partem mechanicam philofophandi rationem 
Aequantur, adjunxiffe fe addit eos, qui fpiritumnaturae fuppoiientes, 
MoCucae Phiiofophia: redauratores audiuut; idqu£ ideo, quod poft 

P " illatu* 


I 


H4 ACTA ERUDITORUM 

illam, haec hodie maxime concelebretur. Imo in prima fpecia- 
tim parte, quae de homine agit, e jusque- ftructuram & naturam 
Phyiiologice magis, quam hucusque in compendiis. Phylleis fa¬ 
cium , exponit, maximo libi ului fuiffe non diffitetur Phyliologi- 
am Medicam Jo.Gothofredi Bergen-, Medicinae in Academia Vi- 
tembergenfx ProfeiToris celeberrimi. 

Tertius, tomus Elementa P hitofopbia Praelita eonipledll- 
tur. Inde, cum tres ejus ffint partes , parte I. rationem perveni¬ 
endi ad fummam felicitatem, feu Ethicam pertradat : II. officia, 
hominum gentiumque integrarum ad legem naturae componen¬ 
da, feu Jurisprudentiam naturalem, & gentium edocet: III. a- 
Itiones hominum Ungulorum & integrarum locietatum, ad pru¬ 
dentiae leges dirigendas, feu prudentiam civilem, in unoquoque fta- 
tu,. contemplatur & inculcat. Ediderat htec Philoiophiae Pradli- 
CteElementa jam aliquot abhinc annis, fub peculiaris cofficis forma j, 
at cum typis, committenda ea effient denuo, induci facile fe paffi 
fuseft, ut non fblum reliquarum Philofophiar partium rudimen¬ 
ta, iis adjungeret, fed & memorata modo Philoiophiae Pra&icae E- 
lementa in quibusdam paulo, immutata & corredla, imo ,, quod 
prtecipuum momentum trahebat, eadem, qua in, enarratis antea. 
Phxlofophise fuae eeledies partibus ufus eratmethodo pertradlata. 
Kllyret. Ita enim melius omnia per univerfum. opus confpirare,. 
& cum veritate nihil prius fibi ftt, nihilque antiquius , neutiquam.. 
vitio (ibi verti poffe, confidis eft Buddeus , fi in quibusdam,, iisque: 
jjoa adeo quidem, magni momenti, lentendam luam, raro fecu- 
li noftri candore, corrigere non erubefeeret. Intercattera tamen,, 
jjn. eo maxime a priori haec editio, differt, quod in illa jus gentium' 
feparatim a jure naturae tradatur $ in. hac autem, ftatim in. ipfa 
juris naturalis traAatione, unicuique capiti,, ubi quidem res ipfe. 
hoc aut permifit aut exegit, applicatio ad integras gentes fubjim- 
gatmr. Hac enim ratione facilius obviam iturum ie intellexiffie. 
ait errori illorum,qui neicio quod jus gentium a jure naturi dis- 
tffidtum comminifcuntur p hoc ipfa autem tantum omnia turbant, 
ae leges cum moribus, mores cum legibus, civilia, cum natura¬ 
libus , inffce.te admodum, confundunt. Omifit etiam in hac par- 
jgna ptiom editionis ultuuam., fi.ucommentationem de flatu. Im- 


MENSIS MARTII A. MBCCIV. it? 

perii Romano - Germanici ; cum in ea 'delineatio potius i uent» 
quam jufta tam nobilis argumenti pertradatio. Redius inde fe 
forte fadurum putafle commonet , ii -aliquanao feorfitn ani- 
pliorem de flatu civili & ecclcflaflieo IwiptTit Romano- Germanici 
commentationem, in lucem emitteret. Praeterea nec in hac ter¬ 
tia Philofophiaeparte ecie&cam, quamlemel ingreflus erat, phi- 
iofophandi viam migrat, ied dum ad felius rationis praeceptum ic 
ubique componit, id cumprimis dat operam, ut ex evidentiflimis 
principiis omnia jufto ordine deducantur, eademque ibo etiam 
nexu apte, inter fe colligentur. Quo in negotio tantum ah en, 
ut maximos & praeftantiflimos in hoc Philofophiae genere Do£lo- 
res uspiam damnet aut prorfus afpemetur , ut potius, dum in 
Ethica fummam hominis felicitatem in amore Numinis politam 
ede , cum Pythagora & Platone, ac dodisfimis noftra state viris fta- 
tuit, in juris prudentia, naturali maxime & gentium, fummos it- 
tnul viros, Hugonem Gr otium & Samuelem Pufendorjjium , &in 
prudentia civili Boeclerum , Conringium ahosque recentiores m 
plerisque fequatur. Attamen, ubi vel Grotium, vel Pufendorffi- 
urn, vel alium prudentiae naturalis aut civilis Icriptorem, a redo tra¬ 
mite defledere liilpicatur, eo minus quoque in aliam fententiam 
ire religioni fibi ducit, qnod in unius viri verba jurare, ejusque 
audoritate forte fe in maximos errores dare prxeipitem, dudurn 
viris cordatis & iapientioribus illepidum maxime vifum fuerit ac 
prorfus illiberale. 

TRAITE' DE L' INDULT DU PARLEMENT 

de Paris , cf c. 

feu 

TRACTATUS DE INDULTO CURIAE PARISIEN- 

fts-, &c. Tomus I (A II. 

Pariliis, apud Joh.&Michaelem Guignard,i703, in $. 

Conftat Alphab. 4. cum ip.plag. 

P Artem Juris Ecclefiaftici Gallicani, quocirca beneficia fpiri- 
tualia membris Parlamenti Parifienfis conferenda occupatur, 
indagatam atque excufiam hic dare voluit Vir ConihkUlimus Mel- 

P 2 chior 


*6 ACTA ERUDITORUM 

ehior Cochet , Eques & Dominus S..-Valerii ac Libellorum fuppli- 
cum in prxdicla Cuna Praeies gravillimus. Advertens namque, ne¬ 
minem lianc materiam pro dignitate Tatis explicuifle , neminem vel 
tetignie hadenus, pneter Regnaldinum & Pinfonum, quorum ille li¬ 
bellum parvae admodum molis in eam commentatus fit, hic no¬ 
thas bieviusculas Iblum in Pauli III & Clementis IX Pontificum Bui- 
las exaraverit t honefta fe aemulatione, atque officii fiu didamine 
permoveri pailus eft, ut rei parum cognitae plenam lucem affum 
deret. Quo vero L. B. cognoFcat ftatim, quid Induki nomine fi- 
gnificetur, pofthabito tantisper Antoris ordine, e Capuli deFcri- 
ptionem ejus, uti nunc eft, depromemus, ©icit nimirum, quod 
fit genus gratiae expedativae perpetuae, regno Galliae ab Eugenio 
BV Papa eonceftiim , renovatum vero, confirmatum atque extern 
fiim a ; Paulo* III & Clemente. IX, rogatu Regum. Ghriftianiffimo~ 
rum Garoli VII, Francifci I,.& Ludovici XIV, in gratiam CanceU 
krii Galliae r Praefidum , Confdiariorum.,aliGrumque Officialium 
Curiae Parifienfis,,praelentium ac futurorum y eum videlicet in fi. 
nem, ut iidem, modo habiles fint ad beneficia poffidenda , femel r 
durante magiftratu vel officio r fe ipfbs, aut in 1 locum fuum Cleris 
cos,Regi fifterequeant, ut ab eodem Collatori cuidam in Gallia 
denominentur, idque femel in vita Regis, vel durante praelatura 
Collatoris, quo a tali Collatore , aut eo nolente, ab Executore, vir¬ 
tute indulgentiae Bapalis Regiaeque nominationis , proxime vaca¬ 
turo beneficio, feu Peculari , Feu regulari, juxta conditionem ac Fum* 
mam requifitam, admoveri debeant. Hisce praemiffis, intelledii 
faciliora arbitramur, quae jam ex- Autore delibabimur Primum 
itaque antiquitatem privilegii liujus oftenfiirus, a quinque retro- 
fecuiis illud derivat, Sc in Cap..I variaIndulta ab Ihnocentio IV^ 
Ronifacio VIII, quoad amicitiam coluit cum Galliamm Rege ,Beno 
didis XI, XII & XIII, Clemente VHJphanne XXIII, & Martino 
V, Fummis Pontificibus, profeda ftridim perfequitur } quibus tamen 
omnibus hocee temperamenti adhaeFifre innuit, quod veP ad cer- 
ttum tempus, vel praefinitum perfonarum numerum, vel vitam dum 
feixat Pontificis tribuentis, aut Regis accipientis,reftrida Fuerint. 
Auguftiore autem facie apparere coepifle hanc gratiam fub Euge- 
Hiad¥, quippe- qui haud fatis ducens,in Favorem finguloium Par- 

lamenti? 


MENSIS MARTII A, M f>CClV. si/ 

lamenti- miniftrorum, tam praefentium quam foturorum, Indultum 
perpetuo valiturum A. 1431 promulgaviffe, Aulae Romanae praeter¬ 
ea arbitrio- illud lubtraxent , Archi - Epilcopo Turonenfi executo- 
ris munere impolito, quod ipliim alia Bulla ampliaverit- Enim 1 
vero tamSueceffores alienos a gratiola ifta largitione reliquiffeEugg- 
niumyquam Parlamentum legne exftiterit,.in conlervanda ejus inte» 
gritate, atque obfervantia, ita ut opus omnino habuerit,-iftius reno¬ 
vandae ergo Paulum III adire, felici-fane cum fucceflii,donec Cle¬ 
menti IX novam nuper luperaddcre extenfionem placuerit. Quae 
tanquam concifius didfa, in Cap. II uberius illuftrat, enarrans oc- 
cafionem, quae Eugenium IV ad limile Indultum tribuendum in¬ 
vitaverit r & qua de caula illud dilatandum ccnfuerit ; ubi dubia: 
fimul a Molinaeo aliisque excogitata, quibus veritatem hujus con- 
ceffionis fiibleftam reddere moliantur, mafcule removet. De Bul¬ 
la vero Pauli III A.1538 d, 19, Jun. extra muros Nicienfes data do¬ 
cet , duo lingularia illam, continuiffe, alterum onerofum, quod 
mandatis Apoltolicis muniti-, praeferri. debeant Indultariis 5 alte¬ 
rum lucrofum, ne hi beneficia infra ducentas libras annuas ac¬ 
cipere cogantur. Tandem Clementis IX Indultum de A. \6(% 
derogafie trito Canoni, Regularia Regularibus ,acinjunxifle, uti 
Laicis quoque , lub certis tamen limitationibus beneficia Regu¬ 
laria in Commendam affignan debeant 3 auxifie praeterea lum- 
mam Paulinam ad lexcentas usque libras, acprohibuifie, ne Indui» 
tariis beneficia curam animarum exigentia imponere fas ellet. Poli 
heee delcriptionem Indulti ilipra addu&am concinnat. Porro in 
Cap. Iit, pertractando notas characc erifiicas Indulti, differentiam e- 
jus ab expedativis odiolis demonftrat, atque in rationesquae fan- 
ffam Sedem ad profundendam gratiam tam infignem ftimulave- 
rint, inquirit,- Rejicit autem illorum opinionem, qui Pontifice* 
hac ipfa Parlamentum inelcare voluiiTe contendunt, ut Pragma¬ 
ticae Sanctioni renunciaret, aut ad Annataram exactionem con¬ 
foveret, aut denique Concordatis, cum Francifco I initis , eo lu- 
bentius lefe fubmitteret, ad coque illud conventionis genus, Do 
ut /)or, hic fo prodere exiftimant. Quin potius ex mero affedu< 
atque honore erga Curiam Parifinam , cujus-autoritatem atqiie 
graeminentiam magnopere extollit, totum negotium promanaffe- 

B $ peilua-' 


t 


118 ACTA ERUDITORUM 

fuadere conatur. Nec reticet, quod fit jus ipirituale contradi¬ 
tus atque hereditariae fucceilionis onere exemtunx, nec permuta¬ 
ri-pofiit, bene tamen cumuiationem aliorum jurium admittat. 
Poftquam fic naturam hujus privilegii fatis exhaufit Conlultiffimus 
Autor, reliquum operis impendit inftruendo Indultario, quomo¬ 
do fe gerere debeat a primo adu usque ad ultimum, qui eum in 
plenisfima beneficii pofieifione collocet. Quod dum agit, recen- 
fet in Cap. IV perfbnas gaudentes Induito, quales efle ait omnes 
de corpore ac gremio Parlamenti exiftentes, atque in caulis au¬ 
diendis ac decidendis intentas, fpeciatim vero Cancellarium Gal¬ 
liae & Cuflodem Sigilli $ quod fi duo haec munia ab imo exerce¬ 
antur , duplicis etiam juris effedum fe exferere 5 tum cenferi Prariffi 
des omnes ac Confiliarios, Magiftros libellorum flipplicum , Pro¬ 
curatorem atque Advocatos generales , Archigrammateos civi¬ 
lium & criminalium caufarum ut & praefentationum, demum 
quatuor Notarios Secretario*, ac denique primum Janitorem. Ad¬ 
dit infuper, Officiales hujusmodi integra fervare jura Indulti, et* 
iam depofitisprovinciis, modo emeritorum loco habeantur, atque 
literas honorarias, ceu vocant, a Rege obtinuerint. Minime ve¬ 
ro in hunc numerum cooptandam venire Qu_affiorem Parlamen- 
ti $ licet enim de corpore ejus habeatur, non tamen partes illius e- 
minere ullas in juftitia adminiftranda: ex quo itidem fundamen¬ 
to Pares Gallice, Archi - Epifcopum Parifinum , Abbatem Fani S. 
Dionyfii, utcunque feffionis ac fuffragii honore in praedida Cu¬ 
na polleant,Indulti virtutem fibi nunquam, applicare ftuduifle. 
Interim fusque deque habita ifta ratione,Supremum Confiiium 
Regis pro Qiueftore A. 1701 pronunciafle. Similiter abjudicat 
Indulti efficaciam Confiliariis honorariis Parlamenti, Fraef Idibus 
ilipremi Concilii, Janitoribus a primo reliquis, Exadori multa¬ 
rum , quin & viduis ac liberis ante memoratdrum , Confiliariis- 
que Reformatae Religioni addidis. Mox tempus praefentandi ac 
modum , qmeque circa hunc formalia fint obfervanda, follicite in¬ 
culcat 3 ubi inprimis notat, neminem fe pofTe praefentare Delphino, 
aut Regis Matri regenti, fed tantum Regi, qui Regno praeeft. 
Ulterius 111 Cap. V de Regia nominatione, quousque fe extendat, 
ac quem fortiatureffedum; quibus praecife fiat,num & foeminis 

• Prae- 

/ ^. ■ s - ' r ' * \ ■ '-•* 

- / ' - v : 


MENSIS MARTII A.MDCCIV. 119 

Praelaturae Agnatione confpicms, aut exteris, quibus jus eft bene¬ 
ficia ecdefiaftica in Gallis radicata conferendi, quas item muta¬ 
tiones ea admittat, ex profeffo agit. Dum autem exemtionis 
mentionem injecit, hinc Caput VI totum deftinat Cardinalium 
praerogativae examinandae, num & iidem (ubjaceant difpofitioni 
Indultu Equidem fi. Eugeaii IV & Pauli III Bullis res decidenda fo¬ 
ret, tum audadter affirmat, Cardinales Induito parere oportere, 
quippe cum illae neminem ptorfiis excludant. Verum poft- Cle¬ 
mentis IX Bullam, quae Cardinales difertis verbis exemit, diftiiv 
guendum cenlet, utrum Ipeciales a Rege defuper Hteras impetra¬ 
verint , vel non. Illo cafii adftri&os haud efle ad Indultum adim¬ 
plendum j fecus vero hoc , propter defectum Regalis privilegii: 
quae doctrina Autoris fupereminens Regis arbitrium, in praejudi¬ 
cium autoritatis Papalis, abunde declarat Quemadmodum nec 
Cardinales adhuc hodie Indulti vinculo expeditos pronunciat, fi 
quis Indultariorum lurhmaPaulina contentus efie velit, & Car¬ 
dinali nominari efflagitet 7 qua occafione bene multas alias ejuae- 
ftiones affines ventilat. Inde in Cap.VII unice fatagit , ut invi¬ 
dis argumentis explanet* Britanniae Minoris Ducatum pariter fiip- 
politum efie Induito Parlamenti., tantaque animorum contentio¬ 
ne defenfam immunitatem, perquam ficulneis protegi armis. Hisce 
in parenthefi velut excuflis, progreditur in Cap. VIII ad figmfb 
candae nominationis Regiae ueceiTitatem, tempus, utilitatem exin- 
de emanantem,modum, & quando illi obtemperatum credatur^ 
inquirit. Videlicet cum ante Bullam Paulffiam, quodlibet bene¬ 
ficium, licet permodicum, ad Indultum explendum, fufficere.t, poft 
Paulinam vero ducentas libras Turonicas jcqpare deberet, hodie 
Clcmentina Conffitutione vigente, Induito haud fatisfa&um m- 
telligi, mfi praebenda, valoris iit fexcentarum librarum, deductis, 
lingulis oneribus atque praeftationibus. Caeterum , fi effet liti- 
glofa, aut curam animarum annexam haberet-non teneri Indui- 
tarium illam acceptare; fin vera absque- juiia hac cama eam accipere 
tergiverfaretur, tum ejus recufationem fubintrare locum repletio¬ 
nis,, eidemque integrum haud relinqui aliud fibi exnoieere Be¬ 
neficium. Jntei im non impediri ipfum, praebenda minoris pretii,, 

mbigrafia. quingentarum Ubiarum,acquiefcere, ii pinguiorem.diu,- 

fius. 


\ 



\ 


* 



/ 


« 



V 


150 ACTA ERUDITORUM 

> ' 

tius expedace, rebus iliis non proficuum ducat. Deinde in Cap. 
,‘IX piuribus agit de Executoribus Indulti, eum in finem ftatutis, 
ii Collatores ordinarii nominationi faciae forte deferre nolint. Ur- 
g ct autem hic maxime, non adeundos efle Collatorum Superiores, 
Epifcopos puta, Archi-Epiicopes, &c. aut ipium Pontificem: fei 
ex Paulinae Conftitutionis praecepto, Abbates S. Maglorii & S. Vi- 
doris, quos repneientat Archi-Epilcopus Parifinus, & Cancella¬ 
rium Ecclefiae Cathedraiis B. Virginis, quae Lutetiae eft i in am¬ 
pliata autem Clementina, decretos efle Abbatem S. Dionyfii,quae di¬ 
gnitas jam abolita , Abbatem S. Germani, qui hodie eft Cardi¬ 
nalis Fiirftenbergius, Archi - Diaconum Parifieniem ,horumque 
Executorum Vicarios. Pluribus deinde perfequitur , quaenam 
fit eorum autoritas, quousque duret, quales provifiones Collatori 
tribuat, & quales in Dataria Aulae Romanae impetrare necefle fit, 
quaenam item beneficia in Commendam dari polfint, num & illa 
quae Regulares proxime polfederunt ? ac denique de Confilio fu- 
premo Regis, tanquam Judice competente controverfiarum cir¬ 
ca 'Indultum oborientium, loquitur, fic ut Indultarium manu quafi 
ducat ad plpniflimam beneficii perceptionem. Ultimum Caput 
Bullas ipfas Summorum Pontificum, quibus integer hic tradatus 
innititur, Declarationes item Regum, Francifci I, Henrici II, & Lu- 
dovici XIV, aliaque publica inftrumenta Ledori curiofo apprime 
profutura exhibet. Et cum obfervaverit, feu olcitantia, feu im¬ 
peritia Notariorum Apoftolicorum, quibus literas Indulti confici¬ 
endi cura demandari folet, in non levia diferimina deduci Indul- 
tarios, formulas certas annedit, quarum normam tutofequi lice¬ 
at. Decem hisce Capitibus univerfi operis oeconomia abfolvitur, 
in quo tametfi plurimum induftriae ac judicii approbaverit Am- 
pliffimus Autor, prx fingulari tamen modeftia, fagaciorum corre- 
diones fibi expofeit, quandoquidem in materia adeo parum explo¬ 
rata, multa fe latere •potuifle, non dilfimulet. ‘ . 

MEM 01 RES POllR SERV1R A L' HIST0IREEO 

defiajhque des fix premiers fiecles, par Mr. TILLE- 

MQN T, T. Xljl' 

4 ' ' 

/ - »c* 



MENSIS MARTII A. M DCCIV. Ili 

* ' 

u e. ** 

C OMMENTARII COMPONENDAE HISTORIAS 

Ecclejiajiica wfervituri, anciore NANO T 1 LLEM 0 N- 
TIO. Tomus XIII , Vitam S. Auguflini 

complexus. 

Parifiis apud C. Robuftel, 1702, in 4. chartae auguflae. 

Conflant 6 Alphab. 

D Ecimus tertius hicce operis elegantisfimi, laepiusque a nobis 
laudati tomus, quod ftatim poft feptimum iequatur, nemo 
mirabitur, qui inftituti hujus intellexerit rationem. Pauci effluxere 
anni, cum Benedidtini monachi, viri omnium confeffione erudi* 
tiflimi diligentiflimique, poftquam Ijalendidiflimam optimamque 
operum Auguflini editionem curaffent , ne quid deenet, Vitam 
quoque Auguflini, ex fcriptis ejus magno labore concinnatam, e* 
isdem adjungerent, undecimoque tomo infererent; ut ipfimet A- 
«florum A. 1701, menfe Junio p. 251 indicavimus. Ea res deterrere 
-tamen Tillemontium non potuit, quin & iple, uti in reliquis hi* 
ftoriae eccleliafticae capitibus, ita & in vita Auguflini delcribenda, 
operam ftudiumque fuum collocaret. Accedebat, quod multi in 
votis haberent, ut Gallice quoque vita celeberrimi Hipponenlium 
Praefuhs accurate defcripta extaret. Nonnulli itaque de transfe¬ 
renda in Gallicam linguam Auguflini vita, a Benedicflini ordinis 
monachis concinnata, lusceperunt cogitationem, imo etiam manus 
operi admoverunt. Qua: fi comparuiflet verfio , folam novitatis 
gratiam forte praereptura labori Tillemontiano fuiflet. Hoc vero 
fibi non committendum fuifle exifliinarunt, qui edendorum Til* 
lemontii operum curam gerunt, idque eo magis, quod reftius 
forte vita Auguflini Gallica lingua (cripta, quam ex Latino lermo- 
ne in Gallicum translata, illorum aut commodis aut defideriis con- 
fulatur, qui in Gallica lingua eam legere cupiunt. Nec confilio 
eventus defuit, cum haud obfcure innuatur, a fuo deftitifle infti- 
tuto verfionis ejus au&orem, quae ut editor liujtis operis profi¬ 
tetur , non equidem, fi vel maxime prodiiffet, quo minus & Til- 
lemontii commentatio lucem adlpiceret, potuiflet impedire; hoc 
tamen attulilfct incommodi, quod pro uno,duo libri eadem ra- 

tione 


%2i ACTA ERUDITORUM 

tione idem argumentum traftantes, publico fuiflent obtrufi. Et¬ 
enim non diffitetur editor , maximum, quod inter vitam Augufti- 
ni Benedi<ftinorum & Tillemontii intercedat, in hoc confiftere 
difcrimen, quod illi Latino fermone ufi fint, hic Gallico. Eun¬ 
dem ordinem, eandem temporum rationem, easdem de rebus du¬ 
biis ac controverflis fententias , utrobique confpici. Arcftisfima 
quippe cum Patribus iliis Benediftinis, conjundimi fiiiffe amicitia 
Tillemontium. Nihil hunc denegafle illis j omnia rurfiis illos, 
qux ei ufm elTe poiTent , cum Tillemontio communicafle. 

Nihil itaque aliud, quam hifloriam Auguftini, decimus ter¬ 
tius hicce operis Tillemontiani tomus continet. Sed Auguftini 
condere hiftoriam non potuit, quin fimul iliuftrem hiflorice ec~ 
clefiafticae partem attingeret, pnefertim de Donatiftarum quoque 
& Pelagianorum , qualia hoc tempore fuerunt , fatis exponeret* 
Mittere in compendium vitam Augulf ini,non minus difficile, pro 
noftri quidem inftituti ratione, quarn fupervacaneum, in tanta 
fcriptorum, qui Patrum vitas fiimmatim exhibent, copia foret $ 
praefertim cum ejus capita jam indicata fint, cum Benedicftinorum 
vitam Auguftini recenferemus. Aif ne nullum prorflis commo¬ 
dum ex hoc opere Leftor capiat, hinc inde quaedam decerpemus 
ac delibabimus. Juventutem Auguftini, inter voluptatum & flui¬ 
diorum viciffitudines a&am, dum accurate nofter defcribit, inter 
alia docet, a magia tantum abhorruiffe Auguftinum , quantum 
contra aftrologise judiciariae fuerit deditus. Ad magiam quod at¬ 
tinet , conftat, cum aliquando in locum publicum fe conferret, car- • 
men recitaturus, deque palma concertaturas cum aliis, accesfis- 
fe ad eum magum, qui pro certo pretio vi&oriam pollicebatur* 
Rejecit hominem Auguftinus, vinci honeftius putans, quam hac 
demum ratione vincere. Vicit tamen, Daemonis licet praeftdio de- 
ftitutus. Hic ex Tillemontio difcas, quis Vindicianus ille fuerit* 
certaminis praefes, qui corona Auguftinum cinxit. Medicus is 
erat fumma: exiftimationis, imo Comes Archiatrorum: idem fimul 
Proconfiil erat,& hinc demum poteftate gaudebat, coronas vi<fto- 
ribus in ejusmodi certaminibus imponendi. Ad maximas enim 
dignitates Comitibus archiatrorum patebat aditus, & ad Vindicia- 
num quod attinet, extat Gratiani Imperatoris lex ad eum ceu 


MENSIS MARTII A. M DCCIV. 125 

Vicarium directa , dataque die 15 Aug. A. 378, & alia die 14 
Septembr. anni fecuti, de privilegiis ArchiatiOiUm. Ex quo col¬ 
ligit, fi Proconfulis major quam Vicarii foerit dignitas, quod con¬ 
tendit Gothofredus, anno demum 378 Vindicianum Proconfulem 
Africae fadum. Sed de fcriptis phiiofopliicis Auguftini hic ali¬ 
quid occurrit, quod nobis non eft praitennitteiiduni. Haud exi¬ 
guum iplendorem capere ex eo Pliilofbphomin ordo videtur, 
quod & Grammaticam, & Dialecticam, & Rhetoricam, & alios ejus¬ 
dem generis libellos fcnpferit Auguftinus. Sane Ivlediolani cum 
effet, fcriplifle fe Grammaticam jple teftatur, cujus ejusmodi fit 
initium : Omnia nomina tredecim . Extat etiam liib ejus nomi¬ 
ne,quse ftc incipit: Grammatica par it er, a c Di a leffic a & Rhetorica • 
Benedidini hosce libellos ceu ipurios, & nomine Auguftini in¬ 
dignos, m appendicem rejecerunt, quippe in quibus nec eruditio, 
nec ingenium Auguftini, nec tradandi, qua uti foieat, ratio con- 
fpiciatur. Addit hic & alias rationes Tillemontius. Vix veroft- 
mile efte putat, eo tempore,cum Auguftinus fe ad baptiftnum 
p nepararet, ejusmodi eum fcripfilfe libros, in quibus Chriftiani- 
fini nec vola nec veftigium compareat. Nec per dialogi modum 
eos efte fcriptos, qua feufum methodo Auguftinus profiteatur ipfe» 
Qui & hoc addat, eo confilio fe eos compofuifte, ut mentem a 
corporeis rebus ad incorporeas transferret 5 cujusmodi quid fru» 
ftra in his, qui hodie fub ejus nomine circumferuntur, quaeras. 
Si regeras, forte eos ad finem non perduxiiTe Auguftinum j aft 
hoc de Grammatica dici non polle inftat,cui utique finem, ut iple 
teftetur, impofiierit. Nec obftare, idem Grammatices efte initium, 
quod a fe (criptae fuifte fignificet 3 hoc enim facile imitari potu- 
ifle impoftorem, quicunque etiam fuerit. Benedidini amplius 
addunt, fe hoc initium in nullis codicibus manufcriptis, antiquis, 
aut recentioribus, invenifle. Quod merito mirum videtur Tille- 
montio, cum alibi iidem Bene didi ni afferant, fe nullos codices 
manufcriptos hujus libri unquam vidiffe. Id quod cumprimis 
obfervatu dignum cenfemus. Quae porro hac de re Tillemontius 
disputat, legi merentur, fed nobis progrediendum eft ad dia. 

Nobilis quaeftio eft, an hymnus, Te Deum laudamus, Augu¬ 
ftinum atque Arabrofium audorcs habeat, qui divino afflatu per- 

QQ % culfi. 


t 


U4 ACTA ERUDITORUM 

culfi, eum alternis vicibus, cum ab hoc ille baptizaretur, decanta¬ 
verint ? Obfervat Tillemontius eos, qui hoc afferunt, niti praeci¬ 
pue audoritate Dacii Epilcopi hlediolanenfis a S. Gregono laudati, 
& mortuiA. 5)idn chronico.Sibi non conflare ait,an illud chronicon 
impiellum fitj ex Bollando fere colligi, non elleimpreflum, adeoque 
non poffe definiri,numDacium audorem agnofcat,&quanta polleat 
hac in re audoritate. Menardum prorlus negare, a Dacio hoc elle 
piofedum 5 tum quod Hilus aetati Dacii non conveniat, tum quod 
de converfione Augullini talia narrentur, quae & cum iis, quae 
Augulfinus iple referat, pugnent e diametro , & viro gravi plane 
fint indigna. Menardo & Joannem Bonam ali osque fublcribere r 
quanquam Tillemontius dubitet, an Menardus hoc chronicon un¬ 
quam viderit. Certiora docuille Mabilionium, contineri in hoc 
chronico hiftoriam VIII & IX fieculi 5 codicem manufcriptum fex- 
centis aitnis non effe antiquiorem; titulumque, qui Dacii nomen 
praefert, a recentiori manu effe adjedum, qua rem prorfus con¬ 
ficiant. Nec polle certi quicquam de audore hujus hymni fla¬ 
tui, cum nonnulli codices eum tribuant S. Abondio, Epifcopo 
forte Comenfi, tempore S. Leonis; alii nefcio cui Sifibuto, alii 
Niceto cuidam. Unicum codicem manulcriptum 400 aut 500 
annorum, Ambrofio eum vindicare, & Smaragdum, qui fecun¬ 
dum Aubertum Mirseum A.pgo fcripferit, eum vocare hymnum 
Ambrofii. Nec deefie, qui Hilario Pidavienfi eum afferant. Ni¬ 
hil ergo polle definiri. Sed revertamur ad ea tempora, cum ad¬ 
huc in Manichaeorum erroribus haereret Augulfinus. In his dum 
verfatur Tillemontius , Faulti quoque celebris Manichaei injicit 
mentionem, cujus hic conipicere imaginem a nollro delineatam, 
neminem forte pigebit. Erat ille patria Miievitanus, ex Numi¬ 
dia Africae provincia. Patri res angulta domi erat : filius in Ma¬ 
nichaeorum feda magnum nomen adeptus, Epifcopique inter e- 
os titulo infignis , Romae opibus affluebat. Virtutis fpeciem 
magno conatu confedabatur 5 faltem verbis ad fallendos incau¬ 
tos compofitis. Dereliquiffe fe ajebat patrem, fratrem, uxorem, 
liberos,omnia,Evangelii caula, nec aurum fibi effe, nec argen¬ 
tum , neceffaria vix in dies fingulos fuppetere > nec le ulterius 

quic- 


MENSIS MARTII A.M DCCIV. 125 

quicquam adpetere ; didiciffe fe e fle pauperem , humikm, abje¬ 
tum , purumque corde j fltire & eforire, & pro juftitia cunela 
perpeti. Haec tam fplendide mentitum Fauftum, vitam maxi¬ 
mas inter delicias duxiffe. Ad injurias, quas fe perpeflum jattita- 
bat, quod attinet, non equidem negat Tillemontius, raptum eum 
ab Orthodoxis, cum quibusdam ejusdem fedhe, ad tribunal Procon- 
fulis Africani, cumque fe Manichaeum ede fateretur, ipfis accu- 
fatoiibus intercedentibus, quam mitiffime in eum anjmadver- 
fiim efle, relegatione in infulam quandam, ex qua tamen mox 
revocatus fit,venia ab Imperatore omnibus concefla. Dodlrinam 
in eo aut mediocrem, aut omnino nullam fuifle m , at ingenio &e- 
loquentia eum praeftitifie omnibus. Verborum itaque lenociniis 
eum multos ad liiaspertraxifie partes : indeque famam & audio- 
ritatem funimam apud fuos eum confecutum. Mirifice eam ob cau- 
fam fibi placebat, tantaque ei erat virium fuarum fiducia, ut librum 
quoque contra Ecclefiam, multis in Deum ipfiim obtredlationibus 
refertum, feriberet. Audadlcr in eo contra Deum legis audtorem 
difputabat, pariter ac contra divinos vates, Chriftumque carne in¬ 
dutum negabat, Scripturae oracula, quae fibi obftare videbantur, 
corrupta clamitabat. Et hunc quidem ipfe, cum ad faniorem men¬ 
tem rediiflet y refutavit Auguftinus* Aft cum in Manichaeo¬ 
rum adhuc perfifteretr erroribus, necdum vidiflet Fauftum, in A- 
rrica quippe conftitutus, cum ille Romae degeret , miro & incre¬ 
dibili flagrabat defiderio coram intuendi illum hominem, cumque 
eo colloquendi, in quo laudando & in coelum evehendo, reliqui 
e>dem fedlae addidli nec finem , nec modum faciebant. Videba¬ 
tur fibi Auguftinus fupra vota felix, cum ille tandem adventaret 
Adfpiciens hominem eo corporis habitu, quo facile crmdforum a- 
nimos fibi conciliaret, & infigni lermonis ubertate verba facien¬ 
tem audiens, calculum fixum adjiciebat illorum fermonibus, qui 
tantopere Fauftum commendaverant *, fed propius & cominus eum 
introfpiciens , in difceptationibus familiaribus , ubi eloquentiae fu¬ 
co nullus locus, longe alium deprehendit, nudum inopemque fo~ 
lidions doflrinae, hoc tamen nomine laudandum, quod modeftise 
ubique retineret lpeciem, nec ignorantiam diffiteretur, cum du¬ 
biis Auguftini lolvendis fe parem non intelligeret Speraverat is 

a tarv- 


126 ACTA ERUDITORUM 

a’ tanto heroe exemptum fibi iri, quicquid in Manichaeorum fa¬ 
milia fcrupulum movebat: aft hunc cum ita impeditum & invo¬ 
latum luismet erroribus videret, ut iple nullum inveniret exitum, 
dubia magis indies atque incerta Manichaeorum dodrina illi vifa 
eft. Ita qui confirmare Auguftinum vel maxime in Manichaeo¬ 
rum lententia pofie exiftimabatur, occafio extitit, ut incertior red¬ 
ditus, magis vacillaret, donec veritatis uberiori luce colluftratus* 
eam prorfus defereret. 

Qui ad Philofophiam Patrum attendunt, operae faciunt pre¬ 
tium. Haud raro namque in ea caulae & origines lingularium 
quarundam, quas fovent, fententiarum deprehenduntur. Mul¬ 
tis dodiffimis viris in votis fuit, ut faltem Platonilmi Patrum ( Pla¬ 
tonis enim placita plerosque fecutos fuifte, conftat) accuratius e- 
volverentur ; quod tamen a nemine eo, quo par erat, ftudio fa- 
ftum. In Auguftino, Platonicae dodrinae veftigia facile deprehen¬ 
das. Ipie fatetur, ad Dei cognitionem fe ledis quibusdam Plato* 
nis & Platonicorum libris, quos Vidorinus, celebris Rhetorices a- 
pud Romanos profelfor, in linguam Latinam tranftulerat, fuilfe 
manududum. Ex iis fefe didiciiTe, nihil in Deo corporeum elle , 
cum caeterorum Philofophorum libri commentis & fallaciis Icate- 
ant, folos Platonicos ad Deum mentem elevare, adque aeternum 
Verbum. Fatetur,in Platonicorum fe legifie libris, quae de A oyca 
Joannes, & Paulus de Patris Filiique aequalitate commentantur : di- 
dicifle fe ex iftis,aeternum,aeque ac Patrem,elle Filium, & ante omne 
tempus, & fupra omne tempus, immutabili exiftentia extitifie ‘ r 
easque animas beatas elle, in quas luam Filius effundat gratiam, nec 
ad lapiendam venire quenquam,nifi qui aeternae lapiendae fiat par¬ 
ticeps. Haec fimiliave ex Platonicis fele dum haufilfe Auguftinus 
profitetur, palam eft, in ea illum fuilTe opinione, in praecipuis re¬ 
ligionis capitibus, de Deo Filiique dignitate, eadem prorfus & Chri- 
ftianos & Platonicos docuifte. Imo addit diferte , quod huma¬ 
no corpore indutus inter mortales comparueritServator, hoc ex 
Chriftianorum fe accepifle difciplina, cetera , quae de t qo Aoyoj 
Chriftiani credunt, Platonicae fe debere dodrinae. Tantum ergo 
cum Platoni tribuerit Auguftinus, quid mirum, fi & alia ejusdem 
philofophi placita retinuerit ? Ab amico de reminifc.^xida quadi- 


< 


MENSIS MARTII A.MDCCIV. 127 

tus, numcorpori, an menti haec tribuenda, relpondet, ad men¬ 
tem tantum eam pertinere, cum nobis obverfantur rerum incor¬ 
porearum ideae, ut sterilitatis; corporearum contra rerum imagi¬ 
nes, per fenilis demum nobis offerri. Laudat hic maximopere re- 
miniicentiam, quam Plato docebat, eamque nobile inventum ad~ 
pellitat j imo fi Tillemontio noftro credimus, haud procul ab ejus 
lententia abeft, cognovifle jam quaedam mentem ncftram, cum 
nondum corpori eflet unita. Nec tamen prstermittendum > quod 
idem addit, in prioribus fuis fcriptis quaedam liberius afleruifie Au» 
guftinum, quae in pofterioribus emendaverit. Csterum ut ma¬ 
gna apud Auguftinum Platonis fuit audoritas, ita contra Acade¬ 
micorum neutiquam illi le adprobabat crns\piC> Cum jam ad me¬ 
liorem mentem rediiflet, haud raro cum amicis de rebus gravis- 
fimis disputabat, conventusque eum in finem peculiares inftitue- 
bat. In his quid didum adumve effet, accurate confignabat li- 
teris, quae aliquot fcriptorum,hoc tempore ab Auguftino edito¬ 
rum , fuit occafio. Is, quem contra Academicos fcripfit, liber pro 
primo hujus inftituti frudu reputandus. Ad eam enim vitae, quam 
{ibi propcfuerat,rationem, nihil aeque neceflarium efle putabat, 
quam fcrupulis dubiisque omnibus procul remotis, ea (eligere, in 
quibus mens tuto acquiefceret. Offendit cumprimis in hoc libro, 

ut Tillemontius obfervat, maximo fe exponere periculo, imo cri¬ 
mine obftringere, qui in vita regenda tutum putent, probabilem 
fequi opinionem j ex quo colligas , quantopere ab illis diflideat, 
qui probabilis opinionis ufum, puppim ac proram dodri x {ux 
rnoralis efle volunt. Idem & de Academicis mitius fentit, quam 
vulgo fieri folet,negatque revera & ex animi fententia illos ftatuifle, 
veritatem neutiquam cognofci pofle. De Philofophis etiam fui 
temporis ibidem docuit, omnes ad unam tandem redudos fuifle 
fedam, quae dodrinam ex Platonica & Ariftotelica compofitam 
profitebatur. Enimvero hosce inter fe conciliare, ne diflenfus a 
Chriftianis objiceretur, Plotinus aliique maximopere elaborarunt. 
Addendum vero, ut nunc ad alia digrediamur, aliquid eft, 
de vita moribusque Auguftini , poftquam jam Epifcopi munere 
fungeretur. Namque quae ad dogmata, certamina, fcripta, pm 

blicave negotia pertinent, accurate exponere foknt, qui de dodo- 

ri hm 


128 ACTA ERUDITORUM 

bus ecclefiallicis agunt, cum tamen & vitas eorum conluetudinem 
cognofcere, jucundum non minus quam falutare fit. Nec hanc 
nos ignorare Tillemontius voluit, qui omnia ftudiole collegit. 
Infirma fuifie eum valetudine, corporeque non adeo robuftoait. 
Aft in tenui corpore fpiritus erat vegetus. Dolores corporis tam pa¬ 
tienter tulit, ut de iis, quae eos lenirent, fobrie utendis magis,quam 
de recuperanda fanitate follicitus eflet. Idem & nullos reformi¬ 
dans labores, nulla extimefcens incommoda , boni palloris ftre- 
nue ubique fundus eft munere. In veftitu nec fplendidus, nec 
fordidus, mundiciem potius,quam luxum amavit. Velles tales 
fibi afferri (ut illorum temporum mores ferebant) voluit, quas 
induere & inferioris conditionis homines polfent, fiquidem, quod 
folenne illi admodum erat, eas aliis donaret. In vidu, ad tem¬ 
perantiam & fobrietatem eunda compofita. Herbae & legumi¬ 
na efurientem fatiabant , nec alia in menfafercula, nifi hofpitum, 
& adverfa valetudine laborantium, praefentia alia pollularet. Ho- 
Ipites namque haud raro menfae admovebat, etiam peregrinos & 
ignotos, fatius eife dicens, vel impium convivio excipere, quam 
rejicere pium, intempellivo, ne improbos excipiamus, metu. Vi¬ 
num femper aderat, ne cum Manichaeis res a Deo conditas da¬ 
mnaret , utque doceret, per hominum demum cupiditates res fieri 
pravas. Pro bellariis, ledio aut de rebus falutaribus inffituta fer- 
mocinatio erat : parum autem profutura, aut indecora loqueii- 
tes non ferebat, acriter quandoque reprehendebat. Haec alia¬ 
que , de vita moribusque Augullini , ex ejus icriptis Audor ac* 
curate oblervavit. 

Dogmata Augullini fi indicare hic vellemus, rem haud 
dubio magnae fufeiperemus molis. Nec Tillemontius in iis ex 
inilicuto verlatur, qui vitam potius quam dodrinam optimi Prae- 
fulis exhibet. Aft qua de origine fententiae, quam de praedelli- 
natione fovit, obfervat, commemorare juvat, cum {altem illis, 
qui non omnes excuflerunt hiftoriae ecclefiallica: receffus, prodefle 
queat, Dubia quaedam Auguflino proponebat Simplicianus, & in¬ 
ter alia nonnulla fuper Epillolam ad Romanos. Accuratius er¬ 
go revocare fub examen, quae in ea (Wkjutcs videbantur, inlli- 
tuit, licet jam aliquid in eam Epillolam commentatus eflet. Ad 

hsec 


MENSIS MARTII A. M DCCIV. 129 

lisse verba ergo : quid habetis , quod non accepijiis ? cum vc- 
niflet, mutavit fententiam, cumque antea afleruifiet, politam fi 
dem elfe in hominis poteftate, auditoque verbo Dei penes eum 
ftare, velitne credere aut non credere, nunc tandem intellexit, 
fidem efle donum Dei'. In hoc ipfo itaque opere, quo Simpli- 
ciano refpondet, gratis atque naturae vires accurate inter fe invi- 
- cem confert atque contendit ; cumque initio pro libero arbitrio, 
quicquid dici poteft, dixilTet, viftonam gratias concedit, & licet 
diferte prsdeftmationem non ftabiliat, ejusmodi tamen, ut Tille- 
montius au&or eft, fundamenta ponit, ex quibus haud difficili ne¬ 
gotio deducatur. Haec ergo fi locum habeant, dici non poteft, 
quod certamina cum Pelagio in hanc deduxerint fententiam Au¬ 
guftinum. Tillemontius autem non dubitat, quin Deus Augu- 
ftino fententiam de praedeftinatione infpiraverit idque modeftiae 
fuse a Deo tulifle praemium Auguftinum, quod ab initio profefi 
fus eflet, cum iis viribus, quae ad veritatem in tanti momenti do¬ 
gmatibus perlpiciendamrequirantur,inftrudus non fit, fe tamen 
confidere, ob merita & preces Simpliciani, revelaturum (ibi Deum 
redam fententiam. Potuiffe etiam ait huc aliquid conferre un- 
dionem (acerdotalem, cum primus hiccc Auguftini foetus fit, 
ex quo ad Epifcopalem dignitatem erat evedus. Tum enim fin- 
gulari gratia ac lumine velut perfulum Auguftinum, clarius lianc- 
ce perfpexifte veritatem, Haec mens Tillemontiieft, de qua ju¬ 
dicium ferant, quorum intereft, plenius talia discutere. Nobis 
unicum adhuc addendum, priusquam Tiilemontium dimittamus. 
Etenim dum de concilio Africano A. 426 habito verba facit, fi- 
mul incelebrem iftam ingreditur disputationem, an in eo Epilco- 
pis appellationes, quas vocant, feu provocationes ad Romanam 
Sedem fint prohibitae ? Affirmat hoc intrepide cum Petro de Marea. 
Profitetur, fe non de jure dilceptare, fed de fado, quod hiftorici 
proprium munus fit. Epiftolam autem, quam Africani Patres 
in hoc concilio ad Coeleftinumj Papam dederunt, non alium ad¬ 
mittere lenfum j idque tum aliunde, tum ex hoc etiam manife- 
ftumefle, quod & generarim canones Africanae Ecclefiae provoca¬ 
tiones ultramarinas prohibeant , & (peciatim in canone ig innua¬ 
tur, faepius jam ejusmodi provocationes prohibitas fuifle. Ni 

R hilo- 



f 


150 ACTA ERUDITORUM 

liilo fecius Baronius in ea verfatur fententia, Africanos Patres nexi- 
tiquam rogare Pontificem,ne provocationem admittat, fed ut in 
iis ad canonum ecclefiafticorum & juftitiae leges fe componat. Sed 
epiftolam Patrum Africanorum adeo hanc interpretationem non 
admittere, Audor docet, ut & alii eam rejecerint, qui ceteroquin 
cum Baronio appellationes tum non fuifle prohibitas, fibi perliia- 
deant. Perronium Cardinalem non abnuere, quin appellationi¬ 
bus haec epiftola adverfetur, aft huc tandem fe recipere, quod nul¬ 
lus hac de re tum conditus fit canon. Quafi vero, inquit Tille- 
montius, epiftola fynodalis nonfit jinftar canonis? Schelftratenum 
dicit de jure potius, quam de fado difputare. Aft omnium tur- 
piflime fe hac in re traduxifle Chriftianum Lupum, de quo & alibi 
hisce ipfis in Adis a nobis didum eft. Huic non fatis eft ,ut Tille- 
montius monet, afierere, appellationes Africanorum Epifcoporum 
ad Sedem Romanam femper fuifle in ufb, fed palam injurius eft 
in concilium Africanum , quod iftas appellationes prohibuerit : 
tefpondeo , inquit, turbida hac Africana fynodi fenfa jamdudum 
jprofcripta atque damnata ab omni ecclefta & e. Haec verba licet 
fua quoque fecerit Schelftratenus, non tamen Audor dubitat,quin 
Romae & ubique a cordatioribus damnata fmt , cum manifefto 
quippe opprobrio in Auguftinum, Alypium aiiosque fandiffimos 
Epifcopos conjunda. Nec potuit hic t fibi temperare, quin adde¬ 
ret Chriftianum Lupum notradeo peritum fuifle hiftoriae eccle- 
fiafticx Africanae } id quod aliquot exemplis luculenter compro¬ 
bat. Ad canonem vigefimum odavum , cujus fupra injecimus 
mentionem, quod attinet,in quo afferitur, fepius jam ejusmodi pro¬ 
vocationes prohibitas fuifle Schelftratenus quidem, Baronius,, 
atque Perronius eum interpolatum, & verba ifta de Epifcoporum 
appellationibus, a quodam Romanae Eccleflae inimico, adjeda fu¬ 
ifle, contendunt. Petrus de Marea autem adjeda quidem haec 
verba concedit, fed ab ipfb coiledionis iftorum canonum au dor e. 
Utrique fententiae dubia gravisfmia erudite opponit Tillem antius, 
ex quibus facile conficias, fruftra efle, qui interpolatum iftum cano- 
nem clamitant. Sed & alia de eodem argumento hic disputat* 
quae legifleneminem peenitebiri 

Et hax qqktem funt, quae de praeclaro Tillemontii opere 

diec* 

/ ' t. * . ■ .. _ 




MENSIS MARTII A. MDCCIV. % 

dicere placuit, (altem ne nihil dixifle videremur. Etenim ipfam 
vitam Auguftini.fi quis in compendium mitti a nobis potuifle pu¬ 
taverit, praeterquam quod, ut diximus, hoc (upervacaneura fuiflet, 
na: ! eum ignorare oportet, haud exiguam hiftoriae ecclefiaftica: 
partem, iftius quidem (ecuii, fpeciatim notiffima ifta Ecclelia: cura 
Pelagianisatque Donatiftis certamina, qua: vel (ola, etiam pau- 
ciflimis delcripta, integrum librum poftulant, in vita Auguftini una 
comprehendi. Seledum vero inftituere oppido difficile, ubi ipu 
rerum pulcherrimarum copia obruimur. Ad commendationem 
operis (ufficit, a Tillemontio hoc Icriptum ede, viro in hiftoriis tam 
exquifitar induftriae, ut vix verbum line teftimonio, quse prxcipua 
hiftorici laus eft, proferat. 

MECH/iN ICAL ACCOUNT 0 F F 0 ISONS. 

i. e. 

MECHANICA RELATIO] DE FENENIS, IN ALT 
quot Exercitationibus exhibita a RICHARDO 

MEAD M. D. 

e 

Londini apud Rudolph, Schmith , 1702 , 8* i 

| Alphab. 

I N Tradatu hoc, quinque Exercitationibus] circumfcripto, cogi¬ 
tata fixa, quae de Venenorum natura & modo operandi fovet, 
cum Orbe Literato communicare non dubitavit Author Clarifll- 
mus, in L de Vipera , in 1 L de Tarantula , Cf Cane rabiofo , in 
III. de Mineralibus & Flantis Venenatis > in IV- de Opio , in V. de 
Exhalationibus ex Terra^ Aere (V Aquis venenatis agens. De 
fingulis pauca. 

Etiamfi viperas in poenam hominum unice a divina Neirse- 
fi produdas effe crediderit antiquitas, tantum tamen a belle, ut li¬ 
quor ifte, quiffib morfu ab eis evomitur, ad hominum interne¬ 
cionem deftinatus fit, ut potius ad individui confervationem ne- 
ceflario requiratur, (ibi perfuafum habet Nofter. Supponit enim, 
lacertas, ranas, bufones, forices, & talpas,vivos & integros ah 
animali hoc deglutiri, & partim in ventriculo, partim in oefopha- 
go ad aliquot dies aiiervari, donec a liquore dido per gulam delcen- 

R 2, dente 


13 * ACTA ERUDITORUM 

dente, ne loco alimenti noxam afferant, interempti, {enfiih atque 
fenfim in chylum transmutentur. In hoc liquore vitro ex¬ 
cepto,per microfcopia primum particulas Minas fludt Liantes,paulo 
pod in cryftallos lubtiliflimas & acutiffimas faceffentes, quibus 
noduli quafi intertexti erant, conipexit * ita ut integra textura 
telam aranearum, fcd maxime tenuem praetentaret. Fadis cum eo¬ 
dem quibusdam experimentis , eum tmfturam heliotropii in ru¬ 
bicundum, & lyrupum violarum non exacte equidem in rubrum, 
cerre non in viridem colorem mutafle vidit * atque; exinde falia 
ifthaeo ad acidorum potius, quam alcalicorum cladem efle referen¬ 
da, judicat.- Poftquam igitur Ipicula haec Mina in vulnus cum im¬ 
petu fuerunt ada-da* totidem ftimulorum ad inftar*ex Authoris 
mente, membranas vellicando & irritando, copiofiorem excitant 
humorum affluxum * & tumorem * inflammationem* ac livorem 
parti adferunt 5 fenguini autern admifta hujus particulas difibciant* 
& mixturam naturalem definiunt, ita ut ex varia globulorum 
Cohxflone, tam differens a naturali fluidita$,&ad partes impulius 
Oriatur , totaque ejus natura alteretur. Contra quod vene¬ 
num, praelentiitimum pronunciat remedium axungiam viperinam* 
fi Icilicet h^c mox a morfii vulneri applicetur * quatenus viftidat 
ejus & fimul penetrantes particulae ipicula felina, ne ift cryftallos 
coeant* involvunt interne autem ial volatile viperarum propi* 
nare jubet, a quo pariter , quemcunque caro earum praeftare per* 
hibetur, effedus dependet 

Tarantulae ex ore prominent bina jacula * inftar fbrcipunt 
hamatarum* vel chelarum cancrinarum* quae venenum in vul¬ 
neratam cutem immittunt , quod fenguini ex climatis calore ex¬ 
altato admiftum, texturam atque crafin ejus alterat* & impetum 
ad partes auget, in fpecie fluidum nerveumki variosundulatori- 
os motus cogit, fimiles illis, quos variae objedorumimprefrione^ 
excitant: hinc modo laetabundi* modo triftes obfervantur aegri. 
Sub qua alteratione coagulatur certo modo fenguis * quemadmo¬ 
dum foeminae, quae in calida hac regione chiorofi * i. e. arteriarum 
infardu & circulatione fenguinis tardiore laborant* eadem patiun¬ 
tur fymptomata, eademque iterum ac tarantati methodo fenita- 
tirefeuuntur. Muficapraeterquam* quod voluptatem excitet* 

& 


\ 


MENSIS MARTII A. M DCCIV. 135 

& mentem difponat, ut copiofiores fpiritus animales ad partes 
ableget, hasque ad motus & laltus cogat, quibus per fudorem ma¬ 
gna partium inflammabilium copia eliminatur j ex eo etiam capi¬ 
te a tarantula i<ftls opem Fert , quod repetitae aeris percuftiones 
corporis membranas , imprimis aurium, afficiunt, & cerebri his 
continui membranis & vafis communicant; unde cohaefio partium 
fenguinis p. n« diffociatur, & coagulatio folvitur , ita ut, calore 
per fudores temperato, & Coagulatione per fibrarum mufculariuna 
contradiones deftru&a, xger priftinx conditioni refti tuatur : ad 
quod tamen determinatus impulfus, & particularis modulatio, per 
harmoniam inftrumentorum muficorum inducta* non parum tri¬ 
buit. Quemadmodum enim in omnibus hominibus non eadem 
eft membranarum tenfio* ita noti ad omnes finguli, fed determi¬ 
natas afficiuntur modulationes , ecdem modo, ac una chorda per- 
cuffa noil omnes, fed aeque tenfas ad undulationem perducit, & vi¬ 
tra non ad omnes, fed determinatas voces diffringuntur* 

Rabies iri canibus effectus eft febris violentas * quae fub aefla¬ 
tis calore intentiore accenditur * & cum per fudores canes hetero- 
geneitates eliminare nefciant * augetur, ita Ut iii glandulis copio- 
fior lympha,eaquefalinis & a&ivis particulis referta, fecerrtatur } 
quae fi per rrioffum fanguini hominis affricetuf, fermentorum in- 
ftar fc multiplicat* & effervefcentiasp.n.humorum,8c fpirrtuum 
animalium motus inordinatos concitat. Hinc quoniam eodem motu 
hi moventur ac in canibus,non mirum,quod canibus furiofis fimiles 
actiones, prout organorum conftitutioid permittit* (tnorfuspu¬ 
ta , latratus &c<) exerant homines rabiofi. Prout igitur fermen¬ 
tum hoc communicatum plus minus debile * aegri conftitutio va¬ 
lida vel tenera fuerit * aliaeve infinitae concurrant Circumfrantix, 
effectus ad tempus quandoque fatis longum modo fopiti jacent * 
modo ftatim fe exerunt. Ab hoc veneno producta hydropho¬ 
bia oritur, paucos ante mortem dies, & quando ad axuyv perve¬ 
nit rabies, quoniam liquores tum haufti dolores immenfbs pro¬ 
creant , non folum quando fub deglutitione inflammatas membra¬ 
nas irritant, verum etiam, quando cum humore gaftrico a&ivis 
particulis impraegnato milcentur,& fermentando quali nerveam 
ventriculi tumeam vellicant} cujus moleftx Sc vix tolerabilis fen- 

R 3 fatio- 



m ACTA ERUDITORUM - 

lationis mentioi es, omne non abhorrere £cgn fluidum noti poRunt. 
I icttCj. interna i emeet! a, qua; partim acidum abiorbendo, partirn 
minam protenandooperantur, certiilima cura Iperanda eltafre- 
quentiore eC tempelhva lubmerfione aegrorum in aquam 5 quate¬ 
nus pci conflxidhonem fibrarum cutis oc vatorum, urina provoca- 
tur , qui efreitus eo citius expcctabitur, fi in aquam marinam, 
majoie pieffione polientem, immergatur aeger : quanquam & 
terrori fua energia non fit deneganda. 

Ex mineralium venenatorum claffe, mercurius fublimatus 
& arfenicutn fub incudem vocantur. Etiamfi enim fal & mercuri¬ 
us per fe nullam corrofioncm efficiant,milia tamen in mercurio fub- 
limato eam praedant. Mercurius enim in fiubtiliffimas licet fub 
fublimauone mdadtus particulas, has tamenponderolas admodum 
obtinet, qua; ic in poros infinuando, particularum lalinarum has 
majori pondere armant, & quo minus ftatim ab humore gaftrico 
folvantur, impediunt. Ciyftalli itaque inde parata;, tanquam toti- 
uem cultelli, vulnetando teneras iromacin membranas, immenlbs- 
que producendo dolores, cum muci naturalis abrafione, & conti¬ 
nuis vomitibus conjimclos, in vafis capillaribus hinc inde affigun¬ 
tur, ficque fanguinis ftagnationes, inflammationes, ulcera dc gan¬ 
graenas producunt. Emetica vel purgans evadit medicina mer¬ 
curius fublimatus, fi mercurius vivus ei fub certa proportione 
addatur, & aliquoties fublimetur mafia } fic enim fub frequen- 
tiori fiiblimatione, cryftalli falinae in magis minutas diffringuntur 
portiones, dum particulae mercuriales, citius afeendendo, poros fa- 
1'ium relinquunt, atque alia partium combinatio fuccedit, ita ut 
fpicula obtufa, licet vellicationes praeftent, non tamen penitius pe¬ 
netrent, nec vulnerent. Sin autem mercurius ifte dulcis,vel propter 
partium robur, vel alias ob caulas, tales effe&us non exerat,tum li¬ 
beratae particulae mercuriales in primis viis a falinis ad maffam fan- 
«guineam pergunt, humores vifeidos in vafis capillaribus attenu¬ 
ant , & falivationis authores exiltunr. Arfenici vis itidem ex eo¬ 
dem dependet principio , quatenus regulus hujus mineralis pon¬ 
dus & impetum concedit particulis falinis ; in eo tamen a priori 
differt, quod conjunctum habeat fulphur, quod non folum reli¬ 
quas partes initat vinculi combinat, .& fic robur auget, verum 

gtiani 


\. 


MENSIS MARTII A. MDCC 1 V. fy 

etiam, cumconfift.it particulis igneis & calidis, inflammationes eo 
citrus promovet. Quod arlenicum in pcfte a quibusdam circa cor¬ 
dis Icrobiculum geftari jubeatur, ex errore fadum efle judicat No¬ 
der $ fiquidem veteres Arabes Darfini , i. e. cinamomum, amu¬ 
leti inftar ad pcftcm praecavendam commendarunt, quod voca¬ 
bulum interpretes retinuerunt, & eorum fucceflores, loco Darfi¬ 
ni , arfenicum fubftituerunt. Mittimus plantas venenofas, ex qui¬ 
bus cicuta & aconitum examinantur, quae cum particulis calidis, 
acribus & corrofivis conftent, rarefaciendo humores ftomaebi, 
hujusque membranam ftimulando, fua producunt fymptomata. 
Quod autem effedus, qui venena mineralia fequuntur, alii fint 
ab illis, quos vegetabilia exerunt, etiamfi utraque eadem habe¬ 
ant principia, caufam eam efle putat Author Claxiflimus, quod 
mineralium partes magis folida:, membranas ftomachi erodendo, 
ftatim gangraenam &c mortificationem inducant; lalia autem vege¬ 
tabilium magis flexilia, exilem excoriationcm, & fuperveniente do¬ 
lore enormi, lenfim mortem inferant: item quod mineralia primas 
vias nunquam, vegetabilia quandoque fuperent. 

Dc opio ejusque efFedibus multum commemorare, jam fh- 
^crledemus,fiquidem Authoris hypothefis eadem eft cum illa, quam 
anno 1701, menfe Odobri pag.441, Jonis Myfterium Opii revela¬ 
tum recenlentcs commendavimus, adeoque opium venenorum 
clalfi non adicnbitNofter, cum, nifi in majori doli afiiimatur,no¬ 
xam nullam inferat. 

Fumos malignos,&aerem malignum,ifuprtcgnatos efle mcrcu- 
rialibus, arfcnicaiibus vel fimilibus deleteriis mialmatibus, negat, 
& in exemplum allegat famolam illam cryptam, la Grotte dei cane 
Italis didam, & a nobis in Adis anno j<$p6,tab. IX depidam. In¬ 
terimit enim hasc canes immiflos, quoniam hi loco aeris fumos 
minerales, particulas pondcrolas nados, infpirant: unde tantum 
abeft, ut circulatio languinis promoveatur, ut potius aer ex ve- 
ficulis pulmonum expellatur, unde illae pondere hoc minus pro- 
portionato compreflx & relaxata: fubfidunt, atque circulationem 
{anguinis intercipiunt. Hasque particulas minerales vitriolicie 
efle naturae, ex viridefeente muri eoiore quodammodo deducit# 
A*que exinde clarum evadere credit, quomodo ejusmodi altera• 

tiO' 


N. 


I}6 


ACTA ERUDITORUM 


tio atmofph^rae, qua mephitica redditur, i. e. non particulis mer- 
curialibus , arfenicalihus &g, impraegnatur, fed quoad gravitatem 
augetur, & quoad elafticitatera imminuitur, (quod contingit, 
quando cum nimio aeftu copiolis particulae aqueae aliaeque gros- 
fiores ipfi admifcentur) epidemicos morbos & febres malignas 
producere valeat. De aquis venenatis dum loquitur, etiamfi non 
neget, admifeeri quandoque eisdem moleculas minerales vene¬ 
natas, nihilominus tamen conftanfcer alleverat, nocere quando¬ 
que aquas manifeftis ejusmodi particulis yenenofls expertes , 
dum enim e. g. ex aquis ftagnantibus cerevifia coquitur, parti¬ 
culas argillofie, falibus metallicis onuftas, in corpore humano non 
digeruntur, concretiones calculofas, non modo in renibus, vefi- 
ca , & jun&uris producunt, &ut Hippocrates loquitur, magnos 
lienes efficiunt,fed etiamcorrofivafuavirtute,ventriculum&in- 
teftina vellicando, alimentorum digeftioni obicem ponunt, imo 
maffie fanguineasadmilbe, exiles inlenfibilis tranlpirationis cang- 
les obftruunt, 

EXERCITA TIONS CRITICAE ON SEVERAE 
important places in the IVritings of the Old and Ne\v 

Tejtamenf C fc 9 
i. e. 

EXERCITATIONES CRITICAE , HISTORICAE', 

Philofophica & Theologica in varia Scriptura IX ac N . Te- 
jiamenti loca , Antore J 0 II E D JV A RD 0 , D. 

Londini,apud J. Robinfon, J. Lawrence, & J. Wvat, 

1702, in g. 

Condat 1 Alph. 8 plag. 

O Uas benevolo Leclori ob oculos ponimus Exercitationes 
facras, eidem acceptas ferimus Reverendi & in his Aftis fiepi- 
us a nobis laudati Autoris inftituto, quod in edendis, ante annos 
aliquot, duobus Criticarum in divinum utriusque Inftrumenti co¬ 
dicem Obfervationumlibris,quorum unum A* 16^3 pag.qp, fqq. 
recenfuimus, tenuit. Hi enim cum fe mirifice erudito orbi ap- 
probaflent, amicorum dare locum precibus , luamque in his ad¬ 
ornandis difiertationibus operam, fepofitis interim aliis, pone¬ 
re 




MENSIS MARTII A.MDCCIV. 137 

te porro voluit .In quibus enarrandis ita nunc verlabimur,ut primum 
Diflertationum omnium argumenta, quaeque de lingulis Autoii 
mens fit', brevidimis exponamus: tum vero ex univerfis unam 
feligamus, cujus ex accuratiori recenlione, quod de reliquis fierem 
dum judicium lit,aeftimare Lector queat. 

Ex Veteri Teftamento, cui Partem primam deftinavitJX ora¬ 
cula totidem excudit exercitationibus: quarum Lde prima rerum 
omnium origine, ex Gen. I, i. inftituit, ifitudque berefchit Molaicae 
narrationis, mundi item, noftoeque profeffionis compledi auipL 
cium ; vocabulo Eiohim ad S. Trinitatis myfteriurn digitum non 
intendi j inconditum porro ac informe illud, quod fingitur, Chaos 
nullum ftiifie,docet: quibus varias de aetate mundi, annique, qua 
creatus luerit,tempeiiatefententiasfabnedit. In II. diluvium ex 
Gen. VII, 19. contemplatur, ejusque tum univerfalitatemprobat, 
tum caulas & originem ad pelagum refert. In IILad Ex. 111,22. 
nullam fiEgyptiis intulifle Ifraelitas injuriam cenlet , cum Ipolia 
haud invitis eriperent. In IV. varia diabolicarum artium genera, 
Deut. XVIII, io. ir. commemorata , diftinde ac ordine exponit. 
In V. Samuelem a Pythomlla I. Sam. XXVIII, 8* n. verum fufci^ 
tatum negat ,& Daemonem quendam formatum a fe corpus Sa- 
mueiis induiile Ipecie ac habitu,probat. In VI. idolum Baalze- 
bub II. Reg. 1 , 2 . vi vocis, non mulcaram Dominum, fedin appo- 
fitionis ftatu, Dominum Mu Icam notare evincit. In VII. ex Efr. 
II, i. geminam Judaicae gentis infigniorem captivitatem, quarum 
altera tribus decem, altera mox reliquae duae, eaeque feptuplici mi¬ 
gratione , patrium vertere folum coadae fuerint , vanosque inde 
& complures captivorum reditus fuilfe, demonftrat. In VIII. ex 
Eccl. III, 24 quid ab humana anima bruti differat Ipiritus, often- 
dit, & corpons primum, tum & humanae mentis tradit naturam; 
tandemque creatos omnes fpiritus in quatuor difpefcit clalles, 
angelorum fcilicet, humanarum mentium, brutorum, & vegetabi¬ 
lium. In IX. facramentorum novi Teftamenti in ve eri deprehendit 
venigia, praemislisque ante variis utriusque myiterii typis, maxi¬ 
me ex Cant. VII, 2. baptilinum pariter ac canam Domini eruit 
& declarat. 

1 artem fecundamNovo Teftamento laetam e ile voluit, ejusque 

S Exerc, 


p. 2 t 

p. 26* 

P* ,44- 

1 

p. 54. 

p-, 71* 

p* 8f‘ 
p. 90, 

p. uo, 

p. 130. 


f, 143. 
f * l 7 2. 


p, 2JJ. 

p, »24. 

f. 2 

p 2S4* 
P* &• 


\ N. 

< 1 \ / ‘ V *-< 

158 ACTA ERUDITORUM 

Exerc.I.ex Matth. XIII, 55.^111 opificium vitaeque genus utrmsque 
in terris Parentis Chrifti inquirit; & quos fratrum fororumque ap¬ 
pellatione dignatus Servator fuerit, confutatis in contrarium ratio¬ 
nibus , exponit. In II. varia circa paflionem Chrifti momenta 
altius expendit, & ex Matth. XXVII, verf 32. Simonem in bajulan¬ 
da cruce,non mutuam alternis, quod vulgo creditur, vicibus, fed 
Ibciam ferenti Chrifto operam praeftitifle : ex v. 33. Calvariae mon¬ 
tem, veterum monumentis, &ipfo Adami> fi fides autoribus con- 
ftat, bufto celebrem, haud alium a monte Morijah fuifleiverfum 
54. nihil pugnare cum Mare. XV, 23*duosque patienti Chrifto por- 
redos a Judaeis diverfis temporibus poculos fuifle, contendit. Por¬ 
ro autem v. 37. inferiptionem cruci Domini praefixam fub cenfii- 
ram vocat, & obfervata prius inter €7nyga<fiqv & tIt\ov diffe¬ 
rentia , cum in recenfendis ejusdem verbis minus inter Evangeli- 
ftas conveniat, unius Johannis genuinam ejus exhibere {tractu¬ 
ram & fententiam affirmat. Sic circa v. 46. Matthaeum cum Mar¬ 
co componit j & ad v. 47. rationem reddit, qui tanta Judaeos ver¬ 
naculae fbae ceperit oblivio, ut Jefiim, cum Dei opem pofeeret, E- 
liam in partes vocaffe criminarentur l Demum cur v.48,. by Ra¬ 
pum potioni mifemfle legantur Judaei, declarat. Exerc. III.Mare. 
XIII, 32. genuinam verborum fententiam indagat , & Grotium, 
horam Latius fiimpti temporis ambitum definientem, refutat: tum 
& judicii horam Chriftum latuiffe, ex Athanafii mente, de huma¬ 
na ejus interpretatur natura. In IV. ad Lue. III, 2. Annam at¬ 
que Caipham eodem temporis fcradu fummo fundos efle fac e r¬ 
ectio, negat 5 Annam ratus hoc titulo madari, quod fbperiorl 
anno hoc dignitatis faftigium tenuerit. InV. poftquam triplici 
epulo pafchalem cenftitifie coenam probaftet, ex Luc. XXII, zu 
prioribus duabus, non poftremse item, neque adeo Dominicas Ju- 
dam interfuiile coenae, demonftrat. In VI. Rom. VII, 14. fqq. non 
de gentili nec dum renato homine, fed defeipfofermonemPau¬ 
lo eCe, quam ob rem ad regenitum & converfum quemque idem 
haud immerito trahatur, confirmat. In VII. didi Apoftolici L 
Coo. III, 15. quod prius, a variis, tum veterum tum racmtioruni* 
depravationibus vindicat, hunc genuinum fenfum tradit: quid 

lammintapuiamque,^ cofru^aminterfit dodrinam t ex facili 

^ ’ . .di- 

/ , . • ’T 



MENSIS MARTII A. M DCCIV. ij$> 

tfigtiolci, fi ad lucem utraque diem que proferatur, qui & cujus- 
uuc condientia Iit, & fplendor cumprimis verti divini ; per quem 
tamen ipliim quilibet fervetur, qui miliis, qux ante fupcrdruxe- 
rat, ftipulis & lignis, ad meliorem redeat frugem. Excrc. VIII.in 
clailico illo I.Tim. III, id. vocem Ssog in originali textu legi, con¬ 
tra Socinianos & Grotium( cujus tamen annotationes in Epiltolas 
alienum foetum, fallbqucGrotii praeferre nomen,p.350. (latuit, Se 
p. 368- repetit) probat j demonllratum Spiritu,non Evangclium, 
quod Grotius vult, fed Mediam, miraculis divina Spiritus Sancti vir¬ 
tute patratis inclytum, explicat; indeque peccatum in Spiritum 
S. quod in prxfrada collocat miraculorum abnegation e, derivat; 
vel potius demonllratum Spiritu Chriftum celebrari, cum in ho¬ 
minum mentibus approbatus legatur : qui ab Angelis villis,qui 
de Cluilio homine teftimonium ipli tulerunt, ac inter gentes c- 
vangelica prxdicationc poli mortem luam ann undatus, ac a gen¬ 
tili orbe creditus, tandemque cum coelos conlcendcret, receptus 
cum gloria fuerit. Excrc. IX. qui teftcs lint terreni,I. Joh. V, 6 . 7.8. 
oommemorati, exponit 3 rejedisque aliorum, quorum mentionem 
facit, interpretationibus, in literali lenlu ad pallioncm Chriftire- 
Ipici, & per Ipiritum, Servatoris animam in cruce corporis cxlblu- 
tanr vinculis, per aquam & languinem, utrumque cx transverbera¬ 
to lancea ipllns latere Huentcm cruorem intelligi : mylticc vero 
per Ipiritum,communicationem Spiritus Sancti,cuius credentes fiant 
participes; per aquam,landimoniam eorundem ac innocentiam,ipd- 
usque puritatem dodrinx xque ac baptilmum; per languinem, mor¬ 
tis cruentae Chrilti frudum defignari docet, piasque Patrum ac 
Theologorum, non ita multum ab hac abludentes explicationes 
fubjungit. X. tandem,eaque exercitatione ultima, naturalem de fer- 
pentina calliditate commentarium ftruit, &c occafione verborum 
Matth. X, rd. tum quoad nobis lerpentcs imitari integrum fit, tum 
quo pado fuci omnis ac doli, columbarum ad indar, expertes nos 
elle conveniat, demondrat. 

Podquam ita brevem , rudique, quod ajunt , penicillo ex- 
predam totius operis delineationem dedimus; redat, ut unam pau¬ 
lo curatius ludrcmus exercitationem, quamque in reliquarum dru- 
duraviam ingredus Autor fuerit ac preflerit, exemplo mondre- 

S 2 mus. 


P* Ytl 


P* 35 * 


I 4 0 ACTA ERUDITORUM 

mus. Prima omnium differtatio, quam in Gen. I, i. inftituit, & 
argumenti dignitate , & ubertate rerum Godtrinaeque copia, locum, 
j). i* quem obtinet, luo merito tuetur. Quam dum auipicaturus, in tan¬ 

ta incidit lentendarum divortia, ut recenfendis iis luperledere ili- 
tius exiftimet, quam verbis^per Ic claris caliginem inducere 5 ipls 
f' 2 * foiummodo, quid fentiat, exponit, atque adeo vocem berefchit ad 
ordinem fpeitare cenlet ac feriem univerfe , quam Mofes ador¬ 
nabat , hiftorire, cujus de creatione narratio praecipua futura pars 
erat. Recfte fane Cyrillum Alexandrinum obfervalfe, quod in 
unius primi commatis compendium, de prodnClione rerum hifto- 
riam milerit Moles, cujus amplior fufiorque in reliquo capite re- 
p. 3, eenlio exhibeatur. Ad lisec vero voce illa originem mundi dedi¬ 
gnari , qui non aeternitatis ferat aetatem, fed principium agnofcat, 
tefte Chrilto Matth. XIII, 19. Principem autem hunc fidei noftrte, 
primumque profclfionis articulum effe, quo conditorem coeli ter- 
ratque Deum confitemur. Quem «irca audiendre non fint varite 
& male-lanae Cabbaliltarum eonjedurae \ quarum in numero ac 
p, 4. cenfu eam quoque habet fententiam, quae ad venerabile S. Trini¬ 
tatis myltenum vocabulum Elohim, cum verbo fingulari politum, 
refert* Secus fe rem habere, nec plures hac voce notari perfonas, 
tum ex paribus conftare, v.g. Adonim, Baalim, Behemoth(qucd 
seque fingularem agnofcens, cum fingulari verbo nedatur Job. 
XIV, 10.) tum ex S. Spiritus appellatione clarum evadere , qui 
cum caVihH fTH proximo verfu audiat, trium perlonarum, fui- 
pi f, que adeo ipfius dici Spiritus nequeat. In plurali vero vocem E- 
lohimponi, ut magnitudo Numinis, excellentia atque poteftas 
indicetur 5 quae cum pluralibus junCta,de iis quoque reperiatur Gen. 
XX, 13. Jer. XXIII, 36. quae natura Deus non funt , fatis id argu¬ 
mento elle,'genium ita ferre linguae Ebrsete, ut plurale nomen cum 
fingulari verbo conftruatur 5 haudfecus ac Graeci verba 'lingularia 
nominibus pluralis numeri neutris jungere foleant. Creandi vocem 
geminam in Scriptura lignificationem obtinere, dum & produ¬ 
ctionem ex nihilo ablbiutam defignet, & magnum aliquid & ad- 
' . miratione dignum efficere, quodque tale fit, ut haud ab alia teme- 

|j. <5 te, quam divina potentia ortum trahere queat. Hinc nunquam 
hominibus, fed uni femper Dee eandem tribui. Quanquam vero 
neque Ebrseum bard , nec Cnecorum tm LXX. gnokrev ex nihilo 

pro. 


/ 


MENSIS MARTII A, MDCCIV. X4I 

produdum notet : conlequi tamen id inde neceflum effe, quod 
in principio creata omnia , tempusque adeo fuilfe dicatur, quo 
nondum elfent 3 unde planum iit, ex nihilo ea efnerfifie. Coe* 
li terraeque appellatione, qua rudem illam indigeflamque denotari 
molem vulgo exiftimant, univerfiim potius elementorum compa¬ 
gem , totamque mundi fabricam comprehendi. Alia enim, qua 
mundum proprie exprimant, voce cum de Afluantur Ebnei,haec 
duo ipfos adhibere vocabula. Sic ubi Pf XCVIuniverfa mundi ma¬ 
china per partes recenlenda veniat, prius v. ii. coeli terraeque mem 
tionem fieri, quam ad mare & campos deveniatur. Quod ut imi¬ 
tetur Petrus, futuri feculi delcriptionemcoeliterrsequedenomina¬ 
tione II. Ep. 111,13 comprehendiffe. Quam late autem utraque vox 
pateat, eandem extendendam, ut non fublunarem folum Iphae- 
rain, fcd & coeleftes orbes ambitu fuo complectantur. Id quod 
eorum profligat fenfcentiam, qui Mofaicam creationem ad globum 
terraqueum rtttringunt, nec quicquam cum fuperiorum corporum 
formatione commune habere cenlent. Quam cum peculiari clifi 
fertatione haud ita pridem Vir do&iffimus in Anglia, G ulielmus 
Whiftonus, operi, quod Novam Telluris Theoriam inicripferat, 
(cuiusque exacftam prolixamque recenfionem anno 1697, menfe De¬ 
cembri, pag. 533. in Adis noftris dedimus ) prsemilfa incru- 
flare ac defendere allaborarit, prolixam admodum in confutan¬ 
do eo operam poluit Autor , literam urgens, capitisque fcopum, 
& fidem Mofis liberans, qui in condenda hiftorialua, captui erro- 
- ribusque rudis populi feaccommodafie, fine crimine dici nequeat. 
Ceterum cum creata omnia in coelum terramque difpertiatur 
Moles, latis inde conflare, haud minimam vel ignobfem terram 
totius univerfi efie partem. Quam cum lapientilfmus rerum 
Gubematornobililfimisdeftinarit ufibus, hominisque cumprimis 
in minifterium 3 mirum nonefle, cur prolixius terne, quam va- 
ftiorum longe corporum coeleftium creationi, divinus inhaereat 
Icriptor. Demum vero in creationis tempus annumque inquirens 
Autor, multum hic diferepare Chronologos advertit, quod alii, fi¬ 
bratos fecuti fontes, 1940 annos,alii, LXXinhaerentes lentem 
tine, 3314 annos a mundo condito ad Abrahami usque .numerent ss- 
tatem. Hinc tanta orta diifidia , ubi aetas mu di m Ghrifti us* 

5 3 que: 


P* 7 - 



p. 9. 
p. 10* 


p. 13. 
p. 14. 
p. 15. 

p. 16. 
p. 17. 


I 


p. 1§< 


P* l 9 ' 


K 20 . 


p. 2J. 

p. 22. 


P* 2 3 - 


®. 24. 

p. 25. 


\ / 


142 ACTA ERUDITORUM 

que nativitatem eonftituenda fuerit. Quae cum paucis attigifleti 
calculum tandem ita ponit, ut mediam inter Gafiendi Se Ulle- 
rii computationem teneat viam, ? annum veroprorfus effe incer¬ 
tum afferat, ut velut mundi finem , fic pariter initium nos la¬ 
tere , fapienti Deus confilto voluifie videatur. Nec forte magis 
ploratum haberi, qua anni tempeftate mundus coeperit. In ver¬ 
num tempus conjiciunt Virgilius, Aftronomi, Ebrseorum Sapientes, 
& nonnulli Patrum,quin Lutherus quoque & Jul. Caef. Scaliger: ae- 
ftatem fup ponit Mercator : autumnum Librae que aftrum Arabes 
praeferunt & iEgyptii,Tlieodoretus item ac Beda; nec abludunt re- 
centiores, Calvifius, Jof. Scaliger , Petavius ac Uflerius, pro au¬ 
tumnali aequinoctio pugnantes: hiemem omnes rejiciunt, quafi 
tum per frigora ac gelu mundi haud facilis ortus fuiflet. Futilem 
hanc ipfe vanamque quaeftionem A utor judicans,omnes fimul armi 
vicifiitudines affignare mavult , quam unam reliquis praeferre. 
Qux cum pro locorum diftantia varient, impoffibile ede, ut ea¬ 
dem per univerlum mundum, cum conderetur, obtinuerit. Quin 
potius quibusdam in regionibus veris florem , aliis rurfiis aefta- 
tis calores, hiemis demum frigora nivesque aliis deprehendere H- 
cuifle. At vero etini de ea preeeife terrae parte, quae paradifo ho- 
minisque primi culturae dicata erat, fermo fit, eam fibi a vero haud 
ita procul abefle fententiam videri, quae in vernali aequinoftio ejus 
originem ponit Adeo vero in hac quaeftione ingenia quomndam 
luxuriafleAutor advertit, ut menfera quoque ferutati fuerint ac 
diem, alii pro 25 Sept. Conimbricenfes pro eodem, qui refiirre- 
ftionis Chnfti fuerit, die, Eufebius pro 25. Mart Beda pro ig.mem 
fis ejusdem decertantes. Quae tamen cum incerta omnia ac diu 
bia fint, in medio relinquit , fuamque t intevponere fententiam 
recufat. 


B 


FRIDERICI ADOLFI LAMPE DE CYMBALIS 

Veterum Libri tres . 

TrajefH ad Rhenum, apud Guih a Poolfum, 1703, in 12. 

dlag. 20. 

Er nardum Bacchinum & Hieronymum Magium, quorum ii- 
k de fEgyptiorum J/ffrisAuc de tintinnabulis dodla plurima Ic- 

duque 



MENSIS MARTII A. M DCCIV. 143 

&uque admodum jucunda congeffit, quae aetatem ferunt , aufu 
non impari fecutUs dodiffimusLampadius, tres hosce de Cymbalis 
veterufti libros cum erudito orbe communicare voluit, quorum 
primm a nominibus & generibus cymbalorum orditur» Expolita 
proinde voce cymbali Graeco-Romana ,tto At /arifiov eandem effe 
oilendit, cum & d^avictj fert ollae , quas collocarint aqua plenas 
ante fores mortuorum, cymbala Doribus nuncupatae fuerint, & 
cymbalum in proverbium^ quoque abierit, unde quid cymba¬ 
lum juventutis, cymbalum mundi, xv^uXov dXaXa^oy, a- 
linque ejusmodi locutiones indigitent, declarat. Genera cym¬ 
balorum lingula dum recenfet , a crotalo initium fiimit, quod, 
fecus atque aliis ex antiquiorum pariter ac recentiorum claiTe vi¬ 
deatur, tanquam calamum fidum,atque ita, ut concubiis mani¬ 
bus fonum ediderit, compofitum delineat. Sed & narcilium 
antiquiffimis ugoraXov diftum fiiide obfervat, idemque nomen 
apud d&gyptios ciconiam obtinuide refert* Pergit hinc ad alias 
cymbalorum Ipecies, & dgillatim xgufj&arct > 7 rXaTctyrv , tsXcl^ 
TctytiviQVy c£v/ 3 a(pa> xorvXqv , pvjuCov 9 xgSjucCaXct , CzxvTXicti 
pQWTfct, XsKctuhit $GVctxsg , , & e Graecia in Latium 

tran fi ens, acetabulate flas , imbrices , crepitacula } naulia , in 
medium adducit. E cymbalorum vero numero xctXvSag, erifuga? 
flabilia , tympana eliminat , nec chrottas & nacarias idis ut ae~ 
cenfeas, permittit ; cymbalum de caetero fimpliciter deferibipofe 
fe autumans, quod fit injlrumentnm muficum , femirotundum^y 
cassum , binum , & conflictu motum $ quae lingula libro fecunda 
latius exequitur, in quo materiam, formam atque hifloriam cym~ 
b alorum ediderit. Extremam quidem eorum aetatem nefeire fe 
fatetur, antiquitate tamen quod inter multa alia inftrumenta prae¬ 
valeant , exiftimat* Idaeos fane Dactylos eadem invenide con¬ 
jicit , hos autem Joluae aetate vetuftiores facit, quin & tempori¬ 
bus Bacchi atque Jovis Phrygii, quorum quidem pofterior cum 
priori idem fit, & quorum hiftoria cum rebus geftis Mofis con¬ 
fundatur. Et quid multis ? jam ante exodum Ifiaelitarum ob¬ 
tinuide cymbala pronunciat. Familiaria eadem fuiffe porro di¬ 
cit coaetaneis Idaeorum Da£ty forum Corybantibus, hommque,w£ 
appellat, fuccefloribus, Gallis. Judaeos vero cymbalorum ufom 
accepifle a Phoenicibus aifirmaU, a quibus & ad Hilpanos feramil- 


N 


144 ACTA ERUD. MENS. MART. A. MDCCIV. 

iffe illum ftatuit. Italiam eundem non a Baccho, verum a Ca¬ 
biris, cymbala inHetruriam transferentibus, obtinuifle cenfetjunde 
poftmodutn Romam confluxerit, ubi cymbalorum motrices^ym" 
bahftrias vocare mos tulerit. Sicut autem delicatas atque ama* 
trices puellas cymbala non infrequenter movilfe innuit, ita cupas 
quoque genus conftituit foeminarum, qua» cauponam exercentes 
corporis una fui copiam fecerint holpitibus, & organa quaedam 
pullare noverint, lertio denique libro ritum atque ufum cym- 
Oalorum exponit. Judaeos eadem adhibuiffe docet in veri Dei cul¬ 
tu, in dedudione arcae , in encaeniis murorum, in dedicatione 
templi, & lingulis diebus in lacrificio jugi. In medii a;vi Eccle- 
fia Chnftiana cymbala pullari conlueville, fed non aeque in anti¬ 
qua dc puriore, admittit. Frequentiffimunt contra illorum u- 
fum in Gentilium facris, in honorem puta Matris Deum, Juno¬ 
nis item, 111 dis, Bacchi, Jovis, aliorumque celebratis, obfervan- 
dum dat. Praeterea in eclipii Lunae cymbala pullata, apes iis mo¬ 
do fugatas, modo revocatas, in faltationibus non minus ac in a:- 
grotorum obledatione adhibita, in bello autem non apud Roma¬ 
nos quidem, apud Indos tamen, Arabdsque & Pygmaeos uluroa- 
ta fuifie monet. De cymbalis pullatis in nubibus, antequamiE- 
gyptus in provinciae formam redigeretur, deque tympanorum ac 
cymbalorum fonitu, die praelii Pharlalici, Pergami a fimo Bacchi 
orto, totamque urbem peragrante, ligillatim dillerit, ac cymba- 
lorum quoque in rEtbiopiae valla folitudine a Satyris pullatorum 
meminit: ut alia taceamus, quae in eruditiUimo libello legi redius, 
quam inde prolixius heic allegari polle, nobis perfuademus. 

JO> VINCENTII GRAVINAL DE ORTU ET PRO. 

gre[J'u Juris Civilis Liber . 

Lipfiae apud Jo.Frid. Gleditfchiura, poq, g. Piag. 22. 

S Uod optavimus, cum utililfimum hunc libellum anno fupe- 
riore,menle Septembri,pag. 383 fqq. recenferemus,ut noftrati- 
le typis recufus omnium exponeretur ufui , quod exemplaria 
Neapoli,ubi A. 1701 prodiit,peti hoc tempore non polfentiid fadum 
eft nupemme,Gleditlc-hio noftro leniore,Bibliopola folertiffimo,cu¬ 
rante. Id quod elegandorum literarum cupidis, & Jurispruden¬ 
tia inprimis Romanae cultoribus, indicandum duximus. Nec aliud 
addimus, cum de opere ipfo prolixe fatis loco citato didum a no¬ 
bis fuerit * * * ** 


' N. IT. 14 

A C T A 

ERUDITORUM, 

publicata Lipjta 


Calendis Aprilis , Anno M D C CIV. 



A PARAPHRASE AND COMMENTAR Y ON THE 


NE W TES TAM E N 7 \ 

COMMENTARIUS ET PARAPHRASIS IN NOVUM TE - 
fi amentum, duobus veluminibus confiam ^quorum primum qua tuor 
Evangelia & Apofiolorum Acia, fecundum vero omnes Epifiolas^nec 
non Differtationem de Millennie complectitur. Additus efi index 
Cnronoiogicus cum tabula Geographica?, 13 ‘ locorum , rerum , ver - 
horum atque phrafiumfyllabo. Aut ore DANIELS JVHIT - 
BT , Tbeol, Doctore & Ec cie fiet Sarisberienfis 

Cantore. 


Londini apud Ansham, & Jo. Churchil, 1703, in fol. 

Conflat Alph. 16. plagulis 17. 

V Olumen hujus Commentarii poflerius,quod omnes No¬ 
vi Tcflamenti Epiflolas & DifTertationem de Millennio 
fillit, priusque editione antevertit, in Adis Tomo IIL 
Supplement. Sed. IX. p, qiz. fqq. jamjam exhihuunus, 
ibique Reverendi Autoris induflriam, quam in ornandis facra- 
rum litterarum, fludiis adhibuit hadenus, merito commendavi¬ 
mus. Nunc, cum & prius, quo praeter quatuor Evangelia, Adq- 
flolorum Ada erudite exponuntur, lucem adfpexerit, & cum 00- 
fteriori conjundim fuerit editum , partium noflrarum effe arbi¬ 
tramur , ut etiam illius mentionem aliquam faciamus. Continet 
vero illud non modo in Chrifli pariter & Apoflolorum res r eflas 
Paraphrafin & Commentarium dodiffimum, verum ©tiam, per¬ 
inde utialtei tomus, varias praefationes elegantiffimas,quas tuqa 





146 ACTA ERUDITORUM 

in generaliores, tum in fpccialiores Autori dispefcere placuit. Ifla*. 
rum tresfunt numero, quarum prima de genealogia, quam Lucas 
c. III. confignavit, accurate agit, nomenque Cainanis, quodiml- 
la reperitur, non in primis exemplaribus extitiffe, fed ab aliis'de¬ 
mum additum fuiffe oftendit , & Lucam Jofephi genealogiam 
a Nathane dedudam conferipfiffe probat: fecunda Divinam li¬ 
brorum Novi Teftamenti autoritatem, nec non fidei Chriftianse ve* 
ritatem ac certitudinem confirmat: tertia denique quatuor Evan* 
gelia minus corrupte ad nos pervenifle, ac praeter ea non alia re¬ 
cipienda effe docet, disquirens infuper, utrum Matthari Evangeli- 
um in Hebraica, an vero, in Graeca primum lingua confcriptum 
fuerit. Quantum ad Ipecialiores praefationes, quatuor earum nu* 
merantur. Priores duae, Marci atque Lucae Evangeliis praemiife, 
eorum autoritatem adftruunt, eaque Divino inftindu fcriptaefie 
evincunt. Tertia Jpannis Evangelio praefixa,Tunc Apoftolum^ ve¬ 
rum ipfius autorem elfe, adferit& quo- tempore id confignatum 
fuerit, exponit, probans praeterea, quod Spiritus S. defcenfiis in 
Servatorem noflrum, cujus Joh J-^rnentio fit, idem fit ac ille, qui 
circa ejus baptifinum accidit,, quod Ghriftus privatum fiium mi- 
nifterium praedicando;, baptizando, & miracula patrando, non diu 
ante baptifinum.fuum adgreffus, fuerit ;; quod denique, durante 
ipfius minifterio, non nifi quatuor Pafchatos. feftaEcclefia Judaica 
celebraverit: in quibus fingulis a Clarifiimi Whifloniiententia Ali¬ 
tor discedit, qui in Harmonia fua contrarium defendit. Quarta 
tandem ex Apoftplararn A6tis- r quibus praeponitur*, Chriftianae re¬ 
ligionis veritatem evidentiflime demonftrari polfe adfirmat. 

Praeter hasce enumeratas praefationes, novem quoque adpen- 
dices, occurrunt, in quibus res graviffimae; pertrahantur. Prima 
earum , fecundo Matthaei capiti annexa ,, de vero fenfu phraieos , 
Tifct disquirit,quae npn per accommodationem quandam, 

fed, ex intentione Spiritus,S.ad rem implendam referenda effe di¬ 
citur., Secunda, quinto-capiti fubjujiha, Chriftum legi morali i- 
floinloco nihil addidiffe , fed. falfas modo Judaeorum in eam in¬ 
terpretationes correxifle tradit.. Tertia, iexto capiti addita, jejuni¬ 
um ad Chriftmnorum officia omnino referendum, atque partem 
©i 3 'igi,Qulj:uSn non quidcm quo^d actum illius elicitum fed impera^ 

tum 



MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 14? 

tum tamen, dicendum ede ftatuit. Quarta , quas duodecimum 
caput lubleqiiitur, de peccato in Spiritum S. agit. Quinta ea, qua; 
Chriftus capite XXIV. Matthaei a verfu 3. usque ad 34. diflerit, ur¬ 
bis ac templi Hierofolymitani totiusque populi Judaici deftrudio- 
nem refpicere, contra Grotium probat. Sexta, occafione capitis 
XXVI. Matthaei, Creliii cuidam contra Chrifti fatisfadionem ob- 
jedioni, qua negat hunc peccatorum noftrorum poenas tulifle, cum 
tantum temporale, non vero aeternum lupplicium perpeflus fuerit, • 
diverfa ratione refpondet. Septima, quae Marci c. XIV. poftpo- 
nitur, Chriftum cum dilcipulis fuis non XIII. fed XIV. menfis Ni- 
fan, adeoque ordinario die comedide pafcha probat. Odavo dis- 
curfum in c. VII, v, 47.48- 49- continet, in quo oftenditur, Pon¬ 
tificios iisdem fere argumentis Proteftantium dodrinam hodie im¬ 
pugnare, quibus ibiPharifei contra Cliriftum ufi fuerint. Nona 
denique in locum Ad. II. v, 26.27. quid de delcenfii Chrifti ad infe¬ 
ros fit fentiendum, exponit, eumquevel per iplam Servatoris mor¬ 
tem , vel per animae ipfius ex paradifo in lepulchrum, ubi le cum 
corpore iterum conjunxit, delcenfum explicandum efle cenlet. 
Nos jam inftituti noftri memores, ut ex multis Ledoris in grati¬ 
am pauca delibemus, & ex praefationibus & appendicibus qux« 
dam Ipeciminis loco exhibere adgredimur. Ex praefationibus, & 
quidem generalioribus, ordine tertiam feligimus, in qua primum 
quatuor Evangeliorum autoritatem firmiftime fundatam, eaque 
ab illis, quorum nomen praefixum habent, compofita efle often¬ 
ditur, prolatis praefertim hanc in rem teftimoniis fcriptorum ec- 
clefiafticorum, qui primisEcclcfiaetemporibus floruerunt, Juftini 
Martyris, Irenaei, Clementis Alexandrini, atque Tatiani. Et quam¬ 
vis aliorum evangeliorum in hiftoria ecclefiaftjca mentionem fie¬ 
ri ,diflimulandum hautfit, tantum tamen abefle dicitur, ut ifta 
horum, quae in Novo Teftamento extant, autoritatem infringant, 
ut potius eandem maxime confirmare videantur. Primum enim 
ea, Autoris noftri judicio, demum a Patribus fecundi ad finem ver¬ 
gentis, imo tertii ac quarti feculi, adeoque eo tempore memoran¬ 
tur, quo genuina quatuor Evangelia jamdudum abEcclefia recepta 
fuerant. D-mde Icnptoresifti ita eorum men-ioncm fac unt, ut 
tanquar» Ipuna rejicienda ea, neque ad canonem evangclicum re- 

T i feren- 


148 ACTA ERUDITORUM 

ferenda efle moneant. Ita enim Evangeiium, quod fub Petri no - 
mine circumfertur, abhsreticis, Docetis nimirum atque Marcio- 
mtis, Eufebio teftc, publicatum fuit : Evangeiium juxta Tho- 
mam,non Apoftoium, fed alium hujus nominis, Mamchseorum 
haereli addidum, conlcripfilfe Cyrillus refert: Evangeiium Phi¬ 
lippi ab iisdem haereticis Leontio judice, Epiphanio veroautore a 
Gnofticis provenit : Evangeiium Matthiae primam originem de- 
bue Bafiliaianis live Carpocratianis, Clemens Alexandrinus tefta- 
tur : Jacobi Proto-evangelium a Lucio quodam liEeretico confe- 
dum eft, & illud, quod a duodecim Apoftolis denominatur,idem 
cum Evangelio fecundum Hebraeos efle,ab Hieronymo dicitur. Uti 
vero haec omnia non alia de caula Autor nofter in medium profert, 
quam ut quatuor Evangeliorum autoritatem confirmet, ita aliis 
praaterea argumentis illud efficere conatur. Cum nimirum Chri- 
ftus&Prophetaa, & Regis, & Servatoris nomen tueatur, necefia- 
rium efle cenfet, ut tanquam Propheta monumenta quxdam de 
voluntate Patris fui nobis reliquerit, tanquam Rex leges certas 
omnibus obfervandas prsilcriplent, & tanquam Servator eas pu¬ 
blicaverit conditiones, fine quibus lalutem a le partam obtinere 
non licet. Jam, nifi quatuor Evangelia, aliaque Novi Teftamenti 
fcripta monumenta, leges atque conditiones illas contineant, coi> 
fequens elle ait, ut perierint, nosque adeo earum rerum, qus ad 
lal iitem pertinent, expertes, bonorum a Chrifto acquifitorum Ipera 
nullam habeamus. Neque enim traditiones Icriptoruro monu¬ 
mentorum vicem hic fiipplere polle, addit. Cum nempe Judrei ea, 
quse verbo Dei Icripto nituntur, traditionibus luis maxime corru¬ 
perint , multo magis futurum id ftiiiTe Autor exillimat, fi absque 
certis litterarum monumentis ad polleros pervenillent. Multa 
praeterea Chrillam & docuilTe fine dubio, & fecifle monet, cmx, 
eum fcriptis confignata non fuerint, traditio nobisnon confcrvave- 
imo traditionibus haut nimium hac in re tribuendum efle, ex- 
inae probat, quod ipla Scclefia Catholica eam, quam a Paulo jux¬ 
ta 2. Theflal. JJ. v. 5. d. acceperit, pollea amiferit. Hinc dodlri- 
nam Chnftianam, !eu revelationem, neceilano-Icriptis quibus¬ 
dam cornei vandamfmile., ex ipfi Scriptura probare contendit, in 
qua modo Paulus Pvom. XV, 15. II. Cor. 1,15. modo Petrus. I. Ep. 
¥, u., E Ejp.IIL 1.2»: modo Judas; modo Joannes c..XX, ; 31. id 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 149 

V v-^ . 

, ,pfum confirmare videatur. Cum tandem probabile fit, primos 
Chriftianorum fcripta illa non finde tanquam genuina recepturos* 
nifiea Apoftoli ipfi iis commendaflent, ac vix concipi poiliir, quo 
modo Divina providentia, cujus Chriftianam religionem propagari 
multum intererat, falfa illius documenta fupponi permittere po¬ 
tuerit , eo firmiori talo quatuor Evangeliorum autoritatem niti, 
Nofter arbitratur. Jam ut illa praetereamus, quae circa eorundem 
integritatem, quam in praecipuis dodfrinae atque morum capitibus,: 
incorruptam ad nos pervenifle docet, proferuntur, quomodo ad 
illam quaeftionem refpondeat : utrum Matthaei Evangelium He¬ 
braica prius lingua, an Syriaca confcriptum, translatumque poftea 
ab aliis in Graecam linguam fuerit? videbimus. Quamvis nimirum 
non neget, quod plures antiqui Patres, uti Papias,Irenaeus, O- 
rigenes, Eufebius, Cyrillus Elierofolymitanus, Epiphanius, Hie¬ 
ronymus, Auguftinus, Chryfoftomus ac alii, eorum fententiae ac¬ 
cedant , qui ab Hebraicae linguae partibus Itare folent, iftiusmodi 
tamen teftimonia, quaefingula perpendit, non tanta elbe exilHmafe, 
quin fidem ipfis derogare liceat. Ipfam quoque hanc traditionem- 
in le maxime fufpe&am videri, multisque contradictionibus len¬ 
tere offendit; tandemque cenfet, uti HbriVeterisTelfamenti cano¬ 
nici Hebraice primum confcripti, poftea cum Judaei diftingus- 
rentnr in Hebraeos, qui vernacula lua utebantur, & Helkniftas, 
qui Graeae tantum linguae gnari erant, in Chaldaicam & Graecam 
translati, quaedam vero Novi Teftamenti fcripta, uti Joannis Evan, 
gelium, & Apoftolorum Afta, Graece principio edita , in ufum Ju¬ 
daeorum pariter atque Gentilium,poft Chrifti adfcenfionem, in mix¬ 
tam Hebraicam converfa fuerint : ita quoque Matthaii Evange¬ 
lium in Hebraicam linguam a quodam tradudlum fuifle, qui ex 
traditionibus quadam addere non dubitaverit. • Quam verfionerrf 
cum deinde recentes Chriftiani,tlebraicarum litterarum ignari,vul¬ 
go circumferri cernerent, eam ab illis pro authentico feripto fu- 
xlfe habitam, verofimile videri ait- Et quamvis hac ratione- renr 
tot Patrum conlenfu adprobatam temere tn dubium vocare,atque- 
traditiones circalibrorum lacrorum oanonem aliasque res, a pro¬ 
nia Eeclefiae aetate ad -noftra usque tempora propagatas elevare' 
quibusdam: videri queat, attamen- non modo fe iis, in- peculiari; 


i$o ACTA ERUDITORUM 

dam tradatu de traditione confcripto, obviam ivilTe refpondet 
verum ettam innuit, Judxorum fraude fuilfe fadum, ut multa 
uoois antiqui Patres tradiderint, qux tamen cum veritate minus 
conveniant, id quod traditionibus de cellulis, quibus feptuagin- 
ta Interpretes inciufi foifte vulgo dicuntur, de adparitione Elix 
J histute j“* te ^eundum Chrifti adventum, aliisque exemplis con- 
in mat. Quodn tamen huic lententix accedere quis renuat non 
equidem fe repugnare velle prommciat, fi exiftimet, Matthxum 

tl rrn m ? ebiaiC n m G ' XCa !ingua Evan g ellu m fiium confcri- 
P 1 fe’ ld d ue m llla Hebrxis, in hac vero Grxcis atque Gentilibus tra- 
didiile. Ex appendicibus fpecimims loco illam placet feligere ,"qux 
capiti XII Matthaei additur, ac de natura peccati in Spiritum San- 
dum agit, caulamque oftendit, ob quam illud remilfionem im¬ 
petrare nequeat. Rejicitur autem hic primo Grotii fententia, qui 
Chnfti circa peccatum tftud effatum , abfolute pronunciatum, 
comparate explicandum efTe dicat, neque hoc plane non fed diffi¬ 
culter folum remitti adferat, contradicens adeo iis, qux Serva- 
tor Marci III. v. 29. expreife doceat. Multo minus vero Ham- 
mondi paraphrafin hunc in locum adprobandam efle, Autorcen- 
let, qui peccatum illud tum demum non remitti polle exiftimet, 
quando quis in fpecie illius poenitentiam non agat. Hxc enira 
cum in quovis peccato voluntario, fi quidem remitti debeat, x- 
que ac in illo, quod in Spiritum S. committitur, requiratur,con- 
fequens fore ait, nullum inter utrumque intercedere diferimen; 
quod tamen Servator .non obfcure innuere videatur. Quando¬ 
quidem vero idem peccati remilfionem iis deneget, quicontra 
Spiritum S.loquantur, eundemque biasphemiis profcindant,hinc 
Nofter flagitium in Spiritum admifliim,non tam in cogitationi¬ 
bus atque operibus, quam in verbis confiftere colligit. Neque 
tamen omnem blasphemiampromifcue contra Spiritum prolatam 
hic intelligendana efle oblervat, cum Phanlxi per nefandam calu¬ 
mniam Chrifti miracula diabolicae virtuti adferibentes peccatum 
m Filium hominis, quod remitti poterat, dicantur perpetrafle • 
quanquam, fi res accuratius perpendatur , hocipfo convitio Spi¬ 
ritum S. infectari fuerint, utpote cujus vi Servator diabolos eje¬ 
cerit. Notandum ergo hic dilcrimen efie ait, quod Scriptura in¬ 
ter 


I 



MENSIS APRILIS A, MEKX2IV. Ijf 

ter Spiritus S. operationes extraordinarias, ad quas miracula per¬ 
tineant , & illius dona feu fiarct , quibus intelledus illu¬ 

minetur, & ad ea, quibus perficiendis natura non fufficit, ido¬ 
neus reddatur, facere foleat, atque adeo peccatum in Spiritum S. 
non eas, fed haec refpicere, concludit. Quae cum ita fint, oer- 
tiffimumefle porro exiftimat, quod crimen ejusmodi eo tempore, 
quo Chriftus in terris verfabatur, ac , tefte Joanne c. VII, 35». 
nondum venerat Spiritus S. nec perpetratum fit, nec committi po¬ 
tuerit. Et licet de eo cum Pharifeis Chriftus colloquatur, non 
dia tamen de caufa id fadum fuiffe docet, quam ut eos ab ulte¬ 
riori Filii hominis blasphemia, cujus miracula convitiabantur, re¬ 
vocaret, ne magis magisque occoecati , tandem etiam Spiritus S.. 
dona mox effundenda, contumelia adficerent,.utpote quorum dis¬ 
tributione ultima vice Deus ad poenitentiam eos fit vocaturus. 
Hanc enim verborum Chrifti mentem effe, exinde Autor probat, 
quod & de re, quae nondum fada fuerit,, fed demufn futura fit, 
loquantur, & ipfe ServatorPharifeis. veniam precibus fuis a Deo 
expetierit , gratiamque obtulerit y quod fieri haut potuiffe eenfet, 
fi quidem peccato in Spiritum S. fefe contaminaflent,, omnique 
adeo remiftionis fpe excidiflent.. His, itaexpofitis, difcrimen inter 
hocipfiun peccatum, & reliqua, convitia ,. quae in Chriftum inter 
homines agentem Judaei jadarunt, Nofter offendit r atque caufas 
explicat,ob quas ifti omnis remiffio- denegetur haec vero veni¬ 
am impetrare pptuerint.. Cum nimirum Judaei inFilium hgminis 
peccantes, humillimum ipfius atque contemtiffimum vitae genus, 
cum Meffiae dignitate non bene;convenire polle crederent, mul¬ 
tisque adeo, iisque graviffimis, circa ejus perfonam atque dodrinam 
praejudiciis laborarent, conmvifte. quafi Servatorem optimum ifto- 
tum incredulitati,> eosquemifericordla 8c indulgentia potius,quam 
celerrima vindida dignos judicaffe putat, usque* dum per relurre- 
dionem fuam,atque;Spiritus S.miffionem, omnia,quae fidei ipforimr 
obftare videbantur ,, renioviflet.. Cum e contrario Spiritus S. eifri*- 
fio,donorumque illms diffributio,elficacifFimumfuerit medium,quo^ 
Deus homines, ad poenitentiamperducere. voluerit,quoque rejedos? 
eos gratia fiia dignari amplius noluerit 3 praetexeaque peccatores, 
in Spiritum Sandum oh pertinaciam , quae, evideixtiffimai veritatis; 



152 acta eruditorum 

argumenta fejicere folent, credere omnino nonpoffin^ hincfie- 

n autumat, quod peccatum in Spiritum S.veniam impetrare ne¬ 
queat. 

JOHANNIS NICOLAI , ANTI^PROR ET CON- 
tubern , Tubing . Rectoris Trallatus de Siglis 

Fete?um-j. 

Lugduni Batav/apud Abrahamum de Sw*art, 1703* in 4. 

Alphab. x. plag. ip. 

M Uitum conferre ad antiquitatis ftudium Siglarum notitiam* 
non eft, cur quisquam ambigat j quandoquidem fine harum 
cognitione, plurima in re litteraria ignorantur , neque legi fatis 
pofiiint, nec intelligi. Erant autem figlae compendia literarum, 
cum una vel duae literae pro unica voce pluribus literis conflante 
ponerentur. Earum igitur explanationem laudabili inftituto in 
fe iiifcepit docliflimus, alibique jam a nobis, ob (cripta antiquita¬ 
tis folidum fcrutinium referentia, laudatus Audior, remque omnem 
huc pertinentem accurate non minus atque diligenter excufht. Et 
morem quidem fcribendiperfiglas, ipfis Hebraeis familiarem facit, 
Graecisque ac Latinis eundem fimiliter arrififle, mox ab initio often- 
dit. Ufum vero earum varium fuiffe innuit , fpeftatasque 
eas ante omnia in pramominibus, ut quando C. notarit Ca¬ 
jum , L. Lucium , AP. Appium , S P. Spurium ; fpectatas in 
legibus , quarum claufula vulgaris fuerit : S. D. E. R. A. 
. P. P. V. L. O. E. Coss. Praett. Tr. Pl. Q^N. S. Q. 
E. V. A. P. P. V. F. hoc eft: Si quid de ea re ad populum ple- 
bemve lati opus eft, Confules, Praetores, Tribuni plebis qui nunc 
jfunt, quod eis videbitur, ad populum plebemve ferant ; foeda¬ 
tas etiam in plebifcitis, utpote cum S. C defignarit Senatuscon- 
fultum , P: S. Plebilcitum , D. C. S. de confilii fententia , & fic 
porro. Sed & in edi&is atque actionibus easdem obvenifte mo¬ 
net, frglasque praecipuas Judiciarias recenfet, atque eas pariter, 
quas Jureconfulti adhibuerint , quasque Medici frequenter ufur- 
parint. Nec Magicas reticet, & ad Philofophicas delatus, feor- 
iim Arithmeticas, Grammaticas, Aftronomicas & Muficas con¬ 
templatur, Sigias hiac in faftis Romanorum obvias exponit, & 


« 


MENSIS APRILIS A. M DCCIV. ' 13 

cas,quaenoflroadhuc aevo obtinent, commemorans, hisqueuna 
ponderum & menfiirarum quoque notas adjungens. Poft eas, 
quas iervis&malitioiis hominibus inuri conlueville dicit/milita¬ 
res excutit, qualesque tefferse ac fortes oftcntarint, ob oculos 
proponit. Ad loca delatus, templa , fcholas, academias, vias 
publicas, pontes, portas,muros, arcus, carceres,fepulchra figlis 
notata fiftit ,& harum catalogum fat prolixum, ex variis infcriptio- 
num olim ledarum libris folicite contextum fuperaddit. Siglas ta- 
men fepulchrales Ghriftianis uutatas feorfim contemplatur, & ur¬ 
nas ollasque, imo &aras fepulchi-ales iisinfignitas allegat. Qui« 
earundem ufus fuerit in epiftolis, quis in flatuis publicis aeque ac 
privatis? indagat. Quando eas aedes, mulaea,pavimenta,vineae, 
horti, velles, calcei , fupellex, retulerint, quid lingulis. notarint 
veteres ?, inlinuat. Sed & artifices opificesque eas adlcivifle, & 
lucernis, annulis, clavibus, Ieris eas imprefiiffe, docet. Cellas 
atque dolia iis minime caruiile, probat. Denique de figlis mer¬ 
catorum, & de illis, quibus Judari notentur, de literis alphabe- 
ticis moneta: Gallorum incilis, aede figlis notisque pecudum pro 
inftituto diflerit, 

HISTOIRE, DE L' ACADEMIE ROTALE 
des Sciences. Annee i 6 pp cf 1700, 

i. e.. 

HIS TO R IA ACADEMLE REG 1 AE SCI EN TIA R 11 
tum. Commentarii* Mathematicis atque Pbyjtcis,ex Regejlif 

illius Academia depromptis. 

Armus 1609. 

Parifiis apud J. Boudot, 1702, in 4. Alph. 2. pl. 7. 

Annus 1700. 

Ibidem, apud eundem, 1703, in 4. Alph. 2. pl. 15, 

Cum multis figuris aeneis. 

E Quidem quae duorum horum annorum fpatio perfida ab II- 
lullrisfima Scientiarum Academia Regia ruere, Hiftona: fu ae li¬ 
bro pollremo complexus jam erat Vir Claritfimus, Joannes Ba- 
pujla DuH.irncl , Secretarius Academia: emeritus : ex quo'haud 
pauca etiam in Adis his noffris, anni fuperioris raenfe Junio, cum 

U Ledo- 


\ 

'V 


I 54 ACTA ERUDITORUM 

Leftore benevolo communicavimus. Aft vero tanta re¬ 
rum , quae hoc biennio cloctiflimorum 'virorum ingenia exer¬ 
cuerunt , copia fuit ac ubertas, ut denuo, fed multo fufius, de 
iis agere, qui hodie Secretarii munere fungitur, celeberrimus Fon- 
tenellius non dubitaverit, documentum fimul exhibiturus metho¬ 
di, qua anauatimdeinceps Adta Societatis evulgabuntur. Indu¬ 
as nempe partes diftinguetur volumen quodque , quarum prima 
nudam fere eorum, qua; in Societate, feu viva voce, feu calamo 
proponuntur, Hiftoriam tradet, iis etiam, qui fcientias mediocri¬ 
ter callent, profuturam: altera luculentiores Commentarios, ac 
in iis fcripta integra,quae e re fuerit in lucem edi, &per quae& 
major lux recenfitis in prima parte affundetur, & plenior conci¬ 
liabitur fides, exhibebit. Nos prxtermitTa, ne prolixi nimis fimus, 
Fontenellii do&iftima prxfatione, qua obfervationum ejusmodi & 
experimentorum utilitas vindicatur <, ex utroque tomo hinc inae 
pauca qutedam excerpemus, & ea quietem inprimis, quae in re- 
eenfii operis Hameliani intacta reliquimus. 

Poft Phyfica generalia , quae primum locum occupant, 
( ut ab iis ordiamur, qua: anno 1699 fuere obvia ) fequuntur 
particularis Phylleae , quae Anatomiam, Chimiam & Botanicam 
comprehendit, obfervata. Hic inter Anatomica notari meretur 
controverfia demotu fanguinis circulari in foetu, per foramen o- 
vale, & canalem arteriofum communicationis. Tota quaeftio eo 
reducitur : An fanguis , qui per foramen ovale tranjit , ex dex¬ 
tra cordis parte in fmiftram , juxta communem fementiam ; an 
vero ex finiftra cordis parte in dextram , juxta Dn. Mery opinio¬ 
nem , impellatur ? Dn. Du Verney antiquum fyftema probat, afte- 
ritaue ad foramen ovale dari valvulam, quae fluxum fanguinis a 
dextra in fmiftram partem admittat, ex finiftra in dextram vero 
impediat. Dn. Mery negat non folum ufum hujus valvulae, 
fed & exiftentiam. Dedu&a quoque. res eft ad aliam fubtilitatem 
Anatomicam : in adulto homine, cum tota maffa fanguinis primo 
per arteriam pulmonariam in pulmones tranieat, dem redux per 
'aortam expellatur, patet, haec duo vafii, arteriam pulmonariam & 
aortam, eum aequalem recipere debeant quantitatem fanguinis, 
jequalta fibi fore i & res ita f* habet. In foetu autem, juxta utrum- 


<F- 


1 e* 

v 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. iyj 

eme fyftema, insqualis diftribuitur per utraque hxc vafi quanti¬ 
tas (anguinis; cum juxta communem fententiam , foramen o- 
va Ie portionem fanguinis arteriae pulmonariae detrahat, eajn in 
venam pulmonariam in tundendo j hinc plus (anguinis recipiet aor¬ 
ta, quam arteria pulmonum ; juxta (yftema veio Dn. Aiery ^ ar» 
teria pulmonaria non (olum recipit omnem (anguinem p-r venam 
cavam redu&um, fed & per foramen ovaie, ex venis pulmcnaiiis a? 
liquam portionemianguinis naturaliter ad aortam dedkn.ti j plus 
itaque (anguinis arteria pulmonaria recipiet,quam aorta. 1 - 
ut vetitas (yftematUm fibi oppofitorum indagetur, videndum eft, 
quodnam exlfisvafis, aorta an arteria pulmonaria, in foeru tnajoriy 
fit capacitatis. Dn. Mery femper truncum arteriae pulmonariae di¬ 
midio majorem aorta invenit in foctu , quod ejus fyftemati fer© 
omnes demere videtur (crupulos. Verum Dn. Tauvry non*omn\ 
contraria obfervatione, aortam in foctu.majorem arteria pulmo-, 
naria mondravit, fed & praetendit, etiamfi arteriam pulmonariam 
majorem obfervare liceat aorta, non tamen deftruftum iri (yftema 
antiquum, cum regurgitatione fanguinis, ob impeditum in pul¬ 
monibus circulum liberum, arteria pulmonaria extendatur, utpo- 
te ex membranis minus eradis validisque,quam aorta, condans ; 
nato autem fbetu, & per refpirationera circulo fanguinis liberior© 
reddito,arteria pulmonaria, non amplius ita didenta, ad fuam cum 
aorta squalitatem redit. Sed cum in foetu truncus aortae major eft 
trunco arteris pulmonariae,uti Dn. Tauvry odendit,nece(lario plus 
fanguinis per aortam tnmfire debet, cum regurgitationi nullus ibi, 
fit locus; quod opinioni Dn. Mery omnem demit verifimilitudi» 
nem. Interim Dn. Du Verney cor tedudinis terredris,quod primam 
Dn. Mery occafionem dederat datuendi, idem in foetu fieri, exa- 
£Hsftma diligentia, examinavit, & in commentariis, feripto ameis 
figuris plurimis & infignibus ornato, iliudravit, quo i. JiruEluram 
partium, 2. earum ujum , & 3, judicium exinde de novo Dn, Me~ 
r J fyjlemnte formatum exhibet; quae integra perlegantur, cum in 
paucas lineas coarcftari nequeant, quae tota liii extentione funt co- 
guofcenda, Univerfom fatus hifloriam , a prima ejus origine 
usque ad nativitatem, peculiari tratdatu, quo fyftema ovarium de¬ 
fendit , complexus eft Dn. Tauvry , in quo nova fplutipns difti- 

U 2 cui- 


r 


156 ACTA ERUDITORUM 

cultati anatomicas medetur circa liquorum vias, qui intra memr 
branam foetus amnios dictam , & urinariam , qu^e amnio intra 
chorium inferius adhaeret, continentur. Supponit proin, primis 
ifatim formationis temporibus, repleri cavitatem amnii luceo illo 
dulci & nutritio, cum foetus nullam adhuc urinam in interftitium 
illud emittit. Repleto vero amnio ,& fcetu crelcente, urinaria 
incipit circumcirca repleri, & amnios nullum de novo fuccum nu¬ 
tritium attrahit , feci ex eo, quem hactenus recepit, foetui us¬ 
que ad nativitatem alimenta fubmijjjiiftrat ; quod inde confirma¬ 
tur , quia quo adultior elt foetus, eo amnios minus, & urinaria 
magis repleta invenitur. 

Inter Mathematica, ea quae de infinitorum tegmentorum in 
Cycloidis quadratura demonftravit Claris fimus Dn. Bernoulli, Gro- 
ning. Profeffor, notari merentur; fed cum illa adhuc certis con¬ 
ditionibus limitata fint , nec cujuscunque indifferenter fedtionis 
Spatium exhibeatur, nondum abfoluta vel indefinita, fed folum 
partialis quadratura haec aeftimari poterit. Methodum porro gc- 
neraliffimam Dn, Varignon exhibuit inveniendi curvas, fecun¬ 
dum quarum longitudinem grave decidens horizonti appropin¬ 
quat in quacunque ratione, ita ut non neceflefit, progreffionem 
Galilaei pro acceleratione fupponere, fed quaevis alia progreffio i- 
maginabilis hic admitti poffit. Cum etiam lineae dire&ionurn, 
in corporibus cadentibus, femper flipponantur fibi invicem paral¬ 
lelae, quod in exiguis extenfionibtis & ad fenfum, non autem in 
rigore mathematico verum eft (in centro enim terrae omnes illae 
concurrunt) hoc concurfu fuppofito, folutio problematis eft exhi 
bita. Neque in refpe<ftu tantum ad horizontem, fed & ad pun¬ 
ctum quodvis,non folum in axe curvae, fed in alio quovis pofi- 
tu, in plano tamen curvae fttum, corporum lapfus aeftimari po¬ 
terit } unde non folum multae novae propofitiones oriuntur, fed & ex 
principiis omnino novis veteres demonftrantur veritates,quales funt 
Dn. Leibnitii j, B er mullior umque fratrum , de linea aequalis de- 
fcenfus, dudum in his Acftis editae meditationes, quae in hoc feripto 
f. IV, brevi fequela ex priori calculo deducuntur.. Idem Dn. Va¬ 
rignon aequationibus quoque fecundi & tertii gradus refolvendis, 
facikm. funpiicenique methodum invenit, quae commentariis pa¬ 
riter 

' , ' i' 

\ - X \ \ / 




\ 


I 


V 






/ 






































































































4 





t 


f 


\ 


\ 












/ 














* 






- 



/ 


\ 




\ 




/ 


MENSIS APRILIS A. MDCC 1 V. 157 

riter eft Inferta. Curvam navibus conftruendis aptiflimam, quo 
minima refiftentia in liquido moveantur, determinavit Illuftrijfimus 
Marcbio Hofpitalm , fimulque hoc calculo fpecimen exhibuit , 
exadlam navis figuram, fine Geometria fubtilion & altiori, alias pro 
inutili habita , nunquam detedum iri. Vires mufculorum per 
pondera elevata, ( quod & olim Borelhu ih opere fuo de motu a- 
nimalium fecit ) Dn>de la Hir e aeftimio accuratiori fubjecit, feri- 
ptoque peculiari commentariis inferto, inventa complexus eft. 
Generaliflimum determinandi Geometrice modum, circa cie- 
pfydras, exhibuit feripto Dn . Varignon , ubi quibuslibet vafis 
datis cum foramine aquam, juxta quamvishypothefin celeritatis 
emittente, invenitur competens horarum diftinclio3 vel reliquis da¬ 
tis, inveniuntur vafa convenientis figuras. Ubi cylindricis vafis, 
quae fpatio n horarum omnem aquam contentam emittunt, juxta 
hypothefin celeritatis Galikanam, compendiolam hanc praefcripfit 
defignationem : tota altitudo cylindri in 144 partes aequales di¬ 
viditur, earum 23 notant horam primam, iequentes 21 fecundam, 

19 tertiam & juxta numeros impares delcendendo, & tandem ui- 
'' tima una pars duodecimam. Piftrinum caloris vi agitatum hic TAB. II. 
oculis fubjtcere proficuum fuerit, ut faltem aliquo modo applicatio jqg. j, 

ignis, quo per aeris expanfionem aqua altius elevanda, & itapou- 
dere fuo rotam circa centrum motura ftatuitur, patefiat, quam 
ingeniola inventione, multis experimentis tuitus calculoque ad¬ 
jutus , certa proportione partium inter fe ordinavit inventor Dn. 

Amomonry cujus egregium feriptum hac de re in commentariis 
hujus anni occurrit, mhiique videtur amplius defiderari, nili ut 
difficultates tum in conftrudione rotae, tumipfa applicatione oc~ 
curfurae tollantur, certamque theoriam facilis fubfequatur praxisj 
quae eo corifid erabilior eft, quod haec machina minimum 39 equis, 
vel 234 hominibus aequivaleat, & cuilibet tempori locoque, ecqua¬ 
lis fibimetpermanens,conveniat. Sed en figurae ipfius explica¬ 
tionem: Ignis in BB dilatat aerem inclufurn in A, & dum is per ca¬ 
nalem HI propellitur^ ftiperficiemaquae in I premit 3 hinc valvu¬ 
la 18 clauditur, valvulae vero /,8>p aperiuntur, quo per eas alcen- 
dat aqua verfus Y. Hoc latere onufto, movetur rota circa ce.n- 

H ' truxu 


1 


I 


TAB. 

%• 


II, 


2 , 




158 ACTA ERUDITORUM 

tram G, & fticcedifc cellula B, cellula vero A immefgitar in a- 
quam 7 ^ quo aer in ea contentus prifKnum recuperet ftatum^ 

demonftratum eft, fi diameter a Qjid 19 fit 8 pedum r a 20* 
ad 21 pedum 1 z 7 a 22 ad Lped. & a 23 ad 24 ped. 30, profun¬ 
ditas vero 12 ped. ealorque m BB aequalis aquae ferventi, hanc ma¬ 
chinam aquaturam vires 39 equorum. 

De affridu machinarum, ortoque inde grandi motus im¬ 
pedimento, jam pauca dedimus, meretur tamen res prolixiorens 
indagationem r quam idem Dn . Amontons fcripto complexus eft^ 
cui tabulas 5 fubjecit, quibus rigiditatem funium diverfe craffitiei* 
a diverfis ponderibus tradorum, computavit* Experimentum ta¬ 
le eft : Firmiter annexis & ex iublimi dependentibus duobus fu¬ 
nibus A A, ad diftantiam 5 vel ^ pollicum ( vid. fig. 2.) annedlatur 
inferius in CC lanx D. Circa cylindrum BB uterque funium (e- 
mei ex una eademque parte AEFG circumponatur (vid.fig. 3.^ 
Jam in D ponitur pondus quodpiam notabile * & circa medium, 
cylindri BB contrario funibus AEFG circuitu EGF, circumvoB 
vitur funiculus admodum flexilis, qui dependentem exiguam ha¬ 
bet aliam lancem H, cui impolitum fiifficiens pondus faciat de- 
fcendere cylindrum BB, non obftante refiftentia, quam rigiditas 

funium AC, AC producit» Hoc modo fequentia funt obferva- 

ta : 


Pondera quibus Refiftentia funium 


Refiftentia funium 


duo lunes 

circa cylindrum 

circa cylindrum 

funt onerati 

| poil. diam. 

1 poli. 


( 135 unci» 

»4 unc. 

• 60 Ife < 

\ 9 ° 

76 - 


C 45 

38 


'90 

76 


1 

5°f 



- 


(45 

38 

20 Jfe < 

r° 

^ f 


(15 

12 2 


Refift.fun. 
circa eyl. 
i| poli. 


Craftities 

funiym 


90 une 

60 

30 

&Q 

40 

20 


3 lineae» 

z 

1 


1 

z 


2© 

m 


3 

% 


Ubi, 


1 







MEN SIS A P RIL-IS A. M DCCIV. W 

Ubi ergo funt folum pondera diverfa, refiftentia augetur in ratione 
ponderum trahentium* Ubi funt fimul diveiie ctaili funes , re- 
fidentia erit in ratione compofita ponderum & craflirierum. Ubi 
cylindrorum inaequalitas confideratur^refideutia crefctt quidem pro 
diminutione diametri cylindrorum , led non in eadem ratione* 
Hinc & in exemplum calcilii examinat eorum lentendam > quibus 
indifferens habetur, cylindros vel trochleas, parvae aut magnae 
diametri, ufiirpare. Sit onus 8oo libr. elevandum, vel cum troch¬ 
lea 24 pollicum in diametro, vel cum trochlea 3 poli. Gum ergo & 
axes earum & funes aequalis roboris, ob ecquale pondusfuftinen- 
dum, ede debeant, patet ex diverfis rationibus afrridus, requiri 
vim moventem ultra 845 libr. in trochlea 24 pollic. ied in troch* 
iea 3 polh ex iisdem caufis requiri vim 12361 libris fupenorem,hoc 
eft 3911 lib. plus quam in priori motu* 

Digna porro ledu funt, quae a Dn . Conplet de utiliflimo librae 
aquariae {eu chorobatis inffrumento, tum parando, tum ad perfe- 
dionem debitam evehendo, accurate confignata& explicata inve¬ 
niuntur: facilem enim & cuivis commodam praxin rei alias inter 
plures, nec fine difficultatibus peragendae monftrant. Quare licet 
aliorum jam curis hoc inftrumentum perfedum fuerit redditum^ 
{ eft enim a Dn, de la Hir e in tradatu A. 1684 e ^ lto deferiptum, & 
a nobis in Tom.I. Supplement. p. 96 exhibitum) vix tamen publico 
communicatum cenferi poterit,nili cum promtus & cuivis facilis pa¬ 
randi fradandique modus fimul, uti hic fadum , communicetur^ 
Verum in compendium redigi recufant monita Autons, qua: uni- 
verfa, nifi perfedioni inftrumeriti veiis detradum, funt obfervan- 
da. Parem neceffitatem, ftngulas quasque partes exade infpicfe 
endi, in porta illa aquaria canalibus applicanda, ut &iminftramen- 
to , quod lapfus corporum proportionem indicat. T deprehendent 
harum rerum curiofi, cum figuras seneas commentariis infertas 
cum explicatione contulerint. Quod autem maximopere & prae 
aliis attendi meretur, eft promiffio , qua artium deferiptionenv 
exadiftimam, fecundum euoi ffatum, quo nunc in Gallia ilosent* 
edere parata eft Academia Scientiarum * unde non folumartificia* 
incognita hadenus, in lucem protrahentur, artesque ipfe ,. facile 
alias perdendae, confervabuntur ,, fed &. aliis exteris fu as artium 

j> raxes 


l6o ACTA ERUDITOR r UM 

„ ' ■ > 

praxes cum Gallicis conferendi, & utrinqueperfectionem earum 
procurandi dabitur occafio. Ars typographica caeteras omnes 
conlei vatura, initium tecit labori,& brevi Ipecimen exhibebitur 
e itadiffimarum in literis figurarum , cum Hiftoria Regis per nu* 
mifmata, quam Academia Infcriptionum elaboravit, his novis 
characteribus imprefla publicabitur. Tandem Hiftoria haec A- 
cademicorum membrorum memoriam confervare ftudet , dum 
ultimum poft fata honorem eis exhibet, mentionem faciendo bre¬ 
vem cujusque vite, ftudiorum & mortis, quod hic Dn. Claudi9 
Bourdelin Medico obtigit,qui A.ntei natus, A.i6 pp fere o&oge- 
narius obiit, cum analyfin cliymicamplantarum plurimarum, o- 
ieorum, imo ad 2000 varii generis corporum, Academiae ob oculos 
poluiflet, & maximam partem operationum chymicarum, in hac 
Societate a 32 annis faffarum, vel peregiflet iple, vel inveniftet 
fucceftbrem na&us Dn. Lemery , virum chymicis & laboribus & 
fcriptis celeberrimum. 

Sequitur pari contentorum ordine Annus alter 1700, qui 
totus refertus eft elegantisfimis obfervatis & reflexionibus, quo¬ 
rum omnium magis indicem, quam epitomen, inrecenfione Hifto- 
riae Dn. du Hamel dedimus. Hinc & hic pauca folum delibabi¬ 
mus, quamvis fatendum fit, eamefte & utilitatem & jucundita¬ 
tem rerum, ut injurius in opus nobiliflimum, & in femet nimi¬ 
um parcus videri queat, qui tantum per partes exiguas fu mere ve¬ 
lit, quod integrum offertur. Inter Phyfica notabilis eft Phofpho- 
rus Barometricus, ubi ex agitatione Mercurius ultra aequilibrium 
altius & profundius debito rapitur ,& in defcenfu tantum circa fa- 
perficiem, lucem quandam emittere, fed non in oflmbus Barome- 
tris, cernitur. Caufam rei vide' & in Hiftoria, & in fcripto Dn. 
BernouUi , Gron. Prof. inquifitam. Egregia quoque eft in Anato¬ 
micis obfervatio Dn. Mery , de circulatione aeris, qui inlpiratus; 
in pulmones, per venas pulmonarias finiftrum cordis ventriculum, 
ingreditur, hinc diftributus per arterias in univerfum corporis ha¬ 
bitum , non egreditur per poros cutis cum fudore vel tranlpiratis 
vaporibus, fed remeat cum languine per venas usque in dextrum, 
cordis ventriculum, Scinde in pulmones per arteriam pulmona¬ 
riam , ubi iterum expellitur cum multis hcterogcneis particulis - r 

liquo-' 


i ' r ; 

MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 161 

liquoribus quidem transfodationem confiietam elTe per valb- 
rum membranas, demonftrat Dn. Mery , quae tamen omnem ae¬ 
ri tranfitum inflata denegant» Quae porro de formatione vocis 
in gutture per unicum rimulae, quae glottis dicitur, inftrurnentum* 
canali afperse arteriae nihil ad formationem ipfam contribuente, ex- 
afta diligentia a Dn. Dodnri perquiruntur, ut & de acftione ven¬ 
triculi in vomitionibus, praetereunda funt, ne nimium excrefcat 
noftrum indicium. Chymici quoque plurimas invenient obfcr- 
vationes, non facile obvias. Ex Botanicis unicum mutuamur, ob~ 
fervationem nempe Dn . Dodarty qua fpicam frumenti,in prima 
ftatirn ex terra germinatione formatam plenarie , microfcopio in* 
fpeftam exhibet, in fuo de multiplicatione corporum viventium 

lcripto. - 

Germen grani frumentarii microlcopio infpedi. TAB. II. 

A. Pars radicis, unde tubus eft abftradhis* 4 * 

B. C. D. E. Tubus hujus cauliculi, cujus 

B. primum eft internodium, 

C. fecundum. D. tertium. E quartum. Quodlibet internodi¬ 
um folium fecum portat,fed illa demta fimtjut in illis foliis la¬ 
tens teftaque Ipica cerni poffit. 

F. Ultimum folium, quod (picam fatis apertam relinquit. 

G. Spica omnino formata in medio germinis. 

Inter Mathematica Dn.de ia Hire problemati: Datis tribus 

trianguli redlilinei lateribus, invenire liiperftciem } aliam dedit 
conftruftionem, cujus demonftrationem & fimplicioreni, & vul¬ 
gari conftrudioni demonftrandae firnul aptam pronuriciat Sit 
Triangulum ABC, cujus tria latera a, b,c,(int cognita; dicit 

i \ 

7 \ aabb •!— | a acc bbcc - 

“ fuperficiei trianguli. 

Demonftratio. 

Prolongetur BC & ducatur AD perpendicularis , AD~x, CD 
“y y erit bb—yy “ xx, & pariter aa —cc—2cy — yy ~ xx 
hinc aequatio bb — yy~ aa — cc — 2cy — yy, quse reducitur 
ad hanc : zcy — aa — bb — cc, & divid. uteinque per 2C 

• X 



V 



TAB. II. 
6 . 


7 - 


162 

a a — b b — c c 


AGTA ERUDITORUM 


2G 


» , 

Confequenter AD ~ x erit — bb 


*f— 3 a — b b -- 


quae multiplic. per 1 c dabit pro fuperficie trianguli radicem lupe- 
rius politam. 

De viribus Centralibus feu Gravitationibus, quibus Plane¬ 
tae oioes hactenus eis afhgnatos delcnbunt , egit cum cura Dn, 
Varignon , ubi non folum Ellipfibus veris , quas Keplerus , Ne Jr- 
t°''h Leibr.itius , ut & in nupero opere Aftronomico Dn t Grego - 
; fed etiam illis alterius Ipeciei , quas Dn. Casjini Planetis 
ti ibuit , (m quibus duarum ex focis ductarum non aggregatum,fed 
productum perpetuo aquale elt,) vires convenientes calculo ana- 
lytico inquilivit. Mufici quoque invenient aliqua de foni fixi 
determinatione, quae intimiorem lapiunt philofophiam. 

Mechanica plura tum in Hiftoria, tum in Commentariis 
occurrunt egregia ) nominare laltem duo liceat, utraque Dn, de 
la Hir e inventa. Primum eft inftrumentum univerlale ad jacien¬ 
das Bombas, quod Dn, BlondeUi olim editum inftrumentum. & 
fimplicitate conftrudionis,&facilitate ufus longe antecellit 5 fine 
in termixtis enim arithmeticis operationibus dirigit artifices. Defcri- 
bitur hoc ab Autore fecundum omnes partes, peculiari fchediasma- 
te. Alterum eft horologiorum portatilium minorum emendatio, 
quo magis ad aequalitatem motus reducantur. Egit quidem fimul 
de majoribus horologiis ofcillatoriis, verum illa funt fublimioris 
calculi j haec autem & univerfaliore utilitate, & fimplicitate le 
maxime commendant. Scilicet pinnula illa, qus in fpiralem li¬ 
neam intorqueri, & regulandis motibus libramenti communiter 
ab artificibus affigi circumponiqne folet, non immediate axi libra¬ 
menti annecti debet, fed radius libramenti quidam, ad quartam di- 
ftantiae fuae a centro partem, in ejus pinnulae extremitatem bifur¬ 
cam libere indendus eft, ad modum, quem fig. 6. monftrat. Ve¬ 
rum adhuc alio modo lamellulam illam chalybeam applicare do¬ 
cet , ut non in fpiras, fed in undas formetur, & ad I diftanthe a cen- 
tro partem, furcula radium libramenti hinc inde comitabitur Sc 
diriget, uti in fig. 7. exactius videre licet. Finitur hujus anni Hi¬ 
ftoria ElogioD/?. Tauvrj ,qui vivis & Societati huic iliuftri Regis fub- 

tia~ 






MENSIS APRILIS A. M DGCIV. 16% 

tragus eftA.T70I, aetatis3i| annorum, anatomicus infignis & pnr 
dens y quod inprimis ex trafflatu ipftus de generatione & nutrhione 
foetus , A. 1700 edito, patet, in quemexadtiifime & inter reliquam 
praxin medicam elaborandum, forfan nimias vires, ad do&iftimi 
adverfarii objectiones foiide diluendas, impendit. Succeftbrem ha¬ 
bet Dn> Littre . 

ROGER I ASCHAMI EPISTOLARUM LIBRI IV> 
Ac ce sjit JOUANNIS STURMII aliorumque ad Afchd- 
mum Anglosque alios Eruditos EpijloLtrum Uber unus* 
Oxoniae, apud H. Clements , 1703 , in §, Piag. dimid. 53, 

N On novus quidem eft , quem recenfendum Tibi L. B. hic 
fumfunus, libellus j ied Viri Clariffimi, literarumque huma? 
iliorum in Britannia reftauratoris fere principis, Rogeri Afchami, a- 
liommque virorum eruditiffimorum, quorum epiftolas continet, 
fama & celebritate per univerftim, qua patet, eruditorum orbem, 
notus & cludum approbatus. Cum tamen Viro Clarillimo, Gu- 
lielmo Eftlobio, poft tres editiones Londinenles, quas annis 1576, 
1:578, 15570 Grantius divulgarat,poftque duas Hanovienfes A. 1602 ac 
1610,& eam, quae Coloniae Allobrogum A. 1611 prodiit, novam 
hanc editionem adornare, infignique acceffione ditare placuerit $ 
nos etiam tam nitidam editionem utiiiffimi libelli publice hic com¬ 
mendandam exiftimavimus. In dedicatoria ad Robertum Hethse- 
um Armigerum epiftola,EftIobius Afchamum inprimis ob eruditis- 
finiam & prudentifllmam Ciceronis in dicendo imitationem, am- 
pliffimo rerum ufui conjunctam,laudat, iliumque Checis, Smi- 
this, Haddonis, Anglis j ac Sturmiis, Ofbriis, Manutiisque me¬ 
rito comparat : ejus etiam familiam totiusque Afchamae gentis 
hiftoriam, poft Orantium, cujus integra in laudes Afchami oratio 
exhibetur, luculentius declarare ftudet. Filium certe Rogeri AL- 
giditim AfchamuMySc ab humanioris eruditionis praeftantia, & fcrh 
beftdarum epiftolarurn pari prorftis dexteritate commendat. Ul¬ 
timum autem ftirpis Afchamae, Antonium, fcriptis fuis notum, & 
aliis jam celebratum fuifle, commemorat. Deinde libris quinqu$ 

Afchami & amicorum ejus epiftolae, quotquot unquam aliis edi¬ 
tionibus evulgatae fuerunt, exhibentur. His^ e MSS. qjjsedam a 

Sfcrv- 


X 2 


1 <4 ACTA ERUDITORUM 

Srrypaeo aliisque amicis communicatas adjiciuntur, 1 Primus ni¬ 
mirum liber eas complectitur, quas ad Joh. Sturmium Afchamus 
Icripfit: inter quas, cum elegantiffimse fint omnes, primum, quo 
pOiita eft, locum facile tuetur quae imitandi prsft antisfmam 
rationem exponi?. Secundas liber eas continet, quas cum Caiv 
tabrigi^e bonis literis feliciffimam operam navaret, ad fautores fii- 
os, viros maximi inter Anglos nominis , Reginamque etiam Eli- 
fabetham dedit. Tertius eas comprehendit, quas &poft abitum 
ex Gallia in Germaniam, & a reditu e Germania in Angliam, ad 
amicos Icripfit. Tribus his libris , prima etiam editione ex- 
cufis, Clariffimus Editor adjunxit commendatitiarum } petitoria* 
rum aliarumque hujus generis aliorum nomine ad alios confer i * 
ptarum librum unum : quae quidem fuavitatem illam , qua A- 
fchamus in Icribendoufus eft,prorfus redolent, ac inprimis ean¬ 
dem in duabus adhuc ineditis epiftolis, altera nomine Philippi & 
Manas Angliae Regum ad Paulum IV Pontificem, de Reginaldo 
Polo, Cardinale & Nuncio in Anglia Apoftolico, Reginae inprimis 
caro, Pontifici autem haerefeosfufpedo,non revocando, p. 378: 
altera officiofa, nomine Elifabethae ( cujus dvroygaCpov adhuc in 
archivis bibliotheca Bodlejanas continetur) ad Regem Eduardum 
VI feripta, p. 380 declarant. His tandem additur libertinusEpi - 
flolarum a Sturmio , Hier . 0 for io , Brandisbao y Nannio , Toxite y 
Sleidano , Leo dio , Cifnero , Spithonio , Petro Ramo } Montio , Smitho } 
jo. Metello , Cirlero & aliis ad Elifabetham, Afchamum & alios 
fcriptarum, alibique jam editarum. Quas comitentur, inde a p. 
431 ad finem usque, aliquot virorum prasftantiflimorum adhuc in¬ 
editas : inter quas & ftyli prasftantia, & rerum gravitate, epiftola 
Edu ardi Somerfet ad llniverftatem Cant abrigienjem , qua Can¬ 
cellarii Academiae munus le fiifcepturum, & ex Univerfitatis com¬ 
modo adurum promittit p.431, &ilia etiam Buceri de facru re - 
fle inflitnendis ad Jo. Checum p. 434, Petrique Martyris de ea¬ 
dem materia ad M. Bucerum p. 437, principem locum omnino 
merentur. 

ELIAE B E NO IS T-, IN GALLI C Jis! A DE LF EN SI EC- 
tlejia V. D, Miniflri,adverfur Epiflolam D. TACO HA JO 
vanden HONER T de Stylo N. T. Amica Expejltt- 

latio &c. 


Del- 


MENSIS APRILIS A. M DCCIV. 1 6$ 

Deliis, apud H. Kronefeld, 1703, in 4. plag. 16. 

P Oft Dilfertationum Philologico-Theologicarum de Stylo Novi 
Teftamenti Syntagma, a Clar. Rhenferdio compilatum, aliud 
etiam, quod de eodem argumento Vir Reverendus Taco Hajo van- 
den Honert collegerat, fiiperiori anno p-520 in his Aftis^xhibm- 
mus. In quo pofteriori,epiftola etiam Colledloris ultimo loco re- 
cenfita eft,quam ille ad Virum Reverendum,Abrahamum Roddens, 
Paltorem apud Amftelodamenles Eccleliae Gallo - Belgicae vigilan- 
tiffimum dederat. Is enim ante ad Taconem fcripferat, ejusque de 
ftylo Novi Teftamenti lentendam fibi expopofcerat, quod a Da. Ju- 
rieu & Dn. Benoift, occafiorie verftonis Plalmorum Maroti & Be- 
Z2e,a GenevenfibusPaftoribus repudiatae , ejusmodi rationes adhi¬ 
bitae effient, quae S. Literarum majeftati ipfo judice non conveni¬ 
rent. Ii enim ideo repudiatam antiquam Plalmorum verftonem 
volebant, quia obfoletas & ita barbaras voces ac (p^uaeig contine¬ 
ret , ut a noftri feculi hominibus Gallis intelligi vix pollet, ac pro¬ 
inde vel Pauli judicio, Ecclelia indigna effiet. De quo quidem ar¬ 
gumento fenteritiam luam prolixa fatis epiftola, a nobis tum in 
compendium redadla, Taco Hajo vanden Honert aperuerat. At 
enim vero in eadem quaedam duriora a Tacone in le difla, fenten- 
tiam autem luam potius confirmatam quam confutatam putat 
Benoift: cum omnino tota controverfia, non jam ad A oyopaxiav* 
fedad meram crv 7 &ct@ 0 fjtax'iav, KSgaiofiax^ ac denique <rxia- 
(jLct% ictv *> resque omnis in extremis vocis Rarbarifmus fyl- 
labis haereat. B ct^ctpov enim, @ag£ago(pmov aut ( 3 ap@agoAs- 
gov 11 dixifiet Autor, facile tutum fe fuiffe a Taconis fulminibus 
credit 3 jam autem ipfum ad extremos vocis Barbarifmus apices 
ita excanduilfe perhibet, ut in folam iftius vocis terminationem 
teftimonia, argumenta, fulmina conferat, moliatur, conjiciat. 
Adverfus haec igitur ut aliqua fefe ratione tueretur , ultimum hoc 
de ifta controverfia feriptum edere fe voiuifle, Autor affirmat. In 
quo quidem tria potiflimum agit. Primum enim exponit, qua oc- 
cafione commentariolum fcripferit, e quo a Tacone abominan¬ 
di erroris inlimuletur. Brevi nimirum narratione controverfi- 
am in Synodo quadam Zutphanienfi, de nova Pfalmorum verfione 
conficienda, defcripfiffe p.12. Id vero non publico nomine, nec eo 

X 3 ' fine 


\ 

\ 


tU 


ACTA ERUDITORUM 


line,ut puoiicaretur,fedut, dum approbaretur ab aliis, domi la¬ 
teret , quor undam' deinceps utilitatibus infervitura. In cujus feri- 
pti particula quadam., a Dn. Boddens male translata, cum Taco* 
nem Autoris deftyloNoviTeftamenti lententia offenderit : par* 
H fecunda eandem prolixius explicat, ejusque lianc fummam 
p. 22. exhibet : Et res & verba a Spiritu S. fuis amanuenfibus in- 
ipiiata efle, nec unquam eis, fi quando ad loquendum aut feri- 
bendum de rebus divinis fe accingerent, necefiarium illius auxilium 
deiuifle, Imo nec eos unquam loquendi aut feribendi confilium 
cepifle, quin interno Spiritus juflu ac motu, ad hoc officium voca¬ 
rentur. Tantam igitur Scripturae S. fublimitatem, gravitatem* 
vim, efficaciam, ac majeflatem, fimulque tam ingenuam fimpli- 
citatem inefle , ut ei nullus eloquentiae humanae conatus, aut ae¬ 
quari aut anteferri poffit. Hanc luam de S. Scriptura fententi- 
am ubi multis explicuit Dn. Benoifl, diflertationis hujus partem 
tertiam addit, feque a Taconis criminationibus vindicare ftudet. 
Hic vero varie fe omnino laefum, varie a Tacone peccatum efle, ex- 
illimat. Ac initio quidem comparationem flyli Novi Teflamenti 
cum ftylo Maroti & Bezae a fe nusquam fa&am , fed ad Gene- 
venfium argumentum, qui verfionem Pfalmorum antiquam abro¬ 
gare ideo volebant,quod Paulus I.Cor.XIV,n. barbarae linguae ufum 
in Ecclefta interdixiffet, refponfum efle ait, Paulum per linguam 
barbaram non eam., quae aliqua vocabula vel (pgacr&ig barbaras 
habeat, feduniverfam orationem, quae lingua auditoribusignota, 
ideoque barbara habeatur, intelligere : alioquin ipfbrum cenfliram 
in ipfum Pauli ftylum recidere, in quo occurrant quaedam haud 
minus ab ulu svSoauqv^vtcov ‘Eremota, quam vetus 
Gallorum paraphrafis ab aevi hujus Gallorum con- 

fuetudine, p. 63.64. Deinde etiamfi ejusmodi comparationem in- 
fiituerit, non propterea peccati alicujus vel impietatis argui fe polle 
exiflimat p. , cum varie ab aliis Theologis & Philologis ftylus 
facer cum profano, feriptoresque facri inter fe comparentur, Mat- 
thaeusque incultior, Lucasnitidior, Joannes lenior, Paulus vehe* 
mentior ac elatior, flyli ratione efle videantur, p. 70 3 id quod ex - 
ipfis, quaeTacoadduxerat, Patrumteflimoniis p.75,76,77 decla¬ 
rat. Porro invidiam vocis harbartfnim a fe amoliturus, Tacoaem 

cum 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 1 &J 

cutri maxime fe in eo accufet, in jocularium errorem incidifie a* 
it, iion confiderando, ipfum Benoift horninem Gallum Gallo- 
tum more per barbarifmum nihil aliud,quam, voces, (Pgddr&ii 
earumque coriftrufttones, ex alieita lingua delumtas, & nondum 
ev$OA{iovxvT 60 v fuffragiis&confuetudine receptas, intelligere, 
p. 7p, goj ut fruftra fit Taco cum omni fuo apparatu, quo e priico* 
tum Grammaticorum ufu, vocis Barbarifmm nctKtctv probare co- 
netur, cum fua fententia divinae S. Literarum autoritati plafte 
non contrarietur. ' Explicata in hunc modum fententia fua, Autor 
nonnulla adhuc obfervat, extra ipfam quidem quaeftionem pofita, 
fed quse ipfi minus forte confulte a Tacone feripta vifa fuerint. 
Primo enim minus accurate dichim efle, quod Strabonis judicio, 
fchola Tarfenfis Athenienfi & Alexandrine non ceflferit: cum i- 
dem Strabo dixerit, Tarfenfes cives, pro ingenti fciehtiarum ftu* 
dio, celebriores fcholas adire, ut quandam fcientiarum perfedtio- 
rnern adipifcantur* Neque illud procul ab errore abefle videtur 
Dn. Benoift, quod Paulus a Tacone Graece dodHftimus appelletur r 
cum nec ex eo vera Pauli gloria manet, necabipfo Tacone nega¬ 
ri poftit, Philonem v. g. aliosve Paulo in literarum fcientia facile 
anteceiluiffe. Imprimis cum ars Pauli textoria oftendat, ipfum 
non de fortunatis, fed de plebe Tarfenfi fuifle, indeque ejus ler- 
monem plebejum Cilicifinum redoluifte, necefle fit 5 ipfa etiam 
Tarfenfis fchola , fi omnino Paulum literis ibi operam navafte con¬ 
cedatur, circa Apoftolorum tempora,ita comparata fuerit, ut elo¬ 
quentiae potius corruptio ( omnibus enim Afianis fcholis tumidum 
atque inflatum genus dicendi, a Cicerone, Quintiliano, aliisque 
tribuitur) quam perfedlio ex ea manare potuerit,p. 102,103. 104* 
105. Porro leviculum quendamTaconis errorem in do deprehen* 
dilfe fibi videtur Dm Benoift, quod is Strabonem Pauli cvyffia- 
vcvy conterraneum etiam ejus appellet;, cumAmafca , ubi Strabo 
natus eft,. a Tarfo, Pauli patria, ducentis fere milliaribus diftet. Ne¬ 
que illum inter graviores Taconis lapfus refert, quod p. 127. 
tam dubia fit de Arnobii mente fententia, quamipfi porro Dn. Be¬ 
noift inde a p. 106 ad 109 explicatiorem dare ftudeL Tandem de 
Clerico a Tacone refutando quaedam affert ; quse ut nos aitidem 
aliorum rcIiAajudicio volumus, ita Dn.Benoift Max.JUvt Olea- 

m 


i6% ACTA ERUDITORUM, 

rii noihi fententiam de lingua Biblica ( nunquam enim novam e- 
aoi linguam facit, ut ait Benoiil;, fedifta voce lingularem No¬ 
vi Teftamenti in dicendo charaderem commodiffime (ignari pofle 
putat) p. pi & pg non omnino rede percepifle 5 de (criptoribus 
autem Germanicis p. 100 generatim immitius fenfifle * arbitra¬ 
mur. 

± * •' •* * • ' * " v .0 

/ a * ...» 

DISSERTATIO N SUR SAINT DENIS L' AREO - 

pagite (Ac. 
i* e. 

DISSERTATIO DE S. DIONYSIO AREOPAGITA , 

qua obtenditur , SanEtum hunc auctorem ejfe eorum operum , 

qua nomen ejus praferunt. 

Panfiis, apud PetrumDebats, 1702, in g. maj. 

Conftat 1 Aiph. 9. Plag, 

M Entio jam a nobis facta eft prxfentis Icripti, cum menfe fupe- 
rioris anni Septembri, Rev. P. Cozzse Vindicias Areopagiti- 
cas recenfuiftemus. Nec alia fere ratione Anonymus illius Au- 
flor, feu in vindicandis S. Dionyfio operibus, quas tribui illi fo- 
lent, feu in refellendis Anti - Areopagitarum objedtionibus, pro¬ 
cedit, quamaCozza fadum: ut adeo repetere hoc loco, qua: de 
univerfo argumento prolixe fatis in recenfione Cozziani operis 
di&a funt, fupervacaneum fuerit. Nihilominus de ipfa contro- 
verfue origine, quam tuminta&am reliquimus, & in qua tamen 
momentum haud levefitum eft , addere quaedam non gravabi¬ 
mur. Nimirum cum A. 533 Conftantinopoli, in palatio Juftiniani 
Imperatoris, collatio inter Catholicos & Severianos, finiendi dis- 
■5 dii ftudio, quod inter eos occafione Concilii Chalcedonenfis 
exarferat, inftituta eflet, tum vero primum omnium Severiani , 
Haeretici nempe, pro tuenda lententia lua, ad tcftimonhim S. Dio- 
nyfii provocarunt. Certe ante fextum illud a nato Chrifto fecu- 
lum, cuiquam qnicquam de Dionyfianis operibus innotuifle, ido¬ 
neis argumentis comprobari non poteft. Ex quo tantum etiam 
abeft, ut in collatione illa Orthodoxi in autftoritate Dionyfii ac¬ 
quieverint , ut teftimonia ex ejus operibus allegata rejecerint po¬ 
tius. 


/ 


MENSIS APRILIS A. M DCCIV. 169 

Illa tefiimonia , inquiebat Hypatius Archicpilcopus Ephefinus, fuo 
ac Collegarum Catholicorum nomine, qua vos DionyfiiAreopa¬ 
gita dicitis , unde poteftts ofiendere vera ejfe , ficut fufpicamini ? 
Si enim ejus erant , non potuijfent latere B. CyriUum. Jfluidau¬ 
tem de B. Cyrillo dico ? quando & B. Athanafms , fi pro ceno 
fcijfet ejusfmjfe , ante omnia in Nicano Concilio de Confubftaritiali 
Trinitate eadem tefiimonia protulijfet adverfits Arii dtverfiefub- 
'flantia blasphemias. Si autem nullus ex Antiquis recordatus e fi 
ea , undepoteflit ofiendere y quia illius fmt? riefeio. Unde An¬ 
ti-Areopagitae colligunt, cum ad S. Dionyfii feripta tum primum 
provocatum fuerit, & quidem ab Haereticis, eadem vero a Catho¬ 
licis, velutfpuria, fuerint repudiata, nec Antiquitati ea fuille co¬ 
gnita, nec genuina efle, fed fuppofita. Nec deeft tamen, quod 
refpondeant adverfatum partium patroni. Hypatium enim ajunt 
cum Collegis minime rejedfie S. Dionyfii opera, fed illorum tan¬ 
tum teftimoniorum , quae a Severianis tanquam Dionyfiana fue¬ 
rant producia , fidem fuipectam habuifle. Id quod Anonymus 
noder adeo confidenter adierit, ut ex eo,quod Hypatius S. Dio¬ 
nyfii opera non rejecerit (de quo quidem adhuc fub judice lis eft) 
inferre porro non dubitet, itaque Hypatium opera S. Dionyfii a- 
gnovifie pro genuinis, eoque argumentum retorquere nitatur in 
adverlarios. De quo alii viderint. 

Duo fuperlimt, quae obiter monemus. Primum eft, quod 
Anonymus, dum Ipeciatim Tiilemontium, qui & ipfe Tomo II 
Commentariorum Ecciefiafticorum, opera illa S. Dionyfio abjudi¬ 
caverat, refutare allaborat, duplicis erroris Virum docliftimum ar 
guat j tum quod P. Sirmondum falfo annumeraverit illis, qui feri¬ 
pta Areopagitica impugnarunt $ tum quod Dallaeum fecutus, iis 
quoque Febilrium, Ludovici XIII quondam praeceptorem accen- 
fuerit, cum Fcburium quidem opufculum contra miibonem S. 
Dionyfii in Galliam, minime vero contra feripta hujus Sancli, com- 
pofuifle conftet. Alterum, quod Anonymus nofter libro fuo A- 
nalyfin feu Synopfin operum, quae Areopagitae vindicaverat, & 
Gallico quidem fermone, ut legi ab omnibus pollet, etiam quibus 
operaipfa nunquam vifa funt, fubjunxerit: quam prudenter, de 
co aliorum efto judicium, cum pauci forte futuri fiat, qui in Ec- 

Y ' cie- 


I 


«7° ACTA ERUDITORUM 

clefiafticis antiquitatibus vel leviter verfati, ubi libellum perlege- 
lint, & candide animi iententiam exponere jubeantur, non agni- 
tuii fint, quae in eo proponuntur, Apoftolico aevo,& illius tem¬ 
poris , quo Areopagita vixit, fimplicitati minime convenire. 

JO. B ALT HA SARIS JFERNHERI D. JURIS PRQF. 
Pubi. Curia Provincialis , Scabinatm Eidior alis Saxonici (A Fa¬ 
cultatis Juridica in Academia i itembcvpenjlAjJejJbris^ Elementa 
Juris Natura 6" Gentium , ex univerfali principio deduci a, 
nec non ad ufum in Jure Civili pasftm accom- 
t modata. 

t 

Vitembergae, literis Jo.Gothofr. Meyeri, 1704, ing» 

Conflant 1. alph.g.plag. 

E Xcellentisfimum Autorem,gravioribus licet muneribus inlllu- 
ftri Academia Wittenbergenfi admotum, literis,quibus femper, 
acinprimis, quod novimus, ctimLipfiae viveret, impenfe ded'itus 
& deiedatus fuit, nondum defuelcere, haec, quae jam exhibemus,. 
Juris Naturae & Gentium Elementa offendunt. Qua in re, eum fere 
in haec ftudia affictum in Confultiffimo Antore deprehendere licet, 
qualis quondam Celeberrimi Anteceffons Wktenbergenfis B. Zie- 
glerifuit. Hunc enim quotidianus caufarum forenfium ufus, cre¬ 
bra aduariorum, tabulariorum, tabellionum, fcribarum & alio¬ 
rum miniffrorum publicorum,tum & ipforum litigantium interpel- 
lationes, impedire non potuerunt, quo minus dodiffmas. in opus 
Grotianum notas & animadverflones conficeret, ceu ex pramifia 
Praefatione colligere licet. E re autem Ledorum effe videtur,ipe- 
cialius nonnihil praemonere, quis praecipuus horum Elementorum 
fit llopus.Nimirum animusNabilifilmi Autoris,mathematicis disci¬ 
plinis ab ineunte aetate innutritus,illa,quae imperio fblius rationis ul¬ 
timato fubfunt, credere potius quam fcire , et cuiquam veritati,ni- 
fi clare diftindeque perceptae, aflentiri, fervile liberoque ingenio 
indignum judicavit, atque adeo parem cum demonftratiombus 
mathematicis certitudinem, in rebus moralibus ubique requifi- 
vit. Hanc vero cum in multis libellis, qui talem demonftrandi 
moclum prae fe ferunt, fruftra qmefivifTet, eoque tempus & labo¬ 
rem nequicquam prodegi i; t Nofter, priftinum ardorem fenfim 

lan- 


i 


MENSIS .APRILIS A. MDCCIV. 171 

langnefcere, & animum taedio correptum, ad haec ftudia prope- 5 
modum frigere fenfit. Cum vero hoc ipftim, nihil certi in diftf 
plina juris naturalis dari, falfumeffe , evidenter eagnofceret, nec 
tamen,in quo pedem figere liceret, inveniret, nihil confilii reli¬ 
quum ipfi dTe fuitvifum, quam ut ex integro omnia ageret, ac, 
quid inipfis fundamentis , quibus univerfa morum difciplina fu- 
perftruda eft, folidi fubfit, accurate inveftigaret atque diffinde per» 
ciperet, &, fi illa lubrica effe , & facile fubrui poffe intelligeref, 
novam veritatis indagandas viam ingrederetur, aut faltein hoc 
ipfiim, demonftrationibus in hoc genere locum nullum effe, certo 
cognofferet. Inftituto ergo principiorum, quae huic dilciplinae 
fubfterni folent, examine, facile perfpexit Confuitiffimus Autor f 
ex caeteris ne quidem generaliffima juris naturae capita deduci 
poffe, folamvero philofcphandi rationem, quamGrotius &Pu- 
fendorfius fedati fuerunt, aliquid folidi in receffu habere videri; fed 
fimul valde miratus eft, quod uterque, in explicandis juris naturas 
praeceptis particularibus, principium a fe praeftrudum deferuerit, ac 
ad foias aequitatis rationes, quae faepe pari pondere in utramque par* 
tem fuppetunt, prolapffis fit, ut quoad fpeciales quasftiones, per* 
inde videatur, atque fi nullo docendi principio illi ufi fmt: cujus 
rei rationem non aliam Noftro deprehendere licuit, quam quod 
Duumviri illi, ex recepta opinione, multa ad jus naturale retule* 
rint, quorum moralitatem ex fubftrato principio deduci non pof¬ 
fe intellexerint; ea igitur illos quibuscunque rationibus,aliunde 
petitis, maluiffe munire, quam tantam partem ex hac difciplina 
eliminare- Enim vero cum femel genuinum juris natura: fun¬ 
damentum indagaffet Autor, atque obfirmatoanimo, inperquf 
tendis legibus naturalibus, ad illud unum recurriffet, in proclivi 
fuit deprehendere, eorum pleraque, de quibus Moraliftx tam a, 
eres & ambitiofas lites movent, plane ad objeftum juris natur» 
haut pertinere, & hinc de illis ftatuendi liberrimam facultatem • 
cuivis Legislatori relidlam effe. Quo igitur de genuino hoc 
fundamento clarius conftet, univerfam juris natura: disciplinam 
delineare, quidve ad eandem proprie pertineat, & quid inter in» 
differentia reponendum fit, breviter indicare, Noftro vifum fixit; 
qua in re ita luculenter fe verfatum putat, ut cuivis fana: mentis, 

Y l hac 


\ 

172 ACTA ERUDITORUM 

hac via ingreffo, perfacile fit, omnia Juris naturalis praecepta, fi¬ 
ne uho negotio,cognolcere & demonftrare. Hic eft adeo prae¬ 
cipuus horum Elementorum fcopus, propriis fere Noftri verbis 
reprsefentatus, ex quo facile patet, quantum ei juris naturalis ftu- 
dium debeat. De cetero uti Grotii ac Pufendorfii ledioni (e mul¬ 
tum debere, A utor fatetur, ita eum Elementa haec fere juxta du- 
ftum fcriptorum Pufendorfianorum, ac in fpecie libri de Officio 
Hominis & Civis fecundum Legem Naturalem , confeciife, fatis li¬ 
quet. Nam explicatis adionibus humanis earumque norma in ge¬ 
nere, de legibus naturalibus diflerit poftea religionem naturalem, 
ac officia erga fe ipfiim, cum jure & favore necesfitatis, perfequi- 
tur j inde ad officia focialitatis progreffus, tam officia abfoiuta quam 
hypothetica recenfet, in quem locum adeo officia pacifcentium, 
fermocinantium, acquifitio dominii, pada & contradus, modi 
tollendi obligationem, ut & interpretatio, ab eodem referuntur. 
Quibus abfolutis, ad officia ex diverfo ftatu fluentia pergit, ac 
explicata civitatum origine & forma interna, initia & partes furn- 
inae poteftatis , respublicas mixtas , affediones fummi imperii, 
modos illud acquirendi, ejusque fandi tat em, fummorum Impe¬ 
rantium officium, & poteftatem Principis circa fingulas imperii par¬ 
tes enarrat, ac explicatione modorum, conditionem avis ac civi¬ 
tatis tollentium,totum tradatum obiignaEHoe igitur in genere no¬ 
tato,fatis erit, fi aliquo exemplo laborem Antoris ilhiftremus. In ca¬ 
pite quinto, de principio legum naturalium idem follicitus,poft re¬ 
latas improbatasque aliorum fenfcentias,. duas propofitiones fun¬ 
damentales,. quarum una, praeceptis;, altera prohibitionibus natu¬ 
ralibus adaequate; refpondeat , inculcat.. Prior hscc eft : Jffigic- 
qaid ita comparatum y ut , fi ab omnibus hominibus omitteretur , 
generi humano? per eundum effiet , illud per legem natura a Deo 
praceptum . Pofterior huc redit : fihikqmd ita- comparatum, ut , 
fi ab omnibus hominibus fieret , generi humano pereundum effiet , 
illud naturaliter' a Beo prohibitum* Et quamvis haec principia 
tam clara & manifefta videantur, ut quemvis cordatum eorum 
veritatem facile agniturum effe, fperet Nofter , attamen dubia 
Jf£cipua ; , quae contra illud moveri, & imperitisprafertimfucum 

face- 


\ , / 

* 


( 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 175 

facere poffint , in capite fexto diluere, iisque discusfis, in capi¬ 
te feptimo principiorum laudatorum ufiim, in quoftionibus Ipe- 
cialibus decidendis, non exiguum, aliquanto uberius oftendere vo¬ 
luit j ex qua tradatione aliqua exempla referemus. Sic contro- 
verti dolet, an rei commodatae, quae calli periit, apud commo¬ 
dantem tamen peritura non fuiflet, oftimationem commodatari- 
us proflare debeat ? In utramque partem ambiguis aequitatis ra¬ 
tionibus pugnari folet,ledNofter ex luo principio rem facile ab- 
folvit. Cura enim manifeftum fit ( funt verba ejus ) neque politam 
commodatarii, ad proflandum tali cafu rei pretium , obligatio¬ 
nem nexum generis humani involvere, neque ejusdem negatio¬ 
nem {impliciter illius ruinam maturare, inde fluit, de hujus quo- 
ftionis objedo nihil jus naturale disponere. Pari compendio de¬ 
finit quoftionem : utrum in locatione, conductione, cui aliquid 
aleo fubeft, propter incertitudinem proventus & fruduum* qui 
ex bonis locatis Iperantur, aliquid de penfione, ob improvifam, 
&cafu aliquo rariore contingentem ftenlitatem, a locatore remit¬ 
tendum fit, nec ne l Cum enim, negfedo inani rationum aequitatis, 
in utramque partem ab aliis afferri folitarum, confiidu, hoc quo¬ 
que materia , fimplici & neceflario nexu , cum natura humana 
non cohaereat, inde eam intadam relinquere, atque in neutram 
partempronunciare , lex naturo, Noftri judicio , intelligitirr. Cor¬ 
ruit etiam difficultas quoftionis : an peccent in legem naturalem, 
qui in fiimma penuria, in cibum forte dudos, aut eos, qui fortem 
relpuunt, extra eam jugulant ? Neque enim videt Mofter, qui ne¬ 
xum generis humani hoc >: in ultimo neceffitatis cafu, data occi¬ 
dendi licentia tollat , maxime cum in genere ea lolum occifio illi¬ 
cita cenferi poffit, quo contra jus & fas fitfufcepta, de quo, ex 
lege naturali, nonnifi per deprehenfam necefianam cum condi¬ 
tione generis humani disconvenientiam,, conflet., 

NICEPHORI E REG O R M B TZAKTINA HI- 
floria* i Gr&ce&Latine,exreoenJiQna J 0 . BOIVINIL. 

Parifiis e typographia Regia, 1702, in foL maj.. 

P Romiffi noftri memores, quo nuperrime poft eorum, quoad 
ipfam hanc mtidiffimam & audiorem longe Hiflorio. Byzan- 

Y 3 tinae 


I 


i74 ACTA ERUDITORUM 

tinx editionem attinebant, in Adis his enarrationem, de Vita Gre¬ 
gor #•> a viro Clariffimo Jo, Boivmio operi huic prxmifla, nos alibi 
diduros fumus polliciti , jam feorfim potiora vitx iflius, audius 
& ornatius, quam hucusque facium,confcriptx momenta fiftere 
adgredimur. Equidem non ignoravit Boivinius, Martinum Han- 
kium, Virum, ipfms quoque judicio, dodum<Sc in hiftoriis Grxcis 
Latinisque haud mediocriter verfatum, vitam Gregorx non ita pri¬ 
dem fatis accurate enarratam vulgaffe. At tamen cum is libros 
Gregorx alios non viderit, quam undecim priores ab Hieronymo 
Wolfio editos $ Boivinius autem integros duodequadraginta ha¬ 
buerit , nec non alia ejusdem Audoris anecdota, ac in iis maxima 
Dialogum de Sapientia , qui & Florentius inlcribitur : fieri inde 
non potuit, quin Vita Gregorx, ex tot novis codicum MStorum 
& anecdotorum adjumentis, magnam partem audior a Boivmio 
adornaretur. 

Natus eft Nicepborus Gregor at nofter in Afia, circiter an¬ 
num Chrifti 1295, imperante Andronico Seniore. Paphlagonem 
eum facit Patriarcha Philotheus in Antirrheticis : at ipfe Grego- 
ras in Dialogo de Sapientia vocat fe Heracleotam. De parentibus 
aliisque ejus cognatis', prxter avunculum Joannem , Heracleae 
Metropolitanum, nihil memorix proditum efle, Boivinius com¬ 
monet. Prxceptores autem eum tres habuiffe maxime iliuftres 
memorat, Joannem avunculum , Glycyn Patriarcham Byzanti¬ 
num, & Theodorum Metochitem Magnum Logothetam. Sub 
Antiftite avunculo ,fuo , ut alicubi loquitur, pofi Deum ab infan¬ 
tia curatore , in urbe Heraclea , qux Heraclea Ponti dicitur, & 
in finibus Paphlagonix fita eft, prima puerilis dodrinx rudimenta 
pofuit. Inde translatus Byzantium, in Rhetoricis fe in Patriarchx, 
Joannis Glyceos, difertiffimi apud illius xvi homines & Attici fer- 
monis peritiffimi Rhetoris, difciplinam tradidit. In Aftronomi- 
cis vero ibi Magnum Logothetam magiftrum fibi excellentem ele¬ 
git, De hoc Magno Logotheta (citum eft didum Gregorx, quo 
ab Andronico Seniore interrogatus,quo pado Metochites, a tenui¬ 
bus initiis profedus, fummus Aftronomus evafilfet, Nihil mirum , 
refpondit, ex parva lampade magnam facem accendi # A Logo- 
Magno, jam annos 27 natus, in Imperatoris Andronici aulam, 

omnis 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. 

oftinis eo tempore honeftatis & virtutis officinam , & lite raris 
eruditionis gymnafium, fe contulit Gregoras. Ubi cum gravi 
inter cetera oratione,duas in Andronico virtutes, fapientiam & elo¬ 
quentiam folenniter laudaviffet, ultra quam Iperaverat, benevolum 
fibi Imperatorem expertus eft, ita quidem, utei,acerbiilimautut 
apud Gnecos oratorum indignatione, Chartophylacis dignitatem 
in gratiae pignus offerret : quem tamen honorem, in Ecclefia a- 
pud Grscos primum, Gregoras modefte repudiavit. Aliquanto 
poft, A. C. circiter 1324, nobilis inter eruditos de Pafchate orta eft 
controverfia. In qua cum & Gregoras fuam, de Pafchatis diei 
correctione, fententiam in palatio Andronici do Ac explicuiffet, & 
Pafchatis feftum proxime ante diem Martii vigefimum inftituen- 
dum effe demonftraffet: Imperator quidem illius confiiium de 
Pafchate corrigendo probavit, rem ipfain tamen, quod diem vige* 
fimum fecundum Martii, toto orbe receptum, vix aut difficulter a- 
boleri polle praevideret, adgredi noluit 5 usque dum alii Aftrono* 
mi & Cbronologi, &in iis praecipue Ifanc Argynas, Gregoree fen» 
tentiam defenderunt, & feculo demum XVI, apud Latinos Ca* 
lendarium ex audoritate GregoriiXIII, eo fere modo, quem Gre¬ 
goras defignaverat, fuit reformatum. A. 1326, legatus nudus eft 
Gregoras aa Cralem, ut, quod etiam perluafionibus fuis impetra¬ 
vit, Irenen, Theodori Metochitee filiam qua? mortuo conjuge' 
Jo. P alatoiogo, ex Panhyperfebafto Caffare creato, ad Cralem ge» 
nerum fuum fecefterat, ad patrem reduceret. Biennio poft, cum 
Junior Andronicus Conftantinopolm nocrn per proditionem eilet 
ingreffus, Gregoras bonis omnibus fpoliatus, non tamen eodem 
cum Metochite, utpote Didymotichum relegato, infortunio in exi«* 
lium millus fuit. Auxit eas calamitates mors avunculi Joannis, 
Heracleae Archiepifcopi.. Non multo poft tamen in priftinum 
gratiae & honoris locum eft reftitutus, cum Barlanmiirn, Calabrum,? 
honunem elatum, qui le ftire omnia fuerat gloriatus in conflidu 
cum eo inftituto, magno qui aderant adplaufii, ad flentium rede- 
giilet. Itaque ad publicam jam docendi provinciam redire jufliis 
magnum univerfo fere orbe fibi nomen fecit, &ut hodie in fcho* 
J,is Ariftoteles, ita iple tum per antonomafiam Philo fophus vuffo> 
didtus eft. Neque enim vero imberbes felum adoldbates. di «i- 


% 


\ 


i j 5 ACTA ERUDITORUM 

pulos nadus, fed & confummahe dodrinae Philolbphos, Aftro- 
nomos, Rhetores , aliosque retatis pvovedx iiteratos, quos vide¬ 
licet Gregotx eruditio omnigena, & fiipelledili mathematica libra¬ 
riaque inftrudiilimum mufeum, undecunque excitos, alliciebat. 
Interea A. C. 133Z Senior Andronicus, & triginta diebus poft, 
Magnus Logotheta decedit ; cujus utriusque mortem Gregoras, 
hortatu cognatorum, monodia publice recitata eft lamentatus, Poft 
mortem Andronici Senioris A. C. 1333, oblatum a duobus Latinis E- 
pifeopis, Joannis XXII legatis, dc componendis Ecclefiarum dis¬ 
cordiis certamen, Gregorx confilio a Gnecis fuit declinatum. Ille 
enim longa apud Patriarcham, coram leledis Epilcopis, oratione e- 
difteruerat, non cuivis permittendum disputare cum Italis & Pon¬ 
tificis fummi legatis ; deinde fidei controverfias, omnibus Eccle- 
fue Prsfulibusconvocatis, oportere definiri; porro munus confti- 
tuendi judicis ad Graecos pertinere ; & qux funt cetera. Nihi¬ 
lominus Barlaamus pro Graecorum dogmate multa tum fcripfit, 
adverfus Romani pontificis legatos ; quorum pauca typis exprel- 
ia, pleraque tamen mamiferipta in. codicibus Regiis extare, Boivi- 
nius perhibet. Annis ex eo tempore feptem elapfiis, acres inter 
Barlaamum & Gregorium Palamam exortae contentiones, magnas 
in Ecclcfia Graeca turbas excitarunt, ex quibus multae poftea in 
Gre joram moleftix redundarunt. Palamas enim jam pridem a 
Greaora notatus, quod Divinam fubftantiam oculis corporeis ale 
viiam jadaffet, patrocinium fufeipiebat Grxcorum Monachorum, 
quibus Divinum lumen corporeis itidem oculis videri polle affir¬ 
mantibus , & lumen, quod in monte Thabor difcipulos Chnfti cir- 
cumfulfillet, increatum fimul & afpedabile fuiffe diditantibus, 
Barlaamus Mallalianilinura,& Omphalopfychorum- errorem, acer¬ 
rime objedabat. Itaque A. C. 1341, menfe Junio, litis dirimendae 
caufa, ab Imperatore concilio indido, Byzantiorum lediffimi ac do- 
dillimiin S. Sophiae aedem -convenerunt. AtGregoram, ab Im¬ 
peratore & Patriarcha peramanter & foliate invitatum, chroni¬ 
cus tum fiius, isque vehementiffimus capitis dolor, domi detinuit. 
Triduo vel quatriduo poft habitam fynodum, in qua quid adum 
fit,'nihil certi conftare ait Boivinius, Imperator, Andronicus Juni¬ 
or , vitam finivit: cujus mortem tertio ludus die Gregoras, do¬ 
mus 


/ 


MENSIS APRILIS A. M DCCIV. 177 

mus Augufhe Principum hortatu , flebili oratione profecutus eflv 
Poft hsc civili bello Byzantii diftradi, & Ecclefia ipfa dogmaticis 
Palamitarum & Acindynianorum rixis fuit perturbata. In iis 
turbis, maximis Theologis inter fe altercantibus, Gregoras, cum in 
folitudinem ultro concesfilfet, unus filuit, quod tum pacifica fua 
confilia nihil apud quenquam valere animadvertiflet. Ab Anna 
Augufta autem, poft convocatam a Joanne Patriarcha circiter A. 
ۥ 1345fynodum, quae Palamam ut haereticum damnavit, in au 
lam iterum accitus, & ab Acindyno, utfilentium rumperet, fti- 
mulatus Palamam & Palamitas omnes, qua fcriptis,quadidisin- 
fedariccepit,&perftitit in eo Gregoras,in exilium forte ea propter, 
minis Auguftae, Palamae reconciliatae, iturus , nili Cantacuzenus 
Byzantium fub illud tempus, A. C. 1347, cepiflet. Hic cum lon¬ 
ge ante, quam ad fupremam dignitatem evedus eftet, Nicepho- 
rum Gregoram in intimis habuiffet, veteris familiaritatis jus jam 
quoque integrum ei fervavit , utut plus sequo in Palamitas pro- 
penfus. Gregoras proinde de Imperatoris, amici-, ut loquitur, fa- 
lute follicitus, omnibus modis, ut aberrantem in viam reduceret, an- 
nifus eft , atque demum quoque Irenae, uxoris, in luas par¬ 
tes pertradae fuafii, multisque ultro citroque fermonibus habitis 
pervicit, ut Ifidori Canones feu Hymnodiae igne Byzantii deleren¬ 
tur, iique, quibus hucusque adempta erat, loquendi libertatem 
reciperent. Biennio fere, poftquam haec gefta funt, fub exitum 
anni 13451, obiit Conftantinopolitanorum ifte Patriarcha Iildorus. 
Cantacuzenus Imperator, & Irene Augufta, Patriarchali dignitate 
oblata Gregoram jam fledere, & fibi mancipare conabantur. At 
Gregoras, aliis etiam jam artibus fepe tentatus, ut fententiam mu¬ 
taret , nec his pollicitationibus adduci potuit, fed honorem obla¬ 
tum magno religionis zelo repudiavit. Itaque Monacho mon¬ 
tis Atho, nomine Callifto , Patriarcha creato A. 1351 Cantacuze¬ 
nus, ut Acindynianis filentium imponeret, fynodum convocare 
conftituit , at non oecumenicam. Gregoras ea re audita, privarim 
illico Cantacuzenum , ne Epifcopis paucis, iisque maximam par¬ 
tem indodis., judicium in Ecclefia permitteret, graviter admonu¬ 
it. Sed cum nihil afpera fua admonitione apud eumfe profecifle 
Yidiflet , aulicae vitae penitus renuntiaturus, habitum monafticum, 

Z citra 


A 


I7 g ACTA ERUDITORUM 

citra ullam ceremoniam , unius facerdotis religiofi interventu, tn* 
duit. Ubi indidus fynodi dies advenit, Gregoras tribus Pontili* 
cibus, multisque fociis ac difcipulis comitatus , horam circiter diei 
fecundam palatium ingreffus 5 ab interioris aulae aditu per lidores 
initio exclufus fuit, & epulantibus interea apud Imperatorem Fa- 
lamiris, diu in veftibulo manere adadus. Poft prandium, Palamh 
tis in Alexii triclinium hora ipfa meridiana introdudis, tandem 
& Acindyniani impranfi juffi fimt intrare. Ipla Pfeiido-Synodus 
quatuor intra quindecim dies fefiionibus abloluta, totiusque in ea 
habitae difputationis exitus hic fuit* Confirmata Palamae clodri* 
na: in Barlaamum&Acindynum mortuos horrendi carminis ana¬ 
thema pronunciatum : Ephefi & Gani Metropolitis , cum Grego* 
ra ingreffis, adempta per vim dignitatis infignia : Gregorae diich 
puli alii in cuftodias dati, alii omnem cum magiftro confuetudi- 
nem coadi ejurare : ipfe tamen Gregoras nullo dido violatus jfed 
ei & aliis quibusdam permitium eft, domum ut abirent» Paulo 
poft, infefto Aftiimptionis, Cantacuzenus omni ornatu Imperato¬ 
rio adyta templi ingreftiis,& Tomum Synodiam feu PaLimiticum 
propriis manibus geftans, altari illum impofuit, Palamitis ob me¬ 
ritum iftud finium Imperii propagationem fpondentibus. Gre¬ 
goras novo illo & inufitato Tomum Synodicum confecrandi ritu 
audito, Immo y inquit, cum viderit is abominationem defblationis 
Jiant em in loco fandi 0 , cognofcite , quoniam appropinquavit de - 
folatio Imperii Romani* Quam ob praedidionem utut Gregorae 
illico , caeterisque Orthodoxis, fidentium fuit impolitum : Ni- 
cephorus Gregoras tamen ne tum quidem linguam calamumve 
continuit, fed fcriptis ad Trapezuntios & ad Cyprios amicos lite¬ 
ris, Byzantinam Ecclefiam perverfie dodrinae accufavit, & ab ea 
titfecederent, eos commonefecit ; quin& ipfos atrfus eft Princi¬ 
pes criminari. Itaque domus fuae parietibusincluuia, Monacho¬ 
rum cuftodias datus eft, & cum interea nec milii a Cantacuzcno Se¬ 
natores, nec Epifcopi, nec ipfe Patriarcha cum Cabafila movere 
eum potuifferit, Ut novis decretis ftibfcriberet, e quibus illi voces 
fufpedas & iitigiofas fubla tas affirmabant: durior inde illum, quam 
antea, vigilum Monachorum cuftodk circumdufit* Inter quam- 
plurima, quae in ifto earcere pafius eft Gregoras, incommoda 

hxc 



/ 


MENSIS APRILIS A. MDCC 1 V, 179 

Ksec etiam Boivinius refert: cum frigus hyemis effet acutiffimum, 
aquae gelida pocula aliter tepefacere non potuit, nifi Solis radiis 
per feneftram in cubiculum intromiffis: Euchariftia facramentum 
privatim fibi ipli, cum aliter non liceret, Bafilii M. aliorumque 
c&mplurium virorum fandorum exemplo, adminiftravit: poft Ia¬ 
erae Scripturae libri ipfi per vim adempti : demum a Principibus 
per varios emiffarios , quos dv&nuegivovq BioKoyovq feu unius 
diei Theologos vocat, captiofis argumentationibus tentatus. Ni’ 
hilominus tamen, in his carceris aerumnis, libros Hiftoriae Byzanti¬ 
nae decem compofuit, tanta quidem celeritate, ut vix dies qua¬ 
draginta ei feriptioni impenderit ; eosque librum decimum oda- 
vum & novem deinceps continuos ede, Boivinius commonet. A. 
C, 1354 a Matthaeo, Cantacuzeni filio, in imperii focium a patre 
cooptato, denuo tentatus eft Gregoras ; fed ille in fententia fua 
immotus & inexorabilis perftitit, feverms inde quoque cuftoditus: 
donec anno eodem exeunte, cum Joannes Palatologus Byzantio 
potitus effet, libertatem recepit. Anno proxime infecuto, cum Le¬ 
gato Pontificis Romani, Paulo , quod putat Boivinius, Archie* 
pilcopo Smyrnenfi, in aula Palaeologi dode & mafcule disputa¬ 
vit. Pofthaec variis libellis a Palamitis, Cantacuzeni confilio, op¬ 
pugnatus eft & tradudus, quorum unum MStum in bibliotheca 
Regia Parifienfi , alium in bibliotheca Ambrofiana Mediolani ex¬ 
tare , Boivinius memorat. Tum quoque a Joafapho, quod Canta¬ 
cuzeni monafticam difciplinam profefli nomen eft, aliisque viris 
Byzantinis, mendacii & maledicentiae accufatus. Atque horum 
malis artibus quoque fadum, ut libri Gregorae magnam partem 
corrupti fuerint ac depravati, imo fortaffe etiam quidam, ut ple- 
risque audoribus, fuppofiti ; cujusmodi maxime effe exxftimat Boi¬ 
vinius Somnium illud Gregorae Propheticum , a Philotheo Patriar¬ 
cha produdum & explofum, Mortis tempus & genus nonduta 
fibi compertum effe,Boivinius fatetur; nifi. forte liceat ponjedu- 
rare , Gregoram eo ipfb anno, quo Hiftoriam fuam Byzantinam 
finit, anno nimirum 1359 decesfiffe, Caeterum corpus ejus diu Pa- 
lamitarum inhumanitate infepultum & ludibrio habitum, Boivi¬ 
nius adhuc commemorat, atque ultimo virtutes jcque ac vitia 
tanti Scriptoris,comparatione fimul cumCantacuzeno inftituta,fub~ 
3 un g i<r * Z 2 JHE 


V 


' 4 <> ACTA ERUDITORUM 

THE AH CIENT ^vx^o\Ha-ia REFIFED. 

i. e. 

ANTIQUA ^vxpeXuirla, REFIFISCENS, SEU Ex¬ 
ercitatio de Balneorum frigidorum ufu aque tuto ac utili, 
per JOHANNEM FLO IER , Equitem, 

Med, D, 

Londini apud Sam* Smith, & Benjam. Walford, 1702,8, 

Conflat Alphab.i. 

P Oftquam Author Clariflimus in Inqufitione in Ufum & Ab¬ 
it fu m Balneorum Anglii calidorum , frigidorum cf tempe - 
ratorum^antz luftrurn edita, & a nobis Anno i 6 pg Menfe Novem¬ 
bri pag . recenfita, quosdam ex vulgo Medicorum caftigave- 

rat, quod pro infenfibili transfpiratione confervanda & promo¬ 
venda, ad thermas fine difcrimine, negle&is frigidis balneis, aegro- 
tosablegent, fuum nunc efie putavit, in quibusdam epiftolis, ex 
quibus praeiens tra (flatus conflatur , modum frigida fe aqua ab¬ 
luendi & lalubrem & tutum efie,prolixius probare. Ad quod dum 
le accingit, antiquitatem \pv%ooAx<ric£$ in prima Epifiola com¬ 
mendat , & ad Patriarcharum luftrationem refpicit, quam d^ in- 
ceps dEgypfii, Judaei, Graeci, Romani, & omnium terrarum, five 
calidarum, five frigidarum incolas,non minus pro animae quam cor¬ 
poris munditie recuperanda, imitati fint. Annectit infiiper quas¬ 
dam cautelas, circa balneorum ufum oblervandas, ut fcilicet V. S. 
& purgatio corporis promittatur , pro diverla & morbi & aegri 
conditione , frigidam fiib aeftu corporis, Imioribus , ventriculo 
repleto, ne intrent aegri, nec diutius, quam vires permittere viden¬ 
tur, inibi permaneant, fed nonies vel decies, aut certe bis vel ter 
per leptimanam, balnea repetant $ ut poft eorum ufiim, fudores pro¬ 
vocent, imprimis fi paralyfi, vel rachitide, aut alio morbo gerius 
nervofiim cum obftnuflionibus afficiente laborent, qui tamen in 
flatulentis affectibus, & quando balnea praefervaticnis aut Ipiritu- 
inn corroborandorum gratia ufurpantur, fint omittendi. 

In Epifiola fecunda opinionem Hippocrati's , circa naturam 
& utilitatem balneorum, ex ejus de Veteri Medicina , de Diata , 
& de Rumoribus libris commemorat, & exin concludit, balnea 

'7 fri- 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. I8f 

frigida nos calefacere, poros occludendo, ac effluvia calida cum Ipi- 
ritibus aereis confervando , led calida frigefacere, poros aperiendo, 
(piritus difllpando, & vires profternendo: ftibjedtum, in quod u- 
traque balnea operantur, efle cutem , qux humecftetur, & Ipiri- 
tus aereos,intra humores contentos, quorum quantitas & eiafti- 
citas per frigida augeatur, per calida imminuatur .* utraque balnea 
cacochymiam non tollere, led mediante vel calore vel frigore, mo¬ 
do rarefacere, modocondenfare : frigida balnea jejuno ftomacho 
ufurpata calefacere, poft paftum admifia exficcare ) oc qui funt 
alii effedlus, quos utraque balnea, pro corporis & morbi conditio¬ 
ne, praeftare dicuntur. 

In Epiftola tertia Veterum immerfionem infantium bapti¬ 
zandorum proponit, ac in Ipecie hunc ritum in Anglia ad annum 
usque 1600 fuifie obfervatum dicit , atque exinde infert, quod 
cum Deus & Ecclefia immerfionem in aquam frigidam, tanquam in¬ 
nocuam, per 16 fecula commendaverit, hujus immerfionis pariter, 
ac balneorum frigidorum, lalubritas male in dubium fuerit vocata. 
Maxime autem lalubre efle tale lavacrum & animae & corpori, exin¬ 
de porro evidens efle putat , quod genus nervofum maxime ro¬ 
boretur, Ipiritus animales augeantur & conferventur : quapro¬ 
pter veteres Sacerdotes fe non tantum frigida ablutione ad (aera of¬ 
ficia praepararint, fed etiam profelytorum corpora aqua lavarint, 
& hoc modo ad novam capiendam dodtrinam dilpoftierint. Quin- 
imo morbos hereditarios in infantibus, per immerfionem in fri¬ 
gidam aquam, quemadmodum curari, ita & praecaveri, exemplo 
rhachitidis, (que poft illud demum tempus in Anglia orta fit, 
quo immerfio baptizandorum fuit abrogata) calculorum, tormi¬ 
num, exanthematum, excoriationum & inflammationum probat. 

In ultima EpiftoU varia allegantur exempla eorum, qui ex 
frigidorum balneorum ufii, fanitati fuere reftituti,-ex quibus in¬ 
fert Nofter , convenire has aquas non folum pro corrigendis hir- 
moribus five biliofis, ut in fcorbuto calido, five flatulentis, ut in 
malo hypochondriaco & hyfterico, five lalfis, ut in renum 
bus & podagra, five vifeidis, ut in rheumatifinis , five putridis, 
ut in lepra, febribus &c. fed generi nervofo quoque magna fe com¬ 
mendare Utilitate, ut in paralyfi, ftupore, vigiliis, mania , epi- 

Z 3 lepfia. 



IS2 ACTA ERUDITORUM 

lepfia, convuifionibus, vertigine, inflammationibus nervofarum 
pardum. Adjedta eft hiice Epiftolis Appendix prolixa , in qua, 
qux ad didtorumilluftradoncm facere poterant, adduntur. 

C. PLINII CAECILII SECUNDI EPISTOLAE ET 

Panegyricus cum variis Lectionibus & Annotationibus. 

> a 

Qxonii, e Theatro Sheldoniano, 1703,8- Alph.a.plag. g. 
Venales proflant apud G. ¥eft. 

P Raefentem Plinii editionem debemus dodiffimo Viro, THomae 
Hearne, qui nihil praetermifit eorum, quae ad emendandum 
expoliendumque hunc audorem, ulio pertinere modo videbantur. 
Neque enim textum foium ad Elzevirianae editionis, omnium cer¬ 
te, uti adnrmat , emaculatifllmae fidem recognitum dedit, feci 
tres quoque MS. codices in auxilium vocavit, eosque, quantum 
fieri potuit, diligentiffime contulit. Horum duos fiippeditavit 
bibliotheca Bodlejana, membranaceum alterum, alterum charta¬ 
ceum , a Laurentio Valla fua [manu innumeris locis notatum $ 
quem ad calcem teftari ait, fe nunquam plus laboris, quam in hoc 
audore emendando exhaufiffe. Tertii, itidem chartacei, in bi¬ 
bliotheca Collegii Lincolnienfis reconditi, copiam fecit Vir dodis- 
fimus J. P. (quibus literis, ni fallimur, denotatur eruditiffimus & 
nobis quoque aliquoties jure meritoque laudatus Jo. Potter,ejus¬ 
dem Collegii Socius. Non minus rationem habuit eorum , quae 
ex codice Weftmonafterienfi (qui non ita pridem cum aliis quam 
plurimis fatali incendio perierit) editor prior Oxonienfis, ex MS. 
quodam Rodolphi Agricolae Sichardus, ex Palatino Gruterus, dc 
Modius ex Neuftetterianis, nobis confervarunt. Imo veroneqiiic- 
quam defideretur illorum, quae ad adornandum hunc audorem 
facere poffint, adjecit conjeduras clariffimorum Virorum, Jufti 
Lipfii, Joannis Livineji, Cunradi Riftershufii , Ifaaci Cafiuboni, 
Fridrici Gronovii, Latini Latinii, Cafparis Barthii, Joannis Schefi 
feri, Chriftophori Cellarii, aliorumque haud paucorum. Praeterea 
ex impresfis libris duos praecipue, quiexAldi nimirum acStepha- 
ni officinis prodierunt, ob oculos habuit, eorumque discrepan¬ 
tias exhibuit, infimulque ea repraefentavit qux in margine edi- 


MENSIS APRILIS A* M DCCIV. igj 

tionis Stephanianae, in bibliotheca Bodlejana, ad Orationem Pane¬ 
gyricam invenit, notata manu Jofephi Scaligeri. Quaecunqne au¬ 
tem in margine priores editores annotarunt, per notam hanc com¬ 
pendiariam ( vulg .) defignavit. Id vero monet maxime, in co¬ 
dicibus, quos adhibuerit, defiderari librum epiftolarum cdlavum 
& decimum, nec non Panegyricum, neque pluresquam odo li¬ 
bros Jo. Manfionario fuifle cognitos, & in codicibus Apollinari 
Sidonio coaevis novem tantum libros comparuifle. Quin & de¬ 
cimum librum (quem non ipfe Plinius, fed alius quispiam, isque 
fortafte Plinii libertus edidit) in codicibus, quibus primi epiftola* 
rum Plinianarum editores ufifunt, non inveniri, idqueinde con¬ 
flare , quod Beroaldus, qui primus Plinium Bononiae A. D a 
M CDXCVIII in lucem emiferit, novem tantum libros agnofcat* 
Decimum tandem Plinii librum, a Petro Leandro e Gallia in Italiam 
allatum,vulgavifie Hieronymum Arantium Veronenlem A. D* 
M DII j quem defcripfifle videatur ex eodem illo codice Farifien- 
fi, cujus copiam Aldo fecerit Aloifras Mocenicus. Liquere au¬ 
tem, hunc librum ab ipfb Plinio fcriptum efle, propterea quod il¬ 
lae de Chriftianis epiftoke etiam ante Sidonium cognitae fuerint„ 
ut pote quarum Tertullianus, Orofius,Sulpitiusque Severus, Si* 
donio antiquiores meminerint. Plura de hac re, uti & de ordine e- 
piftolarmn,difputaturum ait celeberrimum Dodwellum, in Anna*> 
libus Plinianis propediem divulgandis. Praefigendam porro cu¬ 
ravit Plinii vitam,ordine chronologico a clariftimo Joanne Maffona 
coageftam, fibique ab eo communicatam, in cujus fine pollicetur 
Maflonus, fe, fi Deus annuat, de Plinii fecefiii, operibus poeti¬ 
cis, epiftolarum ordine & editione, prolixius aliquando aci urum* 
Poftremo praeter teftimonia de Plinio, & Graecarum,qui in epi- 
ftolis paffim occurrunt, vocum ac fententiarum explicationem^ 
tres indices adjecit, primum eorum,ad quos Plinius fcripfit ; al¬ 
terum au diorum a Plinio laudatorum j tertium rerum & verbo* 
rum maxime memorabilium# 

f • 

IES ORIGINES DE LA VILLE DE CAEN, &rV,< 

i. e. 

ORIGINES URBIS ET AGRI CADO MENSIS*s 


s 


184 ACTA ERUDITORUM 

Rothomagi, apud Maurrium , 1702, in g. 

Conflant z Alphab. 

O Ui immortalem nominis celebritatem patriae, non incelebri 
alias Normannorum urbi Cadomo, eruditiffimis fcriptis con¬ 
ciliavit, Iliuftrilllmus Abfincenfium Epifcopus, Petrus Daniel Hue- 
tius (hunc enim au&orem libri effe, accepimus) Varronis Catonis- 
que exempla fecutus, natalis folii res, valde confufas intricatasque, 
libro praefenti in apricum pofuit , maxima aeque ac minima colli¬ 
gens,quae illuftrandis iisdem utcunque inlervire poffint. Itaque a Ca- 
rolinorum aetate fado initio, popularis cujusdam Ilii , illuftri lo¬ 
co politi, lentendam cap. I refellit, quae Otlinguam Saxoniam , cu¬ 
jus in Capitularibus Carolinis mentio fit, Cadomum effe tradit. 
Nofter Otlinguam illam, non vicum aut urbem, fed pagum, live 
regiunculam fuiffe docet,interBagifinum( leBefjin)&c Lexovien- 
fem agrum politam 5 qua data occafione de Corilifo oppido in iis¬ 
dem Capitularibus commemorato dilceptat, illudque non Cur- 
lejum ( Creully) fed potius Crolillum ( Croijilles) noftrae aetatis 
elfc, defendit. Tum cap. II fabulofos Cadomenlium originum 
expofitores, Paulum jEmilium, a Cadmo, Cajo Caelare, vel Cajo 
quodam Britannico j Fauchetum, a Quentovico Caroli Calvi,quod 
exAtrebatibus inconlulto huc translocatur;Burgeviliium,Cadomen- 
fium Hiftoricum, a Cafliatono Ptolomaei easdem derivantes calli- 
gat. Sufpicatur vero , etli certi le nihil habere profiteatur, ante 
Normannorum imperium,forte fub Saxonibus, eam Galliae partem, 
quse Saxonicum littus dicitur, occupantibus, urbem eflfe conditam, 
deque deperditis Cadomenlium tabulis publicis conqueritur* Imo 
cap. III, ob commerciorum facilitatem Cadomum exftru&am, 
non vero ex propinqua antiquiori quadam urbe, ut fabula fert, 
enatam j locum,qui Vieux dicitur, Cadomo vicinum,cailrisRo¬ 
manorum, non urbi inlerviifle; Cadomum vero initio exiguo fpa- 
tio comprehenfam fuiffe j duos denique amnes, qui urbem diftin- 
guunt (/’ Orne& [ Odon ) fa&is fub Ducibus Normannbe diver- 
giis, aliam faciem obtinuille, cap. IV & V enarrat. Non minori 
induftria arcem Cadomenfem, a Guilielmo Notho , ut exiftimat, 
exftru&am cap. VI, decem urbis turrem antiquiores cap. VII, mu¬ 
ros & propugnacula ejusdem, quorum aliquam partem fub Gui- 

r fici- 


1 


MENSIS APRILIS A. MDCCIV. igf 

lielmo Notho extitifle probat, cap. VIII, duodecim portas Cado- 
menfes,nec non pontes cap. IX, plateas cap. X, palatia & ioca iJ* 
luftriora cap, XI, fora cap, XII delineat. Curiouus agitur cap. 
XIII de collegiis didas urbis forenfibus, deque origine Vice-Co- 
initum & Pratorum ( des RaiUifs) quibus multa alia ad flatura 
Galliae forenlem pertinentia adduntur 5 tandemque de focietatibu» 
literariis Cadomenfibus, quas Academias more Italo vocant, Phi- 
lologica imprimis Bricei & Phyllea Grandorgaei agitur. Deinceps 
Vireruditiflimus de duabus Abbatiis apud Cadomenfes illuftriori- 
bus, quarum, altera a S. Stephano, altera a S. Trinitate nomen ha- 
bet, cap. XIV, de Parochiis tredecim cap. XV, de Societatibus Re- 
ligiofis, (quoloco etiam de Reformatorum Cadomenfiumrebus, 
motibus, atque exilio, p. 360 feqq. tradatur) cap. XVI, de sediculis 
feu facellis cap. XVII, de Univcrfitate Cadomiab HenricoVI An- 
gliae Rege A. C. 1431 inftituta, ejusque collegiis, cap. XVIII com¬ 
mentatur, Quo loco mentio fit peculiaris Cadomenfium ritus, 
A.C. 1527 inftituti, quem Palinod vocant, quando videlicet die fe- 
fto conceptionis B. Mari*,in ejus honorem Poet* carminibus publi¬ 
ce decertant. 

Ex Hiftorico ftadio in Philologicum fe confert eruditiffi- 
mus, .atque in ifto literarum genere apprime verfatus Praefui. De ap¬ 
pellatione Cadomi vocisque origine eap.XIX diflerit, inque capi¬ 
tibus XX, XXI, XXII, & XXIII rationem init vocabulorum quo¬ 
que aliorum in ora Normannica ufitatorum, qu* partim a veteri 
Saxonum lingua, partim ab antiquo idiomate Ga. lico, partim a 
Romani fermonis reliquiis deducit, ac egregium fpecimen fup- 
peditat., non folum Gallicas locorum familiarumque appellationes, 
verum etiam eas, quae in aliis regionibus ufu veniunt, ad veros fon¬ 
tes referendi. Specimini ferviatuna aut altera MuftrisHuetii ob- 
fervatio. Ex veteri Germanica lingua vocem Rricca (ita enira 
pontem nominaoant) allegat, quam alibi Erigam , Rriv4m , aut 
Briam prommeiari notat. Hanc in compofitionem Hifpanico- 
rum nominum, nec non Gallicorum, v. gr. Eriquebec , Briquevil- 
U , Bnovcr* ingredi memorat. Alio loco oflendit, Fictionem & P 
Flevum veterum a Saxonico, fiye/*r,quod fluendi no-" 
tioiiera habet,efle diftum,indeque urbesNoapannicas Harjkur , 

A a Hvn- 



lg6 ACTA ERUDITORUM^ 

ftonfieur &c. denominari, quae in diplomatibus Rarefiat , Huneflot 
nominentur. Ejusdem originis efle Belgicas voces in Vliet deli¬ 
nentes., Abrincatui, juxta Hlietium noftrum, a veteri vocabulo 
g K 46j. Gallico Aber, five portu, denominantur, quod ad portum fiti fue¬ 
rint quo loco lagenam , Abrincatuorum urbem, eam elTe, 
£ 0 quae hodie Genet $ audit, non ineleganter fiilpicatur* Iftudvero 

concharum genus, quod Porceilanam vocamus , a porca five por¬ 
cella nomen fortitum effe,noviter obfervat, eamque in rem Gr<e- 
eorum auftoritatem. allegat , qui' conchylia hujus generis .gjntoir 
porculas, vocent., 

Multo diffiififfimum eft caput XXIV , quo clari Gadomen- 
fes recenientur, & ii quidem primo loco, qui in urbe, aut agro vi¬ 
cino nati funt , inter quos eminent Vitalis audior Ordinis. S. Tri¬ 
nitatis , qui A.jnq deceiTit,GuilielmusTolofanus Abbas Savinienfis, 
Guih Acarinus,Nicolaus Orefmiusjo. Soreth decimus quintus Car- 
melitarum Generalis , Jac. Dalechampius, joannes & Wilhelmus 
RuxellifiCarolus Burgevillius. Dominus de Bras,EIiftori^ Caclomen- 
fis fcriptorNicolaus Micliael de Prez , Jo. Gofielinus Caroli IX 
Bibliothecarius,quiin Bibliotheca incendio periit, RobertusCom 
ftantinus, Jacobus & Stephaniis de CahaignesFrancilcus Mafiier- 
bius, Georgius Fournerius, j o, Franc, Sarrafinus, t Jacobus & Andr. 
Grandorgah Franc. de; Boisrobert* Jac. Savary, Jacobus & Julia¬ 
nus Falmerii cieGrentemefnil, Tanaquil Faber, Petrus Halley, 
iEgid. Anclreas. de: la. Roque , Stephanus Le Moyne , Stephanus 
Morinus, Jo> Rainaldusde Segrais&c., Hos illi excipiunt,, qui alio 
loco nati, Cadomunifede.ac munerum exantiatione iliuftravere, in- 
primis S. Lanffancus primus Abbas. S. Stephani apud Cadomenfes, 
Robertus Waice,Poeta, Margarinus de ia Bigne, Antonius Rudol- 
phns Cevailerius, Dominicus Bau;dius,Samuel : Bochartiis, Jo. Eu- 
cies, Petrus Galtruchius,, Hyacinthus. de : Chaluet , Petrus Du 
Boli,aliique. Ne folorum nominum jejuna, nimis fit recenfio, quo- 
rundam vitam paucis, fpeciniinis loco enarrabimus.., 

Jacobus Dalechampius y lionefta familia Cadonai licet natus, 
jjnque illa Academia A. 1560 Docloris Medicinae dignitate ornatus, 
l^ugduni tamen maluit domicilium conffituere, ibique Medici- 
'm&k cum frudu exercuit, infimulque Graecam. linguam fummo 

ftudio 


/ 


MENSIS APRILIS A. M DCCiV, 187 

ftiidio excoluit. Dodisfirnum fuifle virum, tot edita ab ipfo o- 
pera teftantur, e quibus notas illius in Athenaeum, cui in Lati* 
nam linguam traducendo triginta annos impendit , & Plinium, 
inprimis m bibliothecis doctorum virorum hodieque fervantur.Pau-» 
li iEginttae librum fextum de-Medicina in Gallicam linguam trans¬ 
tulit, iliuftravitque eruditis commentariis, quibus omnem vete¬ 
rum receatiorumque Chirurgiam complexus efh Idem verfio- 
nem Gallicam tractatus Galeni de vSi partium compofuiffe credi¬ 
tur j Lugduni etiam librum de peite edidit Praecipuum vero 
ipfius opus Hiftoria Plantarum fuit, magno figurarum numero 
exornatum, cui tamen ultimam imponere manum non potuit : 
manuferipturn vero cum in poteftatem llniverfitatis Cadomenfis 
pervenifiet, ipfo id Cancellario Seguiero, Cadomum A. i6q.o in- 
greffo, dono obtulit. Floruit Lugduni circa annum 1580 , cum¬ 
que dodilfimis fui feculi viris literarum commercium exercuit 
Bibliothecam, quam collegerat, nepoti ex filio Andrea Johanni,rei 
tributariae apud Cadomenlespradedo, legavit Unde poft Dale- 
champiiobitum,Cadomum ea translata, &a johanne vidffim filio 
flio, per Jpeciem quandam fideicommiffi, ut integra ad pofteros 
transmitteretur , relida fuit ; inani quidem folicitudine & cau¬ 
tione , cum diffipata nihilominus poftea , ut fieri folet , fue¬ 
rit. 

Dalechampio intima amicitia intercedit cum Roberto Con* 
ftantmo , iisdem cum eo ftudiis innutrito. Nam & hic artem Me¬ 
dicam fedatus eft , Dodor illius in, Univerfitate Cadomenfi A. 
1564 renunciatus, & Graecas literas excoluit ornavitque. Primum 
in Germania pedem fixit, poftquam univerfam Europam, ut viris 
dodis innotefeeret, pervagatus effet. Inde in patriam revoca¬ 
tus, ut in Cadomenfi Academia bonas literas profiteretur, eo mu¬ 
nere aliquo tempore fundus eft j in Germaniam tamen poftea, 
relido Cadomo, reverfus, feu ob peftem ac civiles motus in Gal¬ 
lia enatos, qui praetextus fuit 5 feu,utHuetii;s nos edocet, quod 
textum Graecum Epiftolarum S. Pauli publicis pneledionibus ex¬ 
plicans, Proteftantium, quam in Germania hauferat, religionis 
femina fparfilfet, ideoque docendi provincia efiet prohibitus. Di- - 
em obiit exeunte anno i6oj, cum aetatis annum centdimum- ac ter- 

Aa z tiims 


iSS ACTA ERUDITORUM 

tiuiTi ageret, nulia antea virium corporis animive decrementa 
expertus. Ita enim de aetate ejus refert Thuanus$ cui cum fidem 
denegandi caufa nulla fit, patet, erraffe Sealigeranorum collegio 
yena^ qui Conftantinum nonnifi decem annis jofepho Scaligero* 
ex hujusmet ore, majorem facit: id enim fi admittas,cum A* 
1605 Scaligerdj tantum annos natus effiet, necefle foret, non 103 1 
fed 75 folummodo annos Conftantinum vivendo exegifle. Inter 
plura , quae luci publicae expofliit, opera Lexicon Graecum, Civita¬ 
ti Cadomenfi primum &JacoboDalechampio dedicatum, facile e- 
minet, de quo tam diverfa hominum fuere judicia, ut a nonnul¬ 
lis ipfi Henrici Stephani Didionario Graeco praelatum fuerit,, a Jo- 
lepho Scaligero autem ultra modum contemptum habitumqu ede- 
fpicatui. Quorum priores uti immerito fic fentire Huetius a- 
gnofcit, ita Scaligeri finiftram eam cenfuram nonnifi ex acerbifib 
mo, quo Conftantinum, velut fatuum , impudentem, afmum pro- 
fecutus fuerit, odio profectam monet, tantaeque a Conftantino a- 
lienationis caufam & occafionem^ Jofepho in paternis forte sedibus 
fubnatam conjicit. Fuerat enim Conftantinus Julii Cee faris Sca- 
ligeri aliquandiu domefticus , tantique ab eo oh, eruditionem 
& integritatem aeftimatus, ut ante obitum etiam, librorum fuo- 
rum di>s*$QT£*>v committi ipfi editionem voluerit: qu;£ vel fbl& 
res,ad invidiam in filii Jofephi animo accendendam,potuit fuf£- 
eere., 

Tanaquil Faber Cadomum natale folum i&adus eft A.i6iy v 
& juvenis Clerum fecutus, habitum Presbyteri jamjam uftirpa¬ 
verat.. Literaruni vero cupiditate dudus, Lutetiam abiit, & a Ro¬ 
mano. coetu alienior fadus, ad Reformatos accedit^ qui ilium Sal- 
murii Profeflbreni in tertia, quam vocant, clafte conftituemnt,fa- 
lario non nimium pingui. Hinc paupertate preftiis y ad Pontifici¬ 
os redire, ut Audor refert, meditabatur r oblata ipfi eodem tempo¬ 
re in Academia Heidelbergenfi Dodoris publici provincia.. An¬ 
ceps itaque & confilii inops, die 12 Sept. A. 1672 decedit , filio fi¬ 
liaque relidis. Apollodorum, Longinum t iElianum., Lucreti¬ 
um aliosqueaudores antiquos caftigate edidit, fedconjedurase- 
Jus criticas audaciam fapere ajunt nimiam. 

JEgidii 4 ndrea de la Roque , qui &ipfe Cadomenfis fuit* 


MENSIS APRILIS A-. MBCCIV. l %9 

vel ideo mentionem injicimus, ut hac occafione mendum tolla¬ 
tur , quod in Aftahaec Eruditorum irrepfit. - Primo enim eorum? 
i.e. idgz anno,menle Martio pag, 85, ubi Audieris hujus tradlatus 
de origine nominum & cognominum indicatur, Wilhelmus An* 
dreas vocatur, qui iEgidius Andreasdici debuerat. Occupatum 
eum inprimis ftudium habuit Genealogicum & Heraldicum, ad 
quod excolendum prodigiofa memoria inftrudius a natura erat* 
Praecipuum, quod reliquit, opus eft Hiftoria Domus Harcuriae, prae¬ 
ter quam & de primariae ac fecundarks clientelae Nobilitate arma* 
ta ( Ban & Arriere - Ban) de Origine nominum, de Ordine E~ 
queftri, de Antiquitatibus Cadomenfibus, traclatus edidit. Va« 
ftum moliebatur opus, quo univerfim Nobilitatem Normanni- 
cam compledli conftituerat f ad'quod elaborandum, non minu% 
judicium cum methodi cura, quam memoria , adferendum ipfi 
fuiflet. Sacris in juventute initiatus,fubdiaeonatumfufceperat,fed' 
di!p enfatione obtenta, uxorem improvide duxit, non multo poft 
dimiftam, cui, dum viveret, alendae fumptus impendendi ipfi. fuere; 
Hinc res angufta domi; etfi opes comparare majores potuiffet, fi 
extraordinaria fua eruditione- & fcientia , ad amicos potius quam 
inimicos parandos, uti fciviflet. Mortuus eft A. 16g6, cum vini po¬ 
tione nunquam ufus, aetatis odogeiimum octavum annum ageret»» 
Dodiffimum Cadomenfium omnium Praefui nofter praidi- 
ca t Steph anum Le Moyne , A. 1624 in lucem editum,. Hic cum 
Reformatae religioni innutritus r Theologiae fe dedidiflet, Antiqui¬ 
tates facras cumprimis fedatus eft, ac profundam literarum O- 
rientahum, Gratcarumque & Latinarum,facrarum aeque ac pro¬ 
fanarum notitiam fibi comparavit. Teftari eam Huetius ait Va-- 
ria ejus Sacra , de quibus in Adis A. 1636 pag, 70 fqq . & pacr,. 
H 5 % P E0 ^ lxe diximus r idque. praecipuum ejus & unicum fere:,qitod 
■pabhcaveiit, opus eflc monet.; neque nobis certe altuci praeter if» 
lud innotuit, quam Epiftola de Melanophons ad' Iliuftrem Gis- 
bertum Cuperum feripta, ejusque Harpocrationi fubjunda,; & a 
nouis A.16S7 pag. 700 fq. recenfita- Etfi enim-a juventute ope; 
ram haud levem ornando ac illtiftrando Jofepho contulerit, nihif 
tamen meditationum ejus huc fpedantium publice comparuififor- 
te quod abjecifiet hunc laborem , poftquam a V110 dodiffinto E- 

A a 3. „ duas-- 


4 


1 ~ - * % 

i *■ i ■ > 

* ' \ « 

190 ACTA ERUDITORUM 

dtiardo Bernhardo fuifle occupatum, cognoviilet j neque di (Ii mu- 
iamus, aliquam ejus rei difpKcentiam in Moynio a quodam no- 
ftrorum, cum eum A. i6go Lugduni Batavorum invileret, fuifle 
aniniadverfam. Rothomagi in Gallia longo tempore Miniftrum 
egit Ecclefiae Reformatae, ubi & aliquando in carcerem conjedtum. 
Huetius perhibet, quod Senatoris cujusdam fupremx Curiae filix, 
religionem Reformatam paterno exemplo ejurare reculanti , fu¬ 
gamque in Angliam capeflenti,adjutorem ie bono animo ( innocem - 
ment ) pracbuifiet. Accepta poli a Sociis Miniilerii quadam of* 
fenfa, cum a Beutiinghio in Hollandiam nomine Statuum invita¬ 
retur, conditionem amplexus eft, ac Oxonii primum in Anglia 
Doiloris fufcepto gradu, Lugduni Batavorum Profefloris Theo¬ 
logi munere A. 1677 ornatus eft, ibidemque A, i6gp, die 3 ApriL 
anno aetatis fexagefimo quinto defunftus. 

Haec finit, & centum alia, quae PolyhiftorisHuetiilibrum, 
commendant, qui antecederis fui inferibenda Cadomenfi Hifto- 
riaTiaevos complures annotavit, atque ad minima patriae enarran¬ 
da incredibilem diligentiam apportavit, in Proteftantes aeque ac 
m Romano-Catholicos aequus, 

LAPIS LYDIUS PHILOSOPHICO - PTROTE- 

ihmcujyxd Osjium For filium do cima fiam analyticc dcmonflrandam 
adhibitus-, & permulta experimenta Chymico-Phy fica in lucem pu - 
Plicam mijfius a JGANNE SAMUELE CAR L , Li¬ 
cent* & Aie dic, Ordw, Oringenft . 

. i 

Francofurti ad Manum, apud Joh. Maximil. a Sande ,1703, g, 

Conftat I Alphab.. 

** _ . 

P lRoblema Phyficum, an ebur , unicornu , & varii generis o ffa 

fos(ilia,fint animalis vel mineralisprofapia ? his annis, ob lar¬ 
gum eorum In multis terrarum locis proventum, in medium equi¬ 
dem fuit productum 5 verum quoniam fententia illa, qua ejus¬ 
modi offibus efficacia lingularis panacads asquiparanda, alexiphar- 
maca contra quosvis morbos malignos, imo & venena adtualia, 
item confortativa, & cardiaca fuit adlcripta , ex hoc potiffimum 
fonte dimanafle videtur, quod multi, haec pro lingulari marga ab 

. ' "i Archaeo 


MENSIS APRILIS A. M DGCIV. 191 

Archaeo fubterraneo artificiofe ita fabricata, & in quibus vere mun¬ 
di fpiritus hofpitetur, venditare non defierint j analyfin chy- 
micam talium foflilium e dodrina mixtionis fuppeditarc in prae- 
fenti tradatu ffiftinuit-Nofter. Quemadmodum autem tantum 
abefle putat,'ut mineralium clafli dida olla fint inferenda,ut po¬ 
tius non modo veram ftruduram, fed & veram mixtionem olli- 
■ um animalium habeant: ita mixtionem hanc ex eo probat, quod 
i ) terram calcariam praecipue, & quoque vitrefcentem, z) pingue* 
dinem ac oleofitatem, & denique 3 ) aquolitatem contineant. Quae 
mixtionis principia exinde clarius deducit, quod dida offa eadem 
non loium produda , quae recentia olla pyrotechnia examina¬ 
ta offerunt, exhibeant, fal volatile, puta, fluidum , & folidum 
cryftallinum, oleum empyreumaticum, fal alcali fixum, & vi¬ 
trum ladeum, veram eadem etiam phaenomena & experimenta 
.praebeant.. Scilicet 1 ) alterationem diverfam in colorem nigrum & 
album,fub igne occlufo & aperto, 2) imminutionem ponderis,& fu¬ 
morum. foetidorum exhalationem , 3) calcinationem a nitro, cum 
fequente hujus akahiatione, 4 ) generationem ac mixtionem fui- 
phuris mineralis, & j) redudionem metallorum & metallicorum 
corporum e calcibus & crocis, dcftrudis. Ex quibus libe¬ 
ro & aequo animo judicantem irrtelligere poffeexiftimat, quorfum 
fupra commemorata elogia pertineant.. Inulum equidem voca¬ 
ri olla foffilia poterunt,. ubi acidi abforbendi, vias roborandi Sc 
adftringendi, excretionesque cohibendi indicatio adeft j alexiphar- 
macam verofeu bezoardkam efficaciam, vere & ftride talem,ab> 
ejusmodi calcibus, nemo expedabit ab experientia , nec depofeet,. 
quicunque malignitatis naturam.perdidicit; Liceirautem.ofia fosfi-' 
lia e terra admodum macra,lapidofo-calcaria,marga dida,eruantur,, 
& cum eadem combinentur, allegata tamen phamomena huic an* 
in acceptum referri debeant, Chymiae peritus judicabit.. Offa m- 
tur marga tali involuta mfigniter quidem alterantur-, fed non ma¬ 
terialiter, quafi terrese particulae in offis porosie infinuando, hoc ini 
fui fubftantiam convertant, verumiormali folum phyfico>mechani- 
co concurfu j dum marga fub immediato contadu , per fui aridi¬ 
tatem, ex ipfisoffibus fiiperficialeisi humiditatem aqueam Sc oleo— 
imbibit Sc abforbet, ut niMfere. * maximein. fiipofick,. ni/S 

ealf 


tpz ACTA ERUD. MENS. APRIL. A. MDCCiV. 

calcaria terra remaneat Quinimo iuimiditatem ab extra advenien¬ 
tem, folum fucceffive magis compingendo & confolidando, ad 
olla non admittit , fed in fe recipit, ut ita motus corruptivi pu- 
*tredinofi inftrumentum evadere nequeat Coronidis loco Author 
Clariffinius experimenta de offibus foililibus aliisque mixtis; a Chy- 
mico fagaciffirno Joanne Daniele Ebilgero , qui quondam Helmoti- 
tio juniori, Bovleo, & Becchero focius ac amanuenfis erat dili- 
gentiffimus, fafta, m tabella (ynoptica fidit, quam Chymiae. cultori¬ 
bus non parum profuturam credimus. 

r **" ' ' . 

LIBRI NOVI. 

4 

N llmmi antiqui Familiarum Romanarum ^perpetuis interpre¬ 
tationibus ilhtjlrati per Jo . Vaillant . AmfteUdami , apud 
Huguetanos , 1703, fol. 

Gemma fekcia antiqua e mufeo Jac obi de Wilde • Amji eladamiy 
fu raptibus Antoris , 1703 , 4. 

Nicolai Henelii ab Hennenfeld Silefiographia renovata , necejfa - 
riis Reverendis fimi cujusdam in Silefia Pr&fulis fcholiis & ob~ 
fervationibus autda. VratislavU & Lipfia apud Chrifl. Bau- 
chium , 1704. foU 

Chriftiam J oh annis L angii Opera omnia Me dic a Theoretico -Pra- 
Hic a ♦ Lipfia apud Jo. Ludov. Gledit[chium , 1704. fol. 

// Confidat0 dei Mare , nel quale fi comprendono tutti gli Statuti 
& Ordini , difpofli da gli Antichi per ogni cofa di Mereant ia 
& di Navigare. Italice & Belgice. Lugduni Batav . apud 
Jo. de Vivie & Ifaacum Sevcrinum } 1704 , 4. 

Joh. Jacobi Crameri Theologia Ifraelis. Francofurti (J Lipfia 5 
apud Jo. Nic. Andrea > 1703 , 4. 

Reponfe dux fjuejlions d' un Provincial. A Rotterdam chez 
Reinicr Leers , 1704, 12. 

Recueil des Voy ages qui ont f ervi J P Etablijfemeni de la Com - 
pagnie des Indes Orientales . Tome II. A Amflerdam, chez 
Et. Roger , 1704, $. 

Memoires de tout ce , qui s' eflpaffe de plus confide rabie furMer 9 
depuis f A. 16$g jusqii d U fin de 1697 ♦ Par Air. Burchett . 
Traduit de l ’ Avgloit, A Amflerdam , £/• Rocher , 

F 7 °i} 12 ' 


N. V. 193 


ACTA 



Calendis Maji > Anno M D CCIV. 


v • ••■ • '• / •** -■ . “ ♦ . ■ • “ i t 4 ? r 

4 \ . }i , » ■ » , >-',r-pp» ■ » un . m i i > ' ■ 

T 1 

EZECHIELIS SP 4 NHEMII , LIBERI BARONIS 
& Leg ati Reg ii , ORBIS ROM AN U S f feu ad CGnflitutionem 
.Antonini Imperatoris ', afe Ulpianus Leg. XVII Digefiis de 
Statu Hominum , Exercitationes dua. Editio fecunda, ab 
AuMore recenfta 9 & altera parte 

audior» 

Londini, apud A. & J. Churchii, 1703, in 4. Aipliab. 3, plag.jt 

O Cto anni circumadi funt, cum Vir fummus& periim- 
ftris , Audior harum Exercitationum, Juliani , Ro¬ 
mam Imperatoris , Opera , cumCyrijli contra eun¬ 
dem libris, & Variorum adnotamentis, in noilra Li- 
piienfi civitate vulgarejt, q.ure eodem A. M DC XCVf 
menfe Novembri in Adis noftns recenfuimus, Ut vero omnibus 
oC. i j.a>i et, quous curis atque ftudio augujfus ille icnptor tradari 
debeat ac. pofl-it 5 m iojam primam illius Orationem (nam per pu- 
bma LOivJNI lui negotia non licebat tum plura,udjicereJ copiolas 
& omni dodrina refertas Obfervationes conferipfit. In quibus 
cum Juliani verba, quae pag.5 leguntur, omnes in Romano Im¬ 
perio fisrexj-v i>h t 5 vpXnhfMTOf , panic.tpes nunc ebitatis 
e Jf e ■> & noAtrctc , cives Romanos fados, ex Tege XVII Digeft 
de Statu Hominum erudite accurateque expofui/Ietj in idem poft- 
moao aigumeniuin, 'ante a paucis obiter, a nemine cura cura de 
ut decet, tradatum, cum plus otii eflet, intentus, uberiorem eius 
rei interpretationem, duabusDifiertationibus comprehenfam ad 
ampliffimum Virum GISBERTT 1 M CUPERUM fcripfit, 

^ k quam 




194 ACTA ERUDITORUM 

\ 

quam o Travu GRAEVIUS illico Antiquitatum Romanarum 
Tomo XI inferuit, & primo ejus loco, ut dirniflima erat, collo¬ 
cavit. Nec vero id induftri» tanti Viri fatis fuit, fed cum in Bri¬ 
tanniam nuper a Potentiffimo REGE Boruffi» ad Auguftam 
REGINAM legatus elfet, denuo fuperiores DilTertationes 
aa limam revocavit, atque tantis auxit additamentis , ut al¬ 
tera parte majores, quam priori editione, eftent. Summa autem 
totius Operis eft interpretatio jam did» Conftitutionis Antonini, 
ab Ulpiano Lege XVII Dig. de Statu hominum memorat», Omne s 
in Orbe Romano qui fwt, cives Romanos effebtos ejfe. In duas 
Exercitationes Opus diftributum eft, quarum prior de Civibus Ro¬ 
manis ab Urbis natali ad Antoninum Pium agit : eaque rurlus in 
duas partes eft divila ita, ut prior ab Urbe condita ad Julium C»la- 
rem XIII capitibus conditionem Civium exhibeat 5 pofterior ab 
Julio ad Antoninum Pium per quinque capita reliqua idem argu¬ 
mentum pioducat. Altera Exercitatio ab Antonino primo usque 
ad verum Conftitutionis auctorem & ultra, hanc de Romana Ci- 
vitate materiam per XXV capita explanat. 

Exercitationis primae parte priore de ftatu Civium fub Rem- 
feus Romanis disquiritur, qui quidem non optimus, tamen aliquis, 
nec poenitendus fuit, adlcitis in Urbem pro incremento civitatis 
quibuscunque advenis, etiam hoftibus devidis j & honoribus in 
digniores collaris, facerdotii videlicet & confultationis de re pu¬ 
blica- Exadis regibus ampliati funt civium honores, plebejo ma- 
giftratu indudo, qui lacrata lege inviolabilis eftet. Tum jura 
civitatis in publicum, lufFragiorum & capeflendorum honorum 5 ae 
privata,connubii, teftamenti, hereditatum, patri» poteftatis, & 
alia, divifafunt. In modo autem amplifioand» civitatis,beatio¬ 
res Romani Gr»cis, Spartanis , Thebanis, Corinthiis cenfentur, 
quibus Dionyfius Halicarnafteus lib. II pag. 89 etiam Athenienfes 
adjunxit, fed in eo ab illuftri Audore noftro notatus, quia hi non 
folum inquilinos toleraverunt, fed cladibus attriti donarunt etiam 
civitate, immo peregrinis imperia aliquando dederunt, quod ex¬ 
emplis Phanofthenis Andrii, Apollodori Cyziceni, & Heraclidis 
Clazomenii, ex Athenaso & Asliano demonftratur. Ceter» vero 
majores Gi»ci» civitates, ut nobilitatem generis confervarent, 

omnes 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. i 9f 

omnes peregrinos rejecerunt, feci cum rerum Tuarum detrimento* 
A dum etiam llomi aliquando eft, ut peregrini ufiu urbis prohi¬ 
berentur : nec vero id placuit Senatui, <Se Tullius jib. III Officio¬ 
rum inhumanum dixit. Quinfervosetiam, fi meruiffent,manu- 
miflos in civitatem receperunt, quod legibus publicis atque exem¬ 
plis declaratur. Et haec prioribus tribus capitibus dilputantur: 
quarto & quinto de icreiroAnaa Graecorum, qua unus homodi- 
verlarum civitatum potuit civis effie, diffieritur : quod fecus Romae 
fuiffe, Ciceronis teftimoniis probatur, ubi amida civitas, quampri¬ 
mum aliquis in aliam tranfcriberetur; quemadmodum neque rece¬ 
pti in Romanam, illam unde profe&i erant, retinuerunt. Deinde 
traditur,quibus modis amilla fuerit civitas,poenis quippe gravioribus 
utpote damnatorum in metalla, & ad ultimum fupplicium, & ad be- 
ftias: item incenforum & deportatorum,nec non libertorum qui in 
patronos ingrati fuerant, Adduntur ex Cicerone & alii modi,quibus 
extra poenae damnum amittatur civitas, poffiliminio nempe, & re¬ 
jectione : quae eunda perfpicue ibidem explicantur. Sexto capite 
ac iecjuentibus de Municipiis agitur, quorum duplex patria fuit, 
altera loci & originis ; altera juris, videlicet Roma ; &una in utra¬ 
que civitas, quod ex Ciceronis lib. II de Legibus illuftratur. Mu¬ 
nicipiorum autem initium in Latio fadum ede, civitate donata in¬ 
tegris populis, Hernicis, Lanuvinis, Aricinis, Nomentanis, Pri¬ 
vernatibus,, Pedanis, Fundanis, Formianis, Anagninis, Arpina¬ 
tibus : nec vero his omnibus jure aequo, fed quibusdam plene, aliis 
fine fuffragio, copiofiusdemonftratur : deinde extra Latium Ci¬ 
vitatem manalTe, primo omnium Caeritibus concedam, dein Cam¬ 
panis aliisque, fedplerisquefinepoteftate fuffragiorum. 

Poft haec, capitibus VIII, IX & X, dilucidatur controver* 
fia, inexplicabilis ante multis vifa, de Jure Latii feu Latinitate, de 
Latinis coloniis, de Libertis Latinis feu Junianis, & quo pa&o Ju» 
Latii ab Jure Italico ,& utrumque ab Jure Quiritium, & hoc ab 
ipfii Civitate P.omana differat: quae omnia ita dare funt expofita, 
etiam ab aliorum didenfu, Joannis Harduini maxime, egregie vin¬ 
dicata , ut dubitari amplius de illis non poffit. Summa illorum 
haec eft. Jus Latii libertatem habuide, non autem jus ullum civita¬ 
tis , nec privatum neque publicum, utpote quae propria fuerint 

Bb i civi- 


I 


* 9 6 ACTA ERUDITORUM 

civium: per honores autem, in patria Latini juris geftos, patuifle ad 
civitatem aditum. Nec colonias Latinas beatiores furfle , & (i 
cives etiam in illas fuerint profedi ( quod rejedionern civitatis di¬ 
xerunt) diminutionem capitis mediam fuiffepaftbs, id eft amiffa 
civitate folam libertatem tenuifie : colonias autem civium Roma¬ 
norum privata tantum civitatis jura, id eft, connubii, teftamenti, 
patrium, & quae alia erant, retinuiffe $ non aeque jus iuffragandi, 
& petendi honores, nifi per jus Latii, quo illis, qui magiftratu in¬ 
ter iuos fundi fuerant, aditus ad honores in Urbe petendos patuit. 
Jus Italicum diverfiim a Latii fuifie jure , ac praecipue in immuni¬ 
tate , qualem Auguftus toti Italiae concefferat, verfatum effe* Jus 
Quiritium non nunquam ipfiim jus civitatis efle: aliquando ab illo 
diftingui, quod utrumque exemplis & teftimoniis probatur: nec 
priori notione omnia jura civium, fed privata tantum modo vide¬ 
tur habuiile. Latinos autem libertos, lege Junia fub Augufto in- 
cludos, dici ad fimilitudinem antiquae Latinitatis, quae in colonias 
rnifla fuerit: unde jurisconfulti illos Latinis colonariis exaequent, 
quamvis diftindi per fe fint & maneant* 

A capite XI ad finem partis primse in hac Exercitatione, Jus 
civitatis univerfe conceiium Italiae deferibitur, idque qua occafione 
fadum, recenfetur, ut primum lege Julia, nonDidatoris Julii f 
iedantiquiore,Italis eundis hoc beneficium conferretur: deinde 
lege Plotia, five M. Plautii Silvani , peregrinis , domicilium in 
Italia habentibus idem concederetur: Galliae autem Cifalpinae poft 
Italiam, & Cispadana prius, quae inde Togata dida fuit: Trans¬ 
padanae primum jus Latii, deinde per Julium Caefarem, ante ci¬ 
vile bellum, jus quoque civitatis datum, oftenditur: ex quo tem¬ 
pore & ipfa in focietatem Togatae feu nominis communionem per¬ 
venerit. Poftquam vero coloniae per Italiam , confedo Sociali 
fcu Italico bello, plenum jus civitatis adeptae funt, indifcrimina- 
tim modo colonias, modo municipia deinceps appellatas fuifle , Ci¬ 
cerone audore demonftratur. Ab his ad quseftionem acceditur, 
an municipia eo ipfo, quod jus civitatis Romanae habent, jus fua- 
rum legum amiferint ? quod Sigonius ftatuit. Cui refpondetur, ut 
non unius conditionis municipia fuerint, verum alia cum fuffra- 
gii- pleno jure > alia fin§ illo , aut tantum cum jure legionis ^ fic 

neutra 

+■+ ■* * 1 


MENSIS MAJI A, M DCCIV. 197 

neutra fuis legibus deftituta fuifle , quod Gellius lib. XVI cap. XIII 
tradat, Municipes effe cives Romanos ex municipiis legibus fars 
& fuo jure Utentes, muneris tantum cum papulo Romano hono¬ 
rarii participes: a quo munere capeiTendo appellati videantur.- 

Altera parte Exercitationis primae,- quae circa civitatem Ro¬ 
manam a Julii Caefaris temporibus ad Antoninum Pium contige¬ 
runt, expenduntur: quorum capita haec fimt ; Julium Transpada¬ 
nis civitatem dedifle, utfupra dictum ; etiam Gaditanis unive-rfis, 
quod ratum populus habuerit, ut Dio lib. XLI refert. Antonium 
Siciliae jus idem vendidiffe ex falfis Julii commentariis. Auguftum 
parciflime, ut Suetonius ait, dedifle civitatem ; etiam modum ma¬ 
numittendi terminaffe: irt Hilpania tamen , quod ex marmoribus 
conflat , municipia fecilfe nova. Tarfum libertatem accepifle, 
non civitatem: nec plus memorare, qui Augufti in illam beneficia 
praedicant , quam immunitatem ; de civitate filere, quam Pauli 
Apoftolimajores lingulari beneficio adeptos fuifle oporteat. Clau¬ 
dium multis indignis ademiffc civitatem : multis etiam fingulatim 
aut confertim fine diferimine largitum efle. Neronem Olympiae 
yi&ores&pyrrichamfaltantcs donafle civitate; libertate Achajam. 
Othonem jus idem civitatis Lingonibus Gallis dedifle, fecus ac vir 
clarilfimus Theod. Ryckius in Tacitum interpretatus eft': Trape- 
zuntiis tribuifle' Vitellium. Vefpafianum Stobos Macedonias 7 
quod ex nummo & Plinii teftimonio liquet, municipium fecifle* 
Trajanum multis oppidis Hilpaniae idem contulifle beneficium. 
Omnia haec ex antiquis monumentis, cum multis aliis, quae inter- 
feruntur , erudite eonlummatiflimus Vir hac altera Exercitationis* 
primae parte deffionftravitv 

Secunda Exercitatione ab Antonini Pii temporibus 
tus civitatis declaratur, & in auctorem inquiritur , qui primus 
omnes in Romano imperio ingenuos civitatis jure ornavi 
rit. Ipfum quidem confilium ejus rei Mycenas Augufto apud 
Dionem lib. LII dedit, ut fideliores focii effient, qui pari jure 
uterentur r fed tum irritum fuit , neque ab Augufto approbatum* 
Chryfoftomus, in A 6 ta Apoft. cap. XXII, Hadriano conftitutio- 
nem tribuit , qua omnes cives Romani fa&i: fed peritior legum & 
conftitutionum Ulpianus expreffie Antonino IwigGratOTi adfcripfitv 

B b j Cum 


198 ACTA ERUDITORUM 

Cmn vero plures Antonini fuerint, in quaeftione'vellatur, quis¬ 
nam illorum fit conditor tam liberalis conftitutionis ? Videri pot- 
cft Antoninus Pius fuifte, cujus non modo beneficum cognomen 
id indicare poffit, Icd Paulaniae etiam in Arcad. teftimonium, qui 
mcruiffi, dicit, ut 7 t cisti p ccvj pcc it cov-, pater humani generis appel¬ 
laretur. Addi nummus poteft, dubius antea exGolzii relatione j 
jam vero certiflimus, poftquam ejusdem typi alius aetate noftra in 
Ubiis ad Rhenum effoffiis eft, & ab iiluftriffimo Audore noftro 
infpedus & examinatus, qui Antonini Pii imaginem & nomen re* 
fert,inadverfaparteinferiptus AMPLIATORI CIVIUM, quo 
titulo ad ipfum hoc univerfale beneficium videtur relpici. Pondus 
addere huic lententia: Juftinjani poflit audoritas, Novella LXXVIII 
cap. V Antonine Pio cognominato hanc conftitutionem adferen- 
tis. Sed majus eft Dionis Caffii, coaevi Icriptoris, teftimonium , 
quod poftea proferetur. Repugnat etiam, quod diferimen illud 
inter Romanos, Latinos, jSc peregrinos poft Pium etiam valuit, 
idque ex Ulpiani fragmentis & inlcriptione Tergeftina confirma¬ 
tur. Aurelius Vidor in Marco Antonino, ab hoc cunelis datam 
civitatem ait. At hunc neque Graeci nec Latini abfolute Antoni¬ 
num vocavere, ut audorem conftitutionis Ulpianus nominavit: 
etiam ex Ariftidis oratione in Romam, & ex Dionis Caffii lib. LXXI, 
ac ipfius Ulpiani fragmentis demonftratur, ifto kvo diferimen ci¬ 
vium & Latinae conditionis hominum nondum fuiffie abolitum: 
qui ftatus etiam fub Commodo, Nigro, & ipfb Severo oftenditur 
fuiffie. Haec per tria priora Exercitationis fecunda: capita claris 
firmisque rationibus funt expolita. 

Capite IV verus audor conftitutionis de univerlali civitate 
auferitur, qui Antoninus Caracalla eft, faepeab hiftoricis & juris- 
confultis Antoninus (impliciter didus : cui aequalis feriptor Dio 
Caffius in Excerptis Valefianis pag. 745 aperte adfcripftt , etiam 
caullam, qua indudus tam liberalis fuerit, addidit minus hone- 
ftam, & neque Pio, neque Marco convenientem , videlicet ut 
plus lucri ex vedigali decimarum, quas pro vicefimis conftituerat, 
& ex abolitis antecefforum benignis hereditatum aut manumiflb- 
rum legibus acciperet. § ensxa Pwuctiovg Travrctg rxg h rjj 
xji , cujus rei eaujfa omnes t qui fub imperio ejus 

erant , 


MENSIS MAJI A. M DCC 1 V. 199 

erant, Romanos cives declaravit > Ipeeie quidem, quod Dio ad¬ 
dit , honorem eis tribuens, fed revera, ut filcum fiiurn augeret, 
cum peregrini pleraque horum vectigalium non penderent, quan- 
quam lex injufta decimarum a fuccedore Macrino, eodem Dione 
tefte, reductis vice fimis, abrogata fuit. Nihilominus Caracalla 
abjureconfultis in multis legibus, quae pag. 210 allegantur, etiam 
in nummis quibusdam Magnus immerito fuo appellatur. Illa 
autem de univerlali civitate conftitutio de ingenuis fblis intelligen- 
daeft: unde cap.V difcrimen intermanumiflosdeclaratur, quo¬ 
rum alii vindida, teftamento ,■ aut cenfu milii, civitatem , non 
autem optimo jure, confecuti funt: alii tantum liberti Latini feu 
Juniani fadi. Adduntur manumiffi in ecclefia ex Condantini con- 
ftitutione, itidem juftam & directam libertatem adeptiqui ritus 
ex Sozomeni lib. I cap. IX explicatur. Agitur etiam de ffdeicom- 
miflaria libertate, & de poena in libertos ingratos : item de libertis 
Dedititiis. Capite VI traditur, Romam poft Antonini confli turio¬ 
nem faciam ede communem patriam: quem honorem licet qui¬ 
dam antea eidem detulerint, ut Seneca & Plinius ; oratorie tamen 
illos locutos elfe, non proprie, ut Jurisconfulti pofteriores, cenfe- 
tur. Deinde de Toga ufu agitur, proprio civium Romanorum, ad 
ultima usque tempora lervato: & tandem vox Romanitas Tertul¬ 
liani , Vctfiana Epiphanii, Romania Orodi explicatur. Cap. VII 
& fequentibus, usque ad XIX demonftratur, Antonini conftitu- 
tione fidum elle, ut leges Romanae Orbe toto Romano valerent, 
ejusquerei cauda, Legum fcholae Beryti, Athenis & alibi inftitue- 
rentur, & Edidum Provinciale, quod ad exemplum Edidi Per¬ 
petui, fub Hadriano compodti, conftitutum erat, cedaret : hic, 
illic tamen & gentes quaedam integrae, & civitates aliquot, prae! 
fertim in Graecia & Alia, uvrovofiot , id eft fui juris ac liberae mane¬ 
rent, ut inter gentes erant Achaja, Thedalia, Lycia, Argivi : inter 
civitates Amifus, Anazarbus, Ancyra , Antiochia, Arethufa Sy¬ 
riae, Byzantium, Caslaiea Palaelfinae, Capitolias, Corycus, Dio- 
caefarea , Dora , Gadara , Gaza , Halicarnadus, Joppe, Lappa 
Cretae, Mopfueftia, Moca Arabi®, Mcthone , Nicomedia, Pal¬ 
myra , Philadelphia , Rhodus, Sebafte Navarchis , Seleucia ad 
Calycadnum, Tarfus, Tyana, & fi qu® ali® funt, qu® in hiftoriis, 

6c 


2 so ACTA ERUDITORUM 

& maxime in nummis fuis, uvtov 6 (aoi feu liberae appellantur. De 
his autem Angulatim agitur , & de multis non femel, led iterum 
iterumque, prout diverfitas temporum conditionem etiam liberta¬ 
tis non nunquam immutavit. Data enim multis libertas, poftea 
adempta , deinceps forlan reddita, aut imminuta, ut funt Fata pi¬ 
pulorum htque urbium. Nec vero libertas immunitatem femper 
conjuntftam habuit, fed in paucis tantummodo, idqne ex lingu¬ 
lari beneficio , quod rarius dabant Romani, ut facilius ab ipfis 
eivTovo/xicti quam cL/i\ua feu tributorum immunitas impetrare¬ 
tur. Nec libertas illa abfoluta erat , ied Romano imperio fub- 
jesfta , & ad nutum ejus adftrida, ut tamen civitates fuis uterentur 
legibus, nec ad Romanas fe componere necefle haberent. 

Capitibus XIX , XX , XXI, docetur, quantae mutationes 
hanc Antonini conftitutionem fecutae fint. Sublatum illico Jus il¬ 
lud Latii, quo prius variae gentes & civitates gaudebant, ceflavitque 
difcrimen inter Latinae conditionis urbes ac municipia civium Ro* 
manorum: nec coloniarum difcrimen,Romanarum &Latinarum» 
& quae juris Italici apud jurisconfultos dicuntur, pollea valuit; fed 
omnibus promifcpe jus petendi honores & adipifcendi fuit conpef- 
fnm. Excurritur hinc in veterem fufifagandi citum, quem Tibe¬ 
rius mutavit; comitiis e Campo ad Patres translatis , idque ad fpe- 
ciem , revera ad ipfiim Principem. Caligula tentavit populo red¬ 
dere, non autem perfecit. Trajanus Senatui jus illud fuffragio- 
rum confervavit, qui njos&inter Principes pofterior.es obtinuit, 
jta tamen, ut Confulum creatio penes Principem ellet, reliquorum 
Magiftratuum penes Senatum. Tandem Comitiorum flatus fub 
Cxfaribus explicatur. Proditum.utique m Campum Martium, non 
autem ut quidquam populi fuffragiis conferretur, fed ut a Principe 
vel Senatu eiedi corampopulo folcnniter praeconis voce pronun¬ 
tiarentur : quod Dio Caflius de Tiberii retate referens , addidit 
KctSd7ree xaJf vyv, quemadmodum & nune^ hoc cft Dionis artate, 
fieri folet, qui fub Severo, Caracalla, Alexandro Mammxxflo¬ 
ruit. Inde aliquot Spetonii loca in Galba, Vitellio, Vefpafiana 
explicantur. Additur, poft Antonini conftitutionem etiam pe¬ 
regrinos inFaftis confularibus legi: etiam militares dignitates fre¬ 
quenter ad Barbaros translatas, & horum milites immixtos legioni¬ 
bus : 


MEN SIS MAJI A. M© C CIV. m 

busr quod contra difciplinam /uperiorum temporum fuit- Ex¬ 
empla ex Ammiano & Zofimo adferuxitur. Capite XXII Con« 
nubiorum, quas olim ad ,cives reftridta t erant, laxata jura defcrf 
buntur ; & quotuplex Peregrinitas fuerit, explicatur: poft Anto¬ 
nini enim uonftitutionem novas notiones accelTerimt ]iiriscon(lif 
tis pofterioribus ufitatas, quarum erat prascipua, ut omnis pere¬ 
grinus diceretur, qui non Roma oriundus edet,ut ita non civi¬ 
bus, fed Romae indigenis, peregrini opponerentur. Quae luper- 
funt tria capita, de jure patrio, & teftamenti fadione,& ceffio- 
ne bonorum agunt, quatenus illa civibus vel fervata fuerint vel 
amifla r praefertim in poenis exilii aut deportationis: eaque occa- 
fione de pcsnis iplis earumque dilcrimine, & quas abftulerint jus ci¬ 
vitatis , quasve id reliquerint, accurate copiofeque pertractatura 
eft. Haec omnia egregie ex antiquis legibus, hiftoriis, nummis,, 
aliisque antiquitatis monumentis iiluftrata ,& multa in priicis au- 
ftoribus emendata, explicata ita finit, ut hic liber vere ORBIS 
ROMANUS nuncupetur , quia Ratum hominum fub univerfo 
Romanorum imperio,non tantum in libera Republica , ut fere 
Sigonius fecit, fed maxime fub Imperatoribus qui fuit, planifll- 
$ne ablblutidiuiequeexponit ac interpretatur, 

ECCLESIASTICAE CASES RELATING TO THE DUTIES 
and Rights of the Rarochial Clergy (f c 9 

■ "I e Co 

CASUS ECCLESIASTICI , CONCERNENTES OFFICIUM 
$ jura Cleri Parochi alis , formati ac decifi fecundum principia. 
epnfcientU & legum, Aut ore EDINARDO STILLING- 

TLEE T\ Epifcopo Wigornienfi. 

Londini apud Henr. Mortlock , 1701. 8» 

Alphab. i.plag. 3. 

THE SECOND PART OF ECCLESIASTICA! CASES, 

i. e. 

PARS SECUNDA CASUUM ECCLESIASTICORUM , COAs¬ 
ternentium exercitium JurisdiEHonis Ecclefiaftica , quoad per Ur¬ 
ges patet. Cui acfjferunt diu Orationes in Comitiis habita (f c. 

C C ' MC 



\ 




P- 7- 
p. 16. 

p. i. 
p.JO. 

P- 73- 


f. 122. 


20i ACTA ERUDITORUM 

nec non Differtatio de genuina Londini antiquitate , ejusque fub 
Romanorum Imperio facte , Antore EDW. STILLING- 

FLEET , Epifcopo Wigor- 
nienji. 

Londini aptid eundem, 1704. g. Alph. 1. pl. 16. 

O Ui & vitae fandhmonia inter luos, & eruditionis fama apud 
exteros clarus , editis compluribus ingenii monumentis 
(quorum indicem proxima a praefatione pagina exhibet) bonos 
omnes in fui dudum admirationem rapuit Autor, hunc nec fa- 
ftigio fuo, nec ingenio indignum ratus eft foetum, quem publi¬ 
cae daret luci. Qui ut originem fuam,tefte ad Clerum lux dioe- 
cefeos praefatione, fermonibus debet in Ecclefiarum vifitatione 
exhibitis: fic in eo totus eft, ut naturam juxta ac dignitatem fi¬ 
cti ordinis exponat, regulasque prtefcribat in obeundo munere 
obfervandas, & cafus denique folvat dubios,miniftrorum jura & 
officium concernentes. Quo quidem in argumento cura prae¬ 
clare multos,at paulo generalius,nulloque ad patriae leges habi¬ 
to rcfpedu,verfatos fuifie •, viciffim alios legum habuifle ratio - 
nem,negledo tamen conlcicntiae vinculo,deprehenderet: id fibi 
datum negotii credidit Autor, ut utriusque hanc in rem praecepta 
conferret j cum neutrum negiigi debeat, ubi de adminiftratione 
muneris facri plena & accurata inftituenda fit oratio. Quod an¬ 
tequam expeditum reddat, haud abs re fore cenfuit , fi quae de 
miniftrorum dici muniis poterant, paulo altius repeteret, & ab 
ipfis inde orientis in Anglia Chriftianifini incunabulis arcefferet: 
tum & eorundem aflererct dignitatem, & ab Atheorum, vitam 
Clericorum criminantium, calumniis vindicaret. Hxc praefatus 
rem ipfiim aggreditur, & lex veluti capitibus Partem I. abfolvit. 
Cap. I. admonitionem exhibet Epilcopalem, Clero fux dioecefeos 
in prima Epifcopatus lui vifitatione diclam, qua Epilcoporum in 
Clerum poteftatcra exponit, & officii Paftores admonet,ac infi- 
gniora atro kpillo vitia notat. II. Muneris, ceu depoliti Clerico¬ 
rum fidei concrediti,naturam expendit, & quid lingulis ecclefiae 
miniftris, quo rite provinciam ornent, incumbat, ordine & figil- 
latim exponit. IIL Quae miniftrorum partes fint, diligentilfime 
confuterat,genainnmqus illorum officium,quo & animarum cu¬ 
ram 


/ 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. 205 

rara gerere, & adus obire facros tam publicos & fclennes, quam 
privatos tenentur, declarat IV. De eorundem fiiftentatione agit, p. i 6 @, 
eamque primae Ecclciiarum dotationi, oblationibus populi,& de¬ 
cimis,vi legum ecclefiafticarum, acceptam refert. V. De vinculo, p. zij, 
quo ad obfervandos .canones ecdefiafticos & conftitutiones fa- 
cras obftnngitur Clerus, diflerit, legumque tum vim & autorita- 
tem , tum quo pado & in quantum obligent, demonftrat VI. p.277. 
Sermonem fubnedit prolixum , eumque peculiari,quae occafio- 
neta difputationis & caufas explicat,praefatione inftrudum, quo in 
refignationem beneficiorum ecclefiafticorum inquirit, & quam ab 
hac proclivis in Simoniam lapfus fit,commonftrat. 

Pars II. quae circa exercitium Jurisdidionis ecclefiaftica: 
verfatur, tribus confiat difiertationibus, quarum I. de natura ac p. t* 
indole hujus jurisdidionis,legumque pariter,quibus fuffulta ea¬ 
dem innititur , agit. II. cui p ne nulla praefatio fcopum & argumen- p. 6 v 

tum indicat,de jure Regis ecclefiaftico,& quam late id pateat, quan- 
tumque in dilpenfatione legum valeat,tradit, remque omnem qua- 
.tuor capitibus diffinde comploditur. HI. De jurisdidione pari- p„ 227 . 
ter ac fufegio Epifcoporum in regni Comitiis , quod ad caufas 
capitales attinet, ferendo difputat, ac dignitatem facri ordinis tue- 
tur,& ab infultantium impetu vindicat ac defendit. His acces- nmn. 4 ;t 
ferunt fermones duo in comitiis didi: ac prolixa deimun de ge- ^ 
nuina metropolis Regni fui aetate exercitatio, qua fimul, qua: Bri¬ 
tannia: urbisque in ca principis, florente Romanorum Republica, 

facies fuerit, ex vetuftiffimis ac fide dignis monumentis eruitur 
ac declaratur. 

Qua: lingula qua dexteritate & induftria exeeutus Autor fue- 
rit, exadiori diflertationis cujusdam recenfione oftendendum eft: 
quam in rem tradatum III. partis II. enarrabimus, quod in ejus¬ 
modi ille verfetur argumento, cujus fufiorem expofitionem non 
injucundam fperamus futuram. Cum enim milii in lucem epi- 
ftola jus Epifcoporum, quod in ferendis circa caufas capitales ia 
Parlamento fuffragus obtinent, non impetere nemo ac fubverte- 
re, fidemque didis & legum autoritate conciliare,& exemplorum 
frequentia fuiflet conatus: opera: fe pretium fadurum Autor exifti- 
mavit, fi ordinis fui dignitatem & jura farta teda fetaret,tum & nux 

C c t f,uc 


I 


1 


p ,ZVJ, 


g.228. 


p- 230, 


p. 232. 

I 

f • 2 33* 




»• 


204 ACTA ERUDITORUM 

fux fententfe firmamenta fubftruxerat Adverfariu$,iret eveiTuai. 
Quaeftio itaque, in qua cardo rei vertitur, fbtimin limine Cap. I. 
ab Autore formata, ita habet: An Epilcopis & praefentibus adefle 
liceat,& fuffragiaTerre,cum inParlamento caufe capitales dijudican¬ 
dae veniunt : live ipff fententiam dicant, five circumflandas exa¬ 
minent, viam tali judicio fternentes ? Quam antequam excutiat 
eontroverfiam, quasdam utrinque concedas,magnique informan¬ 
da decifione momenti propofitiones praemittit. Has inter primo lo¬ 
co refert,quod Epifcopfiex Baronali fua dignitate Parlamento inter- 
elle,Regemque confiiiis juvare teneantur. Tum,quod eodem, 
quo ceteri Barones,Regio jufifu, Epifcopi in Parlamento locum te¬ 
neant Denique quod, ubi ad ferendas leges comitia procedunt, 
eadem, quae caeteris reliquorum ordinum Proceribus eft, Epifcopis 
asfidendi, fuffragiaque ferendi competat poteftas. Porro vero, 
cum autor epiftofe oblique,& velut aliud agens,varias gravesque in 
leclorum animos opiniones in fi nu are allaborarit, amoliri eas No- 
fter & convidi arguere,Hoc eodem capite operam dedit. Ubi er¬ 
go ille omnem Clericorum operam, quam in fecularia negotia cu¬ 
ramque Reipublicae impendunt, talem effe pronunciat,quarn a fe. 
alienam putarint Apoftolif Nofter quid conftituendam inter & 
conftitutarn ecclefiam interfit,docet,& inde abApoftolorum tempo¬ 
ribus,per imiverfam fereEuropam,ad publica conciliaEpifcopos fuis- 
fe admiflbs, maximeque in Anglia id pervetufto more inde a Saxo- 
num tempore obtinuifle,demonftrat. Mox cum ille, Imperiales 
leges Clerum a feeuh negotiis' arcere , eamque in rem Honorii 
& Theodofii referiptum, tum & decretum aliquod Juftiniani fa¬ 
cere urgeret: Nofter ilee vim legum Imperiales conftitutiones in 
Anglia obtinere, nec omnem agendi in rebus fecularibus facul¬ 
tatem Clero adimere, nec tales denique efie oftendit, quse nullam 
patiantur exceptionem. Capite II. Adverfarii in aciem producit 
argumenta, quas eum in geminam velnti difpofiierit phalangem,- 
quarum altera legum praefidio, reruixi ufu altera, temporumque 
co&fuetudine fe tutaretur , cum ucraqne figillatim congredien¬ 
dum cenfbit Autor. Et legum quidem autoritatem tantum ab- 
efl ut defugiat Autor, ut Clarentinx illius , quam in caufe praeii- 
dium Adverfarius attulerat , conftitutionis fe,utentia flare fe & ca¬ 
dere- 



i 


MENSIS MAJI' A. M DCCI\ f . io$ 

dere paratum’ pronurtciet j quae tamen quam manifefte pro- Epi* 
fcopornm cauia militet, ex ferendi eandem occidione, genuino 
verborum lendi , & valore , quem in lequcnu Noithantonenfi 
Parkmento obtinuit, prolixe oc ad oculum demondrat. Illam 
vero Pariam enti fententiam, qua: Regio juflU omniumque Ordi¬ 
num conienfu hanc Epifcoporum condrmavit puotedationem,' 
qua falvo jure fao feipfos ab irrogandis capiti alicujus fuppli- 
ciis excludunt, ita explicat, ut & rationes excutiat, quibus moii 
Patres Conlcripti talibus eos judiciis legitime interefle pofle ne¬ 
garunt ; & ftudiofe inquirat,num hate proteftationisconfirmatio 
vim habeat legis; & iollicite demum indaget,an,licet Epilcopi jdo- 
rente ia Anglia Papatu,vi legis hujus ejusmodi fe judiciis fubtraxe* 
rint, idem inde a Reformationis tempore , in more politum ha¬ 
buerint , femperque obfervarint ? Gap. III. ad exemplorum,quae 
a partibus fuis ftare Adverfarius opinatur,cenfuram pergit , ea- 
que diftin&e & ex temporum ordine difpofita,partim foblefta fi¬ 
de niti, partim nihil prorfus pro Adverlario facere,oftendit. Cu¬ 
jus ad calcem capitis,velut in tabula,& Adverfarii pondera junctam 
repetit, & relponfionum capita iisdem fubne&it, unde judicare 
Ledlor queat,quinam propius ad veritatem momenta accedant. 
Gap. IV. dignitatem Epifcoporum aderit, e osque Pares Regni ede 
evincit', difeudis ac explolis, quas in contrarium aliata erant, ar¬ 
gumentis - r tum & eosdem locum atque lliffragium fuo merito 
in Parlamento tenere, nec tanti ede autoris epidolae, graviter 
hoc impugnantis, rationes, qu* eos de fedo fua deturbare queant, 
prolixe demondrat.- 


p. vji,< 


P -2 79 

p. 

p, 2^0.' 


p, 


P- 344 ' 


p. 3 

P- 373 *' 


GEORGII B ET ERI, J.ll.D. DELINE ATIO- JURIS 
Givilis ad fundamenta fua revocati & ad feculi ufitm accommo 
dati , poftionibtts fuccinUis inclufa fecundum P andecJas. A'c~>‘ 

cejferunt typo minori exprejfa capita juris non-recepti vel- . 
mutati , £ 7 * de fiudio juris ejrnque fubfdiis 
prolegomena , nec non index rerum 
uberrimus, ■ 

Lipfix apud Heredes Jo.-Grodi ,I7o4»8-• 

Gonftat alph. 1, pkg. 19. ■ 

Cc 3, Sa*- - 


£06 ACTA ERUDITORUM 

OAtisfecit tandem Confultilfimus Autor multorum defiderio, ac 
& 3 i’o{xtiones, ante aliquot annos inchoatas, ad finem perduxit. 
Praecipuus ejus fcopus, mfi fallimur, eft, artis hujus cultores aal 
foiidam Juris Romani ac Germanici, antiqui pariter ac moderni, co¬ 
gnitio! iem manuducere j quo fine etiam,eruditis prolegomcnis Ju¬ 
risprudentiae Studiolbs,ac fuos praecipue Auditores, prolixe fatis 
inftruxit, iisque elenchum eorum, quae Politionibus luis addi,vel 
in iis mutari velit, liibjecit Rationem tradandi quod attinet, 
Dodiffimus Autor, ad exemplum fere Huberi, fiepe Ledorem,ne 
adum agat,ad Politiones fuas,juxta Inftitutionum leriem confe¬ 
ras , remittit, ac deinceps caetera, quae praeieritis inflituti videban- 
tur, addit. De ordine totius operis aliqua dicere , non .attinet,; 
nam juxta Pandectas Jus Civile hic efle delineatum, ex iplo ti¬ 
tulo latis intelligitur. Nihil aliud igitur nobis agendum videtur, 
quam ut exemplis nonnullis Conlultiffimi .Autoris dodrinam. 
adumbremus:id quod dum, citra fcrupulofi deledus curam,exe- 
quimur , eo iplo aeteris ipfiusmet meditationibus, quas lilentio 
praeterimus, nihil omnino volumus detractum. In /. /, tit. 2 hi- 
ftoriam juris Romani prolixe enarrat Nofter, ejusque Itatum ante 
Juftinianum,fub eo ,& pod eum, dilucide repraefentat; qu^ tra- 
datio multis inflitutis Romanis, ut Legislationi P,r<etorise, fidio- 
nibus,fimilibusque lucem eximie affundit. In 1 . 2 . tit. 2. eos egre¬ 
gie falli cenfet, qui lamofa tituli illius rubrica, quod quisque juris 
in alterum Jiatuerit , ut eodem ipfe utatur , generalem regulam 
de cultodienda aequalitate cum proximo, Matth. 7. v. 12. a Chri- 
fto repetitam, inculcari putant. Nam fermonejn ibi lolum efle 
de Magifiratu, jus novum & iniquum contra aliquem dicente: 
potellatem enim legislatoriam aliquo modo Magiftratibus Ro¬ 
manis competiifle. Hinc fimul amplius patere arbitratur, titu¬ 
lum hunc ab ufu fori receflifle, cum noftri Magiftratus jus no¬ 
vum ftatuere nequeant;& quamvis vulgo putent, jus retorfionis 
Civitatum erga civitates, in pundo gabellae migrationis, albina- 
gii &c. ex hoc titulo defeendere , tamen Hahnium fateri , h@- 
diernas retorfiones folum ex ratione generali aequitatis naturalis 
delcendere, cujus origini hic titulus,tanquatn exemplum,fit ad- 
fcj ibendus. Fundamentum igitur unius decifiomsnon in fimili 

de- 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. 207 

«lecifione abrogata, led generali potius utriusque ratione,quaeren¬ 
dum effe,Nofter concludit. L.j. tit. /.de honorariis Advocatorum, 
ex legis Cinciae, a Friderico Brummero commentario donatae, 
lententia, diflerit Confultiffimus Autor. Nimirum jam olim 
Romulus Patrocinium inftituerat , ut quisque plebejus, quem 
vellet, ex Patribus libi Patronum eligeret, a quo in Clientelam 
fufceptus, in judiciis alibique defenderetur, legumque fcientia Sc 
commerciorum arte imbueretur, quaeftumque inde capere Pa¬ 
tribus turpe eflet. Atque hoc Patroni & Clientum nomen, poft 
Reges exactos, ad Oratores caularum, qui ex Patriciis & Senatori¬ 
bus conftabant,foloque virtutis & famae meritorum praemio indudi, 
tenuiores defendebant, transferebatur. Clientes interim non volun¬ 
tate fola,fed reipfa Patronis gratitudinem teftaturi, Natalibus,Calen¬ 
dis Januarii, Saturnalibus, natalitia,ftrenas,xenia Iponte mittebant.- 
Cum vero gratae mentis fignificationes poftca a Rabulis in debiti ne¬ 
ce ffitatcm transformarentur,ac grandiores lummas praefcriberentur, 
ut Patriciis plebs ftipendiaria elle coeperit, Cincius, Tribunus plebis, 
laudabilem & conciliandis civium animis aptiffimam,led fere colla- 
pfam confuetudinem reftauraturus, plebifcitum rogavit, e jusque 
primo capite fanxit, ne quis, ob caufam orandam, donum mu- 
»usve capiat. Poftea Auguftus legem contemtu opprelTam, fub 
quadrupli poena renovavit, led mox abolitam Claudius tempe¬ 
ravit, ne Oratores, ultra dena feftertia , leu decem mille num¬ 
mos leftertios, h. e. centum aureos,vel noftrae moneta 250 au¬ 
reos Rhenanos, caperent: Nero autem Legem Cinciam priftino 
vigori reftituit, fed mox Claudii conftitutio renovata, ac a Traja¬ 
no limitata eft,ut peradis demum negotiis, pecuniam decem mil¬ 
lium dare, tantum fas effer; verum limitatione illa mox iterum 
exlpirante,honorario fbrdidum mercedis nomen obveniebat, Ad¬ 
vocatis illud non expedantibus, fed praeipientibus & pacilcenti- 
bus. Ex illis hxc Autor nofter amplius infert : titulum de 
Calumniatoribus, ex Augufti oratione enatum: nullum honora¬ 
rium olim certa quantitate determinatum & ptomifFum fuiffe 
fed in digniffimis etiam negotiis, accedente pado , in mercedis 
nomen tranfiifle: confuetudinem de annuo falario, Advocato 
pnenam«rato,non repetendo, licet hic ftatim poft anni initium 

de* 


2 oS ACTA ERUDIT 0 RUM 

decedat, oriri ex! ftrenis aliisque mimufculis, citra conventionem 
.folvi folitis, e asque ipfas rationes (de honorario , ad proportio¬ 
nem laboris non determinando, ) quae rapacitatem Caufidicorum 
inhibebant , in ejus adjumentum fuiffe detortas : rationem L /. 
§>13. de extraord. cognit. fallam elTe/ive munus polhdandi confi- 
deretur tanquam contradas do ut facias , femtanquam donatio 
fub modo, live tanquam locatio ,& ex facilitate Imperatoris, to¬ 
lerando Legis Cinciae negledui, pnetenfam : Palmaria Advoca* 
torum, in fraudem prohibitae rcdcmtionis litis, peffimo exemplo 
fuiffe admiffa. 

Quoad adionem ad exhibendum,'haec Noftri L io . iit,4. 
,eft fententia : In foro Romano quotidianam hujus adionis fuifie 
utilitatem , cum enim vindicationes femper in re praefehti fierent, 
adigendum fuiffe reum ,ut .rem exhiberetft. e. ejus poteftatem in 
Publico leu Jure faceret, ut vindicatione exp.eriundi copia e flet, 
id efftador, re apprehenfa, formulam Tuam recitare pollet: Ego 
hanc rem y ex jure EHiiritumyneam effle ajo/Sd, camque exhibitio¬ 
nis petitioiiem eousque fe extendiffe, ut reus rem vindicandam, 
a re fixa, cui junda erat,v. gr. gemmam adoris ab annulo Imo, 
feparare debuerit, ne ador totum apprehendens illudqne ilium 
efle ajens,plus petiifle videretur. Cum vero hodie in rem ptx- 
feritem amplius non agatur , adeoque primarius adionis exhibi¬ 
toriae ullis corruat,ideo non amplius adionem , fed folum obli¬ 
gationem ad exhibendum hodie fuperefle, ejusque impletionem 
mediis magis compendiofls obtineri polle & fblere, Nofterulte¬ 
rius cenfet. Circa dominii translationem legibus pofitivis mul¬ 
ta caveri folent. Ita in Geidriaimmobilia non transferuntur., ci¬ 
tra aduna .{biennem in Jure &.fymbolicum, quem olim effeftu- 
catioaem vocabant, hodie Ofovafyt foe^tattfport/ quod re¬ 
fert Nofter L19. tit.i. & quoad effeftucationis explicationem , ad 
Huberi ErdeU. adf, deR> D. n. 42 ledorem remittit. £, 2 tit. ,/. 
de ufu teftamentorum in Germania , in hanc fere lententiam 
differit Autor nofter : antequam Epifcopi Germaniam infide- 
rent, nullum teftamentorum fuiffe ufiim-jab iis vero fenfim poft- 
ga eum introdudum,tum ad amplificanda bona, tum ad manu- 

rnittendos fervos, qui urbes redderent frequentiores 3 fias enim 

' ' ' ' 


MENSIS MAJI A. MDCCIV. 209 

potiffimas caufas fui(Te,ex formulis Marculfi aliorumque, aBalu- 
Zio colledis, conftare $ acceffifle opinionem injuftitiae legum , li¬ 
beros naturales & filias etiam legitimas ab haereditate excluden¬ 
tium , quam teftamentis corrigebant. Ita vero, pergit Nofter, 
in hac materia Jus Canonicum magis quamCivile obfervatum fuifie, 
rem ipfam oftendere. Antequam enim illud in Germaniam recipe¬ 
retur , teftamenta magis donationum nomine venifle, & proprie¬ 
tatem , retento ufufru&u, fuifie translatam , ftipulatione fufo 
nexa j dein Jus Canonicum magis invalefeens , teftamentorura 
regulam probabiliter facium efte,donec irrepente Jure Romano, 
primum ex privato JCtorum fuafii, folennia teftamentis adhiberi 
coepta, ac tandem publica lege confirmata fint. Interim mu Ita loca 
Germania Juris Canonici prius recepti fimplicitatem retinuifle, ul¬ 
terius Nofter contendit. Hinc fimpliciorem teftandi modum, 
alicubi occurrentem, non lingulari privilegio , ob rufticitatem, 
vel fimiles caufas , forfitan induito tribuendum, fed potius, ut 
in aliis, ita in hac etiam materia, reliquias juris patrii, in pagis, ci¬ 
vitatibus aliquot liberis, & locis, a quibus remotiora fiint JCtorum 
Collegia, quaerendas & agnofcendas e fle, concludit* Inter alias 
Subftitutionum fpecies occurrit etiam Subftitutio Cohaeredum, 
quam Breviloquam feu Reciprocam dicere folent: fed cui bono hsec 
Subftitutio inventa, & in libros Juftinianeos relata, cum cohseredes 
jam jure accrefcendi, in vacantes cohaeredum portiones admit¬ 
tantur? Refpondet ex Balduino Nofter /. z $, tit. 6^ Legem Papiam 
Caducariam jus accrefcendi infregiflej hinc teftatores, fubftitu- 
tionibus adjedlis, viam Legi Papiae obftruxifle: cum vero hanc poft- 
ea Juftinianus penitus iuftulerit, ideo fubftitutionis breviloquse 
nullum amplius efle eftecftum. 

DE BIBLIOTHECIS NOVA ACCESSIO , COL- 
leliiom Ma der i an £ adjuncta a JOHANNE ANDREA 

SCHMIMO /d. 



Helmftadii, apud G.W. Hammium, 1703, in 

Alphab. 2, plag. 3. 

Udum eft, quod celeberrimus Maderus Virorum clariffimo- 
rum libellos & commentationes, de Bibliothecis & Archivis, 

D d cum 


110 


A CT A E R UDI T O R DW 


cum praefatione- foa de- Scriptis'ST Bibliothecis Ante-diluvianis,. 
luci pubucae expofuit- Nec displicuille infiitutum illud eruditis,- 
ut exemplarium defeftus mox lecutus, ita & doflorum judicia at¬ 
que delideria affatim rnonirrarunt. Utrisque ergo ut mederetur 
Helmfhdienfis Bibliopola , adhibito in eonhlium Summe Reve¬ 
rendo Schmidio-, fasciculum a Madero colleblum luperiori anno- 
1702 typis denuo exfcribi curavit , adje&a tum Hermanni Con- 
i. ingii commentatione de Bibliotheca Augujla , in arce Guei-- 

ferbytana vifitur ad quam. Madcrus in epslogo provocaverat. 
Sed & infuper Venerando, quem modo laudavimus, Schmidio 
interprete, pollicitus eft, annis fequentibus lingulis, de re Biblio- 
tnecaria volumen aliquod Icriptorum , quae vel non amplius in 
terris noffris apparent, vel exoticis confcripta linguis a paucis 
legi polfunt, fe rurfus producturum, & Latina verfione- expreflix- 
rum. Promiffis itaque his prima jam-vice ftetit, & in Acceflione- 
praefenti hunc ordinem, impolterum quoque lervandum, tenuit,- 
ut vel methodum inftruendae Bibliotheca:, vel generalem Biblio* 
thecarum hiltoriam Icribentibus lubjiciat illos , qui lingularium 
Bibliothecarum delignationem ediderunt, idque moderante iterum-- 
meritiffimo de omni re literaria Schmidio, qui & peculiari praefa¬ 
tione opus integrum ornavit. Et primo quidem loco heic com¬ 
paret Philobiblion , feu liber de Amore Librorum & Bibliotheca-- 
rum Injlitutione , quem A. 1344 feripht Richardus a Buri, cogno¬ 
mento Angemillius, fub Eduardo III-Anglorum Rege , Epifcopi 
in Ecclelia Dunelmenli, magnique in Aula Cancellani & Thelau- 
rarii munere defun&us. Sequitur BelTarionis Cardinalis, Epi- 
ftola ad Senatum Venetum de Bibliotheca fua , quam Venetiis 
libris Graecis magno fomtu in Italiam transve&is, erexit-, moriens- 
que Reipublicae. Venetae in aede S. Marci locandam dono dedit, 
Tertium locum obtinet Gabriel Naudaeus , cujus hic confilium 
de Bibliotheca inflf nenda ,ex lingua Gallica in Latinam conver- 
flim legitur. Huic jungitur Theophili Spizelii Dilfcrtatio de Bibito- 
thech , Sacris Bibliothecarum illuftrium Arcanis dete&is prauniffa, 
itemque Coronis de Hebraorum erga rem Bibliothecariam fiudio 
iisdem lubjunAa.. E numero illorum , qui lingularium Biblio¬ 
thecarum- hiffonam Icriplerunt, primus ie liijlit Chrillophorus 

Heid- 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. m 

Heidmannus, Eloquentiae.Erofeffor Helmftadienfis, qui Serenifli- 
mo Principi, Friderico Ulrico , Bnjnsvicenfium & Luneburgen- 
fium Duci, de,Bibliotheca Julia , in Aula Guelphica olim aflervata 
&in Academiam Hclmftadienfem poft translata, decreto Senatus 
Academici, oratione peculiari publicas A. idzzegit gratias. Sed 
longe illuftrius Principalis liberalitatis monumentum haud ita 
pridem edidit Serenidimus Rudolphus Augulius, ante paucos has 
menfes in coelitum numerum cooptatus. The laurum ille litera- 
rium, longo annorum ambitu, in domefticos fuos uius comparavi 
rati ac partimHedwigshurgi inTufculano, partim Brimlvigae in 
Ducali fua Aula, ut ubique in oculis edet manibusque, apte collo¬ 
caverat. Creverat ift% & diverfis fedibus in eam molem furrexe- 
rat, ut «.{patrum deefiet illi capiendae , nec ccfiiira tandem fuiffet 
ampliffimis: Germaniae Bibliothecis , nec iph Augultae Wolffen» 
buttelenfi., mifi fubinde Princeps benigniffimus ingentem ejus ap~ 
paratum per varia {aera Collegia largiflime dispertiviffet. Verum 
omnem gratiae abundantifUmae cumulum in Academiam poflremo 
-Helmftadjenfem contulit, dum excellentem rei fuse librariae reli¬ 
quae thelai!rnm,in ufus ei publicos quam clementiffime donavit» 
Hujus ergo Rudoiphea nova Helwji adienjis Bibliotheca Memora¬ 
bilia in oratione peculiari, fello Academiae natalitio A.1702 recitata, 
uberius expefuit iniigne Academiae decus, Herrnan. von der Hardt, 
quae Heidmannianae gratiarum adtioni meritoheic comes additur. 
Hanc oratio excipit, qusmCafpar Sagittarius aliquando habuit de 
Bibliotheca JenenJi Academica , antiqua aeque ac nova, illius que 
non minima portione, apparatu librorum Bofiano plane egregio. 
Cuius orationis dum Rev. Schmidius in praefatione meminit, ipfius 
quoque Sagittarii liberalitatem 5 qua per teft a mentum omnes luos 
Ubros ,‘compaftos & incompadlos , laudatae Bibliothecae inferri 
voluit, dignam omnino cenfet folenni gratiarum actione, ut po¬ 
lleris conflet, quanta Vir ille boni publici caufa pertulerit fece¬ 
rit. Volumen denique obfignat Julii Bflugk Epiftola ad Illuftrem 
Sechendorhum, de vanis Bibliotheca Budcnps fatis , quae fi- 
mul librorum in , ultima expugnatione repertorum catalogum 
iubminiftrat 


Dd 2 


fflSTQ- 


212 


acta eruditorum 

historia ANGLO - SCOTICA, 

i. e. 

VERA HIS TORI A GESTARUM RERUM INTER 
Reges (V Regna Anglis (V Scotia , ab IVilbelmo Conquajlore 
usque adEiifaketham Reginam IVc. cum Dedicatione Prx • 
liminari JA CO BI DRAKE-, M D. 

Londini apud Johannem Hartley, 1703, in g. 

Conflat Alph. 1, piag, 5, 

R Em peropportunam, & quantivis in Hifloria momenti flatuen- 
dam, fufcepit Nobiliffimus Editor, dum praefentem libellum, 
in ichedis flbi oblatum, prario defcribendum commifit. Quam- 
plurimos enim reperiasLectores, qui caulas atque progreflus in- 
ternecini diflidii, quod Angltam & Scotiam per tot retro fecula 
afflixit, unice cognituri, aliorum eventuum cuilibet regno proprio¬ 
rum curam tantisper minime agunt. Utraque tamen ab Hiflona- 
rum feriptoribus communiter mifoeri folere deprehendas , iic ut 
memoriam legentis prolixa narrationum alterius generis, & a fcopo 
jam luo abludentium , farragine fatigari , ac fummo Eepe cum 
taedio obrui neceffe fit. Iflum igitur fcopulum follicite evitaturus 
hujus de rebusAnglo-Scoticis commentarii Autor,ea in nuce folum 
colle&a profert, quae homagia, foedera, inducias, matrimonia, 
violationes pacis incurfiones , devaftationes, praelia, obfidiones, 
aliaque inter praedi&as gentes individua connexione tradata re- 
fpiciunt. Omittit autem, vel parcius delibat caetera, qute alterutri 
domeftica videri poffunt. Qua quidem methodo nihil compen- 
diofius,aut tempori lucrando magis accommodatum, excogitare 
licet, ut optandum omnino foret, adeffe nobis,in tantoferiptu- 
rientium agmine, qui Gallo -Hifpanicas, aut Anglo-Gallicas, Da- 
no-Suecicas, nec nonSueco -Polonicas, Polono-Rufficas, Italo- 
Germanicas, aliasque finitimarum mutuisque bellis fefe laces- 
fentium nationum hiflorias, a primordiis earum, pari cum cura ac 
brevitate componerent. Antorem vero hujus ibri quod attinet, 
de illo ne divinando quicquam certi fibi conflare potuifle, in prxfa- 
tione Editor affirmat 3 id tantum fe olfeciffe e loco non uno, quod 
stas ejus in Caroli I Regis tempora inciderit, utpote quem data 
fubinde occafione Dominum fuum CleinentifTimum appellitet. 

Num 


MENSIS MAJI A. M DCC1 V. 2 g 

Num [aeoboHowelio, qui Bella Scoto - Anglica defcripfiffe di¬ 
citur, opufculum vindicari debeat, alii viderint. CaeterumHir 
ftoria ipfa cur in Maria Angliae Regina definat, Drakius rationem 
hanc fuggerit,ne, fi Elifabethx sevum complefti debuiiTet, de Mariae 
Scotiae Regius esede aliqua graviora dicenda fuiflent, quam filii ejus 
ferre fciviflent aures. Initium facit a Wilhelmo Conqusftore, qui 
Malcolmum III Scotis R. Edgaro Attelingio Anglia ejefto refu¬ 
gium non modo praedantem , fed etiam lororiejus Margareths 
matrimonio junftum, bello domavit , adque homagii neceflita- 
tem adegit. Hanc fidem datam cum Wilhelmo II regnante Mal- 
colrnus fefelliflct, Anglisque infefta figna intuliflet, & vitam 
atque opes perdidit. Interim fiicceffores, quos habuit , fere 
omnes regnum Scotis feudi titulo ab Anglis Regibus impetrare 
oportuit, quae fubjeftionis fpecies, cum ambitiofioribus nonnullis, 
ut eft natura hominum, nedum Regum, libertatis appetentifiima, 
valde difpliceret, graviflimas difeordias identidem excitavit.* Inde 
enata diuturna bella, modo An glis, modo Scotisiuftuofa, ita tamen, 
ut illi, fi ab Edoardi II infelicibus praeliis recelleris, frequentiora 
tropaea erexerint. Nobis jam non vacat, fingulos cafiis memo¬ 
randos operofe hic perlequi $ quapropter intra foedus illud nu¬ 
ptiale , quod Jacobus IV Scotiae Rex cum Margaretha Heinrici VII 
Angi. Regis filia iniit, cujusque intuitu ambo deinceps regna coalu¬ 
erunt , hic fubfiftemus. Cum nempe famoius ille impoftor 
Perkinus Warbeck,afFumta Richardi Ducis Eboracenfis perfona, 
Scotorum, quibus fucum fecerat, ope borealem Angiiae plagam 
devaftaflet, fed quod nullos inveniret amicos, re infefta difcederc 
coaftus eflet, de induciis A. 1497 inter utrumque Regem ita con¬ 
venit , ut Perkinus Scotia pelleretur. Hsec ipfa vero Halcyonia, 
quin fequenti flatim anfto foedarentur, parum abfuit. Accidit 
enim, ut nonnulli e juventute Scotica, caftrum Norhamenfe paulo 
curiofius ac petulantius appropinquarent, fufpicionemque hoftilis 
machinationis praefidiariis injicerent, qui refponfis infuper injuriofis 
incenfi, eruptione fafta aliquot trucidarunt, reliquos vulneribus 
probe multatos in fugam verterunt Illud tanquam indigne fa- 
ftum graviter ferre Jacobus, ac feciali miilo bellun> denunciare, 
nec rationibus ab Heinrico allatis demulceri ; jamque res ad ama 

Bd 3 ' fpe* 


M4 A CT A E R l! D I T O R U M 

fpedabat,nifiEpifcopiis Dunelmenfis, cujus maxime intererat, tur¬ 
bas iftas, utpote fuorum praecipitantia commotas, fopiri, multis 
literis deprecatoriis ad Jacobunf miliis iram ejus leniviflet. Tanti 
quippe apud Regem valuit Viri prudentia atque pietas, ut eundem 
colloquii caufa in Scotiam accederet. Qui ailenlii Heinrici impe¬ 
trato, iter illuc aggreditur, Regemque prius multa cpnqueftum, de 
faevitia erga fiios prope Norhamurn exercita , optime cxteroqui 
Heinrico cupere, quin & Margaretham filiam ejus natu majorem 
in uxoremlibi expoicere, laetus audit. De opera quoqueTua in tanto 
negotio interponenda rogatus, eam Regi hberaiiter Ipondet, fic- 
que ad Henricum rem totam deferens , eundem non alienum a 
tali Foedere, ut erat pacis ftudiofiffimus, deprehendit. Quod ubi 
refeivit Jacobus , legationem Tpiendidiilimam , cujus principes 
erant Archiepifcopus Glascovienfis & Bothwelliae Comes, peten- 
d^e Margarethx in matrimonium caufa, in Angiiam mittit, quae 
etiam honoriiicentiffime fuit excepta. Cum vero Heinricus rem 
adConfilium fandius referret, paucos approbatores e purpuratis 
habuit, caufmtes nimirum, inconveniens elle, ut corona Anglica 
ad Scotos devolveretur, propter pofteritatem Margaretham, fi Hein- 
jici propago deficeret. ‘ Tum Regem dixiffe ferunt: fipuid fi fi¬ 
eret ? Sane fi tale quid contingat , quod Deus avertat , animo 
pravideo , regnum Anglia nullum hoc pacto difpendium faSlu- 
rum yfiquidem Anglia non accedet Scotia, fied Scotia potius An• 
olia , utpote multum pyafiantiori totius InfiuU parti , quando¬ 
quidem illud quod minus e fi , fiemper in ornamentum ‘ac decus 
majoris accreficere joleat , ceu vidimus in Normmma , cum fui? 
dominatione ac potefiate Regum Anglia majorum mfirorum^ 
flaret ♦ Hoc effatum, tanquam e tripode didum, totum Confilmm 
iuscepit, decrevitque unanimi Tuffragio, Margaretham jacobo <in 
matrimonium collocari debere. Pax itaque primumlandebatur 
inter utrumque Regem r ad dies vitae perpanfura , quae ut flabilior 
redderetur, edidum, nemini fubditortim alterutrius ...regni in po- 
fterurn fas effe,absque commendatiriis Regis fui literis,limitibus 
patriae fuae excedere. De dote ita Margarethaeprolpiciebant , ut 
decem millia librarum Sterh Marito afferret, qui dotalitii loco duo 
millia poft mortemfuam, in praffentbvero mille ad ejus Tuilentario- 

nem 


M E m r S MA Jt fi, M DCC IV. a* 

nem e ditionibus certiffimi reditus quotannis percipienda, vicis- 
fim promifiu' Hanc dotem dam maximi Regis filiae ifta aetate fufi 
fecifle narrat Aptor, ingemifcit fimul moribus feculi fui , qua 
propter luxum ac prodigalitatem foeminarum , ejusmodi dotem 
ac reciprocam provifionem nobiles non modo, verum etiam igno¬ 
biles aequent, imo fupereiit. Re fic conciula, Legati Scotici domum 
abeunt , mox Londinum reVerfuri, confiimmandorum fok- 
mniuni caufa,quae etiam d.25 Jan. A. 1501 ita fuerunt peracta, ut 
Comes Bothwellia^ JacoBi nomine, virginem Regiam libi publice 
defpoiiderit. Memorat Autor* tantae hasce nuptias liniverfo po¬ 
pulo fuifle laetitiae, ut mireris, inimicitias adeo recentes tam fubito 
ex animis hominum deleri potuife , inprimis cum cives Londi- 
nenfes procul fuerint a calamitatibus bellicis y itaque praefagitioni 
alicui venturae felicitatis,divinitus immiflae, iftud adferibendum cen- 
fet. Infequenti Junio menfe, in Scotiam dedudfa fponfa Regia, cum 
annorum edet quatuordecim, atque a lponfb, ad fines regni magno 
apparatu obviam procedente, Edinburgi in amplexus maritales ac* 
ceptafuit* Sic HeinriciR* Salomonis Anglici Capientia matrimo¬ 
nium hoc feliciter conciliavit , e quo genitus~eft Jacobus V Scotiae 
Rex, qui filiam Mariam Reginam, matrem Jjacobi VI, primi Magme 
Britanniae Regis, porro fufeepit Caeterum, licet pax fatis firma du- 
raveritinterutrumqueRegem, quoad in vivis efiet Heinricm VIL*, 
poft ejus tamen obitum,& regnante Heinrico VIII, cum is Gallico 
bello intentus Teroannae obfidionem urgeret, Jacobus IV, fpreto 
ardlifiimse affinitatis vinculo, & JiberandiLudovici XXI Gallia Regis 
amore , Angliam valido cum exercitu intravit; quod improfpere 
ipfi cecidit, eo quod obviam fibi habens Thomam Howardmm' 
Comitem Surrias, Locum tenentem Regis Anglii in plagis fepten- 
trionalibus, ingentem cladem accepit, unaque eum flore Nobilitatis 
mortem oppetiit. Contigit hoe d. 9 Septembri anno 1513, cum 
trigefimum nonum itatis annum ageret , filiumque tenellum 
feptendecim tantum menfium haberet , qui tamen ftatim d*zr' 
Sept. Regium diadema confecutus, nomineque Jacohi V falutatns 
fu it. Reliqua deinde bella, in minore lui jus aetate* aufpkio Jolian- 
nis Stuarti Albaniae Ducio, admmiflrata, tum ea quoque, quae cum 
per aetatem regtu habenas ipfemet moderaretur, molitus eft, nec 

nom 


u6 ACTA ERUDITORUM 

non funefta illa diffidia, fub Maria Regina Scotia;, & Edoard® 
VI ejusque forore Maria Angliae Regibus exercita , benevolum 
Lectorem ex Autore ipfo,quam noftro indicio, percipere ma- 

J AC - PERIZONII cur TlllS rufus resti- 

tutus in integrum, & vindicatus, per modum fpeciminis,a variis 
accufationibus & immodica atque acerba nimis crifi Firi 

celeberrimi Joannis Clerici . 

Lugd. in Batavis, apud Henr. Teering, 1703, in 8- plag. 13. 

C Um clariffimorum duumvirum,Perizonii & Clerici, ea fere 
propria gloria fit, ut poft graviores difciplinas, ingenium & 
opeiam rd humaniores literas juvandas & iilufixandas conferant, 
cujus ftudu vel haec Adta luculenta latis documenta dabunt, non 
adverfum foreIperamusLedori benevolo, fiquie de Q. Curtii ni- 
tidilfimi autoris ftylo ac hiftoria ifti, non ingrato eruditis ftudio, 
controverfati inter fe attulerint, brevibus hic & qua fi in tabella 
exhibeamus. Judictum Icrlicet de forma fersbendi Curtii 
Arti Critica; fuae, (quam in his Adis A. i6pg m. Jan. p.n recen- 
fuimus) parte tertia addiderat jo. Clericus. In illo autem hanc 
eruditis Curtii ideam adumbraverat : Illum , cum diuturnam “ 
& diligentem operam arti oratoria: dediflet, imo forte eam alios “ 
docuiiTet, vidifietque neminem apud Latinos res geftas Alexan-« 
dri M. pro argumenti dignitate fcnbere aggrefium efle ; hanc“ 
materiam clegifle, non tam ut accuratillime hiftoriam Alexandri “ 
conderet, licet hoc quoque tentarit , quam ut eloquentiae fus« 
fpecimen ederet. Eam in rem res ab Alexandro geftas, non ut “ 
curiofi lingularum circumftantiarum hiftorici lolent, fed dccla-“ 
matoris more confcripfifle: itaque tot orationes non eo ftylo, qui “ 
Macedones aut Scythas, rudes plerosque ac militaribus artibus 4 * 
deditos, fed qui otiofum rhetorem deceret, confcriptas infe-“ 
ruifle: narrationem ipfam non nativa fimplicitate deferiptionum- “ 
que d-iCiQelci & fide, fed nitore & elegantia vocum,& totius u 
ftyli ardore quodam ac fublimitate ornatam dedifie: occafiones “ 
deferibendorum fluviorum, itinerum aliarumque rerum avide “ 
nimis captafle, deferiptiones autem iplas ftylo fubinde hyperbo- «• 

lico 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. 217 

lico & ab Hiftoricis alieno elaborafTe : adeoque declamatorem u 
potius (elegantem iftum quidem)quamhiftoricurn in toto ifk>“ 
opere egiilc. Caeterum Aftronomiae & Geographiae plane ipfum u 
imperitum, acChronologiee incurioflim efle: fabulas fubinde fe- u 
qui & defcribere: repugnantia prodere : inutilibus narratis,ne - u 
ceflaria omittere: laudatorem potius nimia?. Alexandri ambitionis u 
efle, quam vituperatorem : quin & in ftylo fuo declamatorio cc 
nimiashyperbolas, jrs^ctroAoyiag &c*admittere: 44 

genuini vero hiftorici requifita ubique fere defiderari. 

Quod Clerici de Curtio judicium cum acerbius paulo crede¬ 
ret CL.Perizonius in nitidiflima AEliani editione ab fe adornata, 

1 < 

& in his Adis A. 1701 p. 485 recenfita, data occafione quasdam 
monet, & libro quidem X,c.XXII,ubi Dioxippi , ob eximiam 
virtutem virium etiam a Curtio celebrati, mentio occurrit , cen- 
furam virtus virium a Clerico aKvfoAoytag notatas, 

examinat: libro autem XII, c. 37, Paropamifadarum fedes rede 
a Curtio libro VII, 3, contra Clerici obfervationem, conftitutas & 
delcriptas fuifle probat. Ad haec Clericus in Praefatione C. P edo¬ 
nis Albinovani , fub nomine Theodori Goralli A. 1703 ab le illu- 
ftrati,& a nobis in his Adis eodem anno p. 4514 fqq. exhibiti, quas¬ 
dam repofuit. Digna igitur caufa videbatur CL. Perizonio, quae 
accuratius paulo ageretur pro Curtio contra Clericum. Quare 
hunc, quem prae manibus habemus libellum, Curtium reflitutum 
in integrum & ab accufationibut Clerici vindicatum per mo¬ 
dum (pecminis, edidit: in quo quidem Curtium, praefertim in Geo¬ 
graphicis, humani quid aliquando paflum,nequaquam diffitetur, 
ftyli etiam ornamentis magis Forfan, quam gravem hiftoricum de¬ 
cet, rhetora quippe,ftuduifle concedit; in reliquis autem CL. Clerici 
crifin immodicam &faspe iniquam efle exiftimat; idque occaftone 
potiffimum duorum locorum, quae in notis ad rElianum vindicare 
coeperat, ut declaret, nunc quidem videbimus. Primo enim loco, 
verbis Curtii 1 . IX c. VII,pugil nobilis & ob eximiam virtutem 
virium regi pernotus & c. Clericus dnv^oAoyiuv intolerabilem in 
efle dixerat. Quod cum ex ea ratione a Clerico fadum putaret 
Perizonius, quod virtus ipfi folam animi prasftantiam notare, nec 
ad corpus pertinere videretur, contrarium, & ex etymologia, & ex 

• E c ufu 


aig ^CTA ERUDITORUM 

mfu hujus vocis r cum Planta virtus forma $ Salluftio hi florio vir* 
tu* i Caefari virtus bejlia elephanti , Ciceroni virtus cujusque rei 
praeftantia ,. Suetonio virtutes corporis , Graecis denique dgerq 
eodem modo dicatur , probare nifus erat Perizonius. Ad haec 
Clericus eandem (ppd&iv, virtus virium r in aliis autoribus libi os- 
tendi poftulaverat. Quod vero iniquiffimum poftulatum putat 
Perizonius: cum plurimae (pgdtrets optimae apud autores folitariae 
legantur, quae propterea non fint rejiciendae, quod non totidem 
verbis in aliis reperiantur, cum analogiae linguae nihil contrarium 
habeant. Eadem ratione reliqua dwgoXoyias exempla, a Clerico* 
allata, excutit Perizonius. Paritatem vero ftyli, in omnibus Curtii 
©rationibus confpicuam, & a Clerico taxatam , tum fcopo Curtii, 
qui non commentarios^ fed hifl oriam ornate feribere voluerit, tum 
Livii, Salluffii ahorumque exemplis excufat / abfurda exinde a 
Clerico dedufta^a p.96 ad 114 Reclinat 5: hyperbolicas autem. di¬ 
cendi rationes aliquot concedit, fe iftas parum dignas fuifle, quat 
ita extra ordinem tanquam vitiofe notarentur, judicat. Altero loco,, 
quem in iEliano examinaverat Perizonius, Curtius VII, 3 Paro - 
pamifadas gelidijftmum Septentrionis axem ex magna parte fve* 
flare dixerat, pluraque deinde ad deferibendum frigus & nivem 
iftic repertam addiderat, quae Clericus omnem ineptiam fuperare y 
atque adeoCurtium, fub quo climate fiti fuerint Paropamifadse, ne- 
fcivilfe exiftimat. Perizonius vero extra omnem hic culpam Cur¬ 
tium politum efle, ex eo oftendit, quod is nihil rerum de luo hilla- 
riae veteri afpergere voluerit y nec debuerit, ut qui veterem jam 
tunc & Graecam valde illuftrem hilforiam civibus luis vernaculo 
fcrmone expofuerit , interpretemque magis alienae, quam novse 
hiftoriae fcnptorem egerit, adeoque alios, v. g. Diodorum Siculum, 
iElianum , Strabonem , Eratofthenem &c. iecutus fit, & ut 
ipfe lib. IX, cap. 5, v, zr dicit, plura transfcripferit , quam crediderit , 
& nec affirmare, de quibus dubitarit , nec fubducere quid de ac¬ 
ceptis voluerit. Ad haec Clericus, non tam vanos a Curtio au- 
fores liquendos , fed illorum errores e menfbribus itinerum Ale* 
xandri emendandos fuifle, cenfet. Nullos autem tales in omni 
antiquitate efle, neque a Clerico , qui aliter Paropamifadariira 
regionemdefenbant,afferripofle,rdpondet Perizonius, adeoque 

Cur- 


MENSIS M AJI A. M DCC 1 % j 219 

Cardum, tot Cnecorum autoritatem lecutum, etiamfi in re ipla cr- 
raflet, excufat: quin & ulterius, nullum plane in ipla re a Curtio 
defcripta errorem efle, demonftrat. 1 Quamvis enim Ptolemaeus» 
quem unum fequatur Clericus , Paropamiladis gradus altitudinis 
feptentrionalis minus quadraginta, h. e. mollius coelum tribuat» 
verum tamen omnino efle polle, quod veteres omnes de frigori' 
bus& nivibus eorum tradiderint , cum ipli undique aldlfimis 
montibus, frigoris ac niviura non minus quam Alpes feracibus, 
.cindi fuerint» <Sc Alexander, contra quam Clericus lentit, menfe 
Novembri, adeoq; in hyeme, iter per eorum regionem fecerit. Eo¬ 
dem modo Curtium, Hammonis oraculi litum delcribentem, a p. 
•144 feqq. tuetur., .<& fi qua etiam erraverit, communi veterum, 
orbe terrarum nondum ita peragrato, & navibus quaqua patet in- 
veftigato, ignorantia excufat : contradidionum vero imputatio¬ 
nem , inprim.is in defcriptione curryy.ni falcatorum, inde a p.ibj 
ab aucore luo declinat, & p.175 aliquam rotae figuram aeri incilam 
exhibet, quae fine contradidioms metu, ex alie cum Curtii defcri-" 
ptione conveniat Contra vero multos errores e Clerici Hiftoria » 
Parrhafianis , Bibliotheca feleda &e. facile oftendi polle putat , 
quosdam etiam oftendit, & lpfurn quoque Curtii eenforem ab hu¬ 
manis erroribus non omnino liberum efle, declarare nititur. Quod 
quidem ut aliorum judicio linquimus: ita nunc brevibus, quid ad 
has Curtii vindicias denuo attulerit Clericus,expendemus. Hoc 
enim agit Vir clariflinjus in Bibliotheca fua leledaTomo III p. 174 
feqq. fub hoc titulo : Jac. Perizonii Curtius Rufus refiitutus 
in integrum & vindicatus per modum fpeciminis a variis ae- 
cufationihus , & immodica atque acerba nimis crifi Viri celeber¬ 
rimi Joannis Clerici. A Leide.-, i~oj. in g.p. ipp. In quo quidem 
oftendit celeberrimus Clericus» ,in multis iisque praecipuis contro- 
verfiae hujus capitibus , convenire fibi cum Perizonio: quippe qui 
& ipfe fateatur, Aftronomiae, Geographiae & Chronologia: non 
omnino peritiffimum, Rhetorices contra & aftedatae ftyii elegan¬ 
tiae nimis fere ftudiofiim fuifle Curtium. iEgre autem forte tu- 
lifle Perizonium exiftimat, quod liberius paulo de variis auto- 
ribus, & praecipue criticis , Logices incuriofis , ccecisque anti¬ 
quitatum admiratoribus, honorificentius autem de Anglis eruditis 

Ee 1 ■ fenfe- 


2io ACTA ERUDITORUM 

fenferit ac fcripferit Clericus. Ad quas quidem, prudentem ju- 
dicanui libertatem in republica eruditorum libera cuilibet permis- 
fam , & ab ipfo Perizonk) in alios faepe ufurpatam , critico¬ 
rum erroribus non efle palpandum , nec Anglos magis quam 
alios meritis laudibus a quoquam fraudandos, relpondet. In 
co autem non probat Perizonii fententiam, quod is Curtium , am¬ 
bitionem Alexandri laudantem, ea ratione excufet, quod popularia 
Jit bijioricus > adeoque fenfum populi expreflerit. Nullus enim 
Clerico probatur hiftoricus, qui non fit & philofophus, & e cujus 
ledione prudentiae incrementa morumque emendatio non ex* 
pedari poflit* Quod ad ^^ctcnv virtus virium attinet, nondum 
ejus bomtatem Clerico perfuafit Perizonuis, cum iil loco Plautino 
virtus'forma aenotet efficaciam formae, hic autem virtus virium 
figmhcet roboris excellentiam ; quem alium fenfum efle, nec us¬ 
quam alibi horum vocabulorum conjundionem inveniri, Clericus 
exiftimat. Quamobrem hanc (ppcL&w & reliqua, quo circa 

improprietatem monuerat Perizonius, obiter tranfit, feque 
non tam de verbis Curtii controverfiam cum illo habere', quam 
de rebus ab illo minus e perfbna hiftorici tradatis, declarat 5 omnes 
autem dicendi improprietates & hyperboias, orationumque fingen¬ 
darum licentiam, ultro Curtio condonat; quamvis noftratem CL. 
Cellarium multo de his, quam Perizonium ,redius judicafle addat. 
Circa res ipfas autem, quanquam Perizonius fatis tutum fuum Cur¬ 
tium fubpiaetextu illo cenfeat,quod Graecam folumhtflonaiTi verte ^ 
rit, non novam condiderit: quia tamen'ipfe Perizonius p. 117 addat, 
eatenus Graecos fecutum efle Curtiunt, quatenus non aperte falfa 
veroque ahjimiiia tradiderint , verbis fuis vidum Perizonium ju¬ 
dicat, cuin Curtius aperta falfitate mareCafpium cum Ponto Eu¬ 
xino, vicinasque terras & aquas confuderit, aUtores, quos fequitur, 
non accurate e xa minar it, adeoque pro hiftoria fabulas fere Ro¬ 
mane nfes ledori dederit. Defcriptionem certe regionis Parapa- 
mifadai um, nullo modo probari fibi patitur Clericus, multoque hic 
redius Cellarium ac Tellierium judicafle exiftimat, conntentes 
Curtium a Diodoro fedudum, hanc regionem , quafi fub ipfo 
Septentrionum fidere pofifa eflet, defcripfifle: nec nives hyemales, 
ut Perizonio videatur, fuffic ere ad tanti frigoris defcriptionem ex- 

cufan- 



\ 


I 


MENSIS MAJI A. M DCCIV. 221 


cufandam, quale vix in ipfa concipi Laponia queat : cum inpri- 
mis Curtius plura etiam, quam Diodorus habet, ( velut de die 
nodi fimili, &c.) fblum ut magis admirandam deforiptionem red¬ 
deret, addiderit, & tamen Sogdianorum regionem, propius adhuc 
ad Ardos politam, ut regionem calidam & afftuante fabulo ferven 
tem defcripferit Rediora certe Curtium e Strabone,qui men- 
fores itinerum Alexandri citet, & Parapamifodarum fitum fatis 
clare indicet, difcere potuiffe. Non enim folam hic defcriptio- 
nem fadifed fuetae regionis Parapamifadarum tempeftatis ac 
-conditionis elfe, quae gelidiffimum Septentrionis axem (pedet, i. e. 


inv<-a riinrlnrnm. foh infa Ardo jaceat. Id enim denotari per 



Q^dfruh fpettare Septentrionis axem y G lerico videtur,quia a Curtio 
additum fit vocabulum gelidiffimum , quod omnino propinquita» 


temSeptentrionis fubindicare, non folam plagam notare, exiftimat: 
cum alias de calidiffimaiEthiopia dicere liceret, eam gelidiffimum 
Septentrionis axem (pedare. Rediffime igitur hic Cellarium cen~ 
fere , qui haec, gelidiffimum Septentrionis axem fpsciure , & ad 
Indicum mare vergere , non cohaerere dicat. Pari ratione fodem 
oraculi Hammonis Jovis, a Curtio deforiptam, veritati nequaquam 
effe confontaneam, cum coeli temperies seftuofifTima, per arbores 
oraculi fodem cingentes adeo mitigari non potuerit, ut tempera- 
tiffimo veri fimilis haberetur. Et quanquam antiquiores Graeci 
rudes plerumque Geographiae fuerint , Curtii tamen tempore 
fatis jam excultam hanc difciplinamfuiffe, ut facile indd emendare 
tam craffos errores potuiffot» Ipfamdenique rotarum formam, 
qualem curruum falcatorum aere exprimi curaverit Perizonius, 
fatis offendere, Clerico caulas dignas fuiffe, cur credere non po¬ 
tuerit , iftiusmodi curribus aliquid malim bello hoftibus afferri 
potuiffe.' Caeterum errores fibi objedos ita diluere nititur Cleri» 
cus, ut fo quidem ab errandi periculo non omnino liberum pro¬ 
fiteatur , iis tamen, qui allati a Perizomo hoc loco fuerint, vel alibi 
jam fatisfadum effe, vel fieri faltem facile poffe perhibeat, adeoque 
philologicam hanc controverfiam folemni illo , 

Veniam petirnusque damusque vicifflm, 
digna viro dodo moderatione ufus, concludat 


E e 3: 


M CHRI -■ 


_ * 

4 - 



A C T A E R11 'DITORU M 


M- CHRISTIANI STIEFFII , LIGNICENSIS SI- 
l c J*i) de Urnis in Silcfia Lignicenfibus & Pilgramsdorfienli- 

bus Epiflola. 

Lipfiae apud Chr. Bauchium , 1704, in 4 
Conflat plag. X,& V Tab. aeneis. 

O llum Reverendiffimus atque Iliuftrillitnus Dominus, MI- 
CHAEL JOSEPHUS FIBIGER , Sacri Ordinis Militaris 
Crucigerorum cum rubra fteila fu premus per Silefiam & Poloniam 
Magifter,& ad D.Matthix apudVratislavienfes Prxlatus, NICOLAI 
HENELII SILESIO - GRAPHIAM RENOVATAM, dodilfimis 
fcholiis a fe audam atque illuftratam, praelo fubmitteret , & m 
tertii capitis ultimo commate Urnarum lepulchralium, quae apud 
Silefios effodiuntur, mentio fada effet, nulla vero ibi Lignicen- 
lium ollarum memoria extaret; operae pretium duxit Vir-Juvenis 
«ofter Clarillimus, natione & ipfe Silefius,lianc de Lignicenfibus at¬ 
que Filgramsdorfienlibus Urnis epiftoiam, ad Illuftrillimum Or¬ 
dinis didi Magiftrum adornare, Sc in illa reliquias antiqui in patria 
funeris fulius illultra»e. Quod ut curatius faceret , inter alia 
ipfum ocularis Urnarum inlpcdio , tum civium quorundam , (ex 
quibus figiilatimM. Davidem Schindlerum, Pallorem apudLygios 
Marianum, & Georgium Antonium Volckmannum, Medicum 
Dodoremlaudat,) inftitutumcumiplo litterarum commercium, 
maxime autem lingularis laudatiffimi Prxfulis favor adjuvit, qui 
fumtus etiam, ut epiltola typis exlcriberetur, Sc iconismi ollarum 
teri inciderentur, liberaliter fuppeditavit. Argumentum Audor 
in XI quali fediones divilit, quarum prima Scriptoribus, qui de 
Urnis variarum gentium , fecunda iliis, qui de ollis in Silefia fpe- 
ciatim effoffis egerunt, recenfendis impenditur. In tertia The- 
befium, Schindlerum Sc Volckmannum aliquid ffriptionis de Li¬ 
gnicenfibus in animo habuiffe j ilium tamen morte prxreptum, 
exteros autem gravioribus negotiis impeditos fuiffe memorat. 
ghtartafe dio inventarum ollarum hiftoriam continet, qua diu 
jam Urnas fepulchrales pasfim ex agris cafu quodam effolTas, fed 
a rufticis femper negledas, primas tandem anno xd8o a Schindlero 
in Figulorum monte diligentiore cura obfervatas , & annis idpy, 
i6p8 plures ex eodem loco a D. Vokkmanno ex tradas, atque ad 

vivum 


MENSIS MAJI A. M DCCI?. m 

?ivum delineatas oftcndit. In quinta locum nobis defcribit# 
Montem nimirum Figulorum ■> quod fuburbii fere Lignicenfis no¬ 
men eft: eumque non Figulorum ,fed Ollarum potius montem' 
adpellandum elfe putat, cum quod publicus olim funerum ibi’ 
locusfuerit, tum quod alius ejus generis prope Trebnicium mon- 
ticulus, ab ollis, non a figulis cognomen acceperit. Addit de¬ 
inde , quod Lignicenfium alius fitns fit a Pilgramsdorfienfibus} 
quod utroque valde differant a vafculis Romanorum, qui Colum- 
baria habuerint, ex coUo lapide exftru&a , duas aut quatuor 
ollas cinerarias compledtentia : eujusmodi columbarii iconem 
ex Fabretfi Infcriptionibus Romanis delineatam adpinxit. Mon¬ 
tis autem Figulorum occafione, ad ipfam urbem Ligrticenfem pe¬ 
dem promovet, quam civitatem fuiffe quandam Lygiorum ve® 
ferum? narrat , dubius tamen , num Ariis aut Naharvalis ( quse 
dute fuerunt praeftantiflimae gentis Lygiae nationes ) traUus ifte 
adfignandus , & an Ptolemaei Hegetmatia civitas, pro Lignicio 
jiabenda fit : qua quidem in re ad Naharvalos inclinat, apud quot 
antiqua religionis lucum ojlendi, & Sacra gentis fub ALCIS 
Numinis nominefloruiffe, Tacitus memoriae prodidit. Hos autem 
Naharvalos ad ripas Viadri, & praecipue ad Eeubufienfis mOnafterii 
diftridhun ,• altero fere ac tertio a Lignicio lapide, incoluifle con¬ 
cludit inde, quod feculo X, quo ad Chrifti fidem converfa fuit 
©mnis Silefia & Polonia , celebratisfimum Silefiorum gentilium 
fanum illic ftetifle , Aflnales prodant: ubi firau! illos taxat, qui 
Leubufienfis aut Lubenfis coenobii nomen a Julio Caefare deri¬ 
vant , exemplo inepti cujusdam verfificatoris, cujus hos qua- 
tuor verfus adducit f 

Eft locus ifte LUBENS JULIO de Caelare didlus 
Sclavonifando loquens confuevit dicere vulgus 
LUBENS pro JULIUS, qui primus caftra metatus 
Ifthic, & populus ejus phannm veneratus j 
quum tamen nullo' cordati Icriptotis teftirnonio probari posfit, 
Romanorum Unquam' Ducum-, multo vero minus Julii Gacfaris 
aquilas eousqiie viftorias fuas extendifle- In [exta Urnas ipfas 
adgreditiir , easque oftendit non e fle a natura productas , fed 
panu fabrefactas; differre quoad figuram a Romanis, fed con- 

veniro 


214 ACTA ERUDITORUM 

venu e cuiyi Llarchicis. ma teriam omnium argillaceam, led argilla 
fepcnumei o Herile quoddam nitidum , five particulas auri colo¬ 
rem mentientes admixtas deprehendi : colorem variare, fed k- 
voi em ac polituram conlpici j quod fane Lygios veteres ufurn rotae, 
dc encaufti figultni calluifle probat : linearum dudius & ftnas pro 
certis charaderibus non habendas, fed ornatus tantum gratia ad- 
jedas : radices arborum per molliores aliquas tranfiifle : majori 
urnae multas femper minores adjundas, quas utenfilia defundi 
& vafcula ad inferias Manibus exfolvendas interpretatur, motus 
inprimis exemplo Prufforum, qui ad feculum usque decimum ac 
quintum poft Chriftum natum, in media veritatis luce, vafcula 
medone, vino, adufto, aut cerevifia plena, cum defundis in loculo 
condiderint. Poftea ferum ac liquorem congelatugi, in ollis ali¬ 
quando repertum, pro lachrymis amicorum inibi adfervatis non 
habendum , ejusque generis vafcula neutiquam Iachrymatoria 
effe dicenda demonftrat, quando Germanos in ludu moderatis- 
fimos a lachrymis abltinuiffe, fed carminibus atque epulis fune¬ 
bribus memoriam Heroum celebraffe, & liquorem in vafculis 
obvium, cum balfamo, oleo, ac medone magis, quam cum lachry- 
mis, convenire conflat. Septimam reliquiis intra vel prope Urnas 
inventis confervat Audor. Ex iis familiam ducunt Styli, Acus , & 
Fibula Vefiiaria , kvore quodam & aerugine eleganter obdudte : 
Amuli deinde ex vario metallo, fed rariores ex ferro , cujus in 
tumulis Cimbricis & Lygiis magna raritas. Succedunt Framea 
a Tacito memoratae, dearmaturae veteris quoddam genus, in agris 
Martisburgenfibusnupereffoflum,cujus edypus adjicitur: Jacula 
etiam & Culter in Urna Lignicenfi inventus: Curitem & Lapides 
Fulminares , quos a natura non produdos, fed ex filice aut fer- 
pentino lapide caefos tradit j qua in re habet Majorem, 

Mellenium, & Rhodium , cujus obfervationes in Adis Litterariis 
Maris Balthici leguntur. Mox arma in tumulis defundorum olim 
condita f Viros Principes & Heroes cataphrados in fepulchrum 
illatos5 hodie autem vexilla, gladios & calcaria in monumentis 
fufpendi, infignia vero, fi poliremus quisquam familiae fuae ob¬ 
ierit , fimul tumulari, narrat. Equorum poft fandapilam state 
noftradudorum morem T a veteri confuetudine deducit,qua Ta¬ 
citus 


t 


I 


MENSIS MAJI A. MDCCIV. 22$ 

citus Germanos equum cum cadavere defundi cremafle Icribit. 
Crines porro docet Urnae Ligniconfi fuperimpofitos ; eos tamen 
diftinguendos efle a filis in fundo urnarum jacentibus, quae fibril¬ 
lae fint radicum ex Q Ilibus. Lucernas Scpulcbrales nunquam in 
Silefia detedas , Globulum autem ligneum perforatum, quo mu¬ 
lieres ad fila ex colo ducenda utuntur, & Crepitaculum puellare 
figlini operis apud Lignicenles repertum memorat. Inter reliqui¬ 
as funebres Numi quoque funt, quos oBava fedione conliderat. 
Tales in Silefia e terra quidem effodi, led in ofiiiariis raro inveni¬ 
ri dicit.Signati funt utplurimum imagine Romanorum Impp. Tra ja¬ 
ni maxime, Hadriani, Antonini & Fauftinae, led ex iis ingreilum 
Romanorum militum in oras illas minime probari polle, contra 
civis cujusdam fui fententiam contendit. Disquirit deinde, an 
Numi , fivein urnis, live in agris illic inventi, habendi fint pro 
thefauris iepulchralibus, aut pro naulo Charontis ? Et thelauros 
quidem lepulchrales apud Judaeos, Romanos, Gothos, Francos, 
Suecos, Danos,& Pruteftos in ufii fuifle, apud Silefios tamen, au pe¬ 
cuariae ftudiolbs, minus frequentatos concedit} ceeterum Charon¬ 


tis naulum, quod Graecorum inventum elt, uti aliis gentibus, ita 
Silefiis incognitum arbitratur : & quamvis apud antiquos Chri- 
ftianos SS. Euchariftiae fymbola, nauli nomine, mortuis non tan¬ 
tum infula, led & cum iis confepulta legantur, (quod teftimo- 
nio Theophili Raynaldi ex Heteroclitis Spiritualibus, libro apud 
Silefios rarilfimo, confirmat,) Molcique hodiedum commenda- 
titias ad D. Petrum literas defundo in manus tradant; loca tamen 
ex Bolio, Aringho & Chifletio adducit, quibus Chriftianisdc Mar¬ 
tyribus veteribus conlepultos fuilfenumos Imperatorum, fub qui¬ 
bus aut martyrium pafli aut mortui funt, ipfisque adeo Gentili¬ 
bus numos, ceu indices funeris temporarios, adjundos probatur. 
Tres interim numulos exargento, Schmigelii in Polonia ex agris* 
prope urnas extrados, inter iconismos fubjunxit, quorum illu- 
Irrationem, quod ferius cum ipfo funt communicati, & ad Liguicem 
fes fpeaahter non pertinent, peculiari dilfertationi fervat. In nona 

^ humUm P aI ^ofam, oppidanis 

OCt 33 rud[) didam, D. Volckmannus detexit. Ibi cremata funt 

cadavera , ofhum tamen refpedu potiori habito quam cinerum. 

Ff Pa- 


N 


$26 ACTA ERUDITORUM 

Patresfamilias tblos- failfe folemni. funere eombuftos, tenuioris 
autem conditionis homines, fervos item, ancillas, mancipia , in¬ 
fantes, publicum funus non aceepiffe {latuit, & occafione dentium 
in ollis repertorum, de Romanorum dentibus aureis, vel auro in- 
cruftatis ,,quibuscum cadavera urere ac fepelire Leges XII. Tabb. 
permittunt, quaedam non injucunda obfervat. Decima in aeta¬ 
tem Urnarum Lignieenllum inquirit, & ante XIII,XIV aut XV 
fecula in terra fuilTe de folias putat,quod aereae femper armorum reli¬ 
quias , nulli autem unquam gladii aut arma ferrea inveniantur; 
quum tamen verofimile lit , altero poftChriftum natum & tertio 
feculoj tum ferri ad arma,tum gladiorum inter arma ulum, apud Si- 
fefios veteres introdudlurn fuiffe. Lygias autem has Urnas efle, 
& ante Slavorum in Silefiam ingrcffum ibi conditas, inde arbitra¬ 
tur, quod Slavi Sarmatae, qui fcculo VI medio Silefiam fere fub- 
jugarunt, cadavera non cremaffe, fed humaffe, a Dlugoffo fcri- 
ptore Polono feribantur j quamvis exempla noftro Audlorinon de- 
fint, quae cremationem & humationem cadaverum eodem tem¬ 
pore, apud Germanos aliasque gentes,ufitatam confirmant. Unde¬ 
cima tandem, quas ultima fedlio eft, epiftolam concludit, ob in¬ 
extricabiles veteris Geographiae nodos y & antiquorum in Silefia 
codicum penuriam , nihil certi definiendum ftatuit , pluraque hu¬ 
ius generis a fe proferri in medium potuiffe, fed magnitudinem 
cpiftolx obftitilfe fatetur : excufat frmul errores fortean obvios, 
& cum voto pro maturanda Henelianae/ Silefiographiae publica¬ 
tione finit: quam etiam nundinis Lipfienfibus nuperrime praeter- 
lapfis in lucem- publicam emifit Reverendiffimus Praefui FIBIGE- 
RUS, a nobis inter Acia Eruditorum proxime recenfendara. 

XAB. HI, Quod reliquum eft, ex quinque tabulis, quarum prioribus 
qua tuor Urnarum varia- genera Audior expreflit, quintam ledlori 
fpedlandam exhibemus. Et illa- quidem reprafentat 

a. ) Ferrum bifurcatum,-duorum cubitorum & quod excedit, cu¬ 

jus ufus ignoratur. 

b. j Fibulas, Acus & Stylos numero fex. vid. pag. epifiolse 2f. 

c. )-Fragmentum Annuli majoris ex metallo mixto. 

d. ) Globum ex metallo mixto. 

) Cotesij, de qua pag. 32. lin. hv 

f.) Fra' 
























































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































MENSIS MAJI Ju M JDGC 1 V» 227 

£ ) Frameam, de quapag. 30.iin.2r. 25. 

g. ) Cultrum, de quo p. 52. lin. 1 , 

h. ) Circulum odteplum ex auro puro, duorum ducatorum p®n< 
do aqua nt em, du&iiem , & ad crmes ealligendos vinciendos- 
que fortalle adhibitum. 

i. ) Inftrumentum ex metallo mixto., in agris Martisburgenfibus 

prope urnam inventum, cujus mentio fadta p. 31. 
k.) TresNumulos ex argento, Sciunigelu Polonorum ex agris ef- 
folfos. 

GERARD 1 NOODT, fC. DIOCLETIANUS ET 
LtLcmtmiwnus) /tve , sic Tritusuclione IT PuLHone criminum 1 

Liberfingularis. 

Lugduni in Batavis , apud Frid. Flaaring, 1704 > 4 * 

P la g- 14* 

Q Uemadmodum Clariffimus J&us, Gerardus Noodt, totus ac 
femperin .eo occupatur., ut Jurisprudentia paulo caftiore ad 
ingemi lumen procedat, ita argumentum libri hujus perelegantis 
eft , communem deflrruere fententiam illorum, qui fibi aliisque 
perfuadent , in L. ag.C. de Tranfad. dari affectui humanitatis , 
ad fuiconfervat.ioo.em egregie inclinanti, ut non tantum non pro¬ 
hibeatur tranfadtio inter accufatorem §c reum de admiflis delatis- 
que criminibus, poenam mortis naturalis ingerentibus, fed & in¬ 
tercos optimo Jure fervetur. At Nofter contra exiftimat, talem 
transadhonem quandocunque factam de omittenda" accubitione., 
Jure Civili non valere , nec legibus unquam approbari, vel pec¬ 
cato etiam vacare; fed humanitate Principum id folurn aifequi, ut 
non perinde in reo, atque in accufatore, puniatur. Monet au¬ 
tem ante omnia, in ifto textu Imperatores proprie neque novam, 
neque generalem facere eonftitutionem , fed relpondere libello 
aut epi-ftolx cujusdam hominis privati, Valentis, a quo de jure, 
etfi alioquin certo, fuerint conlulti quam diftinfiionem iidem 
Impp. in L. 3. C. fi minor *fe maj» dix. fequantur. Suadere hoc 
verba Refcrjpti : prohibitum non <?/? ,&, non licet: quae non no¬ 
vi , fed certi & pervulgati juris indicium praebeant. Id tamen 
cum parum fit haftenus obfervatum, caufom compluribus & gra- 

Ff x ' ■ - vibus 


c. 1. 


c. z< 


* 


2ig ACTA ERUDITORUM 

yibus dcdifle erroribus. Monet porro , eosdem Impp. in L. 2?. 
C. de tranfad. & L.3. C. de repud. vei abftin. heredit. diftingue- 
re transadionem a padohic autem pro iisdem accipere ma¬ 
gis ad transadiones ,quam ad gratuitas pactiones relpicere j quod 
inde elicit, quia alias reus non pollet incidere in acculationem fal- 
fi.. Mentem igitur Imperatorum hanc efle t transadionem de 
criminibus qualemcunque legum feveritate prohiberi, fadamque 
7 improbari, amplius , pro peccato puniri j attamen, fi de {anguine 
fiat, reo folum, Prindpum lenitate remitti, eique ignofci, atque 
adeo eum a poena illius exculari: ipfim vero transadionem maner® 
nihilominus nullam-Neque enim negarelmperatores, prohibitum 
efle tranfigere vel pacifer de capitalibus criminibus, ( fic enim; fa¬ 
cerent conftitutionem proprie didam,)nec. mutare quid ex re¬ 
cepto & {blenni jure, fed potius ex ufu juris certi referibere. Ne¬ 
que quaefivifte Valentem, ad quem referiptum eft, qure transadio 
de criminibus nulla fit, aut valeat ? fed quae evitet faifi accufatio- 
nem , aut fub ea relinquatur ? Et quanquam reus ab eo accufa- 
tore , cum quo transegit in publico & capitali crimine, non polfit 
amplius accufari, id tamen non fieri exceptione padi, quam 
Praetor promittit L. 7. §. 7. £ de pad. ( non enim transadionem 
efle, fed corruptionem,) quin potius in poenam acculatoris, & ob> 
infamiam illius, qui citra veniam abolitionis legem prodidit tur¬ 
pi quaeftu*. Fluere hinc, reum poff talem transadionem accnli- 
ri polle. ab aliis, nec magiftratum inquifitione prohiberi. Neque 
tamen acculatori perinde, ut reo , ignofci r non enim contineri 
in textu conftitutionem generalem, ubi a latitudine verborum ar¬ 
gumentum polfit produci ad accufatorem. EkValentem ne qus- 
fi ville quidem , utrum reo tantum, an etiam accufatori hoc lice¬ 
at ?.' fed’,, cum certum effiet, tantum' reo licere fine posna tranfi¬ 
gere, acculatori non licere , lolum quiefiviffe , an reo aeque de 
publicis criminibus,, quae infra- mortis poenam confidant, ac de 
his ,.quar in* eam cadunt, impune & citra poenam faifi tranfigere; 
vel pacifci liceat ? Refcribere: Imperatores ad unam tantum qus- 
ftionem, circa genera criminum alteram , quae potuerit ad per- 
fcnas pacifcentium pertinere,, non attingere- Nocere igitur ae- 
sufafeori transadionem etiam ante inftkutam acculationem , non 

ver© 


MENSIS MAJI A. M DCC IV. 129 

vero padtionem gratuitam : poft inftitutam, nocere utramqne, 
& vel ex SC. Turpiliano, vel officio judicis puniri. Licere tamen 
acculatori tranfigere, fi videatur in capitis periculum innocentia 
rei venire : fed jam jure rei id fieri, non jure' accufatoris , & ut 
reum concuffione vexet. Ulpianum etiam in L.r. §. 3, D. de ca¬ 
lumniator. ita accipiendum, quod in caufis, in quibus unicuique 
{icet tranfigere, non fit interdidlum transadlionibus bona fide fa¬ 
ctis , fed fordidis concuffionibus. Et redte legi in omnibus exem¬ 
plaribus , uno excepto Florentino r neque enim transattionibtu 
licitis tfi interdittum. Sicut in L. 16. D. de transadt. qm fidem 
licite trans asionis rupit. Ad illas autem non pertinere has no- 
ftras tranfactiones. Praeterea voculam Nam in d.L.i.£. 3. non 
habere vim caufae, fed vim incipiendi $.denique fumi pro caterum 
vel fimili. Vici , inquit Clariffimus Autor, difficultatem d. I. 1. 
§• V hallenus infuperabilem.. Adulterium porro in L. ig. 
C. de transadt. non recte excipi s capitalibus criminibus, cura 
Diocletiani Maximiani tempore non fuerit capitale crimen. E- 
quidem adulteros, etiam ante eos, aliquando morte aut exilio pu¬ 
nitos, apud Suetonium Odtavio c. 5. Sed hunc non loqui de jure 
communi, verum de poena a Principe aut Senatu extra ordinem 
& contra leges illata,addudis Taciti Dionisque teftimoniis. Inter¬ 
polatum etiam efle textum Imp. Alexandri L. 9. G ad L. Juliam 
de adulter. & ftultiffima adjedione deformatum. Senium 
enim hunc emergere .- convenire temporum fixorum cafiitatr 
mulierem Lege Julia de pudicitia damnatam , perfeverare fi- 
ve perdurare in poena mortis, ac , fi hanc, poffquam occifa eft, 
quocunque modo evaferit* eamque ffiiens quis uxorem duxerit 
vel reduxerit , eadem hunc lege ex caufa lenocinii puniri. Oc- 
^ifam autem' non revivifecre, & nubere. Omittenda igitur ver¬ 
ba -.fi quocunqne modo poenam capitalem evafierit. Hoc lenfu • 
mulierem adulterii damnatam , non liberandam effie poenis, qua: 
ei Lege Julia fint inffidae, relegatione fcilicet, inter alias, & a - 
miffione partis bonorum ac dotis, atque ut innupta fit : hinc e- 
um, qui illam fciens duxerit, ex caufa lenocinii puniri. Procu¬ 
lum enim, ad quem refcripfit Alexander, voluiffe uxorem du¬ 
cere mulierem Lege Julia de pudicitia damnatam , & quaifivilTe 
adeo jus connubu per indulgentiam Principis, Kefcripfifle hunc, 

^ ^ 3 - eam 


C. I], 


c. 14, 


c. 15. 


Ce l6< 


Z}0 ACTA ERUDITORUM 

eam non fiolyi poenis Legis Juliae ., nec apparere , cur a poena le* 
c* 17* nocinii etiam recedendum fit. . Pergit Nofter, -etiam poft Ale¬ 

xandrum, non fuifte adulterium fiub Valeriano & Gallieno capita- 
c. ig. le, & contrarium patere ex L. 17. C. ad L. JuK de adult. Arnobi- 
um fane, qui floruerit fiub Diocletiano & Maximiano, (quod No- 
fter v.eluti certum atque perfpicuum praefupporiit s ) jam rnemmiffe 
poenarum capitalium lib. 4. adverfi gentes , fed ambiguam efle 
vocabuli fignificationem : ac videri non mortem naturalem ,.imo 
ne civilem quidem, fed infamiam cum cseteris Legis Juliae poenis 
^ intelligere, favente contextu verborum lequentium, Poenam i* 

gitur gladii, ceu novam, Conflaiitino adfcribi a Juftinjano, Ngy* 
134. c. 10, atque ipfium Conftantirmm hoc docere L. 16. C depoe- 
' nis, & L. 1. C. Theod. eod. tit- Non videri tamen quaerendam hanc 
poenam in L. 3.0. §• b C. ad L. Jul.de adulteriis, quanquam Lex il 
laConftantini fit Nam Litam Icrjptam efle a nato Chiifto A, 
326, cum d. L. 16 . & d. 1 . j. jam. ante (cripta fit anno 314. Profe¬ 
ctam ergo poenam gladii ex alia Conftantini lege , cj iac perierit 
injuria temporum, & circa initia imperii Conftantiniiata fit,atque 
ita tranfiifle in d. L. 30. §♦ 1. Sic enim & alibi Tribonianum du¬ 
as, tetiam diverfbrum Imperatorum , conftitutiones confundere^ 
puta in L. 2. C* de infant. expofi Accedere locum Ladantii ^0 
mortibusperfecut* c* jp* & dp rebus circa annum 312,cujus 
mentem ediderit Nofter, concluditque, haec yerba L, 18 • C. de 
Traiisad. excepto adulterio^ efle auj: Triboniani, aut alicujus veteris 
interpretis. Nam & Graecos ea agnofcere, quanqiiam ita , ut de¬ 
inde Scholiaftes diverfum fentiat. Videri autem exceptionem 
illam adfcriptam deinceps ex L. 10. C. ad L. Iui.de adult. in qua 
Alexander dicit, de crimine adulterii pacifici, non licere 5 quia eo 
imperante nondum fuerit capitale , atque adeo m rei quidem 
transadionem tunc reciperet. Poftq.ua m yero fadum eft capfi 
c. 2.0» tale, itidem non debuifie in d.L. 18* a capitalibus criminibus ex¬ 
cipi. Hodie enim, & poft hanc novam poenam, humanitati con¬ 
venire , transadionis veniam dari etiam adulterii reo, qui fangui- 
nemfuum qualiter qualiter redemtum voluerit, ob generalem ra¬ 
tionem Principum. Manere tamen, quod nec in adulterio de juie 
tranfigi poffiit, nec transadio valeat» Dcaccuietoreverone hic qui- 
® dem 


MENS[S MAJI Ar M DCCIV» m 

dem fermonem effe. Similiter in crimine raptas virginis, ignofci 
raptori, ceu reo, tranfigenti- , ©b eandemgeneralitatem ; non i- e. rf,- 
tem parentibus raptas, quia aecufatores fant aut effepoffunt, I .- 
unie. v. ?- C. de raptu; nec delatori, in crimine perduellionis, L. 5, 

C. ad L. Jul. Maj. Ergo & hic re<X Haic de publicis capitalibus. 

De publicis non capitalibus ftatuit Autor loquiultima verba L.18.C. c ^ 

de transad. non autem de privatis criminibus. Non, quod Irnpp» 
velint ,• aliud in his , aliud in illis obtinere ; fed quod a Valente 
de publicis tantum' , non etiam de privatis fuerint conlulti. Ab 
ifhs-.autem non capitalibus noluifle Diocletianum & Maximia¬ 
num excipere falium, qui hic, & infinitis aliis locis, citra accipi¬ 
ant pro fine. Neque ullibi in toto Jure Civili prodi exemplum crimi¬ 
nis falfi-, de quo impunefada fit a reo transadlio, utpote cujus ac- 
cufatio infra- (anguinis poenam fubfiftat. Et L. 7. C. ad L. Corn» 
de falfis, non loqaide crimine falfi, fed de inftrumento ante trans- 
a&ionem fufpedo, poft eam vero non amplius- in dubium vo¬ 
cando» In accufationem igitur falfi incidere fettm', franfigentem- 
fuper non capitalibus ; quod omnis rei corruptio accipiatur pro 
fallo. Denique architedios. noftri Juris perperam pofuifie id ca- c. tC 
put Diocletiani & Maximiani lubtituio Codicis de Transadfioni- 
ibus : quum tituli hujus non fit, exponere, quando transa&io de 
criminalibus falfo- locum faciat ? fed quat tranfadio de rebus 
privatis, nec dolo, nec adverfus leges facla valeat > Debuiffe igitur 
collocari, ubi agatur de criminibus eorumque poenis , aut de 
jure Fifci: quomodo in Pandectis fragmenta Veterum hujus argu¬ 
menti , non fub titulo de padtis aut transactionibus, fed de calu¬ 
mniatoribus,, depraevaricatiorre, & fimihbus deprehendantur.. 


D» JOMANNIS MOHNII, F&OFESSOMIS ££ 
pfienfisde Officio Medici duplici, Clinici nimirum ac Eorenfisy 
hoc efi, qua ratione ille fe gerere debeat penes infirmos pa¬ 
riter , ac in Foroptt Medici eruditi , prudentis 
ac ingenui nomen utrinque tueatur , 

JLipfue apud Jo. Fridericum Gleditfeh, 1704 in 4 

AJph. 3. Plag. 2iv 


Cum 


2|2 acta eruditorum 

G tlm Medici genuini officium a paucis adhuc rite pertradatum 
fuerit, Excellentisfimus nofter Autor , quemadmodum coa- 
fummati Medici munus ad amuffim explendo, magnum inter 
Medicos dudum meruit n®men , ita occafionem curatius illud hic 
delineandi negligere noluit. Confenfum vero fiium iis ille de¬ 
negans , qui officium Medici apud infirmos terminari autumai\% 
quafi operam ipfius non faepiflime Magiftratus requireret $ utri- 
que officio diftindam in praefenti tradatu dicare partem depre¬ 
henditur. Nemo tamen Medicorum cum fine eruditione ac pru¬ 
dentia officio 5 live clinico, fivc forenfi, rite queat fungi, Autor 
in parte prima veram Medici dodrinam, ab illius fortuna haud 
discrepantem, nec in Empiricis occurrentem, una cum ejusdem 
decoro atque moribus confidentiam aegrotis conciliantibus, exadi- 
ns ante tradit, quam folide docere pergat,quomodo Medicus ae¬ 
grorum curamfuiccpturus,primum infcifcitando five morbo ex¬ 
plorando, hinc in judicando (eu praefagiendo, tandem in remedi¬ 
is convenientibus ope indicationum inveniendis, ac inftrumentis 
eorum ex fonte diaetetico, pharmacevtico aut chirurgico admini- 
ftrandis, rede fefe debeat gerere. Ex multis, quihmcindeper- 
ftringuntur atque corriguntur erroribus, fequentes delibafle fuffi. 
ciat: Medicum, etiam non peftilentialem, teneri pefte laborantes vi- 
fitare,p* 100. In confultationibus Medicum ad fecretorum reve¬ 
lationem haud adftringi, p. 125. In chronicorum morborum me¬ 
dela non lente femper efie procedendum, 0,192. Remedia prophy:- 
ladica frequentius fine ratione afiumi, p. 195, Experientiae etiam 
tunc oportere inniti, quando ratio deficiat aut repugnet, p. 202, 
In morbis curandis Aftrologorum praecepta nihil valere, p, 209. 
Alterantium dofin hodie jufto parciorem plerumque praefcribi, 
p. 24&. Venaeledionem multa recenleri prohibentia , quae talia non 
fint,p, 256. Diureticis etiam a paftu licere uti,p, 305. Ex phaeno¬ 
menis quibusdam particularibus male formari hypothefes univer- 
faies, p. 355. Remedia fpiritus vere roborantia & corrigentia du¬ 
bia, p. 356. Membris inflammatis ab opiatis extrinfecis gangrae¬ 
nam & iphacelum haud induci, p. $>3. Panis repletionem non 
magis nocere ac aliorum ciborum, p. 389* Ordinem in afliimendis 
cibis nullius efle momenti, nec eduliorum varietatem tantum no- 

/ ■ x oumen- 


MENSIS MAJ! A. M DCCIV* 233 

cumenti afferre, ac communiter creditur, p. 393.- Medicis licere 
pharmaca parare ac difpenfare, p; 431. Medicinam praefbriptoriam 
periculofiorem efle difpenfatoria, p. 444. Conftitutionem medi¬ 
camentorum internam, ex eorum principiis non femper digno- 
fci, p.453. Lapidumprctiofbrum, margaritarum atque auri effica¬ 
ciam majorem, neque experientia, neque ratione pofle probari, 
p. 456. Inftrumentorum in officinis chirurgicis aha deficere, alia 
haben inepta, p. 43$. 

In altera autem parte, dum Forenfem inftruit Medicum „ 
quo hic a Magiflxatu poftulatus perite pariter atque fideliter que¬ 
at refpondere, non folummodo Medicinae‘forenfis neceffitatem, ac 
Medicorum, Chirurgorum & Obftetricum teftificantium condi¬ 
tiones Icite commemorat, fied & renunciationum inftrumenta 
atque difficultates, cum remandandi modo, accurate explanat. In¬ 
tegram tamen Medicinam Forenfem, a multis multum defideratam s 
at Exceilentifiimus Autor cum publico aliquando valeat commu¬ 
nicare, vegetas ipfi vires a fummo Numine apprecamur. 

ELOGIA ILLUSTRIUM gUORUNDAM MATHE¬ 
MATICORUM NUPER DEFUNCTORUM. 

.♦ 

N lllii facile Eruditorum ordini magis funcfta hadenus fata 
fuere, quam Mathematieis, quorum principes quatuor, in 
Anglia Joannes WaUiJius , in Gallia Marchio Hofpitalius , Joan- 
nes ChriftophorusSturmius m Germania, in Belgio Joannes Hud- 
denius, intra fex fere mendum fpatium, mortem cum vita commu¬ 
tarunt. Et Joannes quidem JVaUifitu fiiperiori anno Gxonii,die 
28 Odobris, diem obiit, cum statis annum ageret odogefimum 
feptimum: ut adeo non tam deploranda fit mors ejus,quamgra« 
tix agendae Numini, quod Virum,perficiendae Mathefi natura, tan¬ 
to tempore terris indulgere voluerit. In Cantabrigienfi Acade¬ 
mia bonis literis ac Mathematicis inprimis fcientiis imbutus, cum 
in Oxonienfem inde digreffus effet, jam A. 1649 Geometriae Pro- 
felfor Savilianas conftitui meruit, illamque fpartam ex eo tem¬ 
pore ad vita: usque finem ita ornavit, ut fummi Mathematici no¬ 
men famamque per Europam omnem dudum fuerit confecutus. 
Nec mitius o/naraetittun Illufiriflimae Societatis Regis Anglicanx 

G g fuit, 


2)4 acta eruditorum 

fuit, quajpf cum paucis aliis fundavit primitus, & per omnem poft- 
ca vitam inventis ac obfervaiis infignibus fuftintiit. Sed de eo 
plura dicere non attinet , cum exafciatam Viri eruditionem am- 
plilfima luculentiffimaque, quae Orbi Erudito reliquit, opera, fe- 
pararim olim, dein annis 1693,169-5 T 1699 junftim edita, & tribus 
tpiflis in folio, ut vocant, voluminibus comprehenfa,abunde te- 
ftentur. Alterius vero ex quatuorviris noftris obitus, tanto acer¬ 
bior Literato Orbi accidit, quod in ipfo astatis flore vivis fuerit e- 
reptus , de quo plufcuk dicenda nobis funt, quod non asque, ac 
Waliilius, eundis noftratium innotuerit. Eft is Viriliuftriffimiis, 
Marehio Hofpitalitis , Pr aries alter Academiae Regiae Scientiarum 
Gallicae EminentilEmus, qui d. 2 Febr. anni currentis ad meliorem 
vitam transmigravit. Is jam per integrum Januarium menfem e- 
fanguerat, febri correptus, nullatenus quidem decretoria ,fed quam 
pridie mortis diei apoplexia excepit T in paralyfin totius lateris E* 
niftri definens. Infequenti die, circa horam X matutinam, lo¬ 
quela deftitui vifus eft, omniumque fenfuumofficio paulatim ca¬ 
rere, usque ad VI vefpertinarn, qua fpiritum reddidit , cum annos 
tres fclum ultra quadraginta numeraret. De vita ejus , quam 
Viri cujusdam nobis amiciffimi humanitati debemus, pauca adji¬ 
cere lubet. Acceperat eam parentibus Anna II Hofpitalio, Co¬ 
mite S. Mefmii &c. Primocerio Magiftrorum Stabuli Gaftonis 
Aurelianenfium Ducis, & Elifabetha, Claudii Gobelini Confilia- 
rii Status ordinarii, Magiftri libellorum fupplicum ac Quaeftoris 
in' exercitu Regis filia. In pueritia fua duos habuit praeceptores, 
quorum alter Mathematicis difciplinis operam locaturus, libros hu¬ 
jus generis nonnullos fibi comparaverat, quibus Noftro quoque 
ardentiffima vetfias ftudia haecce propenfio obvenit, ita ut mor¬ 
tuo illo non cefla-ret, aflidua eos evolvere manu. Cujus inftitu- 
ti fucceflus fuit tam infignis, ut alter praeceptor, licet homo mi¬ 
nime truncus, cum illis deliciis animum pariter appelleret, attin¬ 
gere ipfum haud valeret. Nofter etenim, nullo praeeunte Magi- 
ftro, totum Mathematum campum feliciter emetiebatur. Eline 
accidit, ut,cum annos circiter XV natus, apud Ducem Rohanii 
forte eftet, problema Pafcain de Rotula, (incertum quodnam) 
lefoivendum aggr^dei^turj & cum applaufu $tiam expediret, mi- 


MENSIS MAJI A. M DCCIW 23? 

cantibus celeberrimo Arnalda aliisque , qui juvenilem temerita¬ 
tem initio taxaverant Ab eo tempore unice in pulvere Mathe¬ 
matico defudavit, & nec Aula; deliciis ac Iplendore, nec militari' 
bus fundionibus inde le avelli unquam palfus eft, ut & in tento¬ 
rio luo curam ei impenderit Capitanei munus aliquandiu geftit, 
in cohorte equitum prastoria, quod tamen abdicavit, propter de¬ 
bilitatem oculorum, qua valde laborabat, ut vexillum videre, aut 
homines ab altera compiti parte ipfum falutantes discernere potis 
non edet. Miffis itaque caftris, Mathematicas fcientias nodes 
diesque tradare coepit, led intemperantius, quam valetudo im¬ 
becillis permittebat Fama fiquidem eft , eum fata fua hac vi¬ 
vendi ratione praecipitafte. Sane quanta fuerit ejus in hoc ftndio 
alfiduitas, vel exinde dignofeere licet, quod, cum propter fre- 
quentiores capitis dolores atque infomnia, otium libi imperare vel¬ 
let , ultra quatriduum tamen nunquam a folitis lucubrationibus 
abftinuerit. Id agendo ad furama penetravit, atque excellentis- 
firmis aevinoftri Geometra conlenlu omnium evafit; prout appa¬ 
ret e felici tot problematum, tum in Adis noftris, tum alibi pro- 
pofitorum anaiyfi , quibus enodandis pauci Mathematicorum 
vel primi ordinis fuftecerc. Quod non porro judicii acumen,quam 
invidendum cognitionis thefaurum non prodidit liber ejus, de A~ 
nalyfi infiniteparvorum vulgatus ? In quo viam ad intimos Geo¬ 
metriae receffus monftravit, fuppeditando lingulis Geometris tot 
facillimas methodos, quot propofitiones continet. Prae manibus 
habebat opus elaboratum, ad mentem Geometriae Cartefii, led ma¬ 
gis abfolutum & vaftioris argumenti , quod pene ad finem per¬ 
dudum , paucis ante cxccflum diebus affirmabat. Optandum i- 
gitur quam maxime foret, ut illud, quali quali demum facie or¬ 
natum, in publicam emitteretur lucem ; fiquidem & fragmentis 
Viri adeo illuftris ftatuendum pretium- Uxorem duxerat Mari¬ 
am Charlottam de Rommilley de la Chesnelaye, nunc viduam, 
e qua gnatum unicum & tres filias reliquit. Nomen vero & ti¬ 
tulus ipfi erant. JlFilhclmus Francificus Hofipitahus , Eques, Marcbio 
S. Mcfinii & Momeleri , ComesAubremontii , Domnits d ’ Ouques , 
Ia Cbaifie , le Beau aliorumque locorum, Familiam lpfiirn quod at¬ 
tinet, feitur ea a Gallucciorum in Neapolitano Regno ftemmate 

Gg x per- 


2|6 acta eruditorum 

perquam nobili defcendere, cujus propago fuerit Alphonfus qui¬ 
dam , qui a Dynaftia Hofpitalii, in Principatu ulteriori fxta , co¬ 
gnomen libi adfciverit, atque a Carolo II R. Neapol. A» 1308 gra¬ 
tiam mercatus ocliduani ibidem inftituendi impetraverit. Ejus 
e filio Friderico, regia affinitate claro, nepos Johannes, in Gallia 
fortunarum fedem ftabilivifie , atque Holpitalios , quotquot ibi* 
jam degunt, proleville dicitur. Caeterum Hofpitalii dominium 
penes Moniales a S. Annunciatione nuncupatas , quas Neapoli 
vivunt, jamrefidet. Succedat Jo. ChriftophorusStUYvniuSfGzt- 
manias noftrae decus ac ornamentum, qui annos odio & fexaginta 
natus, poftquam primum Deiningas Rhaetorum, Paftoris Ecciefiae 
munere per quinquennium fundtus eflet, pofteaque in Illuftri A- 
cademia Altorfina per annos triginta quatuor, Ecledlicam philo- 
fbphandi rationem lecutus, Mathematicas fcientias & Phyficam 
publice docuiftet, anni proxime elapfi die 2 6 Decembris animam 
Deo reddidit- Ejus eruditionem, & in Mathefin inprimts praecla¬ 
ra merita, tot fcripta loquuntur & fchediasmata, quae publici ufus 
fecit, fummo etiam ab exteris cum applaufu ^excepta, ut longe 
)lateque famam nominis fui propagarit. Quas- quidem hic enu¬ 
merare fiipcrledemus, cum eorum pleraque in Adlis hisce fuerint 
recenfitapartim etiam integra exhibita, Jatturam vero tanti Vi¬ 
ri eo aequiore ferimus animo , quod Filium reliquit Leonhardum 
Chriftophorum,. Mathematicis ftudiis a pueritia innutritum,eaque 
in Viadrina Illuftri' Academia publice hoc tempore profitentem, 
quem, quod in Patre aroifimus , redditurum cum foenore, nulli 
dubitamus- Supereft Joannts Huddenius , Confisi, dum viveret, 
Reipublicae Amftelodamenfis graviffimus, die proximo 16 Aprilis 
defundfus. Fuifle & illum infignem Mathematicum, & nifi ma¬ 
turius rebus gerendiS-ac adminiftrandae Reipublicae admotus fuif- 
fet,praeftare egregia potuifie,vel EpifieU eju sdeReduttioneALquatio* 
num & de Maximis acMmmis,)zm A. 1658confcriptae,& a Frajicifto' 
aSchotenluisinCartefiiGeometriam commentariis annexae,abunde 
comprobant.Sed quid prohibet,quominus quatuorviris noftris Ma¬ 
thematicis, vel ob infignem plane ac inufitatam Chronologiae, qua 
«xcsUuit,peritiam, quintum, adjungamus^omanse Ecciefiae Cardi- 




MENSIS MAJI A. M DCCIV. 217 

ar - ) . 

nalem Eminentiflimum , Henricum Norijium 7 die 23 Februarii 
hujus anni, cum aetatis feptuagefiMiim quartum ageret, cxtifi* 
dum ? Ordini is Eremitarum S.Auguftini addidus, & Screniflimi 
Magni Ducis Etruriae Cosmi III Theologus, in Academia Pifana 
longo tempore S. Scripturae & Hiftoriae Ecclefiafticae Profeflorem 
fummo cum applaudi egit, fcriptis etiam profundam eruditionem 
fpirantibus ingentem nominis famam confecutus. Ex quo fa~ 
dum, ut h, 1692,poft Emanuelis a Schelftraten Bibliothecae Va¬ 
ticanae Cuftodis obitum, Romanus Pontifex Innocentius XII nor* 
flium invenerit digniorem, quem Bibliothecae praeficeret, eundem- 
que in Collegium Confultorum Romanae Inquifitionis cooptarit, 
imo & A. 1695 Purpurato Cardinalium Ordini adfcripferit. Pri¬ 
mum, quod fcianius, operum, quae edidit, Petagiana fuit Hi Jio - 
ria cum Vindiciis Augufiinianisy qui liber longe dodifiimus, Pa¬ 
tavii primum A. 1673 impreflus, pofteaque in Germania etiam & 
Belgio recufus, ut magnam ftatim celebritatem Audori peperit* 
ita & conciliavit invidiam.- Etfi enim fupremae Romanae Inquifi¬ 
tionis decreta, antequam vulgaretur, probatus effet, non defuere 
tamen, e Societate Jelu inprimis, qui Janfenismi ex eo Norifium in- 
fimularent, ut fecundum etiam y imo tertium, examini ac cen~ 
§jtx Romanae Inquifitionis fubjiciendus fuerit , indemnis licet, 
nec ulla Theologica nota perftridus. A. 1674 ^ at avii Cenfuram 
edidit in Notas Joannis Garnerii ad Infcriptiones Epiflolarum 
Synodalium. XC & XCII inter Augujlimanas: uti ibidem A. 1 676 
Dijfertationcm de duobus Nummis Diocletiani & Licinii , cum 
Audario Chronologico de Fotis Decennalibus Imperatorum ac 
Cafarum. Quae poftea prodiere, & ad noftras manus pervenere, 
Norifiana (cripta, jufto ftudio in his Adis recenfita Ledor bene¬ 
volus deprehendet: Cenotaphia Pifana Caji & Lucii Cafarum r 
vaftum opus variamque eruditionem complexum*, A. 1683, pag. nj: 
Epijlolam Confutarem A. 1684, P a g- 302: Annum & Epocbas Syro- 
Macedonum m vetujlis urbium Syria nummis ^ pr a fer tim Medi — 
cds, expo/itas A. i6^o\ pag. 425- Differtationes de Pafchali Lati¬ 
norum Cyclo annorum LXXXIV , & de Cyclo Pafchali Ravennate 
annorum XCV y A. 1692, pag. 187: Hiftoricam Differtationem de 
lino ex 2 o initate carne pajfo^ Hi jloria Pelagiana ab Anony mi 

© g 3 ferw* 


£38 ACTA ERUDITORUM 

fcrupulis Vindicior 9 A, 1696, pag. 508 feqq. Hiftoria Donatifta- 
rum 1 quam dudum toticsque minatus eft, num ad umbilicum 
perdu6ta,& in luc$m aliquando proditura fit, dies docebit. 

NOVA LITERARIA ITALICA. 

A Ntonius Gatt-us Berthonenfis , Idus clariffimus, abfolvit jam 
Hiftoriam & Vindicias Ticinenfis Gymnafii , cujus ipfe orna¬ 
mentum exiftit eximium. Opus hujusmodi titulo eft infcriptum: 
Gymnafii Ticinenfis Hiftoria & Vindicis a fsculo V ad finem 
XV, & plura de ejusdem Urbis antiqua Nobilitate, Authore 

Antonio Gutto, in eodem Gymnafio Antecejftore . Ad Ex ce lien* 
tijfimum Senatum Mediolanenfem. Mediolani, typis Jofiephi Pan- 
dulfi Malatefts , /704. $. Romae Jo. Vignolius 7 Vir dodiffimug 
& in re imprimis nummaria exercitatiffimus, ultimam manum im¬ 
ponit DiiTertationi de Columna Imperatoris Antonini Pii, recens 
Romae dete&a, cui accedunt Infcriptiones variae in agro Romano 
& alibi effofiae. Quod opus uti non poterit non acceptum efle rei 
antiquariae amatoribus, ita dubium non eft , quin, eadem Colu¬ 
mna plurium excitatura fit induftriam. Certe attigit & argu¬ 
mentum illud celeberrimus Blanchinas , in opere , quod praelo 
commiffum jam dicitur , hoc titulo : De Kalendario ac Cyclo 
Csfaris, ac de Pafchali Canone S. Hippolyti Martyris, DiJJerta - 
tiones dus. Ad SS> D. Noftrum Clementem XI Pontificem Max> 
(ftuibus in feritur defcriptio & explanatio bafis , in Campo Mar~ 
tio nuper detetls, fub Cojutfma Antonino Pio olim dicata ♦ His 

accejfit Enarratio per Epifiolam ad Amicum, de Nummo & Gno¬ 
mone Clementino. Aufiore Francifto Bhnchino Veronenfi^ 
Bafilics S ♦ Laurentii in Dama fu de Urbe Canonico , S. i), N. ab 
Honore Sac. Cubiculi, & a Secretis Sac . Congreg. Kalendarii. 
Roma, typis Aloyjii (S Francifci de Comitibus, in fol. Ifta vero 
Congregatio, qux hodierni Pontificis Maximi aufpiciis, pro emen¬ 
dando Kalendario Gregoriano, inftituta eft, haud dubie pluiculis 
Icriptis occafionem praebebit, Jam que prodiit fequens : Domi¬ 
nici Cpuartaironii Refponfiones ad nonnullas Ajfertiones pro Re¬ 
formatione Kalcndarii Gregor i ani de Pafchate Anni 1700. Roma 
n' TypQgrmphfi i?. Cam, Apoji. 1703 in fol. iaec non aljud hoc ti- 


MENSIS MAJI A. M DCGIV. 259 

titio : RefpohfiO ad Liter as ab Uranophilo ad Amicum datas , de 
erroribus- Clavio objeffis , in Expofltione Romani Calendarii , D* 
Jo> Dominico €affini* Vindobona , lyoy , typis Haredum Mat~ 
thaiCosmerovii , in y* Quod p alterius tamen , etfi Viennae no¬ 


men-praeferat, in Italia typis cxcufum accepimus. Prodierunt & 
in Italia libri alii fiiperiore anno, qui ad nos , propter impedita 
per motus bellicos itinera, nondum pervenerunt j quos indicare 
tamen Ledtori Benevolo confultum ducimus* La Gerar chia 


Cardinalizia , di Carlo Bartholemeo Ptazza . In Roma nclla 
Stamperia dei R er nabo , in fol. De Ecdejiafliea Hier archia Ori* 
ginibus Differt atio , Auilore D . BenediLio Racckino , Monacho 
Benedittino Cafinenjt* Mutina typis Antonii Capponi , in 4. De 
fu spe hlis ab Hsreji Opus , Audior e Anfelmo Dandino C&fmate ? 
utriusque Signatura Referendario . Roma , in fol* Lettera Dif* 
corjtva di Apofiolo Zeno , Nobile Cretefe e Cittadino Originario 
Venezianoydl Signore Abate Giusfo Pont ani ni , Ribiwtecdrio di 
fua Eminenza il Signor Cardinale Giufeppe Renato Imperiali 9 
in torno alia grandi Opera delle Meditazioni Fiiofofiche det Si* 
gnor Bernardo Trivifano , Patrizio Veneziano: con la quale oc - 
cafione fi ragiona parimente della Origine e degli Homini Lette - 
rati della Eamiglia Trivifma . In g. Ubi notandum, quod in 

calce hujus Epiftolae Apoftolus Zenus catalogum exhibeat manu- 
fcriptorum codicum Bibliothecae BernardiTrivifani, & librorum.* 
quos fcripjfit, fed nondum edidit Trivifanus, inter quosColle&io 
variarum Infcriptionum eminet. Joan . Antonii Afiori , JCti 
Veneti-, Dijfertatio de DIS Cabirit. Venetiis apud Aloyfum Pa- 
vinum , in Luca Tozzi Neapolitani in reliquos Hippocratis 
Aphorifmos Commentaria. Ubi umverft Medicina , tum Theo -■ 
retice , tum PraUita , celebriores Gjuaftionesperpenduntur } atque 
nedum Recentiorum inventis, fed & genuina ejusdem Hippocra ■» 
tis menti congruentes , quam dilucide explicantur. Tomus IV. 
Cui accesfit Appendix ad Commentarium Apborifmi III Libri /, 
Neapoli , ex typograpbia Car oli Torpora & Nicolai Abri , in 4] 
Nicolai Comneni Papadopili adverfus hareticam Epifiolam Jo, 
Hokjloni kefponfum. Adjefta efi in calce J6. Hokftoni Epiftola. 
Venetia apud $ndr, E oleti ? fo §, Subjicimus librum # recen- 

. . . v ".risis* 


240 ACTA ERUD. MFNS, MAJI A. M DCC 1 V. 

tisfimis , quem falivam moturum curiofioribus, non dubitamus* 
? ei ex eo ^ quod imagines 161 laminis aereis infculptas compledU- 
tur : Racolta di Statue antiche e moderne 7 data in luce fotto i 
Gloriofi Aufpicii della Santita di N, S. Papa Cie mente XI , da 
Dominico de Rojfi. Illufirata colle fpofiziom a ciasckeduna imma - 
gine da Paolo Alejfandro Maffei y Patrizio Volterrano, Caval- 
liere deW Ordine di S\ Stefano e della Guardia Pontificia. In 
Roma, neUa Stamperia alia Pace. A . 1704. infoL max» 

LIBRI NOVI ALII. 

J O. Fabricii Confideratio variarum Controverfiarum , qua no¬ 
bis intercedunt cum Atheis > Gentilibus y Judais > Mahom - 
me danis , Socinianis, Anabaptifiis > Pontificiis Cj Reformatis. 
Accefferunt quadam inedita Chr . Dreieri 9 Rerrn. Connngii ? 
J*. C. Durrii^C) Jo. Fabricii auroris parentis. Helmfiadii a» 
pud G. IV. Hammium , /704, 4. 

Ritualis Ecclefiaflici Pars prior , Origines ac Caufas Rituum,quos 
Ecclefia , Evangelica cumprimis , //2 T 7 //^ Ingrejfu , Progrej[u f 
Egrejfu frequentat , evolvens . Auli ore Cafparo Calvor . Jfe- 
wa,jumptibnsJo. Cbrifioph* Konig , Bibliopola Goslarienfis^ 

1704^ 4* 

Via ad Pacem Ecclefiafticam 9 [eu Gulielmi Forbefii Confidera • 
tiones controverfiarum Pontificiarum principalium , e" jvw- 
lai ZizWiz Compendium Regula Fidei Catholica Veronia - 
»jf. Helmfiadii, typis H, Hejfii , /70^. Profiat Lipfia apud 
J. F. Gleditfch. 

Hifioire de Hcllande , depuk la Paix de Nimegue juta d celle 
de RysWyk. Qu Suite de l' Hifioire de Hollande de Air. De 
la NeuviUe , /f Amfterdam , r&z Adriaan Braackman , 
Jaques Desbordes , 1704, p. 

Oeuvres Poftumes du Cbev. Temple, conte»an11. 'lln EJfiai fur 
Ics Alecontentemens Populaires. 2. Un Ejfai fur la Santi. 
3. line defence de V Ejfai fur le Savoir des Anciens & des Mo~ 
demes. A Utrecht , chez Gu. vande Water , 1704,12. 
Hifioire du Regne de Louis XIII Roi de Er ance & de Navarre. 
Tome VI, Far Air. Michel le Vajfor. A Amfierdam, chez 
E ter e Brunel, 1704 , 12, 



241 


N. VI. 

ACTA 

ERUDITORUM, 

publicata Lipjia 

Calendis Junii y Anno M D C CIV, 


FR 1 DERICI S PAN HEM II , FR ID. F PR 0 FE 3 - 
foris Batavi Primam , Operum Tomm fecundus 

& tertius> 

Lugduni Batavorum, apud Bouteftein, Luchtmans,du Vivie 

8c Severinum, 1703, foL Alphab. 17. 

Q Ui ante hoc triennium Opera fua feorfim ante edita 
junftim evulgare coepit, Vir celeberrimus, Frid. Span- 
hemius, ultra tomum primum. Geographiam, Chro- 
nologiam & Hiftoriam facrarn atque ecdefiafticam u- 
'triusque Teftamenti complexum , & a nobis in Adis 
anni 1701, p, 3Z5 fequ, delineatum,haud progreflus eft, placido quip¬ 
pe decelTu praepeditus, quo minus reliqua fiia fcripta,induos ad¬ 
huc tomos conftipanda, dum imprimerentur denuo, recenlerc, 
emendare, & eruditis additionibus locupletare potuerit Sufcepit 
tamen eorundem curam lubens, rogatus etiam a vivo Autorc, 
pientiffimus in Praeceptoris olim hujus & Collegae poftea fui Ma¬ 
nes, Joannes Marckius , & quaecunque fivc antea inedita, five du« 
dum impreifa, ad editionem hanc ille paraverat, ea , qua fieri po¬ 
tuit, attentione collegit, ordinavit, & ut quam re&isfime imprime¬ 
rentur , folicite prolpexit 

Prior itaque tomus, qui operum omnium fecundum con- 
ftituit, Mifcellanea ad Sacram Antiquitatem Gf Ecclefta Hiftori¬ 
am pertinentia , eaque in decem libros diftributa, exhibet, quo» 
rum primus opufculum de antiquitate & obfcuris HiftorU lobi ’ 
ftipatum Heidelbergenfi de voto Jephu filiam fiuam immolanti 
ailicrtatione, fiitit. Secundus tra&atum repetit de Antore Epi- 

H h fioU 



242 ACTA ERUDITORUM 

floU ad Hebraofj fub cujus calcem additur academica exercita¬ 
tio de Hiftoria Evangelica fcript oribus , & figillatim de Marco 
Evangelifia , quis ille , & ubi icripierif ? Tertius res Apofio- 
licas tribus in differtationibus liluitrat, quarum prima de Apo- 
ftolis duodecim & Apojlolatu firidte dicio y fecunda de converfio» 
nis Paultna epocha y de que Pauli hifioria & nomine tertia de fi¬ 
di a profectione Petri Apoftoli in urbem Romam , de que non u- 
na traditionis origine inferibitur: quibus tripartita anne&itur dis* 
quifitio de traditis antiquis fimis converfionibm Lucii Britonum 
Regis, Julia Mammati AugufisfiS Philippi Imperatoria, Patris & Fi- 
Ui . Quartus iterum tres differ tationes habet, quae autoritati Romani 
Pontificis potiffimum adverfentur,primam de fenfiuCanonU VI Con¬ 
cilii Nicani J y deque juribus veterum Metropoleon if RomaniPa* 
triarchatus ; fecundam de Ec cie fi a Graea & Orientalis a Roma¬ 
na & Papali in hunc usque diem perpetua dififienjione , ad verius 
Abrah» Eccheilenfem, Petrum Arcudium, Leonem Allatium, & 
alios , tertiam denique de fiBa collatione Imperii in CarolumJs 
M. per Leonem III. Rom . Pontificem y contra Baronium ejusque 
fcyperafpiftas. Quintus disquifitionem de Papa focmina inter 
Leonem IV y & Benedictum III \ Sextus refiitmam Imaginum hi- 
floriam legendam dat. Infeptimo gemina comparet de Chriftia- 
iiorum quibusdam ritibus fecris Diatriba, Heidelbergenfisunade 
ritu impofittonis manuum in Ecclefia petere $ ac degener e ejus ufiu, 
& Lugdunenfis altera , de ritibus quibusdam , pracipue Sacra- 
mentalibus , in Ecclefia veter e, ac precat oriis y qu& ad prudentiam 
Chriffianam circa eorum in Proteftantium Ecclefiis diffonantkm 
manuducit. Oftavus atque nonus liber eriftica quaedam feripta 
fervant, exaratam puta A. 1676 epiftolam de novkfimis circa res 
f aer as in Belgio disfidiis * aliamque de pvafationis Frifia aecufia - 
tionibus 1 cum animadverfionibus foanni van der Wayenoppofi- 
fis, adverfus quem & novis de Ecclefiavum Politia varia & li~ 
hera, deque Anglicano ^)^/^///ammadverfionibusySpanhemi- 
us fe vindicat. Accedit hinc in libro nono judicium fuger disfi- 
dio Anglicano , & capitibus y qua ad unionem feu comprehenfionem 
fa iunt. Decimus denique variarum orationum, m Academiis 
Heidelbergenii & Lugdunenfi habitarum , fyiloge conflat. Vi- 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. 245 

deas ibi Autorem difertiffimum de divina- Scripturarum origini 
& automate , contra profanos, de Doclore Theologo , de attdi- 
toriis veterum , de disjtdiis Theologorum eorum que caufis , de 
prudentia Theologi , de faerarum antiquitatum prajlantia , de 
Cometarum &* natura toties admirandis , de degener e Chriflia - 
nifrno , de corruptis emendandi?que jludik , verba facere. Modo 
exceijum FJifabetha Palatini Eledloris Matris Regia deplorat, modo 
Guitielmum Regem una cum Maria Augujla alloquitur * iisque pro 
imperii aeternitate & faJute regnorum vota nuncupat £ modo Af*- 
ria Regina obitum trifti eloquio perpendendum proponit. Ut tace-* 
anius, qusc.dc erigendis Belgarum animis anno 1672, de Belgica 
reflituta admirandis A, 1674, eodemque anno de Bibliotheca 
Lugduno-Batava novis aufpiciis , e cathedra dixit. Eft & oratio, 
qux Antonium Hulfium funebri laudatione maftat. Haec facies 
prioris tomi eorum, quos curavit Marckius, ex cujus praefatio¬ 
ne nonnulla adhuc, circa eundem monenda, juvabit repetere. Dis- 
quifirio feiiicet de teftimonio Flavii Jofephi Servatori noftroperhi- 
bito, quod heic derideretur, mirum videri nemini debere ait. Utut 
enim illam fepius promiferit Spanhcmius, colledione tamen ne- 
ceffarii apparatus nondum finita, atque aliorum operum feriptio- 
ne potius abfolvenda, impeditum, non ita eam adocnafie refert, 
ut edi commode potuerit. De Judicio fuper disjidio Anglicano f 
quod in libro nono reperiri fupra diximus, teftatur, quod ex lite¬ 
ris fide dignisfimis intellexerit, illud liaud parum a viris prima: di¬ 
gnitatis in Ecclefia Anglicana, fimulque a Presbyterianorum do~ 
clisfimis fuiffe laudatum, fhb regno Guiiielmi & Mariae ;ac licet 
rerurn externa facies magnopere nunc queat videri immutata, ab 
* iftiusmodi tamen judicio magnum aliquando adhuc ufiim expe- 
dandum efle fpondet. Addit prseterea Marckius duplex icriptum, 
quod Friderici noftri Spanhemii Patrem ofjtwvuov autorem agno- 
Icit, Epijtolam puta ad Davidem Buchananum fuper Controvcr - 
fiis quibusdam , qua in Ecclefivs Angite anis agitantur , ante plus 
quam dimidium feculurn (criptam, nec in omnium hodie;mani¬ 
bus variantem,quam Autoris noftri Judicio fuper diflidio Anglh 
cano non incongrue comitem dari pcfte credidit $ & orationem 
le cularem de Geneva reji 1tuta per Reformationem Ev angelicam , 

Hh 2 cui 


'J ■* 


2 44 ACTA ERUDITORUM 

cui locum tribui inter orationes fuas Filius meritiffime voluerit, 
ne tam nitida & utilis rei hujus hiftoria inter disje<ftas chartas fa¬ 
cile periret. Quinimo & ad orationum Spanhemiinoftri finem, 
annexuit Dedicationes' & Infcriptiones quasdam opufculorum, 
ab Autore olim pofitas ante alias antiquiores eorundem editiones, 
ut in hac operum omnium editione nihil antea editum defidera- 
retur a quoquam, nec impofterum haec quoque dodrinae & elo¬ 
quentiae fpecimina delitefcerent. 

Alter porro tomus, operum omnium tertius qui eft, Theo¬ 
logica continet, quae ex argumento , quod tra&ant, textuali vi¬ 
delicet & magis fyftematico, in partes duas Exegetico-Elenchtu 
eam > & DtdaBico-Elenchticam , diftribuuntur. Pars Exegetico- 
Elenchtica ultra lui dimidium occupatur in repraefentandis tribus 
Evangelicarum Vindiciarum libris, irt quibus loca illuftria ex Evarx- 
geliis, ac praecipue illo Mathari, a ialfis r&y dvjihsyovTav quo¬ 
rumvis interpretamentis, exceptionibus, inftantiis vindicantur,va- 
rieque iiluftrantur. Sequuntur duae exercitationes Academicae in 
loca duo Pauli illuftria, caput nempe feptimum Epiftola ad Roma* 
nos , & in L Cor. XV^ comma 29^ ubi de Baptifmo propter mor¬ 
tuos agitur. Agmen claudunt obfiervationes in Leviticum hifito* 
rica y typica , & morales , ad uftis pradticos accommodatae y de 
quibus obfervat Marckius, quod prima nunc vice prodeant,cum¬ 
que ab Auditoribus variis calamo exceptae, atque eorum variante 
admodum manu exaratae fuerint, aliquid forte tabis easnonnun- 
quam contraxifle, feu in argumento, feu in citatione textuum, 
leu in ftylo, haud diftimulat j iftud tamen nec Autori, nec fibi im¬ 
putari cupit. Didaftico-Elenchtica pars in fronte ftatim obviunt 
facit notiftimum Elenchum Contr over fi arum de Religione cum dif¬ 
fidentibus hodie Chrifiianis & Judais \ quem excipit Specimen Stru 
Burarum ad libellum Epificopi Meldenfis , cui titulum hic fecit 
Expofitionis doBrina Catholica \ tertio loco fequitur exercitatio 
de Praficriptione in rebus fidei y adverfus novos Methodiftas Pon¬ 
tificios* Quod quartum locum occupat opufculum , inferibi- 
tur : Xenia Romano- Catholicorum juflo pretio afiimata 9 &* xe«* 
niis Protejlantium pari affeBu relata. Scriptum iftud quon¬ 
dam dicit Marckius,ia gratiam Hungarosum Proteftantium, fub 

nomina 


MENSIS JUNII A, M DCC IV. 24? 

Homine Timothei Philalethi , & utilisfimum vocat ad detegendas 
& retundendas fraudes Papillarum hodiernas. Hinc quinto in- 
feritur epiftola Gallica, quam occafione trifti,& Batavis iuis lat 
nota feriptam fnifie notat Editor, pio lane Spanhemii, inftituto, 
led ab aliis quibusdam in livoris & injuris publicae occafionem 
tum indecenter rapto. Ejus vero haec eft inlcriptio : Lettre aun 
Amy , fur les Motifs , qui ont porte un Re for me a fe rendre 
de la Communion de Romc , ou V on rtpond aux lllujions d une 
nouveUe Methode. Quam in operum indice notaverit A utor, 
dilfertationem de voce & an Chriflus fab veteri Te - 

flamento conjideratus fuerit ut expromiffor ? eam reperiri haud 
potuifle fatetur. Ejus itaque loco dedit dilputationem Autoris 
inauguralem, de flftunquarticulants Controverfiis,pridem in Bel¬ 
gio agitatis , idque eo fe fecilfe innuit lubentius, quo magis hanc 
Ipeciali opufeulo refutandam libi lumferit anno 1658 Arnoldus 
Pcdetiburg, Ecclefiaftes tum Remonftrantium Hornanus, quem 
paffim in Evangelicis Vindiciis luis lolide perftrinxerit Au- 
tor, & fcriptionis adeo lus prioris valorem oftenderit. Septimo 
dilputationum Heidelbergenlium fequitur fafciculus, Collegium 
aflervans Theologicum, & o£lo Decades Theologicas , & de flatu 
inftituto primi hominis unam, deque aclione Dei hominem indu¬ 
rantis quatuor diflertationes; quibus appendicis in vicem aliquot 
accedunt Lugdunenfes , tres de Perfonarum acceptione in Divi¬ 
nis , & undecim de fundamentalibus fidei articulis. Undecima 
vero haec ut inchoata modo eft, fic quod univerfae ad finem fuum 
& juftum numerum perdudac non fuerint, impenfe dolet Mar- 
c-kius, nec inutile futurum fuilTe judicat, fi ex una majori dispu¬ 
tatione Heidelbergenfi, totius hujus tradationis lineas complexa, 
& a Walenburgiis Fratribus impugnata, qualicunque modo hic 
defedus fuiffet luppletus. Verum hanc plane luppreflam volu- 
ifle Autorem innuit, cujus voluntati merito obtemperandum ju¬ 
dicavit. Tandem epiftolae rclponforiae duae ad literas Melchio- 
ris Leydeckeri A. 1674 feriptas, de fabula acceptilationis proce¬ 
dunt. 

Sed unicum adhuc eft, quod in commemoranda hac ope¬ 
rum Spanhemii editione, praetereundum minime videtur , vitae 

Hh 3 nimi 


246 ACTA ERUDITORUM 

nimirum ab Autore transadse curriculum , quod in orarione 
comti(Fima, Lugduni Batavorum menfe Junio A. 1701 dicta, pro¬ 
lixius expofuit Jacobus Triglandius, cujus iixmmam heic delibare 
Benevoli Ledores haud pigrabuntur* Primum ergo lucem hanc 
afpexit Fridericus Spanhemius Genevae A. 1632, ipiis Calendis Ma¬ 
ji , genitorem nadus famigeratiffimum Theologum, Fridericum 
Spanhemium, ibidem in utraque cathedra Dadorem eminentis* 
fimum. Ex materno genere avum, falutayit GuiL Budteum, lin¬ 
guae illum ac literaturae Graecae absque controverfia principem, & 
omnis politioris eruditionis reftitutorem. Primos infantiae an¬ 
nos Genevae exegit, fed Patre deinceps ad Profeffionem Theolo* 
giae Lugdunum vocato, in illius comitatu decennis puer eodem 
delatus, in ludo Ijtcrario omni alacritate ftudiis incubuit, pulcher¬ 
rimam de eo fpem concipiente Cornelio Schrevelio, qui & ad Aca¬ 
demicas promovendo lediones oratiunculam, de laudibus linguae 
Graecae, ipfa illa lingua habendam injunxit. ExculTo Icholaepul¬ 
vere, totum fe gravioribus difcipliois tradidit, Philofophiae nimi¬ 
rum, Hiftoriarum cognitioni, linguisque eruditis. Et in Philo- 
fophia quidem, Hereboordio duce, tantum profecit, ut Philo¬ 
fophiae Dodoris gradum A. 1651 novendecim annorum adolefcens 
publice reportant* In Hebraicis Alardum Uchtmannum & Jo* 
Coccejum, in Arabicis Goliurn praeceptores habuit , & in lite- 
rarum ftudiis Boxhornium. Sed cum in his audiendis, inquele¬ 
gendis & convertendis in fuccum atque fanguinem cairisiimaeLa- 
limitatis autoribus fotus effet, mortuus eit Pater. Vemntamen 
triftiffimus ille cafus a Lugdunenh eum Academia revocare non 
potuit, quin ad Theologiae potius ftudium indefefla cura progres* 
fus, JacobumTriglandium, Abrahamum Heydanum & Johannem 
Coccejum dodores nadus eft, quibus obfecundatus iftos fecit in 
Theologia profedus,ut poft examen confuetum, claffis Amftelo- 
damenfis fententia, fumma cum laude,A. 1651 ad (aerum fugge- 
Itum admiflus fuerit. Publica ergo Minifterii tyrocinia depoiu- 
it in Zelandia, atque Ultrajedi per annum fliccenturiatus Mini- 
fter egregia floruit facundiae laude,Alexandro Moro, eloquentis- 
fimo iftorum temporum Oratori facro, non fatis diffimulanter fe¬ 
renda. Sed mox Palatinus Eiedor, Caroius Ludovicus, ftiam il- 

luflra- 


MENSIS JUNII A. M DCC1V. 247 

luftrare cupiens Heidelbergenfem Academiam, praeter Jo*Henri- 
cum Hottingerum Tiguro accerfitum , ipfum viginti trium anno¬ 
rum juvenem ad Profeflionem Theologias vocavit; qua occafione 
is Dodoris Theologias honorem Lugduni Batavorum recepit. Sed 
non fuit relinquendus Palatinis* Nam dum in Heldelbergenft 
doceret Academia, plures ipfum exteri ad fe vocarunt: nullis ta¬ 
men obtemperavit, praeterquam Lugdunenfibus Batavis, ad quos 
occulto velut quodam fatorum ordine, A. 1670 retradus fuit. Qua¬ 
lem vero fe quantumque in utraque Academia exhibuerit, non 
eft, ut pluribus exponamus, cum opera hadenus recenfita iftud 
affatim loquantur. Uxores habuit tres , liberosque non unos, 
e quibus tamen unus fupereft Fridericus, qui Jurium ftudiafecu- 
tus meruit, ut Curiae Judicialis Hollandiae publica AdaHagaeCo¬ 
mitum illi Aduario, & arcana Reipubltcae tanquam Commiflaria 
Ratisboiice crederentur. Tandem poft tot, fudores atque tot vi¬ 
gilias, & poft tam flagrans bene merendi ftudium, fatur dierum 
& honorum, aliquot hebdomadum languore confedus, die Ma¬ 
ji decimo odavo * A. 1701, anno astatis labente feptuagefimo, ad 
meliorem vitam tranfiit, . 

FL ORENTII t>E BRUIN , ECCLESIAS Ts£ G 0 « 

rimhemenjis , de Emendandis Temporum Ebraa Lingua 
nomaliis Endiagtsve , hadenus temere admisfir , 
Dijfertatio Epijiolaris* 

Amftekdami excudit Gerardus Borffim, 1704, 12. Plag. 170 

I N Epiftolari haefua Dilfertatione,qu^adD 0 GeorgmindeMey 
Theologum Gandanum feniorem direda eft, illud ftatim fup- 
ponit Clariffimus Autor,quod Temporum Anomaliae & Permuta¬ 
tiones , nonnifi ad quorumdam Temporum defedus 'fiipplendos, a 
Grammaticis excogitata fint, fponteque adeo fequatur, ut, ubi 
ipfa Lingua hac in parte non deficiat , fida: ejusmodi Anomalia 
prorfus refpuendae, imo in exilium & ad orcum detradendse fint 
Strudis hunc in finem feptern obferVationibus, genuinum, eun- 
demque (k fatis amplum Temporum & Modorum Lingua Ebrzx 
fignificatum aperit, & ordine eundo demonftrat , quod nullius 

Tem~ 


m acta eruditorum 

Temporis, nui Prae lentis, apud Ebrseos cietur defectus , quem ta¬ 
men per Benoni iidem etiam feliciffime compenfent. Male ita¬ 
que cum Aben-Ezra facere Buxtorfium, quod vel ad Praeteritum, 
vel ad Futurum, ut Praefentis lacuna liippleatur, lemper recur¬ 
rant , Imperativique pro Futuro , Praeteriti itidem pro Futuro, 6 c 
contra , Commutationem atque Enallagen admittant. Impera¬ 
tivi enim pro Futuro nullam proprie dari Enallagen, aliarum Lin¬ 
guarum naturam atque indolem fuadere,cum ipfum Imperati¬ 
vum Futuri quoque nomine ibidem gaudeat. Praeteritum porr® 
cum vau converfivo per Plusquamperfectum , Futurum vero fub 
eodem ftatu per Imperfeftum , non minus dvaXoycoq atque com¬ 
mode reddi polle , fiquidem Imperfedta de natura Futurorum# 
cum Perfefti quid & Futuri infimui involvant, & ipia quadante- 
nus participent. Poft oblervationes, quarum tamen leptimatn 
demum p.88 inculcat, ulterius inquirit Clariffimus Autor, quae¬ 
nam rit exemplorum in Verlionibus ad Temporum Permutatio¬ 
nes comprobandas antiquitas, ut, an exinde autoritatis eseden» 
aliquid nancifci queant, comperiretur,, DilTerit hac occafionc 
paucis de Paraphrafibus Chaldaicis, de feptuaginta Interpretum, 
ut & Hiejronymi, quae Vulgata vulgo dicitur, Verfionibus, & ar¬ 
gumentis quibusdam in medium allatis, { qualia funt, quod ipfe 
Targumim ab hominibus Judaeis Prophetici fermonis & fuae ipfo- 
rum Lingua: parum gnaris , feptuaginta item Seniorum Inter¬ 
pretamenta , Lightfooto docente,a Sanhedrin in fraudem Gentium 
fuerint confedta,) in iis nihil elfe prjelidii, Lecton perluadere anniti¬ 
tur. A Verlionibus ad Grammaticorum de Temporum Permu¬ 
tationibus regulas pedem promovens, R. Dayidem Kimchium, fe- 
culi duodecimi fcriptorcm, qui ob fummam indultriam, &lub- 
tilitates, quibus ftuduit, Grammaticas, tUTplpIOil f£>N 3 ap¬ 
pellatur, examinandum fibi proponit. Cura vero W blbsO 
copia, cujus prior pars pnp^n pSn infcribitur,ClarillimoAu- 
tori non fuerit, adiit Ebraicas Sanctis Pagnini Inftitutiones , ex: 
didta priore SiSDD parte fere tranferiptas; ubi circa duodecimum 
tertii libri caput, cui titulus Temporum Permutatio , maxi- 
mopere occupatus fuit. Ut vero Ledtor de Regulis Kimchio-Pa- 
gmniams,& luis ad easdem exhibitis ftridturis, amota praejudicio¬ 
rum 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. 249 

rum nube, exaequo judicet,oblervationum fupra traditarum ap¬ 
plicationem ubivis ita inftituit, ut demonftrare latagat, efie illam 
Temporum in SS. literis admiflam hadtenus hctAAciyyy maximam 
partem ne flocci quidem, & merum hominum, magna laboran¬ 
tium proprii idiomatis ignorantia & incertitudine, ad nos deriva¬ 
tam commentum. Ultima interim Pagnini regula, qua Futurum 
aliquando vice Praeteriti poni indicat, plulculum negotii Autoii 
noftro faceflit, adeo , ut prseter Canticum Molis ad Mare Al- 
gofum , (inquo 7 ro$ag, Interpretibus & Grammaticis in ali¬ 
ud farpe abeuntibus, Temporum ftudet fequi analogiam ) du<flu 
aliquot verficulorum, integros quosdam Plalmos juxta hypothe- 
fin fuam relblvat; imo ob locum ex Judicum c.2. v. r. arPagnino 
allegatum, aliquid dvofxccAiag Temporum tandem ferme con¬ 
cedat; quod omne tamen per Ipecialem, quam p.idg fabricat, Re¬ 
gulam , emollire, imo eludere allaborat. Coronidis loco ex Hifto- 
riae Regum Judae & Ilraelis Harmonia, quam Reverendus Autor ex 
Samuelis, Regum & Chronicorum Libris in concentum coagmen¬ 
tavit, & integram jam tum confedtam habuit, Plalmum deci¬ 
mum o&avum, qualis apud Samuelem & in Pfalmorum Libro com¬ 
paret, in concentum digerit, operisque adeo, ut loquitur, a ne¬ 
mine ha&enus tentati Ipecimen, ( ne fruftra Regulam fuam, quam 
apprime Plalmus hic utrinque collatus illuftret, cudifle videatur) 
cum Erudito Orbe communicat. Ipfa Pfalmi Analyfis, quae infra 
textum conljucitur,CeleberrimiTilliieft, Adnotationcs vero lateri 
textus adje&ae, Hilleri, ob Libros de Arcano Kcri & Ketib aliosque 
Clariflimi,Varietates fapiunt, quarum numerus in unico hoc 
Plalmo, iis, quas Autor adjecit, non attentis,ultra nonaginta alcen- 
dit. Caeterum, quid de hac Autoris noftri hypothefi habendum 
fit, Lettor dijudicet. Sufficit nobis, quod Reverenda Facultas Theo¬ 
logica Lugduno-Batava approbationem fuam Differtationi praefi¬ 
xam ita limitet, ut multiplicis dodlrinae apparatum,& pios co¬ 
natus decus facrarum literarum altius provehendi, debite quidem 
collaudet, hypothefin tamen eruditi Scriptoris & omnes ejus inter¬ 
pretationes luas non faciat, fed palmam adhuc in medio effepofi- 
tam, dum dc cauia nondum liqueat, aperte pronunciet. 

it GUIL- 


! 



1$0 ACTA ERUDITORUM 

GlllLHELMI MUSG RAVE M* D . INCLYTI ME' 
dicorum Londinenjimi Collegii & Regia Societatis Socii , Dif- 
fertatio de Arthritide Symptomatica. 


Exoniae, fumptibus Yeo &Bishop, Sonorum ,1703, g. 

Conflat piae. io* 


C Lariffimi hujus Viri mentionem aliquoties jam in Adis no- 
ftris fecimus, quando nempe curiofas ipfius obfervationes, 
Transadis Philofophicis Anglicis infertas, in noftra tranftulimus. 
In praefenti tradatu fyftema Arthritidum fy rnptoma ricarum ex¬ 
hibet, non quas imaginatio peperit, aut opinio commenta eft, 
vel Authores flint elargiti, fed quae ipfl ufu & experimentis fefe 
prodiderunt \ fiquidem, qui hadenus Arthritidem explicuerunt 
Authores , exquifitae illius , genuinae, legitimae & primariae do- 
drinam excoluerunt , de larvata five fymptomatica parum vel mi¬ 
nime fohciti. Arthritidi equidem fymptomatkas cum primige¬ 
nia, fi primas earum facies conferamus , in plerisque convenit; 
differre, vero utrasque maximopere a fe invicem , illi cognofcent* 
qui earum ^ r&ee penitius ferutabuntur* Arthritis enim 
primigenia morbus eft exquifitus, yvricrnq, fui ordinis princeps, 
& peculiarem fuique generis conjundam habet caufam, proprio 
utique Marte agentem, per fe vel procatardicarum ftimulo pa- 
roxyfinos inducentem, a nullo vero affedu alio aut primitus ac¬ 
ceptam , aut in operibus dependentem 7 c diverfb fymptomatica 
morbo alteri fuccrefcens, vel materiam, (ideft,caufam continen¬ 
tem ) vel ad minimum materiae in hujusce generis Arthntida p£- 
7 ect)(y<r{AOV illi primario, quodirede vel oblique ortus e jus promo¬ 
vetur , refert acceptum. Itaque tum morbi , unde fluxit, pri¬ 
marii, tum Arthritidis, quam aemulatur, exquifirie de natura tan- 
quam Hybrida participat. Et usque adeo copiofe occurrunt fym¬ 
ptomatica:, ut bis affedi eos, qui ab exquifita torquentur Arthri¬ 
tide, numero videantur aequare, imo quidem vincere. Nec fen> 
per tamen una cademquc facie fe praefentant, fiquidem aliae svjoKicty 
aliae partu difficili, eduntur 7 aliae a primigenio morbo aegrius,aliae 
libentius decedunt, aliae ad parentem cito regrediuntur, aliae vix 
unquam > ac no vix quidem ) aliae frequentiores, rariores alise in» 


/ 


MENSIS JUNII A. M DCCIV, 251 

ferunt paroxyftnos, Sed illa potiftiraum differentia inter Sym¬ 
ptomaticas eft advertenda, dum alia improprie & ex vulgi tan¬ 
tum opinione, alia proprie ita appellatur. Illa rheumatifmum 
(equitur, nullos tamen ad arthriticam normam formatos con> 
pofitosve habet paroxyfmos, nec materiam ei, quas eft arthritica, 
ulla ex parte comparem. Quas proprie fympfcomatica dicitur , 
iterum duplicis obfervatur effe generis. Altera enim generatione 
aquivoca procreatur, dum fcilicet gravi quodam fuperato ac pe¬ 
nitus llibacfto morbo, natura liii demum juris & vegetior facta, mi* 
afina arthriticum hadtenus occultum, fanguinem & quicquid in- 
tus virium eft, depafcens, (maxime vero , fi pharmacis ea pro* 
ritetur) ad rd s^coSsv pellit, itaque praeter fpem & expeftationem 
omnem faspe gignit arthritidem } atque talis eft, qua fupervenit 
chlorofi & hydropi , fecundaria potius quam fymptomatica dicen¬ 
da. Altera fymptomatica vocanda eandem cum pri» 

mario morbo & ab eo derivatam habet materiam, modo penitus, 
modo aliqua ex parte alteratam, modo integram, modo cum a- 
lio quodam miftam, fed quae in aliam corporis regionem transve¬ 
hitur, & alia ratione, i. e. arthritica operatur $ cujus fpecies funfe 
arthritis ?ndancholica , fcorbutica y qua lui Vmere a , aflhmati , 
febri dolori colico , &* morbis cutaneis , achoribus puta, haemor- 
rhoidibus, atque ulceribus fupervenit . De lingulis breviter & ita 
diftindis in capitibus agitNofter , ut primum morbi primarii na¬ 
turam explicet} tum ejus in arthritidem progrefiiim} deinde fecum 
darii jamfadi,& in aditu maxime propinquo conftituti, diagnofiri 
qualemcunque } poft a cognatis fecundariis & arthritide exqui- 
fita illius differentium } tum morbi ejusque fymptomatum cu¬ 
rationem perfequatur, tandemque ifthaec illuftrandi ergo hiftorri 
as fubnc&at Nec tamen diffitetur, harum catalogum Poftero- 
rum induftria auftumiri. 

©nJnNic&e Slnlcitung sur ^cutfdjcn accura- 

fen 9?cim * imo ♦ 

L e. 

♦ 

Ii 1 


SOLI■ 


$ 5 * ACTA ERUDITORUM 

SOLIDA INTRODUCTIO AD POESIN GERMA- 
ritcam. Auctore MAGNO DANIELE OMEISIO , Comite PaU 
Cuf. Monti, Orator. & PoieJ. Prof, Pubi, in Academia Al¬ 
tor fin a, & Florigera ad Pegnefum Societatis 

Socio. 

Norimbergae, liuntibus Wolffg. Michahelles & Joh. Adol- 

phi,i7c>4, in 8- 
Conftat Alphab.2, pJag. 3. 

I NtroduUio hac ad Poefin Germanicam , jufta methodo, firmis- 
que regulis & praeceptis accuratis fundata, nec non brevibus a- 
ptiflimisque exemplis illuftrata, exhibet ab initio praliminares quas¬ 
dam Contemplationes : quarum prima agit de ipfius Poeleos ori¬ 
gine ; altera Ipeciatim de Poefi Germanica, hujusque prima aeta¬ 
te five pueritia ; tertia de ejus adolelcentia ; quarta de robufta 
quali maturitate, five virili, & ea , qua nunc floret, aetate : ubi 
non folum difleritur de Poetis Germanicis antiquioris, medii & 
junioris aevi, atque iis, quae hoc de argumento Celeberrimus Mor- 
hofius propofuit, adduntur multo plura } led & Ipeciatim de 
Florigera ad Pegnefum Societate , hujus ortu ac propagatione ad 
haec usque tempora, legum landionibus &c. fermo longius produ¬ 
citur. Sequitur dein ipfa IntroduUio ad Poefin Germanicam ac¬ 
curatiorem ; quae difpefcitur in Artem Metricam & Poema nam. 
Pars prior , five Ars Metrica, continet (1) dodrinam de Quanti¬ 
tate Syllabarum, eamque breviter ac perlpicue, absque regularum 
multarum adminiculis traditam } (2) de Pedibus, Verfibus & va¬ 
riis Carminum Generibus, tam Simplicibus quam Mixtis;ubi, in¬ 
ter alia, evidenter demonftratur, Anapafticum Carminis Teuto¬ 
nici Genus perperam ita dici, idque Amphibrachicum multo re¬ 
di u$ debere nuncupari; ( 3 ) de Rhythmis, Caefura , & apta ver¬ 
borum (five proiaica, uti Clariflimus Weifiusloquitur) Conftru- 
dione; ( 4) de diverfis Carminibus, ratione formae exterioris con- 
fideratis, (yon tin£etfd)td 3 ltcf)en 9 telnv 0 'd)Kijfcn) ut funt: Di- 
fticha, Tetrafticha, Hexafticha, Odofticha &c. Odae tam facrae 
quam profanae, Parodiae, Odae Pindaricae, Tefleradecafticha, Gal¬ 
lis Sonnetes dida, ‘JRatHfigakfl/ Ital. Madrigali , Dithyrambi, 

/ Gall. Rondeaitx , Echo &c. De quibus omnibus 

multo 


i 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. itf 

muitp cutatiore agitur induftria,quaminplerisque ProfbdiisGer¬ 
manicis fieri vulgo fblet.' Sequitur Pars pofterior , quae dodri- 
nam pandit de Inventione, Difpofitione & Elocutione Poetica; de 
Varietate Carminum Teutonicorum, ratione Materiae feu Objedt 
confideratorum : nimirum de Genethliacis, Strenis Poeticis, Car¬ 
minibus Panegyricis, variisque Gratulatoriis, Eucharifticis, Epini¬ 
ciis , Epithalamiis, Epicediis, Soteriis, Propempticis &c. ubi fin- 
gillatim Praecepta Inventionis ac Difpofitionis non tantum fideliter 
proponuntur, fed& Exempla, ex Poetarum Germanicorum opti¬ 
mis noflrorum temporum, citari & allegari fblent; eo fere mo¬ 
do , quo in Latinae Poefeos Cultorum gratiam &ufum, ufiis eftB* 
Morhofius in Hyle Invent. Poet. Pertradatmr ulterius dodrina de 
minoribus quibusdam Poematibus Germanicis ; nimkum de Ep:~ 
grammatibus, Anagrammatibus, Logogriphis, ^Enigmatibus,Re¬ 
bus de Picardic, Symbolis Heroicis ( Gallis Devifcs didis ) Emble¬ 
matibus, Modernis, quae vocant, Numismatibus, &c. amplius de 
Poematibus majoribus , ut fiint Epica feu Heroica , Fabulae Ro- 
manenfes, Bucolica five Idyllia, Satyrae, Ludique Scenici. Quibus 
Ludis Comicis Tragicisque, ut & Arti Emblematicae ac Numariar, 
cum plurimum conducat Iconologia, de hac quoque fufe difle- 
ritur y ac deinfermo de Infcriptionibus Argutis, Germanico etiam 
idiomate concinnandis inftituitur : nec non de Epiftolis Metricis, 
lingua noftra vernacula pariter exarandis* Qua occafione a Clariff 
Audore inferitur Paris Teutonicus , profa & ligata oratione dehnea- 
tus j five Amor admirabilis Comitis ATerti Altenburgenfis, & 
Helenae, Imperatoris Hennci Aucupis cognominati fili^^quam 
didus Comes raptam in nemora Bohemica fecum abduxit A. C* 
925. Finita Introdaftionc yfecpiuntuv praecepta de Orthographia 
Germanica , communi Societatis Fle rigerae ad Pegnefum confen- 
fu ftudioque contexta , non eo quidem fine, ut aliis opera hac prae¬ 
judicetur, iftaque fcnbendi ratio vel invitis obtrudatur; fed ut lau¬ 
datae Societatis membra in unum feribendi modum amice con- 
fpirent, noferorumque tironum, & Poefeos Teutonica amatorum., 
commodis hac etiam parte confulatur* 

Succedit jam altera Operis hujus Pars, videlicet Myrholo - 
gia Germanica , qua Fabulae Poeticae, feu veterum fidiones de 

I i 3 Diis 


254 ACTA ERUDITORUM 

Diis Deabusque & Heroibus Gentilium, non fblutn perfpicue & 
ftri&im recenfentur, fed &fingularutn fenfus Theologicus, Mo¬ 
ralis , Naturalis aut Hiftoricus, ubique fubjungitur, & in iis ple* 
raque Moralis ac Naturalis Phiiofopiuae dogmata latitare, mon- 
liratur 3 contra quam agunt complures Mythologi , qui altiora 
fabularum lenia non infpiciunt, & externi tantum corticis mirabi¬ 
litate irretiti, nihil divinius lub illo latere credunt. Praemittitur 
Mythologiae huic Germanicae, profaminis inllar , examen Quae- 
ftionis : An Chriftiano Poetae, Poetarum Ethnicorum exemplo, 
nomina Deorum Dearumque profana in metris ac poematibus fuis 
ulurpare liceat ? Coronidis vero loco luculenter oftenditur , ple¬ 
raque Gentium Idola a Judaeis ortum traxifle ? adeoque plurimas 
fiftionum illarum poeticarum ex libris Mofis, aliisque veteris Te- 
ftamenti monumentis , derivari. Denique circa finem totius li¬ 
bri lubneftuntur Carmina quaedam Au&oris Clariffimi Germanica, 
Dogmatica & Funebria* Homines enim quandoque melius edo - 
centur exemplis ,* qua imprimis hoc in fe boni habent , quod ap¬ 
probant , qua pracipiunt , fieri pojfie •> prout fcribit Plinius in J?a« 
negyr. cap. 45. 

PETRI TEXELII PHOENIX FISUS 

& Auditus . 

Roterodarni, apud Adrianum van Dyck, 1703. 4. 

Alphab. 2, plag. 13, 

A Vium omnium decantatiftima fere eft illa, cui Phoenicis no» 
men a longo jam decurfu temporis fuifle inditum, nec vulgo 
ignoratur. De eadem vero quae narrantur, infignia omnino & 
miranda plurima , pro fabulis reputarunt alii, alii inter incerta 
atque dubia rejecerunt,tandemque alii, prudentia quoque illi & 
multo rerum ufu confpicui, pro indubitato prorfus adhibuerunt 
argumento , quo nixi praecipuos Chriftiano fidei articulos corro¬ 
borare nulli dubitarunt. 

Nofter autem, qui Ecclefiaftis Brilani munere defungitur, 
Texelius , perfuafum fibi totus femper habuit , omne Phoenicis 
negotium pro fymbolico , aenigmatico & allcgorico , variisque 

troporum & fchematum invokicris iaclufc atque te&o, venditam 

dum 



, MENSIS JUNII A. M DCCIV. 

dum venire, & oftentatonbus adeo, quos vocat ,vaniloquis, ejus 
Videndi copiam fibi fadam crepantibus, feriofuccenJ(et,Joanneni 
imprimis Mandevilium, Angtum, exfibilans, quod ante tria fecu- 
cuia in Commentariis itinerum fiiorum de Phoenice commimfci 
non erubuerit , bis eum fe vidiffe fedentem , fed volantem fte- 
pius. • 

At nihiloiecius & ipfe, quem laudamus, Autor nofter ex- 
quifitiffimam Phoenicis formam coram afpexilfe, &fimul fuaviffi- 
inara, illius vocem cominus audivifle fe teftatur, verum ifto mo¬ 
do , quem pofterioribus feculis, vel lagacifiimis indagatoribus nega¬ 
tum deprehendi innuit. Nam fiib ejus fchemate latere cenfet 
certos quosdam homines, &, quem $g{*V^k’7rgy veneramur, Je- 
fum Chriftum. Ac ut citra ambages Ledoribus Benevolis men¬ 
tem ejus exponamus, pro Phoenice agnofcit ante omnia Jacobum 
Patriarcham, utpote qui in Phoenicia feu Canaannatus, denatus 
in iEgypto Heliopoli , ibidemque aromatibus conditus, & a fi¬ 
liis in Canaan fepultus fuerit. Sed & praeterea Phoenicem {Igna¬ 
re ait populum Jfraeliticum , in quo exceliuerint Jofeph, Moles, Aa- 
ron, Jolua, illa Jacobi progenies, femper revivilcens in pofterita- 
te,quae nulla vi,nulla fraude deleri potuerit,fcd m periculo extremo 
fuperftes remanfcrit, & poft revolutionem quorundam annorum 
redierit in terram patribus promilfam ; quod Mofes pafcens gre¬ 
gem in Arabia in monte Dei Horefa, ipfiffimo Phoenicis adyto , 
cum Ifraei jam eflet in extremis, fliaviffimo modulamine precan¬ 
do Deum exoraverit. Denique his fuperveniile dicit Chriftum.^ 
unigenitum Patris, primogenitum ex mortuis , pignus gloriofie 
noftrae refurredionis. 

Opinionem ifthanc fuam ulterius dedtidurus, a teftimo- 
niis aufpicatur antiquis, in quibus varia de Phoenice ave protule¬ 
re olitn ut Judaei, fic Ethnici etiam, ac omnium maxime Chriftia- 
ni, quae quidem latius in Libro primo recenfentur. Secundus de¬ 
hinc Liber Phoenicem penicillo coloribusque tot fcriptorum diver- 
fis,ordine delineatum dat. Ac tertius denique fingulas iftius de¬ 
lineationis partes, ad inventionem mentemque propriam ac com¬ 
modat» Et maximum iane rei univeiiae momentum, in libro tertio 


V, 


ver« 


256 ACTA ERUDITORUM 

verfari, quivis facile conjiciet. Qua igitur via Autor hic procef- 
ferit, quibusdam in exemplis breviter commonftrabimus , de o- 
mnibus fingulisque judicio Lectoribus relido. Ipfum Phoenicis 
nomen ex Hebraica voce Canam exortum fuifle, ut evin¬ 
cat, primum refecari cupit poftremam literamj, tresque reliquas 
legendas poftulat,non more Hebraeorum a dextra ad finiftram, 
fed inverlo potius, & Occidentalibus folenni ordine. Loco W 
porro fucceffiffe arbitratur Graecorum & litcram 3 , unde per 
inverfionem fiat C, duplicatam fuifie in Graecorum s i vel Latino¬ 
rum X > ut adeo hinc emerferit & Phoenix. Quod vete¬ 

res ab ave mutuo transfumferint Jacobiejusquefoboiisfymbolum, 
non unamfuafifle rationem innuit, & praeter alias hanc etiam al¬ 
legat, quod, ficut avis velociffime prae reliquis animantibus loco 
moveatur ac egrediatur, faepe fubito difpareat, iterumque inopi¬ 
nato adfit, ex longinquis quoque oris j fic peregrinus fuerit Ifrael 
in ipfa fua patria, multoque magis in; Aigypto , ubi incolae fi¬ 
lios Jacob vocitarint hofpites vagos. Phoenicem pro ave vendi¬ 
tatum legi unica femper, peculiari atque fingulari,id multostor- 
quere notat Autores, fi de ave quadam naturali fermonem acci¬ 
pias fed fide Jacebo ejusque progenie Phoenicem interpreteris, o- 
mnia plana atque enodata futura fpondet, quandoquidem Ifrael 
unice Deo dile&us fuerit. Dum Phoenix a Nonno Poeta 
appelletur ofvig , fymbolum hoc effe conjicit Sapientiae, ex Jaco- 
bo pofterisque ejus manifefto elucente. Phoenicem avium omnium 
Regem perhibere Hebraeos, Arabes, Graecos, Romanos , Chii* 
ftianos j ac Reges quoque fuifle addit filios Ifrael, quos Deus e- 
legerit in Regale Sacerdotium, Regem fuifie Jofephum Domina¬ 
torem in terra iEgypti, Mofen Regis munus gesfifle apud Ifrae- 
litas,& Regem imprimis vocandum venire Jefum Chriftum. Quan¬ 
do de Phoenice pronunciarit Ovidius , nec fruge eum, nec her¬ 
bis , fed thuris lacrymis & fucco amomi vivere, iftud ad Manna 
Ifraelitarum in deferto, & ad aquam e rupe profluentem trahit. 
Cantum Phoenici in extremo vitae termino tributum, ad Mofis 
trahit feripta ultima , qualia fuerint liber , qui Jobi vulgo nuncu¬ 
petur, fed Mofen autorem habeat , qui itidem Pfalmum, inFfah 
tcrio Davidico qui nonagefunus eft, cum proximo fequenti nona 


MENSIS JUNII A* M D CC I V. 257 

gefimo primo corilignarit. Tacemus ejusmodi meditationes alias, 
cum ex his ipfis affatim jam Ledori pateat, quam in lententia 
Ilia probanda methodum adhibere Noftro placuerit. 

Licet vero operis praefentis titulus nonnifi Phoenicem vi- 
fum & auditum infinuet, longe tamen plura, quae fibi quis haud 
facile ex rubro hoc promitteret, in ipfa tradatione infuper acce * 
dunt, ad cognatas ubique materias calamo liberrime & prolixiflime 
non raro excurrente. Huc pertinent judicia & narrationes de Un¬ 
gulis , quorum teftimonia Phoenicem commemorantia adducit 
Audor, Scriptoribus, quos inter fadaClementis Romani mentio 
uberem iuppeditavit materiam, de Roma Romanisque negotiis 
nonnullis differendi, nummosque antiquos & figuras fimiles aeri 
quoque incifas repraefentandi. Phoenicis alae occafionem praebue¬ 
runt discurfui de alis, non hominibus fblum & Angelis, fed & 
brutis praeter aves aliis, quin artificialibus quoque & inanimatis, 
paflim tribui folitis; unde nova figurarum, alas repraefentantium, 
emerfit feries. Pfalmi nonagefimus «Scnonagefimus primus Mofi au- 
dori vindicati, peculiarem in utrumque paraphrafin & commenta¬ 
rium peperunt ; ut reliquas digreffiones, tantum non fingulis in pa¬ 
ginis occurrentes, filentio praetereamus; quanquam eas librum evol¬ 
ventibus haud prorfus injucundas fore exiftimemus. 


Ctmeufe SDertcf^imb €f;rcn^af)lc/ :c. 

h. e. 


CURIOSA MONUMENTA 0 RATORlA,NOMINI- 

bit4 pariter ac Virtutibus Serenisjimarum IA" Iltujirisjimarum Po¬ 
te jiat um confecrata & dedicata in Illujlri Rutheneo , ftib 
duflu atque aufpicio M. GEORGII LUDO VICI 
GOLDNERI , Reflaris. 


Lipfias, iumtibus haeredum Lanckifianorum, 1704, in g. 

Alph. 1. plag. 5. 

E X quo lingua Germanorum majori, quam olim, ftudio ex¬ 
culta fuit, annulari coepit haec natio, nulli alii genti ingenio 
& rebus praeclare geftis fecunda, Latinos Grtecosque, qui olim 

• Kk prin- 


* 


ACTA ERUDITORUM 

principatum eloquentias tenuerunt $ ac ediderunt jam ultra cfirni- 
dium feculi, certatim velut Viri eruditi ejus generis infignia mo¬ 
numenta, qux dignitatem , gravitatemque ac elegantiam linguae 
Teutonicae' latis fuperque comprobant. Haec uti in praefatione 
fua prolixe adducit atque explicat Clariffimus Audior, de Studio- 
la Juventute in Illuftri, quod Gene floret, Rutheneo literis ope¬ 
ram navante, bene merentiftimus: ita commonftrat etiam in ipfb 
libro, fe praecipuas muneris fui partes cenlere } cum Oratoria La¬ 
tina conjungere perpetuo Teutonicam , atque ea libertate, qua 
fruuntur Eclecfici, veterum perinde ac recentiorum praecepta Au¬ 
ditoribus luis inftillare. Ex ifto itaque inftituto provenerunt ha^c 
oratoria monumenta, quae odio (biennioribus Adtibus Panegyri¬ 
cis, viginti lex orationes compledfentibus, & unice honori ac me* 
moriae quonmdam Sereniffimorum, Illuftriffimorumque capitum 
eonlecratis, abfolvuntur. Elucet ubique curiofa inventio & ex¬ 
ornatio , quam titulus promittit, & in quovis Adhi ufus locorum 
Dialedricorum in Arte Oratoria palam oftenditur. Et Adkis qui¬ 
dem primus triplicem continet gratulationem ad Jofephum , Se- 
reniliimum Romanorum Regem, deLandavio gloriofeexpugna¬ 
to 5 de vidtoriofo reditu in fedem Regiam \ $eque felici aufpicio 
Anni 1703. Videas hic diverfis in orationibus exponi vota Roma¬ 
norum ominofa item nomina , & inter haec inprimis Jofephi 
nomen, quod indicare probatur Deo confecratum, Deo dikclum. 
Deique gratia omni ex parte beatum Regem. Quin & idem no¬ 
men prudentiae plenum , amorisque velut fontem efie , & for¬ 
tem ac ftrenuum arguere animum evincitur, adhibita in fubfidi- 
iim nominis notatione ac metalepfiL Secundus A dius gratulatio¬ 
nem exhibet ad Potentiffimam Anglii Reginam , Annam , de 
felicibus regni aulpiciisj ubi affedlum Isetitiae* infignia Anglise ex¬ 
citant & exornant. Tertius bona verba dicit IiJuftrifHmis Nutri¬ 
toribus Ruthenei de fauftis Onomafteriis A. i6pg celebratis. At¬ 
que hic e tribus orationibus prima agit de felicitate fubjeclorum 
fub uno Imperantis nomine. Secunda explicatnomcn Heinrici, 
quod fignificare oftenditur, domi , feu in fe, ratione bonorum 
mimi y divitem* Tertia ab initio curiola quaedam de nominum 

fata- 


MENSIS JUNII A. MDCCIV. 259 

fatalitate affert, ac deinde divitias virtutum in animis Comitum 
Ruthenorum, cum variis gemmis comparatas, oh oculos propo¬ 
nit. A&us quartus facer eft Jubilaeo fecularj, ante hos aliquot 
annos celebrato , iuque eodem modo ritus ludorum feculariuna 
illuftratur, modo curioflim numifma feculare Imperatoris Augu- 
fti Iliuftrislimjs Comitibus Junioris Linea; Ruthenis offertur, modo 
pietas Patronis & Infpe&oribus Gymnafn Gerani, per decentem gra¬ 
tulationem de rara felicitate, notabilem adeo commutationem 
temporum videndi , approbatur. Quintus occafione repetito¬ 
rum ab Iliuftriilimis patriae Patribus Onomafteriorum, de confue- 
tudine primo veterum mittendi Magiftratui , Patronis atque A- 
micis, in Natalitiis reque ac Onarnafteriis varia munera , & inter 
haec coronas edam e floribus, nonnulla in medium affert. De¬ 
inde laudatifllmis Comitibus facram efle jubet coronam lauream, 
ornatam rotis , liliis, caryophillis, tanquam fymbolis amoris erga 
litcras, juftitiae, pietatis & prudentiae. Sextus inftitutus eft in 
honorem & memoriam liiuftriffimi Comitis ac Domini , Domiri 
Heinrici XXI Junioris Lineae Rutheni , qui fortiter pugnans, A. 
1702, die XIX Julii, gloriofe obiit. Inventionem fuppeditarunt 
Infignia Ruthenica, & Heros deftindus Qum leone comparatus 
c'ft. Septimum libi facruna habuit Natalis Domini Heinrici XI 
Rutheni, qui cum Jove Plancta comparatur, & qua tuor ejus vir¬ 
tutes principes, fub fchemate quatuor Circumjovialium, adumbran¬ 
tur. A diu s denique odavus, denuo in Onomafteriis Heinricianis 
inftitutus, praemilfa Oratione , quss continet in thefi comparatio¬ 
nem inter Arborem ac Magiftratum, dedicat quinque arbores mi- 
raculofas in Parnaflo Ruthenico, quinque Iliuftriilimis Nutritiis, 
inftituta iterum inter hos Scillas comparatione in hypothe(i,& ad¬ 
dita fub finem cujusvis Orationis Infcriptione. Ceterum plera¬ 
que harum Orationum brevem fimul exhibent Biftoriam Ruthe- 
nicam, genusque, nomen, infignia, vitam,Rudia & facla,togse 
pariter ac fagi, Ifluftrillimorum Comitum Ruthenorum prodicant 
ac admirantur. 


Kk % 


HUSQ • 


260 ACTA ERUDITORUM 

NUGONIS GROTII DE JURE BELLI AC PACIS LIBRI 
Tres , cum Commentariis GU 1 LIELMI V AN DER MllELEN, Do¬ 
mini a Oudt Brouckhuyfen &c. Accedunt & Antoris Annotata y ex 
pojirema. ejus ante obitum cura y & JOAN. FRED ER. 

G RO N O VII Nota in totum Opus. 

Amftelaedami, apud Janflonio-VGaesbergios & Wetfte* 

nios, 1704, in fol. 

Conflant Alph. 19, p!ag. 17. 

O Pus Gratianum, aeternitati dicatum, & magno paflimabE- 
ruditis exceptum eft applaufu 5 id quod tum frequens ejus in 
Scholis ullis, tum Virorum celeberrimorum commentarii in id 
confcripti, abunde teftantur. Nemo tamen illud impenfius dili- 
gentiusque coluifle videtur, quam Generofisfimus acConfultisfi- 
mus Dominus vander Muelen, dum Gratium luculento com¬ 
mentario, cujus pars I jam A.idp6, II A. 1700, III hoc anno pro¬ 
diere , donatum Orbi Erudito exhibuit.. Cum vero ipfius Gratia¬ 
ni operis indoles & feries jam fit notiffima , hinc nobis nihil ali¬ 
ud nunc agendum videtur, quam ut Dodliffimi Commentatoris 
laborem, nonnullis , prout fuccurrent, exemplis illuftremus id 
quod propriis ipfius verbis potiffimum praedabimus. In Prole- 
gomenis %. j , contra Carneadem , ex illimitata utilitate jus ofti- 
mantem, atque ita revera omne jus naturale negantem, difputa- 
turus, primo quidem, quam perniciofum generi humano illud 
dogma fit, edifierit, cum eoque dodlrinam Hobbefii, eo magis 
horrendam, quo clariora e puriori fonte potuerit haurire juris 
naturalis fundamenta, convenire oftendit. Ipfam vero fententi- 
am, ex negata Divinitate profluere arbitratur, cumalioquin,po- 
fito aliquo fummo Ente vel Principio, a quo Coelum & Natura 
dependeat, neceflario lequatur , fummum illud Ens effe etiam 
caufam illius Juris, quod Naturale dicitur id quod ex ordine ifto, 
quo omnia, quae produdla limt, ad finem luum tendunt ac fe¬ 
runtur, abunde perficiatur. Nam illa omnium individuorum 
ad finem, ad quem lingula ab Autore ordinata fluit, propenfio 
& inclinatio, ex lententia Noftri, revera jus naturae eft , omnibus 
innatum rebus: unde unumquodque individuum, fecundum jus 
naturae agere & operari dicitur , quoties ad finem , natura: fliae 

con- 


i 1 

1 


MENSIS JUNII A. MDCCIV. 261 

congruum & convenientem, rapitur; ut non a vero aberrare is 
exiftimandus fit, qui per jus & inftitutum.naturas, intelligit regu 
ias cujusque individui, fecundum quas unumquodque determi¬ 
natum concipitur, & ad certo modo exiftendum, & operandum, 
ex aeterno decreto & immutabili fummi Entis voluntate profluen¬ 
tes. Cum igitur jus naturae aliunde derivari nequeat, quam a 
fummo aliquo Principio, quod omnium individuorum caufa fit, 
hinc, exiftentia fummi ejusmodi Entis probata, ipfum naturae jus, 
quod neceflario ex illius natura profluat, ac Angulis individuis 
communicatum fit, eadem ratione probari, Nofter amplius cen- 
fet* Licet vero laudatum jus naturae, ratione originis, omnibus 
individuis commune fit, ratione tamen cujusque fubjedi, fecun¬ 
dum innatam fibi naturam operantis, diverfis modis ea, quae ju¬ 
ris naturae e fi e dicuntur, in aduni deducuntur & adimplentur; id 
quod inprimis exemplo brutorum & hominum, ulterius Dodis- 
fimns Autor declarat. Ex his porro liquere putat, eum, qui Car 
neadis, aliorumque illum fequentium, fententiam oppugnare ve¬ 
lit, ante omnia de fiimmo aliquo Ente follicitum efledebere:hu¬ 
jus vero exiftentiam triplici potiffimum argumento, a fabrica hu¬ 
mani corporis, totius univerfi, & Gentilium teftimoniis defum- 
to, idem demonftrat. Cum etiam fummum illud Ens non ali¬ 
ter, quam fumme perfedum , per rationem cognofcatur, hinc 
ex hac fi]mmaperfedione,proficifeicenfet Nofter fummam fan- 
ditatem, quas in eo confiftat, ut neceflario amet veritatem & vir¬ 
tutem, abhorreat autem a viriis, ita ut nihil velle poffit, nifiquod 
bonum & fandum eft, id eft , naturae fuae conveniens; nihil ve¬ 
tare, nifi malum, fcilicet quod fanditati fuae contrarium eft. Ex 
infinita illa fanditate profluere fummam juftitiam, adeoque poe¬ 
narum & praemiorum diftributionem. Dei fanditatem indicare 
legem & normam, ad quam rationales creaturae vitam inftituere 
teneantur 5 juftitiam autem corrigere adus hominum, eam lae¬ 
dentes. Ex hac itaque Dei fanditate , derivandum efle homi¬ 
num jus naturale, Generofiffimus Autor concludit, quod exipfa 
Divina natura profluens, verfetur circa adus per fe debitos vel 
illicitos, fluentes ex eadem fanditate , adeoque moraliter bonos 
vel malos, ac optime definiatur per didatum redae rationis, ex 

K k 3 com 


i(n ACTA ERUDITORUM 

convenientia vel difconvcnientia cum natura rationali, id eft, 
cum illis honeftis nobis innatis principiis , ex Divina ilia fimdU- 
tate & imagine, ad quam creati fumus, fluentibus, nobis indi¬ 
cans, quid bonum, qmdjuftum, quid malum, quid injufturn, & 
confequenter quid vetitum, quid praeceptum fit 

In lib, L §.g, rejicit Groflus eorum opinionem, qui u- 
bique & fine exceptione , flammam poteftatem efle volunt popu* 
li, ita ut ei Reges, quoties imperio (fio male utuntur, & coerce¬ 
re & punire liceat. Sed Dodlifiimo Commentatori flatus contro- 
verfiae nimis generaliter videtur formatus, cum neminem eo ar¬ 
rogantiae procesfifte putet, ut ftatueret, flammam eo, quem mo¬ 
do retulimus, fenfu poteftatem efle populi. Hinc quaeftionem 
ka potius proponendam cenfet ; an liceat, quibusdam in cafibus, 
populo Regem imperio fuo , non ad tutelam & utilitatem civi¬ 
um, fed in eorum perniciem ac detrimentum, abutentcm, folio 
dejicere, vel alio quacunque modo punire ac coercere ? Sic for¬ 
matam quaeftionem, contra Grotium deinde affirmat. Cum e- 
nim omne imperium humanum, voluntate hominum fit intro- 
dudlum , hinc illud ex fine coeuntium in civitatem, aeftiman- 
dum erit: hic vero eft propria confervatio & flcuritas. Quodfi 
adeo Imperans, neglecto illo fine, in cives fieviat, tum imperio 
luo, ipfo velutjure, excidit, ac non aliter, quam Angulare Rei- 
publicae membrum, confiderari pofle videtur, euniqu.e adeo, ve¬ 
lut communis falutis hoftem, civitas ea poena, qua ipfe alias, vi 
fummae poteitatis, civem delinquentem punire potuiflet, affice¬ 
re poceft. Poftea, fubjedis nonnullis limitationibus vel cautio¬ 
nibus neceflariis, Grotii argumentis refpondet, docendo, neuti- 
quam (abjectionem eo usque efle extendendam , ut Imperanti 
quidvis facere, aut quovis modo imperio conceifo abuti liceat* 
in hoc enim lubditos nec confenfifle, nec confentire potuifie. 

Celebris inter rerum moralium Scriptores quseflio eft, an 
ob imminens accipiendae alapae periculum , inimicus etiam cum 
caede repelli queat ? quam Grotius /. z c, i, § io. proponit. Cir¬ 
ca eam noftro Commentatori , poft relatas aliorum fententi- 
as, diftinguendum videtur inter injuriae ejusmodi inferendae pro- 
pulfationem, ac illatae vindicationem; deinde inter ftatum natu¬ 
ralem 



MENSIS JUNII A. M DCC 1 V. i 6 \ 

ralem & civilem. Propulfationem igitur injuri# , tam in foro 
poli , quam foli, quovis modo fieri pOiTe cenfiet. Cum enim nori 
folum communi homihum opinione , fummo lernper m pretio 
liabita fuerit famae integritas, led etiam a piis, Divino Spiritu af¬ 
flatis viris , nobis commendata ejusdem confervatio, non vide¬ 
tur Chriftianis interdictum, famam intactam & illibatam confer** 
vare, depellendo injuriam & ignominiam , quam nobis inurere 
meditantur ac machinantur homines improbi ; & cum pro capi¬ 
te , pro vita liceat fui fidei p ere defeiifionem, quidni etiam pro fa¬ 
ma, omnium rerum pretiofiffima, atque etiam bono & honeftd 
viro chariflima ? utpote quam eodem jure & titulo poffidcmus, 
quo extera a Deo nobis conceffa cum animi, tum fortunae bona* 
Omnino igitur idem jus circa fama* defenfionem afferendum vi¬ 
detur , quod circa vitas aliorumqtie bonorum tutelam, nobis 
competit: fi vero idem jus obtinet, eadem quoque media adhi¬ 
bendi facultas rede adftruettir. Accedit, quod, uti inimicus nul¬ 
lum in corpus vel vitam noflram jus habet, ita nec famam 
laedendi, ulla ei fit poteftas: quamobrem & quaevis ignominiae ar¬ 
cendae media adhibere, licitum nobis videtur , cum adverferius 
nullo jure munitus fit , quo minus extrema quaeque patiatur. I- 
dem tamen jus, in ffatu naturali, circa injuriae illate vindicationem, 
ixfo non competit, fed laedens ei obligatur, ex fuo maleficio,ad 
reparandum damnum, quod fam# ejus intulit, idque fit patien¬ 
do tantundem ^ cujusmodi poena optime proportioiiata videtur 
delido. Et quoniam, in ffatu naturali , fixius ipfe & judex efi 
& arbiter, atque etiam ador, cavendum ei eft, ne plus repofeat* 
quam ratio ei deberi didat, & ne tanquam judex, graviorem poe¬ 
nam in delinquentem ffatuat , quam juffitia diftiibutiva exigit, 
Hxc tamen omnia locum habent, fi inimico in poteftatem reda- 
do, penes Ixfura unice fit , mala imponenda moderari ac diri¬ 
gere r nam fi ab oblimato obdurateque adverfario, illatae injuriae 
reparatio per vim fit exigenda, tum jus laedendi in infinitum per¬ 
inde obtinet, ac circa injuriae inferendae propulfationem. Infla¬ 
tu autem civili, uti Ixfxonk illate vindicatio, fine dubio perMa- 
giftratum fieri debet, ita circa inferendae propulfationem , ean¬ 
dem, quam in flatu naturali afferuit, defendendi rationem , m 


264 ACTA ERUDITORUM 

civili quoque propugnare Nofter non erubefeit ? cum nonfolum 
& hic corpus impetatur, a quo omnem vim & injuriam arcere 
permittant jura, fed & laefus verfetur in terminis defenfionis ne- 
cellariae, ceflantibus hoc in cafu judiciis, adeoque jus priftinum 
revivifcat, ac cuique fe fuaque, quovis modo, contra vim & in¬ 
juriam imminentem , tuendi facultatem tribuat. Poitea ratio¬ 
nes contrarias Nofter removet , ac inprimis a Grotio fruftra 
legem Evangelicam hic opponi, cenfet» 

Circa poenas humanas, uti non paucae occurrunt difficul¬ 
tates, ita inprimis etiam illud quaeri foiet, an delicfta in Deum 
commifla, poenis humanis fubfint ? qua de re Grotius /. 2. c. 20, 
§• 44 ' fuam propofuit fententiam. Circa quae cum alia, tum 
in fpecie id annotat Autor ad d. §. 44 , quod, cum nihil magis 
perniciofum focietati humanae, quam ejusmodi homines, qui vel 
fummi alicujus Entis exiftentiam negant , vel ab eo res huma¬ 
nas curari, inficiantur , hi humani generis hoftes exiftimandi 
fint j adeo ut cuique eos, in ftatu naturali, jure belli perfequen- 
. di, in civili vero focietate , fummis Imperantibus, illos coercendi 
jus competat: cum unicuique, ac praecipue Imperantibus, cura 
incumbat avertendi a civibus non folum, fed & focietate huma¬ 
na, illa, quae maxime nocitura videntur j praeterea quisque tenea¬ 
tur, Divinam Majeftatemilkfam confervare, cum nati fimus, ad 
Dei gloriam praedicandam & celebrandam, haec vero non magis 
negligi poffe videatur, quam fi athei impuniti dimittantur ; de¬ 
nique multae gentes ac nationes funditus deletae ac peflimdatae 
fint, ideo quod. Divinae Majeftatis contemtores & graviffimorum 
deli&orum autores, e medio non fuftulerint. Alia tamen, quo¬ 
ad religionem Chriftianam, Noftro ad d . c . 20 . % 4$. fedet len¬ 
tentia. Cum enim fides fit donum Dei, quod a mera gratia & 
Divina benevolentia dependet , non vi & armis propagari, fed 
per do&rinam & auditum, inftillari hominum mentibus illa de¬ 
bet. Quamobrem nullum bellum inferendum, nec armis uten¬ 
dum, ut ad Chriftianam religionem amplecftendam cogantur 
diverfa fentientes, multo minus illi, qui eam profitentur quidem, 
fed non eadem fidei dogmata & fidei capita amplexi fimt : & li¬ 
cet veritas religionis Chriftianae, multis egregiis teftimoniis fulcia¬ 
tur, 


M E N SIS J U N11 A. M D C C i V. 


z6j 


tur i attamen cum ejusmout myfiena humani in^cnn cc jucucii 
vim fuperent, non tam facile ab his, qui in tenebris obambulant, 
in animum admitti poliunt, nili fecretis Dei auxiliis accedenti¬ 
bus. Cujusmodi intelledus iliuftratio, non ab armis & vi, aut 
humana poteftate nobis impertitur, fed a Divina folummodo gra- 
tia dependet: hinc mentibus vincula injicienda non funt; volun¬ 
tates ad ftudium verae religionis allici & invitari debent, non 
cogi j perfuaderi, non imperari oportet ea, quaefaluti animae com¬ 
parandae inferviunt ; non intruditur pietas, fed inftillaturnon 
impingitur, led infunditur. 

In /. j. c. i. §. 21. 22. docuit Grotius, quod, quicquid ali¬ 
cui facere non licet, ad id eum impellere aut follicitare non li¬ 
ceat, ex eoque amplius deduxit, quod, cum fubdito Regem fil¬ 
um occidere non liceat, nec oppida fine confilio publico dedere, 
nec fpoliare cives, ad haec ille etiam permoveri non debeat; cum 
femper, qui alteri peccandi caufam dat , & ipfe peccet : aliud 
tamen effe amplius exiftimavit, fi quis opera fponte, nec fuo im- 
pulfi-i peccantis , ad rem fibi licitam utatur hoc enim iniquum 
non effe, ipfiusDei exemplo le alibi probafleait. In haedodri- 
na Confultifiimus Commentator prius probat; fed circa alterum, 
quod feilicet opera Iponte peccantis uti fas fit, vehementer du¬ 
bitat, an illud Chrifti dodrinae & charitatis regulae conveniat, ut- 
pote qute a nobis exigat, ut proximum in errorem lapfum in re¬ 
dam viam reducamus, & avocemus a malitia & peccato ; praeter¬ 
ea peccati quodammodo fiat particeps, qui fponte peccantis ope¬ 
ra utitur, cum qjus malitiam approbet, eidemque, in malo pro- 
pofito perfeverandi, occafionem prtebeat. Eadem quaeftio recur¬ 
rit i.j. c.4. §. 1 $, ubi cenfet Grotius, immiiiis percuflbribus ho- 
ftem occidere licere , fi illi huic nulla teneantur fide : aliter vero 
dicendum efie de his percuiloribus, quorum fado perfidia infitj 
nam eum hic , qui aliena utitur perfidia , non jus naturae tan¬ 
tum ,fed & gentium violare. Sed Nofter iterum Grotio eft ri¬ 
gidior, dum iftum nocendi hoftibus modum , penitus rejicit. 
Quamvis enim hoftem interimere, non jura belli duntaxat, fed 
etiam jus naturale & divinum permittant, attamen turpitudinis & 
fceleris quid continet, infeium nec opinantem e medio tollere- Ne- 

/ L1 que 


/ 


266 ACTA ERUDITORUM 

que vero turpitudo ilia & fcelus diflindione Grotii removetur , 
quia immiffio percuflorum , perfe&fua natura turpis Noflro vi¬ 
detur. Hinc etiam Gentium, ac in fpecie Romanorum, facinws 
ejusmodi approbantium , exempla ipfi non obfunt, cum non 
exemplis, fed rationibus, juftitiam & honeflatem metiri oporteat^ 
ex quibus quoque concludit, deprelienfos iftitrsmodi ficarios,non 
aliam ob caufam exquifitis affici fuppliciis, quam quod tale faci¬ 
nus juri Gentium repugnet , ac proinde iis, qui rationis dida¬ 
mini obtemperant, exofum fit* 

NICOLAI HENELII AB HENNENEELD , SI-' 
lefiograpbia Renovat a , ne ceJJ,ariis fcholiis , obferv amnibus 

Cf indice auffia* 

Vratislaviae & Lipfiae, apud Chr. Bauchium, 1704, 4. 

Confiat alphab. 15. 

R Ari funt ex Silefiis, qui res patriae fuae literis confignare fb- 
lent, & fijoachimum Cureum, Nicolaum Henelium, Jaco- 
bum Schickfufiurn, Fridericum Lucae & Martinum Hankium no¬ 
minamus, pauciffimi reflant, qui Annales gentis nobiliffima? in lu¬ 
cem protulerint. Maximum autem inter illos pundum tulit Ni* 
colam Henelim ab Hennenfeld , Sac. Caffi Maj. Coniiliarius, JCtus 
& Syndicus olim Vratislavienfis , cujus Silefiographia capitibus 
novem, & Breslographia capitibus fex delineata, Francofurtian¬ 
no 1613, in 4 prodiit. Quum enimvero non pauca animadverteret 
dodisfimus Audor, quae vel perperam a fe dida effient, vel meli¬ 
us dici potuiffient, quam in illo fefiinationis calore dida fuerant, 
ad fecundas curas opus utrumque revocavit, corredumque ac mul¬ 
tis in locis audum, filio luo, velut orbam ac pofthumam prolem, 
edendum reliquit : qui ipfe quidem variis rationibus impeditus, 
praffiare iftud neutiquam potuit 3 praefritit autem nuperrime, & 
civium literatorum expedationi exafle fatisfecit Reverendiflimus 
atque Illufirisfimus Dominus , Michael Jofephm Fibiger , Sacri 
Ordinis Militaris Crucigerorum cum rubea fteila Supremus per 
Silefiam & Poloniam Magifter, & ad D. Matthiar apud Vratis- 
Javienfes Praelatus, qui fchedas Henelianas felici fato nadus, Si- 

lejio- 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. %6y 

Jejtograpbiam Remvdtam ante omnia fedulo di-seufEt, munde- 
que defcriptam & do&ifllmis fcholiis illuftratam , Lipfienfibus ty¬ 
pis hoc ipfoanno, in forma, quam vocant, quarta exfcnbendaiB 
curavit. Ipfe Henelianus labor, qui feptem prius capitibus con- 
ftabat, in duodecim pofthacab Au&ore diftributus eft , quorum 
L Silefire incolas, nomen & etymonIL fitum , populos finiti¬ 
mos, & partitionem ; III. ubertatem qua frudluum terra nafcen- 
tium, qua mineralium ; IV. animalia, volatilia, & rem pecuariam; 
V. flumina , lacus,pifcinas,pifces & thermas ; VI.ingenia, mo¬ 
res, corporum habitudinem , educationem, ftudia, Icholas , rei 
familiaris curam, vidus item veftitusque rationem , hofpitalita- 
fcem, mercimonia & idioma ; VII. urbes, arces, monafteria,pa¬ 
gos ; VIII. hominum genera & ordines ; IX. Magiftratum fiipe- 
riorem ; X. Magiftratus fiibordinatos ; XI. Judices ac jura ; XIL 
Corqitia & Curiam Fifcakm Silefiae fiflit. Sed quum brevior eri 
fet tradatio, & circa anuum fuperioris feculi XXXIII aut XXXIV 
abfoluta videretur, multa vero interim in flatu publico immuta¬ 
ta , Familiaeque Excel! isiimae quaedam lethocxtmdae, aliae autem in 
earum locum fubftitutae fui flent, Scbolia fuperaddere necefle duxit 
Reverendillimus Praefui, in quibus Henelium modo explicaret fu- 
fius, modo corrigeret accuratius , modo autem eventus rerum 
memorabiles ab Henelio vel omiflbs, velpoft obitum ejus obfer- 
vatos compleret. Primo itaque ftatirn capite Marcomanorum & 
Quadorum res geftas in fcholiisfuis (ad5. 2. &14.) clarius didu¬ 
cit; fyftema Celtarum oc Germanorum veterum (£23.) conte¬ 
xit; Quados & Lygios (5.16.17. ) in Silefia habitafle, contra Clu- 
vetium,& Henelium ipfarn, qui Cluverii partes fequitur, often- 
dit; & (J. 24.) Vandalos a Venedis five Wcndis omnino diftm- 


guendos, pagumque Siienfem a Ditmaro memoratum , pro Sile- 
fia ( §. 33.) habendum eflfe, docet. G tp. IL { §. 1 ) .controverfiam 
nuperriraam Silefiorum cum Bohcmis, de finibus in montibus Su¬ 
detis, anno 1700 & 1701 motam; ( §. 7. ) montium Silefia deferri 
ptionem , ex fchedis Oehmbianis; ($. 13«) hiftoriam ,anfabulam f 
de latronibus,feu fpedris potius in monte Sabotbo,quibuscuiT]Joam 
nes Beerius, civis Suidnicenfis, circa annum 1570 colioquutus fertur; 
(j>* 18« ) fabulam de fpedro montis Pdphari, quod DvicbCHUibl 

E I z ad- 


268 ACTA ERUDITORUM 

adpeilant, cordate examinatam; ( $.24.) Poionorum in Silefiam 
praetenfiones egregie discufias; (§. 25. fqq.) Ducatuum hodiernos 
dominos ; (§. 34 ) territorii Suibtifienfis ad Brandeburgicum Ele¬ 
ctorem fadtam oppignorationem, & reluitionem ; (§. 35.) Dyna- 
ftiarum liberarum numerum, quarum antea qu&fcuorfuerant,By- 
tomienfi Henkeliana in Superiore, & Bethanienfi Schoenaichiana 
in Silefia Inferiore audhim, m Icholiis Fibigerianis legimus. Cap. 
11 L boni patrisfamilias partes egregie fuftmet Illuftriffimus Scho- 
liaftes, & praeter monita rei agrariae infervientia , quae in fcholi- 
is paflim occurrunt, de agris puta laetandis, de fatione facienda, 
de lignis caedendis, de lini cultura & ufu : maxime notatu digna 
funt, quae ($.38) de aurifodinis Goldbergenfihus; ($.39.) de au¬ 
ro fluviatili Silefiorum; (§. 41) dedente aureo pueri Silefii, cujus 
gratia Jacobus Horftius, Joannes Ingelftetterus , Martmus Ru- 
landus, DuncanusLiddelius, Valens Acidalius, Laurentius Schoh 
zius, integros tra&atus velepiftolas ediderunt ; ( 5.42 ) de me* 
tallifodinis hodie in Silefia excultis adduxit : quibus addimus non 
immerito carmen hexametrum Chriftophori Wintheri Saganenfis, 
de Fabrilibus Silefiae officinis & fodinis, valde alias rarum, fed 
Icholiis ($.43) nunc infertum, & uberiorem de UrnisSepulchra- 
libus notitiam, quas ad §. 51 legitur : quo loco tacere non pofi 
finxius, tanto Scholiaflen noftrum erga patriae fuae antiquitates 
ftudio flagrare, ut M- Chriftiani Stieffiide Urnis in Silefia Ligni- 
eenfibus & Pilgramsdorfienfibus, (quarum illo commate non me¬ 
minerat) fcriptam ad ipfum epiftolam, fuis fumtibus imprimen¬ 
dam curaverit. Cap* IV • laudem in fcholiis meretur memoria Or¬ 
dinis Venatorii, ab D. Georgio Wilhelmo, ultimo Pfafteorum 
Principe Lygio-Bregenfi, anno \ 6 yi d. 23 Aug. inftituti; hiftoria item 
cerne cicuris (§. 2.) leporis bicorporis ( p.399 ) regulae porro de 
cura & naevis equorum, (§.13) de cura ovium,( $.20 } parodia 
Catulliana SenFtlebii de cafeo ovillo, $. 2z)&de volatilibus fup- 
plementa doftiflima. Quo tamen loco praeterire filentio non de¬ 
bemus narrationem ipfius Henelii ($.35. p. 534.535) de nobili qua¬ 
dam femina in Ducatu Silefiae Oppolienfi, in cujus naturam exa¬ 
men apum, incertum quo cafu, fefe immififc, quodque, cum mi- 
feilam pundlionibus , ut credibile $ft> tantum non enecaret, haud 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. 269 

nifi rege extracto, Inde expelli potuit. Addit Kenelius, rem, quo 
magis miram , eo minus fidei habituram, nifi certiffimis ventatis te- 
ftimoniis niteretur, ,& ab eo iple haberet auctore, cui fidem hic 
negare piaculum putaret. Cap,V, inter alia de V.iadro fiveOde- 
ra fluvio, qui antiquis Suevus & Guttulas dicebatur , egregia 
multa profert Henelius, quaeque Silclus cum Francofiirtenfibus 
de libera 111 Viadro navigatione interceflerint controverfiae , fufe 
explicat :fed notat Schoiiaftes (ad $.7) quod Jo. ChriftianusRie- 
mannus Bartham quoque fluvium navigabilem le redditurum pro- 
miferit, ad quercus fcilicet iflhic locorum abunde crefcentes, me¬ 
diante hoc fluvio ad Oderam, & dehinc Hamburgum deportan¬ 
das , qui tamen conatus certis de caufis fruftraneus fuerit } quod 
a fluvio Biela in Moraviae confinibus , fagae vocentur 
fen §-8? quod Albis fontes omnino Silefiae vindicandi fint,contra 
Bohemos §. 31; quod acidulae plures hodie in Silefia dentur $.47, 
& quod inObra rivulo gammari faporis amari capiantur,ob ca¬ 
lami nimirum aromatici fyflveftris copiam, cujus radicibus avide 
velcuntur cancri, $.58* Cajp. VI, praeter egregia multa, quaeHe- 
nelii curis debemus, non proletariae funt Schoiiaflae noftri obfer* 
vationes de onophagia Silefiis objeda (§. 2 $) de genio Silefiornm, 
contra Scaligeri difterium ( §. 5;) de fcholis publicis, & Academia 
praelertim Societatis Jefu Leopoldina, anno M DCCII Vratislaviae 
fundata (§. 16 j) de bibliothecis in Silefia celebrioribus ad §, 19, quas 
inter Logaviana quoque pag.719 laudatur, nuperrime ab Illuftris- 
fimis haeredibus Seremffimo Duci Saxo-Vmarienfi divendita ; de 
cerevifiarum varietate & virtutibus ( §, 2.7 fq 3 J de Schepufio Vratis- 
lavienfium, (§. 31 ) quod genus cerevifiae eft, ab oppidanis @d)Cp£> 
adpellatum ; de privilegio Vratislavienfibus ab Henrico VI Duce 
conceflo, ut non folum die illis ac vivere, fedbene efle, bene vi¬ 
vere liceat $.17; de itineribus in Silefia tutis 5.55 3 6c tandem de i- 
diotifmo linguae Germanicae Silefiaco, Silefiiorumque gloria in poe- 
fi Germanica, nitori fuo ab ipfis reftituta. Caput VIL- pauiio pro - 
lixius eft, ob urbes, monafteria & arces ordine alphabetico ibi 
recenfitas. Ex ingenti memorabilium copia id folum adnotamus, 
depidbim eiie in Icnohis urbium ac oppidorum faciem, qualis poft 
Henelii tempora, ad praefens usque le culum fuerit ^ finguiisque lo° 

L 1 3 ‘ cis 



270 , ACTA ERUDITORUM 

cis non modo virorum eruditorum, qui ibi nati funt, elogia ex ipfis 
Silefia Togata Heneliana fchedis adjunda, vel proprio Marte con- 
feripta, fed Abbatum infuper & Praelatorum,quiSag.anen(I,L.eu- 
bufienfi, Griflovienfi, C^sncfenfi,Henrichovfenfi,Raudenfi dc 
Jemelnicenfi monafteriis praefuerunt, vitas & feriem, exipfis coe¬ 
nobiorum, quae vocant, archivis .cumliteratiffimoScholiafteHer 
neiiano communicatas inveniri,& occafione Wartenfis Divae,caete- 
rarurn quoque in Silefia miraculofarurn, quas credunt, Imaginum 
mentionem fieri. Caput VIII ut materiarum mole, fic dignitate o- 
mnium amplifiimum eft. Poft enim quam Henelius populum di- 
xiffet dividi in Clericos & Laicos } provinciam anno 965 fub Mie- 
cisko ad Chriftum converfara } Epifcopatum Vratislavienfem ait- 
reum vocari .} S. Joannem Baptiftam & Divam Hedxdgen tutela¬ 
res univerfx Silcfice haberi} Duces porro in Sikfia olim plures, ho¬ 
die pauciores numerari j Comitum & Dynattarum conditionem, 
lautam efle} ac de Nobilium praefertim familiis , feudis 5 praero¬ 
gativis, {ludiis, gloria fago aeque ac toga parta , fufe fcradaffet, 
nec opificum infuper, rufticorum, ac Judaeorum oblitus fuifiet; 
hic quafi paiaeftram eruditionis fux nadus Reverendiffimus Prae- 
fui, inicholiis'filis telam abHenelio coeptam continuavit. Epileo- 
porum enim laudes, tum ex aliis Henelii fchedis, tum PP. Soc. Jefii 
- Elogiis receniiiit} Ducum ftirpes ordine chronologico defcripfit, & 
in Georgio Wdhelmo , Lygio-Btegcnfi & Wolavienfi Principe, 
omnem mafculam fobolem Piafteomm, qui per annos fere non¬ 
gentos, i n Polonia & Silefia fafces tenuerunt, anno 1675 exftindara 
prorfus fuiffe, in Ducatibus autem Crofnenfi Eledores Branclebur- 
gicos, in Glsnenfi primum Podiebradios, poftea Wurtenbergi- 
cos, m Saganenfi Lobkowitzios, in Oppavienfi .& Carnovienfi 
Lichtenftemios, in Monfterbergenfi Aiierfpergios Principes fuc- 
eeffiflc demonftrat. Ad Comites, Dynaftas, Barones & Nobiles 
digreflusnon ordine folum alphabetico , quamvis haud absque 
ingenti labore, illos recenfet, qui hodiedum in vivis funt, fed in- 
fignia quoque familiarum addit, nec minus elogia plurimorum 
Heroum, ftylo Henelianoin Silefia Togata , quod volumen ad¬ 
huc MSC, fervatur, eonfignata. Cap, /X, quo Magiftratus in 
Silefia fupejior penes Regem Bohemk effe, & Principes Siiefios fe~ 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. 271 

culo XIV, fub Joanne Lucemburgico & Cardo IV Regibus, Bo- 
herniae vafallos ac feudatarios fuiile fados dicitur,in fcholiiscau- 
fas tranfitus Silefiorum a Polonis ad Bohesnos , verba item horna* 
gtorum, tenorem diplomatum, & aha ejus generis non proleta¬ 
ria difeimus, Cap.X. eontroverfia Bohemos inter & Silefios de 
fumma Praefectura Silefiae, fub Ferdinando I acriter mota explica¬ 
tur, Bohemorum tum caufam D. Philippo Gundelio Patavino, Sb 
ledorum autem Wolfgango a Bock, Equite Silefio & Cancellario 
Lignicenfi, ftrenue agentibus. Subneditur ftatirn catalogus fum- 
morum Silefiae Capitaneorum, quos modo ex Ducibus, modo ex 
Epifcopis deledos docemur, & alia plura, cum de jurisdictione 
tum de Magiftratuum inferiorum officiis , quibus + quod prolixa 
commentario non indigerent, ad calcem capitis Cafparis Schifor- 
degheri memoriales titulos de Jurisdidione, qu&olimin Silefiafu¬ 
it, Scholiaftes fub junxit. In Judiciis & Juribus Silefiae, quae C/tp« 
XI. ab Henelio accurate delineantur, breviora fiunt Praefulisnoftri 
fcholia j operam tamen minus le perditurum duxit, fi ad calcent 
capitis, Compadata Imperatoris Leopoldil cum Rege Polonia- 
rum Joanne III, Dynaftiae item Wartenbergenfis, quae ad Burg- 
gravios Dohnenfes Ipedat, certum quoddam privilegium de gra- 
duali appellatione, & inprimis Calparis Francifci,Equitis de San- 
nig, Annotationes ad Sandionem Pragmaticam Caefareo - Regiam 
Leopoldinam, circa fatalia Appellationis in Ducatu utriusque Si- 
lefiae obfervanda, legerentur. Finem operi Heneliano imponit 
narratio de Comitiis & Curia Fifcali Silefiorum, quae Cap . XlL 
continetur, ad quam non modo, quae circa Comitia Provincialia 
©bferventur, Scholiaftes monuit, verum & hodiernam Silefiae x* 
ftimationem & contribuendi modum defcnbit, quidque in Comi¬ 
tiis generalibus ab anno 1337 ad annum usque 1703 adum, atque 
tributorum nomine conclufum ac perfolutum fuerit, in confpe- 
dum exponit. Quum ergo Hiuftriffimus Ordinis fui Magifter ni¬ 
hil reliquum effe voluerit, ac neque vigiliis ullis aut fumtibus pe¬ 
percerit, ut Heneliana haec Silefiographia , quae per annos ferefe- 
xaginta in fchedis delituit,& tinearum fupplicium aut cucullorum 
piperatorum opprobrium vix effugere potuit, decori fuoreftituta 
& Renovat feunova quafivefte induta prodiret ? otium fane at- 



272 ACTA ERUDITORUM 

que vires ipfi, uti alii litterarum & liiTtoriae amantes, fic Sileni fi- 
gillatim cives, ad Breslographiam Heneiianam eadem ratione ty¬ 
pis evulgandam, ex animo precantur. 

DE ORIGINE MALI , A U TUORE GUILIELMO 

K 1 NG S. T. D. Epifcopo Derenfi. 

Londini apud Benj. Tooke, 1702, 8. plag. 16. & Bremse 
apud P. G. Saucrman, 1704,8* plag- 20. 

t Riginem mali, materiam inter maxime difficiles praecipuam, 
commode explicari absie polle exiftimavit Illulhis Audior, fi 
quaedam de cognitione rerum externarum ,& inveftigatione cau& 
primae, ejusque natura praemitteret, atque deinceps natura & di- 
vifione mali expenfa, didudliori tradatione fpeciatim mali imperfe- 
ctioni , naturalis,& moralis, rationem modumque perfequeretur. 
Poitquam oftendilfet, conceptus rerum externarum , ad motum , 
materiam & fpatitm referri, neque ullum ex his naturae necelli- 
tate aeternum exiftere, deducit hinc,caulam rerum primam,quae vul¬ 
go Deus appellatur,concedendam omnino effe. Ubi commonet, ra¬ 
tiones nollras de principio hoc adivo primo, non aliter compa¬ 
ratas elle, quam cceci de lumine, cui per effedus nonnullos cer¬ 
tum effe quidem poffit, dari rem, quae lumen dicitur, quod cale¬ 
faciat, quod illufiret, quod greflus dirigat; quid ipfa fit lux, haud 
seque cognitum fit, quoniam eiusdem lenium, quo alii lumen u« 
turpant, non feriat. Malum dividit i n imperfectioni*, natur ale, 
& morale . Per malum imperfedionis notatur abfentia perfe- 

dionum aut commodorum, quae aliis rebus adfunt ; per natura¬ 
le , dolores, moleftiae, incommoda ; per morale , pravae electio¬ 
nes , nobis aliisque noxiae. Quomodo autem mala haec cum Di¬ 
vina bonitate & juftitia queant confidere , melius cognofci non 
polle arbitratur Audor,quam fi offendatur ratio,quod mala non 
folum fapientiae, bonitati & potentiae Divinae infinitae congruant, 
fed & ex illis neceflario oriantur, ita ut illa infinita non fuillent, 
fi mala non elfent, aut effe potuiffent. Omnia creata neceflario 
malo imperfectioni* obnoxia effe probat , quia perfedio nb- 
folufca feffi Deo propria eftj univerfa igitur creata, quoniam Deus 

non 



MENSIS JUNII A. M DCCIV. 27 } 

non funt, imperfeda fint oportet. Hinc probare nititur Audor, 
mala naturalia tam neceffario cum origine liia ex materia cohae¬ 
rere, ut divelli a fe invicem nequeant, ac proinde mundi mate¬ 
rialis compagem aut rion ftrui debuiffe,aut ferenda haec efTe ma¬ 
la, fine Divinae potentiae aut bonitatis incufatione. Quod figilla- 
tim circa generationem & corruptionem, animalium varietatem, 
mortem, animi paffiones, famem, fitim, laborem, fobolis pro¬ 
creationem, pueritiam & fenedutem, morbos, feras & venena¬ 
ta, errores humanos & ignorantiam, latius ex hypothefi Audoris 
explicatur. Ut mali moralis natura & origo luculentius intelligi 
pollit, figillatim perfequitur Audor naturam eledionum ; felici¬ 
tatem, quae ex eledione pendet j elediones, quse perperam fiunt j 
quomodo in pravas elediones incidamus, & qua ratione eledio- 
nes iftiusmodi cum Divina potentia atque bonitate concilientur. 
Propoiitis duabus fententiis de libertate humana , quarum una 
libertatem a coadione 3n vero a neceffitate ; altera libertatem 
non minus a neceffitate, quam coadione agnofcit : aliam diver- 
famque ab his libertatis atque eledionis notionemledori exhibet, 
in qua explicanda & probanda fatis didude verfatur. Nimirum 
cum appetitus, facultates & potentiae, ab objedis peculiaribus, 
iliorumque convenientia & habitudine naturali, vulgo determina¬ 
ri tradantur,Nofterdiverfamabhis voluntatis potentiam fibi conci¬ 
pit, quae magis indifferens fit quoad objeda , circa quae lefe exe* 
rat ) quae neque a bonitate in objedis, nec a moleftia, nec ab 
inteiledu praecedente determinetur } cui non aliud prae alio natu¬ 
ra conveniat, fed cui id maxime congruat, quod ipla eligit : ut 
adeo non bonitas objedi praecedat adum eledionis, fed eledio 
bonitatem in objedo efficiat. Ejusmodi in Deo & homine po¬ 
tentiam dari, variis confirmatur rationibus. De Deo quidem in¬ 
ter alia, quoniam nullum extra eundem bonum , utpote nondum 
exiftcns, i pium ad condendum mundum determinare potuit, fed 
fola iplius liberrimaque eledio. Hominem vero quemlibet, cum 
confcius fibi fit, fe veram adionum fuarum elfe caulam,fe polle 
agere Ubique placere appetitibus naturalibus, fenfibus & rationi 
contraeundo , hanc liberrimam eligendi potentiam in fe experiri, 
qus nec ab appetitu, paiHonibus aut inteiledu determinetur. v Ex- 

M m nli* 


274 ACTA ERUDITORUM 

plicata felicitate hominis, quas in electionibus reponitur, indica- 
tiscjue caufis, quomodo in eledtiones indebitas incidamus, conci¬ 
liantur electiones indebitae cum potentia & bonitate Divina. Me¬ 
rebantur quidem explicatius fingula notari, fed cum brevitatis ha¬ 
benda nobis ratio fit, ex iis aliqua tantum delibamus. Ad obje¬ 
ctionem , cur Deus agentia libera condiderit ? refpondet, mun¬ 
dum fine iftis meram fuifle machinam 3 Deo autem quod ipfi 
gratiffimum eft, defuturum fuiife , commercium fciiicet cum o- 
peribus libertate donatis, & creaturis, quas libertatis ope beneficia 
Divina cognoicendo quodammodo rependant 3 pejorem fore ho¬ 
minum ftatum, fublato arbitrio libero 3 fola agentia libera, per- 
fefte felicia elfe 3 neque commoda arbitrii liberi, fine potentia pec¬ 
candi , haberi potuifle. Objectioni, cur Deus interpofitu omni¬ 
potentiae fuae , quoties opus fit, voluntatem ab electionibus pravis 
non coerceat ? fatisfacere nititur oftendendo, plura & graviora 
mala rerum univerfitati ex lrac interpefitione Divina obventura 3 
naturae rerum vim inferri 3 modum tradtandi agentia libera hae 
ratione inverti 3 tolli id, quod in electionibus maxime placet: hinc 
agentia libera polita elle veluti extra potentiam Divinam, ac pro¬ 
inde interpofitionem talem, nec rerum univerfitati utilem , nec 
Deo gratam elfe polle. Agitur deinde de efficacia orationum 3 de 
ejuaeftione , cur Deus alio hominem non tranftulerit, ubi nihil 
ipfiim ad malum potuifiet follicitare ? de paucitate felicium, & 
generali hominum corruptione. Denique argute objicienti Epi¬ 
curo apud Ladtantium, Deum aut mala non tollere velle, quod 
invidum alienae felicitatis eft , aut non poffe, quod infirmi eft, re- 
fpondetur, Deu m toiiere mala nec velle, nec polle, fed negatur in¬ 
de fequi, Deum elle invidum aut imbecillum. Contradictorium 
enim elfe , rerum univerfitatem fubfiftere , mala tamen tol¬ 
li 3 uti pofito circulo repugnet, linearum e medio ad circumferen¬ 
tiam tendentium aequalitatem tollere'. Deum proinde ex ma¬ 
lis minimum eligere , ideoque nec invidum , nec impoten¬ 
tem dici poffe. Univerfe tradlationi annectitur Appendix- de** 
Legibus Divini* ■> ubi natura & origo legum Divinarum, natura¬ 
lium & pofitivarum, cum univeifalium tura particularium 3 pne- 
mioruru pcenaramque Divi-narum ratio 3 qutefliones, quomodo- 

poena? 


MENSIS JUNII A. MD-CCIV. 

peense impiis «ternae conveniant., quae necipfis,nec aliis 'profluit? 
quomodo bonitati Divinae eaedem confonent, quae omnia fic fa¬ 
bricavit, ne quem fe creatum efie poeniteat ? quomodo poenae ae¬ 
ternae fine cauia naturali perpetuae efie queant ? denique cur .ma¬ 
lis bene iit, & bonis male ? explicantur. Atque haec nobis, pro im 
ftituti ratione, ex libro non grandi -dclibafle fufFecerit, Sententi¬ 
am enim ipiain, ut ubique, ita & hic examinandam aliis relinqui* 
tuus, 

CA TEC HIS ME Oll INSTRUCTWN DE EA 

Religim Chretienne ,u 

i* e, 

CA TEC HIS M U S, SI V E INSTITUTIO RELIGIO - 
nis Chriflian# ) Auclore J. i 7 . O ST ERVA L D , Psijlor o 

Eccleji£ Neocomenfis . 

Amftelodami,apud Thomam Lombrail, 1704,11* 

pjag, 20, 

Q Ui benevolo ledori nunc fiftitur libellus Catecheticus nom 
ultimi commatis, inicriptus eft Illuftri Societati, quae nuper 
in Angiia 1 prop/igand& Chriflian# Religionis cauia coaluit, a d imita¬ 
tionem forian laudatiffimorum in hoc rerum genere conatuum 
Roberk Boylei, immortalis memoriae Phyfici, quos alio in his A~ 
dis Joco diiaudatos recordamur» Docet vero nos in dedicatio¬ 
ne libri Reverendus Oftervaldiusnofter., conflare eandem Viris fio 
cra ac civili dignitate exfplcndentibus, atque fiib majori ifto Coi- 
legioj minora quam plurima contineri j inftitutas paffim efie ah 
eadem Societate fcholas, orphanis pauperumque liberis inftituen- 
dis, veftiendis atque educandis 3 libros ad pium Dei cultum faci¬ 
entes, ejus ope in icliolis, oppidis, pagis, clailibus, exercitibus car- 
ceribusque gratis diftribui $ inftitui Bibliothecas publicas, Mini- 
ftrorum Ecciefiae, qui ruri habitant, gratia, imo in ipfa America, 
eaque orbis parte, propagandae religionis Chriflian se caufa, multa 
a Sociis ftudio fumtibusque graviffimis curari; excitari ab iisdem 
Ecclefias exteras, ut, conftituta inter fe concordia, laudabili huic 
iuftituto adjutrices manus praeftent. 

Mm z ' Air- 


) 


( \ 


X 

/ 


/ 


ACTA ERUDITORUM 

Au&or, prasmiOa compendiaria enarratione Hiftoria: Bi- 
blicse i initio de religionis Chriftiante ac S. Scripturae veritate , per 
quaeftiones ac relponfiones, ut in toto hoc opulculo, non incon- 
cinne agit, led ex optimis potius, qui contra Atheos aliosque in¬ 
credulos lcriplere , audoribus, argumenta potiflima enarrat, ob- 
je&ionesque praecipuas refutat. Pofthaec, fafta religionis parti¬ 
tione in ea, qua: creditu , & quae fa&u necelfaria funt, de fidei 
articulis juxta Symbolum Apoftolicum agit, omnemque dat ope¬ 
ram , ut, fi qua: potiora funt in rebus credendis dubia, ea paffim 
interlpergat, feliciterque folvat : omnia denique ad augendum 
fanditatis ftudium diligenter accommodat $ cui jamolim, edito de 
fontibus corruptionis libello, laudabilem induftriam impendit. De- 
ninc ad facienda le confert, & generatim de poenitentia vitaeque 
emendandae ftudio, partis II articulo I dicit 5 dehinc fpeciatim de 
noftro erga Deum, proximum & nos ipfos ftudio agit, interfper- 
fa decem praeceptorum & Dominicae orationis explicatione. Ulti¬ 
mo loco de facramentis agit , ac formulas , quibus profelytus, 
vel puer & puella ad ufum rationis perveniens, ac confirrnatio- 
nem petens, uti poliint, ex more Neocomenfium Ecclefiarum, ap¬ 
ponit. 

Inter alia pereleganter ab Oftervaldio noftro expofita eft do- 
«ftrina de iis, qua: ipfi nobis ex lege Divina debemus. Funda¬ 
menti loco illis fubjicitur, quod quilibet ad felicitatem propriam 
quaerendam obftrictus fit,quaeinlalute animie confiftat: quaeren¬ 
da igitur non folum media elfe, fed removenda etiam obftacu- 
la. Quo praemonito oftenditur, animas rcftitutionem potiffimum 
impediri amore opum, honorum & voluptatis,ebrietate, Vene¬ 
re & curis» Sic p. 29 oblervatur, eas gentes, quae rationi hone- 
ftatique propiores fuerint, eo facilius Chriftiana lacra recepille. 
De Symbolo Apoftolico refertur p. 45, illud occafione formulae 
baptifini a Chrifto praeferiptx exortum; quaefitam enim a catechu¬ 
menis, in nomine Patris,Filii & Spiritus S. baptizandis,confeffiorrem, 
quid de Patre, Filio & SpirituS. fentirent ? Huic confeffioni plu¬ 
ra fubinde acceffifle , usque dum in p radentem formam adoie- 
vifiet. Sic p. 114 leq. dodhina de conlcientia, ad captum vulgi, mul¬ 
ta cum perlpicuitate exponitur. Ad verum gratumque Dei cui- 

\ 

tum 


1 


MENSIS JUNII A. MDCCIV. 277 

tum,quatuor animidispofitiones p. 159 requiruntur, zelus vide¬ 
licet, attentio, humilitas & confidentia. Bella eft obfervatio, 
quae p. 162 occurrit , infelices nos futuros, fi ita in fatis eflet, ut 
omnia, qu^ petimus, impetraremus ) plerumque enim nos, quae 
maxime noceant, optare. Longe nobiscum meliusadum,quod 
fciamus,Deum, qu^falutaria nobis fint, exauditurum : fed haec 
{peciminis loco. In reliquis, fi quae videantur a dodrina noftra^ 
tium recedere, Theologorum examini relida funto. 


friedmanni posneri decisiones de ce 

tatione Re ali &c, 

Lipfiae, apud Nic. Foerfter, 1704. in 4. Alphab. 1. pl. 17. 

C Um citationes reales, quae apprehenfione perfonae peragun¬ 
tur , haud raro fine jufta caufa fufcipiantur, aut certe fufcipi 
videantur , placuit Autori CLuiffimo,Decifiones centum, quas ex 
fori plerasque obfervantia hadenus collegerat, in ufum eorum, 
qui pradicis negotiis occupantur, prelo & publicae Eruditorum cen- 
fiirae fubjicere. Dicendi genus forenfe, quod fecutus eft, ipfe excu~ 
fat Decifione r, n. 2, fibique propofitum fuifte non fcholarum as 
theoria fubtilitates fedari , fed fori ufum potiffimum relpicere, 
Dec. 2. n. ult. profitetur. In quinque ciaiTes autem Decifiones fuas 
diftribuit,acbrevisfimis ea,quae circa definitionem, divifionem, 
juftitiam & differentias citationum realium, moneri poterant, prae- 
mittit. Dein de perfonis, citationem realem fuo aut alieno no¬ 
mine impetrantibus, diflerit. Poftea in quibus perfonis citatio 
haec obtineat, ac tandem, quo tempore ac loco ea poftit expediri, 
fuhjicit. Plerisque decifionibus obfervationes ac cautelas pradi- 
cas , refponfa quoque & praejudicia Collegiorum Juridicorum 
haud paucis inferuit, utnegari nequeat, iis qui foro fe caufisque 
perorandis, aut proceffibus judiciisve dirigendis confecrarunt, uti- 
liflimum fore hoc opufculurm Exempli loco quaedam exhibe¬ 
mus, ut & fatietati & defiderio legentium medeamur, ac ftudri 
um reliquas perluftrandi incendamus, non extinguamus. Foemi- 
nas fine curatore citationes reales impetrare pofle, monet Dec, 
6. Eiquijurisdidionebafla gaudet , jus hac citatione u tendi com- 

Mm 3 pete- 


278 ACTA ERUDITORUM 

petere , Dec. 13} militesque delinquentes a Magiftratu non milh 
tari carceri tradi pofte, Dec. 29 confirmat. Reaiem citationem 
carnifici ac lidoribus licite committi,Dec.49decidit; imo ex ter¬ 
ritorio alieno quoque delinquentem extrahere permittit Judici, 
quem in fuo quis perfequi coeperat, Dec. 49. Sed haec fpeciminis 
loco fufficiant: nam qui ipfas Decifiones peiiuftrare ex re fiia judi¬ 
cabunt , facili negotio perfpicient,induftriam Clariffimi Autorisin 
conquirendis cafibus pradicis, Collegiorumque Juridicorum re- 
fponfis ac fententiis, fuiffe lingularem. 


THOM^E CRENII EXERCITIA SACRA , PRIORA 

quidum Mojis traUantia . 

Lipfiae, apud heredes Frid. Lanckifii, 1704, ing. 

Wag.nl. 

P Oft Animadverfiones fuas Phiiologico-Hiftoricas, quarum par¬ 
tes undecim in Adis noftris hadenus recenfuimus, & plures 
etiam impofterum expedamus, novum opus inchoat, qui erudi¬ 
tam diligentiam nonnifi cum vita ipfa depofiturus efle videtur, 
Clariftimus Crenius,. Loca enim quasdam Biblica, juxta Philologi¬ 
am facram, excutienda -fibi furnit, & hac vice duodecim capita 
Genefeos priora percurrit, dataque impofterum occafione, ad a- 
Jios hujus libri textus non minus, ac eae ter os libros Biblicos, eftr 
perredurus. Sequemur eum more noftro fere ^ flo- 

iculos nonnullos e feripto hoc eruditisfimo excerpemus. Pag. 13 
Johanni Sauberto, Theologo Altorfino, fitisfacit, qui, ut delum¬ 
bet Orthodoxorum, pluralitatemperfonarum in Deo e nomine E- 
lohim probantium argumentum, ad locum Judic. XVI, 23,24, pro¬ 
vocat, ubi Fhiliftari iftam vocem ad idolum fuum Dagon appli¬ 
cant, deque eodem tripudiando dicunt, dedit De¬ 

us nojler Simfon 'mimicum nojtrum in munus noftras. Kefpondefc 
enim Crenius, quod, ficut Eiohim catachreftice idolo & Diis com¬ 
mentitus tribuatur , utpote qui fecundum hominum opinionem 
Dii fuit, ita etiam eandem ob caufam numero plurali Eiohim de 
idolo Dagon pronuncietur, e mala nimirum nominis hujus nati* 

ad rem nihili, quae 

fom- 


f aeque ejusmdous mtelligentia, & applicatione 



MENSIS JUNII A. M DCC 1 V. 

ffimmiim quendam Dealhihonorem, aut varias ejus virtutes prcn 
prietafesque pro fundamento agnoicat. Pag» 16. vocem Charn 
confiderafc, ac varias variorum , Gentilium maxime, de eadem 
fententias rccenfet. Circa locum Gen. II, 2, ubi Dens omne optu 
fiuumdiefeptimo complevijje dicitur, Aben-Efbe imprimis cano- 
nem p. 22. approbat, abfolutionem videlicet vel terminum operis 
non pertinere ad ipfam opus, & vi hujus regulas diei feptimi in 
KQ(T(JL 07 roua mentionem fieri cenfet, non inclufive ,fed tantum ter- 
minative. Gcn.II,i8.2c. ro 11^3 idemefie p. 25. putat, ac fi Mo- 
fes dixiffet fimilem , cum de uxore Adami agatur, Adamo fimilb 
Pag. 27. inter Diaboli fallacias hanc fernper prae caeteris miratum fe 
fuiffe profitetur, quod ferpentes, horribili procul dubio imma- 
nisfimifacinoris, Gen. III commemorati, monumento, ab ipfe 
eo usque dignitatis & majeftatis provehi potuerint , ut Numinis 
loco haberentur} prout & plurima ferpentum, Divino cultu affe- 
ftorum, exempla in medium adducit. Pag. 36. fi Pontificiorum 
taxat audaciam, qua Gen. III, 15. verba , & ipfie conteret tibi ca¬ 
put , mutato genere, ad Mariam Deiparam accommodare nulli ve¬ 
reantur. Pag. 57. nomen Caini neminem fuiffe deducturum crc- 
. dit a radice Hjp 1 pojjedit , nifi hoc doceret ratio nominis abEva 
expolita, cum certe Grammaticis omnibus obftet in medio poli¬ 
tum Jod j unde colligit, in nominibus propriis nimis magnas fie~ 
pe fieri foiere mutationes, adeo ut quaedam tantum origmis in¬ 
dicia in literis remaneant, & nunquam perventurifuiffemus ado- 
riginem veram , nifi rationem nominis in Scriptura iiiveniflemus. 
Pag. dq, poftqiiam Malbretharum de voculis CK & obfer- 
vationes adduxerat, mirum effe affirmat, quod tam multi Scripto¬ 
res, interque hos & optimi Exegetae,Maforte parvam,imo nui- 
fam fere rationem fuis in libris atque commentariis habeant. Pag. 
gz. f de Ambubajis prolixe differit,ifta quidem cccafione , quod 
Gen. IV, 21. vocem adhibeat Targum. Pag. g<?. fi Tu- 

balcainmn, pro Vulcano alias haberi luctum, paulo curiofius con¬ 
templatur. Pag.roo.fi circa celebrem illum locum Gen. VI, 2,de 
filiis Dei fiiliarum hominum forma captis , diverfas recenfet fen¬ 
tentias, atque iis accedit, qui per filios Dei,familiam Sethi, fed 
per filias hominum^ familiam Caini intelligunt. Pag, 126. Noachum 

G em» 


♦ 


\ 

280 ACTA ERUDITORUM 

Gen, VI, ^perf?ttum ideo vocari perhibet, quod Deo duce & co¬ 
mite, curriculum fidei tenuerit in generationibus fuis, ideft, inter 
homines corruptiflimos ,leu corruptiflimo mundi tempore» Pag. 
128.I. varia de Arca Noachi lemmata deducit, utpote de caufis, 
cur eam Deus fabricari juflerit ? de ejus collatione cum ecclefia^ 
de genuina ejus ftrudura; de animalibus, quae eandem ingrefia 
non fuerint: quorum tria genera nominat , unum pifcium, & 
eorum, quae lunt ambigua vitas, & amphibia vocantur } alterum 
eorum, quas generantur e mixtura animalium diverlas Ipeciei, qua- 
lia lunt mulus & mula , ac tertium denique eorum, quae ex ma¬ 
teria putrefcente nafcuntur. Pag. 150 de montibus Arar at difpu- 
tationem inftituit. Pag. 160. f. occafione Nimrodi, quem Scriptu¬ 
ra Gen. IX, p robuftum nuncupat venatorem , iatronis atque ve¬ 
natoris famofiorem fignificatum notat. Pag. 163. loco Hebraici 
Gen. X,io, non immerito, ad dudtumTargum Hierofolymi- 
tani, Francifcum Taylerum, Anglum, nominare Niftbin exiftimat 
Pag. 168.f vocabulum Affar non tres tantum,ut Renedido qui¬ 
dem Pererio videatur, fed plures adhuc diverfosfignificatus fulti- 
nere, probat. Pag. 170. f de Ninives- aedificatione agit. Quam 
ob cauiam ZZr, urbs aut provincia, ab igne nomen indepta fuerit? 
p. 177.fi & P #i 84 lucus Mamre an pro Gymnafio Abrahamo ler- 
viilfe credendus fit? indagat. In loco autem Gen. XII, 16.Co¬ 
lophonem operi imponit, &ex iftoveteresHebrseos collegifle me¬ 
minit, hominem iemper debere elfe folicitum de honore uxori 
fuae exhibendo , cum nulla reperiatur in domo ejus benedidio, 
nifi propter uxorem. Caeterum aliqua palfim interlpergit Au- 
tor monita , quae ex titulo primarioque inftituto quis haud facile 
conjecerit, v. g. quando.pag.41.fi de adverbii faltim & [altem 
figmficatione & derivatione plurima accumulat: Pag. 75. in lau¬ 
des Commentarii a Luthero in Genefin confcripti latius excurrit. 
Pag. iii. Andrea G er h ardi Hyperii opufcula valde commendat „ 
eademque haud pluribus cognita ac ae(limata efle dolet. De no~ 
tis 1 quas libris a fie ledis alleverit Stepbanws le Moyne , ibidem 
nonnihil ex ctvroipia monet. Pag. 131 Jacobi Martinii Etymo . 
logicum Trajedi anno 1697 denuo quidem, fed parum accurate, 
editum fuifle, innuit. Pag. 156 de Benj. Tudelenfi judicia qu^dan 

affert: 


MENSIS JUNII A. MtJCCIV. zgr 

affert. In Jofepbi Athia Bibliis Hebraicis manifeftum errorem 
ex literis Clarisfimi Bierlingii notat, quando is videlicet Gen. IX, 
ult. pro pofuerit Pag, 174. d z Varenii Commentariis 

judicat, eos, fi tam perfpicue Icripti forent, quam eruditi fmt, plu- 
res Ledores majore cum emolumento habituros. Ut alias ejus¬ 
modi obfervationes taceamus. 

Redige 

i. e. 

'GEOGRAPHIA SACRA ET ECCLESIASTICA. 
Ah do re HIERONYMO DICELIO , Mathefeos Pro- 
fejfore Pubi. Extraordinario Lipjienft & Colle¬ 
gii Ducalis Seniore. 

Lipfise apud Haeredes Lanckifianos., 1704, 8. 

Conflat 4I Alphab. 

S ! Icut in omni fere dodrinaegenere, librorum abundare copiam, 
*non ignoravit Ciariffirnus Audor : ita & eam in Geographia 
Sacra., quam praetenti opere illuftrandam fumpfit, non potuit non 
agnofcere. Nec ideo tamen aut fe, aut alios reprehendendos ar¬ 
bitratur, qui de argumento, ab aliis pluribus dudum occupato , 
novos edere commentarios fuftinent. Hos enim Architedis pe¬ 
ritis comparat, qui five circa munimenta urbium, ad hoftium in- 
fultus propulfaados jam ante exftruda, five circa aedificia priva¬ 
torum occupati fint, id fibi laboris fumunt, ut illa antiquitate 
forte ruinofa, aut novis expugnandarum urbium inventis imparia, 
quomodocunque reparent , redigantque in aliam firmioremque 
formam, obfoletas vero domus ornatiores non minus, quamului 
commodiores efficiant. Idem certe in Geographia Sacra, feu De- 
foriptione eorum locorum, quorum in Scriptura Sacra Veteris No¬ 
vique Teftamenti mentio injicitur, propofitum fibi fuifle, Audor 
noffer profitetur. Neque enim difiimulat, fuifle jam olim p!u- 

res, qui nlufuandx ili. operam impenderint non contemnendam, 

quorum nomina ubique non fine honoris praefamine adducit,& 
in ipfa flatim praefatione, ex veteribus Jac obi Ziegleri & Wol'fran¬ 
gi IFeiJfenburgu Geographias Sacras nominat , & ex recentiori- 

N11 bus 


i %2 ACTA ERUDITORUM 

bus Car oli a S .Paulo ^ atque Samuelis Bocbarti opera laudat. I- 
pfc vero idem inftitutum ita prafequitur, ut novum quodammodo 
ordinem adhibeat; certe cum Geographia Iaera Ecclefiafticam quo¬ 
que Hiftoriam per univerfum opus conjunxit , quod ante fc qui 
praeibit erit, fe quidem noffe ait neminem. Methodo etiam utitur ? 
qua memoriae Lectorum optime coniiili creditur, dum fub quaeftio- 
Hum & refponfionum forma, cunila proponit, tabella etiam Geo¬ 
graphica^ quam juxta artis regulas ex majori Sanfonis in minorem 
£e contraxiffe formam monet , adjeila : ut adeo nihil omiferit 
Vir Clariffimus, quod ad argumentum propofitum copiofe plene- 
que & dilucide pertradandum pertinere videretur* 


J) 4 CHRISTIANI JOHANNlS LANGII OPERA 

omnia Medica Thooretico-PraBica , curante D. AllG ll- 
STO QUIRINO RIVINO^ PathoU at¬ 
que Botanic, P* P+ 


Lipfias, fumptibus Joh. Ludovici Gleditfch, 1704, in fol. 

Alphab. 20. plagul. 4. 

T Res effluxerunt anni, cum Experientisfimtu Autor , quaclra- 
gefimo fexto artatis anno mortalitati valedicens, multum a- 
pud quam multos, praecipue aegrotos atque auditores, fui relin¬ 
queret defiderium. Cujus leniendi ergo haud defuere plures, 
qui feripta ejus do&iflima ab haeredibus divulgari eo usque efflagi¬ 
tarent , donec horum nutu ac rogatu Excellentis fimus nofter Rivi- 
mu Affinis quondam fui conjunftiffimi, nec non primi in Medi¬ 
cina difcipuli, ex Manufcriptis, quotquot offerebantur ,* recemtio- 
ra feiigeret, atque felecfa, unacumDifputationibus, eo ordine ty¬ 
pis exferibenda traderet,quo hic, indice copiofifflmo adjedo,Ledo- 
ri benevolo exhibentur. In prima nempe partium, quibus tribus o- 
pera praefentia conftant, do&rinae medicae omnes, quibus Medi¬ 
cum dogmaticum prius imbutum effedecet, quam fpecialemag¬ 
grediatur praxin, i. e. Hijloria non folum Medica & PhyfiologU^, 
tum quoad thefin declarata, quam quoad antitliefm vindicata, fed 
Materia quoque Medica , Chymia , Methodus praficribendi for¬ 
mulas r fathologia, Semiotka, atque Braxis generatis,, conveni- 


MENSIS JUNII A. M DCCIV.n sg| 

enti ferie fiftuntur. In altera vero farte fpccialis medela cum in¬ 
ternorum, tum externorum affeduum defignatur, h. e. Praxis 
Medica & Chirurgica ita delineatur atque Caftbus illuilratur, ut 
Praxi non minus, atque Collegio prius Chymico, Annotationes 
nonnulla deprehendantur fubjundae. -Tandem ultima pars Dis¬ 
putationes quadraginta feptem comple ditur, quarum tamen non 
nili feptem ab ipfo Autore,vel refpondente, vel prandente ,Difr 
putatio videlicet de Cephalalgia , ds Circulatione Sanguinis , de 
Hamorrhagia , Homo Aerometrum , de Remediis Vulnerariis , de 
Hydrope , ac de Palpitatione Cordis , hic loci ventilatae fuerunt. 
Specialiora ex fingulis partibus commemorare, praeter rem arbitra¬ 
mur, cum Arti Medicae addidi vel fidentes, ipfa Opera Langiana 
fine dubio evolvendi defiderio flagraturi fint, ubi ex Prafatione Ri~ 
vimana intellexerint , in hoc unico volumine tunquam nucleo con¬ 
tineri , quicquid uuiverfa Medicina complebatur , ut nihil ma¬ 
gnopere dejiderari posjlt amplius . 

THE LONDON - SPY. 
id efl, 

EXPLORATOR LONDINENSIS. 

Londini apud Jo. How, 1703, in g. 

Conflat Alph.i. pl- 5. 

P Ropofitum fuit libri hujus Audori,qui & antea edita fatyra,Ev» 
curj <u inJamaicam infulam faclus (A TRIP TO JAMAIGA) 
inferipta inclaruit, pravos mores & vitia, quae Londini invaluere, 
fatyricofale perfricare. Itaque finxit, peregrinum quendam Londi- 
num accesfme,& celebriora loca velut fpedatum obambulafiqun- 
de largam admodum ridendi ludendique materiam nadus Auctor, 
acerrimam fubinde cenfuram adhibet, verficulis quoque paffim 
non inelegantibus infertis. Et poteramus forfitan recenfendo hoc li¬ 
bro fuperfedere , inprimis cum exemplo aliorum hujus generis 
feriptorum, obfccenitatem nonnumquam fapiat, nifi quae in ultima 
parte (abfolvitur autem partibus ododecim, ) de fplendidilfimis 
Johannis Drydeni, fummi Anglorum Poetae, exfequiis procul omni 
lahna reccnfentur, gratiffima Lectoribus futura crederemus, quod 
' Nn 2 & 


284 ACTA ERUDITORUM 

& antea in Adis his anni 1700, p. 32.1, aliquam illarum mentio¬ 
nem, quantum Icihcet ex publicis novellis nobis innotuit, inje¬ 
cimus. Nimirum clam erat efferendum in rheda funus , cum 
Air quidam ISI obdidimus, indignitate rei motus, fuo fumtu hu¬ 
mari Drydenium jufllt, Rufielio exfequiarum cura demandata., 
itaque delatum primo funus in Collegium Medicorum Londinen- 
ffurn eft, ut inde deduci ad tumulum commode poffef, Dida eft 
folennitari dies 13 Maji, anni 1700.. Eo poft meridiem convene¬ 
re Nooiles, qui tum in urbe erant , plerique. Auditi primum 1 
fuaviffimi concentus Muffci,a praeffantiffimis in ea'arte viris ita. 
compofiti, ut fecreta velut vi auditorum animos afficerent, eorum- 
que pauci a fletu cohibere fe pollent.. Recitata poftea a Viro elo- 
quentiffimo parentalis oratio Latina,ex eadem cathedra,qua Medici 
Uti confuevere, magno omnium plaufu. Finita oratione ferali, cur¬ 
rui imponitur funus , plumis circumquaque & dependentibus 
ex utroque latere majorum inflgnibus ornato. Pnecedunt & fa¬ 
muli duo illius, quod diximus, Collegii, baculos more Anglico 
fafciis ornatos prae fe. ferentes, & fervi minores alii , velut viam 
ceteris exfequiatoribus facientes- Hos excipiunt Mufici excellen- 
tiffimi., tibiis & buccinis trifte canentes.. Hinc Rufleli.us, detecto 
capite, proximus antecurram feralem incedit, quem ad augendam, 
pompam,fex equi generoflducebant. Sequuntur exfequiatores, cur¬ 
ribus,.totidem. equis ducentibus vedi, tanta magnificentia , ut nun¬ 
quam Legatorum exterorum quisquam ea celebritate urbem creda¬ 
tur ingreffus.Poftqiiam itaque in templum AbbatixWeftmonafteri- 
enfis ventum e flet,cantatum eft epicedium,& poftrema a quodam e- 
jus templi Sacerdote perfbluta funt, demumque funus, magna eum 
honoris fignificatione, medio loco inter Chaucerum&Coulkum,, 
infignes Anglorum Poetas, Epicum alterum, alterum Lyricum,tu¬ 
mulatum effjquo in loco ut fplendidummonumentum tantoque vi¬ 
ro, dignum erigatur, Nobiliores quidam Angli procurabunt.. Cx- 
terno* de mortis genere, quo: decedit, quoniam: Angulare eff, pa¬ 
riter ex Audore dicamus paucis.. Altius nempe carnis excrelcentiai 
invaferat digitum pedis, unde re: negleda orta eft inflammatio,, 
eaque mox, quod eflet obefo corpore, ex fluxu quodam humorum: 
anda, nequicquam. Madentibus, chirurgis, ut digitum abfcindi: 

gate- 


/ 


MENSIS JUNII A. M DCC IV. 285 

pateretur , ne ad reliqua membra manaret morbus. Sie paula- 
tim crure ipfo infefto, cum nihilominus* aetate jam decrepita,mem¬ 
bro mutilari nollet y exftin&us cft. 

MISCELLA NE 0 US WORKS , WRTTTEN BT HIS 
Grace GEORGE, Late DUKE of BU CKING HAM &e. 

i. e. 

GEO RGII y DUCIS R U CKING HAMII , OPERA VARIA, 
nec non Drydeni aliorumque Poemata , flatum publicum , qualis 
nuper admodum fuit , concernentia. Acceflere Oratif- 
nes notabiliores , in Regni Comitiis pronun- 

ciata G*c. 

Londini, apud To. Nutt, 1704, in 8. 

Conflant 1. Alph. 4. pl. 

G Rave quidpiam & eximium exlpeftabunt forte, qui hujus0- 
peris primam faciem intuentur , quandoquidem fummi Viri, 
Georgii Buckinghamii, qui non minori apud Carolum H, quam 
pater ejus Georgius apud Jacobuml & Carolum I gratia floruit, 
nomen praefert.. At non adeo multa funt in hac collecSione,qute 
ad ipfum Buckinghamium Ipe&ant 5 acceflere tamen non ignobili¬ 
um quorundam Poetarum Anglorum poemata, quorum pleraque 
Satyrica, quaedam etiam in Wilhelmum III Regem injuriofa funt; 
ut pateat, quanta fit publice defun&is Regibus infultandiapud An- 
glos licentia.- Quae fubjunsflae ad finem funt orationes, tempore 
Caroli I, Cromwelli, Caroli II & Wilhelmi III, in publicis An- 
glioe Comitiis magna cumparrhefia recitatae , maximam partem ad 
confirmandam Anglorum libertatem pertinent.. Reliquis infer¬ 
ta eft celebris Thomae Mcrcks, Epifcopi Carleolenfis, oratio, poft 
abdicatum Richardum II, & luffedlum Henncum IV, in publico- 
conleflu habita, in qua nec Richardum jure depolitum- efle, nec 
cuiquam alii Regum , qui jure fiicceflivo ad Regnum pervenerit, 
& coronatus rite ac inunctus fuerit, abrogari Regnum pofle, ac¬ 
curate probat. Sed plura de Mifcellaneis his dicere fuperfede- 
mus,,cum eorum tantum in gratiam colletfla videantur, qui e pu- 

Nd 3; bll- 



ACTA ERUDITORUM 

blico Regni Senatu in domicilia fua revertuntur, ut haberent, quo¬ 
rum leClione in itinere delectarentur. 

A TRUE COLLEC TION OF THE WRJTIN G S Op 
The Author of THE TRUE BORN ENGL 1 SH-MAN. 

id eft, 

GENUINA COLLECTIO OPERUM EJUSDEM AUTHORIS, 
qui fatyram ANGLIIS BENE NATUS vulgavit* 

Londini apud praecipuos bibliopolas, 1703, g. 

Conftat Alph. 1. pl. 9. 

On diffimilis hic liber eft priori, nifi quod in fatyris infertis 
Rex 'Wilhelmus III a calumniis, ut par eft,defenditur, Sc 
vitia gentis Anglicanae acrius perftringuntur. AuCtor nomen fu- 
ura in titulo non expreffit, fatis fe notum e fatyra Anglus benta» 
natus credens 3 attamen Daniclem de Eoe appellari, ex praefixa e- 
jusdem icone cognofcitur. Genuinam hanc collectionem i- 
deo vocat, quod fpuria eodem fere titulo antea, fe infcio 
& invito, prodierit. Fatetur autem ingenue, fe nec de Aylae fa¬ 
vore multum foliicitum efle, nec iras Aulae extimefcere , jufto ta¬ 
men fervore tuendaeexiftimationis Regiae incendi, quam impune 
nequilfimus quisque & ingratiflimus profcindat. Conftat opus 
partim fatyris ligato fermone fcriptis, partim vero discurfibus non¬ 
nullis politicis de iis rebus, quae proximis his annis vel in Parlia- 
rnentis difqeptata , vel publice gefta liint. In illis primum lo¬ 
cum occupat fatyra, quam diximus, Anglus bene natus 1 Thetrue 
born English-man ) infcripta , in qua, ut oftendat, Belgas aliasque 
gentes exteras a nonnullis, quife pro ywiftcos Anglis venditant, 
familixque fplendorem extollunt, inepte contemni atque o- 
dio haberi, quibus gentibus orti fmt Angli, & quid a quaque ve¬ 
neni hauferint, eleganter probat. In his tamen ad Saxonum pnff- 
cipue laudem fpsdrant, quae, poftquam aliarum gentium uravos 
mores re velaflet, his verbis lubjungit : 

What Honefty they have , the Saxon gave them , 

And that , no\v ihcy gro\v old, begins to leave them. 

id eft: 

Saxo dedit, fi quid redi tenuere Britanni, 

Hoc tamen & coepit deftituifle fenes. Inde 


MENSIS JUNII A. M DCCIV. 2S7 

Inde bibacitatem, crudelitatem , perduellionem , ingratitudinem 
& fimilia genti fuae exprobrat ; quas deinde paulo didindius per- 
cenfet in alia fatyra , quam Reformatio» of M anner s , i. e. Mo. 
rum Corregionem vocavit. Nihil enim aliud ubique fibi propo- 
fitum ede aderit, quam ut perverfos hominum mores , qui laty. 
rx finis ede debet, quantum in ipfo dt, emendet. Sed fatis etiam 
de hoc. 

EXCERPTUM EX EPISTOLA R. P. LE LO N 0 r 
ex Congregatione Oratorii Parifienfi , ad Virum Illujirem 
G. G. L. de nova Bibliotheca Scriptura Sacra 

adornanda. 

D Uo funt, qu± in hac Epiftola R. P. Le Long agit: primurtl, ut 
inftitutusn fuum, dc Bibliotheca Sacra Scriptura a fe compo¬ 
nenda, Iiluftri Viro indicet 5 alterum, ut commendari fibi roget 
dodum quendam in Germania Virum, qui auxiliatrices fibi ma¬ 
nus in hoc propofito adjungat. Nimirum molitur Claridimus Epi- 
ftolx Audor vadum Opus, quo Catalogum primo Chronologicuni 
fidet editionum omnium Sacrorum Bibliorum , eorumque fra¬ 
gmentorum, cujuscunque linguas aut aetatis, etiam ante 1500 an¬ 
nos : Audores deinde omnes, qui unquam in Scripturam Sa¬ 
cram, aut partem ejus, Commentarios ediderant, nomen cujus¬ 
que proprium , cognomen, patriam , religionem , munus atque 
mortem indicaturus, exhibebit: denique & Didionariorum ac 
Grammaticarum linguarum Orientalium, quae ad Scripturam S. 
probe intelligendam ufiii ede poffint, Indicem fubjiciet. Id con- 
filium fe fufcepide monet, quod opus fimile tamque late diffu- 
fum, a nemine adhuc tentatum nodet ■, ea vero , quae de hoe ar¬ 
gumento prodierint hadenus ,imperreda deprehendidet, parum¬ 
que accurata. Nec didimulat, apparatum jam non contemnen¬ 
dum ad tantum opus fe collegide, & plusquam ter mille Biblio¬ 
rum editiones ex diverfis catalogis annotade, quarum bis mille- 
aut viderit ipfe, aut pro indubitatis agnofcat $ numerum quoque 
ingentem fcriptorum cujhscunque idiomatis , feu manulcripto- 
rum, feu typis impredorum fe coacervadc. Et nihilominus, ne 
quicquam neglexide videretur, quod confummatum magis opus. 

iliadi 



288 ACTA ERUD. MENS. JUNII A. M DCCIV. 

illud reddere pollet, fuppetias le ex Anglia etiam quaeliturum ait, 
&inpraefenti EpiJfola, ut ad alteram ejus partem deveniamus, ex 
Germania accerfit. Rogat nimirum Virum Illuftrem, ut peritum 
quendam harum rerum hominem fibi procuret, in Germanicis 
Ribliorum editionibus & Commentatoribus accurate exhibendis* 
fibi coadjutorem. Communicaturum fe illi ipondet, quicquid de 
lis jam ipfe habeat cognitum, expe&aturum vero ab eo fupple- 
menta, quibus & editiones Ribliorum Germanicorum, & Com¬ 
mentarii ubi nondum explorati indicentur, Scriptorumque paulo 
uberior notitia impertiatur: pollicitus, fe non in partem glorise fo- 
lum admiffurum, quicunque fuerit, fed gratitudinem etiam fu- 
am quacunque data occalione eidem teftaturum, quin &impen- 
fum eam in rem ftudium, pecuniae quadam iumma, de qua inter 
eos convenerit, remuneraturum* 


LIBRI NOVI. 


G Erard Brandts Hiflorie der Re for mati e en an der e Kerkelyke 


Ji Gefchiedenijfen in en ontrent de N.eder lan den . Het der di en 
vier de Deel. Te Rotterdam , by B arent B&s^ 1704. 4. 

0 MHP 02 ERPAIO 'Zyjive Hi flori a Hebraorum ab Homero confleri - 
pta in Odyflea & Iliade » Expoflta a Gerar do Crcefo. Tornus /„ 
Dor dr aci apud Did ♦ Goris , 1704. g. 

Hifloire Critique des Dogmes & des Cultes hons & mauvais ? qm 
ont et e dans T Eglifle depuis Adam jusqu d Jefus-Chrifl . Par 
Mr. Jurieu» A Amfterdam,chezFrangois T Honore & Compa- 
gnie , 1704. 4» 

De Nupero Schifmate Anglicano Paranefs ad Exteros , qua jurz 
Episcoporum vetera , eorundemque a Magiflratu feculari inde - 
pendentia, omnibus afferenda commendantur-, ab Henrito Dod~ 
Wello • Lonclini apud Richar dum Smith, 1704 . 

Apologie pour les Proteflans y qui croyent qu on ne doit bapti 
zer que ceux qui font venus d un age de raifon . Par Galerm 
Abrahamsz . Amflerdam , chez Gerar d Kuypcr , 1704.12. 


***' * * * * * 
~k -k -k -k -k -k "K 


J 


N. VIt. 


A C T A 


289 



publicata Lipjia 

Calendis Julii, Anno M D C CIV. 


CONSILIO RUM SIVE RESPONSORUM ALTDO RE- 
finorum V'olumen 11 , adornatumaCHRISTIANQ LE- 
O NBA RDO LEUCHTIO , RequMica 
Noribergenjis Conjiliario. 

Noribergae fumtibus Wolffgangi Michaelis, & Johanni* 
Adolphi, 1704, in foL Conflat 7. aipb. d.plag. 

C Gnfultisfimus Audior, ante aliquot annos, Confilia fi ve 
Relponla celeberrimi JCti, Conradi Rittershufii, Ante- 
cefibris quondam in Academia Altdorffina,una cumSup- 
plemento Confiiiorum Dinnerianorum, fiib titulo Pri¬ 
mi Confiiiorum Altdorffinorum Voluminis, in publi¬ 
cum emifit. Nunc exhibet Volumen Secundum, in quo B, Hen- 
rici Linckens, JCti famigeratiffimi, Seremffi Ducis Paiatin. Solisbac, 
nec non inclytae Reipublicae Noribergenfis quondam Confiliarii, & 
Pandedtarum in Alma Altdorffina Profefloris Publici, centum Con* 


filia five Relponfa, a Facultate Juridica approbata, praecipuasque 
Juris, tam Ecclefiallici,quam Civilis & Feudalis, contraver fi quaefti- 
ones atque cafus difficiles, ex textibus & receptiflimisInterpretum 
placitis, tradlantia ac decidentia, continentur; quod quidem dili- 
gentiffimus Editor ea ratione adornavit, ut non tantum argumen¬ 
ta fummariaque fingulis Confiliis praemittere t,led & Confiiiorum 
elenchum ac rerum verborumque indices iocupletiflimos adjiceret. 
Noftrum eft, fpeciminis loco, nonnulla Relponfa in compendio 
exhibere. In primo duplex occurrit quaefiio, (1) an in Capitulis 
Proteftantibus, Exemtio a Refidentia inloco Beneficii, a Principe 
concella,fit valida ? & (i) an Canonicus, falva conficientia,poflit illa 

O 0 uti ? 





zgo ACTA ERUDITORUM 

uti ? Utraque affirmatur. Licet enim, quoad primam, ex jure Cano¬ 
nico certum fit, quod omnes Beneficiati ad Refidentiam perfcna-» 
lem, in loco Beneficii,, teneantur ; attamen ob juftam caufam* 
etiam juxta laudati illius juris praefcriptum, obligatio illa ab Epileo- 
po remitti poteffi Cum igitur Jura Epifcopalia in terris Proteftan- 
tium fint penes territoriorum Dominos T praeterea officium Cano¬ 
nici , non praecile in Refidentia perfonali, fed vita potius piehone- 
fteque exigenda confiftat,adeoque per ejusmodi exemtionem Cano¬ 
nici officium haut deftruatur, nec abufiis pravaque conietfiaria 
inde metuenda fint , denique Dominus Territorialis,in propofita fa- 
fti fpecie, fub fpecie Confiliariatus a latere, juxta Juris Canonici 
permiffionem T privilegium non-refidendi conceflerit, ac Privilegi- 
atus opera pietatis &charitatis T etiam extra Refidentise locum, ex¬ 
ercere^ infiiper utilitatem Ecclefiae fu se,conventus Capituli genera¬ 
les vifitando, promovere queat ; hinc utique confequitur, privile- 
gium exemtionis a Refidentia in loco Beneficii, Canonico, ad prae¬ 
dicationem Verbi.Divini. & Sacramentorum admmiftrationem non 
conftituto , licite valideqne concedi- Atque ex hi& etiam fecundae 
quaeffionis decido affirmativa ultro fluit. Cum enim, juxta Cano- 
niftas 5 confuetudo , quas talem Refidentiam remittit, valida fit f 
praeterea Refidentia ad partes officii Canonici accidentales fclum 
pertineat , neque exemtio ab ea Canonicum a requifitis officii dii 
eflentialibus liberet, jurive Divino & bonis moribus contraria fit;non 
minus quoque jurata promiffio de facienda Refidentia', incafu ab- 
lentiae, ob fervitia Ecclefiae, fecundum jnsCanonicumremitti que 1 - 
at; denique Pontificiis nonnullis haut concedi debeat, quod Ec- 
clefiafticae leges, cultum Divinum concernentes, obligent in con- 
fcientia; imo , admiflo hoc, quod leges civiles certo modo confef 
entiam obftringant, attamen vinculum illud difpenfatio Superio¬ 
ris penitus iterum luflulerit: concludendum omnino erit, quod 
Exemtus privilegio fuo illaela confcientia uti queat, modo alias 
pie honefteque vivat, ac gregem Chriftr, juxta Veterumparesmi- 
am, fi non fermone doctrina:, attamen exemplo vitae & fiibfidio 
temporali pafeat. Refponfiim XIX. exhibet controverfiam,.in¬ 
ter Medicum & Chirurgum, ob male ab hoc applicata medica¬ 
menta, exortam,» Denunciaverat fcflicet Medicus fa&urn Chi- 
‘ ~ rurgi 


MENSIS JULII A, M DCCIV. 191 

rurgi Magiftratui, poftea vero in fcripto quodam, ad eundem Ma- 
giftratum diredo, inter alia dixerat, Chirurgum, fi artis meden¬ 
di non fuerit peritus, ut confidentias expertem, temerarium ac le¬ 
vem idiotam egiffe quod aegrotum m exitium praecipitaverit, 
ejusque mortem fua imprudentia acceleraverit. Cum vexo Chirur¬ 
gus illa in Medicum retorqueret, hic edoceri haec petiit, ( i) annon 
Chirurgus, qui contra expreffam Magiftratus prohibitionem,me¬ 
dicamenta aegrotis exhibet, fuaque imprudentia iis damnum aff ert, 
titulis illis merito excipiatur? (2) Medicus, qui noxios illos errores 
fidentiae Magiftratus infinuat, ab hoc contra injurias fit defenden¬ 
dus ?( 3) Chirurgus artem medendi omittere debeat, isque pro¬ 
pter injurias atroces, fub retorfionis fpecie illatas , carceri inclu¬ 
dendus, ac inftituto proceffu criminali, condigna poena fit afficien¬ 
dus? Ad primam quadlionem negative refpondetur. Licet enim 
tam Medici, quam Chirurgi, graviter peccent, fi imperitia fiia aegro¬ 
tis noceant,acproptereaquivis,inprimisvero Medici rede agant, 
fi ejusmodi delida Magiftratui indicent, quo inftituta inquiiltio* 
ne, delinquentibus poenam imponat ; attamen ifta delatio ver¬ 
bis injuriofis fieri non debet, multo minus, denuntiatione jam fa- 
da, ceu in cafu praffienti acciderat, criminis exprobratio, termi¬ 
nis contumeliofisac privatum excandeicentiae fervorem indican¬ 
tibus fufcepta, excufari poteft, fed in injuriam incidit. Secunda 
quaeftio affirmative deciditur, modo Medicus in terminis legiti¬ 
mae denunciationis fiibfiftat: hos vero fi transgrediatur, adio in¬ 
juriarum, aliaque remedia, perinde contra eum, ac quemvis alium 
injuriantem,locum inveniunt; cura perfonac delinquentis digni¬ 
tas aliave qualitas non tam minuat, quam augeat potius delidum, 
praeterea, dicente Baldo, ubi de fimplici juftitia quaeritur, non fint 
curanda merita perbonarum. Tertia quaeftio, quoad primam par¬ 
tem, quoque affirmatur. Sicut enim in Republica non permitten¬ 
dum eft, ut opificia confundantur, unusque artifex alterius uta¬ 
tur artificio , ita multo minus concedendum, ut quis limites luse 
tranfeendat artis, aut per imperitiam nocivis utatur medicamen¬ 
tis. Sed quoad alteram partem, illa negatur. Cum enim Medicus 
iniiii iae illatae reus omnino fit, Chirurgus retorfione licite fuit ufus: 
quia tamen hic, teftaatibus Adis, non in continenti injurias ac- 

O o 2 ceptas 



3?i ACTA ERUDITORUM 

ceptas retorferafc , adeoque in modo retorquendi exceUefat, hinc 
ipfe quidem adionem injuriarum, retorfione illegitime inftituta 
amifit , Medicus vero, oh eam , adione injuriarum experiri poteftj 
fed folum civiliter, non ad recantationem, fed deprecationem 
Chriftianam,reftitutionem expenfarnm,& poenam pecuniariam: in* 
quifitio autem locum non habet, cum folum retorquendi modum 
non rede obfervaverit Chirurgus, & alias certo conflet, mitium 
eum puniendum effe , qui provocatus deliquit j cum difficile fitr^ 
juftum animi dolorem compefcere, imo, in dubio, provocatus pras- 
fumatur id, quod facit, fufeipere defenfionis, non ultionis gratia» 
In Refponfo XXXVIII , Mevius Caji, ex germana forore nepo¬ 
tis , relidam viduam Caeciliam, uxorem dudurus proponitur: 
eum vero Magiftrat us, in concedenda difpenfatione f difficilem 
fe praeberet, quaffitum eft, an (i) in hoc fecundo affinitatis lineae 
inaequalis gradu, filentibus ftatutis localibus, diipenfatione opus 
fit? (z) hoc pofto, felva confckntia, illa concedi queat, aut (3) 
ea a Magiftratu negata, alio modo licito matrimonium iniripofe 
fit ? Circa primam quaeftionem, difpenfatio quidem haut neceffa- 
ria effe dicitur, fi ad fola illa ftatuta localia relpiciamusq aft fi, 
prout par eft, legum quoque Divinarum habeamus rationem, de 
ejus neceffitate omnino quaerendum effe , amplius afferitur. Imo 
eam omnino intervenire non poffe, circa fecundam quaeffiioneim 
pronunciatur: leges enim Divinas umverfaies, licet non verbis dfe 
fertis, attamen rationis paritate, matrimonium illud vetare, cum 
alias perfenas, in eodem affinitatis gradu conftitutas, conjungi 
prohibeant, ac infuper , in noftro cafu, inter perfenas nupturi»* 
entes, fit refpedus parentum & liberorum. Ex quibus etiam ter¬ 
te quaeftionis decido negativa ultro fluit: licet enim matrimonia 
ejusmodi contrada, ac hierologia Sacerdotali confirmata, exfen- 
tentia nonnullorum, toleranda fint j attamen nec illa opinio eft 
fetis tuta , nec a contradis ad contrahenda matrimonia inferrer 
licet, fed hxc potius omnibus modis impedienda funt* 

2«rffc(Kr SJieatfrungg * uti& &)un> 

©piegd k * 


I 


MENSIS JULII A, M DCC1V. 293 

1. e. 

GERMANICI REGIMINIS ET GLORIAE SP Es¬ 
culum , quo Imperii Germania cj usque Statuum origo ,progre r 
fm , fplendor , jura ac Ubertat , nec non llluftriffimarum Ea» 
milidrum , in primis' Hohenzollerdn£ > Genealogia reprajentathr® 
Auftorc JO. ULRICO PREGITZERO D. Cmfdtano 
Ducali Wurtenbergko e fuperioribusJudicii 

Aulici Ajfejjbre. 

Berolini, apud Jo. Midi. Rudigerum, 1703. in foL 
Conftat Alph. 2, plag. 15, & iconibus elegan- 

tilTitnis aeri incifis 35.' 

D uo funt, quas praefenti opere complecti Celeberrimus Audot 
voluit, alterum Nijloria Univerfalis Pragmatica Germania? 
alterum Hifioria Genealogica Celfijjima Domus Honenzollerana. 
In priore ftatus primum Germaniae , & in ea diverforum inprimis 
Nobilitatis graduum proponitur, qualis fuit, antequam in unum 
Reipublicae corpus Germania omnis coaluit 3 enarranturqueadeo 
bella, qua; Germani, ilio temporis intervallo, cum Romanis pri¬ 
mum, inde cum Francis, aut inter femet, vario Marte gefferunt: 
dein Germania, poftquam Francorum Regno iub Carofo M. jun- 
da elfet, nec non poftquam a Francia Occidentali fejunda, pe¬ 
culiare Regnum, axiomate Romani Imperii fub Ottone M. deco¬ 
ratum, conftituilfet, adeoque aCaroli M- aetate, usque ad hseno- 
ftra tempora, conditio repraelentatur. Integram ergo hic Germa¬ 
nia Hiftoriam exhiberi videas .juxta Regum Imperatorumque fe- 
riem ita adornatam, ut ubique inprimis IlluftrilTimarum Germani® 
Domuum fata , variorumque Principatuum origines ac viciffitu- 
clines annotentur. De qua quidem operis parte plura non dici¬ 
mus , fed eam perlegendam Studiolis Juris Publici Germanici re¬ 
linquimus & commendamus.- Ex altera vero parte, qua fpecia- 
tim Familias Zolleranae, feu Hohenzolleran®, ortus atque incre¬ 
menta uberius illuftrantur, plufcula delibari,ut brevitatis tamen 
rationem ex indituri noftri lege habeamus, e re omnino fuerit. 

Nimirum,quod ad originem lUtiftriflimse Gentis attinet, du¬ 
as de ea Scriptorum opiniones praecipuas fub examen Audor 

O 0 3 Nobi* 


294 ACTA ERUDITORUM 

Nobiliflimus revocat,dum alii a Columnenfibus, celebri ac flo- 
rentiffima hodierne inter Italiae Principes familia , alii a Guelfis 
oerivare eam annituntur. De priori fic judicat, ut agnationem 
quidem inter Columnas & Zolleranos lubensmviitoque agnoicat^ 
perfuafiim vero habeat, Columnas, qui originem Germanicam 
isltro praeferunt & gloriae fibi ducunt, potius a Zolieranis, quam a 
Columnis Zolleranos defcendiffe. De altera ita cerifet, ut Zollera- 
nos non tam a Guelfis prognatos,quam cum Guelfis a commuru pa¬ 
rente ortos exiit*, mc t, i (e n bardo nempe,ex Merovinga Regum Fran¬ 
corum ftirpe profedlo,a cujus filio altero Thaffilone Zolferani,altero 
Guelfo Guelfi originem traxerint. Certe ab hoc Thaffilone Con- 
iultiffimus Audior Zoiicranam Domum derivat,quae cum ultra qua- 
tuor fecula Comitum audloritate fkruiffet, Noribergenfis Burg- 
graviatus praeterea exiflimatione, a Rudolpho Habsburgico Im¬ 
peratore fuit aecorata. Cum enim Germanis Principum praeci¬ 
pui, Francofurti ad Moenum, A. 1173 Rudolphum hunc Imperato¬ 
rem defignalTent, primumque ejus rei nuntium Rudolpho affini 
fuo, in caflris tum ad Bafileam confidenti , & alia omnia expe- 
dlanti, Eitel-Fridericus Comes Zolleranos attulifiet hanc ab eo 
gratiam retulit, ut Burggraviatum Noribergenfem confequeretur, 
Domuique fux tanquam feudum haereditanum vindicaret. Nam 
antea quidem,ex eadem GenteZollerana,nonnulliBurggravratu illo 
fundti deprehenduntur, quod nec diffitetur Audior nofter; ut adeo 
munus illud ambulatorium hadtenus fuifle, & ab Imperatoribus 
pro arbitrio nunc huic, nunc alii collatum, verofimile fit. Alt 
ceffit illud Eitel - Fiiderica jure haereditario, quod paulo poft, fb- 
lennibus invefliturae literis, quibus idem Imperator Friderico Zol- 
lerano ( five is Eitel - Friderici filius fuit, ut cum plerisque anti¬ 
quiorum Audior nofter arbitratur, five non fuit, quod recentio- 
res quidam flatuunt, five etiam, quod conjicere forte non plane 
fuerit abfurdum, Eitel - Fridericus ipfe) Burggraviatum, feu qux 
ipfarum literarum verba funt, Comitiam EurggravU in Nurn- 
berg^ cum annexis pofleffionibus & juribus in feudum contulit, 
eo extenfum eft, ut deficiente prole mafcula, ad filias etiam devol¬ 
veretur. Divifa vero ea occafione Zollerana Domus in duas li¬ 
neas fuit, quarum utraque hodienum per Dei gratiam fu perfles 

eft, 


\ 



MENSIS JULII A. M DCC 1 V. fpy 

eft, Buyggr aviorum Noribergcnjium & Comitum Zolleranorum * 
feu Hohenzolleranorum. Et de illa quidem, quam & in Fran- 
conia paulatim acceffione aliarum ditionum ad ampliorem poten-- 
tiam emerfifle T & extra eam Marchia & Eledloratu Brandenbur- 
gico, Dueatibusque & Principatibus aliis luculentiflimis potitam^ 
Regium denique in Boruftla faftigium confcendifte, nemo ignorat, 
pluribus non agit Audior: hanc autem uberius perfequitur, e jusque 
Hiftoriam & Genealogiam,juxta Comitum pofteaque Principum fe~ 
riem,ad haec usque tempora pertexit. Nobis annotalTe ex ea fuffece- 
rit.Zolleranam hanc Comitum Familiam,in duas iterum Lineas, 
ehmgenfem & SigmaringenfemfecxAo decimofexto diviiam finffe T 
quarum illa ab Eitel - Friderico VI, Cardii I A. 1576 defundi filio 
natu majore, haec a Carolo II natu minore, originem ibrtita eft 5 u- 
traque vero etiamnum florentifiima, Principum Imperii dignitate 
hoc tempore cxplendefcit, Et quod Hechingenfem quidem Li¬ 
neam concernit, nemo rerum Germaniae paulo peritior ignorat^ 
Joannem Georgium Eitel-Friderici VI filium, a Ferdinando II Im¬ 
peratore, in ciailem Principum A, 1^23 evedhmi fic fuiffe, ut idem? 
decus ad Primogenitos lemper Familiae & Principatus HohenzoI- 
[erani regentes devolveretur. Extat diploma Caefareum apud 
Limnaeum Tomo IV Addit, ad L5. c 9« pag. 878 feqm quo Zollera- 
na Domus ex Regio Stemmate orta celebratur, agnofciturque r 
eam jam olim Principali dignatione cenfam fuifte, quod nonnul¬ 
li titulo ^od)9ebo^ren/&in tabulis publicis formula Deigratia 
ufi deprehendantur- Sed porro publice etiam cognitum eft, quod 
hodiernus Imperator noder Auguftiffimus Leopoldus, Friderico- 
Wtlhelmo , loannis Georgii, primi Principis nepoti, Capiti He® 
chingenfis hoc tempore Lineae & Principi regenti Sereniflimo, gra¬ 
tiam uberiorem contulerit. Cum enim olim a Ferdinando II 
Principatus honor Celfiffimae Familiae conceffus, aut reftitutus po¬ 
tius eflet, ad Primogenitos reftri&us ille fuerat, exclufis ceteris* 
utriusque fexus defccndentibus: Leopoldicontra diplomate, A*. 
r6pz. d. 9 Iulii dato,cautum gratiofiffime, ut fublata ad Primo- 
genituram reftri&ione, praerogativa illa Principalis axiomatis ad: 
Friderici Wilhelmi liberos ac pofteros univerfos, fine itatis aut: 
fexus diferimine, extenderetur. Quod vero ad Lineam Sigmarin ~ 


ACTA ERUDITORUM 

genfem attinet, & eam Principum dignitate frui, extra dubium 
eft, & confidenter commemorat Audor Confultiffimus , ad di¬ 
ploma Cxfareum provocans, anno itidem 1623, aFerdmandoIIin 
loannem , Caroli II filium , loannis Georgii patruelem, idem 
decus fuifle collatum. Num vero & illi Lineae concefium jus 
fuerit, axioma illud ad pofteros promifcue , non primogenitos 
folum , propagandi , ignorare nos fatemur , neque io ab Audo- 
re noftro edocemur. Etfi id diffimulandum non eft, & padum 
gentilitium unionemque hsreditariam, cum Sereniftima Domo 
Brandenburgica ante annos aliquot initam, & titulum S. R. Imp, 
Camerarii Hereditarii , ad utramque Lineam pertinere. 


GEMMAE ANTIQUAE SELECTAE E MUSEO JA- 

, CORI BEiriLDE. 

Amftekdami, fumtibus Auctoris, »703. 4, 

Conftat Alph.2,6t 50 tabulis aeneis. 

N otiffimus erudito orbi,limatique ingenii monumentisinpri- 
mis nobilitatus eft Spedatilfimus Vir, Jacobus de JTilde , 
Rei Maritimae, qux Amftekdami curatur, a rationibus. Nant 
prteter Numismata Se leti a, quae non inutili, quod exitus docuit, 
confilio, cum literato orbe anno 1692 communicavit, Signa quo¬ 
que Antiqua edidit, in quibus delineandis tyrocinium fuum potu¬ 
it filia ejus Maria , cui prae acu & colo,ftudia placuerunt alte¬ 
rius Minervae. De Numismatibus Selectis in Adis anno 1693, 
p. 122. diximus 3 neque praetereundum cenfuimus Dodiffimi Viri 
in hanc eruditionis partem,fummum amorem acincredibileftudi- 
um, cum Adriani Relandi de numorum quorundam infcriptione 
commentationem, fuperiori anno in Adis recenferemus. Signa ve¬ 
ro antiqua, ad manus noftras, quod ferio dolemus, non pervene¬ 
runt. Proinde eo libentius de feledis Gemmis, qua curante ipfo 
&; explanante prodierunt , nunc verba faciemus, eoque decla¬ 
rabimus, non noftra culpa, fed injuria temporum,librorumque 
multitudine fieri, ut optimis fxpe feriptis locus in his Adis con¬ 
cedi nequeat. Abfolvuntur vero Gemmae hse Seledae quinqua¬ 
ginta tabulis, in quarum Ungularum medium Numinb alicujus 
antiqui effigies inferta eft. Id quod tum demum Nobiliftimo Viro 

in- 


































































MENSIS JULII A. MDCCIV. 297 

in mentem venit, quando Gemmas dimidiam fere partem in xs> 
ptae fuerunt/ Hinc fa&um, ut & Gemmae ipfae nullo fint ordine 
collocata, & Dii Deaeque melius atque ordinatius proferri po- 
tuiffent, fi id ab initio fuiflet obfervatum. Conlpiciuntur ergo hic 
imagines Cybeles,IJidis, Jovis, JovisAmmonis,Serapidis y Led<£, Jani, 

Saturni , Junonis , Junonis Sofpita y Neptuni, Neptuni Tridenti¬ 
geri , Veneris Pelagia , Veneris, Cupidinis , Pfyches, Plutonis , 

Proferpina, Solis, Apollinis, Apollinis Nomii, Diana Venatricis, 

Diana Ephejtna , Diana Trivia, Cereris , Mariti, Palladis y Mer¬ 
curii, Mercurii Paciferi, Hermanubis, Canopi, Harpocratis,Pria¬ 
pi , Phoebi, /Efculapii y Salutis feu Hygeia, Telesphori y Bacchi, 

Herculis & Euryfthei , Panis, Marfya , Genii, Fortuna y Romuli, 

Roma, Viftoride y Pacii . Unumquodque Numen brevi explana¬ 
tione iiiuftratur, allatisque e feriptis Poetarum lentendis exponitur. 

Eandem prorfus rationem in exponendis Gemmis fequitur, qua¬ 
rum conjeituras, uti loquitur * ac divinationes totas luas efle, 
nihil ab ullo emendica tum, nihil alienam induftriam contulifle, 
ingrati cujusdam hominis iniquitate commotus adfirmat, fidenter- 
que cum Cyro illo minore dicit: ego ifta omnia fum dimenfus, 
mei funt ordines 9 mea deferiptio* Ad ipfas Gemmas, quarum 
CLXXXVII hic comparent,quod attinet, cx adprifcas religiones eo 
plenius intelligendas faciunt, & ad hiftoriam moresque, ac inftitu- 
ta priorum feculorum pernolcenda, non parum momenti habent. 

Licet hic intueri Virginis Vejialis caput, templum Veft& y Sacra 
Veji alium, earumque preces ac poenam , Matrem Deum , Apolli¬ 
nem lyram pulfantem, ante quem Cupido hircum domans y caput 
Herculis laureatum, Jovis laureatum, Libera hedera cin£lum y Se¬ 
rapidis, Ifidis, Palladis armifona galeatum , Cleopatra cum geminis 
anguibus mxollo,Pietatis vittatum & vitmm coma ornatum, capita 
jugata Herculis & Dianeira y Ptolemain Arjinoes, caput Plato¬ 
nis, Homeri y capita laureata Julii Cafaris, Caligula y Neronis , 
tridentes Neptuni , duos equites Cajlorem & Pollucem ftellife¬ 
ros, templum Delphici Apollinis, Latonam rufticos in ranas mu¬ 
tantem, Diana Ephefta multimammia fatuam, & multo plura 
alia, ex quibus huc nonnulla cum conjeduris Wildianis transfe- TAB. IV. 
renuis, ut harum rerum cupidiquod paulo accuratius intuean- Fig. I, 

f 5 P ‘ tur, 


v 




%‘f" 

%* 




298 ACTA ERUDITORUM 

irur f habeant» Gemma IV exhibet aram accenfam inter pugio* 
nem & clypeum,cum inlcriptione: NERO VIC SACR. Qupe verba 
interpretatur:- NEROni VIGtori SACRum, exiftimatque,forfati 
ob vidtoriam Corbulonis eam Armenia idlafhm die , qui Tirida¬ 
tem coegit Armeniae regnum a Nerone accipere. Hinc Janus ciu- 
fus. Allegat ideo Suetonium Jo. Georg. Graevii in Nerone cap, 
13, p. 707, & lpedatim de ara & armis Ovid. Faft.Lib.-I, v. 1$ 
C&faris arma canant alii 3 nos Qafaris aras: 

Et quoscunque Sacris addidit ille dies* 

De Gemma XIII, qua Capricornus, fupra navem roffratam,appo^ 
fita palma confpicitur, conjicit, procul dubio in memoriam vi* 
«ftoriae navalis Augufti, qui fub figno Capricorni natus erat, confe- 
diam efte» Gemma XX reprsefentatur aquila iceptro infiftens & 
alas expandens, quibus infiftunt duse Vidtoriae, caput Serapidis co* 
ronantes. Forfan, cenfente Wildio, quod aquila Romana vido- 
rias luas ad iEgyptum usque extenderit. Spectant huc, quas 
citat, verba e Lucano Suppi. I. 2. pag* 551 depromtar 
Cum Nilo Tibris tibi ferviet, & tua regna 
Defendent Aquili noftrae Romanaque ftgnai 
Dum reges inter famulos Cleopatra fuperbos,- 
Et fceptris fubjeda fuis nova fceptra videbit. 

Non minus notatu digna eft Gemma XXV, M. Curtium fele in' 
fpecum praecipitantem fiftens, de quo'Iit. Livius Dee* I,lib.-VII* 
& de Curtio lacu Ovid. Faft. VI, v. 403. Idem Curtius armatus, 
& exornato equo, manus nunc in coelum, nunc in patentes terrae 
hiatus, ad Deos Manes porrigens ( aditante muliere,manusfuas 
pariter attollente) & fe in fpecum immittens, Gemma XLIX com¬ 
paret. Quee fexagefima feptima eft, ita ab eo explicatur, ut 
exiftiin et, exhiberi ea Regem Parthorum fellas infidentem& Se¬ 
natorem ftantem,fupra polita Luna crefcente. liluftrat hxc ver¬ 
bis* Martialis, Lib. io,Epigr.;ft, v.f. 

Ad Parthos procul ite pileatos, 

Et turpes humilesque ,-fepplicesqu^ 

Pidorum [da bafiate regum, 

Non eft hic dominus, fed imperator^ 

Sed omnium [enator. 

Jn fiptuagefima intueri licet rotam orbi impofitfm, inter gu&e$* 

Mculum 

^ 1 .:.*"• - • v 

¥ - 1 . t 


MENSIS JULfl A.MDCCIV. 299 

mculum & ariftatn , additis fignis Jovis & Mercurii, cum inferi** 
ptione FORtunae AUGufti XXIII, in memoriam, quod Wildio pro- 
babile videtur , vidoriae navalis, per quam Anguillis frumenti ab¬ 
undantiam obtinuit Contra in memoriam Annonas Imperato- 
ris Hadriani Confulatu tertio, gemmam LXXIII confectam hario¬ 
latur, qua fpicae colligatas cum inicriptione COS III exhibentur 
Gemma LXXVI comparet libra cum infcriptkme,IliS DOMI COR- 
ME hoc ei%conjicienteWildio,IUStitia DOMItiani inCORNEliam* 
virginem Veftalium maximam, ex familia ColTorum, captam in 
locum Laeliae defundas, Merone imperante, olim abfolutam, ac 
multo poft repetita accufatione convidam, quam Domitianus 
vivam defodi juflit, tefte Eufebio. Vid. Plin. ep. 4,11. Gemmam 
LXXIV,in qua pavo orbi infiftsns cum inferiptione AETERNITAS 
C. S.F. (Confenfu Senatus Fadum) memoriam confecrationis Au- 
guft& cujusdam confervam opinatur. Gemma CXXXVII con¬ 
tinetur Cirnfti monogrammon inter alpha & omega, cum im 

feriptione SAL DON ALEX FIL MA LUCE, hoc eft, interpre» 
tante Wildio : Salus Donata Alexandro Filio Mammaeae Luce A 

a id eft Chrifti, Quali hac gemma monftretur, Ale¬ 
xandrum & Mammseam Chriftianae religioni, favifle. Gemma 
CLXIII, ex Audoris fententia y fiftit Tmolum judicem inter Apol¬ 
linem & Marfyam lyra & tybiis decertantes, hinc citat Qvid. Met 
U,ver. 153. C Addit denique Clarijflimum Eegerum fimiiem gem* 
mamin Thefauro Brandenburgico exhibere pag. 190, ubi Bacchus 
AlXTMNHTHS vocetur, fed credit., Virum dodum non fatis bene 
obfervafife iftam gemmam, forte huic fimiiem. Solet quippe Wildi- 
as nofter diligenter adnotare , fi quid alicubi fimile extet, aufc 
habeatur unde lux accendi queat Spedat huc Gemma V, Tity- 
urn faxo apr*d inferos diftridum, & jecinote vulturem pafcen¬ 
tem exhibens: Gemma CV Mutiurn Scaevolam coram Porfenna 
tnamirn fuam flammis confumentem,& a vidoria coronatum fn 
jftens: CLXI Daedalum libi & Icaro alas fabricantem repraefentans, 
de quibus nonnulla in Jacobi Gronovii Graecarum Antiquitatum 
Thefauro inveneris. Ejus Dadyliothecae Part I, 148 lucem af¬ 
fundit gemma XXXVI , ubi puella admiratur abundantiam m 
cornu quod portat Gemma: XXIII, qua duo equites, forfam 

Pp 1 Nero 


Fig. & 
% * 


Fig* ro, 

Fig.zf, 



300 ACTA ERUDITORUM 

Nero & Drufiis, decurrentes conficiuntur* fimilem habet Patinus 
Imp. foL 88. Geminum CVII Gemmae numum Corinthiorum in 
Coloniis tom. i. p. io, & alium ad Gemmam CLXXXIV proxi- 
me accedentem c. 1 . tom. I. p. 306. & tom. 2. p. 12, habet Vaih 
lautius. Tacemus numum Macrini, Gemmae CXLVII refponden- 
tem, de quo idem in Coloniis p. p2. Macarii Abraxas Gemmis 
CXXXIV , CXXXVI, CXLIX, CL, declarari magisque perlpi- 
cuus reddi poteft. Adjedus rerum index eft , cum defignatione 
audorunv, qui in hoc libro citantur. 

RELIQUIA. BODLEJANA : OR SOME GENUI- 
ne Remains of SirTHOMAS BODLET. 

id eft, 

THOMA BODLEJI GENUINA QUADAM SCRI- 
pta poftbttma, Vitam ejus , primas item jlatutorum publicorum 
Bibliotheca Oxonienfis lineas, & fyllogen Epiflolarum ad 

THOMAM JameJium complexa. 

Londini apud Johannem Hartley, 1703. in g. 

Conft. 1 Alph. 2 pL 

S cilicet non uno monumento dignus erat celeberrimus Tho- 
mas Bodlcjus, cujus in inftauranda nobtliflima Bibliotheca ftu* 
dium & liberalitas, nunquam commendari fatis poteft. Neque 
alia fuit Editori anonymo vulgandi libelli hujus caufa, quam ut 
de immenlo Bodleji in colligendo omnis-generis librorum apparatu 
labore, ex iplius maxime epiftolis & feriptis aliis conftaret, & plu- 
res adeo ad parem liberalitatem excitarentur, hac imprimis aetate, 
qua decreti olim de libris a bibliopolis Londinenfibus Oxonienfi 
Bibliotheca: gratis inferendis, publico Procerum conlenfu fadi, vis 
amplius fit nulla. Compleduntur autem hae Reliquia ea, quae 
jpfius Bodleji manu feripta, in Bibliotheca Oxonienfi reperta funt, 
vitam nempe propriam, quam usque ad anni 1609 finem deduxit, 
tum prima quaedam lineamenta ftatutorum Bibliothecae Bodlejanae, 
nec non Bodleji epiftolas, quae exceptis duabus, quae ad Fr.Baconum 
eognatum,&una, quae ad Univerfitatem Oxonienfem dirigitur, ad 
Thomam Jamefium, primum Bibliothecarium, feriptae funt omnes. 
Verum his recenfendis facile fuperfedemus,cum & epiftola: adjame- 
Sum tantum non omne6, de novo Bibliothecae latere exftruendo, de 

difpo- 


V 


MENSIS JULII A. MDCCIV. jox 

difponendis repofitoriis, novisque libris, de quibus rariflime ju¬ 
dicia infperguntur,inferendis,autconfervandis eorum, qui pecu* 
nix aut librariaelupelleftilisaliquid Bibliothecae donaverant, nomi¬ 
nibus confcriptae fint: & de vita ipfa Bodleji non tantum anno 
1702, menle Julio, cum Johannis Prince Danmonios Orientales 
~ lUuJlres recenleremus, ubi eadem plane, quae de vita fua reliquit 
Bodlejus, inferta deprehenduntur, verum & jam tum anno 1699, 
menfe Majo,ex his, quae CatalogoManufcriptorum Anglia&c Hi- 
hernia p ree mi fla funt, abunde*’in Adis his diftum fit. Paucis ta¬ 
men eruditam praefationem perluftrabimus. Omnis, inquit Edi¬ 
tor , eruditio a Judaeis derivanda eft, quandoquidem & Platonem 
& Pythagoram Judaeorum fcripta affidue volutaffe, teftes funt non 
contemnendi. Litteris paulatim magis effloreicentibus, bibliothe¬ 
carum quoque ufus, privatarum primo , deinde publicarum in¬ 
valuit. Inter Aegyptios primus Qlymanduas, exftruda bibliothe¬ 
ca, &^TXHS IATPEION infcripta, inclaruit ; cujus exemplum 
fecutos plures fuific, vel ex eo patet, quod Neucrates, Home¬ 
rum Iliada pariter & Odyfleam, e celebri quadam AJgypti biblio¬ 
theca , plagio abflulifie cxiftimavit, ut habet Euftathius in praefa¬ 
tione ad Odyfteam. Eminet tamen inter Aegyptiacas ea , quam 
Ptolemaeus Philadelphus exemplo, ut videtur, Ariffotelis colle¬ 
git, Bibliotheca, feptingentis millibus voluminibus conflans; qua 
occafione obfervat doctiflimus Editor,in Ifidoro,pro le¬ 

gendum efie [ep tingent a, Hinc contra Wottonum infert, veteres 
nequaquam noftris hominibus, quoad litterarum ftudia, poftponen- 
dos efle, cum ea omnia volumina fuerint prototypa, publicoque 
judicio probata, & nihilominus e noftris bibliothecis, computa¬ 
tis licet variis editionibus & iis libris, qui parum fepe exquifiti 
funt, nulla tantum numerum complc&atur. Atque hic obiter 
notat Editor,Plinium Juniorem, qui laffarn& effmam naturam 
nihil jam laudabile parere negat L. VI. Ep. 21, Arifto telis fenten- 
tise addi&umfaifle, qui primus, poft Ocellum Lucanum, mundum 
ftatuerit aeternum,quam impugnarint contraStoici&Epicurei,fpecia- 
tim Lucretius. Non minus & apud Graecos celebrantur bibliothecas 
ut Pergamena,quam Eumenes Attali filius erexit. Noti & Polycra’ 

t«s,Pififtratus 3 Euclides,Nicocrates,Euripides, Ariftoteles, quibus ob 

E P 3 colle- 


1 



X 


!©t ACTA ERUDITORUM 

eolleAse biblLothecse gloriam Laurentium fuurn aequiparat Athe¬ 
naeus. Porro inter Romanos primus bibliothecam Almius Polii® 
collegit, ftatuitque in atrio libertatis,- fequentibus vero tempori¬ 
bus Odaviana, Palatina, Tiberiana, Capitolina aliaeque floruere. 
Hinc ad Anglos tranfit Editor, & quanquam a Romanis potifii- 
mum propagatas in Angliam litteras fuifle, non neget , attamen 
jam tum ante adventum Julii Cadaris, liberalium artium omnium 
dodrinas excultas illic fuifle, ex ipfius Caelaris Commentariis d.e 
Bello Gallico probat, fpeciatim e libro VI, ubi de dodrina Drui - 
dum diflerit E quo porro evincere ftudet, non abfimilem tum, 
at hodie in Academiis,ftudiorum rationem obtinuifle, cum fre¬ 
quentes, e vicina Gallia aliisque regionibus, juvenes Rudiorum gra¬ 
tia in Angliam evolaverint. Cumque militiae vacationem & tri¬ 
butorum immunitatem haberint, & nonnulli annos vicenos in di- 
iciplina permanjerint, hinc jura quoque & privilegia quaedam Aca¬ 
demica obtinuifle, & celebratas fuifle promotiones publicas, vero- 
fimile putat Nofter. Atque haec Druidum inftituta a Phoenici¬ 
bus potius 7 quam Graecis arceflit, quod illi primi credantur arti 
nauticx operam dediffe, & commercia cum Britannis, afportandi ex 
infula ftanni caufa,inftituifle. Bibliothecas tamen Druidas nullas 
Jjabuifle, ex eo facile intelligitur, quod difciplinam litteris man¬ 
dare, nefas ducerent Cum deinde de Academiis Anglicanis agit 
Editor, haud dubie rejicienda putat, qua: Galfridus Monume- 
tenfis (quem alias non prorfus fide indignum efie credit, Jdem- 
dituta a Bialdude Rege Academia Stanfordenfi fabulatur Oxo- 
nienlem vero non nifi rellauratam ab AUfredo Rege fuifle, Alie¬ 
ni Menevenfis coaevi feriptoris teftimonio probat,additque,fi vel ma¬ 
xime ab eodem iEifredo inftitutam demum eam Academiam fuifle 


concedatur,fruftra tamen antiquitatem jacbareCantabrigienfes,quo¬ 
rum Academiam anno demum 1109, qui decimus fuit regni Hen- 
rici I, natales fuos accepifle, diferte tradat Petrus Blefenfis, Tam- 
etli vero & iple iElfredus bibliothecas quasdam inftituerit, ce¬ 
lebrior tamen prae aliis eft, quam Richardus de Bury, ahas An- 
gervyll, Epifcopus Dunelmenfis, Academia: confecravit anno 1295, 
quamque iple defcripfit in libro Philobtblos , five de amore libro* 
rum &' inditutione Bibliotheca Parilus A, 1500 & Oxonii 1599 edito- 

Hoc 


/ 


MENSIS' JULII A* M DCCIV. |0| 

Hoc exemplum licet alii ficuti eftenf, temporum tamen injuria, 
pleraque periere J donec tandem inventus eft, qui publicam Biblio¬ 
thecam magna cum laude reftauraret, ThomasBodlejus, vulgo al¬ 
ter Ptolemaeus diftus, quod opus inchoavit A, 155*7 & perfecit 
A, 150^, Quantus vero hic librorum imprdlorum apparatus con>* 
tineatur, e Catalogo a Thoma 'Hyde vulgato patet, cujus Supple* 
mentum, quod ad minimum aeque magnae molis volumen com¬ 
plebit , prelo paratum eft, neque minus de manufcriptis ex im- 
preflb Catalogo conftat, cui pariter Appendix accedet: nurni- 
fmatum vero, qu^in Bibliotheca aflervantur, Catalogum mox pre¬ 
lo fubjicienduiB efle r nuper publico fcripto fignificafcumefb 

RITUALE ECCLESIASTICUM * PARS PRIOR* 
Auctore C A SPARE € ALVO ERI 0 ^ 

fenae, fumptibus |. C. Koenigii Bibliopolae Goskr. 1705* 4.^ 

Conftat Alph, 6* 

O uartus in orbent annus volvitur, ex quo Reverendi maxitm 
Viri Cafparis C alvarii , Ecclefiariim Zellcrfeldenfium iit 
Brunfuico-Lunebnrgico tracftu Superintendentis, FISSURAS SIO-* 
Nl$<$ fcu de Schismatibus ac Controverftis, quas Eeclefiam Do* 
mini , ab alcenfti ejus ad decurfum feculi XVII usque agitarunt ^ 
Traclatum Theologico Hiftoricum, in Acftrs his Menf Noio* 1700* 
f, ^o^feq* recenfuimus. Quo inoperta Theodoro Jornande quo¬ 
ad primas lineas fiias coepto, fictft controverfiarum Ecclefiaftica- 
rum hiftoriam aeque, ac elenchum, juxta feculorum feriem fuccin* 
£le tradere allabor a vit Calvoerius : ita in praefenti novo indnftrhe 
fuae fcetu RITUALE ECCLESIASTICUM adornare, & in eo ma¬ 
xime origines ac caufts rituum, quos Ecclefia } eaqtxe Evange«* 
lica cumprimis, in vitae ingreffu , progreffii, & egreffu hodie fer¬ 
vat , fubnexo ubique ritus cujusvis ufu & abulu, evolvere eft au«* 
apicatus. Equidem irint hodie , qui ritus in Ecclefia omnes cum 
rpfis templis fubiatos penitus mallent , quam eosdem ex ChriftI 
Apoftolorumque uiftituto, in verae fidei & libertatis Chriftian^ do¬ 
cumentum, fartos te&osque confervari, Aft quemadmodum hos 
eum abufu nivtito damnando ufum lpftim male rejicere, tum 
jam ex re i-pfk conflat,, tum etiam ex Apologia rei ritualis in uni-* 


fo4 ACTA ERUDITORUM 

verfum, luculentius conflabit, quam ad calcem operis hujus adje- 
durumfe promifit Calvoerius: hic eorum etiam, ex vulgo maxime , 
graviter coercenda eft fuperftitio, qui in alterum contra extremum 
proiapfi, quascunque indifdiminatim confuetudines Ecclefiafticas 
religiofe nimis colunt, ac pro iis tanquam pro aris & focis pu¬ 
gnant j utut nec verae fint, nec antiquae, fed fblum cum Gabeoni- 
tarum fciffis calceamentis, panibusque macidis,vetuftatis autfan- 
ditatis cujusdam habitum mentiantur. Utrisque horum tacite 
atque fenfim reda mediaque in hocHituali via oftenfa eft, eo, 
quod Calvoerius non Hiftoricum nude agat, fed in enarratione 
cuiuslibet ritus Ecclefiaftici, ortum ac caufas iftius folerter ex anti¬ 
qua Ecclefiae hiftoria eruat, ac demum verum illius velufum vel 
abufum prudenter fubjungat. Atque hoc inftitutum eo felicius 
quoque ceftit, quo magis fimul tum de aetate rituum inveftigan- 
da follicitus, annos Conciliorum, Pontificum & Imperatorum mar¬ 
gini hinc inde adjecit, ipfosque praeterea ritus ex Ebraeorum paffiiii, 
Graecorum , fEgyptiorum, Romanorum,aliarumque gentium con- 
fuetudinibus illuftrayit ? tum quo concinniori ordini ipfum opus, 
quoad priorem partem v cui vero quoque pofteriorpropediem, ceu 
fperamus, faccedet , ab A.u< 3 :ore fuit fiiperftmdunn 

Harn dum fecundum vitae humanae ingreflurn , progref 
fum, & egmffu mariorem hanc Ritualis fui Ecclefiaftici partem tri¬ 
bus libris abfolvit : inde Libro primo ritus Ecclefiafticos, in vitae 


ingrefiu obferyari luetos, duabus fedionibus expoliturus, ritus pri- 
muni,qui nuptias fipedant, dein ritus Ecclefiarum Evangelicarum 
baptismales evolvit Cum enim conjugium , Nazianzeni effato, 
humani generis radix fit, & ex nuptiis, dicente Impera tore, liberi 
omnisque, familiae feries proveniat; fuo idcirco jure, a ritibus nu¬ 
ptialibus aufpicatur,de fponfalibus,confenfuparentum, arrisfpon- 
falitiis, annulo pronubo, ofculo fponfalitio,proxenetis, procla- 
matione, convivio nuptiali, ut et de gradibus prohibitis, decom 
nubio imparis religionis, de nuptiis nobilis cum nobili, aliisque, qux 
circa nuptias conjugiumque occurrunt, confuetudinibus, fedione 
prima agit In altera libri hujus fedionebaptismalia contempla¬ 
turus, circa exorcizationem, circa trinam afperfionem, circa ve- 
ftimenta baptismalia, circa tempus & ipfum baptizationis adum, 
maxime occupatur. Ab' 



MENSIS JULII A. M DCCIV, 305 

Ab his ritibus Libro fecundo ad ritus invitae progreflu fou 
ante & in S. Euchariftiae ufo obfervari folitos progreditur. At¬ 
que quidem fedione prima catechizationem, confirmationem,con- 
feflionem, abfolutionem, omnesque huc fpedantesritus, v.g. con¬ 
fitendum genuflexionem, feliam confeflionariam, communican¬ 
tium jejunium, & quae funt cetera, perluftrat. Sedione autem fe¬ 
cunda ipfam Euchariftiam, Miflarn vulgo didam , ejusque ritus 
fpecialius paulo exequitur, ibique fimul de precibus ac hymnis 
Ecclefiafticis, de ledione aut cantu Epiftolarum ac Evangelio- 
orum , de concionibus earumque ordine ac partibus, de colle¬ 
ctione eleemofynarum, de oratione Dominica et precibus pro in¬ 
firmis , de diebus liturgicis, aliaque fcitu maxime neceflaria capi¬ 
ta haud proletarie pertradat. 

Tandem Libro tertio ritus in vitae egrefiu obfervari folitos 
exhibiturus, fedione prima ritus funerum praeparatorios, v. g. ocu¬ 
lorum compreifionem, manuum complicationem, veftitum &lo¬ 
cum fepulcralem, indidionem funeris &c. fedione fecunda funeris 
dedudionem ; fedione tertia funeris humationem ; & fedione 
quarta humationis concomitantes & confequentesritus, v. g. con¬ 
cionem funebrem, fermonem parentalem, epulum funebre, elee- 
mofynarum poft exequias diftributionem, enarrat. 

Nos in tanta rerum farragine dubii, quid figillatim (petiminis 
inde loco exhibeamus, vel triafaitim,de nummo confeflionario, 
de cereis ad Euchariftiam accenfis, item de communicantibus gla- 
diatis,ex eo commemorabimus. Scilicet de nummo confejfiona - 
rio L. II. Seci* 1. cap> obfervat Calvoerius, eum ex facri¬ 

ficiis veterum ortum trahere. Nam antiqui foederis facerdotes par¬ 
tem fuam, uti ex facrificiis plerisque, ita & ex tAa<riHois8c expia¬ 
toriis cumprimis, nec non ex facrificiis dapalibus ac frumentaceis, 
vini utplurimum libamento audis, fumebant. Imitabatur hunc 
morem primitiva Ecclefia, ubi pars ddfav dyim , fandarumque 
panis & vini in facrificii celebrationem fadarum oblationum, con- 
fedioni Euchariftk, pars facerdotibus , pauperibusque, in ufum 
praefertim Agaparum, cedebat. Abrogatis autem Agapis, panis & 
vini miftioncs in argenti oblationem , ceu prioribus commodis 
rem , commutabantur; quin jam ante illa tempora auri ac ar- 

Q Ji genti 


306 ACTA ERUDITORUM 

genti oblationem non inufitatam fuilTe, colligit Calvoerius ex Cypria¬ 
ni increpatoria ob corbonam a divitc femina negledam, & ex Am¬ 
miani Marcelfini ethnici invidia , qua in Concilio Laodicenoin- 
dignatus eft, Clerum Romanum facrificiis praecipue ad regiam 
fernie opulentiam ditatum» Recentioribus temporibus , Pe¬ 
trum Damianf Gregarium Turonenfem & Cardinalem Bonam, pe- 
cuniae,panis & vini loco facerdotibus oblatae, meminifie y & Petrum 
Damiani quidem maxime teftari, quod fibi Miflarum myfteria ce¬ 
lebranti- , ab uxoribus Principum ^z^/<f/,feu, quod erant, nummi 
aurei Byxantei, oblati fuerint. Quod autem prompta adeo anti¬ 
quis temporibus doni hujus facri folutio fuerit, has fubeffe caufas 
Nofter exiftimat: quod agape five eleemofyna peccatorum remit 
fionem ac redemptionem procurare credebatur: quod jam olim fide¬ 
les, pro redemptione animae ac capitis, ficlum folverant: porro* y 
quod, quum vice quotidianae communionis, tribus praecipuis fefti- 
Statibus, more Synagogae, ad Myfteria celebranda aris advolverent 
tur, mirum haud eft, vacuos eosdem non acceffilfe. Poft haec nec 
praetereundam hoc loco Calvoerius commonet, tum manumiffio- 
nem in Ecclefta, qua fervus abEpifcopolibertate, offerente eum 
in finem domino libellum, donabatur; tum manumiffionemper 
denarium, apud Francos ac Trans-Rhenanos lege Salica ufitatam, 
qua fervi denario jadato in libertatem vindicabantur. Facili enite 
hinc negotio,uti denarium S. Petri in Arrgliam, aliasque regio¬ 
nes, ita & fandum denarium in Franciamreliquasque Germaniae 
terras, quando videlicet manumiffio ac libertas e peccatorum pce- 
mitentiaeque vinculis ac fervitute Ibiiicitabatur T introduci potuiffe. 
Affines certe efle huic per denarium manumiffioni indulgentias? 
quae pretio fecundum taxam curiae Romana foluto concedebant 
tur. Quod quum in Germania potiilimum, paulo ante refor¬ 
mationem, licentius ac ampliffime, J. A^Thuano tefte, fieret, Ger¬ 
manos absque dubio illi rei aftiietos, ac poft illos alios, pio grato- 
que animo confuetudinem, poft tributam a facerdote peccato^ 
rum folutionem, viciftim nummum confeffionarium in miniftro- 
riim ecclefiae fijftentationem fofvendi, retinuiffe} inprimis quum 
jam tum in Ecclefia Romana, apud nobiliores praecipue, mos ad 
altare offerendi obfcfevijSet» Sed de his conje duris penes alios 



MENSIS JULII A. M DCC1F. jof 

mavult efle Calvocri-us fcntentiam, q.uam eas fuas facere. Deinde 
ex Dedekenno Refponfum aliquod Facultatis Theologicae Lipffi 
cnfis recenfet, in quo innocuus nummi confeffionarii ufiis, irn® 
alterove argumento pie adftruitur, & qui fedulo vitandus fit, ejus- 
dem abufus declaratur. Cui Refponfb, ex alio quodam Faculta- 
tis Wittebcrgenfis,dua$ circa ufum nummi confeffionarii cau¬ 
telas fubjungit : unam , informandum efle crebro populum f 
nummo confcflionario neutiquam abfblutionem vendi aut 
coemi, fed efle illum duntaxat donum & Agnum, grati animi* 
quod tamen faiva confidentia dari & non dari poffit : alterum* 
fi ftandalum aliquod ex hoc ritu alicubi metuendum fit, admo¬ 
nendos efle auditores * ut alio potius tempore loeove fluam erga 
miniftrum beneficentiam & im%ys<riav declarent. Id quod eon~- 
filium fialutare ut ad rem modo hodie deducatur, eoque: multis 
fepenumero nundinationibus, pleonexise, adulationibus, invidiae, 
ac contentionibus inter fymmyftas-, aliisque fcandalofis opprobra¬ 
mentis obviam eatur, ferio Audor nofter fluadet atque exoptat 
Imo jam quoque addit, a variis vario circa ritum hunc in eecie- 
fia malo medicinam fuifle quaefitam, durn vei plane abrogave¬ 
rint nummum confeffionariumvel commutaverint eum in Ipom 
taneam oblationem, quse vel ante confeffionem in aedes parochia- 
ks mittatur, aut poft confeffionem fluper altare, flve etiam poli: 
percepta myAeria, illic fluper aram, alibi in patellam reponatur 
quam flacram de in colledam aequaliter miniftri inter fle invicem 
partiantur. Aliis in locis alia demum flubjungit ratione profpri 
ci animarum curatoribus, unde cum fluis poffint vivere. Interea 
tamen ufum manere, abufmn autem tolli, latius efle exiftimat* 
fi alio modo cauflse confuli non poffit. 

De cereis ad EucbariJHam accetijis , oftenfb prius prolixe 
ignis facri apud gentes propemodum omnes ortu & ufiu, L. IL 
fett. IL cap, 9 z /. 739 . obfervat, primigenios Chriftianos non 
tam cereis, quam lampadibus aut lucernis, vel in menfa S. 
ftenorum pofitis, vel fluper eam Judeeorum ritu fufpenfis,in no- 
durnis luis conventibus, quibus facrum celebrabant, efle ufbs Ad° 
hibitos quoque ab iisdem fuifTe cereos, vel potius lucernas,primum 
ad lplam fidelium Miliam feu epuli Dominici celebrationem *, poft- 

Qjj i modum 


jog ACTA ERUDITORUM 

modum etiam ad Evangeiii Ic&ionem fuifle accenfas; at paulo 
poft per univerfam Miflam fulfifle. Inde defeculo, quo diurnae 
ad o. C oenam lucerna vel cerei , abolitis lenfim nofturnis, in eo 
cleua inoleverint, (bilicitus, Hieronymi sevo multijugum jam lu¬ 
minum ad S. Canae celebrationem ufum fuifle , valde dubitat: 
quum liieronymus cereos a Chriftianis non clara luce accendi,led 
ut nodis tenebras hoc folatio temperarent, ftrenue adverfusVi- 
gilantium aflerat , & jam ante Hieronymum, Ladantius paganis ex¬ 
probrant , quod de die Deo , luminis audori & datori, velut in 
tenebris agenti, lumina accendant , qui aliud longe a nobis lu¬ 
men exigat , idque non fumidum,fed liquidum & clarum, id 
cft, mentis. Unde feculum demum V praecipuum diurnarum lu¬ 
cernarum , tum in memoriam Coenae lacratiffimse a Chrifto no- 
£u inftitutae, tum ex religione in martyres accenfarum, nata¬ 
lem fuifle, Calvoerius fufpieatur. Poftmodum, num lychnis five 
lampadibus, an vero candelis primitus Chriftianiufi fuerint, fpe- 
ciatim difeeptaturus, olei ufum candelis utique longe antiquio¬ 
rem , & veteres Chriftianos lucernis potius, quam candelis ulos 
elle, vel ex lucernariarum precum nomine conjedturari pofie, 
commonet. Id quod ulterius ex eo comprobat , quod de Nar- 
ciflo referat Eulebius, eum aliquando , cum oleum, in vigiliis 
Pafchae, confervandis ecclefiae luminibus deeflet, aquam juiTifle lu¬ 
cernis infundi. Quin & canonem Apoftolorum edicere, neli* 
ceat aliud aliquid ad altare offerre, praeter sAeqov eisTfjv Auvviav, 
oleum in lampadem. Aft quamvis Chryfoftomus etiam lucernas 
de argenteis catenis fufpenfas alicubi memoret: nihilominus ta¬ 
men ipfum Chryfoftomum cereos in no&umis antiphonis inftitu- 
ifle. Praeterea tum jam Eliberini Concilii aevo cereorum ufum fuifle 
introdudlum, ex canone XXXIV, & Conftantini aitate tam lampa¬ 
dum quam cereorum ufum promilcue viguifle, ex Eufebio con¬ 
flare. Cur vero duo hodie faltemad Miflam cerei accendi fole- 
ant, id ex Romanae Ecclefiae ritu fieri refpondet Calvoerius, atque 
hoc tum ob proportionem , tum ob periculum, ne fi una forlan 
extingueretur,fine omniluce aut igne,quod in lucernariis ac nosflur- 
nis cumprimis officiis absque fumrno incommodo haud faftum fu- 
iflet, S. Myfterium foret celebrandum. In univerfum autem lu- 
. - ' roinaria 


I 


MENSIS JULII A. M DCC 1 V. 309 

minaria idcirco ad Milfam lucere affirmat, quo fub typo corporalis 
luminis admoneamur, ut lucernas ardentes,inftar Virginum lapien- 
tum, in manibus habentes, illud lumen in Sacramento quxramus, 
quod omnem hominem illuminat ,& line quo etiam in meridie, 
perinde ac in node, palpamus. 

A cereis ad communicante? gladiatos convertimur. Irre- 
pfille Icilicet L. 11 . Seff, II. cap. 72. de communicantibus gladia- 
tis p. dpi. queritur Calvcerius, inter nonnullos hodie, umbra pro¬ 
priae adoratores, in ecclelia noftra morem novum, quo haud ve¬ 
reantur , uti ad baptismatis & confeffionis, ita & ad tremenda 
divinae camae myfteria gladiati prorumpere. Neleium fe effie di¬ 
cit, an exemplo Israelitarum, qui armati arcam foederis comitan¬ 
tes circuibant, Hierochuntem urbem expugnaturi, id faciant ; an 
vero Chaldaeorum aliorumve Barbarorum, quos Sophocles ita lo~ 
quentes introducat: 

Eramus autemparati, & ferrum tollere manibus , 

Et ignem dividere E)eos adjurare. 

Equidem ex Chriftophori Arnoldi libro de Idolis Saxonum, 
aliisque feriptoribus certum elfe, Allemannos olim, Chriftianos 
fados, armatos ad S. Myfteria acceffilfe; usque dumCarolusM. 
pia prudentia armis facra tradare interdixerit. Alt utut nihilo¬ 
minus ipfe Carolus M.cataphrada deaurata cindus,foli?us fuerit, 
praecipue bellum aditurus, Canonicorum laudes Numinis decan¬ 
tantium choris le mifcere : attamen gladiata facra cultui Divino & 
primaevo Chriftianismo neutiquam elle conformia. Saulum cer¬ 
te, quoties fe Prophetarum choris jungeret, vcftes fuas, Regias 
nimiium, aut ceu ahiexponunt, militares exuille, nudatumque 
veftimentis illis fe in terram projecifle. Similiter Regem David, 
linteo Ephod indutum, extrema demiffione arcam foederis elle co¬ 
mitatum. Neque Regem Ninive erubuilfe, poenitentiam actu¬ 
rum de throno defendere, purpuraque polita,facco indutum cineri 
advolvi. Adhasc Chryfoftomum de fui temporis Chrilfianorum 
Regibus tellari, eos limen Eccleli* ingredientes depofuiffc coro- 
«am,et crucem Chrilli in frontibus depinxilTe. Foris , inde eum dice¬ 
re, arma, , hic myfteria: forisfcuta , hic faer amem orum celebratio. 
nem. Quem Chryloftomi locum ex celeberrimo Guilielmo Caveo 

0*3 3 Nofter 


po ACTA ERUDITORUM 

Nofter ulterius illuftrat. Jungit his argumentis, quod antiquo 
oiim ritu omnes, fecus ac in veteri pafchali agno fiebat, ftatim 
ac Diaconus Evangelium praelegere incipiebat .baculos depofuerint* 
fecundum illud Hildeberti: 

Plebs baculos ponit , fiat, retegit que caput . 

Sic etiamConfules Romanos perfiiafos fuifTe,fecures removere, 
fafcesque,infacriscumprimis, deponere, prudentis effe modeftiac. 
Praeterea ipfo jureDivino arma a (acris locis eorumque aris videri pro- 
(cripta, adeo ut fi caedes voluntaria patrata, & cornua altaris arrepta 
fuerint,non folum inter Israelitas facinorofi ab iisdem prius extra ta¬ 
bernaculum protrahi,ibidemque necari debuerint ; fed & apud ipfos 
Ethnicos arae fupplicum fernper aiyla permanferint ac perfugia. 
Denique quod maximum, veterum Chfiftianorum fimplicitatem 
ne pidtas quidem veftes,nec coronas militares, multo minusenfes 
ac gladios in facris tolerafie. Quapropter ferio Calvemus nofter 
communicaturos gladiatos admonet,ne armis accindi, ceu bellum 
cum Cyclopibus coelo illaturi, aut inftar ferocium vidorum faftuo- 
fum triumphum aduri, ad (andiffimum Domini adytum prorum¬ 
pant, fed depofito omni armorum ac ferocia ftrepitu, ad pedes 
lummi Regis profternantur, ad inftar publicani per peccata de* 
preffi, omnem Pliarifei tumorem penitus ejurantes. 

Sed quam in his aliisque fubinde capitibus moderationem 
Sc circumfpedionem, quoad ritus alicujus Ecclefiaftici uftim vel 
retinendum, vel abufum fenfim ac fenfim abolendum, Calvoerius 
urget & praecipit: eam vel in Abfolutione maxime neceffariam 
efle,proprio quodam exemplo, quod ultimo adhuc loco adjicere 
liceat> perdocet. Optaverat modo fub finem cap. X.Lib*ii.fe£i< 
2, p . ut ne adeo feftinarent plurimi ad abfolutionem tum pe¬ 

tendam., tum dandam ; fed ut vetus felutaris difeiplinse medicina, 
fecundum Chemnitii aliorumque virorum Dei vota,Eccleffac refti- 
tueretur. Ac dum hcecferibit, avocari fe hac ipfa hora memo¬ 
rat, ad Empaeftam veteranum, quo uftinio viatico eundem inftru- 
eret. Is ipfe a Calvoerio idem viaticum petierat tribus ab eo tem¬ 
pore hebdomadibus: hydrope enim affligebatur. Enimvero cum 
in corrigendo homine per aliquot annos operam perdidiflet, ve¬ 
ritus n§ in judicium, roborationemque fecuritatis, quod jam ante 

fecerat, 




MENSIS JULII A. M DCCIV. 

fecerat , libi efcam vitae firmeret, renuifle fe primum viaticum 
dare,dicit Calvoerius: nec enim ultima addie judicafle. Injun- 
xiiTe fe tamen addit viro certa poenitentiae exercitia, quotidie 
peragenda, inlpicientibus ac denunciantibus id domefticis. Sube- 
giffe demum etiam eadem, Spiritus S. gratia, cor lapideum, §a 
quidem fucceffu, ut quum extrema hominem urgere nunciatum 
eifet, ac ipfe denuo vocaretur, lacrymas & voces contriti cordi# 
nuncias, cum anhela gratiae fiti, ingreffus ad eiim obfervarit, quh 
bus denique etiam impulfus fuerit, ut cum viatico hominem dimit¬ 
teret. Non igitur contemnenda effe, inde colligit Calvoerius, re» 
ftituendse difciplinae defideriaj eft tamen & cavendum, ne forte 
cumNovatianis nimia feveritate mifericordiae hoftes,pcenitentiaequ# 
interfeftores fadi,tandem aliquando,nec ovem fauci a m nos curafle* 
& propter unam iauciam, multas integras perdidiffe judicemur. 

SPECIMEN METHODI GENERALIS DE TER- 
minandi Figurarum Quadraturas* Au tore JO> CRyllG. 

Depromtum ex AH is Philofophicis Anglicanis No . 2$ a, Menjl 

Mart % et April. 167035 pag. 1336. fqq* 

SECTIO I. 

IT Z ra a y n ™kz e y r aquatio exprimens relationem in¬ 
ter ordinatam z &ablciflamy j in qua Exponentes m, n, e, r 7 
denotant quoslibet Numeros, Integros vel Fradtos T Affirmativos 
vel Negativos» Ponatur r — n — c. Erit 

m 

AREA —-zy 

m+-n 



mc+-ne 






e 4- i c 1 

t j 




ix\ +- n x c +- f +- n x m 4- n x e 4 - 1 


a 


m - e s c +- r -1— r x e 1 


H— — Z- 

a 


2 e -f—• 1 2 c +~* 1 ^ T 

r 


jjix 2 c 4- 1 nx 2 e +- 2 


®—3 













I 


} 


3 12 


ACTA ERUDITORUM 


y- 


m — ^ x 2c r x 2e i 


bC 3 c 4 — i 3 c 4 — i 
— z y 


n xje i 


m — ex 3 c 1 4 - r x 3 e -r-1 bD ^ e 4-i 4 c -f- i ^ 

" -— ‘ 4— 2 y 

—- - a 


m x 4 c 4— i-Hnx 4 e 4- i 


m—e x 4 c 4 — i 4 — r x 4 e 


bE 


5 C 4 -I 5 C+-I tj _ ©v. 

Z V 


mx jc-f-i+- n x je +- i 


De hac Serie hxc funt notanda : (u) Quod literx ma- 

jufculx B, C, D, &c. defignent coefficientes terminorum ipfis im- 
mediate procedentium : (z.) Quod exhibeat Quadraturas o- 

mnium Figurarum Quadrabilium , quarum Curvo per sanatio¬ 
nem trium terminorum definiuntur ; (3.) Et quod 'fiemper fint 


Quadrabiles, quando 


m x r — r 

—— eft numerus integer & affir- 


mn—rm—en 

mativus, quem vocemus 1 . (4.) Speciatim 1 1 ^lat numerum 

Terminorum (ab initio fu mptotumj Seriei Aream quxfitam con- 
ftituentium : ( 5. ) Quod fi ponatur e — o , mutabitur hxc Seri¬ 

es in celebre Theorema Newtonianum pro Binomio communi j 
& proinde hoc Theorema eft hujus Seriei caius fpecialis & fi tri¬ 
plex : ( 6 . ) Cirm fit Applicatio hujus Serici ad Figuram particu¬ 

larem, hae regulae funt oblervandae. i a- Reducatur aequatio Cur¬ 
vam datam definiens ad formam generalem, & ex comparatione 
particularis cum generali invenientur coefficientes a,b; ut & expo¬ 
nentes m, n, e, r. Secunda , fi exponentes fic determinati non 
faciant! numerum integrum & affirmativum, (juxta conditionem 
in Not. 3. affignatam,) tum alius terminus xquationis particularis 

a quan* 


/ 























MENSIS JULII A. MDCCIV. 

' . N V ' '• ** \ # . A 

a quantitate z liberetur: & fi nunc exponentibus denuo deter- 
minatis non competat illa Quadrabilitatis conditio, tum reliquus 
terminus a quantitate z liberetur: Nam nullo labore quilibet ex 
tribus terminis aequationem datam conftituentibus a quantitate z 
liberari poteft. Tertia 7 fi aequationi per Regulam praecedentem 
tradatae non conveniat praedida Quadrabilitatis conditio , tum 
per Seriem quaeratur Areae complementum f: y d z : quo cogni¬ 
to ftatim habetur Area quaefita , nam , ut omnibus notum, z y 
—- f: y d z — f: z d y. Et ut fine confufione Complemen¬ 
tum per Seriem obtineatur j in aequatione data Curvam particu¬ 
larem definiente pro z Icribatur Y , & pro y Icribatur Z : Fada~ 
que hac mutatione Ordinatae in Abfcifiam , & Abfciffe in Ordi¬ 
natam, tradetur aequatio juxta praecepta regulae fecundae 7 donec 
illi conveniat Quadrabilitatis conditio, vel eandem ipfinonpoflc 
convenire pateat* 

Exemplum i. Sit z 3 4- y 3 “ b z p Quia hic m ~ 3 , n 
”3-5 e~i, rzri, a—1$ ideol~i, adeoque ! -h 1 ^2. Et 
proinde / juxta Not. 4.) duo primi Seriei termini dant Aream 

= £ z y -1 bz * y*’V 

. ; Exemp. 2. Sit -i? +- ay* —•bzy^ubimrzy-n— i T 

r qui faciunt 1 rr z ideo (juxta Not. 4.) tres primi Seriei 

«termini dabunt quaefitam 

- “■ * 

7 b 2 b 2 

. .. AREAM™ — zy- z- - 

10 15 a i^a* 

Exemp. 3. Sit z 3 4 - k y ’’ — h z” 6 yti 

n=5>e™2,r—n; at quia hi non faciunt 1 numerum inte¬ 
grum & affirmativum ; ideo (per Regulam fecundam ) libero 
teiminum hz * y* z a quantitate z $ & fic aequatio fit z 1 * — 

_L ' L . ’ ’ 77 . 5 ,n = n, 

e =r 2 ,r-- 


z 3 y" 1 


■kz*yU ubi a ~ — h, b — — k j & m 
z, r— e j qui faciunt l“i : U nde 

5 k 

AREA«n — zy -_ z j 

ibh ; 




314 ACTA ERUDITORUM 

Exemp, 4. Sit z z —hy 4 m — kz 4 y* $ ubi m 2,n~Zj 
e “i, r ~z ; qui non faciunt i numerum integrum & affir¬ 
mativum j ideo libero terminum — k z a y* a quantitate z ; & 
tum z°+-ky* — bz' -2 y 2 j ubi a — k, —bhiStm^Oj 
21=:a, e"— 2 , r~z, qui faciunt 1 ~j,ideo 

h •• 1 

AREA ~— z y 


Exemp. 5. Sit z ! 


4 g : 


h 


y 1 


g 

—- z* y* j ubi mm a 
h 


Y 


4 g 


\ 

2 


ye~2,r~4’; qui non faciunt 1 numerum integrum & 
affirmativum $ idemque contingit liberato ( a quantitate 2) utro¬ 
libet ex reliquis : Ideo juxta regulam Tertiam quaero Comple¬ 
mentum y quare (ut jam praemonui) pono 2 izzY; yZ 5 unde 
aequatio data erit 

Z 6 

~ h 

qux ( juxta Reg. r. ) redu&a ad formam generalem erit hujus 

modi 2 6 JL Y — 1_Z 4 Y Z ubimrr^J 

4 &* 4 g 

_ __ . qui non faciunt 1 numerum integrum & 

x — L ’ * . . • ^ v • 


s g 7 * V 

1 ■■ «A» 


afa,ai,um i id e o'ftv,xtaR=g.2.) libero terminum olttaun a Z 
unde 2_ — 


4g 


Y=_i. Z ' 4 Y ls 

48 * . 


ubim 


n — z,e ^2 — 4 ,r ~z;unde lzi;&a 
Unde Are* quxfit» complementum eft 


,bi 


4S 


4g 




V 


I 


I 




MENSIS JULII A, M DCCIV. $i? 

h 3 xr h «—3 

f?u | z y-zy r 

*g 

h — 3 . 

Ergo etiam Area quxfita f; z d f-zz. | zy 4-? y 

SECTIO II- 


tZY-“ Z" s Y 

Zg 


* 


s 


ai n ae 2 c*^n c 

ITz +- a y nr b z y 4 - fz y aequatis 

exprimens Relationem inter Ordinatam z & Abfciflamy. Erit 

e 4—1 e 4—1 ze4-i zc-hi 

AREA A z y +-Bz y 4 — C z v +» 

3 e-t-x jc +-> 1 4 e 4 -i 404-1 

Dz y f-Ez y +■* 

5e4- 1 jc 4 - 1 
F z y , #V< 


/ 


\ ■ 


ibi (potitis zc+-~ nrrrr, c-f- n ~ s) A 


m — e^sxA-^c — m f 

jS -- — ' ■ I" — " ' III ' Ill i» • ' ■ ■ 1 »' 3 f II) 




mxc 4 - j 4 - nxe+- i 


> 


n 


m—2e rx bA*+— m—exc +—i-*—rxe+— ix f B -*■— zeb— 


max2c^i+-naxze+-i 


D 


m— zexc +- r r xe ■—1 xbB-*-m~ex2 C 4-n-s x 2 en-ixfC 


max3c4—i-+— naxa e 4 —! 

Rr z 


T 7 


/ 


J 




























* _ y • 


ACTA ERUDITORUM 


E 


m~ 2 cxzc^i^ r x 2 e^ixbC^ m—-*—■ i -t— sxye-f—ixf D 


m a xqcnaxqe-f— i 


m— 2 ex}c +- 14 —rx^e +- ixbD 4- m—- e*4C+-H—•sxqe ixf F 


m a x jc hh 1 **H‘na x je hh 1 

De hac Serie ( cujus progresfio primo fere intuitu eft mani* 
fefta y haec fimt notanda.. (u) Quod figurae (quarum Curvae 
praedi&a. aequatione definiuntur J funt Quadrabiles, quando Nu¬ 
meri exponentiafesmyiijC, cy & coeffieientes a>b | f, habent re¬ 
lationes modo asfignandas j 

2c+~mm—2 e 

fcil: quando-- eft numerus integer & affirmativus, 

—cm—en 

quem vocemus I. & (cum 1 eft major quam 2); quando Coeffici- 
entium relatio eft haec 


m_-2e x 1 c—c*+—i-f—rxl 


e-4— 1 b U 

w— * x 

f 


/ 


e 


s x 1 


m 


•—iexlc 


2 c 


rxl 


2 e 


1 bP 

x _ 

a 


m ^ 1 c 1 -f— n x 1 e 1 


m— e xlc— c r *^~r x le—-e 1 fU 

. ■ ■■ ——» ■ x” * 


. 

m xlc h— 1 nx le+—1 

f- 

Ubi U & P' denotant Coeffieientes Terminorum duorum ,, 

i fcil; U. 



























































s 


MENSIS JULII A. M DCCIV. 317 

cft coefficiens termini ad ultimum propioris, P coefficiens termi* 

5 c 1 50-1 

ni ab ultimo remotioris : ut fi Fz y e flet ultimus 

Areae quaefitae terminus, tum U denotaret E, & F denotaret D. 
(2) Ultimus ille Areae quaefitae terminus ex valore numeri 1 co- 
gnofcitur ; nam hic etiam 1-*—1 dat numerum terminorum (ab 
initio fumptorum) Seriei, qui Aream quaefitam conftituunt. ) 
Si fuerit l“i, tum coefficientium relatio debet efle haec 


2e — mxi— A+-r A b e—mxi — A*»-*s A f 



e — mxc4-i —sxen- x mxc-f—x~i— nxe•+— 1 


Si 1 ~ 2 7 relatio debet effe haec 


m — 2Cxc-*-r+- r*e+-'i bB 



e — m x 2 c hh 1 —-- s x 2 e hh i 


ze —mxr—r A b 

X —* -K 

— a 

m xz c 4- 1 4- nx 2 e 4- 1 


m *■— exc*K 1 4— s x e 4-» x fg 


m x 2 c . 4 -1 +- n x 2 e 4- i; 


s 


m 
II z 


n 

ay 


SECTIO III.. 

e c4—n 2 e ac+-n 
bz y q=f z , ■ y 

Rr 3 


g z 

























318 ACTA ERUDITORUM; 

1& 3C-+- n 4 e 4 c ' f ~ n &c. aequatio exprimens re- 

gz y -t- hz y 

lationem inter ordinatam z & ablciflam y ; & conftans termi¬ 
nis quoteunque. Erit 


c ■»—i e*f—i ze-f—i 2C+—I 

Areaz^Azy-f—Bz y -f— Cz y 

=v. 

3 eH 1 4e*+—i i (f e 

Dz y **— Ez y -t-= 

\ • * . * 

Quod, ni fallor, eft Theorema non contemnendum. Cal¬ 
culo perfacili inveniuntur A, B, C, D, E, &c. ut & Quadrabi- 
litatis conditiones, & quot termini ieriei Aream quaelitam confti- 
tuant. Crefcit quidem numerus harum conditionum pro mul¬ 
titudine terminorum, ex quibus conftat aequatio relationem inter 
z & y definiens. Et ipeciatim fi illa terminorum multitudo vo¬ 
cetur N 5 tum N—2 eft numerus conditionum Quadrabilitatis j 
quarum una Exponentium m, n, e, c relationem relpicit, eftque 
haec ) ut 

Nc — 2 c -t— 2 e — N e •+—m -f—n 


JL """" ■■ .• y 

— c m — e n 

eft numerus ( quem vocemus 1 ) Integer & affirmativus. Reli¬ 
quae vero conditiones coefficienfcium a, b,f, g,h, (fc . refpiciunt. 
Ac denique 14 — i dat numerum terminorum (ab initio fumptorurn) 
Seriei, qui Aream quaefitamconftituunt. 

Corol. Ex hac Serie generali deduci poteft Series, quae ex<* 
hibeat Quadraturas Figurarum, quarum Curvae definiuntur per ae¬ 
quationem conflantem terminis quibusvis , qui aequationem Se¬ 
ctionis tertiae generalem conftituunt. Nam ad hanc obtinendam 
opus tantum eft Seriem computare pro aequatione conflante tot 
terminis (ab initio fumptis) aequationis generalis, quot includet 
lerminos aequatio Curvas definiens. Tum ex valoribus quanti- 
A } B*C,D, <3V. eliminentur illae coefficientes g, 

" quae 





/ 


MENSIS JULII A.MDCCIV. 319 

quae ad aequationem propofitam non Ipe&ant$ reliqua: dabunt 
aream quaefitam. Exemplo res patebit. 

SECTIO IV. 

S m n e ch— n je 3C4- a 
IT z rray +-bz y , gz y 

«quatio exprimens relationem inter Z & Y. Jam’ ’quia^‘ 

m n ' c c n 2e 2 c +- n 30 30-4—n 

z —ay 4- bz y -t- fz y +* gz y 

eft illa pars aequationis quae (fixmptis terminis in ordine a 
principio ) includit aequationem datam •, quam deinceps ( brevita- 
tis caufa ) aequationem completam vocabo ; ideo Figurarum (qua» 
rum Curvae definiuntur per aequationem completam ) 


e-i— 1 c** 1 2 e-t—1 2 c4— 1 

Areae rr A z y B z y Cz y 4— 

3en—1 3C+-1 4e->—1 4C+-1 5e+-i 5C+-1 

Dz y Ez y 4—Fz y h— (fc. 


& a,b,f, g, ingredientur valores quantitatum B, C, D, E, F 
t'fc. Si ergo in his valoribus ponatur ubique f — o ( quia 

2S 2C 4-0 aequationem datam non ingreditur) habebis valores 
fz y 

quantitatum A, B, C , D, E, &c. qui in Serie fubftituti dabunt 
Areas quaelitas. Et Calculo inito inveni. 

m e—m— c — nxA-t-V—e b 

A — -B —- 1 — x — 

m->-~n - __ ;V a 

mxc 4-14—n x e+“i 


c+^-nxe +-i+-nt—exc-t-i bB 



m ^ z c 1 «+-*■ n x i* C j 















520 


ACTA FRUDITORUM 


m 


D 


— 3 exi —A-i— }c -i— nx — A xg 


m a x 3 c-*— j 


•*— m — e*2C4- i 


—bC 


na X3 e +* i 


E: 


nx e - + — i x 


max|c-(- i 


T~ 


gB +- m —- e x 5 c 4— 14— c 4- nx^e —bD 


4— n ax^e-*— i 


m—3ex2C “Hn-.^ c +-nx2e+-ix 


m ax5c 4-1 


gC 4 — m ex^c 4 — 1 4 — c 4— n^j.c xh— i x-»-* bE 


4 —nax5c 4- i 


M* 


m—3 ex3c-t-r3-4-c+*-nx3e-*— ix 


er« 


+- m a*6c +- i 


/ 












































































MENSIS JULII A. M DCCIV. J2f 




— gD*n m — exjc *h ix —bF 


+-nax be-t— i 

Ex his patet progreffio reliquorum in infinitum. Et fic 
habetur Series exhibens Quadraturas omnium Figurarum, qua¬ 
rum Curvae definiuntur per hanc aequationem quatuorterminorum 

z“ay+- bzy +-gz y Et notandum quod 

conditiones Quadrabilitatis & numerus terminorum Serici , A- 
ream quamlibet quaefitam conftituentium, eadem funit c&m con¬ 
ditionibus Quadrabilitatis, & numero Terminorum, quae conve¬ 
niunt Figuris, quarum Curvae per aequationes completas defini¬ 
untur. 

Corol Praete-r has duas feries in §. 2. & 4. propter Figuras qua- 
tuor terminorum, poliunt eodem modo infinitae aliae feries com¬ 
putari pro caeteris cafibus Figurarum, quatuor terminorum. Quod 
etiam intelligendum eft de omnibus aliis Figuris, quarum Curv;e 
per aquationes quodibet terminorum numero conflantes defini¬ 
untur, 

0 

Non jam vacat ipfiun Methodum minutiatim delcribere, per 
quam ad hujusmodi Series pervenio j brevem tamen ejus rationem 
exponere forte non ingratum erit. Afiumo Seriem ex z pariter ac 

P q s h 1 k 

y compofitam, fc: Azy-f-Bz y +- Cz y +- Dz y &c. 

~1: zdy. Cujus finguli termini (praeter primum) habeant Ex¬ 
ponentes incognitos. Tum aequationem inftituo intar duos va- 
lores quantitatis dz, quorum alter ex hac Icrie alter exaequatio¬ 
ne relationem inter z & y definiente per Methodum Calculi Dif¬ 
ferentiatis uirciStam facile invenitur. Ex terminis hujus aequatio¬ 
nis rite reductae primo determino exponentes incognitos p, q, o, 
h,i, k A c. Et dein coefficientes A, B,C, £?V . Et fi plures fint 
comparationes, quam quae determinandis his coefficientibus fuffi- 
ciunt,tum ex reliquis deduco Quadrabilitatis condiciones. Si redla in- 
eaair via, Calculm efl: longe facillimus; raultasque habeo Re* 

S s gu- 
















522 ACTA ERUDITORUM 

gulas huc fpedantes, quas alias forian tradam ; ut & uflim hu¬ 
jus Methodi in inveniendis Quadraturis irrationalibus finitis,quan¬ 
do rationales non dantur : res enim omnino in potefta te eft. 

4 PRESERVAT1VE AGA1NST SOCJNIANISM. 

The fourth and laft Part cf c. 

i. e. 

ANTIDOTON CONTRA SOCINIANISMUM, COM - 

monftrans falfitatem impietatem permciofifjim£ fer.tentia a 

Socino ejus que [equa cibus propagata ; cftiod ratio canon fit fidei, 
& fupremus revelat a religionis judex. AuBere JONATHANE E- 
Eli ARDO Th . D. & Regina M* Britanni a a concionibus & 

facris. Pars quarta ultima . 

Oxonii apud H. Clementem, 1703. in q. Conflat 1. alph. 

& plag. 7. 

nnushic labitur decimus,ex quo Vir Reverendus & Clarifumus 
contra Socinianos in arenam defcendens, PartemI Antidoti 
feliciter & magno omnium veritatis amantium cum plaufii ftitit. 
Haud ita multo poflr, redintegrato certamine, Partem II eventu 
haud minus felici iisdem oppofliit j quam III anno 1677 Pars ex¬ 
cepit, infidelitati haereticae, aeque ac fuperiores, feralis & exitiofa. 
Ultimo demum loco Parte IV fuperiori anno eosdem aggreflus, 
& animo veritatis conficientia fecuro, & vidoriae gloria fiuperior 
dificellit. Partem ergo I, fimul ac in manus noftras devenit, A . 
M DC XCVII menfie Decembre Adis noftris inferuimus: fecun¬ 
da vero et tertia cum eo usque confpedum noftrum fugerint, 
donec novitatem utraque dudum exuififet, earum paulo alienior 
ab inftituto noftro vifa fuit recenfio j quod tamen nihil prohibet, 
tquo minus Partem IV hic fubjiciamus, quo ex capite operis & calce 
habeat Ledor, unde de totius corporis ftrudura judicium ferat. 

In Socinianorum, quibus Chriftianam religionem ever- 
fum hadenus iverunt, principiis duo cumprimis eminent,quibus 
haud equidem aperta fronte, indignis tamen modis veritatem e- 
jus ac certitudinem adoriuntur: alterum, quod omnis religio in 
pietatis exercitio et vita; fandimonia fit fita 3 quod fi obtineant, 

id 


MENSIS JULII A. M t)CC IV. & 

id inde emolumenti le conlecatnros Iperar.t, fore ut & ceteri 
mortales vel pedibus in ipforum de Divinitatefententiameant, 
parum quippe foliiciti de fublimibus iftis, & ad pietatem,ut ifti 
quidem criminantur, nihil facientibus doctrinis, vel excufitos 
habeant, ceu leves ac exiguos, quos ipfi fovent ac tuentur, erro¬ 
res: alterum, quod rationem fupra revelationem evehant, earn- 
que canoncm aeque ac judicem omnium religionis dogmatum 
conftituant. Prius quid monftri alat, Parte III oftenfumeft:po- 
fteriori vero ( quod paulo prolixius excutiendum hic eft ) temeri¬ 
tati & infolentiae humanae mentis, ad libidinem in rebus fidei pro 
arbitrio ftatuendi pronse, gratificantur. Quam ftatuendi licenti¬ 
am jus primogeniturae & patrimonium fixum jactant, ac fubinde 
fundamentale, inalienatum, omn busque commune hominibus jus 
falutant. Contra ea vero, quanquam Chnftus fiio nos adventu 
in Ubertatem afferuit, ne quisnoftra; domineturfidei j iple tamen 
mentium Dominus, fiium ut in confcientias noftrasfirmaret do¬ 
minium, plantandae religionis aufpicium a dodrina de fui cepit 
abnegatione, cui poftmodum, ceu fundamento, regnum fuum in 
difcipulorum animis fuperftrueret. Atque hsec quidem invidio- 
fi corruptae naturae vox eft, jugum Chrifti excutere fiepe conan- 
tis: hinc& voluntas difficulter admodum virtutis & fandimonia: 
repagulis coercetur, quin ubi femel delata in praeceps fuerit, & ra¬ 
tionis excutiat imperium, & Dei vocem alperneturj &inteliedus 
quo conftringitur magis, eo fibi induIget liberius, maximeque' 
Scripturae impatiens, ejus vel in dubium autoritatem vocat, vel in 
fententiam fuam verba torquet. Unde factum, ut alii liippofi- 
titios Scriptura: libros cuderent, & Apoftolorumnominefalio in- 
fignirent; alii variis Iaeram paginam contaminarent corruptelis; 
alii rurfus Trctfsffir^eicqg innumeris mentem ejus perverterent 
Quod poftremum Sociniants folenne eft, rationem revelationi’fub- 
mittere recufantibus, idque omne rejicientibus, quod ad ratio¬ 
nis, corrupte fime ac errantis, non congruit annifiim. Qua in 
re cum Paganorum veterumque veftigiis Haereticorum infiiffint 
iisdem hi armis gradu nobis dejiciendi fiunt, quibus SS. Patres illos 
feliciter debellarunt. Fidem fcilicet Chnftianam criminabantur 
Pagam demonftrationc deftitui, eamque vel unam ob caufam 

S s z 


p. 2, 


P- 3 ' 


p. 4. 


M* 


M* 


nomen 




J 24 ACTA ERUDITORUM 


P*7- 


F-S- 


P-9' 

P*I0. 




p- I* 


f . 14. 


nomen Chrifto t dare recufabant: nec in diverfum ab his abeunt 
Sociniani, vitilitigantes, par efle,ut ratione, qua fola nos fiiperi- 
ores brutis Deus voluerit, ceu privilegio utamur naturae: nec enim 
fufficere autoritatem ad extorquendum nobis aflenfum, qui ho¬ 
lum in rei evidentia, mentisque noftrae convidione acquiescat j 
quam fi in veritatis indagatione negiigamus, adverfiis Deum nos 
ingratos, ac in nos ipfios injurios e Ile. Verum dum illorum qui¬ 
dem caitmmiam graviter & operole S. Patres retuderunt, eadem 
fiiTiul opera horum quoque apinas levesque protriverunt tricas. 
Id enim vel maxime dicebant religionis Chriftianas proprium efl« 
ac peculiare, in veritatem dogmatum, divinam que myfteriorum 
originem inquirere,nec bruto humanam ampledi obfequio autori- 
tatem. Hinc fidem definiebant e^v7TfoajffBji>c?ivy engoriov (rvy- 
Hctjct&ecrtv gsixcnoy TTgoAsipiv: eandemque cum fidentia una co¬ 
pulabant, 7nV/v aAoyov uno omnes ore repudiantes. At enim 
vero ubi in Gnodicos ac Valentinianos, maxime in Aerium Sc 
Eunomium, omnem Numinis ambitum fie mente complexos te¬ 
nere jadantes, effet perorandum, tum ftudiofie a fidentia fidem 
diftinguebant, nec evidentium illam, fied invifibilium dicebant 
aileniiim, Ebr. XI, 1. Eline Bafilium videas fidem & 

Chryfoftomum eandem XoyurfjLto opponere. Quae utut videan¬ 
tur invicem adverfa concurrere fronte; rite tamen explicata nihil 
incommodi habent, quin potius, quod caput rei eft, mirifice il- 
luftrant, & quoad rationi fociam fidei praeftare operam liceat, 
rurfhmque ubi penitus a fide excludatur, manifefto commoti- 
ftrant. Quod enim ad prima religionis attinet principia, illorum 
omni sevo ab Ecclefias dodoribus evidens fuppeditata fuit proba¬ 
tio. Sic nec Salvator noder dxv 7 rsvBuv&s ac velut pro imperio 
ab auditoribus fiuis fidem poftulabat j & ipfius Apoftcli tum ora¬ 
culorum V. T.autoritate, tum copia miraculorum fiuis fidem didis 
conciliabant. Nec in hunc diem rerum deficiunt pondera, qui¬ 
bus principiorum religionis evinci veritas queat; quae fi quis in 
dubium vocare aufit, is omnem annalium memoriam, omnem 
hominum fidem e medio tollat. EIoc itaque pado poftquam ge¬ 
nerarim de veritate religionis, divinaque Scripturae autoritate con- 
ftiterit, nulli figiiiatim ejus parti, quantumvis licet fiublimis illa 

fe 


I 


MENSIS JULII A, MDCCIV. $15 

fit & incomprehenfibilis, affenfus eft denegandus. Et harum qui¬ 
dem partium feu dodrinarumrelpecftu, demonftrationi fidem op- 
pofuere Patres, cum intelledlum fupercnt, &nifi e Scripturae tefti- 
moniis, nequeant probari. Inde confequitur, ailenfum religio- p i& 
nis dogmatibus non ante praebendum, quam indubiis ea Scri¬ 
pturae niti teftimohiis, compertum fit. Quorum ut genuinus in- p . 17, 
dagetur fenilis, ampliffimus rationi aperitur campus , in quem 
examinando, conferendo, arguendo excurrat,-cafte tamen, ac 
ut in divinis par eft. Ultra vero progredi, non datur. Poftquam 
enim de revelationis conviftus veritate, ac genuinam ejus men¬ 
tem afTecutus fueris, tum frena rationi ponere, divinaeque aften- 
fum veritati praebere teneris; fecus fi facias, impius fis ac abfiir- 
dus. Nam cum quaevis difciplina fuis gaudeat poftulatis,five prin- P* J &* 
cipiis primo-cognitis probarique nefciis; quin & praeter haec pro¬ 
pria, communia fuppetant, quae primo-prima vel tranfcendentalia 
barbaro vocabulo audiunt, quibus, licet probatio defit, per fe 
fides habenda; nullum vero Metaphyfieum vel Geometricum cla¬ 
rius ac evidentius fit axioma, hoc religionis principio,quod quee De¬ 
us affirmat, non poflint non veritate niti: tum fi rite inftituta prius 
inveftigatione conftiterit, dogma aliquod e divinis erutum ae 
extrueftum oraculis efie, id vi axiomatis iftius citra vel ambages, 
vel dubitationem, eft amplectendum. Porro vero fecundarium, P* 20e 
quod fiibordinatum Philofophi vocant, in divinis principium ita ha¬ 
bet: quae facris literis traduntur, mentem Numinis ac voluntatem 
exhibet. Cum itaque quaeritur: an doctrinae, quae nos inter ac 
adverfarios in difeeptationem veniunt, divinitus revelatae ac in Scri¬ 
pturis fmt traditae? affirmamus quaefitum, & explano, naturali ^ 
primumque obvio verborum Scripturae fenfu probamus. Ad haec 
illi, dum a negantium partibus ftantes, literalem caufantur vocum 
fignificationem fenfum Scripturae praebere ejusmodi, qui compo¬ 
ni haud facile cum ratione queat; quem fi cogantur admittere, 
contra rationem fe ctedituros, nec habituros facile, quo fpeiac 
fidei fuae(h Petr. III, 15) rationem pofcentifatisfaciant: in promtu re- 
fponiio eft, imo habituros maxime, revelationem fcilicet divinam. 

Sm pergant, aft mente comprehendi non polle dogma v. g» Incar¬ 
nationis, Trinitatis; ambabus id manibus largimur, nec id tamen 

S s 3 quic- 


« 


21 


P 


22. 


p. 23. 


P« H' 


P' 2 5 ' 


p. 27. 


ji 6 ACTA ERUDITORUM 

qmcquam noftrte officit fidei, qux non myfteriorurn cum ratione 
convenientia, led divinae nititur revelationis autoritate. Satis luce 
dicta poterant videri, unde quam inepta fit adveriariorum,de re¬ 
ligionis cum ratione pugna, lententia pateret y quia tamen in his 
vei maxime triumphant, de piis quoque mentibus fiepiftime im¬ 
ponunt, paulo ea curatius fiunt luftranda. 

Primo itaque, dum magna animorum contentione propu¬ 
gnant , nihil admittendum in religione, quod rationis noftrte ca¬ 
ptum excedit 5 duplici argumento robur dido conciliare latagunt. 
Alterum a fine petunt revelationis, dum’ revelatum quicquam 
myftenoftim efle negant, quod revelatio myfteriorurn fit patefe- 
dlio, de ccccus videns, ac rnyfterium revelatum, pari paflu ambu¬ 
lem . alterum a natura fidei, quteinaflenfiiconfiftit, querneum 
fequatur judicium, quiadus eft intelledus humani, palam efte, 
quod fides actus mentis fit, eaque videamur comprehendere, quse 
fide tenemul; Sed ludunt in re fieria, nugasque agunt fophifte: 
quos,ut e latibulis protrahantur, interrogare liceat,numNumen 
aliquod credant ? affirmant haud dubie, acatheifimi deprecantur 
calumniam. Pergo : num itaque perfecte quoque Deum com¬ 
prehendant, planaque ipfis omnia & expedita fint circa naturam 
Numinis? Idem cum Aetio & Eunomio affirment necefie eft, 
fi thefin tueri cupiant. Porro ediderant, an Deum credant 
vere,fecundum naturam ac perfectiones fuas,efte infinitum? Er- 
gone finitus quoque ipfiorum intelledus comprehendat infini¬ 
tum ? Hic aqua haefit Vorftio, Ctellio veterumque reliquis, qui 
ut fibi conftarent, eo impietatis progresfi fiunt, ut infinitum efie 
Deum negarent , i^centiores vero, quo ie reciperent, invenere 
refugium, excipientes (1) njhil obftare, quo minus mtelledualis 
finite mentis comprehenfio, certo refpedu infinita efie queat ; 
cum quod finitum eft refpedu extenfionis partium fiuarum, id 
infinitum refpedu potentiarum efie poflit, velut intelledus 
humanus ratione capacitatis fias. Verum fi ita nugari libet, 
pari modo concludam , finitum corpus infinitam habere 
extenfionem, manumque hominis, finitam licet partibus, in¬ 
finite tamen polle capacitatis efie } lic ut univerlas compledi ac 

ia- 


p. 2g% 


p. ty* 


3 °' 


p. 31 


MENSIS JULII A. M DCCIV. 317 

includere Oceani aquas valeat. Licet vero darem, rcclele habe¬ 
re, quae dicunt; fane haec infinita humani intelledus capacitas 
longe erit anguftior, quam quae omnes naturae, finitas licet, pro¬ 
prietates ac virtutes comprehendat; tantum abeft, ut diviniscom- 
pledendis par fit. Hic ad incitas redadt i adverfarii, ne plane ob- 
mutefeant ad (i) fe recipiunt KgYiaQuysTov, noftrae criminantes 
fidei articulos non tantum rationem excedere, verum impugna¬ 
re quoque, planeque deftruere, adeoque fide recipi non polle. 

Quod ut diluatur jadum in religionem crimen, duo nobis hic ex¬ 
pedienda fiunt) ( a) num articuli fidei vere cum ratione pugnent ? 

(b) fi pugnent invicem , num ifthsec tanti fit oppofitio, ut 
rejiciantur merito eo nomine fidei articuli, qui in myfteriorum 
numero cenfuque habentur ? Ad prms quod attinet, quid ratio¬ 
nis fibi velint vocabulo, diipiciendum. Quae fi ipfis lumen illud 
ac fidentiam cujusvis notat, privatasque fimgulorum ideas , quae 
fe probant aliis, aliis minus: tum haud morole inficias ibimus, pu¬ 
gnare religionem cum ratione, infidelium (cilicet, Judaeorum ac 
Mohammedanorum, quorum a noftris in omnia alia religionis 
abeunt inftituta. Sed communes forte notiones ac generalia prin¬ 
cipia rationis voce defignant, cui myfteria repugnare contendunt: 
fic Syncretifmo veniam faciunt, credendique licentias caufam per¬ 
orant. Unde haud frequentior alia in ipfiorum libris oratio, quam 
qua criminis notam ab haereticis depellunt, nemini caufimtes non 
integrum effe,de religionis myfteriis judicium ferre , idque pro 
rationis captu, quae ficubi in errorem prolapfia fuerit, impune in 
eo, quia inevitabili, mentis vitio verfetur. Verum fi ferio rem 
agunt, dum communia omnibus principia rationis vocabulo fe de¬ 
notare fatentur, propria caedunt vineta, Scripturae oracula priva¬ 
tis Ungulorum ideis anteponentes. Quid enim de ipforum fiet p* 34« fq 
fratribus, Gnofticis, Valenthuanis, Manichaeis, Scripturae effata 
in fuam detorquentibus mentem ? Et fibi quomodo conflabunt 
ipfis, quibus alias in more pofitum eft, clarisfima S. Literarum 
verba ideo lejiceic, quod privatae ipiorum fententiae haud usque¬ 
quaque con\ emant, licet communibus principiis minime contra¬ 
dicant ? Quod circa immaterialitatem & infinitatem Dei, circa re- 
fuue&ionem numeio ejusdem corporis, ac aeternitatem tormento¬ 
rum infer* 


P* 


31* 


p. 33, 


p. 


;)/ 5 


p. 40. 


P* 44 1 
p. 45. 


?2S ACTA ERUDITORUM 

v • 

infernalium ipfos facere, ad oculum patet. Unde cohftat, iplos, 
cum rationem dicunt, privatas intelligere ideas, propriosque Un¬ 
gulorum conceptus. Interim ad faniorem non redeunt men¬ 
tem, fed fidei momenta calumniari pergunt, maxime in Trini- 
p. 41. fqq. tatis & Incarnationis myfterium injurii ac blasphemi. Quorum 

quid reponendum fit ad <^)A vctgjus-, folide & copiole Autor lup- 
peditat. Jamad/<?y?m'«r ut progrediamur, id quod in quxftio- 
ne eft,Sociniani affirmant, negantemquefententiam tyrannidem 
proclamant, fummamqueinjuriam. Sed fidva res eft , fi atten¬ 
dere animos ad ea velint, quae confequuntur. Ubi nempe plena 
fuppetit fufficiensque veritatis cujusdam probatio, claris nixa ac 
evidentibus argumentis, fidem tenemur habere. Quod ubi fa- 
dum, dubitationi amplius relidus locus non eft, nec objediones 
ullae, quamcunque fpeciofse licet ac infolubiles illae videantur,tan¬ 
ti efle debent, ut mentem commoveant, noftrumque deturbent 
aflenfum, aut a priori nos fententia deducant. Quod ut eo pa¬ 
teat clarius, probe confiderandum, veritatem unam alterius vere 
deftrudivam efle non pofle : nihil quod vere cum ratione, defle - 
cata fcilicet, fincera ac errorum vacua pugnat, verum efle in re¬ 
ligione pofle : fadu haud efle difficile, ut ob noftrse imbecillita¬ 
tem mentis veritas, idoneis probata argumentis, cum aliarum re¬ 
rum natura fallo videatur pugnare ; quod fi ulu veniat, argu¬ 
mentis cedendum, non apparenticontradidioni,quianaturtenos 
proprietates latent, vim autem argumentorum cognitam habe¬ 
mus atque perfpedam. Talia vero argumenta trium praeci¬ 
pue funt generum : a) a propria cujusque experientia, (3) ab evi¬ 
denti demonftratione, y) ateftimonio ejusmodi, cui fidem dero¬ 
gare nefas eft. Humanum autem ubi fidem meretur teftimoni- 
um, merebitur multo magis divinum. Fruftra itaque objedant 
adverfarii, fidem fibi akoyov injungi, quando fecundum revela¬ 
tionem , h. e. juxta teftimonium divinum,credere jubentur. Quam¬ 
quam enim revelata quasdam dogmata, contrariari videantur ratio¬ 
ni; ipfa tamen rurfus monet ratio, Deo affirmanti fid em habendam, 
quam ne gravis quidem ae lapientis Viri teftimonio denegare au¬ 
det,licet non defint, quae in contrarium afferri queant Opponatur 
teftimonii evidentia latenti in natura perum obfcuritati, & apparebit 
plus latis, cui debeatur aflenfus. 


46. 


P' 

P- 

P- 

P’ 


5 1 - 

54. 

57- 

59- 


MENSIS JULII A. MDCCIV. 529 

Hinc itaque condicitur, quam ablurda ac temerariaSoci- 
ruanorum fententia fit, fidem SieoTrvsvfav habereteftimonioideo 
recufantiura, quod haud ‘latis commode cum falfis iplorum opi¬ 
nionibus componi poffit. Ne tamen,dum Scripturas hoc pafto 
fidem labefaciant, atheifini fufpicionem incurrant., verbis clariffi- 
mis Scripturam profitentur dodtrinae canonem ac fundamentum: 
parum licet fibi conflantes, dum mox in priftinum relabunoir 
errorem, & rationem S. Codicis anteferunt autoritati. 

Poftquam ita demonftratum fuit, quam irrationabilis haec 
ac d(piAd(roCpog Socinianorum fit fententia, reflat ut ejusdem 
doceatur impietas, quam dum demonftrare fatagit Autor, per 
tria fe veluti capita diffundit, quorum a) de perfedlione agit ac 
autoritate Scripturae, j 3 ) de Chrifti Salvatoris noftri ac Apofto- 
lorum, autorumque ejus ordinis reliquorum, dignitate ac fide , y ) 
de veritate ac certitudine ChrifHanae religionis: quae omnia pofl- 
quam periculole fane ac nefarie Socinianorum fraudibus peti de~ 
monflrafiet, colophonem operi imponit. Quae ne proloquamur 
latius, operis prohibet prolixitas, rerumque, quae in medium 
affert, pondera, quae fine obfcuritate vix mitti in compendium polu¬ 
le cenfemus, hoc interim Catone contenti 


APOLOGIE POUR LES PRO TESTANS 9 &c. 


1. e. 


APOLOGIA PROTESTANTMM, ®UI CRE- 
dunt , eos folum baptizandos effe , quibus rationi ufus fup~ 
petit , confcripta a GALENO ARRAHAMSZ. 

Amftelodami apud Gerard, Kuyper^oq.. g. pkg, 15. 

I Nter eos, qui -Mentionis Simonis caftra fequuntur, Anabapti- 
ftas inclaruere libris editis noflra aetate fac. O/iens , Minifler 
Roterodamenfis, Guildmm Davidjfon Redoch , Minifler Gronin- 
genfis, Adrianus Ecghern , Engel Arendffon van Dooregccji^ Sc 
prse ceteris, quem nunc fcribentcm contemplabimur, Galenus A* 
bramides , Medicinae Dodtor, ac fimul Minifler Amftelodamenfis* 
cui peculiarem Galeniftarum fedfam nonnulli adferibunt. Nu¬ 
per ille Apologiam hanc pro grege fuo lingua Belgica confcripfit, 

1 . ' T t qu^ 


p- do. feq. 

p. 6 }. 

p. 65. leq. 
P* ^7” 

p* 7o» 

p- 103. 

p. l6y. 
p. 121» 





JJO ACTA ERUDITORUM 

quae Gallico mox induta habitu ad nos etiam pervenit. Equi¬ 
dem (i ipfa inferiptionis verba fequimur , Apologia haec ad omnes 
fpedare Anabaptiftas videri posfit, fed re ipfa ad Mennonis aft 
feclas folum referenda eft. 

Initio opufculi Audor in nimiam librorum copiam invedus, 
feriptionis fuae duas prsefertim enarrat caufas. Primam hanc citat: 
multa A* C. 1694 & fequentibus paffos efle fratres, qui in Comi¬ 
tatu Riedenfi, fub Sereniftimo Eledore Palatino vivebant. In hos 
trada efte Edida Caefarea, quae inMonafterienfesolimftmilesqiie 
turbones publicata fmt, eo quod ab iisdem orti crederenturj 
hinc raptos in carcerem, exutos bonis, indignisquetradatosmo¬ 
dis, donec PotentifTimi Britannorum Monarchae, Guilielmi III, in¬ 
terventu liberarentur, cujus binas ad Eledor em Palatinum literas 
hanc in rem feriptas, p. 30 & 32 in medium affert. Altera ipft 
ratio eft, quod Fridericus Spanhemius junior in ElenchoControver- 
fiarum,Mennonis afteclas fanaticos appellafTet, atquecum Joanne 
Leidenft, Davide Georgio & fimilibus, uno habuiffet loco,moni¬ 
tusque adodore quodamMennonianae fedae,utrediusfentiretde 
hominibus, inter quos ipse viveret, ac penes quos fanatici nihil 
unquam obiervaffet, nihil omnino immutaffet. 

Ratus igitur, gravem fuis injuriam fieri Abramidesnofter, 
originem Mennoniani coetus ab ovo, quod ajunt,exponere or¬ 
ditur. Praefatus nempe nonnulla de corruptione Ecdefue Chri- 
ftianae, quam a quarto usque feculo derivat, femper quosdam, 
eosque maxime probas, reftduos manfiffe ait, qui cumfuis dodri- 
na moribusque confpiraverint. In his praefertimValdehfes memo¬ 
rat , quos Mennoniris fimillimos Limborchii audoritate pronun- 
-ciat. Valdenfium quosdam veniffe in Flandriam, ipfoque jam 
jam feculo XII, quod infantium baptifmumrefpuerent, necatos 
-affirmat,addudo tradatus cujusdamHiftoriciA. 1591 Antverpfe edi¬ 
ti teftimonia, cujus nec audorem , nec titulum allegavit. A Val- 
denftbus iftis Flandris exortos fuifle putat Anabaptiftas Batavos & 
Frifios, qui Mennonitae coeperint dici, ex quo Menno Simonis ad 
illos acceflerit. Poftliaec Erafmi Rotcrodami, Francifci Ridderi 
& Adriani Poelenburgii audoritatibus probatum it, fuos modefte 
femper & extra turbas vixille. Mennonem quoque eum fuis 


MENSIS JULII A. M DCCIV. 

multum ab fu i (Te a Monafterienfium Anabaptiftarum feditiofis mo¬ 
liminibus , ut evincat, non {blum Mennonis dida quaedam alle¬ 
gat , led Georgii Caliandri cumprimis, eoque loco in Spanheini- 
ura peracerbe infurgit. 

Poft ea aliam aggreditur meffem, oftenftirus, ea quae Meri- 
nonianis propria fint dogmata, nunquam non ab optimis fapi- 
entiffimisque feriptoribus approbata elle. Et dodrinam quidem 
de lege per Chr illum auda & emendata, inque perfediorempec- 
duda ftatum, firmare allaborat confenfu Maldonati, ad Patres 
praecipuos provocantis, & H. Grotii: dodrinam de repudiato in- 
fantum baptismo,audoritate Tertulliani, Erasrni Roterodami, Luch 
Vivis, H. Grotii, S. Epifcopii, ClaudiiSalmafii&Curcellaei,non 
omiflis Bellarmini, aliorumque Romanae fadionis hominum com 
feftionibus, qui paedobaptismum ex S. Literis probari non polle di¬ 
xerant. Porro dogma de jurejurando quovis abrogando, firma* 5 
tum it Erasrni & Grotii lententia^ pro dogmate vero de prohibito o* 
mni armorum ufu , Patres praecipuos citat, ac infuper Epilcopium, 
Saimafium, Grotium, Rigaltium. Denique pauca effe creditu ne- 
cefiaria, Tertulliano, Jacobo Laliisque,quos magno numero allegat, 
auctoribus contendit, vocabula Icnolaftica omnia, praefertim in 
dodrina de S. Triade rejicit, finemque defenfioni imponit. 

Acceffit opufculo fyllabus articulorum, quos Mennonia- 
ni coetus profitentur, quorum CII numero ab illo recenlentur, 
eo circiter ordine, quo anollratibus collocari folent. llt aliquem 
inftituti hujus guftum demus, enarrabimus, qua ratione dodri¬ 
nam de Divinitate Chrifti & Baptismo exponat. De priori fic ha¬ 
bet. Poftquam nec de unitate (folum enim Deum, non unum Art. 
XVIII & XXII appellat J nec de Trinitate quicquam ifto loco mo¬ 
nuit, Articulo XXVIII Jefiirn vere filium Dei effe pronunciat, ad- 
ditque Artic. XXIX fufficere hoc, neque opus effe, ut de perfona 
Chrifti, de praeexiftentia ejus & naturarum unione feparatim quid 
.ftatuamus; neque enim plura defiderafte Chriftum, cum in terris 
viveret. Fatetur tamen Art. XXX, Filium hunc Dei ante condi¬ 
tum mundum vifibiletn extitiffe, & per eundem creata effe o« 
mnia 5 nec plura addit. Spiritum S. vero, de quo inter fubfidiafaiu- 
tis noftrae demum agit Artic. LXXIV, virtutem a Deo procedentem 

^ t 1 nomi- 



c 


\ 


W ACTA ERUDITORUM 

nominat, quam Filius credentibus confert. De Iaera Scriptura vero 
& Angelis malis redius forlan, quam Menno ipie fentit. DeBa- 
ptifino Art. LT 1 & LITI tradit, fignum eundem efle Chriftiano- 
sum recens receptorum, ad infantes vero non pertinere, cum illi 
ea conditione non fint, ut ad Deum convertere le poflintquae 
ratio ad cognolcendam Anabaptiftarum mentem intimam per¬ 
multum facit... 

Inter notatu digna, quae Hic occurrunt, fequentia deliban¬ 
da duximus.. Pedum lotionem , quam. Anabaptiftae quidam Bapti¬ 
smo &S. Coenae , ut necdTarium ritum addunt, Noder Art. LVII 
eo loco non habet, ied officia Chriftiani amoris eadem indicari 
credit.. Panem em^iriov in quarta precationis Domini periodo, 
de terreftri aeque corporis, ac coelefti animae cibo, Art. L interpre¬ 
tatur. De Excommunicatione cenlet Art. LXV, plura nobis poft 
Apoftolorum excelfum non licere, quam ut impios confortio 
noftro Chriftiano privemus. Dona Spiritus S. diftribuit Art. 
LXXXV feq.. in gloriola, qua: Apoftolorum fuerint, fandifican- 
tia, quae omnium fint Chriftianorum , & analoga glorioforam» 
quae paucis hodienum poft varia,fata conferantur. In prima clafle 
ponit •nohvyhuTTiav Apoftolorum,.in fecunda illuminationem 
mentis, in tertia fandos amoris raptus, eamque,..quae lenfibilis 
dicitur,.gratiam- Iterum vero iterumque fatetur., elle inter gre¬ 
gales fuos, qui ab iplb difientiant, neque Hos le. damnatos velle. 
Verum hac de re in univerfum cenfeant, quibus haec, cura tradi¬ 
ta eft atque commifia.. 


M, TR OG ILLI A.RNKTELn r AWTTgU IT ATE S 

Gimbr,ic £.. 


Hamburgi, apud .Tbo.-Wieringium, 1703,4.. 

Gonftant Alphah. 7. cum fig. plur. 

I Nter eos', qui terrarum ad. Septentriones litarum Antiquitates 
orbi expofuerunt , quorum ih Suecia Daniaque Collegia fuiffe 
inftituta cognovimus , fuo quoque merito referendus eftM. Tro- 
gillus Arnkieiius, Praepofitus & Paftor Apeuradenfis in Ducatu 
Slefuicenfi holfato, cujus quutuor de- Anticjuitdtihus Cimbricis 

' " Tratt* 


MENSIS JULII' A. M DCC1V. m 

Trattatm , lingua Germanica cottcinnati, conjundim Karriburgi- 
prodierunt. Pnmta lacra nobis & ritiis defcribit, quibus Cimbri se¬ 
que ac Saxones,. Gothi, Venedi & FrilbrteS, antiquisllmis tempo¬ 
ribus fuerunt dediti , quorum formulas & fuperftitiones cum alia¬ 
rum gentium ritibus inter lecomponit, atque in ejus rei gratiam 
non tantum Canopi, Apis, Molochi, Dagonis, Jovis, Vertetis , 
Plutonis, Tritonis, Sirenum , Satyrorum, Centaurorum , Genii, 
Deumii, Vislipousli, feci etiam Othini, Thori, Freyae, Froi, Mis. 
tothini, Vagnofi, Foliae, Wedse, RidegalH, Proni, Siwae,Swan- 
tevithi, Flinfii, Tuilconis, Wodani , Saterf, Ermenfuke, Her-- 
thae, Sacerdotis dein vidimam humanam madantis, atque altari¬ 
um ex vegrandibus laxis in montium cacuminibus erectorum ico¬ 
nes exhibet.- Altero - tradatu famofisfimum Cornu Tunderenfe 
aureum adgreditur,quod AnnoM DCXXXIX, menfe Julio, in 
pago Galhta prope Tunderam ( quae Dilcatus Slefuicenfis civitas 
«IT) a Catharina ScEwenia, ruftici Oferbienfis filia, inventum at-,- 
que. ex luto extradum,,in manus Chrillianiquinti, Regii Dano- 
rum Principis, eo tempore cum Parente' A ugu fti sfimo Gluckfta- 
dii commorati pervenit, qui foemcllarti Regio munere a femada- 
tam dimifit, & cornu ad compotationem adaptavit, ac ad ofcil- 
lum ejus obtegendum^, operculo ex purisfitno auro ( led quod 
nitore tamen illi, ex quo cornu ipfum conftat, multum cedit ) coif- 
fedqinftrudum, inter cimelia rariora lervari jusfit. Multos id eornti 
Tunderenfe (ab altero, quod Oldenlmrgic /vwadpellatur, valde di- 
yerfum.) admiratores & panegvriftas habuit', ex quibus primus oH- 
fervationes fuas anno 1641 publicijuris fecit celeberrimus Hafni- 
enfium literatbr Olaus Wormius, quiitubam bellicam, & icun¬ 
culas inibi exprelfas Danica fuilfe hieroglypuica interpretatus eft»- 
Anno 1642 Paulus Egardiis, Nortdorfienlis m Hblfatia Paftor, li 
behum publicavit ,- Theologicas- in Cornu Tunderenfe Artiniad «* 
verjmes continentem,-quibusimagunculas ex ipus dodring: Chri- 
ftianae fymbolis explicare conatur. Altero , . qui fuccesfir, amto - 
D. Petrus Winftrupius, Londinenfisdn Scania Antiftes, Cornicinem 
Damcunt ,dioc ell, Carmen de aureo cornu vulgavit , in quo qui¬ 
dem ad Wormii duaum cornu illud tubamTuiflb bellicam credit,, 
libertate autem poetica nimis audader uti videtur, quando per • 

3- 


si- 


«4 ACTA ERUDITORUM 

hieroglyphicas ejus notulas, calamitates belli Suecici, anno 1643^ 
Guftavo Hornip Suecorum duce, in Scania gefti, indigitari fi- 
bi pariter ac aliis pcrfuadere fatagit. Triumviris illis quartus mox 
interpres anno 1644 accesfit, Enwaldus fcilicet Nicolaus Randul- 
fus, Paftor & Canonicus in Seelandia Rofchildienfis, qui in Tuba, 
fua Danica , five Dijjertatione Theologica de aureo cornu in 
Cimbria invento , ex ipfis Chriftianifini inter Danos recepti 
temporibus originem ejus deducit, & icuncularum fenfum ex 
principiis Theologiae Chriftianae oftendit. Quum ergo Worrhio 
Philofophicam, Egardo & Randulfo Theologicam, Winftru- 
pio autem Poeticam cornu Danici interpretationem debea¬ 
mus, operam minus fe perditurum duxit Clarisfimus Arn- 
ktelius, fi & iprefuam, hoc eft, Hiftoricam ejus explicationem 
daret, quam duobus libris complexus eft, quorum priore de 
cornu iftius inventione, figuris, ufu, aetate, & caufis,ob quas 
per tot fecula in terra delituerit, ag*t} altero autem de fym- 
bolorum & icuncularum ibi exprefiarum figuris ac fignifica- 
tione, ex yeteri Septentrionalium Theologia perquam dofte 
diflerit. Tertia Cimbricarum Antiquitatum pars libris qua- 
tuor abfblvitur, in quibus funebres veterum Cimbrorum ritus, 
tumulos, urnas, & infcriptiones pertra&at, ac patrias fuper- 
ftitiones, addudtis aliarum gentium exemplis, pro more fuo, 
diligenter illuftrat, adjunilisjnumorum ex terra erutorum,ha* 
ftarum infupcr, gladiorum, fibularum, nnnulorum, tumulo* 
rum etiam, ollarum & lapidum fepulchralium, aliarumque ex 
antiquitate reliquiarum fchematismis atque monimentis, ma¬ 
xime autem infcriptionibus Runicis, in quarum dilucidatione 
Verelii Runographia, & Wormii de Litteratura Runica opus, 
magno efle fubfidio iftarum rerum cultoribus perhibentur. 
Poflremam tra&atuum partem hiftoriae Cimbrorum, ab idolo¬ 
rum fe&a ad Chrifiianorum inftituta converiarum, impendit Arn- 
kielius, eamque iterum in fex quafi libros diftinguit, quorum 
primo de converfione majorum generalius, de Viris itemApo- 
ftolicis & religiofis, qui Evangelium in Germania inferiore & 
Septentrionalibus plagis praedicarunt, dilputat, altero autem 
Frifonum, tertio Saxonum, quarto Jutiorum & Danorum in 

Citn- 



MENSIS JULII A. M DCCIV. }}J 

Cimbria degentium, quinto Venedorum (quos vulgus minus 
rede Vandalos vocat) in Cimbria fedes quasdam habentium, 
fexto tandem Scandiorum in Suecia & Norvagia , illorum et* 
iam, qui Islandiam & Grcenlandiam incolunt, ad verum Dei 
cultum & novi fcederis, quod Chriftianifmum adpellamu$,gra» 
tiam redudorum fata moresque curate delineat. Vires itaque 
ac otium dodisfimo Au dori adprecamur, ut alium quendam 
laborem, quem de Templis , Sacellis , Mona fler iis , Scholis 
Cimbrorum , Lib* L partis hujus quartae, Cap.X fol. ^promifit, 
ad umbilicum deducere, & cum orbe literato communicare 
quantocyus poflit, 

JOH . S CHI L TERI AD GEORGHI ADAMI STRU - 
VII Synt.igma Juris Feudalu Nota, AdjeFtafunt nonnulld 
Rejponfa Conjilia Juris Feudalis in¬ 
edita^. 

Argentorati, apud Th. Lerse, 1704, 4, Condat 1 alph. zt. pL 

N On definit de Jurisprudentia egregie mereri Iliudris atque 
Excellentiffimus Schilterus, fed ficuti omnes qua patet Juris¬ 
prudentia Naturalis, Civilis Public#, ac Ecclefiaftic# partes du- 
dum praeclaris ac immortalitate digniflimis operibus excoluit, ita 
Jus Feudale potisfimum fummo (ludio illuftrat. Sicuti enim or¬ 
bis eruditi applaufum Codexjuris Alemannici Feudalis, ac Infti- 
tutiones Juris Feudalis Germanici & Longobardici, ubique impe¬ 
trarunt: ita qux nunc accedunt, Annotationes ad Celeberrimi 
Struvii Syntagma Juris Feudalis, materi# & rerum gravitate ac 
copia, & dicendi elegantia abunde Ledorifatisfacient, Opus cer¬ 
te Struvianum padimilluftrant, explicantac exornant. Noflrum 
erit (peciminis loco qu#dam fubjicere, cx quibus de Operis in- 
praedantia judicium ferri queat \ quanquam plerosque vel 
fola Schilteriani nominis fama de excellentia hujus laboris haud 
patiatur dubitare. Occafione igitur capitis primi Syntagma- 
tis Struviani, de legibus Fetidallbus diderit, < 3 c controverfiasfeu- 
dales ex Jure potiflimum Alematmico, ac in fiibfidium ex Jure 

Longobardico judicat* e(Te decidendas: fi nihil iftis legibus dis- 

politum inveniatur, nonadfubtilitatem Juris Romani,fed ad 

• 4 ,' , ' natura"» 


336 ACTA ERUD. MENS- JUL. A. M DCCIV. 

naturalem rationem recurrendum e Ile, contra communemFe^difla- 
rum fententiam contendit pag-5* Jus Cenliticum duplex effe (obfer- 
vat, aliud quod fme inveftitura, aliud quod ea intercedente^con- 
llituatur, atque in hoc dominium tantum utile in poffefforem trana- 
.ferri , in illo pleno jure fundum ad poffefforem pertinere, pag. 
13. De Ambtfaffiis & Schrifftlaffiis p.21 3 defuperioritatcPrincipurn 
Imperii territoriali, pag. zs 3 de Jure eorum circa Iaera j de jure 
Poftarum pag. §2, aliisque materiis ad Jurisprudentiam Publicam, 
pertinentibus, pallun praeclare diflerit. Imprimis autem ex ob- 
fervantia& ftylo Curiarum Feudalium plurima congeffitquae in 
vulgaribus Feudorum Interpretibus fruftra quaeruntur, quo per¬ 
tinent, quae de Valallorum titulis & appellationibus in referiptis ad 
¥afallos,pro diverfitate feudi regularis, fceminim autruftici,p,i6. 
u , .38 annotavit. Modum tenere inftituti ratio nos jubet, alias 
prolixe pollent commemorari , quae de jure Capitulifede vacante, 
p. 373 de fundo dotali in feudum dando, pag. 43 5 de contractu feu- 
dali, pag. 643 de juramento in animam Vafallae prxftando, pag. 
M ? de jure repraelentationis in iucceflioneEeudalipag.78&c.non 
ubivis obvia aut vulgaria tradidit. Supereft, ut de Refponfis & 
Confiliis luris Feudalis, quorum in rubro fadta eft mentio, non¬ 
nihil adjiciamus. Non enim tantum Annotationibus fuis Cele¬ 
berrimus Schilterns Praejudicia ac Reiponfa Collegiorum Juridi¬ 
corum quamplurima inferuit, ffd & circa calcem operis quinque 
Confilia Juridica haftenus inedita Johannis Wolffgangi Pfeilii& 
Tufti Meieri JCtorum Clariflimorum addidit, ac denique Marci 
Ottonis Reip. Argentoratenlis Confiliarii & quorundam aliorum 
Relationes rem feudalem concernentes ffibjecit, quae & fadi u- 
bique Ipedem exhibent, & cafuum dubiorum rationes in utrarn- 
que partem reccnfent, una cuna fententiis ac praejudiciis Colle¬ 
giorum Juridicorum. 

ERRATA. 

In Adtis 1702-pag. 377. I.16. 17. lege : infelicisfimus nepotis 
cognominis' ex Arnoidi Mejfenii filii cafius &c. pag, 382. 1 .32. lege 
S^cffytfntng Utlt Provincien, Ibidem lin. 33. pro Pallas lege 
$alla& Pag- 384, b13.14.pro ud) (Serdltr^^Sanl?/ lege 
^IrdEngClTaut)- In Adtis anni praefectis pag. Z37. 1. $?. pro In* 

wQcewim XII , lege Innocentius XL 

* * * 




N. VIH. )57 

ACTA 

ERUDITORUM, 

publicata Lippa 

Calendis Augufti, Anno M D C CIV. 


Jto berettelfe af tf>e maetfwaerbigffe Sater/fom 
for tfje fraemmcmbe aere att befee ocf) foerntmma 
«fi Upfala BfaDl) / od) naefi omgraenfatt 5 

U Dvfer ic, 

i. e. 

BREVIS NARRATIO RERUM MEMORABILI- 
um y qii£ 4 peregrinis afUmari [olent Upfalia & in vicinia ejus- 
dem; auBore J O HA N NE EN B E RGIO , Philofophia Moralis 
in Univerjitate Upfalienfi Profejfore Publico & Regio . Addita funt 
icones necejfaria , ut & de nupero fune jio incendio 
urbis Upfalenfis relatio . 

Upfoliae apud Wernerum, 1704* u. 

Conflat plagulis 16. 

C ap. I. disquirit opufculi hujus Clariflimus Audior 
de etymo vocis Upfala, & varia illius fecundum ca¬ 
bis inflexione, veteris ac novae Upfalarum fitu, & di- 
verfis utriusque antiquitus nominibus. Cap. 2. Hiftori- 
am pertexit templi cathedralis Upfalae novae, quod fub Rege 
Waldemaro fundatum, tandem fub Erico XIII perfeftum, & tri¬ 
bus patronis Sueciae, S. Erico Regi & Martyri, S. Laurentio Mar¬ 
tyri, & S. Olavo Norvegise Regi confecratum tradit. Batquoq^ 
omnimodam templi menfuram y recenfet varias ejus deflagratio, 
nes y occafione ornamentorum, vitas S. Erici, S. Clavi,, & S. 
Henrici Fennonum Epifcopi& Apoftoli, breviter defcribit,ac de 
vetuftiflimo Sueciae infigni, tribus coronis, & aliis non paucis 

U u agit 


1 




338 ACTA ERUDITORUM 

agit. Cap. 3. templi S.S.Trinitatis, quod nunc rufticorum appel¬ 
latur, Hiftoriam exhibet. Putat ipfum vel a Rege Olavo Skaut- 
konung, vel faltem ab ejus fuccefToribus proximis HIe exftru- 
dum ^ dicitque in eo circumventum fuifle S. Ericum abHenrico 
Skatelero Dano. Poft reformatam religionem negle&um fuifle, 
poftmodum autem a rufticis iftius paroeciae frequentari coeptum. 
Cap. 4. Hiftoriam facelli S. Erici enarrat, quod exftrudtum pu¬ 
tat anno 1271, ibique reliquias ejus Sandli aftervatas ab eo tem- 
poie, fed folemni proceftione Upfalas veteres, ubi primum fe- 
puituserat, deducftas ipfo die emortuali, & in faftis nomine ipftus 
lacro, d. ig. Maji. Poft reformationis tempora, & hanc aedem fuifi 
fe defertam & incendio perditam, iterum ante annos non ita mul- 
tos in uium exercitiorum Theologicorum reparatam fuifle, ve¬ 
rum poft nuperrimum incendium prorlus folo aequatam, rude¬ 
raque reparationi templi cathedralis data. Dicit alia plura in hac 
urbe floruille templa, facella, coenobia, quorum nomina, quin 
& rudera nonnulla, etiamnum fuperfint. Cap. 5. Hiftoriam Aca¬ 
demiae llpfalienfis perfequitur, dicendo primum Scholam Upfa- 
lis fuifte inftitutam ab Erico Balbo Rege, fed Stenone Sturio & 
Archi-Epifcopo Jacobo Ulphonis urgentibus, a SixtoIV,circa an¬ 
num 1476, Academiae jura & privilegia Upfaliae concefla elfe,& 
quidem cum Bononienfi paria. Poft tempora reformationis, & 
imprimis fub motibus Liturgicis fub Johanne III, damnum non 
exiguum cepifle, fed a Guftavo Adolpho gloriofae memoriae ma¬ 
gnificis fumptibus reftauratam, dotatam, & nova fplendidiffima- 
que aede decoratam, quae nunc Academia Guftaviana audiat, & 
nova, ad veterem comparata, in qua celebratum fit concilium 
Upfalienfe: illi Auditorium anatomicum fuperftru&um eftA.1662. 
Cap. 6. Bibliothecam Academicam deferibit, quam Guftavus Adol- 
phus , minifterio Dn. Johannis Skytte , Senatoris Regii, primi 
Academiae Cancellarii ex illuftrium quidem ordine, fundavit A. 
1620, quam & ipfe & fucceflbres infigniter auxere. Cum vero 
vetus aedificium non caperet libros, ideo a Carolo XI aliud no¬ 
vum, ipatiofinimumque & fplendidum,exftriicftumeftfuper audi¬ 
toria Guftaviana anno idpi, Meminit illius in carmine feculari, 
ad ftftum Jubilaeum Upfalis celebratum anno 16^3 , Nicolaus 

Stiera* 


MENSIS AUGUSTI A.MDCCIV, 339 

Sticrnbergius, tunc Bibliothecarius: 

Proftat & celfum caput abdit aftris 
Regis Augufti valido favore, 

Arcibus fummis prope comparanda 

Bibliotheca. 

In ea jam exftare ait 30000 voluminum, & in his magnam vim co¬ 
dicum manulcriptorum. Illorum tamen luo merito praecipuum 
elfe Ulphilam, five ejus translationem Gothicam quatuor Evange- 
liorum, cujus codicis hiftoriam dat, & vetuftiorem fere facit 
translatione B. Hieronymi, difieritque de indole linguae ejus,& con¬ 
fert eam cum linguis IsIandica&Dalekarlica hodierna. Mox addit 
fpecimen literaturae, tum' vulgarisRunicae, tum Helfingioe, nec 
non ipfius Ulphilanicae. Mentionem etiam facit Gazophylacii 
prorfus eximii, a civitate Augufta Vindelicorum quondam donati 
Guftavo Adolpho, tandem munificentia Auguftifiimte Regina; Ul- 
ricx Eieonora: huic Bibliothecae legati. Cap. 8. de horto Botanico 
Academiae loquitur, cujus inftaurator fuerit Olaus Rudbeckius 
pater circa annum 1657. Cap. p. quae fuerint initia, incrementa & 
fata arcis Regiae Upfalenfis,paucis proponit. Gap. 10. Rudbeckio- 
rum, patris & filii, monumenta antiqua naturse curiofa, & quod 
praecipuum, eximia beati Rudbeckii patris inventa Mathematica 
& Mechanica memorat, fed quae noviffimum incendium prorfus 
confumplerit. Cap. n. verfus Uplalas veteres excurrit, atque ibi fa¬ 
num illud paganicum, cultum quoque & facra Deorum gentilium, 
urbem prifcam , regiam, colles fepulcrales, defcribit; ubi non 
pauca hiftoriam antiquam illuftrantia inferit. Cap. 12. feorfim ex¬ 
plicat hiftoriam trium Numinum, Thoronis, Odhini&Friggte, ubi 
oftendit varias rationes interpretandi genealogias Deorum. Cap. 
13. ad camposMorenfesdivertit, dimidiomilliariSueticodiftantes 
Upfalis, ubi antiquitus legibus etiam conftitutus fuit locus eligen¬ 
di novum Regem. Superfunt adhuc lapides, fuper quibus & Re¬ 
ges ipfi,& Ele&ores five deputati provinciarum, fubfuislegife* 
ris provincialibus, eminentes ftabant; qua occafione de variis Irtc- 
cedendi modis in imperio Sueogotnico, de praerogativa Regis Ll- 
plalenfis, tum prse Regulis Sueogothicis, tum prae Danis &Nor- 
vegiae Regibus diflentj oftendit etiam, quomodo & quando jus 

U u 1 haeredi- 


I 


540 ACTA ERUDITORUM 

hereditarium poft Regem Guftavum I. redudum fit. Cap. 14. 
regiam Biornonis cujusdam Haugienfem adit, ubi rudera regie & 
teinpli cujusdam rimatur, colles quoque iepulcrales, imprimis ipflus 
Biornonis; mox inquirit in perfonam & aetatem, exiftimans, fi modo 
fuerit Rex Succiae Upfalenfis, fuifie ejus nominis quartum, atque in- 
cidifie in confinia feculorum 8 & 9. Cap. 15. appendicem facit operis 
diflertatiombus quibusdam antiquariis, & primo quidem recenfet 
vana Sueogothiae nomina atque rationes, quibus evincatur, efle ve¬ 
ram veterum .Atlanticam. Inde pro ultima antiquitate gentium Hy¬ 
perborearum, decem omnino argumentorum potiorum clalfes re- 
cenfet. Prima ducitur ex naturali conditione orbis Hyperborei. 2. 
Ex antiquifiima temporum computatione, & cyclis Solari &Lunari. 
3. Ex antiquifiima Hyperboreorum literatura. 4. Ex novo illo inven¬ 
to comparandi altitudinem cruftae five terra: pinguioris in collibus 
fepulcralibus & locis poft diluvium nunquam tadis. 5. Ex antiquifii- 
maHyperboreorum celebritate apud reliquos vetuftiflimos populos. 
6.Ex confenfu vetuftifiimorum fcriptorum,tam exterorum quam in¬ 
digenarum. 7, Ex antiquifiima politia, religione, reque militari. 8- Ex 
fimplicitate veteris linguaeSchyticae, ejusqj cum antiquifiimis linguis 
congruentia. 9. Ex antiquifiimisEIyperboreorum emigratio nibus.io. 
Ex communi confeniulcriptorum de pervetufta &immemoriali an¬ 
tiquitate gentis hyperboreae. Tandem & de fitu veterum Upfalarum 
difierit, & fuifie ibi illas, ubi nunc ruftica eft, & vetus Upfala ap¬ 
pellatur, odo rationibus, ex opere potifiimum Atlantico Am- 
piifiimi Rudbeckii defumtis, evincere ftudet: 1. quia fitus templi 
egregie refpondet deferiptioni Platonica:. 2. quia ibi defofla repe- 
riuntur oflafuum, equorum, &c. teftimonia facrificiorum ibi per- 
adorum. 3. quia ibi veras antiquitates,colles Regum fepulcrales,Re¬ 
gia etiam Kunquegarden five villa regia dida, carbones & clavi 
iii muro templi reperti, quibus aurum alisque metallorum parti¬ 
culae adhaerent. Accedit infueta ratio architedurae in templis quot¬ 
quot extantChriftianis. 4. quia longe amplior diflridus veteris quam 
novae Upfalae.ySecus fentientes ait fedudos efle abErico Olai. d. Pro¬ 
vocat ad teftimoniaRegisWaldemari,Regni item Senatus & univerfi 
Cleri in literis Alexandri Papae IV. 7. ad teftimonium Caroli Epifcopi 
Arofienfis in excerptis luis. §. In hiftoriis iftorum temporum diffin¬ 
das» 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. J41 

Uam fieri monet mentionemUpfal» & Oftraaaroos &c.C. rd>. ftatum 
Academi»Upfalienfis perfequitur. Recenfet enim Cancellarios iilu- 
ftrcs, Archi-Epifcopos,qui fimul Academia: Procancellarii perpetui, 
Redores illuftres,Profeftores quoque a primis ad haec tempora,feor- 
fim quoque Profefibres Schyttianos, ut & Academi» Bibiiothe- 
carios & Quxftores. Cap. 17. Numerum init Academicx juven¬ 
tutis, tam ex nobilium ordine quam reliquorum. Exlurgit fum- 
ma ad 1300 circiter. Cap. 18. Enumerat promotiones, quaeinAca¬ 
demia Uplalenfi contigerunt in Facultatibus Ungulis. Colopho¬ 
nem opufculo imponit, oblervationes quasdam & additamenta 
fubjiciendo; finit tandem in defcriptione infignium & figillorum, 
quibus tum Academia, tum civitas ipla Upfalenfis utuntur, quo¬ 
rum figuras & fuccindas explicationes exhibet. 

Huic opufculo annexa quoque eft enarratio idonea funefti 
incendii, quo Civitas Upfalenfis ad tres quartas partes milerum 
in modum devaftata eft, die 16. menfis Maji anno 1702, in 
quo tamen, Divino beneficio, Academia Guftaviana & illi fuper- 
ftruda Bibliotheca fervata funt. 

bibli a, t()ct aer au fym 4?efiga ©frfftpaoSttJcn* 

ftc effer j^onung Cari oen felffeS Ufalning/ meo fbvvU 
Editioner jaemfoevO/ Summarier odj Marginalier of? 
ruerfeDbe/ Concordantier, oc() atimaerfittngar focroefft* 

0e;9tya regiffev/ t>d) SSiWiff ^pDeraefmng invaef* 
faOe;mei>mera ©fom feerefalef naerma^ 

ve ufl;mpfav, 

u e. 

BIBLIA , SIVE TOTA SCRIPTURA SACRA SUE ■ 
tice, jujfu Regis Caroli XII, cum editionibus prioribus collata , 
fummariis, & marginalibus revifis,coneordantiis & annotatio¬ 
nibus aattis, aliis que, qttaprafatioprolixius docet,addit is* 

Stockholmix, ex typographia beati H. Keyfers, 1703 in fol. Reg. 
Conftant alphabetis 6. cum mappisGeographicis,delineatione tem» 
pii Hierofolymitani,, aliisque tabulis aeri nitidiffime incifis. 

. , u 11 3 ' £>$ 


54 * ACTA ERUDITORUM 

D e variis translationibus Bibliorum facrorum tam in Afiatici 
orbis, quam Europaei linguas, & earundem diverfis editionibus 
multi prolixius egerunt, de Suecana pauci, idque perfunUorie. 
Gratiam itaque orbis eruditi nos merituros (peramus, fi hac 
occafione brevem dederimus hiftonam verfionis Bibliorum in lin¬ 
guam Suecanam, & recemfianem variarum editionum, idque dudiu 
praefationis huic editioni praemiflae, cujus audtorem, etfi nomen 
fuum fupprefierit, efie confiat Reverendiflimum Archi-Epilco- 
pum Upfalien(cm,Ericum Benzelium. Primum itaque docet, iis 
temporibus, quibus fub jugo Papatus gemuit Ecclefia Suecana, 
& ledfio Scriptura (acvx in lingua notiori minus permifia erat, 
non defuille tamen piorum ftudia m transferendis variis libris Bibli- 
cis, & aliisasceticis} easdemquc verfionesmanufcriptasetiamnum 
adfervari in archivis Collegii antiquitatis. Prasfertim autem obfer- 
vatione dignum efie, quod inclyta illa S. Brigitta, Princeps Nc- 
riciae, feculo XIV injunxerit confeflori fuo Mathiae, Canonico 
pariter Lincopienfi, ut integra Biblia in linguam transferret ver¬ 
naculam. Quod ad afcetica, anno 1493 in Suecanam tradudus 
eft abErico Nicolai, Canonico Upfalienfi, liber JohannisGerfo- 
nis de tentationibus Diaboli, & biennio potteditusStockholmise, 
per Johannem Fabrum typographum. Ejusdem Gerfonis de arte 
moriendi tra&atus, translatus juflu JacobiUlphonis Archi-Epifcopi 
Upfaiienfis, editus eft Upfaliaeper Paulum Gns A. 1514. Annis fub- 
fequentibus, quam primum per beatum Doftorem Lutherumin 
Germania religionis reformandae fundamenta jafta funt, & Suecia 
pariter Divina haec beneficia venerari coepit, anno 1523 NovumTefta- 
mentum, fecundum verfionemLutherifin Suecanum idioma transtu¬ 
lit Laurentius Andreae, Presbyter tunc Stregnenfis, mox Archidiaco- 
nus Upfaiienfis, & tandem Cancellarius Guftavi I, quae verfio typis 
defcripta eft Stockholmiae A.1526 in folio,aliis poftmodum formis re¬ 
petita. Johanni Magno, Archi-Epifcopo Upfalienfi, tunc pariter 
ab piiftimo Rege in mandatis datum eft, ut totius facrae Scriptura: 
translationem in linguam vernaculam procuraret} verum is, ex quo 
rem totam commendafiet diverfis Canonicorum collegiis, Novi 
Teftamenti libros inter ipfa partitus, maluit clanculum a patria 
aufugere , quam pium adeo ac neceflarium negotium promovere. 

' Hinc 


MENSIS AUGUSTI A. MDCC 1 V. 343 

Hinc pro eo, quo in Religionem reformatam fervebat zelo , Rex 
Auguftiffimus eandem rem iterum injunxit ambobus fratribus , 
Olavo Petri & Laurentio Petri, Neridis. Quorum hic, dum bre¬ 
vi poft Archi-Epilcopus Upfalenfis conftitutus effet, omni foIlici- 
tudine, quod lui erat muneris, exlecutus eft, & integra Biblia Sue- 
tice in lucem dedit Stockholmiae A. 1541, in fol. B. Lutheri editionem 
priorem,anni fcilicet 1534, praecipue fequutus. Haec autem quum po- 
fterioribus curis B. A udor is pallim immutaretur, id em Laurentius 
Petri, qui per 40 annos muneri fuoArchi Epifcopahlaudatiflirne 
praefuit, varios faerorum Bibliorum libros, ad pofteriorem Lutheri 
editionem conformatos leparatim, & in forma minori edidit, in 
quibus Jobum, Pfalterium, Proverbia Salomonis, Ecclefiaften, 
Canticum Canticorum, Efaiam,Librum Sapientiae,& EcclefiaIlicum• 
Priori tamen editioni fua perpetuo erat audoritas&in facris pu¬ 
blicis ufus. 

In Concilio Upfalenfi A. 1593, & alias lemel iterumque nova 
editio denderata eft, quae proxime accederet ad pofteriorem B. 
Lutheri, verum nihil eifedum eft, donec initio feculi fuperioris, 
regnante Carolo IX, Jonse Petri Stregnenli Epifcopo aliisque 
viris dodis injundum eft, utcollatis ambabus editionibus, eas, qnse 
majoris momenti ipfis viderentur, diferepantias annotarent, qui 
labores poftmodum nuncupati fiint Obfervationes Stregnenfes. 

Anno 1602 in Comitiis Stockholmix celebratis deletum 
eft, ut eaedem mutationes in novam, quae tunc parabatur, edi¬ 
tionem reciperentur, fed variis de caulis & ipfa dilata eft ad annum 
1615, & quamvis nonnullorum confilia ellent, ut novae revifionis 
curam plures dioecefes inter fe partirentur, tamen veritus Rex Au- 
guftiftimus, Guftavus Adolphus, ne qua differentia hinc oriretur, 
duobus viris dodiftimis, Joh. Rudbcckio & Joh. Lenaeo, totius 
rei cura demandata eft. Prodiit editio ita adornata StockhoL 
miae A. 1618. in fol per OlavumOlavi. Illud hic praecipue notandum, 
quod confultum duxerint viri modo laudati, primae editionis 
textum retinere,ut & titulus pollicetur,&prolixius tcftantur in literis 
ad Clerum Regni Orebrogix congregatum anno 1617. Ipfa autem 
ed itio infignem in modum ab erroribus typographicis emendata eft, 

& au- 


944 ACTA ERUDITORUM 

& aucta integrorum verfuum additione, qui prius omilfi fuerant, 
fummariis Ungulorum capitum, locis parallelis, annotationibus ad 
unaquaque capita, & indicibus neceflaiiis, mappis item geographi¬ 
cis &c. Monet Reverendillimus Audor praefationis, caulas non ie* 
ves fuilfe iisdem viris graviflimis, cur Obfervationes illas Stregncn- 
fes in textum non reciperent, rationem habendam illorum tem¬ 
porum^ neutiquam iis objiciendam velinlcitiam linguarum ori¬ 
ginalium, vel incuriam promovendi boni publici. Easdem obfer¬ 
vationes ex pofteriori editione B.Lutheri haultas, fua laude non de¬ 
fraudandas, fed quae interdum priori minus felix fuerit, idque & ab 
aliisobfervatum effe. Immoheic locum habere illud AugulHni ad 
Januarium: ipfa mutatio confuetudinis etiam qua utilitate adjuvat, 
novitate perturbat. 

Hanc editionem Gultav-Adolphinam, tanquam exemplar, 
alise poltmodum fequutae funt, annis, & formis (utloquuntur) 
diverfis, & quidem prima anno 1611 Lubecae, apudSamueiem Tau. 
chen,fed qus innumeris Icatet erroribus typographicis & transpoli- 
tionibus, quamobrem etiam Gultavus Adolphus diplomate 1 'uoRe- 
gio eandem prohibuit. Poftinterjedos annos haud paucos, Lugdu¬ 
ni Batavorum prodiit alia in gvoA.1634 a pudJacobumMarci,iterum- 
que anno 1635 & 1636; imo aha ibidem A.1637,ut nonnulli volunt,fed 
cujus omnia exemplaria in naufragio perierint. Julferat paulo ante 
gloriolam mortem fuam , forma hac portatiii facrum codicem typis 
prodire Guftavus Adolphus, quo & domi civibus, & in caftris praeci¬ 
pue militibus ufui foret, qua de re videndus Laur. Paulinus Hift, 
Ard. pag.364. Interim dolendum, quod hae ip& editiones multis 
fcateant erroribus typothetarum. 

f Anno 1646, regnante Chriilina Regina, alia editio procu¬ 
rata eil in folio Stockholmiae,apud HenricumKeyfer leniorem; ut & 
A. 1650. Stregncfiae in 4to, apud Zachariam Brockerium,curante Jo- 
hanne Mathiae illius Dioecefeos tunc Epifcopo ; qua editio, etfi prse 
reliquis hifce minoribus palmam obtineat, interdum tamen opera¬ 
rum ofeitantia integros verfus omifit. A. 1655, fub Carolo Gufta- 
vo, nova prodiit Stockholmiae editio per Ignatium Meurer in 
fol. cum praefatione Confiftorii Stockholmienfis. Nonnulla 
hujus exemplaria annum praeferunt 1 666 , fed male: ad calcem e- 

nim 


MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV 345 

»im tamVet. quam Novi Teftamenti,verus annus agnolcitur. Secu¬ 
ta: funt editiones A. 1657,per Henricum Keyfer leniorem,2do Stock- 
koimiie , quae reliquis fuo jure praeferenda, ab erroribus tamen non 
immunis: A. 1672, fub gloriofo Rege Carolo XI, apud Henri¬ 
cum Keyfer juniorem,zdo Stockholmiae: item A. 1674 in 8vo Stock- - 
holmiae apud Nicolaum Wankyt, quae perquam emendata: \ 
idSSAmftelodami in gvo apud HenricumKeyler juniorem, prioribus 
omnibus longe pejor : A. 1684 apud Nicolaum Wankyt, cum 
priori non comparanda. Omnes harum editionum tituli pollicen¬ 
tur, retineri textum communi Ecclefia: confenfu adprobatum , 
fcilieet quem exprimit editio Guftavo-AdolphinaA, i<5i8 : multas ni¬ 
hilominus admiffas elfe variationes, diligentiori collatione & exami¬ 
ne evinci poteft. Hinc deficientibus commodis & emendatis S. 
Codicis editionibus, paucis ante beatam mortem fuam CarolusXI 
de nova in 8vo cogitare ccepit, fed ea variis de caufis dilata fuit, 
& typis , qui in eum finem comparati erant, alii libri Eccle- 
fiaftici emendatisfime & nitidiffime evulgati. Mox autem Poten- 
tiffimus Monarcha hodiernus, Carolus XII , cum Regium & 
avitum Thronum confcendiffet, facrum illud opus certis com¬ 
mendavit viris, quorum labor & induftria non defuit, in ex¬ 
ornandis illis partibus, quas Regiae literae illis injunxerant. Juva¬ 
bit nunc audire Reverendiffimum Auctorem praefationis ipfummet 
explicantem, quid in nova hac editione praeftitum. I. textus ait 
femel recepti variationes perexiguas admiffas effe j ubi vero quadam 
in prioribus occurrerent, illas retentas effe, quae cum textu ori cri¬ 
na fio, & recepta in facris Ecclefia: Suecanx publicis verfione Lu- 
theri convenirent: verfus nonnullos , qui in prioribus omiffi fu¬ 
erant, nunc additos: voces,fi quae praeter textusoriginariosirre- 
pferant, exclufas: mutationes,qu$ non ita pridem publicoCIeri 
confenfu in libris Ecclefiafticis, fc. in in pericopis Evangeliorum 
& Epiftolarum receptae fuerant, nunc iterum retentas. Porro docet, 
accuratiorem verfionis Suecanae collationem cum textu origina¬ 
rio refervatam elfe aliis temporibus, fi quae iplam neceffariam du¬ 
xerint, & longiores moras permiferint. II. Capitum fummaria & 
divifibnes ita nunc adornatas effe, ut textus cohterentiam magis 
Uluftrcnt. III. Loca parallela magno numero addita effe, & huic 

X x edi- 


346 ACTA ERUDITORUM 

editioni adplicata. IV. Capita & verfus fecundum textus origina¬ 
rios divifa. V. Annotationes breviores, ad fingula capita, ex edi¬ 
tione Guftavo-Adolphina huc revocatas, fed paffim audas, im- 
mo ubi res id requirebat, mutatas efle. Ordinem librorum 
Biblicorum femel receptum fervatum efle, nifi quod in Novo Teft. 
Epiftola Pauli ad Ebraeos reliquis Paulinis immediate fubjiciatur. 
Porro B.Lutheri Prologos in Epiftolam ad Ebraeos, Jacobi, Jud^, 
Syracidem eliminatos efle, ob caulas non leves. VI. Veterem & gra- 
viflimam didionem Suecanam retentam efTe, eas vero voces, quae 
duorum circiter horum feculorum intervallo , alias induere 
fignificationes, peculiari indice explicatas efle. Porro nunc ac- 
eeflifle indices copiofiffimos, dodrinalem & dogmaticum, etymo- 
logico-hiftoricum aliosque, item chronologicum, & collationem 
menflxrarum, ponderum & numorum S. Scripturae cum hodiernis 
Sueticis noftris,tabulas item geographicas terrae fandae,itineris filio¬ 
rum Israel in deferto, peregrinationis Paulinae &c. 

NO U VE AU S1STEME SUR LA CONSTRUCTI - 

on & les Mouvemens du Monde , avec une Hiffertationfur In Liane 
de Nive au par M. GOBERT, cydevant Intendant desBafii- 

mens de fa Majefte. 

i. e. 

NOVUM SYSTEMA CONSTRUCTIONIS ET 
Motus Mundi , cum Dijfertatione de Linea , quam Mathematici 

vocant , Horizontali. 

Parifiis apud Jo. Baptiftam Delefpine, 1703. 8« 

Conftant plag. 5. cura figuris. 

I n praefatione ad le&orem Autor partim occafionemfuifyfte» 
matis, partim diverlorum lyftematumhypothelesrecenlet,par¬ 
tim quomodo hoc fcribendi argumentum fuae conditioni conve¬ 
niat , oftendit. In ipfo tractatu obfervat, quod pro uno iyfte- 
mate Ptolemaico infinita fint enata, prout quisque ordinem llni- 
verfi ingeniofius fibi conceperit; quorum hypothefes fiepe inter 
le contrarias, probabilibus tamen argumentis utrinque efle muni¬ 
tas arbitratur. Rejicit vero hypothefin illam, quae Selem in cen¬ 
tro 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. J 47 

tro univerfi defigit, eique praefert eam, quae globo terreno me¬ 
dium in mundo locum affignat. Neque tamen admittere poteft 
eorum opinionem, qui diverfos plane contrariosque motus Soli 
tribuunt, primum, fecundum, declinationisque ad alterutrum po¬ 
lum, Subftituit ergo hanc fuam, quam putat fimpliciffimam & 
maxime naturalem. Nempe ftatuit Solem perpetuo fubiEquatore 
ab oriente verfus occafurn intra 24 horas ita moveri, ut Sol tan¬ 
tum 359 circiter gradus conficiat, deficiens autem gradus trecen- 
tefimus fexagefimus quotidie faciat Solem quafi retrogredi. Prae¬ 
terea vero terrae, quae libere aeri innatat, ob varias rationes an¬ 
nuam tribuit axis inclinationem, ex qua Solis ad nos accefliim, 
& a nobis disceflum concipi poffe judicat. Ne quis vero nimis 
acceleratam corporis tam vafti , ut Sol eft, circumrotationem 
objiciat, partim ei obviam procedit omnipotentiae Divinae medi¬ 
tatione , cui termini nulli poni poffint , partim experimento. 
Supponit enim rotarn, cujus ambitus fit unius leucae feu 2500 
perticarum. Si haec circumagatur, per chordam minori cylindro, 
unius duntaxat perticae, circumvolutam, una fui circumadio- 
ne 2500 vicibus minorem illum cylindrum in orbem aget ^ &hac 
ratione globum illi affixum, unius minuti fecundi Ipatio,2500 
leucas abfolvere colligit, Dein inftituta hujus fummse multipli¬ 
catione fucceffiva, primo per minuta fecunda ut & prima, tan- 
demque per 24 horas, numerum hunc216000000 leucarum pro¬ 
ducit, quem aequalem effe putat celeritati motus Solaris. Huic 
meditationi inter alia etiam illud inlperfit, gentem Laponicam nec 
diem nec nodem habere fex menfium, ut communiterafleritur; 
potius illam fingulis annis duabus vicibus per quinque fere men- 
fes Solem videre, quando is lcilicet inter sequinodiaverfetur, iti 
ipfis autem aequino&iis eundem circiter menfis fpatio illis abefle, 
non tamen fine crepulculis. Dabuntur ergo per hoc fi/ftema in La- 
ponia duae aefiares quinque menfium, & duae hyemes unius. 

In DuTertatione de line & horizont sili refutat tradlatum qitcn* 
dam, in quo afleritur, lineam horizontalem, la ligne de Nheau* 
imitari rotunditatem terrae, & ejus pun&a aequaliter elongata 
efle a terrae centro. Examinatis hujus lentendae fundamentis, line • 
3m illam cur /am, quae rotunditatem terrae lequatur, non rcalem. 

Xxz ' fcd 


348 ACTA ERUDITORUM 

fed imaginariam efFe concludit, dum interea ipfe lineam horizon» 
talem redam ftatuit, fretus quibusdam rationibus & obfervatio- 
nibus, quas peculiari machina, a fe inventa, diverfis in cafibus 
mftttuit* - 

J 0 ANNIS CONRADI RAR CHIIS EN ACROAMA 

td) in quibus complura ad latro-Chemiam atque Phy fi eam 
fpeciantia , jucunda rerum varietate explicantur • 

Trajedi Batavorum, impenfis Joannis Vifchii, 1703*8* 
Conftant Alphab* 1. plag. 3|. 

C ^hemix cultoribus Clatiflimi Authoris nomen ignotum efle 
J non poteft,,fiquidem is variis jam tradatibus, quanta in hac 
arte polleat peritia, aliosque juvandi flagret cupiditate, abunde 
docuit, a nobis hinc aliquoties commendatus. Quse ipfius indu- 
flria Ampliifimis Reipublicac Trajedinar Confulibus, Academiae 
Nutritiis,usque adeo probabatur, ut ex illorum authoritate Me¬ 
dicinae Dodor & Profeflbr Publicus efle fex abhinc annis jubere¬ 
tur. Quam fpartam ut rite ornaret Nofter, in Pradedionibus 
publicis Res Medicas pariter ac Chemicas & Phyficas explicandas 
fibi fumfit, hosque labores in prarfentia collegit Acroamata, (tan- 
quam Pyrofophise fuae fupplementajnon tam dicendi venufta* 
tem, quam rei veritatem ubique ie.datus. De* quibus pro more 
noftro pauca, 

Poftquam igitur primum locum Orationi de Antiquitate. 
& Utilitate Chemiae, cum provinciam Chemiam docendi fufei- 
peret, didar vindicaverat, in DiJ/ertatione II & III principia Che- 
mica defendit adverfus Peripateticos & Mathematicos y in ilia 
quidem Erafiftrati atque Fontani argumenta recenfens & rejici¬ 
ens, in hac Boylei tradatum de producibilitate principiorum Che- 
micorum, & Pitcarnii in latro- Chemicos animadverfionem refu¬ 
tans. In IV & V Di//', fpiritus nitro-aerei, a Mayow multis elo¬ 
giis commendati, exiftentiam & efFe dum in dubium vocat. In 
Dij/ VI & VII de Panacea agit. Cum autem hanc, ceu-medi¬ 
camentum, quod praefidium fit pradentaneum morbis ab interna 
quadam caufa ortis, dari % & Archeumfedandooperari,Raymum 

dm 


r 


MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV. 549 

dus Lullius, Helmontius, aliique ftatuerint, negat Nofter hurtc 
fpiritum feu Archen m folitarium efle fanitatis & morbi authorem, 
adeoque cum pars folida & organica fiepenumero fit vitiata , 
huic, non Ipiritibus,medicinam parandam efieimo cum unicui¬ 
que corporis parti fua peculiaris fit condi tutio, non quod uni, id 
alteri etiam convenire, docet j imprimis cum Hippocrates per Ar- 
chei notionem non impetum faciens, led aerem intellexerit.Irr 
DijJ'. VIII quasdam Chemicorum fabulas explicat, inter quas 
Bafilii Valentini locum de auri depuratione ope antimonii, Sc 
aurum ac argentum volatilifandi rationem, & aquam regis paran¬ 
di modum asnigmatice propofitum clarius delcribit. Quemad¬ 
modum & Majeri proceflum depurandi aurum exponit, & quan- 
quam hic rerum a le pidarum lenium iplemet quandoque non 
fatis inteilexifle dicatur, verba tamen ejus: Fac ex mare & fcc~ 
mina circulum , inde quadrangulum, hinc triangulum, fac circu¬ 
lum, & habebis lapidem Philofophorum , ut intclligenda fint, 
Nofter explicat. Sic & Emblema, quod talem gerit inicriptionem, 
Hic leo, quas plumas non habet , alter habet , relblvit. Nec ta¬ 
men eft, cur quis putet, folis Adeptis proceftus fuos fabulis & 
aenigmatibus adumbrare, in delitiis fuifie 5 fiquidem latrochemi- 
cos plurimos idem fecifie, exemplo Rhenani in Croco Solis, & Quer- 
cetani in Mercurio dulci & Turpetho Minerali deferibendo, pro¬ 
bat Author. Quin imo talem etiam Veteribus, medicamenta ex 

plantis paranda oblisuris verbis adumbrantibus, inoievifle morem* 
ex Antidoto Philonis patet, cujus praeparandi rationem Galenus 
clarius exhibuit. Sed pergit in oblcurorum vocabulorum explica¬ 
tione Nofter, & quid vel Poetae, vel Phyfici, vel Mythologi, vel 
Alchemifta:, per Hyles, Chaos, & Materias primae notiones intel¬ 
lexerint, m Dijjertatione i A tradit. Siftuntle tunc Elementa Che- 
mica , inter quae Sal in Differt, X & XI fub examen vocatur, ubi, 
lal alcah non piodudum ignis efie, led in fimphcibus ptaeexifte- 
re, probaturus Author, jubet Mercurio ab acido corrofo & fub 
forma transparente cuivis liquori innatanti decodum betonicae 
vel alterius herbas vulnerariae addere, hinc Mercurium, non nili 
a muriatico vel alcalico fale praecipitabilem,fub forma pulveris ad 
fundum vafis praecipitem delapfurum videbis 5 item fpiritum nitri. 

% cornu; 


/ 


J5 o ACTA ERUDITORUM 

cornu cervi vel rafurx eboris affundit, & mifturam inlpiflat, 
tum verum nitrum, i. e. de acido & alcali participans, generari di¬ 
cit. In DiJJert . XII & XIII Sulphur ae Oleum aggreditur, & 
Veterum de utroque lententiampoftquamexpofuerat, &inSen- 
nertum, rem aliquam non ob ariditatem, nec aeris, fed olei co¬ 
piam inflammari, contra Eraftum difputantem commentatus fue¬ 
rat, particulas oleum componentes poffe quidem attenuari, & a 
terreftrioribus fegregari,neutiquam tamen in aliud principium trans¬ 
formari docet. In Differt. XIV& XV-, ubi dc Igne differit, exiftitnat l 
tubulam felicis materia , quae extindo igne Veftali a Pontifice ad 
novum, eliciendum ignem, atteftante Fefto Pomponio, terebrari 
Iblebat, ex oliva vel lauro paratam fuifle auguratur. Defcribit tum 
ignem per rapidam olei & aeris flbi intermixtorum ab externis varii 
generis caulis fadram commotionem, & infuper, cur acervus 
graminis non rite exficcati incalefcat, & flammam concipiat, item 
quomodo ignis ex collilione chalybis & filicis producatur, expli¬ 
cat j ut taceamus, qux de fulguris, fulminis & tonitru phaeno¬ 
menis curiofa profert. Ad Aquam pergimus, cujus doftri- 
nam in Differt. XVI, XVII , (f XIIX proponit, quam folitari- 
tim principium naturale haud efle, contra Helmontiumdilputat, 

& potius in Hippocratis de aere, aquis & locis Librum com¬ 
mentatur, atque putat, aquam alendi gaudere facultate, quoni¬ 
am unaquaeque corporis viventis pars ejus aliquanta portione 
gaudet. Et quoniam utplurimum aquae frigidae vis refrigerandi 
tribuitur, in Differt. XIX de Refrigeratione agit, & frigus non 
efle aliquid privativum , contra Peripateticos, ejusque effentiam 
formalem non femper in partium quiete confiftere, contra Carte- 
fianos demonftrat, verum adeffc utplurimum rei refrigerate par¬ 
tium coareflationem ftatuit. Perfpecflis fic tribus Chemicorum 
principiis, quartum nunc, Terra, in Dijfert. XX examinatur, quam 
immutabilem dicit, quocunque etiam, modo invertatur;imo tan¬ 
tum abeffe,ut nullum praeftet in corporibus ufum, ut potius 
terreftre quoddam ubique locorum offendatur. Quxfequuntur 
Differt .itiones XXI , XXII , XXII !, XXIV , XXV de Fermenta» 
tione & fermentis agunt, in quibus, fermentationis natura enu¬ 
cleata, an chylificatio, languificatio, & reliqux in oeconomia ani¬ 
mali 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 351 

mali fun&iones mediante fermentatione peragantur, difquiritur, 
hocque de priori affirmatur & prolixius probatur, de reliquis 
vero negatur. Quoniam autem Authori noftro fermentum 
audit, quicquid exigua in quantitate aliam a fe diverfam rem, 
ad aliquam fui indolem transmutandi vim obtinet, duplex tale 
ftatuitur, acidum alierum, alterum alcalicum, illudque in febribus, 
lue Venerea, variolis, morbillis peccare accufatur,hujus vero,(quod 
auctificum etiam vocatur) duas dari fpecies perhibetur, quarum 
altera violento modo, morfu puta, percuffu, ictu venenato tam 
animalium, quam armorum &c. altera vero inlenfibiliter magis, 
ut in morbis contagiofis, pefte, dyfenteria maligna &c. commu¬ 
nicatur. In Differt. XXVIIX XXVII de rerum Acidarum pro* 
du&ione dum agit, inquirit ante omnia in modum, quo res corro¬ 
dendi vi praeditae in apricum deducuntur, talisque diciturconfi- 
ftere partim in mutatione mixtorum in acetum, partim in deftil- 
latione} idque non quafi particulae falinae transmutentur, fe-d po¬ 
tius quatenus acidae particulae a reliquis, quibus irretitae fuerant, 
fegregantur. Inde ad Volatilia tranfit, in Differt. XXIIX 
XXIX , quae parandi quinque modos injungit 1) triturationem, z) 
fermentationem, 3) putrefadionem , 4) defttllationcm, & 5) fub- 
limationem. Fixae vero redduntur res, (de quo in Differt. XXX) 
partim per additionem rerum craffarum & ponderofarum, e. g. 
in lapidis infernalis praeparatione, item quando alcalia cum ter- 
reftribus combinantur, ut in vitrificatione, aut acida cum alcali- 
bus mifcentur, ut in tartaro vitriolato , aut falia urinofa volatilia 
fpiritibus acidis maritantur, ut in falibus fixatisj partim per abla¬ 
tionem unius alteriusve mixtum conftituentis principii, utinbe- 
zoardico minerali; partim per particularum inverfionem, quemad¬ 
modum rerum metallicarum periti, venas auro & argento divi¬ 
tes praeparare feu fixare, i. e. invertere jubent. Praecipitatio quem¬ 
admodum Authori in Differt. XXXI audit, quando in liquido 
quaedam particulae folidae extra poros in fundum additione alicu- 
jus rei dejiciuntur; ita ad clalfem hanc non fpedlat illa praecipita¬ 
tio, quando vel per menftrui evaporationem aliqualetn, aut per 
congelationem, quaedam particulae ab aliis feparantur. Putredo 
in Differt. XXXiI dicitur principiorum mixtum conftituentium 

fub- 


ACTA ERUDITORUM 

fubverfio, ab ejusdem humoris cum caetcris & aereis particulis 
jugi motione produ<fla,& quandoque cum tetro fapore & putri 
odore conjun&a. Quemadmodum igitur vix verofimile videtur* 
omnes illos morbos, qui a Medicis communiter a putredine ori¬ 
ri dicuntur, tales revera effer ita non negat Nofter, in corpore 
humano putredinem concipi pofle, (i humor quidam in vafe ali¬ 
quo obftrudo immotus perfliterit, ficque particulae falino-volati- 
les oleofae potiflimum, motum inteftinum fuum intendant lllt** 
ma dijfertatio de Mutabilitate Medicinae agit, ubi in morborum, 
remediorum & Medicorum noftro aevo maxime copioforum cau- 
fam inquirit, tyronesque Medicinae admonet Author Clariffimus, 
ut medicamentorum naturam & compofitionem probe addifeant, 
cos hac ratione praxin non modo felicius exercituros ^ fed & 
oeconomiae animalis operationes melius intelleduros , fpem 
faciens. 

Tandem appendicis loco phaenomena anneditNofter,quae 
fe in foliorum buxi, pampinorum , ligni fan&i, abietini, cornu 
cervi, bilis , pituitae, feu muci' ex ore & naribus excreti, falivae, 
carnis bubulae, afelli minoris, fanguinis ovilli, tendinis vaccini, 
capillorum humanorum, cartilaginis, ladis vaccini, urinae, me¬ 
dullae , axungiae, fevi , & ungularum equinarum deftillatione ex¬ 
hibuerunt. 

DESIDERII ERASMI RO TERO D A MI OPERA 

omnia emendatiora & auctiora , ad optimas editiones y praei - 
pue quas ipfe Erasmus poftremo curavit , fumma fide exalta , 
doElorumque Virorum notis illufirata , in decem Tomos 

difiintia. Tomi L II. IV. " 

JLugduni Batavorum, apud Petrum Vander Aa, 1703. in fol* 

Tomus I. conflat Alphab. 7. plag. 16* 

II. Alphab. 6. plag. 17. 

IV. Alphab. 4. plag. 7. 

Q uamvis haud injufta minimeque improbanda fit Eruditorum 
plurium querela, quod praeflantiffimorum hominum, qui 
proxime praeteritis feculis floruerunt, eximia opera e manibus 
ftudioforum literarum plerumque hodie excutiantur, vel foia ra¬ 
ritate , 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. M 

ritate, & quod nonnifi aegre ac ingenti pretio'comparari poffint} 
cum jejuna interim recentiorum volumina in lucem magna quo* 
tidie copia protrudantur, fblaque fere emenda proftent: funt ta¬ 
men nihilo (edus inter Bibliopolas, & Belgas praecipue,non uni, 
qui aliam tenentes lentendam, monumenta prisca folerter ab in¬ 
teritu vindicare allaborant. Horum non poliremus cenlendus 
eft Lugdunenfis Bibliopola, Petrus Vander Aa, qui ut Antiqui¬ 
tatibus Graecis & Romanis, aliisque veterum ac recentiorum fcri- 
ptis editis,non eft incelebris, ita bene imprimis mereri geftit dc 
(criptis fummi illius Hollandiae ornamenti, Erasini Roterodami, 
in quo eruditionem alii philologicam, alii fublimiorem rerum 
divinarum cognitionem, alii vitiorum feculi, quo vixit, delcri- 
ptionemneque fucatam, neque fcribentis vitio exaggeratam, alii 
denique fingularem amoenitatem ac libertatem ingenii, cum infi- 
gni probitate morum fociatam, maximopere venerantur atque ad¬ 
mirantur. 

Hujus opera, quse figillatim olim, nec (emet antea con- 
junfta prodierunt, nunc ille liftit denuo , eaque in decem to¬ 
mos diftributa, e quibus vero hac vice non nili duo priores, una 
cum quarto, in (cenam prodeunt. Singulis praefationem antepo- 
fuit generalem Vir eruditifiimus, qui nomen luum dillimulare, 
quam illuftri nomini Erasmiano ad latus apponere maluit. Mul¬ 
tus hic eft in delineando Erasmi ingenio, inque Icribendi ratione 
ac inftituto latius exponeftdo, &poft alia,ftatuse quoque ameae 
meminit, quam MagiftratusRoterodamenfis civi illi fuo in cele¬ 
berrimo urbis foro erexit. Hanc enim aere expreflam & ad vivum 
delineatam, una cum effigie Erasmi, manu dexterrimiHolbeniiac- 
curatiflime Iculpta, cum Bibliopola curioli Ledoris oculis mox 
ab initio fubjedam voluerit; inlcriptiones limul, quibus ea ex¬ 
ornata undique confpicitur, ille recenfet, ac verficuios inluper ante 
sedes, in quibus Erasmus natus fuit, legendos repetit. Sed tan¬ 
tum abcft, ut opera hsec Praefatione folum fua exornare volue¬ 
rit Virdodus, (five Clericus is eft, live alius fortafle aliquis,) ut 
paflim potius fedulam in iis, quacunque ratione alia expoliendis, 
manum adhibuerit. Sequutum autem fe fuifle dicit editionem 
Frobenianam anni MDXL, nec quicquam detraxifte, aut invo- 

Y y lumi- 


i 


??4 ACTA ERUDITORUM 

luminum ordine, quem obfervandum ipfe cenfu e r atEnhmu$, 
novavifle fe teflatur, ac, tametfi difficile eflet, nancifci exem¬ 
plar non mutilum aut partim deletum, qualia in plerisque Bi¬ 
bliothecis confpiciantur, operam tamen cum Bibliopola haud fru- 
ftraneam, ut integrum invenirent, fe dediffe innuit. Primuna. 
itaque exemplar, quod nadus fuerat, recenfuit, multaque menda 
typothetarum inter legendum fuftulitj pravam fcribendi rationem, 
qu£e ifla tempeftate obtinebat, ut cum Vergilius feriberetur pro 
Virgilius, didere pro edere, & talia emendavit5 innumera, quae 
per compendiarias literarum notas exprimi felebant, plenis voci¬ 
bus excudi fecit pdiferimen cliaraderum, ut loca citata diftin- 
guantur a verbis Erasmi, fblicite adhibuit , per totum denique opus 
notulas infimae orae adjecit, de quibusfcire Ledoremcupit, iniis 
fe minime aggreffum fuiffe Erasmum interpretari, fed tantum¬ 
modo quaedam monere, qupe non ingrata nec inutilia legentibus 
fore putaveiit. Illuftrare fe interdum Erasmum, citatis accura¬ 
tius locis, ad quae is refpicrat J aut aliis additis5 interdum, quae 
habeat, fe confirmare, aut Ledorem amandare ad eos, qui rem 
accuratius aut felicius tradarint^ interdum etiam offendere, eum 
effe hallucinatum, fed absque acerbitate. 

I11 primo volumine, quod continet^ qua ad inflitutio- 
nem literarum /pellant, praeter vitam Erafmi a Beato Rhenano 
confcriptam, addidit eam, quam ediderat Petrus Scriverius ante 
epiftolas ineditas, deinde praefixam Epiftolarum operi in editio¬ 
ne Londinenfi. Sed nec praetermittenda cenfuit judicia feiedi- 
ora virorum dodornm de Erasmo, quin etiam epitaphia multo 
plurium adjecit, feorfim ante edita, & rariora interim reddita. 
Praeter notulas libris ipfius Erasmi fubftratas, potuiife fe multa an¬ 
notare dicit, ad lil: tos e prifeis feriptoribus converfos, ut exiguo 
in fpecimine ad Libanii Declamatiunculas p. jqp.feqq^oftenderit 
Sed nihil efle opus hac augere reputavit, cum pleraque illae Era- 
feni verfionesfint cum archetypis editae, interpolatae, aut cafliga- 
tae in dodorum Virorum notis, quod vd ex Ludani editione 
Amftelodamenfi fatis pateat. Colloquiis vero multo uberiores 
notas annexuit, rejedis tamen atque indudis infulfis, falfis,pue¬ 
rilibus aut inutilibus multis adfumentis, quibus a nefeio quo con- 



i 



MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV. 

farcinatore Erasmus dehoneftatus fuerit. Libro de Pronuncia- 
tione praefixit monitum neceflarium ex Gcr. Joanne Voffio, 

Tomus fecundus Adagia complectitur, quibus Editor lub- 
didit notas, quas Henricus Stephanus olim in Adagia Erasmifcri- 
pfit, & quae, perincommodo ordine, ad calcem in ejus editione 
aliisque deinde erant amandatae. Neminem enim futurum cre¬ 
dit , qui legens ordine adagia, aut ea, occafione data, confulens, 
a fe impetraturus fit, ut claufo volumine ad finem confugiat,& 
ibi quaerat, num quid fit ad id, quod legit, annotatum? aut qui 
annotationes , quae fine contextu intelligi nequeunt, feorfim 
legat. Notulis praeterea fais, Pauli quoque Leopardi animadver- 
fiones in conlortium datas fuifie, fignificat. 

Sequitur, refervato adhuc tertio, quartus Tomus, ea ex¬ 
hibens, qua ad morum inftitutionem pertinent , & inter alia Era- 
fmi Apophthegmata, quibus pauculas heic illic notas allevit, ex Pau¬ 
li ejusdem Leopardi emendationum libris depromtas, e quibus 
liquere cenfet, deceptum illum vitiofis codicibus, interdum argu¬ 
tias dictorum non elfe aflecutum. In Encomioflui,'titia edendo, prae¬ 
vium fe habuifle dicit exemplar Parifienfe anni 1675, cui addite 
fint note Gerardi Liltrii, & figurae Johannis Holbenii, praeftan- 
tillimi pidoris &Erasmi amici, qui oculis repradentare voluerit, 
quae Erasmus animo defcripferat, ut cum eo veluti penicillo fuo 
certaret. Eas igitur figuras omnes, aeri eleganter incilas, heic Ipe- 
ctandas fidit, non praetermiffa etiam ipfius Holbenii effigie, quam 
geminam, alteram ex Bibliotheca AcademiaBafileenfis, alteram- 
que ex muieo Fefchiano, uno in folio contemplandam offert. 

EllRIP IDTS TRAGOEDIAE, MED AEA ET PHOE- 

nijja , Gr&co-Latina , cum Scholiis Gracis integris , nonnullis nunc 
primum editis. Quarum prior ex collatione H. ST EP HA NI , 
poflerior HUGONIS GROTII &MS codicibus Cantabri- 
gicnjibus) cum Commentario , variis Lettionibiu atque Indice locu- 
pletijflmo. Accejflt ejusdem Fita jam denuo confcripta, 
Studii & opera IFILH. PIERS Colleg . Em- 

man. Socii. 

Yy z 


Canta- 


$5 6 ACTA ERUDITORUM 

Cantabrigiae,typis Academicis, impenfis Sam.Smith & Benj. 

Walford, 1703. in 8. Alph. 1. pl. 4. 

C um in re literaria id agendum fit, ut non Heroum folum 
laudibus ac memoriae, Iplendide adornatis illorum monu¬ 
mentis confulatur, led & literarum ftudiofis praefidia {ludiorum 
necelfaria parentur : non magis illorum nobis commendanda 
induflria videtur, qui integra Virorumdodlorum opera,lucubra¬ 
tionibus fuis illuflrata, Eruditorum deliciis coniecrarunt, quam qui 
excerptas ex optimorum Oratorum, Philofbpborum ac Poetarum 
libris, feledliores partes tyronumufibus ita accommodarunt, ut hi 
facilius ac felicius in folidae eruditionis adyta penetrare queant. 
Providam hic admodum Angiorum ac Batavorum curam agno- 
fcimus, ejusque frequentiffima in his Eruditorum Adtis documen¬ 
ta dedimus: quo etiam, quem nunc recenfemus, libellum referen¬ 
dum efie exiftimamus. Duae hic Euripidis Tragoediae, Medaea & 
Phceniflae, Graecarum literarum exhibentur cultoribus. At quanti 
Poetae, quam excellentes Tragoediae? Quarum alteram H. Stepha¬ 
niis ob elegantiam memoriter recitavit, & inde fundamenta mi¬ 
rabilis illius in Graecis literaturae duxit, ipleque adeo Cicero olim 
jamjarn interficiendus manibus trivit: alteram vero magnus Gro- 
tms, in carcerem conjedlus, dulce levamentum fuorum malorum 
ratus, interpretatione metrica, quae quidem huic editioni non ad¬ 
dita eft , donavit. Nota efl fplendidiffima omnium Euripidis 
Tragoediarum, & fragmentorum etiam, a Viro Reverendo, Joliia 
Barnes, adornata Cantabrigienfis editio. Sed nec ignavam, ut 
hae duae denuo hic relplendefcerent,operam dedit editor clariffimus, 
Wilhelmus Piers. Typorum quidem certe (lingularis comparet 
elegantia, Uluftriffimi Principis Caroli,Ducis So^nmerfetenfium, 
Cantabrigienfis Academiae Cancellarii, typographeo debita. Calli- 
gatilfimam etiam hanc editionem pollicentur fummorum Viro¬ 
rum, H. Stephani & Hug. Grotii,in has Tragoedias collatae operae, 
MSCtum item fabulae Phoeniflanim, e bibliotheca Collegii Corporis 
Chrifti diligentillimo Editori communicatum, & exemplar Grotia- 
num Parifiis A. 1630 editum , & cum plurimis MSCtis codicibus 
collatum. Scholia eadem , quae in Barnefii editione habentur, his 

quoque 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 357 

quoque Tragoediis adjecta videas j nifi quod ia Phoeniilis perpau¬ 
ca quaedam fcholia Graeca adhuc e praedi&o MSC. fuppleta, 
ultimaeque paginarum orae extra ordinem adjeda funr. Variae 
lediones aliquot una pagella 3§2, e codd. MSCC. & Grotia- 
no exhibentur. Quas notae quaedam in Medaiam & Phceniffas a p. 
376 ad 381 antecedunt. E quibus vei duas attuIifTe fufficiat. Ad 
Medaeae fcil. v. 422, ubi Mufie dicuntur tuv ci7rtrocrv¥cc\i ufivev&cbjj 
obfervat, Euftathium in Uiad. : hxc xcfj’ dvll<PfoKriv d ici exi- 
ftimare: rede vero in eo moneri ab H. Stephano, vocem vf/,vo( 
& vfivev&v potius ad media efle referendam j cum a Sophocle & 
iEfchylo in utramque partem ulurpata inveniantur. InPhaeniffis 
v. 219 retinet Editor receptam a MSC, Scholiafte & Grotio ledi- 
onern 'EiusAiag* Miratur autem, quomodo Zephyro flante navi¬ 
gare ex partibus Phoeniciae circa Tyrum in-Graeciam , h. e. ab Ori¬ 
ente m Occidentem potuerint. Quare cum Scholiaftae explica¬ 
tionem , per Siciliam aliam hujus nominis infulam, inter Chalci¬ 
dem & Aulidem politam, & a majori hac Sicilia diverfara, intei- 
ligentis rejecilTet; Strabonis potius autoritate hunc nodum folvit, 
qui Lib. XIV, p. 665 , ed. Par. inquit: o\ TroiijTaf , /ULc&At^ct o\ 
T gctyiKo) <rvy%$ovrsg r cc s&vy. Nefcimus tamen,an non felicior 
Thomae Stanleji a Barnefio in h. 1 . addu&a fit emendatio, qui 
pro 'EtKsAtcig , KiAtKic^ legendum, quamvis vetus error ipfum Scho- 
liaften deceperit, in aureo fuo ad ATchylum commentario p. 
754 prolixe probat. In fronte libri Vita Euripidis denuo, ut Au- 
tor inquit, confcripta, & ex omnibus, quotquot ufpiam de Tra¬ 
goedo hoc ejusque feriptis digniora occurrebant, colieda compa¬ 
ret. In qua tamen , quantum e diligenti vitae Euripidis a Barnefio- 
confedae, ac hujus rccentioris, collatione perfpicere potuimus, ni¬ 
hil plane occurrit, quod non fere luculentius a Barnefio deferi- 
ptum fuerit. Quare ut aliqua folum ex ea delibemus, brevibus 
nunc ea, quae occatione milerae Euripidis mortis, quippe qui a 
canibus regiis prope Bormifcum oppidum eft laceratus, de infeli¬ 
cibus Eruditorum fatis a Barnefio afferuntur, adjungemus. Praeter 
Euupidem enim ipfum, dc SotaGes, qui acerba Euripidis de aliorum 
fata eleganti carmine, quod & hic legitur, deploraverat, mei 10- 
ratur, qui, quod Ptokm^o Philadelpho matrimonium enrnfo- 

Yy 3 rore 


158 ACTA ERUDITORUM 

rore exprobraffet, in carcerem ab eo conjedtus, Plutarcho wefll 
n cJjOtay. fol. XI. tefte, contabuit. Ita Heraclitus o (rxoj&vcg, 
ipfe quoque canibus laceratus periit, Theocritus iufpendio f 
Orpheus difcerptus interiit, Empedocles flammis £tnx confum- 
tus. Hefiodus ab mimicis gladio caefus , Ibycus & Archilochus a 
praedonibus, & Lycophron fegitta, ut Cornelius Gallus fuo gla¬ 
dio transfixus eft, Anacreon uvae acino, Cratinus & Terenti¬ 
us maris hauftu, Seneca & Lucanus a Nerone venas fecfli, periere* 
Ovidius ab Augufto in exilium aftus, ut & Propertius a nonnullis 
dicitur. Denique Lucretius philtro furiatus ipfe fibi manus con- 
fcivit. Inter recentiores Cafpar Barlaeus puteo fuffocatus, Hie¬ 
ronymus Savanarola igne extin&us, Zuinglius praelio, Petrus Ra¬ 
mus, laniena Parifienfi, Jo. Funccius Chronologus capite plexus, 
Brifionius JCt. tempore Ligae Parifienfis a. feditiofis fulpendio ne¬ 
catus, Jo.Henricus Hottingerus in’Lipaagi trajedhi undis merfus, 
interierunt. Denique magnum Bataviae lumen H. Grotius, & 
nobile par Stephanicae domus, aeterna typographorum decora, 
Robertus & Henricus, patria profugi, & tantum non ultima 
paffi dicuntur. . 

DESCRIPTIO ET MODUS UTENDI NUPER IN- 

Ventis conflr ultionibus microscopicisp arvis ^ confefUsperJACOBUM 
WILSON.qua cum magna commoditate applicantur ad infpellio* 
nem opacorum , transparentium & liquidorum objeliorum , 
Uti furit, farina florum in plantis , circulatio fanguinis , 

mimalcuU in femine & c. 

Excerptum ex Tranfedf Philos. Angh Mens. Sept.&Odob. 1702. 

Nura. 2S1. * 

N uperas vitrorum augentium emendationes non tam eorum 
confedtioni compofitionique, quam methodis applican¬ 
di objedta commode luci, deberi aflerit, eaque in re inftrumen- 
tum fequens nulli alii inferius repertum iri confidit e jus Inventor. 
Cumque tam experientia quam Excellentiffimi ViriD* Hookiiau- 
loritas certos nos faciat, quod microfeopia unica lente conflan¬ 
tia praeferri mereantur iis, quse ex duabus aut pluribus lentibus 
cojnpongntur ^ hinc novum hoo microfeopia applicandi genus, 

1 * unica 


























































































































MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV, 

irnico folum vitro augente objeda contemplatur. Horum vitro¬ 
rum odo, differentis foci virtutisque huc pertinent. Septem eorum 
duobus inftrumentis diverfis imponi poffiunt,quo melius vanis appli¬ 
centur objedis. Primum Inftrumentum repr£lentaturFig J. AAA A 
Confedum id eft ex ebore, habetque 3 tenues lamellas orichal- 
ceas EE,cum elatere tali H. Una harum tenuium lamellarum 
affigitur ligno fuberino F , concavitate Gtam in lamella quam 
ligno fada. Una extremitas hujus inftrumenti conftat longius¬ 
cula cochlea D, vitro C teda; altera extremitas excavatam ha¬ 
bet cochleam 00, cui inferi poffiunt Ungula vitrorum augen¬ 
tium , cujuscunque ufus requiratur. Omnia haec 8 vitra inter 
fe differentia, ebori funt indita,feptem quidem ad modum fig. IV n. 
4. expreffum j quorum maxime augens notatur in ebore num.T, 
proximum n. 2. & fic porro usque ad n. 7; odavum Vero non 
notatur, fed imponitur exiguae pyxidi eburneae rotundae ut in fig. II. 
Tabella eburnea ee (quarum g vel plures pro lubitu parari poflimt ) 
excifa eft 3 foraminibus fff, quibus indi poffiunt 3 vel plura obje- 
da, inclula duobus tenuibus planis ex vitro, vel vitro Mofcovi- 
tico, quando maxime augentibus lentibus illa fent applicanda. 

Alterum Inftrumentum fig. III ex aere faduiir eft, habet¬ 
que junduras PPPP, quibus commode quaquaverfiis verti pollit 
volfella GG, cmx m pundis k ope cochleolarum II aperitur pro 
affumendis objedi|. Alteri extremitati volfellae rotundum fruftulum 
eburneum H affigitur, ex uno latere album pro objedis opacis & 
nigricantibus, ex altero nigrum pro objedis albi coloris. Simer 
apice A hujus inftrumenti omnia g vitra affigi poliunt, uti patet 
ex fig. IV. n. 4. Eo fine foramen eft in ebore , cui apex immitti¬ 
tur, & ex altera parte pinnula aerea ad firmius retinendum 
vitrum anneditur. Objedo itaque quodam inter pundra forfi¬ 
culae k recepto, vel in altera extremitate H polito, facile poterit 
ope jundurarum PPPP cochleae C, & rotulae D, ad exadamm 
centro diftantiam applicari, elatere E motum dirigente. 

Ufus prioris inftrumenti Fig. I. AAAA talis eft. Sumi¬ 
tur una ex tabellis ec, inditurque inter duas tenues lamellas areas 

niicrcfcopics, ita ut oDjeftum perlixflxafidum exa- 
fte fit in medio, & oculo proximum. Tunc lens num. 3 , 4, 

h C 


TAB. V. 
Fig. 1. 


Fig. 2,- 


Fig. 5, 


% 4 > 


$< 5 o ACTA ERUDITORUM 

5, 6, vel 7, immittatur in matricem oo fpiraliter excavatam, dum- 
que per lentem oculus objedtum inlpicit, cochlea D in altera 
extremitate propius vel remotius gyratione fua obje&um fiftet, 
donec in vera legitimaque diftantia, cLre diftin&eque videri que¬ 
at. Verum cum per magis augentia vitra, minima pars objecit 
videatur, poterit (manu apprehendendo extremitatem tabellae ee, 
fuaviterque eam movendo ,) totum objectum fucceffive vel 
pars quaecunque pro lubitu perluftrari, debitum fitum, forfan mu¬ 
tatum , cochlea D femper reftituendo. 

Hoc modo cerni poliunt omnia transparentia objeifta, 
pulveres, liquida , cryftalli Talium, exigua infecta, qualia lunt 
pulices, vermiculi &c. Si infedta viva fint abitura, poterunt ea 
inter duo tenuia vitra in foraminibus f f concludi, annulo, qui vitra 
continet, exemto, rurfusque fuperindito ■, (i vero infpiciantur pul¬ 
veres vel liquida, parum liquoris vel pulveris in exteriori latere 
vitri ff illitum , inlperfuraque & rite applicatum , commode 
fatis videbitur. 

Lentibus vero fub num i. & z. conveniunt Iblum tenuit 
fima folia vitrea in foraminibus f f ponenda ,• craflities enim vitri im¬ 
pediret objedtorum approximationera debitam. Hoc tamen probe 
notandum eft, ne dum taBellae e e vel induntur, aut eximuntur, aut 
hinc inde moventur inter laminas EE, impedimentum lentiant , fed 
aliquali remiffione cochleae D lpiis Ipatium concedatur. 

Ad videndam fanguinis circulationem, in extremitatibus 
arteriarum & venarum in trafisparentibus piscium partibus, duo 
requiruntur tubi vitrei,unus amplior,alter gracilior gg. Cum gracili¬ 
or tubus ufui eft, cochlea D revolvenda eft, usque dum tubus gg fa¬ 
cile in exiguam cavitatem G laminae, quae Hiberi F affixa eft, liib reli¬ 
quis duabus lamellis aereis EE ingredi queat, cumque cauda pileis ex- 
panfa tubo vitreo adjacet, ea lenti opponenda eft, & rotatione coch¬ 
leae D facile ad veram diftantiam adducetur, ubi circulatio fan¬ 
guinis magna cum deleftatione conlpicietur. 

Quando vero amplior tubus vitreus majori cum pilee vel 
rana applicandus eft, tunc aeream laminam G F luberi affixam 
eximere oportet, quod deprimendo reliquas duas lamellas EE cum 
e latere H verfus B, lamellam autem cum Tubere GFlateraliter 

movendo 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 

movendo facile fieri poteft, tunc grandior tubus inferi poterit 
intra machinam microfcopicam, & applicari prouti minor. Eft 
autem eligenda rana, quae exade tubum repleat, cujus pes po- 
fterior expandi, & arde tubo apprimi debet, nulla alia parte 
corporis lumen impediente, tunc in membrana tenui, quae inter 
pedis digitos intercedit, in numerofiflimis vafculis fanguis circu¬ 
lari videbitur; idque lentibus inventoris fub num. 3 & 4, quae 
lentibus num x & 2,ob cralfitiem tubi pilees ranasque includentis, 
& approximationem ideo impedientis, commode cerni nequit. 
Vitrum odavum pyxidi fig II. inclufum unice Inilrumento alte¬ 
ri fig. III imponitur (aut faltem manu tenetur,) ad confpicien- 
da majora objeda, uti funt mufeae, communia infeda &c. Fora¬ 
men a in latere Pyxidis infervit infigendo apici AInftrumenti ae¬ 
nei, extremitate b proxime verfus oculum, altera verfus ob- 
jedum polita; apprehcnfo igitur forficula; apicibus k quocun¬ 
que infedo, aut opaco quopiam jacente in altera extremitate C, 
facile vera diftantia juncturis cochleaque procurabitur. 

In ipfa contemplatione obiedorum exade attendendum 
eft, ne manu, capillamento, aliisque rebus lucis appulfusad ob- 
jedum impediatur: optima enim lente nihil cernetur, nili in de¬ 
bita diftantia, & fufficienti cum lumine. 

Optima illuminatio provenit vel a claro diei lumine, aut 
a Solis fplendore fuper album quodpiam recepto, aut a reflexio¬ 
ne fpeculari lucis. Lux candelae pariter proba eft ad oblervatio- 
nem circulationis fanguinis, & exiguorum infedorum; lolum 
difficilior eft ejus diredio nondum fatis exercitatis in applicatio¬ 
ne microfcopiorum, fed ufus plura docebit. 

Si delineationem obfervationismicrofeopicae facere quispiam 
velit, inventor quoque fulcrum ftabiliendis duobus inftrumentis ad¬ 
aptavit, poteftque tabulae cuicunque imponi. Quando igitur lux 
objedo affulgens fuerit accommodata, poterit fine lucis invenienda 
difficultate, quivis obfervator objeda commode contemplari. 

HET VIERDE ANATOMISCH CABINET VAN 

E RED ER IC RLl TSCH. 


Zz 


ERE- 



\ 


\ 


P- 5' 


p. 12. 


p. I 4 . 


p. 2g. 


361 ACTA ERUDITORUM 

FRED ERICI RU YSCHII , ANA TOMIDE ET B 0 - 

tanices Profiejfioris , The faturus Anatomicus Quartus. 

Amfteiodarhi apud JoannemWolters, 1704. 4. 

Conflat plag. 7. cum figurarum aenearum tabulis IIT. 

N On deliftit Author Clariffimus, pauxillum illud temporis, 
quod praxeos uberrimae & lectionum publicarum labores 
concatenati concedunt, partibus animalium condiendis & praepa¬ 
randis , iliisque per fcripta publica cum Orbe literato communi¬ 
candis impendere. Eam vero ob caulism tantis fumtibus tantoq; 
labore confervat tot conclavia, Anatomicis rebusinftruda, u tue 
quis diceret , ( verba funt Authoris in quarto hoc, quem jam ex¬ 
hibemus, Thefiiuro jaag. 25.) figuras publice editas male ejfie eon- 
fieblas ; nam ft quis de ea re dubitet , dabitur femper occafio , do. 
mi expifcandi, an cum natura conveniant , nec ne; (f fi omnes 
ita fecijfent, aut ita facere coacli fuijfent , non obtrufijfient no¬ 
bis tot figuras fi 51 it i as, aut ex aliis auctoribus defumtas. Nos 
pauca ex hoc quoque pro more delibabimus. 

Tunicam cerebri arachnoideam monftrat, fupra darium 
pise matris fluduantem, vaftsque fanguineis deftitutam, quibus 
tamen haec refertiffima eft, hinc rubicunda maxime apparens. Vi¬ 
ri adulti mammam exhibet cum papilla, in qua ductus ladiferi 
poft pinguedinis confumtioncm contradi, incralfati, & in le 
convoluti funt, ut ipla papilla mamma; molem luperet ; atque 
eodem modo vetulae mammas macilentae conftitntas effe docet. 
Licet enim dudus ladiferi tempore graviditatis & lactationis in 
magnam molem extendantur, contrahuntur tamen udem poft 
abladationem, cum otioli fmt ; quemadmodum & in velica uri¬ 
naria hominis lani, poft redditam urinam, fibrae usque adeo con¬ 
trahuntur, ut nucis juglandis molem ifta haud fuperet. In- 
verlam porro infantis recens nati veficam urinariam fiftit, in cu¬ 
jus fundo mediante leta foramen detegitur, quod urachi ofcu- 
lutn coecum dici polfet, quia hic velica inflata, ultra digiti mini¬ 
mi transverli altitudinem, aerem non admittit. Cavitates hinc 
notabiles, a nullis hadenus demonftratas, in interftitiis corporum 
vertebrarum commemorat, quae in corpore vivo & recens dena¬ 
to bm- 


I 


MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV jdj 

to, limpido & tenaciori humore repletas limt, quemadmodum in 
caeteris junduris ; eademque corpora, praeter exteriora delatis nota, 
internis quoque breviffimis fibi invicem adftantibusnumerofis gau¬ 
dere ligamentis, monet. Haec autem circulariter lita culmi craf- 
fitiera longitudine non aequant, & fi cultello transverfim inter 
junduras incidantur, & feparentur vertebra, indar cepae trans* 
verfimincifae & lamellatim dilpofitae, oculis fe offerunt dida liga» 
menta. Tandem & portionem maxilla: humanae lervat Noder, in 
qua inter procedam condiliformem,& ejus locum infertionis,mem¬ 
brana dura intercedit, eum forfan in finem formata, ne madi¬ 
dando lonitum, auditui officientem, ederet jundura. 

Ex figuris, quas Author Cia adimus huic Thelauro,addi 
curavit, Figuram III. TabulaeI. hic Ledori curiolb fillimus,quae 
Plicam Poionicam veram exhibet. 

MUSEUM MUSEORUM D. MICHAELIS BERN- 
HARDl VALENTINI Phyf. & Mei. in Acad.Giefferu 
Prof, Pubi. Ord . S. R. I. Academia Nat . Cur iof. AdjunIU 
& Recuperatorum in Italia Collega . 

Francofurti ad Moenum apud Joh. David.Zunnerum^vo^infoi 

Conflat Alphab. §. cum figuris aeneis. 

S implicium notitia, quae ex triplici Naturae regno petita, vel i* 
ufum Medicum impendunt pharmacopolae, vel mercatores, 
artifices, aut quivis alii operarii tradant, per aliquot hadenus 
fecula promota quam maxime fuit. Propriis enim oculis talia 
non folum in Principum reque ac privatorum hominum Muleis 
ufurpare licet, verum etiam quibus haec adire non conceduna ed f 
tot Hiftoriae, Defcriptiones, & Delineationes Simplicium literis 
condgnatae ac aeri incifae curiofo fatisfacere poffunt abunde. Publi* 
ce eum in finem prodant Mufeum Societatis Regiae Anglicanse, 
Mufeum Regium Danicum, Wormianum, Calceolarianum, Se- 
ptalianum, Hiftoria Naturalis Ferdinandi Imperati, Hidoriae Sim- 
plicium a Blegny & Pomet exhibitae; ut infinita alia taceamus 
Icripta. Quoniam autem haec omnia vel manca funt, vel erro¬ 
ribus referta, imprimis autem circa Simplicium originem & na¬ 
turam fallas quandoque nobis obtrudere foknt hypothefes, de 

Zz i Repub- 


p. 


p. 30, 


TAP>. V. 
H' 5 ' 


4 ACTA ERUDITORUM 

Republica Literaria seque ac Civili bene meriturum fe fperabafc 
Clariffimus Valentini, cujus frequentius mentionem his in Adis 
fecimus, (i vernacula lingua perfedumfirmisque fundamentis fu- 
perftrudum publici juris faceret Muleum. Quaecunque igitur in 
aliis Mufeis, Itinerariis, Ephemeridibus annotata , a rei Phyficae 
seque ac Medicae peritis relata, & propria experientia confirmata 
obfervabat, felegit & in hoc Mufeum Mufeorum congeffit. Ea 
autem methodo Simplicia illa exotica, quaecunque ex Regno 
Minerali, Vegetabili & Animali, vel in medicum, vel quemvis 
alium in ufum cederefolent, explicat, ut negledisfynonymiis, 
eorum defcriptionem, notam bonitatis, atque ufum breviflime 
foppeditet. Omifit interim illa, quae in aliis equidem Mufeis 
commemorata, nullo tamen fe ufu commendant, fed facili ne¬ 
gotio , fi vifum fuerit, in Tomum II horum Operum conge¬ 
renda. Imo Armamentarium Naturae meditatur Vir Clariffimus, 
cjuod Tomum III conftituat, & machinas, ac inftnimenta,qui¬ 
bus Phyficam fcientiam profitentes in Collegiis fuis curiofis ex- 
perimentalibus uti folent, exhibeat & defcribat. Ex figuris, qua¬ 
rum non exilis eft numerus, Maffam Coralloidem albicantem 
Tab. V p^ r °f am ) maris fluduationem egregie prsefentantem, hic com- 
p- 6 . municamus. De csetero, huic operi TradatusD. Majoris, quon¬ 

dam jam impreffus,eft additus, cujus titulus: UnbOr$t’djf(id)ef> 

Q3cbencfen t>on ^unffcomt) Mammem in$o>emcm. 

Imo Epiftolae a D. Clayero, Rumphio, Herberto Iagero, ten 
Rhyne, qui Indiam Orientalem olim petierant, lingua Belgica 
fcriptse, fed in Germanicam translatae, ut & Relationes de plan¬ 
tis, herbis & gemmis rarioribus funt adjundae* 

THE HISTOR T OF KING WILL 1 AM IIL 

* w ' i 

i. e. 

HISTORIA W 1 LHELMI / 7 /, REGIS MAGNAZ 

Britannia. Tomi tres . 

i 

Lomimi apud A. Roper & F. Coggan, 1701-8. 

Conftat 5, Alph. 

> Hifto» 


♦ 


/ 


MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV. jdj 

t f Iftorise hujus, quam Angli maximo hacdenus plaulu exce- 
JL pere, audorem ede Boyerum , natione Gallum, editoque 
Londini A. 1699 Dudionario Regio Gallico Anglico (The Royal 
Trench and Englifh Diclionary ) aliisque fcriptis celeberrimum, 
& aliunde , & imprimis ex Hidoriae rei litterariae ( The Hijlory of 
the Works of the Learned) quae Londini per mendum intervalla 
prodit, menfe Septembri anni 1702 condat5 ubi illud praecipuo 
honori cedere Auftori dicitur, quod &Oxonienfes,&Canta bri- 
gienfes,hunc foetum Chetwoodo primum,Viro eximie docto, 
adfcriplerint, forte quod plura ad Chetwoodumlpecdantia tomo 
II p. 246 di & tomo III p. 399 inferta deprehendident. Etd vero 
Boyerus tribus partibus abfolvere hanc Wilhelmi III Vitam ini¬ 
tio condituiffet, quarum prima ea complecteretur, quae a nati¬ 
vitate Wilhelmi, feu potius ab A. 1672, quo ejus primum virtus 
inclaruit, usque ad annum 1684, Caroli II Regis emortualem 3 
altera, quae & imperante Jacobo II, & tempore Interregni; ac 
tertia, quae Wilhelmo III ad Regnum evecto, ad ejus usque 
mortem geda lunt: attamen obrutus demum materiarum uberta¬ 
te , partem ultimam in duos tomos dilpelcere opus habuit, quo¬ 
rum alterum ad mortem usque Mariae Reginae, A. 1694 defun- 
£tae, continuatum brevi pod reliquas partes vulgavit AuCtor, alte¬ 
rum, qui usque ad mortem Wilhelmi continuandus erat, frudra 
hadenus, ut opus integrum fimul repraelentaremus, exfpedavimus. 
Quantum ad fontes, e quibus fua haufit Noder, in prima qui¬ 
dem parte libris nonnullis impreffis, ut Maurerii Commentariis 
rerum Belgicarum, Templii item, Arlingtoni & aliorum opu- 
fcuhs, in reliquis ACtis Parliamenti, tum prelo vulgatis, tum 
manuferiptis, aliisque monumentis fecretioribus ufus ed. Nos 
obiter quaedam ex eleganti opere, quae ad res imprimis Belgicas, 
tum a Jacobo II, nec non Wilhelmo & Maria in Anglia gedas 
IpeCtant, delibabimus. 

Memorabilia funt, quae circa Wilhelmi cum Maria con- 
nubium geda funt. His nuptiis cum tandem aflenfum pnebuidet 
Carolus II,ejusque rei nuntium Wilhelmo attulidetTemplius,eum 
inter fuavidimos amplexus allocutus ita fertur: tu me mortalium 
omniumfeliciffimum reddidtfti. Sed alieniffimus ab hoc conjugio 
#rat Jacobus Regis frater, pater Iponfae, quod jam tum acriter 

Zi 3 



T.i. 

p.97. 


p. IOC. 


m 


366 ACTA ERUDITORUM 

in publico Regni Senatu, de excludendo a fucceffione Jacebo, &c 
Maria communibus fiiffragiis Regno deitinanda, difputaretur. 
f* io* Quae confilia non omnino libi improbari,eo fignificavit Wilhelmus, 
quod Berclaeo e Senatu Regni adventanti, cum de re nova quaefitus, 
quantopere modo publicum Exclufionis decretum ( the Bili of 
Exclufwn ) oppugnaverit, enarraret, paucis, & quamobrem ita 
fecijii? {and wby did you fi?) relpondit. Itaque & prorogatum 
mox a Carolo Parliamentum, indigne ferebat Wilhelmus, & hoc 
cum novaSponia in Beigium redeunte, hoc magis gaudebat Ca* 
rolus, quo major per ejus praelentiam fimultas Regem inter & 
P. ii. fubditos videbatur metuenda. Tametfi vero Auctor fateatur 
paffim, fingulares Jacobo II virtutes fuiffe,'attamen nec tacet cru¬ 
delitatis exempla, poft debellatum imprimis Ducem Monume- 
P- 3J. thenlem ejus juffu edita. Certe Thonoduni tantum & Welbe, 
quingentos fuiile morti condemnatos feribit, e quibus ducenti 
triginta novem e patibulo fufpenfi fuerint, corporibus poft in 
quatuor partes ledis, reliqui paulo ditiores ingentes pecuniae fum- 
mas, quidam nempe quatuordecim millia nummorum aureorum 
( Guinees ) judici, Jeffreys dido, pependerint, qui gloriatus fit, 
(e plures homines fuspendio enecalfe, quam judices alios omnes 
inde a temporibus Wilhelmi Conquteftoris. Quin ipfas quoque 
virgines Thonodunenfes, quae Ducem illum fafeiis feu ligulis co¬ 
lore tindis pro more Anglico in fignum amoris donaverant, pe¬ 
cunia multatas fuiffe. Quae deinde propius magnae rerum fub Ja¬ 
cobo converfionis caufas & feriern concernunt, pluribus pollent hic 
referri, nili in Adis noftris A. 1697 menfe Odobri, & A. 1703 
menfe Julio, abunde jam de his adum ellet. Inter caeteras cau¬ 
las forte haec quoque non minima fuit, quod Epifcopos nonnul- 
p. 182. los carceri mancipari juflerat Jacobus, qui orto de Wilhelmi co¬ 
natibus rumore , liberi poftea dimilTI funt, communi populi & 
p, igj. militum plaufu. Attamen plurimum fiduciae Rex habebat in 
exercitu, quoque magis fidem probaret militum, offerri illis juf- 
fit libellum fubfcrib cndum,quo pro viribus allaboraturos lc promit¬ 
terent, ut poenales leges & nota juramenti illius formula, quam 
Tefi Angli appellant, abrogarentur. Et primum quidem unicae legi¬ 
oni indidum eft > ut qui mandato Regio patere nollent, arma depo¬ 
nerent i 


* 


MENSIS AUGUSTI A* M DCC IV. 367 

nerent; at confeftim omnes > exceptis paucis Pontificiae religioni 
deditis, abjecerunt arma. Qua re magnopere attonitus Jacobus, 
juffit tamen arma recipere milites, additis verbis: nequaquam di¬ 
gnos vos putabo deinceps > quos confidam . Neque minus a 
Papatu abhorruere, qui in clade erant; parum enim aberat, ut 
Miffam in ea celebrantes in mare praecipites darentur. In¬ 
ter eos,qui Wilhelmumclam evocarunt, memorantur Wharto- 
nus, Sidnseus, &ec non Comes, hodie Dux Devoniae, quippe pri¬ 
vato odio provocatus, quod ob infiiftam non nemini in ipfb cu¬ 
biculo Regio alapam, triginta millibus librarum Fuiflet a Rege 
multatus. At plurimum eam ad rem momenti attulere Ham- 
denus uterque, pater & filius, & Sunderlandia, foemina finguk- 
ris & exquifitse prudentiae. Quo magis autem augebatur in- 
dies de adventu Wilhelmi rumor, eo magis Jacobus de miti¬ 
gandis Anglorum animis erat follicitus, eoque & querelis Ar- 
chi Epifcopi Cantuarienfis aures praebebat, & mederi malis dili¬ 
genter ftudebatrex quo facium, ut intra duodecim dierum fpati- 
um, quaecunque quatuor antehac annis in gratiam Pontificiorum 
fada & decreta fuerant, refcinderentur omnia. Interea adverfa 
tempeftate rejedta Wilhelmi claffis erat, quamobrem Pontificii 
immenfimi laetabantur, & ipfi Amftelodamenfes pariter atque 
Harlemenfes, quo magis fecurum Jacobum redderent, in publi¬ 
cis relationibus multo veris majora damna finxerant. Aftrefecfta 
intraocliduum clafle , Wilhelmus A. 1688 die 5 Novembris, qui 
ob deteftam oiimconfpirationem pulverariam Anglis celebratur, 
vento fecundovedlus,feliciterm Anglia appulit, obfervatumquc 
eft, poftea quam claffis in portum fe recepiftet, converfum illico 
in aliam plagam ventum efie. Hinc, ut caetera mittamus, A, 
die 28 Jan. decretum eft in publico Regni Senatu: Jacobum 
II Regni confiitutiones , originalem , qui inter Regem & popu¬ 
lum intercedit , contr alium violando y fubvertere canant em, & e 
Regno egrejfum, abdicajje ipfi fallo imperium , eoque fidem va¬ 
care, Mox ftatutum amplius, Pontificiam religionem Angfee 
conftitutionibus repugnare, &qui ei dediti e/fent, eos a Regia di¬ 
gnitate excludi, nec licere pofthac Regibus Anglii uxores du¬ 
cere Pontificias. Poft longas deinde difceptationes, die 6 Febru¬ 
arii 9 


p- ig& 

p. i88 


p. 206. 
p. 20$?. 
p» 22^* 

p. 236. 

p. 3 16, 

p. 327 


p. III. 
P* 54 * 


p. 58* 

p. 6S* 

p. 8d. 
p. 146. 



3 6g ACTA ERUDITORUM 

arii, Wilhelmo & Mariae Regia dignitas decernitur. Adveniunt 
deinde e Scotia Legati utrumque Regem falutantes viciflimhi, 
Argatheliae Comite verba praelegente, juramentum praeftant, fub- 
latis in coelum more Scotico dextris. Quo in adu id fuit me¬ 
morabile , quod , cum ad ea jurisjurandi verba ventum effet: 
haereticos exfiirpare curabimus ( We fhall be carefull to root out 
Hereticks) Wilhelmus dixerit, fe haut exiftimare impofitamf- 
bi verbis his perfecntionbs necejfitatem ( that he did not me an by 
thofe IFords , that he Was under any Obligation to becorne a 
Perfccutor) quo audito refponderunt Legati, nec juramenti hunc 
fenfutn efle, nec leges Scotise perfecutores ferre. Quod ad Ir- 
landiam, ea quidem partes Jacobi tuebatur, folaque urbs London- 
derfy renuebat obfequium, cumque fepius deditionem facere praeh- 
diaiii vellent, rerum omnium inopia paulatim vidi, praevaluit 
tamen Georgii Walkeri virtus, qui cum effet in ignobili oppido 
fcholae Redor , lingulari tamen defendenda* religionis zelo 
incenfus, legionem , quam fuis fumptibus contraxerat, adduxit, 
& militum fuffragiis urbi praefedus, fermonibus gravibus e fugge- 
ftu Eccleiiaftico recitatis,eo rem perduxit, ut obfidionem die 10 
Aprilis coeptam , ultimo Julii die folvere hoftes cogerentur, 
poftquam commeatu obfeili, quemadmodum a Walkero e fug- 
geftu praedidum fuerat, recreati fuiflent* Quo fado & WiL 
helmo Regi pro praeflito auxilio gratias egit Walkerus, & pro 
merito remuneratus, in celebri ad Boandum praelio anno fequen- 
ti occubuit. Cum vergente anno 1689 denuo congregatus effet 
Regni Senatus,eleganti oratione praefentes allocutus eft Wilhelmus, 
quam ipfe,ficut Nofter fcribit, Gallico idiomatecompofuerat, & 
Confiliariis Anglice transferendam dederat. Hoc enim modo fe 
corredurum ccnfuit antecefforum errorem , qui cum a mini- 
ftris elaboratas adlocutiones recitare fatis habuilfent, privatorum 
affedibus obfecuti vili funt. Nec defuit tamen querelarum eo 
in Senatu materia. Inter caeteros Hamdenus filius, quanquam 
capitis difcrimen adiiffet fub Jacobo, & cum* patre recentem *;e* 
rum converfionem procuraflet, magnopere conquerebatur, eos¬ 
dem Wilhelmi minifterio adhiberi viros, qui & olim Jacobo ad- 
haeferant, atque in contrarium adducebat Wilhelmi I, Principis 

Arau- 


MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV. 369 

Araufionenfis & Henrici IV Galliae Regis exempla , quorum ille 
Ducis Albani, hic Mayenii miniftris fidem habuiflent nunquam. 
Anno 1690 defcendit in Irlandiam Wiihelmus , bellum totis 
viribus profecuturus, cumque lenta quorundam confiiia cognovit 
fet, nequaquam fe dixit eo vemjje , ut gramen crefcere fub pedi¬ 
bus pateretur , admiratusque paulo poft regionis praedandam, 
dignum eft exclamavit, pro quo depugnemus , Regnum. Quis 
expeditionis eventus fuerit, & quae lecuta funt alia, notiora fimt, 
quam ut iis enarrandis immoremur. De Regina Maria die i% 
Dec. A. 1694 defunda, m cujus charadere exprimendo proli¬ 
xus Audior eft, hoc loco non eft omittendum, quod de Hifto- 
'ricis tulit judicium. Cum enim nonnulli labem quandoque ab 
Hiftoricis adfpergi fummis in Republica viris praefente Maria con¬ 
quererentur, dixifle fertur: Jiquidem hi tales revera fuerint , qua¬ 
les ab Hiftoricis reprafentantur, digni funt ea labe, quam ut ef¬ 
fugiant FiriPrincipes, re&e vitam infiituant oportet: quippe veritas 
celari nequaquam poteft. Caeterum quicquid illa temporis a publi¬ 
cis negotiis vacuum habuit, legendis S. Litteris & libris Theologi¬ 
cis, tum & Hiftoricis & Poeticis dedit, (ed a Comoedia., qualis a- 
pud Angios eft, licentia admodum abhoruit. Nulla denique 
re alia praeterquam Architedura & re hortenfi deledataeft, quod 
quicquid eft vanitatis, condonandum libi duxit, cum pluribus 
alendis inferviat. 

Plura etiam in hoc libro deprehendas, quae ad rem litte¬ 
rariam (pedant. Exhibetur hic folennis difputationis feries, quee 
A. i 6§7 inter Tennifonum fcholae S. Martini illo tempore Re- 
dorem, fummumque hodie Praefulem Cantuarienfem, Virum 
longe eruditiftlmum & nobis, quod fine jadantia didum cupimus, 
faventiftimum, atque Pultonum Jefuitam fuit inftituta, quam 
ex ipfo libro cognofci par eft. Quanquam & antea A. i6g6 in¬ 
ter Stillingfiaetum & Jane, Proteftantes ab una, & duos mona¬ 
chos Benedidinos ab altera parte, in gratiam imprimis Comitis 
Roffenfis,('qui fi vincerentur Proteftantes, paratum fe profiteba¬ 
tur ad ampledendam religionem Pontificiam) acris fuit de regula 
fidei & judice controverfiarum difputatio, qua qui difceflerint 
vidores, facile ex eo patet, quod & Comes ille fupremi Thefau- 

Aaa rara 


p. igo. 


p. 403. 


p. 405. 


Tom. II- 

P-od. 


p. g 6 . 



T. III- 

?* ip. 


f • m- 


F • 354- 


f* 3Si*- 


f-344- 


370 ACTA ERUDITORUM 

rarii munus, quam religionem priftinam deferere mallet, & iple Ja- 
cobus auditor diceret, fe malam caulam nunquam melius, nec 
bonam pejus defenfam antea audivifle. De Edmundo Lualovio,- 
qui una cum aliis morti damnaverat Carohim I, eoque decreto 
Parliamenti A. 1661 fadlo Caroli II gratia exclufus erat, refer¬ 
tur, quod {pe bellici muneris obtinendi ladlatus in Angliam redierit 
A. 1689. At non paffi funt Angli parricidam impune in Anglia 
verfari, & a Wilhelmo Rege, ut de apprehendendo Ludlovio man¬ 
datum promulgaret, petierunt. Quod poftquam eum fecure in 
Belgium transfretafle compertum eflet, demum Rex edidit. Hinc 
in ignobili Helvetiae oppido vitam reliquam traduxit, fcripfitque 
Commentarios, de quibus in Actis his anni 1699, menfe Aprili 
diximus. Prodierat anno 1691 libellus, Mercurius reformatur 
didtus, auctore Welwoodo Medicina; Doctorc, in quo acerbius 
perftringebantur Parliamenti adverfus Wilhelmum conatus. Ta- 
metfi vero Auctor fuifiet aliquandiu juftir Parliamenti carcere de¬ 
tentus , mox tamen inter Archiatros Wilhelmi receptus eft. Du¬ 
riora fata experti iimt A. 1693 libelli duo alii. Cum enim pro- 
diiffet fchediasma fub titulo King Willum and (gueen Mary 
Conqueror s , quo & 'Wilhelmo & Mariae Conqureftoris titulus 
fuerat vindicatus, illud decreto Parliamenti igni damnatum eft, 
& fupplicatum Regi, ut EdmundusBohun, qui imprimendi li¬ 
centiam fecerat, officio moveretur; cumque fimile quidpiaman¬ 
tea a Gilberto Burneto, Epifcopo, in Epiftola quadam, quam A 
Paftoral Lettcr infcripferat, affertum fuifie nonnulli praedicarent, 
eadem publice cremata eft. Statutum etiam eodem anno, ut 
liber blafphemus, inferiptus A Dialogue concernmg the Deity , 
and a brief but ciear Confutat ion of the Docinae of the Trini- 
n , hoc eft, Dialogus de Deitate , & brevis acperfpicua doftrin* 
de Trinitate confutatio , igne publice aboleretur, & diligens in 
audiorem, bibliopolam item & typographum fieret inquifitiov 
De eruditis quoque viris pallim aliqua immifeet Audior , eorum- 
que annos emortuales defignat. Nam ut nihil dicamus de Ro- 
berto Boyle, cujus mors incidit in annum 1692. plura 1 'unt, qux 
de 'Wilhelmo Sancrofto & joanne Tillotfono, Archiepifcopis 

Cantuarienfibus, Audior refert, quorum ille A. idpj, die 24 Novem¬ 
bris, 

I J . V . 1 ‘ tgkt 


'( • * x 1 

MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 371 

bris, hic A. 1694, dic zz Novembris deceifit. Sancroftum tra¬ 
dit virum & prudentem & fmcerum fuifTe, artiumque , quibus 
aulici ad lucrandum Principum favorem uti folent, ignariffimum, 
praeterea confcienti* tenerrimae quare Archiepifcopatum dcfe- 
rere, quam fidem jacobo II pronufiam foiveie maluit. Itaque 
Tillotfonus jam tum A. 1691 in ejus fuccesfit locum dignitatem¬ 
que, qui omni vita id optime exprefiiile dickui, quod alios e 
publico fuggeftu docuit, quique tanta eloquentiae laude excel- 
luit, ut ejus fermones inftar quoddam praebeant Anglicanae ele¬ 
gantiae. 

Ceterum in univerfum obfervamus, ea imprimis accurate 
ab Audore recenleri, quse in publico Regni Senatu geiia fiant, 
quod ex mente Evremontii, qui Angliae hitloriam feribere velint, 
hiftoriam Parliamentorum fcnbere debeant. Illud vero haud fa¬ 
tis probandum videtur, quod pafiim propria nomina, eorum 
maxime, qui hodieque in vivis fiint, literis tantum initialibus, 
invidi* forte vitanda: caufa, defignet, unde exteris quaedam vi¬ 
deri poterunt obfcuriora. 

HISTOIRE DE GllILLAllME III. 

i. c. 

HISTORIA WILHELMI Itl, MAGNAZ BRITAN- 

nite Regii. Tomi duo. 

Amftelodami apud Petrum Brunel, 1703 in iz. Confiat Alph.z. 

P raeter Anglicatn , quam memoravimus, vitae Wilhelmi III 
deicriptionem, tres quoque in Belgio anno proxime e lapio 
prodiere libri, vitam ejusdem Regis complexi , Galiicoque idio- 
mate confcripti. Ex his, ut Samfonium, cujus foetum Anglica 
etiam civitate donatum accepimus, atque alterum Anonymum, 
Amftelodami ex officina Mortierii vulgatum, in aliud tempus re¬ 
fervemus, producimus hic Biographum haud infacundum, feti 
qui nomen fuum ignorari voluit. Univerfam vero Wilhelmi 
vitam inde ab anno 1650 usque ad annum ejus emortualem 1704 
defcripfit, in eaque ita verfatus eftut fccretioribus rerum cau- 
fis, ne divinando nugas vendere videretur, parum curiofc inve- 

Aaa 2 ftiga- 


p. 3 §f 


t. riL 

pr*£ 


'J 


h 


T. I. 
i>. n. 


P- J 3 ' 


P- 37 - 


P* 44 ' 


p. 56. 


p. 93. 


p. IJO. 


3 7 z ACTA ERUDITORUM 

fligatis, fimplex ubique veritas, & fummte imprimis Wilhelmi 
virtutes vafra:que Gallorum artes apparerent. Et hic quoque 
nobis eurfim librum perlegentibus, quaedam vifa funt notatu 
digniora. 

Memorat Audior, Wilhelmum admodum puerum/cum al¬ 
ter ejus praeceptor (duobus enim ulus eft,) in Icholis Geographi¬ 
cis Angliam illi velut totius orbis compendium repraelentaftet, 
dixifie: minam forem tantilli orbis dominus ! rogatumque: ec¬ 
quid cum orbe illo aBurtts cjfet ? addidille: facfaltem mihi con¬ 
cedatur i (f apparebit , quid aBurus fim. Sed ut ingens ani¬ 
mus , ita & ingenii acumen mature patuit. Cum enim Ferdi- 
nandus Tellez, Legatus Lufitanicus, inftituto Hagae (quo tempore 
armis Hifpani cum Lufitanis collidebantur,) cum Hifpanico Le¬ 
gato Stephano de Gamara nefando commercio, per aliquot men- 
fes ei Lufitanorum conatus omnes prodidilfet, & re poftea dete- 
&a Bruxellas fuga evafifiet, quo loco non nili nodlu prodire fo¬ 
ras aufus eft •, fadtum eft forte, ut puer Wilhelmus in fabulis 
ALfopicis legens in eam inciderit, quae de nodlua ob defertam 
foede pugnam nofturnae vitae damnata agit, qua limul ledla ex¬ 
clamavit: en noli nam Legatum Lufitanicum ! Cum de bello 
agit Nofter, quod Galli Anglique A. 1672 intulere Belgis, mi¬ 
rando cum lucceflu, fortunam vidtorum ex eo ftatim tempore 
inclinafle oblervat Audior,cum fruftra anno didlo menfe Junio par¬ 
vum oppidum Ardenburgum aliquot Gallorum millia obfediflent- 
Poftquam enim pauciflimi praefidiarii obfidentium prope fexcen- 
tos cepiflent, & multos etiam nullo e fuorum numero delidera- 
to occidiftent, dici non poteft, quantum ea re eredli Belgarum 
animi fuerint. In illo bello, quantum interfit confilia recon¬ 
dere , oftendit Wilhelmus, & refertur quidem, quod Ducem 
quendam bellicum, de voluntate ejus curiofms aliquando percon¬ 
tantem, interrogaverit:»»»? nemini confdium , fi fciverit , reve¬ 
laturus fit i cumque ille refpondiflet, nemini ; adjecerit: mihu 

i(lud donum fupremum conceffit Numen , ut poffim celare fecreta* 
Ad magnanimitatem eius fpedlat,quod fupremum Geldriae $c 
Zutphaniae dominium A, 1675, cum iter illae faceret, oblatum, 
cenfulto Hollandiae & Zeelandiae Senatu, repudiavit. Sed quoi 

jam 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. m 

jam facta A. 1678 cum Gallis pace, Ducem Luxembiirgicum ino¬ 
pinantem aggrelfus ePc, fecus nonnulli interpretati funt. AtNo- 
fter Fero allatas Fagelii ad Wilhelmum litteras, quibus pacis legi¬ 
bus FubFcriptum effe nuntiabatur, vel exinde probat, quod litte¬ 
ra ilice die 13 Augufti datae HagcS , & prope MontesHannoniac 
pugnatum die 14 ejusdem menfis Fuerit, ut afferri eodem die 
neutiquam potuerint. Magno tamen in eo confiidtu difcrimini 
ab Ouverkerkio exemtus eft Wilhelmus, quippe is Gallorum, 
qui refto impetu in Wilhelmum ferebantur, ducem glande tra¬ 
jecit. Unde a Statibus & Fclopefcis minoribus & enfe auro di¬ 
ffinitis, ob Fervatum Principem, donatus eft. Cum dejacoboll 
agit Audtor, ait, eum multos c Proteftantium principibus velut 
Monmuthio faventes Fupplicio afFecifle , eiusque , ut creditum, 
juffu nummum publice comparuilFe, cujus m uno latere facies 
Jacohi Regis, in altero leo coronatus orbem ungue tenens cum 
epigraphe •. nemo me impune lacejfet , fuerit fpedtatus. Gratior 
fuit infcriptiojquae in vexillis navium, quibus in Angliamtraje¬ 
cit Wilhelmus, vila efr, infigni ejus junrita: Pour U Religioni 
la liberte , & paulo infra: Je maintiendray , quod eft Arauftonen- 
Fiurn Principum emblema. Et memoratu dignus quoque numus, 
qui finitis coronationis Wilhelmi & Mariae cerimoniis, quas pro¬ 
lixe Nofter defcribit, in vulgus fparfus eft. Ex altera parte Pve» 
gum facies, ex altera Phaethona Jove fulmine tadtusrepnefenta- 
batur, additis circum verbis: Ne totus ubfumatur orbis . Inde 
res in Irlandia geftas fufe perfequitur Nofter, & quibus fe 
periculis in vidtoria ad Boandum A. 1690 obtenta Wilhelmms 
objecerit, enarrat. Ortum vero exinde rumorem fuifle dicit 
de caefo in pugna Rege Wilhelmo, qui cum Parifios quoque 
fub mediam nodtem aliatus eflet, mirae hetitiae, quanquam vanae, 
praebuit materiam. Pullatae continuo civium fores, annuntiatum 
evangeiium, inflata buccinse, drfplofa ex arce tormenta, Tonan¬ 
tibus per aliquot dies campanis, & populo ita extra fe rapto,ut 
conftrudtas per feftinationem Wilhelmi & Maria: imagines 
publice cremaret. Sparlus mox rumor eft in univerlam Gal¬ 
liam y mandatumque piovinciarum praefectis , utfeftivos i- 
gnes, gaudii figna accenderent, quin etiam Aureliae cantatus 
eft, juflu Supeiioium, hymnus le Deum laudamus , cui ioienv 

A a a 3 nitati 


\ 


p* os* 

p. 131 

p. 134. 

p. VJl. 

p. 210 

p. 277. 


p. 37O. 

37 1 * 



f* l 9'y 
P- 4 ° 4 * 


X] II. 
P* w- 

«. 162. 

p. 185. 
p, zxp 


174 ACTA ERUDITORUM 

1 » ‘i 

nitati Parliamenti aflellor^s rubris induti tunicis interfuere. De 
Georgio Waikero lupra e Boyero diximus, quem Noftcr ob 
navatam in Irlandia egregiam operam, viginti millibus Joachimicis 
a Rege donatum fuifle refert. Sed minus notus &Vandvr 
Poel , facris Godereae , ( Goeree ) quae infula eft prope Idollan- 
dias littora lita* fundius, cujus hic lingularis pro Wilhelmo cura 
extollitur* Nimirum ineunte anno 1691, mari le commiferat 
Wilhelmus, in Belgium traje&urus^ cum vero ja<Satae diu contra¬ 
riis ventis naves bellica ad incerta glacieque obfefla littora appellere 
non auderent, naviculam cum paucis confeenderat Wilhelmus 
morae impatiens, qua cum per horas oftodecim fuiilet jadhfcus, 
accidit, ut Minifter ille nondum difpulfis tenebris nocftis, littus 
maris peteret cum fervulo facem praeferente, quali ooditus de pe¬ 
riculo Regis admonitusu Ubi dum iciopetum aliquoties exploflflet, 
Gbfervant lignum nautae, & curfum eo dirigentes primo mane pro¬ 
xime ad littus acceduntquo vifo Poelius per obje&am glaciem ad 
naviculam Regiam contendit, Regemque & comites Calvos dedu¬ 
cit in infulam, ac pro facultatibus fiiis viftu parabili recreat, 
oblata vero vicilfim a Regiis miniftris dona generofo animo 
relpuit. Celebris eft Landenfis pugna A. 1693 commiffa-, , 
qua vel cedendo laudem lingularem confecutu-s eft Wilhel¬ 
mus. Eft enim dignum memoratu , quod de illa tulit Rex 
Galliae judicium, Luxemburgicum inftar Principis Condaei op- 
pugnafte hoftes, Wilheimum vero inftar Turenmi e pugna ex- 
eeffiffe. Sed nihil seque Wilhekni gloriam auxit, quamNamur- 
ci expugnatio, quam urbem tot munimentis inftruxerant Galli, 
ut crederent prorfus inexpugnabilem, quippe inlcriptis portcCali¬ 
cui verbis: Place d rendre^ mais non pas d prendre , hoc eft, 
reddenda , fed non capienda . Deteftandee conjurationis contra 
Wilheimum A. i 6 y 6 fa&ae, utut negarunt pertinaciter conjura¬ 
ti, audorem praecipuum fu ille Jacobumpartim e mandati ejus ver¬ 
bis, partim ex eo probat, quod Caleti eodem tempore com¬ 
moratus fuerit, ut pacatus effet ad invadendam cum expedita claflfe 
Angliam, unde re dete&a redierit Lutetiam> tum quod redux 
fafius nummos plurimos * in quibus caedes Wubelmi repraefen- 


MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 37 ? 

tabatur, colliquari curaverit, exemplaribus etiam libelli in Anglia 
fpargendi omnibus igne combufiis. Cum nonnulli in Senatu Re¬ 
gni A. 160 g eo adigendos cenferent Judaeos, ut eundem cum 
Chriftianis diem Dominicum feftum haberent , Rex ab ea 
lege fuit alieniffimus, addiditque, eos Principes > qui dominari 
velint confcientiis , fi non cacas , certe ambitiofos e(fe, qui pallio 
religionis involvantur quo fuperftitiofosfacilius fallant, at Princi¬ 
pem nulla re &que quam perfe cudonis charactere deformari. A 
fplendore quoque magnopere abhorruit^ quare non minus pia vox 
ejus circumfertur, Majeflktem Regiam nullis indigete ornamen¬ 
tis . Denique nec tacenda eft fumma ejus pietas, quae tum im¬ 
primis, cum morti vicinus effet, enituit. Poftquam enim mor¬ 
tem praefentiens cum Anna Principe per duas horas collocutus 
effet de rebus arduis, a re mundana cogitationem omnem ad fu¬ 
turam vitam transtulit, juffisquc adftantibus, ne magnificas fi- 
biexfequias inftruerent, fuis ipfe manibus oculosreclufit, ficque 
die 19 Martii A. 1702 pie exfpiravit» 

JOH. BERNOULLI PERFECTIO REGULAE SUM 

edita in Libro GalL Analyfe des infiniment petits art . idj. pro 
determinando v alor e fr aCl ion is y cujus Numerator & Deno¬ 
minator certo cafu evanefcunt > 

E X nulla re magis eluceffit methodi alicujus utilitas , quam fi 
inexfpe&atum prseff at auxilium in enodandis quaefHonibus,quae 
per alias vias, per quas tamen fclas folvi poffe videntur , infelici 
plerumque fucceffu traftantur et irrefolutae manent. Hujus in-» 
exfpe&ati auxilii exemplum luculentifiimum habemus in noflro 
Calculo differentiali circa pnelentem materiam. Cum enim alito 
hos decem circiter annos incidiffem in confiderationem curvarum^ 
quarundam algebraicarum, quarum ordinarim applicatae exprimun¬ 
tur per fra itiones habentes numeratorem & denorninatorem uno 
in cafu nihilo aequalem, dum interim ipfius fraftionis valor alff 
quid reale exiffit, qui prima fronte determinatu non adeo facilis, 
fed tanto difficilior,quanto plurium divcrlbrum laterum compli¬ 
catione fraftio compofita habetur. Hoc qiuicquid erat, proble¬ 
matis 


p.- 32 G* 


p. 32^* 


P- 5>5 


376 ACTA ERUDITORUM 

matis loco propolin tum temporis Illuftriflimo Marchioni Ho - 
fpitalio, cuius nunc fuprema fata lugemus , & nonnullis aliis Gal¬ 
liae praefertim mathematicis, & in Ipecie quidem hoc exemplum 



^z a* x —.a 4 — 

i - -■ ■- ■ ■ ■■ ■ . .-« 

4 

a — 


a 

a v r a a x 

-ut nempe mihi definirent verum 


valorem ipfius^, quando x fumitur “4, liquidem ex nuda fub- 


ftitutione aliud nihil emergat quam^— > ex quo utique nt- 
nil concludi poflit. 

Illi re acrius perpenfa, dignam fatis judicarunt quaeftionem, 
cui fe applicarent, fed varias tentantibus vias per analylin ordinari¬ 
am, infuperabiles difficultates fefe obtulerunt, neque ipfts vel fo- 
mniando in mentem venillet, calculum differentialem, in quo e- 
rant verfatiffimi, hic aliquid prsefidii afferre polle: tota quippe quae- 
ftio cum mere effetalgebraica, eam etiam non nili algebraice re- 
iolubiletn cenfebant. Sed cum ex hoc fonte omnia adhibuilfent, 
quae aliquid ad fcopum conferre videbantur ? folutiones vero fu- 
as diverlis modis tentatas libi contradicere perlpexilfent, modo 
hoc,modo illud, nunc y ~a , nunc y~za pro quaefito valore 
exhibentes, incerti utrum eligerent, agnoverunt tandem le mul¬ 
tum. abelle a vera folutione, quam a me lubenter edoceri cupe- 


ren L 

Refpondi «go, fi ex analyli ordinaria petere vellent modum 
aliquem folvendi, debere prius fradionempropofitamipli aequa¬ 
tam reduci ad aequationem terminis pure rationalibus conflantem, 
eamque poltea (quod femper fieri pollit) dividi per * — a , & tan- 
dtm in ea, quae oritur, tantum lubftituendum ede a loco at , ut ita 
habeatur valor ipfius y. 

Verum fimul fubdidi, hoc quidem fuccedcre in exemplis, 
ubi non magna fit complicatio lignorum lateralium , ut in hoc 
— a * a * hh a fSax 



1 fugiatis enim afymmetriis provenire 


hanc 


a — f d x 





MENSIS AUGUSTI A. M DCCIV. 377 

hanc aequationem a. 4 +~2ayxx—^ x —2 aayx—ayyx 4 - a /tyy 
•—» 0 ? ‘qua divifa per x — d , oriri nane x^ 4— axx 4— aax -f- 
zay x — ayy ~ 0 y ubi potito a pro x , haberi j a 5 •+— 2 a ay — 
ayy — o, adeoque refolvendo aequationem hanc obtineri y~ja 

—- x x - 4 - a ^ a x ■ 

pro quaefito vaiore fractionis 77 “ in cafii quo x~a. 

Quando autem exempla fint talia, quas plura eaque diverfa figna 

---— 5 

f/za*x — —/iVaax 

lateralia involvant, ut in noftro y — -- 

a—t/ax* 

ubi tria diverfa funt figna , nullum tunc hac via fuccefium Ipe- 
randum effe,ob immenfum nimis laborem, qui fulcipiendus fit in 
fublatione irrationalitatum, & qui illam tantum non impofiibiletn 
reddat. 

Dixi itaque aliam mihi praeito efie methodum, quam nulla 
quantacunque etiam fignorum involutio irritam reddat, fefe por¬ 
rigentem ad exempla complicatifiima eadem facilitate, qua adlirci- 
pliciflinia. Verum enim vero pradaudati illi Viri ad quaeftionem 
mere algebraicam aliquid utilitatis, ut iam dixi, ex calculo diffe- 
rentialium afferri polle non fufpicantes, fcire geftierunt, ubinam 
ergo latitaret myfterium, quod ut illorum indagandi induftriam 
excitarem, non flatim aperui, usque dum impenfius flagitantibus 
in eo conftftere tandem oftendi, quod fra&ionrs propofitae nume¬ 
rator & denominator confiderari poflint, tanquam exprimentes 
naturas duarum curvarum fuper communi axe dclcriptarum & in 
aliquo ejus puncto concurrentium, in eo Icilicet, quod ab initio 
abfeiflarum diftat quantitate 4 , qua fubftituta loco x , fraclionis 
termini in nihilum abeunt 3 atque adeo cum duae illarum dua¬ 
rum curvarum applicatae in illo punfto evanefcentesdegenerent 
in fuas differ entia les, quod oporteat loco numeratoris & deno- 
minatoris fubftitui eorum differentiales, ut nova habeatur fragio 
ejusdem valoris cum priore in cafii fingulari at = a $ quod ita¬ 
que haec nova fradtio poft fiirrogatum 4 pro *, ftatim datura fit 
citra ullam aliam operationem quaefitum valorem, & quidem pro 

B b b fupe- 









I 


57 ! 


ACTA ERUDITORUM 


fuperiori exemplo^ 


1 6 


tf 2. a* x — x* — a/aax 


9 facillimo 


a — y' a x 3 


hunc^ —— a. 

9 ' * 

Inexpe&ata hac facilitate perculfiis Illuftris Hofpitalius re- 
gulam iftam juxta alia mea inferuit poftea Analyfi Infinite Par* 
vovitwi , quam inde citans docliffi Saurinus vzi Ejphentcr* Parif* 
Aug% /w* 1702. nelcius a quo fuerit inventa, generaliorem nonni- 
'hil depraedicat eam quam par eft : fed veritatis amore non eft 
diffimulandus tegulae illius defectus aliquis , quem neuter ani¬ 
madvertit j hunc igitur ut detegam tollamque,& ita regulam me* 
am ad perfe&ionis colophonem perducam , notandum eft, ali¬ 
quando accidere polle, ut nova fracftioorta ex differentiatione ter¬ 
minorum fractionis propofitae, eadem adhuc laboret difficultate, 
id eft, ut novos acquirat terminos itidem in nihilum abeuntes in 
cafu xzzztr, id quod tunc ncceflario contingit, quando difFeren- 
tiales ipfae terminorum in eo cafu relpedtu reliquarum vel infinite 
magnae vel infinite parvae evadunt, leu quando curvae illae duae fii- 
per eodem axe deferiptae non obliquum, fed vel recftum vel nul¬ 
lum angulum faciunt cum axe in pun&o concurfus : Exempli 

3 —7—- ^ 

loco proponatur haec fra&io 


a y 4 a 


-ax 


a a 


-—-- -— J quae» 

^2 a a 4- 2 x x — x a 

ritur ejus valor exiftente x~a) Jam vero, fi difterentientur ex re¬ 
gulae praeferipto termini fra&ionis, prodibit pro novo numeratore 

axx dx 4 

— - — ~ — ad x y & pro novo denominaturo 

3 _ 

y^i 6*^2a* a * 


x d x 1 / 2 





ili? in cafu propofito $&adx—adx 

feu 













MENSIS AUGUSTI A.MDCCIV, 579 

feu o/islxy & hic dx — dx feu odx $ idcoque & ipfa nova fra- 

oadx oa 

dio degenerat in—7—feu * qux valorem determinatum nui- 

lum habet, & ita per regulam nihil hadenus proficeretur» 

Huic inconvenienti ut medelam afferamus , duas novas 
oportet ut confideremus curvas fuper communi axe deferiptas, 
quarum applicatae eandem habeant rationem, quam habent prio¬ 
rum differentiales , & fi hae iterum in communi pundo concur¬ 
fus angulum cum axe facerent vel redum vel nullum, aliae ad¬ 
huc duae curvae confiderandae forent, quarum applicatae haberent 
cum proxime praecedentium differentialibus eandem rationem : 
idque toties faciendum, donec perveniretur ad duas curvas axem 
oblique fecantes in pundo concurfus, ad tales enim tandem ne- 
cefiario pervenietur, nifi fradio propofica habeat valorem vel nul¬ 
lum vel infinite magnum, quo cafu una tantum curva fecabit a« 
xem oblique, altera tanget aut normaliter fecabit eum. 

Hoc intelledofacile eftvidere, fipoft primam differentia- 
tionem terminorum fradionis datae, alii prodeant termini, qui fub- 
ftituto a loco x abeant in nihilum, hos iterum effe differentiam 
dos, ut & ex his novos prodeuntes, fi in cafu x~a denuo evane- 
fcant, & fic porro, usque dum habeatur fradio conftans terminis 
in eo cafu non evanefeentibus. 

Ratio hujus proceflus eft evidens ex eo,quod differentia 
applicatarum in curvis duabus primis poffint effe vel comparabi¬ 
les in pundo concurfus axis cum reliquis applicatarum differen¬ 
tiis, quo cafu una tantum differentiatione opus eft, ut in exemplo 

-- 3 

ia 3 x — — a iS a a x • 

priori y — 1 - vel quod differentias il« 

a — /4 x* 

lac poffint effe fimpliciter infinite parvae vel magnae refpedu reli¬ 
quarum differentiarum, quo cafu fecunda differentiati© eft inflatu- 

v — 1 —-- 

/i y' 4 a * H 4. x% __ a x /t /1 

enda,ut in exemplo altero y — - - --- -Jj* 

' ' - ^ ^ ^ ^ ^ *V rV X it 

Bbb z fi 












80 


ACTA ERUDITORUM 


ax x dx ^ 4 

fi enim termini ex prima differentiatione orti --■-"" 

~ 24 ^ X * 


3 

l/&6 


adx & 


axx V4 


X dx 1^2 
ffaa+-xx 


dx , id eft ( divifb utroque per d x ) 


Y/i 6 -h~24$ X* ■+” X 6 


a & 


X 2 


/ad+-x x 


denuo diffe- 


rentientur, prodibunt d 


x i - «? 


3 1 1 ^ 

2a*xdxl/ r 4 a-a+-xx 


--—* 3 . 11 z 

aadx y 2 •> quibus pofitis in formam fra&ionis & lubftituto a lo¬ 
co x 5 habebitur 2 a pro valore queefito fractionis propofitae 

3 * 

* — da 

-- • Vel quod differentiae illae pofi 


a V4 al *+— 4 x 


2 d Sl +— 2 X X —— X d 

fint effe infinities infinite parvae vel magpae refpedu reliquarum dif¬ 
ferentiarum , quo calli differentia t io,, adhibenda eft : & ita pro 
gradu infinitatis illius multitudo differentiationum augebitur. 
Plura hunc in finem exempla , qua: in prorntu elfent, hic cumu¬ 
lare velle, res effet fupervacanea & taedii plena. 

Caeterum vero , quando fupra dixi, terminos fractionis 
propofitse habentes diiferentiales (in cafu x—a) refpedu reli¬ 
quarum infinite magnas, per fui differentiationem producere no¬ 
vos terminos in .eo cafu iterum in nihilum abeuntes ; hoc ita 
intelledum velim , quod poft peradam redudionem demum in 
nihilum abeant, alias certe novi termini prodeuntes, ut quilibet at¬ 
tendens facile videt, infiniti potius evadunt, ita ut numerator fit 

m n 

& denominator uterque fcilicet infinitus; fed per redu- 


Q 

m n om 

W»HH, * 

q 0 m 

que ex infinitis fiunt evanefcentes. 


tionem habeatur 


cujus mine termini u* 


0 

















MENSIS AUGUSTI A. MDCCIV. tfi 

JOH, JACQBI CRAMERl D. ET P. 
five THEOLOGIA ISR A ELIS , qua G-oeiis officikm ac myJieri 
um ad confirmandam Jefu Cbrifii Deitatem & officium exHe- 
braorum potijfimum [criptis proponitur . 

Francof. & Lipfiae, apud Jo. NicoL AndreaM/oq.inq.. Alphab. 5. 

B revis equidem vita fuit, fed memoria inter Eruditos longae- 
rit jo. jacobi Crameri, cujus notitiam ab oblivione vindica- 
vit dodiffima Oratione, in qua vitam ejus accurate & copiofe e~ 
narratam dedit, Joh . Heinricw 8chrammius, FrofefTor Publicus & 
IAedagogiarcha Herbornenfis. Natus videlicet Cramerus eft Ti- 
guri anno feculi fuperioris tertio & feptuagefimo, IX Kalcndas Fe¬ 
bruarias, patrem nadus cognominem, Pallorem & Camerarium, 
ceu vocant, Tigurinum Elgovianum, cujus cura ftudiis mature 
admotus, difcendi ajdore tam incredibili incaluit, ut freno opus ha¬ 
buerit , non Hirnulis. In fchola publica manududionem imprimis 
Jo. JacobiHuldricivGyrnnaliarchseTigurini, proficuam fibi quam 
maxime fenfit, & hinc in Academicam lucem bene praeparato, ex- 
afciato, laevigatoque ingenio prodiit. Singularem vero a prima 
adolelcentia Linguis Orientalibus & Philologiae facrae operam 
prout impendit; iic & in Academia eandem ftrenuecontinuavit, 
ope ufus & confilio celeberrimorum Philologorum, Jo. Henrici 
Suiceri,& Jo. Henr. HottingerR optimi Parentis non minoris 
Filii. Neque Philofophiam, quam inter & Philologiam dulce 
ftatuit efle conjugium, neglexit, viam ipfimonftrantibusSuicero 
jam laudato, Lavatero item , Ottio, & Salomone Rottingero. 
Theologiam vero haufit ex inftitutione, Jo. Henrici Heideggeri^ 
Casparis Wolphii & Antonii Klingleri. Omnem autem diligen¬ 
tiam fuam fcla in patria exercere nolens, ad exteros proficilci 
inftituit, menfcque adeo Aprili A. 1695 Academiam (alutavit Alt- 
dorfinam, ubi a Wagenfeilioquamhumaniffime in aedes & quoti¬ 
dianum convidum receptus, & a reliquis non minus Profefioribus 
ciariffimis magni aefnmatus eft, & praeter res Talmudicas,fcientiis 
quoque Mathematicis fub dodore fuo , Jo. Chriftophoro Stur¬ 
ni io, ledulo incubuit, Kalendis Septembribus in terram excur¬ 
rit Batavam, ac fedem fuam primo Ultrajedi fixit, fed hinc eum 
mox retraxit infauftus de praepropero exoptatiffimi Parentis ex¬ 
ii • ' / B b b 3 ceflut 


|gt ACTA ERUDITORUM 

cdTu nanctus, ad quem domum ut reverteretur, paternum fepul- 
chrum adiret, ac cineres iacrymis perfunderet, matrisque dolori 
intercederet, inevitabilem fibi neceffitatem injundam agnovit. 
Sed non diu ibihaefit, quin Altdorfium potius repetiit, ibiqueper 
annum integrum commoratus, cum quibusdam magnorum paren¬ 
tum filiis, civibus fuis, novum iter ingreffus Ratisbonam primo, 
dehinc Viennam contendit. Inde in Pannoniam excurrit, poflr 
per Auftriam , Moraviam & Bohemiam, Pragam petiit. Saxoni- 
am porro cum fuperiorem,tum inferiorem peragravit, Lipfiae, 
Wittebergae, Helmftadii , Guelferbyti, Hannoverae t Lubecae, 
Hamburgi, Berolini, Bremae, Viros fama florentiffimos falutans. 
JPoft Groeningam, Franequeram, & tandem Amftelodamum con- 
eeflit, & hinc iterum difcedens,Lugdunenfis in Batavis Academiae 
civis fadus eft, ubi fexies & decies, quatuor intra menfium fpa- 
tium, fub Friderici Spanhemii, Jacobi Triglandii, & Johannis 
Marckii praefidio differtationes publicas defendit. Belgio relido 
in Angliam trajecit, inftrudiffimas Oxonienfes & Cantabrigien- 
fes Bibliothecas fedulo excullit, inqueTillotfbnii, Burneti,Mori, 
Stillingfleti , Allixii, Hydei, Wallifii , Smithi , aliorumque 
notitiam pervenit. Sed & in Galliam profedus eft, & Parifiis 
in Bibliotheca Regia catalogum librorum Hebraeorum, aliorum 
imperitia deformatum, priftinae integritati reftituit, rogatu Bi- 
bliothecariorum, quorum hoc ipfo favorem &infignem meruit be¬ 
nevolentiam. Linguam infuper Arabicam beneficio Abbatis de 
Longuerue familiarem fibi reddidit, & hoc proxeneta amicitias 
expertus eft Huetii, Malebranchii, Simonii, Montfauconii, Ba- 
luzii, & aliorum. In patriam redux cum fadus eftet, fplendidis 
eum conditionibus ad Frofeffionem Philologicam&Philofophi- 
cam, in Magnx Britanniae Regis Gymnafio ornandam, evocarunt 
Lingenfes, led patriceinfervirc fuae maluit, ac aftignatam fibiTi- 
guri Profeflionem Linguarum Orientalium & Antiquitatum facra- 
,rum promte fuscepit, fpartamque hanc publice Scprivatim quam 
dexterrime ornavit. Sed anno nonagefimo odavoSereniffimiNaffa- 
viae Principes ad triplicem illumProfeflionem^heologicam^ingua- 
rura Orientalium & Ecclefiafticae Hiftoriae,in urbemHerbornenfem 
evocarunt. Quam vocationem fequi haud recufavit. Antequam 

- ■ vero 


MENSIS AUGUSTI A. U DCCIV. ?gj 

vero illuc fc conferret * cum vix annum fuperafiet vigefimum fe- 
xtum, in Rauracorum Academia Dodor Theologia remmciatus 
eft. Nondum per biennium juventutis Academicae commodis Her- 
bornse infervierat, cum iterata vice ad Regium'Lyceum, quod Lin- 
gae eft, nomine Potentisfimi Magnae Britanniae Regis ,Guiiielmi, 
ab Illuftrisfimo Comite de Portland, per celeberrimum Leidenfis 
Academiae Profeflforem, Jacobum Triglandium, citari fe deprehen¬ 
dit,'ut Theologiam ibi doceret $ fed vincula a Serenisfimis Princi¬ 
pibus fibiihjeda excutere noluit, & Herbornae Iubens fubftitit. 
Sed fata noluerunt, ut diutius & illic haereret, committere. Phthifi 
namque correptus, in patriam , ut nativo aere gauderet, & depoli¬ 
tis publicarum fundionum fafeibus, apud domefticos fiios, dul- 
cisfimam matrem, & fuavisfimos amicos, vitam tranquille ageret, 
fe contulit,ubi malo ingravescente V Iduum Februarii A. 1702 
fupremum diem obiit. 

Quanta vero & quam felici cum induftria vitam univerfam 
tranfegerit, ex laboribus ipfiusPhilologicis,quosafFedos reliquit^ 
plurimis abunde patet, quales funt Translationes locorum iUuftri- 
um ex Gemar a Berachot , MaJJechet Peah ; Excerpta ex Maffl 
Sehabbat , Maj],\ Jevammot , Maj]. Negaim . Maj]. Para ; Qf Sa¬ 
maritana quadam, ad numos praecipue Samaritanos { pedantia. 
Amplo in MaJJecbet Succa , Mijnam & Gemaram Commentario 
immortuus eft, prout & ineditum in Epijlolam ad Philippenfes & 
alia Scriptura Sacra capita illujlriora Commentarium reliquit. E- 
didit vero, praeter Orationem de Scholarum perpetuo in Ecclejta Dei 
uju, Diflertationem de Theologia naturalis exijlentia , Tradatum 
de ara exteriori Templi Secundi perelegantem, & demorfos un¬ 
gues fapientem, quem in Academia Lugdunenfi-Batava publice de» 
fenderat. 

Sed haec, quam fiftimus, Theologia Ijraelis , poft mortem de* 
mum ejus prodiit, &haecipfa eo magis le Ledoribus commenda¬ 
bit , quo diligentius Nofter eximiam ftudioque indefeffo acquifitnm 
eruditionem fuam, ad principes illas fidei noftne de perfona 
cio Mefliae veritates, adverfus Socinianos <5c Judaeos praecipue illu* 
ftrandas tranftulit Hunc fane in finem, veram veteris Goelis ra- 
fcionem,exo* Scriptura & potioribus Jud^orum Scriptoribus expo 


384 ACTA ERUD. MENS. AtiG. A. M DCCiV. 

nendam Cibi fumfit. Et partibus quidem duabus,atque in priori tri¬ 
bus libris, negotium hoc exeeuius eft. Monfirato namque duplici 
Goelis apud veteres officio, feu principalioribus ejusdem partibus, 
alteram, qua proximum ipfiusque bona in libertatem, & priori pofi 
fefforiGoel reftituit redemitque, Libro primo comprehendit. Cujus 
partis myflerium, oftenfa typica Goelis fignificatione , Liber fecun¬ 
dus prolixius exhibet, officiumque Chrifti Mediatorium eleganter 
ex typo depingit, atque integrum ob oculos proponit. Altera 
typici Goelis officii pars , qua fanguinem proximi nefarie trucida¬ 
ti vindicavit, homicidam ad afylurn fugere compulit, atque ad 
Pontificis Maximi obitum exulare coegit, Libro tertio breviter fum- 
matimque , quoniam de rebus huc referendis prolixi alii funt Au¬ 
deres , confpicienda traditur, & Meifise cum genere humano con- 
jundjo & confangumitas, qua nos a Diabolo circumventos &oc- 
cifos vindicavit , mortisque ejus , ut fiimmi Pontificis, pretium 
valorque, cujus vi priftitiae felicitati redditi fumus patriaeque, de¬ 
claratur & evidenter comprobatur. Tribus hi-s libris prior operis 
pars abfolvitur. Pojterior fex Differtationes continet, quae offi¬ 
cium Mesfiae Mediatorium probant ac illuftrant, Deitatem infu- 
per Mesfiae vindicant, deque ea veteribus Patriarchis & fidelibus 
fuiffe perfuafisfimum,&prifcis eamRabbinis non ignotam depre¬ 
hendi, manifeftis argumentis evincunt. Prima ergo Differtatio 
Cufiodem lfraelis , Exod. XXIII, 20-23. Secunda Deum lfraelis 
Gap. XXIV, <^.10.11. Tertia Servatorem lfraelis , Jefi LXIII, 8. 9. 
Quarta Ducem lfraelis , Exod. XXX, 1—6. & v. 12. ad fin. Cap. 
XXXIV, 5-10. Quinta Regem Ifraelix^um. XXIV, 15- 19. Sexta 
Doliorem lfraelis , JefiXXX,20. 21. Dei Filium, Deumque aeter¬ 
num efie, ex Judaeorum confenfu oftendit ac demonftrat. 

Interim in hoc opere edendo & perficiendo occupatum, inque aetatis 
flore conflitutiim^immatura mors abripuit. Ubi enim librum primum & fe¬ 
cundum Goelis, & priores quatuor Diflertationes ad prelum paravit, atque 
ei magnam partem fubjecir, tertium Goelis librum, & poftremas duas DiiTer- 
tationes inchoatas reliquit, quas adeo, ne juflis harum asquisque asflimato- 
ribus fubtraherentur , perfici & abfolvi neccfle fuit a defundi Fratre, Jo. Ru- 
dolpho Crsmero , Linguis Sandas in Schola Tigurina Profeflore Publico, qui 
vei ex Conflitutionibus de primitivis R. Mofis F A laimonis , cum Vcrjione La - 

tina & notis Phiiologicis A. 1702. editis , Erudito Orbi fatis jam 

tum innotuit. 

v V *** 


I 


N. IX. 3SJ 

ACTA 

ERUDITORUM, 

publicata Lippa 

Calendis Septembris , Anno M D C CIF. 


THESAURUS ANTIQUITATUM ET HISTORIA- 
rum Italia , mari Liguflico & Alpibus vi c inaequo continentur o-* 
ptimi quique Scriptores , qui Ligurum & Infubrum , [eu Genuen* 
fium df Mediolanenfium , confiniumcpue Populorum (f Civitati - 
um res antiquos i alias que vario tempore gefias , memoria 
prodiderunt: colleLliu cura & [ludio JO ANNIS 
G EO RGII GRaEVII. Tomi tres , par¬ 
tes [ex. 

Lugd. Bat. apud Petrum Van der Aa, 1704, infol. 
Confiat Alph. 28. cum figuris nitidiffimis. 

C Um poft vulgatura magnificum Romanarum Antiqui¬ 
tatum Thefturum, proximum effiet, ut aliarum quo¬ 
que Italiae urbium Antiquitates & Hiftoriae non ubivis 
obviae pari induftria colligerentur, colle&aeque orbi e- 
rudito communicarentur, omni opera id egit IlluftrisGraeviiis, ut 
Gcnuenfium inprirnis &MeaioIanenfium hiftorias undique conqui¬ 
reret, & obfecundante bibliopola noftri aevi folertifiimo,uno opere 
vulgaret. Etfi enim aliqui icriptores huc fpecfiantes etiam in Italia 
[dufirata , quae Francofurti A. 1600 infol. prodiit, contineantur: 
attamen qui eos collegit, Atidrcas Schottus, non optimas ubique e~ 
ditiones fuit fecutus. Contra nec ad conquirenda undique opti¬ 
ma librorum exemplaria, fumtibus ullis pepercit Petrus Van der Aa, 
& quia Italiae officinae, fi ab Venetis, Florentinis , Romanis diffi 
cefferis , corruptiflimos plerumque edidere libros, & ipfi feripto- 
res, fi quid ex antiquk au&oribus proferebant, loca eorum raro 

C c c aut 


/ 



#6 ACTA ERUDITORUM 

aut vix xmquam adfcriplere, idcirco per induftrium & doitumju^ 
venem JoannemFayum,celeberrimi Theologi Antonii Fayi ne¬ 
potem , recognofci diligenter libros , manifefta ex iis expungi vi¬ 
tia , denique lingula loca prifcorum, quorum verba in his citan¬ 
tur* paginis fiiis fubjici curavit, Ordinem tamen (criptorumjam- 
conftituerat ipfe Gravius > & opus ferme ad umbilicum pervene¬ 
rat , cum rebus humanis omnium moerore ereptus eft, eoque prae¬ 
fationis provincia demandata celeberrimo viro Jacobo Perizonio, 
Grscvio olim eonjun&iffimo. Hinc opus integrum Mariae Annae 
Ludovicae, Potentiffimi hodie Eiedtoris Palatini Joannis Wilhel- 
mi Conjugi, & Cofmi III Magni Etruriae Ducis Filiae, Feminae cb 
fummum bonarum artium , Latinarumque literarum non amorem 
modo y fed & peritiam admirabilem celebratiffimae,dedicavit am- 
plillimus Graevii gener, Matthias de Roy ,qui Palatino a confilh 
is Camerae eft , & fuo merito in Graevianae laudis partem venit, 
Ipfum opus in tomos tres divifum, quorum quisque in duas ite¬ 
rum partes , fed una paginarum ferie connexas difpelcitur, non 
antiquitatum modo, fed & hifforiarum medii ac pofterioris sevi 
feriptores exhibet, ne antiqua fcilicet a novis plane feparentur, aut 
alterutra negledim habeantur. Tametfi verofint in his nonnul¬ 
li , qui, dum ipfam hiftoriarum feriem exponunt, antiquitates quo¬ 
que pro more feculi & gentis fabulofas immifeuere : attamen e- 
©s ex Thefauro hoc exefle fblicite curavit peripicaciffimus Gnevius, 
qui folas antiquitates , easque prorfus fabulofas fe&antur , quo¬ 
rum in cenfum refert Ferizonius Salvatoris Vitalis Theatrum 
Triumphale Magnalium Mediolani , quo libro ineptiorem ftultio- 
remque ipfe Sol nunquam viderit, licet maximo in audhonibus ve¬ 
nire foleat pretio, cum revera fit nullius : » tum & Bernhardinum 
Corium & Paulum Morigiam, qui in Kiftoriis Mediolanenlium I- 
felico femione conditis, praeter aniles quasdam fabulas nihil adfe>- 
rant, quod ab aliis, qui recepti erant maximo fuo merito, jamtra¬ 
ditum* non-fuiflet.. Fruftra quoque in hoc Thefauro libros ni¬ 
mium pervulgatos quasftveris, qualis eft Erycii Puteani Hiftoria In - 
fubrica y s {uanquam minime rejicula ,, aut ab hoc inftituto aliena. 
Itaque cum raritatis potiffima haberetur ratio, facium eft, ut cum 
0 $mu Uberti Folieu degantiftimefcnptis, etiam alia quaedam 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. $97 

illius opufcula,licet ad Ligures nihil pertinerent, fuerint conjuir 
<Ta. Verum ftngula fcripta eo ordme, quo exhibentur, recenfr 
re opera pretium eft, non pratermiffis, fi qu^ Perizonius de non¬ 
nullis fcriptoribus (omnes autem percenfere e re non putavit) 
in praefatione obfervavit, Subjedla ftatim praefationi funt, qua 
Gabriel Barritis de Laudibus Italia reliquit, cuius fcriptoris de An- 
liquit at e & fitu Calabria libri V in Italia Illuftrata p. 991 feq. 'ex¬ 
hibentur, ut taceamus fcripta ejus alia, qua pro lingua Latina & 
de /.Et emit at e Urbis Roma edidit Tum inter I Tomi fcriptores 
primo loco exftat Petri Leonis CafiUa de primis Italia Colonis li¬ 
ber, qui una cum ejusdem libello de Tufcorum origine , tum & 
elogiis ilhifirium Artificum & Epigrammatibus ac InfcriptionP 
bus Lugd. 1606 in % prodierat Succedit pag.54 feq. Jacobi Era- 
celiii Ora Ligufiica defer iptiobxsxittima, ejusdemque de claris Ge¬ 
nu en fibus libellus, qui olira una cum his, qua de bello Hifpanien- 
fi commentatus eft, Roma A. 1573 in 4. prodierat: uterque li¬ 
ber continetur etiam in Italia Illuftr. p. 637 & 641 feq. Prolixiora 
funt deprorfusad emendata diftionis regulam accommodata, qua 
de Gallorum Cifalpinorum antiquitate ac origine , au (Tore G au den¬ 
tio Merula , p, 64. feq. traduntur, cujus additur p. 154 Querela Apo¬ 
logetica , qua refpondetur malevolis quibusdam librum fuum car¬ 
pentibus : quod utrumque feriptum in Italia Illuftr. p. 151 & 340 ha¬ 
betur. Sequitur & apud Schottump.347,8unGraviariahaccolle£li- 
one p. 160, Bonaventura Caflillionei de Gallorum Infubrum anti¬ 
quis fidibus liber, cujus anclor, ut fuit Gaudentio Merula perami¬ 
cus, ita pari quoque ftyli puritate ufus eft. Porro Uberti Fofieta , cu¬ 
jus laudes Hier. Ghiliniin Theatro Eruditorum Italico P. I, p. 175, & 
alii plenis buccinis decantant, pleraque fcripta hic comparent, qua 
fruftra in Italia Illuftr. quafivcris, exceptis paucis, qua de Laudi - 
bua urbis Neapolis p. 765 feq. inferuntur. Nimirum exftant hic e- 
ju.s Hiftoria Genuenjium p. *oi, tum clarorum Ligurum Elogia par¬ 
tis II initio, Conjuratio Joannis Ludovici Flifci p. §76, Tumultus 
Neapolitani p. 901, & Cades Petri Ludovici Farnefii p. 92 9, defit- 
cro foedere in Selimum libri IV, nec no n varia expeditiones in A- 
fricam cum obfidione Melita p. 936 feq. opufcula item alia de vita 
& fi udiorum rationo hominis [acris initiati p. ufy feq. de ratione 

C c u firf 


-?. s ACTA ERUDITORUM 

fcribenda htfloru p. 1190 feq. de caujis magnitudinis Turearum 
Imperii p. 1207 feq. Tyburtinum Hippolyti EJiii p. 1218 feq. Bruma - 
nus , Jive de laudibus urbis Neapolis p. 1225 feq. de Jimilitudine 
Norma Polybiam p. 1241 feq. Quantum ad Hiftorias Genum- 
fium , quas primo loco nominavimus, eas cum primum frater 
Uberti, Paulus Folieta, anno 1585 Genuse in fol. vulgavit, ad¬ 
didit etiam anno 1528 gefta (nam Ubertus non nifi ad a. 1527 
kiftorise filum produxerat, morte quippe interceptus ) ab alio Au- 
Uorc dclcripta, quem ignorare tb falfus ipfe eft. At obfervavit 
dodiffimus Perbonius, fupplementum illud prorfus convenire 
cum iis, ouae Jacobus Bonf'aditu , quiFolietamcontinuaturus An¬ 
nales Genuenfium ab anno fere /52,? recuperata libertatis ufque 
ad a. ijjo cpnlcripfit, hic quoque p. 1325 infertos, libro primo 
perfeoutus eft. Nempe Annales illos addit, publica licet audo- 
ritate feriptos, laiuiile tunc tamen, forte propter publicumBon- 
fadii, cum adoiefeentes corrupiffet, fupplieium in feriniis priva¬ 
torum hominum, nec prodnlfe in lucem typis expreffos, nili Pa¬ 
pia: proximo poft editum Folietam anno, h. e. 1586, fumtus prae¬ 
bente Tullo Pallavicino. Quod eo videtur verofimilius, quod 
ipie Ghilini 1 , c. p. 70 eam accufationcm per fubornatos teftes 
ab his confidam fuiite diferte feribit, quorum propinquos paulo 
nimis, quam hiftoricum deceret,mordaci dente invaferatBonfa- 
dius 5 unde facile fuit, audore ipfo rogo a. 1551 impofito, foe¬ 
tum ejus aliquandiu publicae lucii fubtrahere. Videntur ta¬ 
men feripta Bonfadii exemplaria multis vitiis fuilfe adfperfa, un¬ 
de fadum , ut varia ctiamnum , alia in ipfius libro primo, 
alia in fupplemento illo Folietae addito reperias , quae tamen 
comparando utrumque emendare facile poliis , quod pluribus 
exemplis probavit Perizonius. Interponuntur Folietam inter 
& Bonfadium p. 1261 Jacobi BraceUii de bello , quod inter 
Hifpanos & Genuenfes feculo fuo gefturn , libri V, quibus ac- 
eeffit mirae antiquitatis tabellae in agro Genuenfi repertae diplo¬ 
ma. Concludunt primum tomum opufoula politicum Ge¬ 
nuse ftatum concernentia, nempe Hieronymi de Marinis Genua , 
five dominii , gubernationis , potentia , dignitatis Seremjfima Reip. 

Genuenjis compendiaria deferiptio p. iqii, & Petri Bizari per- 

h re vis 


MENSIS SEPTEMB. A. MDCCIV. 389 

brevis differtatio de univerfo Reip.Genuenflsflatu & adminiflra¬ 
tione p. 1451, tum & Rei/. Genuenfis Leges Nova , a Legatk 
fumnii Pontificis , Cajaris & Regis Catholici , in quosper Rempubld 
cam collata fuerat auctor it as ^ condita & Genua die ij Martii 1776 
publicata , ac in lucem editae ab eodem Bizaro, p. 1467, In tomo 
II, primum locum occupant Andrea Alciati celeberrimi, Re¬ 
rum Patria , feu Hifloria Mediolanenfis libri IV, quos diu laten¬ 
tes e MSS. bibliotheca Ambrofianae Mediolami625 in 8 in lucem 
edidit Jo. Bapt. Bideliius. Et(i vero Alciatus, pro more Italorum, 
nec ipfe a fabulofis originibus abflineat, Infiibres quippe a Subrc 
quodam Jani per filium nepote, qui Janus fuerit ipfe Noachi 
nepos , arceffens: attamen antiquitates Mediolanenfium haut 
parum illuftrat paffim. Sequuntur Triftanus Calchus & Jofe - 
phus Ripamontius , quorum ille Georgii Merulae hiftorias non 
continuavit, fed potius fetra&avit, ut loquiturPerizonius, fa du¬ 
rus tamen & illud, 11 longior ei fuppetiiflet vita; hic cceptamab 
ipfo Calcho telam quodam modo pertexuit. Nimirum Calchi 
Medioknenfis Hiftoriographi Hifloria Patria , h. e. Mediolanen¬ 
fis, libri XX olim Mediolani a. 1494, iterumque 1628 in fol. edi¬ 
ti, una cum notis Jo. Guilielmi Calaveronip* Jjifeq. inferuntur, 
qui definunt in anno 1313. Subjiciuntur illis merito p. 441 ejus¬ 
dem Calchi Refldua , anno demum 1644 a J° # P e ^ ro Puricelio e 
privata Lucii Hadriani Cottae Bibliotheca Mediolani vulgata , 
quae & Hifloriae Patris libros XXI & XXII, reliquorum anno¬ 
rum gefta ufque ad a. 1323 complexos , & nuptiarum Joannis 
Galeacii cum Ifabella Arragona, Ludovki item Mariae cum Bea- 
trice, viciffimque Alphonfi cum Anna Ludovici nepte, nec non 
Maximiliani Imp. cum Blanca Joannis Galeacii forore celebrata- 
fum defcriptiones exhibent. Hinc itaque Ripamontii Chroniftae, 
ut vocatur , urbis Mediolani, cui haec Refldua apud privatum 
latentia vifa non fuere, Hifloria Patria Mediol. 1648 in fol 
aliquot partibus edita, & hic p. 537 recula, ab a. 1313, in quo 
finitur Calchi liber vigefimus, inchoatur, & ufque ad annum Ca- 
joii V. emortualem pertexitur libris X,, quibus deinde in colle» 
ftionis hujus parte II p. 766 fubjiciuntur fub eodem Hifloria Pa¬ 
tria titulo libri VII , qui maxime ad Ecclefiafticas Mediolanen- 

Ccc 3 fium 




ACTA ERUDITORUM 


fium res fpedlant, tum porn* eodem titulo libri VI,Federici 
Borromaei, Cardinalis, Archiepilcopi Mediolanenfis, vitam con¬ 
tinentes p. 925 feq. ac denique p. icgp Hifioria Patriti Continua¬ 
tio comprehenfa oEto libris , in quibus res , quas gefiit Philippus 
1 L tam Mediolani , cum in ejus ditionem redigeretur, quam alibi % 
exponuntur . Adduntur his ultimo loco p. 1247 Galeatii Capel - 
U de bello Mediolanenfisfieu de rebus in Italia g e fi ispro reflit titione 
Francifci £fortia, H,MediolanenfiumDucis,ab a. IJ21 . usque ad tjjo 
libri IIX, qui a. 1533 in §.& paffim prodiere , & a Schardio quo¬ 
que Tomo II p. 1 76 recufi funt inter Scriptores Rerum Germa- 
manicarum. Tertius tomus fillit initio Georgii Merula Anti¬ 
quitatis Vice-Comitum libros X, Mediolani 1629 vulgatos, quos 
audior julTu Ludoviei Sfortrie confcripfit elegantiiTime, eoquc 
ab eodem aureo poculo aureis oppleto donatus eft. Deduxit is 
hiftoriam ad idem ufque tempus,ad quod Triitanus Calchus, 
ejus in fcribenda hiftoria fucceflor, i. e. ad mortem ulque Hen- 
rici VII Imp. & Matthaei Vice - Comitis. At utriusque fidem in 
rebus imprimis politicis non raro vacillare, Perizonius ex eo pro¬ 
bat , quod Ottonis III tempore inftitutum fuhJc Septemviro¬ 
rum in Germania collegium, confidenter adferunt. Excipiun^: 
has antiquitates p. 241 notae alioquin Pauli Jovii Vita XII Vice- 
Comitum Mediolani Principum, ex ejusdem Operibus depromtae, & 
imaginibus elegantiflimis illuftratae, quibus adnexum eft: argu~ 
mentum devoluta bxreditatis Mediolanenfis adAurelianoru Prin - 
cipum domum, brevijfima narratione ex hifioriis explicatura, N011 
infimo apud antiquarios in pretio funt, quae fequntur p. 337 Jo . 
Antonii Cafiellionai Mediolanenfis Antiquitates , quae & MedioL 
1625 variis tabulis ichnographicis ornatae prodierunt. Tanta ve¬ 
ro cura Audior non modo Chriftianas & Ecdefiaflicas, verum 
& vetuftioris temporis, Romanique Imperii antiquitates colle- 
git, ut ne mutilos quidem lapidum titulos neglexerit, in quibus 
quia bona fide oblcuras, ut erant, exhibuit literarum formas, 
ludium inde, ut in hac editione artifices in dubiis illis literarum 
vefttgiis aliquando aberraverint : quod nec diffitetur Perizonius, 
eique occafione ipfumCaftellionaeum,de Arria gente minus ac- 
furate loquentem, pulcre emendat, Pari modo emendatione 

dignus 


MENSIS SEPTEMBRIS AJMDCCIV. 

dignus illi vifus eft, qui proximo Iogo p. 577 fiquitur, Bernar - 
dus Saccus . Is enim in Hi fi oria Ticinenfi ieorfim olim Papise' 
1565 imprcfla & Italiae Illuftratce p. 415. fiq. inferta, in qua & Tici¬ 
ni & totius fere Galliae Cifalpinae Antiquitates & Hiftorias, fi- 
eras & profanas, ad tempora ufqueCaroli M. tradit, varian> 
quidem eruditionem, judice Perizonio, verum exiguam Roma¬ 
narum rerum peritiam monftravit. Excipit hunc Jo. Cbryfioflomi 
Zanchi difputatio de Orobiorum , C rnomanorum ac Bergomi ori¬ 
gine, ad PetrumBernbum fcripta,p. 776, quae & ipfi inltaLlllu- 
ftrata p. 113 exhibetur. Hic Audor dum Italicis & Gallicis 
in nominibus fontes Hebraicos fedatur, in rebus vero ipfis 
taftheni aliisque Ammanis nugis, ut Perizonius teftatur, praeci¬ 
puam habet fidem, faepe fe orbi literato deridendum praebuit* 
Subjungitur p. 841 Jo.Baptifia Vili an ova Laudi's Pompeja y five 
Lauda\nunc Lodi) Hifioria, quam Italico idiomate circa a. 1657 
editam Latine tranftulit Alexander Dukerus, utriusque linguae 
optime gnarus. Inde parte llOthonis primum & Acerbi More¬ 
ti arum patris & filii, Rerum Lauderfium tempore Federici AI- 
nobarbiCafiarlsHfioria^um dodiffimis notis & emendationibusFe- 
licis Ofii exhibetur, in qua & Laudenfiumres, & ipfius Friderici 
gefta copiofe exponuntur, Proxima eft p. 1137 Erycii Puteani 
Hifioria Cifialpina , Lovanii quoque a. 1614 in 4 edita , quaeres 
potifTimum circa Lacum Larium a Jo. Jacobo Medicseo geftas 
complebitur. Ei varia fubiunguntur, nimirum Alexandri Du-- 
keri Comi urbis brevis Hifioria p. 1197, Camilli Ghilini , cujus 
elogium vide apud Hier. Ghilini 1 . c. P. I. p. 35, Teliina Vallis 
& Larii Lacus deficriptio p. 1203, a Frehero etiam tomo Iit 
Script. Rer. Germ. inizrta,Pauli Jovii LariiLacus( hodie Comenfis) 
deficriptio p. 1209, tum Galeatu Capella de Bello MufiianoYihzv 
p. 1225, qui & ejus libris de Bello Mediolanenfi apud Schardium 
1 . c. additur, & a Puteano adoptatus eft in Hifioria Cifialpina, 
poft opufcula licec fequuntur prolixi Ludevici CaviteUi Annales 
Cremoncnfies , olim Cremonae 1588 in 4 cum multis mendis, five 
audoris, five typographi culpa, vulgati, & ftylo inculto atque 
horrido confcripti, quious res ab origine Cremona: ufque ad a; 
JJ83 gefta: ordine recenfentur. In his etfi ftyli fikbras ipfc ag- 

nofcat 


I 


/ 


J9* ACTA ERUDITORUM 

nofcat Editor, & infinita infint, quae Oedipode indigeant, ut , 
cum per Bucfolenfes , Rugienfes , Dordoucienfes , Teveremonda • 

, Curtacenfes , Ducreatios , Arilimenfes , T>evavabrovenfes % 
Bruxellenles, Brugienles, Dordracenfes, Tenersemondauos, Cor- 
tracenfes, Duacenos, Harlemenfes, Daventrienfes inteiligerc vi¬ 
detur: attamen haec quodammodo veritatis fludio penfantur. Ut 
vero huic hiftoriae ornatus aliquis accederet, ex Antonio Campo, 
Italico Hiftoriae Cremonenfis deriptore, varia illuftrium civium 
elogia,a laudato Juvene, Jo. Fayo, excerpta, & Cavitello ido¬ 
neis locis funt inferta. Poftremo p. i 6§3 comparet Umberti 
Locati de Placentina urbis origine , fuccejfu & laudibus fariofa 
Narratio , per modum dialogi fa&a, & antehac Qfetnonae a. 
1564 in 4 edita, in qua Audior , quae de origine prima habet, 
e fabulis Ricobaldicis haufit: majoris tamen momenti eft, quo 
totum pene opus confiimitur, Chronicon Placentinum, usque ad 
a. 1563, cui additur nobilitatis , dignitatis, gloriae fingulorum ci¬ 
vium , tum Univerfitatis, privilegiorum, operumque publico¬ 
rum delcriptio. Hi funt libri, quos partim raritas, partim eximius in 
hoc opere ornatus commendant.Optamus vero,hoc inftitutum fimi- 
libusThelauris feparatim per majores quasque regiones dedudtis, (ic 
ut conftituerat ipfe Graevius, continuari, & fic totam confummari 
Italiam , cujus rei, ubi defaevierit bellum, perficiendae Ipern no¬ 
bis facit Bibliopola. 

riwo mo 

SIFEy LEGUM M 1 SCHNICARUM LIBER <$Ul 
in fer ibit ur Ordo Puritatum , cum Maimonidis & Bar tenora 
Commentariis integris. Latinitate donavit & Notis illuf ra¬ 
vit GUILH. SURENHUSIUS. Pars VI. 

Amftclaedami, apud Borftios, 1703. fol. Alph. 6 . pl. 3. 

O Uae omnes rei litterariae bene cupientes, harumque rerum 
periti, nuncupabant vota, eum difficilimuru longe, maxi- 
mcque arduum opusGuilielmus Surenhufius adgrederetuix ut per¬ 
ficere illud ei liceret coronidemque imponere , ea rata fuifie 
Numini intelligimus, & non fine fingulari lsetitia fignificamus, 
cum ultimam praeclari hujus operis partem Ledorum oculis ex- 
' hibernum 


/ 




MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV 393 

hibernus. Etenim cum unum alterumve codicem Latinitate 
donatum edidifle, eximium pro fus atque magnificum olim ef- 
let, quae tandem noftri temporis cerfenda eft felicitas, ubi inte¬ 
grum iftud Juris Ebraei corpus, tot fpinis & Tentibus obfitum & 
circumfeptum, ut paucis admodum ad intimos ejus receflus adi¬ 
tus pateret, omnium ita expolitum eft oculis, ut nunc vel me¬ 
diocri diligentia in haec fe penetrare arcana, & juris omnis anti¬ 
quitatumque Ebraearum fontes introfpicere liceat. Sane quod 
Au&or do&iffimus in praelatione ab omnibus petit, ut hunc foetum, 
quem tenuem vocat, ignobilibus que majoribus ortum , favore 
fuo excipiant, tam aequum eft, ut nihil unquam iniquius alicui 
aut denegatum eife, aut denegari potuifle exiftimemus. Ratio¬ 
nes quoque, quas idem addit,hoc protftis evincunt. Nam, in¬ 
quit, li matrem lpfius Hebraicam diu in obfcuroloco degentem, 
fi fobolem illius plerisque gentibus parum gratam, fi molem illius 
ratione aetatis mese fatis magnam , fi minusculos typos & vi¬ 
lem commentarii Maimonidis ornatum , fi innumerabilia fphal- 
mata typographica , fi peregrinum & improprium Abenis Tibo • 
nis ftyium & vel ipfis Judaeis non adeo facilem, fi denique tetri¬ 
cum illud & taediofum vertendi ftudium (cum enim integrum cor¬ 
pus Mifchnicum centum & viginti fex codicibus, capitibus vero 
quingentis ac viginti quatuor conftet,exhiv quidem viginti fex capi¬ 
ta a variis,reliqua vero a Surenhufio ex Hebraeo fermone Latine ver- 
fa funt) quod perplures annos non fine oculorum aegritudine <Sc 
labore improbo erat continuandum, tecum reAe perpenderis, nul¬ 
lus dubito, quin pro hujusce rei natura aequiffimum feras judici¬ 
um, ficubi in verfione Latina enormia & vitiofa quiedam inveneris. 
Tantum enim abeft,ut in verfione Au&or fibi ipfi ubique fatisfaci'- 
at, ut contra profiteatur aperte, finovaverfio Mifchnica fibi nunc 
adornanda effiet, fe procul dubio plurima commutatis verbis ac 

fententiis redditurum, idque toties, inquit, quoties certamen effet re- 
petendum. 

Ceterum in ultimo ho®ce LegumMifchnicarum libro,fiveOr- 
dine Puritatum, primo loco comparet 01S3 tranatus de 

Vafis, Summam ipfe Surenhufius in praefatione accurate ediffe- 

D d d tit. 


V 


594 ACTA ERUDITORUM 

fit. Nos {altem quo pa&o dociores Ebneorum ex Levit. XI,j 2 . 
qq. praecipua juris fui capita derivent, paucis indicabimus. Ver¬ 
ba legis funt : & res omnis fuper quam aliquid eorum pojl 
mortem fua.m ceciderit, immunda erit , ex quocunque inferti » 
mentorum genere fiet ligno , ve fi e, pelle , autfiacco , denique in - 
frumento quolibet eorum,quibus fit aliquod opus,in aquam infe¬ 
retur , immundum erit usque ad vefperam, deinde veromun‘ 
dum erit. In quodcunque autem vas tefitaceum,fit aliquid eorum 
incident , tum quicquid intra ipfium fuerit , immundum erit , 
ivfium vero frangitote. Quando ergo dicitur: & quicquid ceci- 
gerit de iis poft mortem , ex iis colligunt, reptilia non polluere 
dum vivunt , fed poft quam obierint. Praeterea ex iisdem verbis 
eliciunt, illa reptilium genera , quae hic indicantur , efie patres 
immunditiei (ita enim loqui amant) quae vala,veftes, ©cinftru* 
menta polluant tactu. Ex eo quod dicitur : fi in vas tefiace~ 
nm aliquid eorum inciderit , tum quicquid intra ipfium fuerit , 
pollutum e fi , conficiunt, quod fi vel copia lentis de cadavere ali- 
cujus reptilis in aere iive concavo vafis iufpenfa fit, omnia quae 
in vafe fuerint, polluta fint. Additur in lege : ipfium frangito - 
te. Ratio, inquiunt , eft, quod vala teftacea, nec igne purificari, 
nec aqua ablui poffint, quia immunditiem attrahant, ut eam nun¬ 
quam amittant. Per faccos intelligunt faccos e pilis confectos, tam c 
tenuibus, quamcraflisi per veftes, eas quas e Imo, lenco, goilyp*® 
fimi!ibusque,fi a pilis difcefferis, conficiuntur. Et ita reliqua fe ha¬ 
bent , uberius a Surenhufio explicata. 

Secmitur J"OOD trallatus de tentoriis , quia in ifto 

agitur de cadaverum humanorum immunditie,quae in tentoriis, ceu 
prifeorum domiciliis contrahi folet, & quoniam haec omnium 
impuritatum graviffima cenletur. Nunc v*.iq excipii 
Ejiyjij trallatus de plagis lepra , quia leprofus introitu fuo tento¬ 
rium polluit; praeterquam.quod in mortui & leprofi immunditi¬ 
em contrahendi modo, magna fit convenientia. Et x/lolbs qui¬ 
dem , divinus vir, de lepra ita ait: Et allocutus eft Dominus 
Mofen atque Aaronem dicendo ; fi in cute carnis alicujus fit 
tumor , vel abficejfus,velpapula, Id in cute carnis illius aliquid 
ad plagam lepra vergat , tum adducatur ad /ihctronern facerdo- 
‘ ' tW, 


MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV, 

tem 5 vel ad unum e filiis facerdotibm. Hinc de variis juris illi¬ 
us circa lepra infeblos capitibus Ebraeorum magiftri ita diffe¬ 
runt : Mofen & Aharonem allocutus eft Dominus, quod hic in le¬ 
prae fignis dignofcendis peritus erat 5 ideaque & ei filiisque ejus 
facerdotibus totum leprae negotium commifit. Et quia artis erat, 
lepram ex conftitutione corporis admodum depravata ortam di- 
judicare, ideo aliquot lignorum meminit, fi in alicujm carne fit 
tumor &c * Etenim ligna pellis infindenda erant, & poftea de car¬ 
nis conditione judicandum,quia per pellis mucorem, fi his credimus, 
aer inficitur & homines aditantes polluuntur. Quam rationem et¬ 
iam efle putant, cur lex tam prolixa & accurata fit in leprae fignis 
delcribendis, fecus ac in reliquis infirmitatibus fieri foiet. In« 
fpe&io autem leprae, ut ex horum mente porroSurenhufius tra¬ 
dit, non ideo facerdotibus demandata fuit, quod ceu medici illi¬ 
us caulas & remedia foliinteiiigerent, fed quod illorum effet, le- 
profo mundo aut immundo declarato , admonere hac ratione a- 
lios, ne& illi ejus contactu polluerentur. Ad lingula dum de- 
fcendit, notat Abrahamum Aben - Ezra, vocem fiNty tumoris a 
ardere didam putantem eo, quod vehementer ardeat: quam 
fententiam refellit, fuftfagaturque Abarbaneli, docenti, voce illa 
eminentiam carnis defignari, propter abundantiam humorum in¬ 
ter cutem & pellem natorum , quafi -tfv dixeris. Conf. 

Gen.XLIX,3,'2ax\ ratione de vocibus JinsO mPS TfT£ & re¬ 
liquis difterit. In lege autem porro dicitur : cT ad facevdotem 
adducetur : unde d ociores colligunt, quod h leprofus foontead. 
facerdotem accedere nolit, cogendus fit, donec venerit. Rurfus 
quando dicitur : Ad Aharonem aut ad unum ex filiis ejusfiac^r- 
dotibus , fenfum efle ajunt, quod ad Aharonem accedere pneftet,ut- 
pote ad quempiam prDID peritum } fi vero quis fecus fecerit , 
tamen rem bene fe habere. Sed hinc cujusmodi reliqua fint, faci¬ 
le inteliigitur. Quare de lepra veftium folum aliquid addimus. 
Negotium fibi hic faceftunt Ebraeorum dolores, dum quaerunt, 
juomodo lepra in veftimentis & fuppelie&ilibus locum habere 
aosfit, quae nullo fenfuferuntur, quia lex tam de lepra veftium, 
]uam hominum dicat mNCO njPflT lepra dolor,ifica &pun* 
n>m infi.tr fipmx , cum tamen veftes nullo dolore afficiantur ? 

Ddd 2 R. Le. 


I 


596 ACTA ERUDITORUM 

R. Levi Gerfonides exiftimat, ab humoribus quibusdam adulte¬ 
rinis hanc leprae fpeciem oriri* quae fi in homine deprehendatur* 
fpem tamen fupereffe purgato fanguine eum ianitati reftitui pofi 
fe, quod tamen in inanimatis non procedat* hinc praecepifle De¬ 
um, ut comburerentur r ne amplius cuiquam eflent ufui, quibus ab- 
ufi effent homines impuri. Moles Nachmonides vero ftatuit, 
leprae veftium nullas caulas naturales afferri poffe, fed rem o- 
mnem a vindidla divina procedere, ideoque obfervat , Ifraelitas, 
quamdiu divina voluntati obtemperaverint , non fuifie obnoxi¬ 
os lepra. Ulterius hoc ediderit Maimonides , leprae plagam pro* 
pter Ifraelitarum detreUationes & calumnias primum invafifle eo¬ 
rum domicilia, inde recefluram, fi ad meliorem mentem rediiflent. 
fin minus, ulterius fe in fuppelleftilia diffudiffe, & fi ne tunc 
quidem mores emendaverint, eam in veftimenta & ex iis denique 
in ipfum corpus prorepfifie, ne ulla ipes evadendi blasphemo fin 
pereffet Quaerit porro Nachmonides, quare lex plagam lepra 
potius in domiciliis, veftibus laneis & lineis, ftamine & fubtegmi- 
ne, atque in omni inftrumento pelliceo ponat, & non etiam in aliis? 
Ad quod refpondet AbarbaneI, legem harum rerum potifiimum 
meminiffe, quia maximum hominibus ufum praftenc proximae- 
que illis fint, ut quam contraxerunt impuritatem, facile in ipfum 
diffundere corpus queant. Ita vero expofitis omnibus plagarum 
lepra generibus, de purgationibus quoque earum accurate & 
follicite disquirunt \ fed ne taedium diutius, quam par eft, hifce im¬ 
morando leftori creemus, ad alia progredimur. Nimirum offert 
fe nobis ordine mB rOOD trattatus de vacca rufa * De ea 

lex divina ita fancit: & allocutus eft Dominus Mofen atque Aha- 
ronem dicendo : hoc eft ftatutum legis , quod Dominus pracepit 
dicendo : dicito filiis lftraelis s ut ad te adducant vaccam rufam, 
integram, m qua non eft aliquod vitium, cui jugum nunquam im~ 
pofitum fuit: & dabitis eam Eleazari fac er doti, qui eam extrA 
caftra educi jubebit , ut quis jugulet coram iffo * Tunc accipiet 
Eleazarde fanguine ejus digito fuo,& adfperget verfus anterio¬ 
rem partem tentorii conventus de fanguine illius fepties: & jube m 
bit comburi illam vaccam ante oculos fuos t ejus pellem , 
(carnem ^ & fanguinem cum fimo ejus comburet : Ajfumensque 

facm 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. 397 

fac er dos lippam cedrinum , hyjfopum & dibaphum coccineum^ pro* 
jieiet ea in rogum vacca ijtius : Deinde lotia vej'Umentis fuis / acer * 
dos abluet carnem fuam aqua , ac deinceps veniet ad caftra :fa - 
cerdos vero usque ad vefferam immundus erit : Tum colhget 
quifpiam mundus cinerem ifiius vacca , relinquet extra ca - 
jira in loco mundo , rawi filiorum Jfraelis ajfervetur in aquam 
fep arationis ,* Sacrificium pro peccato e fi : Poftea i$- qui collegit ci - 
nerem vacca^veflimentafua lavabit^ & usque ad v efp eram im¬ 
mundus erit : hoc erit filiis Jfraelis & peregrino peregrinanti 
inter eos in flat ut um perpetuum . Num . X/X Oblervant hic E- 
braeorum Magiflri,Mofenipfiam primam vaccam parafie ( idque 
ex conftanti fe tenere traditione) dum is in Sacrario Pontificis ma¬ 
ximi fungeretur munere, ut cinere ifto purgaretur, quisquis hu¬ 
mano cadavere pollutus findet, ne immundus facrarium intra¬ 
ret, idque profanaret: aft cum tranfeundum Ifraelitis in terram Ca- 
nandam efiet, pugnasque ibi & caedes illis inflarent, nec forte ma- 
dtatae vaccae cineres tot pollutis purgandis fufficerent , idcirco io 
anteceflum lue conftitutum fuifle, quopadfo cineres ifti, combu- 
fta vacca, conficiendi atque praeparandi eflent. Et hanc cau<* 
farn efle, cur in hac lege nonfubjiciatur, ut in ceteris, quod lira- 
ditae ac Eleazar fecerint, ficuti Mofes praeceperat. Eandem- 
que ob rationem quoque dici: hoc eft fiatutum legis\ ac fi dominus 
dixiflet : quod Mofes olim fecit ratione vaccae,id rite fecit, idcir¬ 
co hoc vobis ftatutum perpetuum fit, ut fi vacca deiruo fit eum in 
finem comburenda, hoc eo modo fiat, quo id fecit Mofes. Quan¬ 
do autem filii Ifraelis jubentur vaccam adducere, inde eliciunt 7 
vaccam venire e bonis totius coetus Ifraelitici, & pro ipfo com¬ 
buri, & quia ipfa feminei generis fuit, hinc coetum Ifraeliticum vac¬ 
cae rebelli milO fHS affimilari. Color ruber ex eorum men¬ 
te defignat populi peccata,uti ex Efaiaecapite primo colligunt, & 
fic porro. Quod vero Eleazari facerdoti tradenda fuerit,id Ger- 
fonidesideo fadum putat, quod comburenda fuerit per fi cerdo- 
tem veftibus albis indutum, non autem ab eo , qui aureirindu- 
tus erat, ut adeo excluderetur Aaron.. Sed refellitur ab Abar- 
banele, qui exiftimat, vaccam Eleazari potius tradendam fuifle,, 
quod eo tempore, in quod vacca parabatur, ille futurus cflet pon- 

D d d i tifex- 


198 ACTA ERUDITORUM 

tifex. Extra caftra vacca madabatur, necintrodi^fjgaturinfan- 
duarium, ficuti juvencus facriftcii pro peccato , eo quod vacca 
ruta repraefenfcarefc totius gentis Ifraeiiticarftatura commaculatum, 
ut ea prae immunditie fua (aerarium ingredi non poffet. Adfper- 
iio (anguinis illius fiebat verfus anteriorem tentorii conventus par¬ 
tem, e regione propitiatorii, quia extra caftra Ifraelitarum jugu¬ 
lata erat, ut Ifraelitis propter immunditiem ab ecciefia Domini e- 
longatis, denuo introeundi facultatem adferret. Peliis, caro,fim- 
guis, fimus, fimul comburebantur, quodfymbolumerat,fiEbrae- 
os audias, totius coetus Ifraelitici, in quo erant ingenui & fervi, 
nobiles atque ignobiles , ficuti unum corporis membrum altero 
prxftantius, & hi omnes cujuscunque conditionis vel ordinis fi¬ 
ent , propter peccata fua inftar hujus vaccae fe comburio dignos 
eiTe judicare debebant. Adjedione ligni cedrini , coccinei diba¬ 
phi, & hySopi, alludebatur ad omnes Iiraelitas, tam pauperes , 
quam divites , tam viles quam fpedatos, quod cedrus inter comes 
arbores altisfima fit, humillima hylfopus. Totveiut ambagibus 
opus erat, ut immundities a contadu cadaveris humani contra- 
da tolleretur. Cur vero ita ? Nimirum uti homo omnium a- 
nimalium longe eft praeftantiiTimiim, quamdiu quod homine di¬ 
gnum eftagit, nec in conditionem inferiorem vitiis fuis fe conji¬ 
cit : ita contra homine improbo nihil turpius,nihil foedius, ni¬ 
hil infelicius. Ita haede re philofophantur Ebraei. Satuuntiidem, 
cinerem vacca: in tres partes fuiffe diftributum, quarum prima in 
monte Mifcha pofita fuerit, pontifici ad alias vaccas confecrandas 
infervitura ) altera omnibus facerdotum vigiliis diftributa, ut ea ab 
immunditie purgarentur urbani & alii, quicunque purgandi erant, 
unde extra templi atrium ea fuerit afiervata: tertia in 
antemurali aftervata fuerit, de qua adeo didum , & erit filiis If- 
rael fv ajfervationem. Rationem autem, quare ci¬ 

nis extra caftra Ifraelitarum, & poftea-extra atrium templi affer- 
vata fuit, hanc reddunt, quod eo fe referre poterant , qui mor¬ 
tuis polluti erant, ut tertio & feptimo die purgarentur, & dein¬ 
ceps cum expiatorio fuo accederent aci caftra vel ad atrium: nam fi 
quis pollutus ,ad-tabernaculum vel ad templum accesfiffet, prius¬ 
quam aquis feparatioxus adfperfus fuiflet 7 is poenam excidii meri¬ 
tus 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. 399 

tus erat, quamvis fe aquis immerfiflet, & veftimenta fua laviE 
fet. 

Quemadmodum vero hunc in modum in explicandis le¬ 
gibus illis ritualibus vetiantur Ebriorum Magiftri, ita de reliqui^ 
qux dubia elfe pofiimt, in ipfa rituum horum adminiftratione r 
ad minutias usque dilputant, Admiranda utique ingenii huma¬ 
ni in his dilputationibus confpicitur agilitas, omnia moventis & 
cunctos receffus excutientis, dum multa & proponunt & fol- 
vunt dubia , quae , priusquam legeris, merito dubites, an ulli 
temere in mentem venire potuerint. Et hanc rationem in lin¬ 
gulis codicibus Mifchnicis tenuerunt, ad quos redtius inteliigen- 
dos ea omnia faciunt, quas fummatimclarifiimus Surenhufius de 
fenfu legum divinarum, quibus ifri traftatus innituntur, ex mente 
veterum Ebraeorutn dilputat, & ex quibus nonnulla , qux fpeci- 
minis inftar effent, afferre, ab inftituto noltro haud alienum effo 
duximus. Reliqui vero codices, qui in ultima hac Mifchnae par¬ 
te comparent, funt : ftViniD TCDD tr affatus de puritatibus , 
fWlpD ]*OOD traffatus de lavacris , H 13 I 7 DOO traffatus 
de profluvio menftruo , QvytUDD rCOD traffatus de liquidis ad 
pollutionem difponenttbus , QOT rOOO traffatus de gonorrhoea^ 
DI' ^30 HDQD traffatus de lotione diurna , rOOD. 

traffatus de lotione manuum , & denique 0r©00 tra¬ 
ffatus de petiolis fruffuum , qui non tantum hujus Ordinis , fed 
& reliquorum omnium tradlatuum Mifchnicorum agmen clau¬ 
dit, idque ob eam potiffirnum rationem, quia in iplo agitur de im¬ 
puritatibus leviflimis, videlicet quomodo frudius ddegumena pol¬ 
luantur manuum inquinatarum contactu & apprehenlione 3 tum 
etiam, quia hicce codex totus ex inflitutis fepientum & Icribarum 
profedtus eft, qui illius jura variis argumentandi rationibus ex a- 
liis legibus elicuerunt* 

Ita finem tandem operi huic fplendidillimo, minime tamen 
induftriae fax imponit eruditillimus Surenhufius, Etenim ma* 
gnam laborum, inpofterum adhuc exantlandorum^hic proponit 
feriem. Controverfias nimirum omnes Mifchnicas percurret, do* 
dtorumque fententiis examinatis adponet decifionem : phrafto- 
logias tum & vim vocum enucleabit, & ficubi a feaut ab aliis 

ab?s>- 


4 oo ACTA ERUDITORUM 

aberratum fuerit , fideliter indicabit. Hinc ad antiquiffima 
in Mifchnam commentaria evolvenda fe conferet, uti fiunt To- 
haphta, Berefchit Rabba, Siphra , Siphre,Mecilta,Pefikta,Tan- 
chuma & reliqua. Sequentur reliqui praeftantiffimi rituum & 
antiquitatum Ebraicarum Scriptores, quibuscum poftquam Grae¬ 
corum & Romanorum leges contulerit, exMifchnicis, quicquid 
Novo Teftamento lucem ullam affundere poterit, folerter depro¬ 
met. Nos vero, uti merito dodtifiimo Viromaximoque harum 
literarum reftauratori, publica velut eruditi orbis voce ( namque 
non temere fore quemquam, qui nobis fuffragaturus non fit, pla¬ 
ne credimus) ob tantum opus, quod majorum noftrorum lpcs & 
vota fuperat, feliciter ad finem perdudum , gratulamur: ita vi¬ 
res animi corporisque & profperam valetudinem adprecamur, ut 
quse fibimet ipfe conftituit, literarum ftadia feliciter & ex animi 
lententia decurrat. 

HISTOIRE DE HOLLANDE &c. 

i, e. 


HISTORIA HOLLANDIAZ , RES MEMORATU 

maxime dignat pojl pacem Neomagenfem usque adRys- 
vicenfem in Belgio alibique g e jias complexa . 

Amftelodami apud A. Braakman & J. Desbordes, 1704. g. 

Alph. 1. pl. J2. 

E Xhibuimus anno fuperiore, menfe Aprili, Neovillii Hiftori- 
am Hollandiae ab Induciis A. 1609, usque ad Pacem Neoma¬ 
genfem A. 1678. Nunc novum indicamus Hiftoriographum, qui 
fuppreffo nomine Hiftoriam illam continuare, & a pace Neo- 
magenfi A, 1678, usque ad Rysvicenfem, quae A. 1697 coaluit, 
pertexere fuftinuit. Eo temporis intervallo quae gefta in Europa 
fuerint, imprimis in magna illa rerum in Anglia converfione, & 
fecuto inde inter Regem Chriftianiffimum, ejusque Confoedeca- 
tos Adverfarios bello, nemo eft, qui non recenti memoria te¬ 
neat: ut fupervacaneum fuerit, admoneri benevolum Le&orem de 
iis, quse in hoc hbello enarrantur. Quemadmodum vero in re- 
cenfione Neovilliani operis non disfimulavimus, Au£torem illius 

plufculum dedifle palfim & religioni fuse , quam Romano - Ca- 
1 tholi- 



MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. 401 

tholicam fe&abatur, & in Regem Galliae , quam patriam nadus 
erat, ftudio: ita contra ex pralentis libelli Jecisone nemo non 
animadvertet, Audorem illius Reformatae addidum efle religioni, 
& Foederati Belgii ftudiofum. Quod nec ipfe in praefatione dif¬ 
fitetur, fic tamen, ut afleveret, praecipuam nihilominus ubique veri¬ 
tatis curam libi fuiffe. 

A PREFATO RT DISCOURSE TO AN EXAMINA- 
tion of a late Book , entituled: An Expofition of the XXXIX 

Articles &c. 


1. e. 

DISSERTATIO PRAELI MINARIS, EXAMINA 
prsmijfalibri, qui Expolitio XXXIX Articulorum EccleliaeAn* 
glicanae infcribititr , a Gilberto Epifcopo Salisburienji editi. Ap¬ 
pendicis loco Examen ac ce!fit quorundam in prafatione Expo- 
fttionis locorum. Autore Presbytero Ecclejia An- 

glicana. 

Londini apud RobertumClavcIl, 1702, in 4. Piag. 14. 

O Ui tot ampiilllmis ingenii monumentis, ac lingulari rerum 
gerendarum peritia.de fua non minus Ecclelia, quam um- 
verlo, qua literis ac artibus colitur, Orbe praeclaredudum meri¬ 
tus eft, Vir Illuftris & Summe Reverendus,Gilbertus Burnetus,tan¬ 
tum abeft, ut milia in lucem Articulorum XXXIX Expofitione 
fcujus A. 170-0 , menfe Augufto,p. 354 in Adisnoftrisrecenfi- 
onem dedimus) a popularibus fuis gratiam mierit, ut omnium 
fere potius, rigidiorum maxime, Theologorum in fe odia concitarit. 
Qui cum fuarutn efle partium intelligerent, providere fedulo, 
ne quid Ecclelia detrimenti caperet; neque vero non hanc Expo¬ 
litionem, tanta approbationis publicae opinione nixam, eo fpe- 
dare crederent, ut quidvis fentiendi obtineretur licentia, & quod in 
Articulorum fubfcriptione, contra Adverfariorum fraudes Eccle- 
fia collocaverat praefidium, eluderetur: id jam cumprimis dandum 
cfie operam exiftimarunt, ut Articulorum farta teda habeatur au- 
toritas, nec publica Divinioris dodrinae formula cujuslibet inter¬ 
pretandi libidini pateat. Qua re moti, qui inferiorem Cleri clallem 
conftituunt,collatis confiJiis, pcrpenfisque aliquot altioris momenti 
locis, fumma fuftragiorum confenfione e re efle ftatuerunt, ut 

E c e caufam 




* A* 


p*u. 


f. 15. 


P* H' 


P* 


402 ACTA ERUDITORUM 

eaulam omnem ad Archi-Epilcopum deferrent, ejusque in anci- 
piti deliberatione fententiam rogarent. Ubi, at brevitatis habe¬ 
retur ratio, ad tria cumprimis capita querimoniae furnmam revoca¬ 
runt ; oftendentcs a) eo librum tendere, ut fententiarum obti¬ 
neat libertas, eaque opinionum introducatur diverfitas, ad quam 
devitandam compofiti articuli atque confcripti fuerint, fi) mul¬ 
ta in Expofitione loca occurrere, quae cum articulorum fcnfu, 
fideique analogia, adverfa concurrere fronte videantur, y) varia 
ex ibi didis conlequi, quae & de Anglicanae autoritate Eccldiae, 
& de honore derogent Reformationis. Qua in re ne quid amo¬ 
ri dedifle vel odio viderentur, fingulorum firmare fidem conati 
fiint; haud equidem omnia, quae vitium habeant, Expolitionis 
loca in medium proferentes, verum ea folum delibantes momen¬ 
ta, quse juftam conquerendi Clero caufam fuilfe docerent. 

Primum ut expediatur, ad duo advertendus animus eft t 
tum ad Articulorum, tum ad Expofitionislcopumj quo utrumque 
confilio, qua mente conleriptum opus fuerit, & num alterum 
alterius ratio evertat? De Articulorum fine eorundem tefiatur in- 
feriptio, ad tollendam opinionum diflenfionem, & confenlum in 
vera religione firmandum, compofitos fuilfe; nec tam ut exteris 
dodrinse fuae rationem redderent Eccldiis, quam ut pacem domi fir¬ 
marent. Fac itaque in iis contineri, qua: ambigue dida in u- 
tramque explicari polle lentcntiam videantur; haec certe ambi¬ 
guitas non intensioni Ecclefiae, quam in omnia alia abire paulo 
ante teftabatur inferiptio, fed diverfis ledorum ingeniis & trj xa>v 
Xfhm ctouvctuici accepta erit ferenda. Quid ? quod tanta dodif- 
fimorum interpretum copia, & conftans per tot annos, nec in¬ 
terrupta Ecclefiae expofiti©, nullam articulorum vocem in dubi© 
relinquat, quin eruat follicite,& quo quaeque fenfu lingulis tem¬ 
poribus accepta & explicata fuerit, declaret ? Qui polfit ergo ea 
eum articulis componi opinionum licentia, quam ut cane pejus 
ac angue vitarent Articulorum autores,tum literis ipfos configna- 
runf, tum clarillimorum virorum commentariis illuftrarunt? Con¬ 
tra Vero ea Expofitionis Autori quaeledeat lententia, dilertisiple 
verbis edillerit, cump. g. Introdudionis nihil ohftare affirmat, quo 
minus articulo , qui ambiguis confcriptus verbis duos, licet pu- 


;nan- 




MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV. 403 

gnantes invicem fibique adverfos fcnfus gignat, utriusquefcnten- 
tix defeniores falva confcientia, & absque amphibolias periculo, 
nomen dare queant. Quod ut evidentius pateat, exemplo illu- 
ftrat. Articulus, qui de Chrifli ad inferos delcenfu agit, in or¬ 
dine tertius, vel de averno ac malignorum Spirituum carcere, 
vel de fepulchro, vel de animarum corporis exfolutarum vincu¬ 
lis habitaculo, intelligi ac explicari poteft. Quem vero cunque 
ex his fenfurn elegeris, literalem habebis (ex mente Epifcopi)& 
grammaticum , quem amplexus , ialva confcientia fubfcribere 
articulo queas. Sic & in ceteris, fi dandum nomen fuerit, 
pari libertate utendum, Quae fi ratio valeat, nulla pacftisfirmi¬ 
tas, nulla hominibus fides conflabit: lubrica omnia erunt, dubia, 
incerta. Ipfa Scripturae periclitabitur autoritas, fi ad hanc in¬ 
terpretandi regulam Articulum 6 torqueas; nec fua Symbolis di¬ 
gnitas conflabit, fi ex hoc fonte Articuli 8 petas explicationem. Sic 
qui hunc proxime excipiunt, Articuli decem adeo dilputando dubii 
redduntur, ut quo demum pedem figas, nefeias. Ecclefix porro tum 
natura evertitur & ratio, tum elevatur autoritas, fi ad Artic. ip & 20 
Epifcopi audias expolitionem. Nulla nos ampl^ Conciliorum cu» 
ra tanget j nulla facti ordinis requiretur confecratio, fi cx ejus¬ 
dem fententia Articulos 21 & 23 interpretemur. Haec illa fcilicet via 
eft, quam ingrefius quondam Chriflophorus Davenport mona¬ 
chus Francifcanus > articulos noflros Pontificia proloqui dogmata 
cogebat. Neque vero efl, quod fuasEpifcopus in partes moderatio¬ 
nem vocet Ecclefiae, quae tanta fcilicet in confcribendis fuerit articu¬ 
li*, ut in quaeftionibus bene multis libertati opinionum relique¬ 
rit locum. Quae enim tum Ecclefiae fuit moderatio, Pontificio¬ 
rum ea quidem coa&ionem fuftulit, privata: Laicorum libertati 
indulfit, ab anathematum fibi temperavit rigore, ad pauca ad¬ 
modum capita fidei revocavit confdfionem, quin a dubiorum 
fiepe articulorum abftinuit decifione; tam vero late non patet, 
ut cujusque fentiendi inferviat libidini, limitesque tollat, quos 
intra honeftas & religio le continere cenfentur. 


p. 16. 


p. x7. 


p. ig. 
p. 19. 
p. 21. 

p, 22.' 
p. 23. 
p. 24. 

P» !?• 


p. 30 . 



Secundum querimoniae caput duobus abfolvitur membris,qui- p. 39. lp, 
bus neque cum articulis ipfis,nec cum rcceptisEcclefiae dogmatibus, 
fideique aijalogia fatis Expofitori convenire docetur. Nam 
. • , Eee 2 ad 


p. 41. 


p* 


P- 44 ' 


P- 45 - 


p. 46. 


p. 50. 


p. 53. 
P - 55' 


p. 56. 


P- 58- 
p- 59 - 

p. 6l* 

p. 63 


404 ACTA ERUDITORUM 

ad Art. 3de Symbolorum, Nicaeni cumprimis & Athanafiani, anti¬ 
quitate & fide fatis dilputat ambigue, quam tamen iartam tectam Ar¬ 
ti culus voluit lervari. Ubi decem iftos, qui de noftrae negotio fa- 
lutis agunt, a 9 ad 19, Articulos explicat, diu multumque in 
fpinofis iftis de efficacia gratiae, de genuina Auguilim lententia, 
de Sub - & Supralapferiis &c. quaeftionibus verfetur j quas tamen 
omnes procul habent Articuli, fimpliciffima Scripturae plirafi con¬ 
tenti. Articulo autem 18 plane vim infert, qui cum anathema dicat 
felvari extra Chriftum volentibus, diftindfione inter faivari in 
lege & felvari per legem,prorfus eluditur. Porro Artic. 23, quiEpifco- 
palem ordinationem inEccleliae miniftro requirit,ita exponit,ut Pres- 
byterianismo & Independentifmo veniam faciat. Sic paedobapti- 
finum ullo noviFcsderis praecepto niti vel teftimonio negat,quem ta¬ 
men cum inftitutione Chrifti optime congruere, Artic. 27 diferte 
affirmat. S. Coenam, cujus fubftantiam & frudum Art. 28 docet, 
myfterio carere omni dicit, nec adeo claris, quam quae jaden- 
tur vulgo, S. Codicis teftimoniis declarari. Quae Art. 33 de ex- 
communication efe ffis afferuntur perfpicue, ita exponit, ut priva¬ 
ta folum inde reiftat admonitio: ligandi autem folvendique po¬ 
te Itate m in Goncefla Apoltolis facultate collocat, qua mundo 
Evangelium praedicare , legumque Mofaicarum tollere obligatio¬ 
nem, novasque Ecclefiae ferre, integrum ipfis fuerit. Et ut di¬ 
cendorum faciamus compendium , cum articulorum plurimi 
Pontificiis maxime, tum & reliquis adverferiis oppofiti fuerint, 
diverfo longe confilio Epifcopus in Expolitione, ni plane in qui¬ 
busdam Pontificiorum caufam egit, conciliatoris certe nos inter 
& adverferios obiit vices, & Socinianis quoque, Zwinglianis ac 
Anabaptiftis gratificatus eft. 

Tertio demum loco conquerebatur Clerus, ea in Expoli¬ 
tione dici, ex quibus varia & inEcclefiam Anglicanam injuri», & 
Reformatione ejus confequantur indigna. Primo enim periculo 
non caret, quod id fibi Vir fumit privatus, ut publicis Ecclefiae 
tabulis fenfum pro lubitu injungat. Maxime vero, quod tan¬ 
tam Expolitio publicae approbationis prae fe fpeciem ferat, neqife 
tamen non omnem fubfcriptionis Articulorum vim atque ufum 
praedio tollat. Tum autem prorfus in Ecclefiam eftlniquus, qui 

fchi- 


MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV. 405 

lchifmatum ipfam poflulat, Theologos ad Regem criminatur, ty¬ 
pis exfcripta Articulorum exemplaria fepe multumque ab origina¬ 
li & authentico in diverfum abire commonlfrat. Sed nec Ilium 
Reformationi Anglicanae Eccleliae intadum relinquit decus, dum 
in Hiftoria fua (tantae molis opere ) plurima ad dignitatem ejus 
pertinentia, vel ficco praeterit pede, vel leviter tangit, vel non pro 
eoac par erat, tradit. 

Mantillae denique ac luperpondii in vicem, examen acce¬ 
dit trium cumprimis ex praefatione Expolitionis locorum, qui 
vel infamiae quandam Theologis notam inurere, vel in Eccleliae 
vergere dedecus videbantur. Dum enim caufas memorat, qui 
fadum, ut nulla hadenus Articulorum lucem alpexerit expoli¬ 
tio. Theologorum caufatur dilfenfum, circa Auguftini de decre¬ 
torum divinorum ©rdine, de efficacia gratiae &c. placita Articulis 
inferta. Porro vero cum tanto conatu perfuadere allaborat le- 
diori , fe hanc confcribendae Expolitionis provinciam non ultro m 
fe fufcepiffe, verum tot expetitam votis, tot a fe flagitatam pre¬ 
cibus, ab Archi-Epifcopo Tillotlono libi pallum fuifle imponi j 
mirari fubit, unde venerit, ut multo ante, quam manum operi 
admoveret, apparatum triginta annoruminduftria congeftum prae- 
dicare erga amicos & offendere potuerit, ni longe prius ipfe id 
animo voiviflet opus? Sub finem tandem praefationis, ubiininfe- 
hcium Ecclefiae Anglicanae fchifmatum caufas inquirendum erat, 
eo delabi videtur, ut nimium Ecclefiae in mediis & nullius momen¬ 
ti rebus accufet rigorem, quo communionem maximo cum Ican- 
dalo infirmis fratribus negare, quam charitati locum relinquere, & 
nonnihil de jure fuo, vel ritibus adiaphoris concedere malit: qu* 
ejus vox odii in Ecclefiam plena, & Epilcopo indigna prorlus vi¬ 
detur. Atque haec funt. quae ex praetenti Diflertatione excer¬ 
penda duximus, fed more nolfros i. e. procul partium Audio, 
ac judicio omni Ledoribus relido integro. * 

NUMMI A N TI JgJU I FAM ILI ARUM ROM AN A- 
rurr.,perpetui* interpretationibus iltuftrati , per JO. FAIL- 
IAA T Bellovat um , D . M . & S, Ducis Cenem. • 

Antiquarium . 

• Eee 5 


p. 64. 

p. 66 

?• 73 - 


p. 85. 


p. 8 6. 


p. 90. 


p* 95 < 


Amlfe- 


4 o6 ACTA ERUDITORUM 

Amftelodami apud G. Gallet, Praefe&um typographise Huguc- 
tanorum, 1703, fol. Volumina duo, quorumprimumalpha¬ 
betis 3. tabulis aeneis 77, alterum vero alphab. 3I & 

tab. 75» conflat. 

I Nter Antiquarios sevi noftri, quorum natales Gallia fibi vindi¬ 
cat , magnum nomen eft JO* VAILLANTll Bellovacenfis , 
qui praeter artem medicam, cujus Do&or renunciatus fuit, ani¬ 
mum ad elegantiores Mufas fua Ipontc quali currentem, Audio 
rei numismaticae ita exornavit, ut ob defcripta veteris Romae & 
Graecarum civitatum aliaque numismata,multas ipli grates litteratus 
Oriris debeat. Dedimus in his Adis noftris A. 1682. p. 121, A. 1695. p. 
185. 187, A. 1701. p. r. 113. & T. I. Suppi, p. 472. ejus diligentiae 
fpecimina: hoc autem, quod prae manu jam habemus, do&iffi- 
mi Audoris opus inprimis meretur, ut antiquariae fupelledilis 
amatoribus iflud praelibemus. Poft enim quam in dedicatoria ad 
Francilcum I,Parmae ac Placentiae Sereniflimum Principem, epifto- 
k caufas nuncupationis fuae, & prolixum Gentis Farnefise ad ver¬ 
ius litteras, litterarumque ac numorum praefertim veterum culto¬ 
res favorem praedicaflet, mox in praefatione operi praemilfa, infti- 
tuti fui rationes exponit, quae ipliim permoverint, ut poft Hu« 
bertum Goltzium, Fulvium Urfinum & Carolum Patinum, qui 
triumviri numifmata Familiarum Romanarum, maximo labore a 
fe conquifita ac delineata, in lucem protulerunt, manus fimili 
conatui admoverit, & eximio fpicilegio numos ab iliis pneter- 
nriflbs non tantum adnotarit, fed omnes «c lingulos ordine con¬ 
cinno digeftos,& fuis quosque Familiis adfignatos, hifloricaex¬ 
planatione , quantum quidem fedula inquifitione adfequi valuerit , 
illuftraverit. Quod ut faftu facilius edet, tria potiffimum in fin- 
gulis mimis expiicania fibi propofuit, quti, quii , cur? id eft, 
nomen Familia, cujus eft numust typum anticae & pofticae par* 
tis, ac cauftam denique feu occafionem talis cudendi typi, talibus 
cura infignibus. Notat autem, eidem numo plura faepe diver- 
farura Familiarum inferipta efle nomina 1 atque adeo : liberum fe 
aliis reliquifle, pt qui plurcs conQmifcs poffident, eundem Angu¬ 
lis in Familiis iterato ordine collocent. Quas de extero cruces An¬ 
tiquabis figant, aut moleftias creent averfx numorum partes? qms 

fi udus 


I 


MENSIS SEPTEMBRIS A. MELCCIV. 407 

frudus e Confiilaribus colligi queat? quo tempore aerei, argentei atq» 
aurei numi apud Romanos cufi fint ? quibus modulis numismata in¬ 
ter le disftinguantur? quinam denarii pro rarioribus habendi? quo or¬ 
dine, alphabeticone familiarum,an hiftorico rerum, difponendi fint 
ejus generis numi ? fufius in memorata praefatione indigitat. Ad 
ipfurh opus quod attinet, probe obfervandum eft, id praecipuo 
litteratiffimum Vaillantium egitfe, ut uno quali conlpedu om¬ 
nes Familiarum Romanarum numos , quotquot vel apud Goltzi- 
um, Urfinum, Patinum, vel aliunde ipfius cura haberi potue¬ 
runt, nobis reprxfcntaret, ordine familiarum alphabetico difpo- 
ficos, atque ex hiftorix Romanx monumentis fat luculenter de- 
Icriptos. Quum autem Patini labor in eo maximam partem ver- 
faretur, ut Familiarum Romanarum numilmata olim abUrfino 
edita, ob defectum vero exemplarium rariora fada, & novis 
acceffionibus a le locupletata, eruditorum oculis lifteret, fieri o» 
mnino aliter hawdpotuit, quinVaillantius, quiGoltziumquoque 
ad partes vocavit, multarum gentium numos adduxerit, de quibus 
apud Patinum altum ellfilentium. Tales fiunt Albiae, Alfiniar, Ant¬ 
eis , Arruntiae r Atteix, Aufidix, Autronix, Cxdicix, Calvifix, 
Canidiae, Carvilix, Cicereix, Critonix, Duiliae, Fabricix,Furnia?,. 
Gabinix, Haferix, Helvix, Hortenfix, Lxlix, Lxtorix, Livia?, 
Lollix, Mxnix leu Mainix, ( quam tamen Patinus Majaniam vo¬ 
cat pag. 163) Manilix, Mummix, Odavix, Pedix, Perpernx, 
Pontinix , Popilix , Poppxx , Pupix, Rupi lix, Sextix, Sofix f 
Suillis, Tarix, Trebonix, Valgix, Varix, Vatinix, Villix, Vifel- 
[ix, Vitellix, Ummidix, Volcatix, Volufix, Familiarum numi, quos 
partim ex Golteio, partim ex fuis Icriniis fupplevit Vaillantius* 
Per autem mirum nobis videtur, qui fiat, ut idem Litterator noftesr 
aliquot familiarum oblitus fit, quarum tamen Patinus meminit» 
Tales funt gens RelHa, cujus unicum mimum Patinus adpingie 
FoL 48, Hclut Tuberonis, cujus numus cxtafe fohno, Mimiu foi 
178, Vergiiia fol. 287- 

Ut enim vero aliquod operis IpecimenL edor habeat, 
quamvis magnus fit illorum numifmatum, qux cum Patino,vel 
etiam poft ipfum, in Familiarum Romanarum ab ipfo etiam Patina 
memoratarum ferie,apud Vaillantiumlpedantur ,nolumus tamen 

tu eorum 


/ 


r* _ s • 

40% ACTA ERUDITORUM 

eorum recenfione diu morari, fed ad illarum tantum numos re¬ 
vertimur, quos Patino haud dum vifos fuifle eo tempore, quo 
Fulvii Urfini opus a fe adaudum publicavit, ocularis infpedio 
docet, iliorumque e&ypos aliquot cum Lectorecunolbcommu- 
TAB. VI. nicamus. Talis eft defumtus ex Goltzio Alfiniae gentis denarius 
Fig. 1. argenteus, cujus adverfa pars caput Herculis laureatum , dextro 
humero exuvias & clavam geftans, averfa vero templum rotun¬ 
dum quatuor columnis infigne habet, cum infcriptione: P . AL-> 
FINIilS P. F. VARUS HI VIR , Numus ifte vel ideo notari 
meretur , quod gens Alfinia plebeja , Publius autem Alfinius 
(alias etiam Alfenius & Alphenus fcribitur) P. F. Varus, futor 
primum fuerit, qui abje&a futrina, quam in municipio fuo Cre^ 
moneafi exercuerat , Romam venit, magiftroque ufus Servio 
Sulpitio ICto, ad tantam pervenit fcientiam, ut beneficio artis fa>i- 
jus & latum clavum fumeret, & cum P. Vinicio A. V. C. 754 
Confulatum adipdceretur, Digeftorum Libros XL a Paulo in epi¬ 
tomen reda&os relinqueret, & mortuus publico funere efferretur; 
quod ex Horatio, Gellio, Dione ac Sigonio prolixius offendunt 
Bertrandus & Henelius in fuis delCtisVett. lucubra: ionibus. aliique 
Hunc autem denarium Alfinius non cudit tanquam Conful (uti 
putavit Goltzius) fed antequam Confulatum obtinuiflet, nempe* 
quando fuit Triumvir , uti numus indicat: non autem Trium¬ 
vir monetalis, verum aedibus facris incendio confurntis reffituen- 
dis. Caeterum quia tot Romae Herculis aedes erant, nefciremus> 
adhuc, quae illa fuerit flammis abfumta & quae ab Alfinio curan¬ 
te reparata fit, nifi Hercules laurea coronatus indicaret, Hercu¬ 
lis Viftoris aedem fuifle, & quidem non illam ad portam trige¬ 
minam, fed alteram in foro Boario, quam P. Vidlor in VIII re¬ 
gione fitam, rotundam ac parvam fuifle narrat, uti ejus in mi¬ 
mo icon manifeftat. Alfiniano argenteo aureum Arruntianurrr 
2e denarium adjungimus, qui priori latere caput Jovis laurea corO’ 
natum, verbis L t ARRUNTI* L. F II VIR ,*dverfo vero capuf 
tauri mitrati five ad facrificium ornati fiftit , addita infcriptione; 
IVL. ANTON ; M. F . J^MAX. AFRICAN* Occafionem nu. 
mo huic flando facra dedifle putat Vaillantius, quae illo die, qua 
Confides magiftratum inierunt, in Capitolio Jovi fa<Sa funt. Lu 

ciiu 




AMIS7VC 


c-DRVsrx 


ttiOYnioc 





































































MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV 409 


cius autem Arruntius ut Duumvir jfteris inquirendis, de quibus 
loquitur Livius Lib. 25, huic facro praefuit. in cujus memoriam 
caput Jovis & caput tauri, cum nominibus Confulum, (Julii fci- 
licet Antonii, M. F. & Q^ Maximi Africani) ac titulo digni¬ 
tatis fure, in denario percullit. Tertius efto argenteus Aufidianus, 
in cujus antica facie caput Roma: galeatum, pone quod nume¬ 
rus XVI ante RUS, i. e. RUSTICUS, in averfa autem Jupiterin 
quadrigis, dextra fulmen, finiftra haftam & habenas equorum 
habens, fub quadrigis iiterae M. AVF. in imo autem ROMA 
confpiciuntur. Primam hujus denarii notitiam Vaillantio debemus, 
qui neminem dubitare feribit, quin M. Aufidius eum cuderit, ac 
notae numerales XVI, quae illum pro XVI affibus permutari nos 
docent, quum bello fecundo Punico pecuniae penuria ad eam 
monetae au&ronem egiftet Rempublicam Romanam, illo durante 
fignatum eife demonftrant: ea autem coepit A. V. C. 535, & pax 
cum Carthaginienfibus inita eft A. 552, ficque annos XVI dura¬ 
vit, ita ut paullo poft moneta ad pretium Iblitum videatur re¬ 
ducia. Quartus erit gentis Carviliae aereus, ex Thela uro Regio a 
Vaillantio depromtus, qui caput Jani bifrontis barbatum, inaver- 
fa vero parte Navem cum verbis CAR. OGVL. VER habet. Numus 
ille eft, de quo loquitur Clar. Perizonius, cum fimplice & vul¬ 
gari antiquiflimorum fymbolo Jani bifrontis, quem ad altera¬ 
rum Cn. vel Q^ Ogulmos Tribunos plebis, anno 45* cum Sp. 
Carvilio QM\ Triumviros monetales revocat: fed putat Vaillan- 
tius, Perizonium forfan non vidifle numum, qui uncialis eft, & 
pro femi fextantario mutabatur, quum fit percuffus primo bello Pu¬ 
nico ab anno 48* incoepto, poftquam impenfis Reipublicte non 
fuffieientibus, affes librales imminui coepere, & fextantario ponde¬ 
re cudi, quod convenit Sp. Carvilio Sp. F.Q.Ogulnio,&L.Ver¬ 
gilio, Triumviris monetalibus hoc tempore inftitutis, nempe ab 
anno 51° ad .51’ ve! paullo plus aut minus. Quintus gentis Fa- 
ariciae, qui in tabella per medium numi pofita L. FABRICI & 
n vertice PR. ex poftico autem latere ferpentem in gyrum cir¬ 
rum volutum , erecfto capite, cum verbo PATERNUS oftendit. 
Treus hic numus eft, a Vaillantio primum addutftus, a L.Fa- 
aricio Praetore, non Romae, fed in Achaia, (quod ferpens Epi- 

F fl d«urius 


fol. 157. 
TAB. VI 
F‘g- ?• 


fol. 237. 

%• 4 » 


fol. 431. 

% 5 - 


TAB. VI. 
Fig. 6 . 


Fig. 7. 
Tom. II. 
fol. 50. 


410 . ACTA ERUDITORUM 

«lautius Achais fymbolum indigitat) cufus. Sexto loco ponimus 
Haterise gentis numum xreum, ex Goltzio delumtum, & a Vail- 
lantio adpi&um quidem fol. 480, led in explicatione reliquo¬ 
rum , nefcio quo cafii, plane omiffum atque neglectum. Septi¬ 
mum inter rariores locum habeat ille, qui interLivisfamiliaeo- 
6to numos apud Vaillantium fecundus eft. Ibi caput Romae 
galeatum cum verbo ROMA & ligno X ex una parte, ex al¬ 
tera vero Caftor & Pollux equites cumhaftisdecurrentes, aftris 
infigniti, ac fubfcriptione C. DRUSI, t. F. pinguntur. Asreus 
ifte denarius a Cajo Livio Drufo, qui e Claudia Pulchrorum 
familia in Liviam gentem adoptatus eft, cufus fuifle videtur A. 
V. C. 6 z\ quo Qusfturam Provincialem iniit, cum folito eorum 
typo, nempe Caftoris & Pollucis fratrum, addefignandamfuam 
cum fratre M. Livio concordiam. O&avo, nono ac decimo 
nominamus tres pofteriores gentis Pupis aereos, ab Aulo Pupio 
Fig. S-P-io-j^ufo Bithynis Provincis Qusftore culos, & Grscis inlcriptioni- 
0 ‘ 5 1 ' bus infignes, quorum prior caput Lyfimachi Regis diadematum 
cum cornu arietino fquod divinitatis in Regibus lignum effe vol- 
luerunt veteres) alter caput Jovis Ammonis itide m cornutum, uter¬ 
que in averla facie Sellam Curulem inter falces cum Jecuribus; 
tertius vero arietem & duo fulmenta ligni, pro igne cum clathro 
ferreo transverfo, nobis fiftunt, Undecima inter icones noftras 
ad gentem Variam Jpe&at, quem numum sreum Patinus in Quin¬ 
tilia gente minus re&e inleruifle fcribitur a Vaillantio, qui eum 
Varis familis reftituit, licet illa haudquaquam illuftris fuerit. Vi¬ 
demus in eo expreflum caput Augufti cum verbis AVGFSTVS 
DIVI F. in altero latere inftrumenta Pontificalia, fimpulum, a- 
Ipergillum , fccelpitam & apicem, cum inlcriptione C. FAR. 
RllF. SEX.IUL, POL, II VIR. Qjui Duumviri Quinquennales in 
memoriam Sacerdotii, quod Auguftus poft M. Lepidi Triumviri & 
Pontificis Maximi obitum fusceperat, cudi fecerunt. Duodecimus 
numus eft Ventidianus, cujus cslatura exhibet caputM. Antonii,cum 
lituo & verbis M. ANT. IMF. ex averla parte figuram nudam 
ftantem, qus dextra haftam, finiftra pateram tenet, additis ver¬ 
bis P. FENTID. PON. IMF. Oblervat in explicatione argentei 
hujus numi Vaillantius, P, Ventidium , e Piceno ortum, cum 

1 0 

matre 


Fig. «r. 
fol. 523. 


Eig. 12. 
fol. 52 6. 


\ 

MENSIS SEPTEMBRIS A.MDCCIV. 411 

matre captiva olim in triumpho a Pompejo du&utn, deinde e- 
quis meritoriis & vehiculis conducendis viflum quaefiviffe, & in 
ea arte cognitum Caefari Didatori, cum eo in Gallias profe&um. 

Ibi ob res fatis gnaviter ac ftrenue geftas,in amicitiam Caefaris, 

& hujus ope ad Magiftratus ac Senatoriam dignitatem pervenifle i 
poft caedem Caefaris, quum Antonii partibus faveret, Pontificem 
ab eo, & tandem Confutem Romae radum, populo illud ita intole¬ 
ranter ferente , ut Gellio tefte ( Lib. 15. cap. 4.) vulgo per vias 
urbis verficuli prolcriberentur: 

Concurrite omnes augures, aruipices, 

Portentum inufitatum conflatum eft recens, 

Nam mulos qui fricabat, Conful fadus eft. 

Tandem vero cum Antonii Triumviri Legatus effet conftitu- 
tus, & in bello Parthico T. Labienum ad Taurum montem 
cum Parthis deleviflet,Imperatorem adpellatum ? hunc denarium cu- 
difle, in cujus anteriore parte M. Antonii caput exprefferit cum 
lituo, quod nimirum Augur hic effet, hujus autem Sacerdotii 
fymbolum lituus haberetur. Figura nuda ipfe M. Antonius vide¬ 
tur effe, fub Jovis imagine, dextra gerens haftam, velutinfigne 
divinitatis, & pateram Leva, quafi huic Deo facra eflent peragen¬ 
da. Agmen claudit numus Volufianus aereus primae magnitudinis,in 
quo caput Jovis laureatum, ex poftica vero facie Genius Antio* TAB. VL 
chiae turritus & velatus, rupibus infidens, dextra palmae rami&r) Fig. 13. 
geftans, pro pedibus autem ejus Orontes fluvius emergens, bra* f 0 p 57^ 
chiis extenfis natantium more exprimitur, cum Graeca inlcri- 
ptione : EOI 2ATOTPNEXNOT OTOAO. ANTIOXEQN. Varia: hoc 
de numo Antiquariorum funt fententiae, quae qua ratione inter ie 
conciliari poflint, ex Vaillantio ipfo cognofci malumus: ficut 
tiam fphalma, feu a chalcographo in numo ipfo, feu in explica¬ 
tione ejus a typotheta, hic admifllim emendare, nobis integrum 
non eft. 

Atque hi quidem numi funt, quos in ledione doftiffi- 
mi operis fpeciminis loco obfervatu dignos exiftimavimus.Rcftat eo 
rum, qui aeque rari funt, maxima adhuc fegcs, & potuiffemus 
Sextianos duos, ex-Goltzio depromtos, a Vaillantio autem egre¬ 
gie illuft ratos, vel ideo adducere, quod gentis Sextia plebeja nul¬ 
lam ejfe in denariis mentionem Patinus operis fui fol 262 fatis 

Fff % auda- 


f , % 

t. . ' t 

4 » ACTA ERUDITORUM 

audafter, led, uti iam videmus, fallo Icribat: verum brevitatis ha¬ 
benda eft ratio , & merentur haec volumina, quae vel ob numo- 
rnm adparatum ampliffimum, & le i eft uni ordinis, atque diligen¬ 
tiam in iis explicandis exercitam, curiofis antiquitatum Roma¬ 
narum Icrutatoribus fint commendatiffima. 

dissertatio ns sur di fers s ii j e T S (fle, 

i. e. 

dissertationes de variis materiis 

Moralibm (fl Theologtds , Autore JOANNE LA PLACETTE-, 

P a flor e Ecdefla Gallica Hafhienflu 

Amftelodami, apud Petr. Brunel, 1704. g. 

Conflant 17 plag. 

N On vulgarem editis haflenus moralis argumenti libris fa- 
mana commeritus eft Clariftimus Auflor, quibus ea, quae 
tiaflare fulcepit , ex ultimis plerumque recelfibus peraccurate 
expoluit. Praeiens "libellus tres fiftit Diflertationes, quarum pri- 
ma de amore Dei & noftri ipfius, ©ccafione controverfiae Fenelo- 
nianae agit, ubi Audior ea, quae Tomo IITentam.Moralium hac 
de re difleruerat , emendatius aliquantum ex pofterioribus curis 
tradere allaborat. Ejus mentem fere hanc efte intelleximus: 

Omnis amor vel eft benevolentiae, quando ea, quae per- 
fonae amatae bona funt, volumus atque optamus, adeoque verfus 
perf@nam tencnmusj vel concupifcentiae, quando rem aliquam 
defideramus, adeoque verius eandem ferimur. Duae hae amoris 
fpecies affines conjun&aeque funt, prior tamen fons atque caufa 
pofteriofis eft; neque enim res ulla amatur, nili quia nobis, aut 
aliis, quibus bene volumus, bona eft. Inter ea, quse amamus, 
honeftum potiffimo loco efte debet,- quo nomine idintelligitur, 
quod fundamentum laudis ac approbationis eft, quippe quod 
praeter commodum deleflationemque, quibus nos afficit, interna 
bonitate ac nobilitate gaudet, reliquisque bonis omnibus merito 
eft praeferendum. Benevolentia, quam verfus nos iplos gerimus, 
quamque amorem noftri vocamus, naturalis & necelkria eft, 
perpetuoque motu gaudet, fimilis gravitati, corpora verfus cen¬ 
trum 


MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV. 415 

fcrum fine intermiffione moventi. Revera enim omnium asio¬ 
num , etiam amoris verfus alios, principium eft. Hic vero amo** 
fi rede fe habet, non folum in bonum utile & jucundum, verum 
etiam in honeftum fertur, & cum inter honefta praecipuum fit, 
Deum amore benevolentiae profcqni,in illud etiam, quando a 
S. Spiritu regitur, fideque illuftratur, tendit. Licet igitur Deum 
utroque amore & concupifcentiae & benevolentiae profequi ; hu¬ 
jus vero fundamenta praecipua non firnt perfediones Dei abfolu- 
tae, quod Scholafticis & Fenelonio eftvifum, fcd relativae potius, 
nempe benignitas ejus & mifcricordia, attamen abfolute potius, 
quam refpedu noftri confideratae. Amor concupifcentiae verfus 
Deum, quo defideramus frui illo, ita comparatus elfe debet, 
ne confe&aria fruitionis divinae, nempe gloriam & gaudium ae¬ 
ternum, fine Deo amemus. Uterque amor in fuo genere domi¬ 
nari debet, ita ut per amorem benevolentiae Dei gloriam omni¬ 
bus rebus anteponamus, per amorem concupifcentiae vero ejus 
pofielfionem fiipremo loco habeamus. Reipfa tamen prior no¬ 
bilior pofteriori eft, quod Audor Apologiae Amoris contra Fen@- 
lonium negatum ivit. Qui vero amorem concupifcentiae amori 
benevolentiae prorfus fubordinatum volunt, perfedionemque in¬ 
terpretantur, fi quis Deum poffeflionis fruitionisque & vitae aeter¬ 
na gratia plane non amet, quod Fenelonius docuit, & impofti- 

bilia fiiadent, quia amor noftri naturae infcriptus eft, & vana, cura 

!n ipfo innocentiae ftatu metus poenae, adeoque defiderium poftefli- 
onis divinae habeat locum, imo Chnftus, infinitis modis San- 
dos Myfticos fuperans, indifferentia tali, qualem illi jadant, 
praeditus non fuerit. Danda vero opera eft, ne per concupi¬ 
fcentiae amorem Deum ut merum medium felicitatis noftrae, 
nos vero ipfos tanquam ultimum finem confideremus, quod ef- 
fet infignem idololatriam committere; quin potius & hoc intui¬ 
tu Deus ultimus finis qui , fi ve re alis efle debet, homo ipfevcro 
ultimus finit cuifiivc perfonalk-, diligenterque elaborandum eft 
ut cum amore benevolentiae amor ifte femper fitconjundiffimus! 
Non audiendi igitur Myftici fiunt, qui talem fibi flatum fingunt, 
quo pii a Deo ipfo in fententiam eam perdudi, ut sternum fc 
damnandos credant, necellum habent, falutem fuam repudiare, 

Fff 3 damna- 



414 ACTA ERUDITORUM 

damnationemque defiderare j quippe cum in errorem iftum Deus 
neminem inducere queat, aut id r aobis poicere, ut vel aeternum 
ipfius odium, vel poenas immeritas appetamus, quae funt da¬ 
mnationis aeternae partes. Mofes vero, cum e libro vitae deleri, Pau¬ 
lus, cum anathema a Chriftoefk optaret, non aeternum exitium, 
fed Ule quidem mortem corporis, hic excommunicationis gra¬ 
dum fupremum intelligebat. Haec XVI capitibus tradita funt 

Secunda Diflertatio controverfiam de Attritione , quae in¬ 
ter Romanae Ecclefiae Dodtores agitatur, XXIII capitibus expen¬ 
dit, ea quidem occafione, quod Bofllietusaliiquenofl:ros,quiRo-' 
manam Ecclefiam ifta de attritione do&rina amorem divinum 

* i 

enervare affirmant, convitiatorum loco habeant Nofler id fe 
quidem moleftius urgere nolle fatetur, quodAzorius, Vafquez, 
Tamburinus docuerint, non peccare eos, qui Deum prorfus non. 
ament, ipfamque obligationem amandi Deum tollant, cum error 
ifte, etfi poft diuturnam diffimulationem, tandem A* i6po ab 
Alexandro VIII fit condemnatus. Id vero pro certo habet, ple- 
rosque Romanae Ecclefiae Doclores, dum attritionem ad faiutem ae¬ 
ternam fine amore Dei fufficere docent, amori huic necesjttatem 
prajentU denegare, etfi necesfitatempr&cepti forfan concedant: 
diffentire quidem, & attritionem infufficientem exiftimare Jan- 
fenium, Morinum, Contenfonium, Lupum, Epifeopum Caftori- 
enfem & Boffuetum; fed exiguum horum efle numerum, & fi 
cum adverfariis contendantur, ferme nullum. Hos non folumtoj 
lerare Romanam Ecclefiam, etfi periculofiffime errantes, fed Ale¬ 
xandrum VII etiam decreto folenni prohibuifie, ne quis cos 
erroris infimularet, Alexandrum VIII iisdem favifle & contrariae 
partis fulcra praecipua decreto alio fuftuliffe, Concilium deni¬ 
que Tridentinum ad eosdem proxime accedere $ quo loco Jan- 
fcnianorum artes invertendi fancita Concilii & enervandi expendit. 
Refellit etiam eorum fubtilitates, qui admifia etiam doclrina de at¬ 
tritionis fufficientia, tamen neceffitati amoris divini adhuc con- 
fultum putant, fi dicant,habitum ejusdem,non a&uma falvandis 
requiri. Boffuetum vero cumprimis carpit, quod fophiftica con- 
fufione neceffitatis praecepti & praefentiae, five medii, Romanam 
Ecclefiam excufare, noftrisque imputare calumniam non fit ve¬ 
ritus j 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. 4IJ 

ritus; quod in EvangelicosLutheranoscriminationemillamretor¬ 
queat, eos, dum fidefola juljificari hominem doceant, neceffita- 
tem amoris omnino evertere. Audior injuriam fieri noftrisait, 
eosque, etfi durius loquantur, & a necejfarii voce abhorreant, 
re ipfa tamen rcdlius lentire, & amorem divinum ab omni fal- 
vando requirere, adaucta etiam Jo. Brummanni , Theologi Haf- 
nienjis, Apologia Ecclefia Lutherana contra Boffueti de amore Dei 
infalvandis non necejfario calumniar, Hafniae A. 1694 edita. Tan¬ 
dem, re omni abundantius exaggerata, & Papae, &Epifcopis to¬ 
lerantiam attritionis graviter evprobiac, conienium K.omanenfium 
& fidei, quam vocant, unitatem nullam ipfis efle, nec folvi ex 
ipforum principiis hanc litem polle, pronunciat. 

Diflertatio tertia de Sabbatho dilquirit, eo quidem mo¬ 
do, ut Audior praeceptum de Sabbatho ex morali & ceremonia- 
li mixtum putet, naturam legis moralis peculiariter exponat, 
confecrationem leptim* partis noftri temporis ad cultum divinum, 
atque cellationem a laboribus, quatenus lacra publica privata, 
que impediunt, pro moralibus habeat. Hic inter aliap.327.ob- 
lervat, leges forenles ac ceremoniales peculiari Dei confilio in 
librum, Decalogum vero in lapidem fuifle inlcriptum,ut appare¬ 
ret, illas caducas efle & mutabiles, hunc conflantem demutatio¬ 
ni non obnoxium. Addit, diei Dominicas determinationem ab 
Apoftolis fadtam, dum quilibet eorum iis, quas inftituebat, Ec- 
defiis formam cultus praeferiberet; Ecclefiam immutare hoc in- 
ftitutum non poflfe; non fufficere paucas illas, quas publico cul¬ 
tui divino per diem Dominicam impendimus, horas, fed omne, 
quicquid a fomno, cibo & neceflfaria mentis recreatione fupereft 
temporis, privat» Numinis venerationi efle impendendum; ludos 
vero, maxime fcenicos, & convivia die illa omnino intermitten¬ 
da efle. Hac XIV capitibus Vir diligentiflimus explicavit. 

$AMUELIS S TR TKII IC, CONTINUATIO il~ 
fus moderni Pandemarum ., a Bbro VI ut que ad XII ; in Aca¬ 
demia Fridericiana publicis difputationibm 

propofua. 


4 i<S ACTA ERUDITORUM 

Halae Magdeburgicae in Bibliopolio Orphanotrophii, 1704. iti4t®. 

Conftat 2 Alph. 19 plag. 

C Um vaftum nimis fit Juris ftudium, utilisfima eorum meri- 
to cenferi debet opera, qui, quid in tanto legum variarum 
apparatu, ufus probet vel repudiet, folerti cura indagant. Ten¬ 
dit eo Illuftris Strykii labor, eo magis aeftimandus, quo magis, 
in hoc literarum genere , Virum Summum exquifito judicio uti, 
longaque fufFultum efTe experientia, conftat. Primum utililfi- 
mi laboris Ipecimen anno 1690 lucem afpexit, ac a nobis $up~ 
ptement Tomo /i. bett % j. f. recenfitumeft, cujus Continua¬ 
tio dubio procul ftatim fecuta efiet, fi folis Lecftorum votis res 
ifta potuillet confici. Verum Celeberrimi Autoris variae viciiii- 
tudines locorumque mutationes, quae Dei nutu, Regisque fui 
longe Clementiflimi arbitrio, ei fubeundae fuerunt, nec non con¬ 
catenati labores, quibus ex fundionis fuae ratione, humeros 
fubmittere tenetur, aliter voluerunt. Nam uti haec moram fatis 
longam hadenuspeperere, ita nondum etiam permittunt, ut vel de 
exteris partibus,vel totius operis complemento,Ipes ratx elle queant. 
Cum autem hujus Continuationis tam intentio, quam feries, vel ex 
fola rubrica fatis intelligatur, ideo noftrarum partium folum efle vi¬ 
detur , ut ex novo hoc fpecimine nonnulla fpecimina, operis ta¬ 
men praeftantiam haut aflecutura, Ledoribus exhibeamus. Ia 
Lib. yi. /it. 2. de ufii adionis Publicianae follicitus Autor Con- 
fultiffimus, putat adionis frequentiorem elfe in foro uliim, quam 
ipfius vocis, cum ubivis Iere invaluerit, ut, fi quis rei vindicatio¬ 
ne experiri velit, non fimpliciter fe in dominio fundet, fed ei¬ 
dem particulam qud.fi adjiciat, e. gr. VOCtt lUUI Plagem tuefeS 
jure dominii vel quali ?,uftcl)Ct 7 quae formula tamen uti 
ex jure Canonico originem habere, ita ad demonilrandam adio- 
nem Publicianam, Noftro vix fufficere videtur, cum eadem uti¬ 
le etiam dominium defignetur, ac e, gr. Vafallus, in vindicatio¬ 
ne feudi, rede etiam dicat, 11 )Ct( mtf tUtll btcfd? ©Uti) jure do¬ 
minii vel quali $ujW)Ct. Advocatum igitur confultius adurum 
.exillimat Vir fummus, li fadum in libello ita proponat, ut & 
hoc Publicianae adioni applicari poffit; tum enim, fubjedacon- 
fueta illa formula, de cumulatione rei vindicationis & Publicia¬ 
nae, 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCCIV. 417 

nx y amplius dubitandum nori e (Te. Quod fi porro Publiciana 
feparatim quis in foro experiri velit, tum eadem requifita , quae 
jure civili pradcripta finit, nempe traditionem & bonam fidem, 
hodie quoque in libello exprimenda e fle, ulterius Noder docet, 
adjiciens , in foro etiam Saxonico, in quo ad transferendum re¬ 
rum immobilium, dominium, refignatio judicialis necedaria ede 
creditur, ad fundandam Publicianam , fufficere traditionem, ma- 
xime fifupponas, quod ex nullo Juris Saxonici communis textu 
refignationis memoratas neceffitasdetnonftrari queat j quod contra 
Carpzovium prolixe Franskius proba fle Noftro videtur. Trita 
Juris Romani dodrina ed, quod fervitutum indoles in eo polita' 
fit, ut dominus prodii lervientis aliquid pati vel non facere te¬ 
neatur, adeoque lervitus in faciendo confidere non poffit. Mori¬ 
bus tamen noftris fervitutem in faciendo conditui, ac v. gr. a vi¬ 
cino promitti polle, quod in uliim alterius prodii,lignum quot¬ 
annis equis fuis advehere velit, Manzius exiftimavit, fed Noftro 
L $. tit . /. ida lententia non fimpliciter probatur, rato, valere 
quidem tale padum, ratione ftipulantis & fucceflbrum, cum ho¬ 
die etiam tertio ftipulari liceat y non vero ratione promifioris, eo 
fcilicet eifedu, ut ejus vis in quemvis fucceflTorem lingularem 
porrigatur $ padum enim non rem, fed perfonam afficere, adeo¬ 
que promiflbrem fua promiffione tertium obdringere non pode. 
Alia ratio, ex dodrina Viri IJJudris, edjuriumillorumbannario- 
rum, quibus vicini compelli polfunt, ad faciendum aliquid in 
mei praedii utilitatem, e. gr. fi habeam molendinum, furnum aut 
cauponam bannariam, tum in vicinis nafeitur obligatio ad faci¬ 
endum, fcilicet ad molendum in molendino, ad panemcoqueiv 
dum m furno meo, & ad petendam ex caupona mea cerevifiam* 
Horum enim jurium intuitu cum pada non cum perfonisfin^ 
laribus, fed integra univerfitate meantur, [te hlC qattf*£ 

©wfflc&ajft ^ e uter gemffm miiljk mUnhm/ idmsmol 

di vero conventiones etiam futura iimverfitatis membra drino-anf 
cum univerfitas. non moriatur, fed femper per novos fiicceflorel 
redintegretur, ideo, quin in effbdujuraillabannariacumlervitu- 
tibus conveniant, dubitandum non ede cenfet Nec diffimilisra- 
tio ed, ceu ampdiis idem docet, operarum rufticarum, quaeno- 

Ggg ftr® 


i 


418 ACTA ERUDITORUM 

ftro praedio a vicinis debentur 3 licet enim & hae fadi pracftatio- 
nem contineant, revera tamen hic praedium praedio fervit, hinc 
quisque pofleffor illius praedii, mihi ad has operas obligatur 3 et 
fi ego praedium meum tertio vendiderim, ille jus exigendi eas¬ 
dem operas confequitur: operae enim rufticorum praedio deben¬ 
tur ex praedio , non perfonae a perfona 3 unde vulgatum illud, 

t>o£ @ut!) tft btenjfpfltcf>tt<) / ober f>afften Dici bienne auf 

Dem ©Utl)C. Ut adeo multum interfit, an quis ad operas fim- 
pliciter fe obliget, ubi perfonalis promiffio eft 3 an vero operae re¬ 
bus inhaereant, quo cafu pofteriori, moribus Germaniae, in effe- 
du ad fervitutes reales referri poflunt. Jus Viae, ex Romanorum 
dodrina, etiam involvit jus ferendi haftam eredam; quid vero 
hoc nomine intelligatur, non fatis expeditum eft. Celeberrimo 
Autori L g. tit. 3. proccftiones Catholicorum, in quibus eredis 
vexillis incedere folent, non rede a Manzio huc referri videntur*, 
quemadmodum etiam jus ducendi exercitum, obct’ piqueflttCJ 
buvd) fo(d)en ^Gcg jufuljvcn/illuftrando dogmati Romano,mi¬ 
nus appofite allegaveris. Hinc lententia Gotofredi propius ad 
veritatem videtur accedere, exiftimantis, viae modum non tan¬ 
tum in redum & flexum, fed & verfus coelum, aeftimandum effe, ita 
ut non tantum ad latus nullum obfit obftaculum,fed&adverfiis 
coelum pateat: id quod ita Noftro efferendum videtur, btf£ Ct* 
piquen l)od) VClum ()Clbe/ ita ut, fi pretium operae fuerit, vel 
haftam eredam ferre, vel ad haftae altitudinem onerare vehi¬ 
cula, per illam viam ducenda, & remotis ramis fibi obftantibus, 
impedimenta tollere poflit, modo arboribus frugiferis parcatur, 

ba§ et’ bafelbfl mit $eu/obet fSolle()cd)be(abenen 
^Bagen obnedDmbevmsfafyten Ume. in uk xi. ut. 5. delu¬ 
dis eorumque moralitate fatagit Iliuftis Autorn Notato maximo 
ludorum abufu , fandionem Juris Romani , contra aleam, addu¬ 
cit laudatque, ac remiffiora jura Germanica, quae pecunia in ludo, 
perditae exadionem quidem haut admittunt, fojutae tamen repe¬ 
titionem quoque inhibere videntur, adjungit, eademque ex jure 
Romano commode fiippleri pofte, contendit. Hinc, licet hodie 
pravi mores bonas leges in fixam poteftatem traxiffe videantur, 

attamen cum illi mores nondum umverfaies, ac infuper aulici 

ma« 


MENSIS SEPTEMBRIS A. MDCCIV. 419 

magis, quam forenfes fint, judicem, fi rigori juris civilis, donec 
confiletudo contraria legitime probetur, infiftat, ac fecundum il¬ 
lud pronunciet, jufte efte fadurum, amplius exiftimat. Quod fi 
lufores ea utantur cautela, ut in creditum eant, &inftrumen- 
tum obligationis, quafi tantam pecuniam alteri mutuo dedifient, 
fibi dari curent, tum, ex dodrina Noftri, iis ex inftrumento hoc 
guarentigiato agentibus, exceptio non numeratae, fed ludo per¬ 
ditae pecuniae, in Saxonia opponi non poteflr, nifi haec pariter 
fit liquida; bene vero in Ducatu Magdeburgico, in quo, etiam 
contra inftrumentum liquidum, delatio juramenti admittitur. Si 
vero literae cambiales acceflerint, tum exceptio memorata plane 
ceflat; id quod recenti quodam Facultatis Juridicae Hallenfis re- 
fponfo confirmatur , falva nihilominus reo reconventione. Si 
denique de pecunia ludo perdita transadum fit, tum illa valide, 
vel proceffu executivo, vel ordinario, prout indoles inftrumenti, 
eo nomine confedi, admiferit, exigi poteft, celfante & exceptio¬ 
ne & reconventione: cujus lententiae, alio praejudicio illuftrarie, 
ea praecipue eft ratio, quod, cum fuper dolo commifib, aliisque 
delidis, tam publicis quam privatis, tranfigere liceat, debitum 
ex ludo ortum transadione quoque confirmari poffit. Uti au- 
tem pecunia lufori credita, collufori non eft reftituenda, ita 
nec cauponem aut iulorum receptatorem, nec tertium pecuni¬ 
am datum repetere polfe, amplius docet Confiiltiffimus A utor, 
adjicien» contra Wiftenbachium, iragdcto^ov & Tra^avofiov non 
efie, quod Jure Romano luforum receptatori, ob injuriam vel 
damnum a luforibus illatum, adio non detur, cum Magiftratus 
ludentium petulantiam ex officio punire poffit. Carterum hac¬ 
tenus dida ad ludos fortunae & mixtos, qui aleae nomine com- 
prehenduntur, pertinent. Alia ratio eft ludorum virtutis, quibus 
ad utilitatem Reipublicae arte vel Marte conferendam, juvenes 
praepaiantur. Hos uti licitos laudandosque cenlet Illuftris Autor, 
ita ad eos ludum Schachorum & faltandi exercitium non redc 
referri arbitratur, cum illi, veiut rei inutili, pesfime tempus im¬ 
pendatur, hoc vero lalcivos & effeminatos, non fortes reddat ju¬ 
venes. Poftea explicat ludos in /. /. &/». c. de Meator, relatos. 
Ex hoc genere eft ^<?i/oj 3 cAw i. e. exercitium faxa feu lapides ja- 

Ggg z Aan- 


420 ACTA ERUDITORUM 

&andi, cum eoque habet aliquam convenientiam exercitium il¬ 
lud, btt 'iDCW&gvanatCn pl At)? i''pn / nec non ja&atio lapidum 
fanda ., mif Der hidha. Succedit ^o\jTo(JfO\!o( 2 o?^oVf 

ftve ludus conti jaciendi, feu haftae jaculanda. Hunc excipit ludus 
Quintanae, quo contus ieu pertica, a currente equite, in homi¬ 
nem ligneum figitur, fic dictus a Quintana via, quae in caftris Ro¬ 
manis.; in quintanam portam exibat, ubi milites, arte feriendi 
fodem exercebantur , quamvis Imperator ipfe ab homine quo¬ 
dam Quinto, hunc lufum denominatum dicat. - Quartus ludus 
eft 7i:ep%mm five Colluctatio, eoque referri poteft t)CU? SitUgCtt 

&0£v m$ £anfe.eiv^3tec|en unt> %up^wxwxm/ necnbn ars pu- 

giilatoria, a cujus tamen favore excludendos cenfefe Alitor Celeber¬ 
rimus opifices , palseftram gladiatoriam exercentes, btC^CtVCf^ 
523VU&W / qui Francofurti , & §et) WfC C^tC-f / qui Pragae cre¬ 
antur, cum cruenta faepius edant (pedacula, praecipuaque ars 
in variis corporum geftibus , quos Qillfijcbcbi vocant, tantum 
confidat. Ultimus denique ludus, a Juftiniano permifius, eft 
Ittttlkyi , cum duo equi , docente Pancirollo , birotse adjundi cur¬ 
runt, & uni inficiens, in alium, cum opus eft, tranfit. Hodie 
eo non male referas t)a£ dtfngelVCntTltt JU 

His generale monitum, quod ea , quas de permiffis Fortu¬ 
nae ludis, ac retentione lucri naturaliter licita, dida fint, ad fo¬ 
rum exterius tantum, non autem ad condiendam pertineant, 
cum nunquam ad ludum fe conferant lufores fine animo lucran¬ 
di, hoc autem appetitu, omnino contra Decalogum peccent, Vir 
Illuftris fubjungit, ac fponfiones &_ollam fortunae, magis reji¬ 
ciendas, quam probandas efle exiftimat. 

GUL. F 0 RBESI 1 CONSIDERATIONES MODE- 

fi a & Pacifica Controverjtarum de Juflficatione , Purgatorio , 
Invocatione [anciorum , Chrifto mediatore , £f Eucharfiia , Cum 
Compendio Regula fidei Catholica VERO NIA N JE , ad 0fi en~ 
dendum , qua fint , quaque non fint de fide catholica . Al» 
ter a editio prioribus multo em en» 

cultior* 


Hdm 


MENSIS SEPTEMBRIS A. M DCC IV. 411 

Heimftad. A. 1704 . in g. Alphab, 2 , cum dimidio, 

Proftat Lipfise apud Joh. Frid. Gleditfch. 

B ina hxc fcripta edidit multa cura & fiudio Joh. Fabricius r 
S. Theol. D. ejusque in Acad. JuliaProf.primarius, Abbas 
Re^is Luterae, & Sereniff. Duc. Brunfvic. & Luncb.Confiiiarius 
Ecciefiafticus, lisque notas addidit ac tres Indices. Pramifit etiam 
prsfationem , in qua docet, obligatum e ile Theologum Academi¬ 
cum , ut judicet, quaenam fint genuinas adverfe partis fententias, ne- 
quid {orto, alieni ei tribuatur, neve confundatur doclrina Ecclejis 
alicujus cum particularium placitis Do&orum, aut credenda currr 
quteftionibus problematicis, neque etiam ex c en fur is (